Википедија mkwiki https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.9 first-letter Медиум Специјална Разговор Корисник Разговор со корисник Википедија Разговор за Википедија Податотека Разговор за податотека МедијаВики Разговор за МедијаВики Предлошка Разговор за предлошка Помош Разговор за помош Категорија Разговор за категорија Портал Разговор за Портал TimedText TimedText talk Модул Разговор за модул Event Event talk Браќа Миладиновци 0 1143 5588843 5413514 2026-07-07T20:59:36Z ~2026-38524-98 134818 /* */ 5588843 wikitext text/x-wiki [[File:Taga za Jug.jpg|thumb|250px|Картичка со оригиналниот текст на поемата "Т’га за југ", од [[Константин Миладинов]]]] Браќата '''Димитар''' (Струга, 1810 — Цариград, 23 јануари 1862 г.) и '''Константин''' (Струга, 1830 — Цариград, 18 јануари 1862 г.) '''Миладинови''' — едни од главните претставници на бугарската преродба во средината на XIX век. == Семејството Миладиновци == {{Главна|Димитар Миладинов|Константин Миладинов|Наум Миладинов}} Димитар и Константин се родени во семејството на грнчарот Ристе Миладинов и сопругата Султана Миладинова, од осумте деца, шест синови ([[Димитрија Миладинов|Димитар]], Тане, [[Наум Миладинов|Наум]], Мате, Апостол и [[Константин Миладинов|Константин]]) и две ќерки (Ана и Крста). === Генеалогија === {{familytree/start}} {{familytree || || || || || || |tatko |v| majka | tatko=[[Ристе Миладинов]]|majka=Султана Миладинова}} {{familytree | |,|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|^|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|.| | | }} {{familytree | Brat1 | | Brat2 | | Brat3 | | Brat4 | | Brat5 | | Brat6 | | Sestra1 | | Sestra2 || Brat1=[[Димитрија Миладинов]]|Brat2=Тане Миладинов|Brat3=[[Наум Миладинов]]|Brat4=Мате Миладинов|Brat5=Апостол Миладинов|Brat6=[[Константин Миладинов]]|Sestra1=Ана Миладиновa|Sestra2=Крста Миладинова}} {{familytree/end}} == Образование == [[Податотека:Naum Miladinov.JPG|120px||thumb|десно|Наум Миладинов]][[Податотека:Konstantin Miladinov.jpg|thumb|120px|Константин Миладинов]] Браќата завршиле основно училиште во Струга, а подоцна и гимназија во [[Јанина]], денешна [[Грција]]. Средниот брат [[Наум Миладинов]] ја завршил Духовната академија на патријаршискиот универзитет ,,Халки" во [[Цариград]] и дипломирал на отсекот музика и граматика. Наум во [[1843]] година напишал учебник по музика, прв од таков вид во Македонија, додека при собирањето на народните песни истите ги запишувал со нотни записи, ги мелографирал, па така тој е нашиот прв музичар и мелограф. Најмалиот брат, Константин, дипломирал во [[1852]] година на Филозофскиот факултет во [[Атина]], отсек грчка филологија. == Учителствување == [[Податотека:Bratia_miladinovi_dom_struga.jpg‎|лево|мини|250п|Родната куќа на Миладиновци во Струга]][[Податотека:Споменик на Миладиновци.JPG‎|лево|мини|250п|Споменик на Миладиновци]] Со диплома на учители браќата се вратиле во родниот крај каде учителствувале во повеќе места. Во училиштето во [[Охрид]], [[Димитар Миладинов]] се сретнал со познатиот руски научник, славистот [[Виктор Григорович|Виктор Иванович Григорович]]. Оваа средба била пресудна Миладиновци да почнат да се занимаваат и со собирачката дејност-собирање и запишување на македонски народни песни и други умотворби, кои подоцна ги отпечатиле во еден голем Зборник. Во таа дејност се вклучил и средниот брат [[Наум Миладинов]]. Во тој период [[Македонија]] била дел од [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Освен тешкото турско ропство, на народот во Македонија му се заканувала и денационализација и елинизација преку елинското просветување и црквата, кои биле во власта на грчката [[Цариградска патријаршија]]. Димитар Миладинов, кој бил целосно прословенски ориентиран, често доаѓал во судир со гркоманите во [[Битола]], а по еден таков судир со битолскиот митрополит Венедикт, тој ја напуштил Битола и Македонија. Димитар притоа работи како учител во [[Влашки јазик|влашкото]] училиште во влашкото село [[Трново (Битолско)|Трново]] близу [[Битола]], наследувајќи го дедо сѝ. Во [[Сремски Карловци]] и [[Нови Сад]] имал прилика да се запознае со животот на [[Срби]]те под австроунгарска власт, каде уживале потполна културна автономија. Подоцна заминал во [[Белград]]. При престојот во овие краишта, тој се запознал со идеите на панславизмот и Илирското движење, кои во потполност ги прифатил како свои. При крајот на [[1856]] година, Димитар Миладинов се вратил во Струга и го испратил братот Константин во Русија да студира словенска филологија на Философскиот факултет при Императорскиот универзитет во [[Москва]]. Имајќи го собраниот материјал од народни умотворби, Константин целосно се ангажирал во реализирање на идејата за нивно печатење. Работејќи на редактирање на песните и другите народни умотворби и нивно подготвување за Зборникот, Константин и самиот почнал да пишува поезија. Поетското творештво на Константин Миладинов, иако скромно, само петнаесет песни, го става на пиедесталот на македонската нова литература како основоположник на македонската уметничка поезија. Со песната [[Т'га за југ - Константин Миладинов|„Т'га за југ“]], која има 70 препеви на 42 јазици, секоја година се отвораат [[Струшките вечери на поезијата]]. Суровата руска зима и бедниот живот штетно се одразиле врз здравјето на Константин, па во [[1859]] година тој заболел од [[туберкулоза]]. Покрај подмолната и тешка болест, Константин го разочарал и неуспехот во настојувањата да се испечати Зборникот од народни умотворби. Основната причина за непечатењето на Зборникот во Москва е судирот на Миладиновци со [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]] во екот на преродбенската борба. Во јуни [[1860]] година, не довршувајќи ги студиите, [[Константин Миладинов]] ја напуштил Москва. На пат за дома, во [[Виена]], се сретнал со хрватскиот епископ [[Јосип Јурај Штросмајер]], поглаварот на [[Хрватската католичка црква]], со кого контактирал уште од Москва, пишувајќи му за намерите за печатење на Зборникот. При оваа средба, бискупот Штросмаер прифатил да го финансира печатењето на Зборникот. == Зборник == {{Главна|Зборник на Миладиновци}} [[Податотека:Bulgarian Folk Songs Miladinov1.jpg|thumb|200px|Зборникот на Миладиновци]] На [[24 јуни]] [[1861]] година, од печатницата на [[Анте Јакиќ]], во [[Загреб]], излегол од печат Зборникот од народни умотворби на браќата Миладиновци — ,,Бугарски народни песни<nowiki>''</nowiki>, собрани од браќа Миладиновци, дело со речиси 600 македонски народни песни и точно 77 други (отстапени од фолклористот [[Васили Д. Чолаков]]).<ref>[http://www.promacedonia.org/bugarash/bnpesni/index.htm "Бѫлгарски народни песни", Загреб, 1861 година, текст и фототипно преиздавање.] {{bg}}</ref> Како што докажува дописката на Миладинов во [[Москва]], сè до печатењето на книгата таа го имала работниот наслов „Македонски народни песни“ и оваа промена во последен момент е предмет на контроверзии (всушност, насловот „Бугарски народни песни“ за првпат се спомнува во писмо на Чолаков до [[Фрањо Рачки|Д-р Фрањо Рачки]] кусо пред самото печатење). Во додаток на речникот, исто така се наоѓа и дел од првиот македонско-хрватски речник што Миладинов го спремал но не го објавил во целост (2000 збора) заради големината на Зборникот. Зборникот побудил голем интерес меѓу славистичките и фолклористичките кругови на словенските земји и [[Европа]], што се гледа од имињата на претплатниците на Зборникот. Константин, пресреќен што животната цел, негова и на неговиот брат, е исполнета, зел неколку примероци од Зборникот и во средината на јули [[1861]] година го напуштил Загреб, тргнувајќи за родниот крај. Патем се задржал во [[Белград]] каде дознал дека неговиот брат Димитар веќе половина година чемрее во турските затвори. Така наместо за [[Струга]], тргнал директно за [[Цариград]] и никогаш повеќе не го видел родниот крај. Набрзо по пристигнувањето во Цариград и Константин бил фатен и фрлен во цариградските зандани. Обвинети како шпиони против кои, според изјавата на официјалните турски власти, се подготвува судски процес, браќата Миладиновци умреле во цариградските затвори, во [[1862]] година, под засега неразјаснети околности. ==Браќата Миладиновци како мотив во уметноста== * „Струшкиот учител“ — расказ на македонскиот писател [[Ванчо Николески]].<ref>Ванчо Николески, ''Чудотворен кавал'', Мисла, Наша книга, Детска радост, Култура, Македонска книга, Скопје, 1993, стр. 5-9.</ref> ==Поврзано== * [[Награда „Браќа Миладиновци“]] == Извори == <references/> == Надворешни врски == * [http://gbsk.mk/eknigi/zbornik.pdf „Зборник 1861-1961“]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{mk}} [[Категорија:Македонски писатели|М]] [[Категорија:Македонски собирачи на народни умотворби]] [[Категорија:Миладиновци]] [[Категорија:Луѓе од Струга]] [[Категорија:Книжевни семејства|Миладиновци]] 7dx4lkhmxv1c94fttk9op2yp41c7ckm 5588844 5588843 2026-07-07T21:18:34Z Gurther 105215 Одбиена последната промена (од [[Специјална:Придонеси/~2026-38524-98|~2026-38524-98]]) и ја поврати преработката 5413514 на Gurther 5588844 wikitext text/x-wiki [[File:Taga za Jug.jpg|thumb|250px|Картичка со оригиналниот текст на поемата "Т’га за југ", од [[Константин Миладинов]]]] Браќата '''Димитар''' (Струга, 1810 — Цариград, 23 јануари 1862 г.) и '''Константин''' (Струга, 1830 — Цариград, 18 јануари 1862 г.) '''Миладинови''' — едни од главните претставници на македонската преродба во средината на XIX век. == Семејството Миладиновци == {{Главна|Димитар Миладинов|Константин Миладинов|Наум Миладинов}} Димитар и Константин се родени во семејството на грнчарот Ристе Миладинов и сопругата Султана Миладинова, од осумте деца, шест синови ([[Димитрија Миладинов|Димитар]], Тане, [[Наум Миладинов|Наум]], Мате, Апостол и [[Константин Миладинов|Константин]]) и две ќерки (Ана и Крста). === Генеалогија === {{familytree/start}} {{familytree || || || || || || |tatko |v| majka | tatko=[[Ристе Миладинов]]|majka=Султана Миладинова}} {{familytree | |,|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|^|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|.| | | }} {{familytree | Brat1 | | Brat2 | | Brat3 | | Brat4 | | Brat5 | | Brat6 | | Sestra1 | | Sestra2 || Brat1=[[Димитрија Миладинов]]|Brat2=Тане Миладинов|Brat3=[[Наум Миладинов]]|Brat4=Мате Миладинов|Brat5=Апостол Миладинов|Brat6=[[Константин Миладинов]]|Sestra1=Ана Миладиновa|Sestra2=Крста Миладинова}} {{familytree/end}} == Образование == [[Податотека:Naum Miladinov.JPG|120px||thumb|десно|Наум Миладинов]][[Податотека:Konstantin Miladinov.jpg|thumb|120px|Константин Миладинов]] Браќата завршиле основно училиште во Струга, а подоцна и гимназија во [[Јанина]], денешна [[Грција]]. Средниот брат [[Наум Миладинов]] ја завршил Духовната академија на патријаршискиот универзитет ,,Халки" во [[Цариград]] и дипломирал на отсекот музика и граматика. Наум во [[1843]] година напишал учебник по музика, прв од таков вид во Македонија, додека при собирањето на народните песни истите ги запишувал со нотни записи, ги мелографирал, па така тој е нашиот прв музичар и мелограф. Најмалиот брат, Константин, дипломирал во [[1852]] година на Филозофскиот факултет во [[Атина]], отсек грчка филологија. == Учителствување == [[Податотека:Bratia_miladinovi_dom_struga.jpg‎|лево|мини|250п|Родната куќа на Миладиновци во Струга]][[Податотека:Споменик на Миладиновци.JPG‎|лево|мини|250п|Споменик на Миладиновци]] Со диплома на учители браќата се вратиле во родниот крај каде учителствувале во повеќе места. Во училиштето во [[Охрид]], [[Димитар Миладинов]] се сретнал со познатиот руски научник, славистот [[Виктор Григорович|Виктор Иванович Григорович]]. Оваа средба била пресудна Миладиновци да почнат да се занимаваат и со собирачката дејност-собирање и запишување на македонски народни песни и други умотворби, кои подоцна ги отпечатиле во еден голем Зборник. Во таа дејност се вклучил и средниот брат [[Наум Миладинов]]. Во тој период [[Македонија]] била дел од [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Освен тешкото турско ропство, на народот во Македонија му се заканувала и денационализација и елинизација преку елинското просветување и црквата, кои биле во власта на грчката [[Цариградска патријаршија]]. Димитар Миладинов, кој бил целосно прословенски ориентиран, често доаѓал во судир со гркоманите во [[Битола]], а по еден таков судир со битолскиот митрополит Венедикт, тој ја напуштил Битола и Македонија. Димитар притоа работи како учител во [[Влашки јазик|влашкото]] училиште во влашкото село [[Трново (Битолско)|Трново]] близу [[Битола]], наследувајќи го дедо сѝ. Во [[Сремски Карловци]] и [[Нови Сад]] имал прилика да се запознае со животот на [[Срби]]те под австроунгарска власт, каде уживале потполна културна автономија. Подоцна заминал во [[Белград]]. При престојот во овие краишта, тој се запознал со идеите на панславизмот и Илирското движење, кои во потполност ги прифатил како свои. При крајот на [[1856]] година, Димитар Миладинов се вратил во Струга и го испратил братот Константин во Русија да студира словенска филологија на Философскиот факултет при Императорскиот универзитет во [[Москва]]. Имајќи го собраниот материјал од народни умотворби, Константин целосно се ангажирал во реализирање на идејата за нивно печатење. Работејќи на редактирање на песните и другите народни умотворби и нивно подготвување за Зборникот, Константин и самиот почнал да пишува поезија. Поетското творештво на Константин Миладинов, иако скромно, само петнаесет песни, го става на пиедесталот на македонската нова литература како основоположник на македонската уметничка поезија. Со песната [[Т'га за југ - Константин Миладинов|„Т'га за југ“]], која има 70 препеви на 42 јазици, секоја година се отвораат [[Струшките вечери на поезијата]]. Суровата руска зима и бедниот живот штетно се одразиле врз здравјето на Константин, па во [[1859]] година тој заболел од [[туберкулоза]]. Покрај подмолната и тешка болест, Константин го разочарал и неуспехот во настојувањата да се испечати Зборникот од народни умотворби. Основната причина за непечатењето на Зборникот во Москва е судирот на Миладиновци со [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]] во екот на преродбенската борба. Во јуни [[1860]] година, не довршувајќи ги студиите, [[Константин Миладинов]] ја напуштил Москва. На пат за дома, во [[Виена]], се сретнал со хрватскиот епископ [[Јосип Јурај Штросмајер]], поглаварот на [[Хрватската католичка црква]], со кого контактирал уште од Москва, пишувајќи му за намерите за печатење на Зборникот. При оваа средба, бискупот Штросмаер прифатил да го финансира печатењето на Зборникот. == Зборник == {{Главна|Зборник на Миладиновци}} [[Податотека:Bulgarian Folk Songs Miladinov1.jpg|thumb|200px|Зборникот на Миладиновци]] На [[24 јуни]] [[1861]] година, од печатницата на [[Анте Јакиќ]], во [[Загреб]], излегол од печат Зборникот од народни умотворби на браќата Миладиновци — ,,Бугарски народни песни<nowiki>''</nowiki>, собрани од браќа Миладиновци, дело со речиси 600 македонски народни песни и точно 77 други (отстапени од фолклористот [[Васили Д. Чолаков]]).<ref>[http://www.promacedonia.org/bugarash/bnpesni/index.htm "Бѫлгарски народни песни", Загреб, 1861 година, текст и фототипно преиздавање.] {{bg}}</ref> Како што докажува дописката на Миладинов во [[Москва]], сè до печатењето на книгата таа го имала работниот наслов „Македонски народни песни“ и оваа промена во последен момент е предмет на контроверзии (всушност, насловот „Бугарски народни песни“ за првпат се спомнува во писмо на Чолаков до [[Фрањо Рачки|Д-р Фрањо Рачки]] кусо пред самото печатење). Во додаток на речникот, исто така се наоѓа и дел од првиот македонско-хрватски речник што Миладинов го спремал но не го објавил во целост (2000 збора) заради големината на Зборникот. Зборникот побудил голем интерес меѓу славистичките и фолклористичките кругови на словенските земји и [[Европа]], што се гледа од имињата на претплатниците на Зборникот. Константин, пресреќен што животната цел, негова и на неговиот брат, е исполнета, зел неколку примероци од Зборникот и во средината на јули [[1861]] година го напуштил Загреб, тргнувајќи за родниот крај. Патем се задржал во [[Белград]] каде дознал дека неговиот брат Димитар веќе половина година чемрее во турските затвори. Така наместо за [[Струга]], тргнал директно за [[Цариград]] и никогаш повеќе не го видел родниот крај. Набрзо по пристигнувањето во Цариград и Константин бил фатен и фрлен во цариградските зандани. Обвинети како шпиони против кои, според изјавата на официјалните турски власти, се подготвува судски процес, браќата Миладиновци умреле во цариградските затвори, во [[1862]] година, под засега неразјаснети околности. ==Браќата Миладиновци како мотив во уметноста== * „Струшкиот учител“ — расказ на македонскиот писател [[Ванчо Николески]].<ref>Ванчо Николески, ''Чудотворен кавал'', Мисла, Наша книга, Детска радост, Култура, Македонска книга, Скопје, 1993, стр. 5-9.</ref> ==Поврзано== * [[Награда „Браќа Миладиновци“]] == Извори == <references/> == Надворешни врски == * [http://gbsk.mk/eknigi/zbornik.pdf „Зборник 1861-1961“]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{mk}} [[Категорија:Македонски писатели|М]] [[Категорија:Македонски собирачи на народни умотворби]] [[Категорија:Миладиновци]] [[Категорија:Луѓе од Струга]] [[Категорија:Книжевни семејства|Миладиновци]] 1bg6lpb287ge96jfep1pepzsfzh9g9o Антропологија 0 1305 5588788 5587539 2026-07-07T18:04:16Z InternetArchiveBot 92312 Add 1 book for Verifiability (20260707sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 5588788 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Bernardino de Sahagún (2).jpg|мини|upright=.8|десно|[[Бернардино де Саагун]] се смета за основач на современата антропологија.<ref>{{Cite journal | doi=10.1353/cat.2003.0100| title=Bernardino de Sahagun: First Anthropologist (review)| url=https://archive.org/details/sim_catholic-historical-review_2003-04_89_2/page/n194| journal=The Catholic Historical Review| volume=89| issue=2| pages=351–352| year=2003| last1=Burkhart| first1=Louise M.| s2cid=162350550}}</ref>]] '''Антропологија'''<ref>{{ДРМЈ|антропологија}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|антропологија}}</ref> (од грчкиот збор άνθρωπος што значи [[човек]]) е наука што се занимава со изучување на [[човештво]]то (видете [[Homo (род)]]). Антропологија е холистичка наука заради две причини: таа се занимава со човечкото битие само по себе во различните периоди од неговиот развој, како и со различните димензии на она што не прави луѓе сите нас. Во центарот на антрополошките изучувања се наоѓа концептот [[култура]] низ кој нашиот вид го развил универзалниот капацитет да го согледува светот низ [[симбол]]и, да учи и предава такви симболи во рамките на едно општество, како и да го менува светот (и своето место во него) врз основа на тие симболи. Основна одлика што традиционално ја изделува антропологијата од другите хуманистички дисциплини е нејзиниот акцент на меѓукултурните споредби. == Поддисциплини == * [[физичка антропологија]], која го изучува [[приматологија|однесувањето на приматите]], [[човечка еволуција|човечката еволуција]] и [[популациона генетика|популационата генетика]]; ова поле исто така се нарекува [[биолошка антропологија]]; * [[културна антропологија]] (наречена уште и [[социјална антропологија]] и [[социо-културна антропологија]]). За оваа научна дисциплина постојат уште два термина - “[[етнографија]]“ во источноевропските земји и терминот “[[етнологија]]“ во другите европски земји. Термините “културна антропологија, [[социо-културна антропологија]]“ што денес доминираат, потекнуваат изворно од англосаксонското подрачје, но во разни европски земји се користат термини кои се во согласност со нивната традицијата во областа на терминологијата. Ова поле покрива социјални мрежи, [[дифузија (антропологија)|дифузија]], социјално однесување, шема на [[сродство]], [[право]], [[политика (општо)|политика]], [[идеологија]], [[религија]], верувања, шеми во производство и потрошувачка, размена, пол и други изрази на [[култура]], со силен акцент на истражување на терен т.е. живеење меѓу општествените групи што се проучуваат на подолг временски период; * [[лингвистичка антропологија]] кој ги изучува варијациите во [[јазик]]от преку време и простор, општествената употреба на јазикот, и врска меѓу јазикот и културата; и * [[археологија]], која ги изучува материјалните остатоци од [[човечките општество|општества]]. Самата археологија обично се смета како одделно (но поврзано) научно поле. Антрополошките програми се почесто го делат полето во две групи, едната со акцент на [[хуманистички науки|хуманистичките науки]] и [[критичка теорија|критичката теорија]], другата со акцент на [[природни науки|природните науки]] и [[емпириски набљудувања|емпириските набљудувања]] (претставувајќи лабава форма на [[логички позитивизам]] == Поврзано == * [[Институт за етнологија и антропологија]] при [[Природно-математички факултет]] на [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]] во Скопје. * [http://homepage.uibk.ac.at/~c720126/humanethologie/ws/medicus/block1/MappingISBN1-59454-212-0.pdf Mapping Transdisciplinarity in Human Sciences] pdf * [http://homepage.uibk.ac.at/~c720126/humanethologie/ws/medicus/block1/TheoryHumanSci.ppt Fundamental Theory of Anthropology] ppt == Познати антрополози во светот == [[Луис Хенри Морган]]; [[Бронислав Малиновски]]; [[Јозеф Обрембски]]; [[Алфред Реџиналд Ретклиф Браун]]; [[Франц Боас]]; [[Едмунд Лич]]; [[Клод Леви-Строс]]; [[Маргарет Мид]]; [[Рут Бенедикт]]; [[Клифорд Гирц]]; [[Томас Хиланд Ериксен]]; [[Жорж Баландие]]; [[Тед Луелен]]; [[Марк Абелес]]... ==Наводи== {{наводи}} {{Календари}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Антропологија]] [[Категорија:Грцизми]] 3gjq0a80aspcdqbjh8giiabfye2grib Рихард Вагнер 0 1764 5588780 5539549 2026-07-07T17:54:23Z InternetArchiveBot 92312 Add 1 book for Verifiability (20260707sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 5588780 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Рихард Вагнер | image = RichardWagner.jpg| | caption = Вагнер во 1871 година, од [[Франц Ханфштаенгл]] | birth_place = [[Лајпциг]], [[Кралство Саксонија]] | birth_date = {{birth date|1813|05|22|df=y}} | death_date = {{death date and age|1883|02|13|1813|05|22|df=y}} | death_place = [[Венеција]], [[Кралство Италија]] | works = [[Список на композиции од Рихард Вагнер|Список на композиции]] |signature=Richard Wagner Signature.svg|signature_size=150}} [[Податотека:Fritz Luckhardt - Richard y Cosima Wagner (9 de mayo de 1872, Viena).jpg|мини|десно|Вагнер со сопругата Козима.]] '''Рихард Вагнер''' ({{langx|de|Richard Wagner}}, [[22 мај]] [[1813]] – [[13 февруари]] [[1883]]) — прочуен германски [[музичар]] од времето на [[романтизам|романтизмот]] и иноватор во [[хармонија (музика)|хармонијата]], создавaјќи сопствени верзии на ''Gesamtkuntswerk'', драмски композиции во кои сите уметности биле споени во едно. Како човек тој бил подготвен да го жртвува своето семејство и пријателите за каузата на својата [[музика]]. Неговиот [[антисемитизам]] го привлекол вниманието кон идеите за неговата работа како музичар. Во своите творби ги обработувал германските [[митологија|митолошки]] ликови, а внесувал и многу патриотски чувства. Во подоцнежниот период од кариерата, Вагнер ја уживал поддршката од кралот [[Лудвиг II]] од [[Баварија]] и бил во можност да создаде свој театар и фестивал во баварскиот град [[Бајројт]]. Тој ја развил употребата на „[[лајтмотив]]” (главен мотив) како основа на музичката творба. Неговиот прелудиум за трагичната љубов на Тристан и Изолда на светот му донел еден нов вид на хармонија. ==Дела== {{See also|Список на сценски дела од Рихард Вагнер|Список на композиции од Рихард Вагнер}} Музичкиот труд на Вагнер е наведен во Каталогот на Вагнерови дела ([[германски]]: ''Wagner-Werk-Verzeichnis'' (WWV)) со 113 дела, вклучувајќи фрагменти и проекти.<ref>WWV e [http://home.arcor.de/rww2002/rww2002/instvok/wwv.htm семрежно достапен] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070312005752/http://home.arcor.de/rww2002/rww2002/instvok/wwv.htm |date=12 март 2007 }} in German (пристапено на 15 август 2023)</ref> Првото целосно научно издание на неговите музички дела во печатење започнало во 1970 година под покровителство на [[Баварска академија за ликовни уметности|Баварската академија за ликовни уметности]] и [[Академија на науките и книжевностите|Академијата на науките и книжевностите]] во [[Мајнц]], и е во моментов под уредништво на [[Егон Вос]]. Ќе се состои од 21 том (57 книги) музика и 10 тома (13 книги) релевантни документи и текстови. Заклучно со октомври 2017 година, остануваат да се објават три тома. Издавач е [[Schott Music]].{{sfn|Coleman|2017|pp=86–88}} === Опери и музички драми === Вагнер, кој работел како [[диригент]] го доживеал првиот успех во 1842 година, во [[Дрезден]] со [[опера]]та „''[[Риенци]]''“, заснована на новелата од Едвард Булвер-Литон. Една година подоцна, во 1843 година, со „''[[Летечкиот Холанѓанец]]''“, напишана според легенда запишана од Хајне за Холанѓанецот-дух кој пловел преку морињата, сѐ додека не ја нашол вистинската љубов. „''[[Танхојзер]]''“, во кој се зборува за [[Среден век|средновековниот]] трубадур Танхојзер, била изведена во [[Дрезден]] во 1845 г. Вагнеровата вмешаност во револуцијата од 1848 година и бегството од Дрезден го довеле до следното драмско дело, „''[[Лоенгрин]]''“, во [[Вајмар]]. Четирите опери од тетралогијата „''[[Прстенот на Нибелунзите]]''“ - „''[[Рајнско злато]]''“, „[[Валкира (Вагнер)|''Валкира'']]“, „''[[Самрак на боговите]]''“ и „''[[Зигфрид]]''“ се ремек-дела на драмското и музичкото достигнување на Рихард Вагнер. Други негови драмски дела се „[[Тристан и Изолда (опера)|''Тристан и Изолда'']]“, „''[[Нирнбершките мајстори-пејачи]]''“, и последното дело, „''[[Парсифал]]''“. === Оркестарска музика === Најпознатите Вагнeрови [[оркестар]]ски композиции се „''Жртвуваната идила''”, напишана за неговата втора жена, и „''Козима''”, за вонбрачната ќерка на [[Франц Лист|Лист]] и поранешна жена на Рихард Вагнер. ==Значење и влијание== Во романот „[[Старите мајстори. Комедија]]“, австрискиот писател [[Томас Бернхард]] пишува Вагнер бил гениј кому „поимот гениј навистина му личи како никому друг“.<ref>Tomas Bernhard, ''Stari majstori. Komedija''. Beograd: LOM, 2019, стр. 58-59.</ref> == Поврзано == * [[Бајројтски фестивал]] * [[Бајројтски фестивалски театар]] * [[Тристаново созвучје]] == Наводи == ;Фусноти {{наводи}} === Извори === ====Првостепени==== {{Refbegin|colwidth=30em}} * {{cite book |last=Wagner |first=Richard |editor-last1=Borchmeyer |editor-first1=Dieter |editor-link=Dieter Borchmeyer |year=1983 |title=Richard Wagner Dichtungen und Schriften |trans-title=Richard Wagner Seals and Writings |type=10 vols. |publisher= |location=[[Франкфурт на Мајна]] }} * {{cite book |last=Wagner |first=Richard |editor-last1=Spencer |editor-first1=Stewart |editor-last2=Millington |editor-first2=Barry |translator-last1=Spencer |translator-first1=Stewart |translator-last2=Millington |translator-first2=Barry |year=1987 |title=Selected Letters of Richard Wagner |url=https://archive.org/details/selectedletterso0000unse_w4l9 |publisher=[[J. M. Dent|Dent]] |location=[[Лондон]]|isbn=978-0-393-02500-2 }} * {{cite book |last=Wagner |first=Richard |translator-last=Gray |translator-first=Andrew |year=1992 |title=[[Mein Leben (Wagner)|My Life]] |publisher=[[Da Capo Press]] |location=[[Њујорк (град)|Њујорк]] |isbn=978-0-306-80481-6 }} * {{cite book |last=Wagner |first=Richard |translator-last=Ellis |translator-first=W. Ashton |translator-link=William Ashton Ellis |year=1992 |title=Collected Prose Works |ref=no }} ** {{cite book |last=Wagner |first=Richard |year=1994c |title=[[The Artwork of the Future]] and Other Works |volume=1 |publisher=University of Nebraska Press |location=[[Линколн (Небраска)|Линколн]] и Лондон |isbn=978-0-8032-9752-4 }} ** {{cite book |last=Wagner |first=Richard |year=1995d |title=[[Opera and Drama]] |volume=2 |publisher=University of Nebraska Press |location=Линколн и Лондон |isbn=978-0-8032-9765-4 }} ** {{cite book |last=Wagner |first=Richard |year=1995c |title=Judaism in Music and Other Essays |volume=3 |publisher=University of Nebraska Press |location=Линколн и Лондон |isbn=978-0-8032-9766-1 }} ** {{cite book |last=Wagner |first=Richard |year=1995a |title=Art and Politics |volume=4 |publisher=University of Nebraska Press |location=Линколн и Лондон |isbn=978-0-8032-9774-6 }} ** {{cite book |last=Wagner |first=Richard |year=1995b |title=Actors and Singers |volume=5 |publisher=University of Nebraska Press |location=Линколн и Лондон |isbn=978-0-8032-9773-9 }} ** {{cite book |last=Wagner |first=Richard |year=1994a |title=Religion and Art |volume=6 |publisher=University of Nebraska Press |location=Линколн и Лондон |isbn=978-0-8032-9764-7 }} ** {{cite book |last=Wagner |first=Richard |year=1994b |title=Pilgrimage to Beethoven and Other Essays |volume=7 |publisher=University of Nebraska Press |location=Линколн и Лондон |isbn=978-0-8032-9763-0 }} ** {{cite book |last=Wagner |first=Richard |year=1995e |title=Jesus of Nazareth and Other Writings |publisher=University of Nebraska Press |volume=8 |location=Линколн и Лондон |isbn=978-0-8032-9780-7 }} {{refend}} ====Второстепени==== ==== Книги и поглавја ==== {{Refbegin|colwidth=30em}} * {{cite book |last=Adorno |first=Theodor |author-link=Тиодор Адорно |translator=Rodney Livingstone |year=2009 |title=In Search of Wagner |publisher=[[Verso Books]] |location=Лондон |isbn=978-1-84467-344-5}} * {{cite book |last=Allen |first=Roger |editor-last=Vazsonyi |editor-first=Nicholas |year=2013 |chapter=Chamberlain, Houston Stewart |title=The Cambridge Wagner Encyclopedia |url=https://archive.org/details/cambridgewagnere0000unse |publisher=Cambridge University Press |location=[[Кембриџ]] |pages=[https://archive.org/details/cambridgewagnere0000unse/page/78 78]–81 |isbn=978-1-107-00425-2 }} * {{cite book |last1=Applegate |first1=Celia |authorlink1=Celia Applegate |last2=Potter |first2=Pamela |year=2002 |title=Music & German National Identity |publisher=University of Chicago Press |location=[[Чикаго]] |isbn=978-0-226-02131-7 }} * {{cite book |last=Beckett |first=Lucy |year=1981 |title=Richard Wagner: Parsifal |url=https://archive.org/details/richardwagner0000unse |publisher=Cambridge University Press |location=Кембриџ |isbn=978-0-521-29662-5 }} * {{cite book |last=Burk |first=John N. |year=1950 |title=Letters of Richard Wagner: The Burrell Collection |publisher=[[The Macmillan Company]] |location=New York |isbn=978-0-8443-0031-3 }} * {{cite book |last=Calico |first=Joy Haslam |year=2002 |authorlink=Joy H. Calico |title=Für eine neue deutsche Nationaloper |postscript=. (In {{harvnb|Applegate|Potter|2002|pp=190–204}}).}} * {{cite book |last=Carr |first=Jonathan |year=2007 |title=The Wagner Clan |url=https://archive.org/details/wagnerclan0000carr |publisher=[[Faber and Faber]] |location=Лондон |isbn=978-0-571-20790-9 }} * {{cite book |last=Conway |first=David |year=2012 |author-link=David Conway (music historian)|title=Jewry in Music: Entry to the Profession from the Enlightenment to Richard Wagner |publisher=Cambridge University Press |location=Кембриџ|isbn=978-1-107-01538-8}} * {{cite book |last=Dahlhaus |first=Carl |author-link=Carl Dahlhaus |translator=Mary Whittall |year=1979 |title=Richard Wagner's Music Dramas |url=https://archive.org/details/richardwagnersmu00dahl |publisher=Cambridge University Press |location=Кембриџ|isbn=978-0-521-22397-3 }} * {{cite encyclopedia |last=Dahlhaus |first=Carl |author-link=Carl Dahlhaus |year=1995 |entry=Wagner: (Wilhelm) Richard Wagner |encyclopedia=[[The New Grove Dictionary of Music and Musicians]] |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |location=Лондон |volume=20 |pages=115–136 |isbn=978-0-333-23111-1 }} * {{cite book |last=Daverio |first=John |authorlink=John Daverio |year=2008 |title=''Tristan und Isolde'': essence and appearance |postscript=. (In {{harvnb|Grey|2008|pp=115–133}}).}} * {{cite book |last=Deathridge |first=John |author-link=John Deathridge |year=1984 |title=The New Grove Wagner |url=https://archive.org/details/newgrovewagner0000deat |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |location=Лондон |isbn=978-0-333-36065-1 }} * {{cite book |last=Deathridge |first=John |author-link=John Deathridge |year=1982 |editor-last=John |editor-first=Nicholas |chapter=An Introduction to ''The Flying Dutchman'' |title=English National Opera/The Royal Opera House Opera Guide 12: Der Fliegende Holländer/The Flying Dutchman |url=https://archive.org/details/derfliegendeholl0000wagn_j2g2 |pages=[https://archive.org/details/derfliegendeholl0000wagn_j2g2/page/13 13]–26 |publisher=[[John Calder]] |location=Лондон|isbn=978-0-7145-3920-1 }} * {{cite book |last=Deathridge |first=John |author-link=Џон Детриџ |year=2008 |title=Wagner Beyond Good and Evil |publisher=University of California Press |location=Беркели|isbn=978-0-520-25453-4 }} * {{cite book |last=Donington |first=Robert |authorlink=Robert Donington |year=1979 |title=Wagner's ''Ring'' and its Symbols |publisher=Faber Paperbacks |location=Лондон|isbn=978-0-571-04818-2 }} * {{cite book |last=Field |first=Geoffrey G. |year=1981 |title=Evangelist of Race: The Germanic Vision of Houston Stewart Chamberlain |url=https://archive.org/details/evangelistofrace0000fiel |publisher=Columbia University Press |location=New York |isbn=978-0-231-04860-6 }} * {{cite book |editor-last=François-Sappey |editor-first=Brigitte |editor-link=Брижит Франсоа Сапеј |year=1991 |title=Charles Valentin Alkan |publisher=[[Fayard]] |location=[[Париз]]|isbn=978-2-213-02779-1 }} * {{cite book |last=de La Grange |first=Henri-Louis |author-link=Henry-Louis de La Grange |year=1973 |title=Mahler: Volume One |url=https://archive.org/details/mahler0000lagr_n9h8 |publisher=[[Victor Gollancz]] |location=Лондон |isbn=978-0-575-01672-9 }} * {{cite book |last=Gregor-Dellin |first=Martin |author-link=Martin Gregor-Dellin |year=1983 |title=Richard Wagner – His Life, His Work, His Century |url=https://archive.org/details/richardwagnerhis0000greg |publisher=[[Harcourt Brace Jovanovich]] |location=Лондон |isbn=978-0-15-177151-6 }} * {{cite book |last=Grey |first=Thomas S. |year=2002 |authorlink=Joy H. Calico |title=Wagner's ''Die Meistersinger'' as National Opera (1868–1945) |postscript=. (In {{harvnb|Applegate|Potter|2002|pp=78–104}}).}} * {{cite book |editor-last=Grey |editor-first=Thomas S. |year=2008 |title=[[Cambridge Companions to Music|The Cambridge Companion to Wagner]] |publisher=Cambridge University Press |location=Кембриџ|isbn=978-0-521-64439-6 }} * {{cite book |last=Gutman |first=Robert W. |year=1990 |title=Wagner – The Man, His Mind and His Music |url=https://archive.org/details/richardwagnerman0000gutm_g0x8 |publisher=[[Harvest Books]] |location=Orlando |isbn=978-0-15-677615-8 }} * {{cite book |last=Hilmes |first=Oliver |author-link=Oliver Hilmes |year=2011 |title=Cosima Wagner: The Lady of Bayreuth |url=https://archive.org/details/cosimawagnerlady0000hilm |publisher=Yale University Press |location=Њу Хејвен |isbn=978-0-300-17090-0 }} * {{cite book |last=Joe |first=Jeongwon |editor-last1=Joe |editor-first1=Jeongwon |editor-last2=Gilman |editor-first2=Sander L. |year=2010 |title=Wagner and Cinema |chapter=Why Wagner and Cinema? Tolkien was wrong |publisher=[[Indiana University Press]] |location=Блумингтон|isbn=978-0-253-22163-6 |url={{google books|plainurl=y|id=lGI5X1eEVokC}} }} * {{cite book |last=John |first=Eckhardt |year=2004 |editor-last=Huynh |editor-first=Pascal |title=Le troisième Reich et la musique |trans-title=The Third Reich and Music |chapter=La musique dans la système concentrationnaire nazi |trans-chapter=Music in the Nazi Concentration Camp System |language=fr|publisher=[[Fayard]] |location=Париз|pages=219–228 |isbn=978-2-213-62135-7 }} * {{cite book |last=Kaes |first=Anton |year=1989 |title=From Hitler to Heimat: The Return of History as Film |url=https://archive.org/details/fromhitlertoheim00anto |publisher=Harvard University Press |location=Кембриџ|isbn=978-0-674-32456-5 }} * {{cite book |last=Katz |first=Jacob |year=1986 |title=The Darker Side of Genius: Richard Wagner's Anti-Semitism |url=https://archive.org/details/darkersideofgeni0000katz |publisher=Brandeis |location=Хановер и Лондон |isbn=978-0-87451-368-4 }} * {{cite book |last=Kennedy |first=Michael |author-link=Мајкл Кенеди (музички критичар) |year=1980 |title=The Concise Oxford Dictionary of Music |url=https://archive.org/details/conciseoxforddic0000kenn |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |isbn=978-0-19-311320-6 }} * {{cite book |last=Kienzle |first=Ulrike |editor-last1=Kinderman |editor-first1=William |editor-link1=William Kinderman |editor-last2=Syer |editor-first2=Katherine Rae |year=2005 |title=A Companion To Wagner's Parsifal |chapter=''Parsifal'' and Religion: A Christian Music Drama? |publisher=[[Boydell & Brewer]] |location=Вудбриџ |pages=81–132 |isbn=978-1-57113-457-8 |url={{google books|plainurl=y|id=qhBBRn3i9zsC}} }} * {{cite book |last=Lockspeiser |first=Edward |author-link=Edward Lockspeiser |year=1978 |title=Debussy, his Life and Mind: Volume 1, 1862–1902 |edition=2nd |publisher=Cambridge University Press |location=Кембриџ |isbn=978-0-521-22053-8 }} * {{cite book |last=Long |first=Michael |year=2008 |title=Beautiful Monsters: Imagining the Classic in Musical Media |url=https://archive.org/details/beautifulmonster0000long |publisher=University of California Press |location=Беркели|isbn=978-0-520-25720-7 }} * {{cite book |last=Magee |first=Bryan |author-link=Bryan Magee |year=1988 |title=Aspects of Wagner |url=https://archive.org/details/aspectsofwagner0000mage_c9m4 |publisher=Oxford University Press |location=Оксфорд|isbn=978-0-19-284012-7 }} * {{cite book |last=Magee |first=Bryan |author-link=Bryan Magee |year=2000 |title=Wagner and Philosophy |publisher=Allen Lanes |location=Лондон |isbn=978-0-7139-9480-3 }} * {{cite book |last=Marek |first=George R. |author-link=Џорџ Ричард Марек |year=1981 |title=Cosima Wagner |publisher=Julia MacRae Books |location=Лондон |isbn=978-0-86203-120-6 }} * {{cite book |last=Martin |first=T. P. |year=1992 |title=Joyce and Wagner: A Study in Influence |url=https://archive.org/details/joycewagnerstudy0000mart |publisher=Cambridge University Press |location=Кембриџ|isbn=978-0-521-39487-1 }} * {{cite book |last=McClatchie |first=Stephen |year=2008 |title=Performing Germany in Wagner's ''Die Meistersinger von Nürnberg'' |postscript=. (In {{harvnb|Grey|2008|pp=134–150}}).}} * {{cite book |last=Michotte |first=Edmond |author-link=Едмон Мишот |editor-last=Weinstock |editor-first=Herbert |editor-link=Herbert Weinstock |translator-last=Weinstock |translator-first=Herbert |year=1968 |title=Richard Wagner's Visit to Rossini (Paris 1860): and an Evening at Rossini's in Beau-Sejour (Passy) 1858 |url=https://archive.org/details/richardwagnersvi0000mich |publisher=University of Chicago Press|location=Чикаго |isbn=978-0-226-52442-9 }} * {{cite book |last=Millington |first=Barry |author-link=Бери Милингтон |year=2001a|orig-year=1992|title=The Wagner Compendium: A Guide to Wagner's Life and Music |url=https://archive.org/details/wagnercompendium0000unse |edition=Revised |publisher=Thames and Hudson Ltd |location=Лондон |isbn=978-0-50-028274-8}} * {{cite book |last=Millington |first=Barry |year=2008 |title=''Der Ring des Nibelungen'': conception and interpretation |postscript=. (In {{harvnb|Grey|2008|pp=74–84}}).}} * {{cite book |last=Nattiez |first=Jean-Jacques |author-link=Жан Жак Натје |translator-last=Spencer |translator-first=Stewart |year=1993 |title=Wagner Androgyne: A Study in Interpretation |url=https://archive.org/details/wagnerandrogynes0000natt_f8j3 |publisher=Princeton University Press |location=Принстон |isbn=978-0-691-04832-1 }} * {{cite book |last=Naumann |first=Emil |year=1876 |title=Italienische Tondichter, von Palestrina bis auf die Gegenwart |trans-title=Italian Composers, From Palestrina to the Present Day |publisher=R. Oppenheim |location=Berlin |language=de |oclc=12378618 }} * {{cite book |last=Newman |first=Ernest |author-link=Ернест Њуман |year=1976 |title=The Life of Richard Wagner |url=https://archive.org/details/lifeofrichardwag0001newm |type=4 vols. |publisher=Cambridge University Press |location=Кембриџ}} * {{cite web |last=Nietzsche |first=Friedrich |translator-last=Johnston |translator-first=Ian C. |translator-link=Ian C. Johnston |year=2009 |orig-year=1887 |title=On the Genealogy of Morals&nbsp;– A Polemical Tract |website=records.viu.ca |access-date=15 август 2023 |url=http://records.viu.ca/~johnstoi/Nietzsche/genealogy3.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20130808151242/http://records.viu.ca/~johnstoi/Nietzsche/genealogy3.htm |archive-date=8 август 2013 |url-status=dead }} * {{cite book |last=Painter |first=George D. |author-link=Џорџ Пејнтер |year=1983 |title=Marcel Proust |publisher=Penguin Books |location=Harmondsworth |isbn=978-0-14-006512-1 }} * {{cite book |editor-last=Picard |editor-first=T. |year=2010 |language=fr |title=Dictionnaire encyclopédique Wagner |trans-title=Dictionnaire encyclopédique Wagner |publisher=Actes Sud |location=Париз|isbn=978-2-7427-7843-0 }} * {{cite book |last=Potter |first=Pamela R. |year=2008 |title=Wagner and the Third Reich: myths and realities}} (In {{harvnb|Grey|2008}}). * {{cite book |last=Puffett |first=Derrick |editor-last=John |editor-first=Nicholas |year=1984 |title=Siegfried: Opera Guide 28 |url=https://archive.org/details/siegfried0000wagn |chapter=''Siegfried'' in the Context of Wagner's Operatic Writing |publisher=[[Calder Publishing]] |location=Лондон |isbn=978-0-7145-4040-5 }} * {{cite book |last=Rose |first=John Luke |editor-last=John |editor-first=Nicholas |year=1981 |title=Tristan and Isolde: English National Opera Guide 6 |url=https://archive.org/details/tristanisolde06wagn |chapter=A Landmark in Musical History |publisher=[[Calder Publishing]] |location=Лондон |isbn=978-0-7145-3849-5 }} * {{cite book |last=Ross |first=Alex |author-link=Алекс Рос (музички критичар) |year=2008 |title=[[The Rest Is Noise: Listening to the Twentieth Century]] |publisher=Fourth Estate |location=Лондон |isbn=978-1-84115-475-6 }} * {{cite book |last=Shaw |first=George Bernard |author-link=George Bernard Shaw |year=1898 |title=The Perfect Wagnerite |publisher=[[Grant Richards (издавачка куќа)|Grant Richards]] |location=Лондон|postscript=. }} [http://www.gutenberg.org/files/1487/1487-h/1487-h.htm#2H_4_0011 Online version at Gutenberg], Retrieved 20 July 2010. * {{cite journal |last=Sontag |first=Susan |author-link=Susan Sontag |date=21 февруари 1980 |title=Eye of the Storm |journal=[[The New York Review of Books]] |volume=XXVII |issue=2 |pages=36–43 |url=http://www.nybooks.com/articles/archives/1980/feb/21/eye-of-the-storm/ }} [http://www.syberberg.de/Syberberg4_2010/Susan-Sontag-Syberbergs-Hitler-engl.html Reprinted] as {{cite book |year=1980 |title=[[Under the Sign of Saturn]] |chapter=Syberberg's Hitler |publisher=[[Farrar, Straus and Giroux]] |location=New York |pages=[https://archive.org/details/undersignofsatur00susa/page/136 137]–165 |isbn=978-0-86316-052-3 |ref=no }} * {{cite book |last=Spencer |first=Stewart |year=2000 |title=Wagner Remembered |url=https://archive.org/details/wagnerremembered0000spen |publisher=[[Faber and Faber]] |location=Лондон |isbn=978-0-571-19653-1 }} * {{cite book |last=Spencer |first=Stewart |year=2008 |title=The 'Romantic operas' and the turn to myth |postscript=. (In {{harvnb|Grey|2008|pp=67–73}}.}} * {{cite book |last=Spotts |first=Frederic |author-link=Frederic Spotts |year=1994 |title=Bayreuth: A History of the Wagner Festival |url=https://archive.org/details/bayreuthhistoryo0000spot |publisher=Yale University Press |location=Њу Хејвен |isbn=978-0-300-06665-4 }} * {{cite book |last=Stanley |first=Glenn |year=2008 |title=Parsifal: redemption and Kunstreligion |postscript=. (In {{harvnb|Grey|2008|pp=151–175}}.}} * {{cite book |last=Taruskin |first=Richard |author-link=Richard Taruskin |year=2009 |title=Music in the Early Twentieth Century |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |isbn=978-0-691-10290-0 }} * {{cite book |last=Treadwell |first=James |year=2008 |title=The Urge to Communicate |postscript=. (In {{harvnb|Grey|2008|pp=179–191}}.}} * {{cite book |last=Vaszonyi |first=Nicholas |year=2010 |title=Richard Wagner: Self-Promotion and the Making of a Brand |publisher=Cambridge University Press |location=Кембриџ|isbn=978-0-521-51996-0 }} * {{cite book |last=Wagner |first=Cosima |author-link=Cosima Wagner |translator-last=Skelton |translator-first=Geoffrey |translator-link=Geoffrey Skelton |year=1978 |title=Diaries |type=2 vols |publisher=Dent |location=Лондон |isbn=978-0-15-122635-1 |ref={{sfnRef|Cosima Wagner|1978}} }} * {{cite book |last=Wagner |first=Cosima |editor-last=Skelton |editor-first=Geoffrey |editor-link=Geoffrey Skelton |translator-last=Skelton |translator-first=Geoffrey |year=1994 |title=Cosima Wagner's Diaries: an Abridgement |publisher=Pimlico Books |location=Лондон |isbn=978-0-7126-5952-9 |ref={{sfnRef|Cosima Wagner|1994}} }} * {{cite book |last=Weiner |first=Marc A. |year=1997 |title=Richard Wagner and the Anti-Semitic Imagination |publisher=[[University of Nebraska Press]] |location=Lincoln |isbn=978-0-8032-9792-0 }} * {{cite book |last=Žižek |first=Slavoj |author-link=Slavoj Žižek |year=2009 |title=Foreword: Why is Wagner Worth Saving |postscript=. {{harvnb|Adorno|2009|loc=viii–xxvii}}. }} ====Новинарски и енциклопедиски статии==== * {{cite journal |last=Bruen |first=Hanan |date=Spring 1993 |title=Wagner in Israel: A conflict among Aesthetic, Historical, Psychological and Social Considerations |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-aesthetic-education_spring-1993_27_1/page/99 |journal=Journal of Aesthetic Education |publisher=[[University of Illinois Press]] |volume=27 |issue=1 |pages=99–103 |jstor=3333345 |doi=10.2307/3333345 }} * {{cite journal |last=Coleman |first=Jeremy |date=2017 |title=The Body in the Library |journal=The Wagner Journal |volume=11 |issue=1 |pages=86–92 }} * {{cite journal |last=Cormack |first=David |date=пролет 2005 |title='Wir welken und sterben dahinnen': Carrie Pringle and the Solo Flowermaidens of 1882 |journal=The Musical Times |publisher=Musical Times Publications Ltd. |volume=146 |issue=1890 |pages=16–31 |jstor=30044066 |doi=10.2307/30044066 }} * {{cite journal |last=Fackler |first=Guido |translator=Peter Logan |date=Winter 2007 |title=Music in Concentration Camps 1933–1945 |journal=Music and Politics |volume=1 |issue=1 |url=http://www.music.ucsb.edu/projects/musicandpolitics/archive/2007-1/fackler.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20100621010305/http://www.music.ucsb.edu/projects/musicandpolitics/archive/2007-1/fackler.html |archive-date=21 јуни 2010 |url-status=dead }} * {{cite journal |last=Horton |first=Paul C. |editor-last=Feder |editor-first=Stuart |date=July 1999 |title=Review of ''Psychoanalytic Explorations in Music: Second Series'' |journal=[[The American Journal of Psychiatry]] |volume=156 |issue=1109–1110 |pages= |url=http://ajp.psychiatryonline.org/article.aspx?articleID=173586 }} * {{cite journal |last=Karlsson |first=Jonas |date=2012 |title='In that hour it began'? Hitler, ''Rienzi'', and the Trustworthiness of August Kubizek's ''The Young Hitler I Knew'' |journal=The Wagner Journal |volume=6 |issue=2 |pages=33–47 |issn=1755-0173 }} * {{cite encyclopedia |last=Grant |first=John |editor-last1=Clute |editor-first1=John |editor-last2=Grant |editor-first2=John |year=1999 |entry=Excalibur: US movie |encyclopedia=[[The Encyclopedia of Fantasy]] |publisher=[[Orbit Books]] |location=Лондон |isbn=978-1-85723-893-8 }} * {{cite journal |last=Körner |first=Hans |title=Der Bayerische Maximiliansorden für Wissenschaft und Kunst und seine Mitglieder |journal=Zeitschrift für Bayerische Landesgeschichte |volume=47 |year=1984 |pages=299–398 |url=http://periodika.digitale-sammlungen.de/zblg/kapitel/zblg47_kap28 |access-date=15 август 2023 |language=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20180719105503/http://periodika.digitale-sammlungen.de/zblg/kapitel/zblg47_kap28 |archive-date=19 јули 2018 |url-status=dead }} * {{cite encyclopedia |last=Millington |first=Barry |year=2001b |encyclopedia=[[Grove Music Online]] |title=Wesendonck [Wesendonk; née Luckemeyer], Mathilde |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |doi=10.1093/gmo/9781561592630.article.30144 |url-access=subscription |url=https://www.oxfordmusiconline.com/grovemusic/view/10.1093/gmo/9781561592630.001.0001/omo-9781561592630-e-0000030144 }} {{Grove Music subscription}} * {{cite encyclopedia |last=Millington |first=Barry |year=2002a |orig-year=1992 |encyclopedia=[[Grove Music Online]] |title=Meistersinger von Nürnberg, Die |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |doi=10.1093/gmo/9781561592630.article.O003512 |url-access=subscription |url=https://www.oxfordmusiconline.com/grovemusic/view/10.1093/gmo/9781561592630.001.0001/omo-9781561592630-e-5000003512 }} {{Grove Music subscription}} * {{cite encyclopedia |last=Millington |first=Barry |year=2002b |orig-year=1992 |encyclopedia=[[Grove Music Online]] |title=Parsifal |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |doi=10.1093/gmo/9781561592630.article.O002803 |url-access=subscription |url=https://www.oxfordmusiconline.com/grovemusic/view/10.1093/gmo/9781561592630.001.0001/omo-9781561592630-e-5000002803 }} {{Grove Music subscription}} * {{cite encyclopedia |last=Millington |first=Barry |year=2002c |orig-year=1992 |encyclopedia=[[Grove Music Online]] |title=Walküre, Die |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |doi=10.1093/gmo/9781561592630.article.O003661 |url-access=subscription |url=https://www.oxfordmusiconline.com/grovemusic/view/10.1093/gmo/9781561592630.001.0001/omo-9781561592630-e-5000003661 }} {{Grove Music subscription}} * {{cite magazine |last=Reissman |first=Carla S. |date=17 февруари 2004 |title=Rammstein meets Wagner |magazine=[[Stern (magazine)|Stern]] |access-date=15 август 2023 |url=https://www.stern.de/kultur/musik/crossover-projekt-rammstein-meets-wagner-3075340.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150119134312/http://www.stern.de/kultur/musik/crossover-projekt-rammstein-meets-wagner-520361.html |archive-date=19 јануари 2015 |url-status=live }} * {{cite encyclopedia |last1=Sietz |first1=Reinhold |last2=Wiegandt |first2=Matthias |year=2001 |encyclopedia=[[Grove Music Online]] |title=Hiller, Ferdinand |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |doi=10.1093/gmo/9781561592630.article.13041 |url-access=subscription |url=https://www.oxfordmusiconline.com/view/10.1093/gmo/9781561592630.001.0001/omo-9781561592630-e-0000013041 |access-date=15 август 2023 }} {{Grove Music subscription}} * {{cite encyclopedia |last=Skelton |first=Geoffrey |author-link=Geoffrey Skelton |year=2002 |orig-year=2001 |encyclopedia=[[Grove Music Online]] |title=Bayreuth |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |doi=10.1093/gmo/9781561592630.article.40950 |url-access=subscription |url=https://www.oxfordmusiconline.com/grovemusic/view/10.1093/gmo/9781561592630.001.0001/omo-9781561592630-e-0000040950 |access-date=15 август 2023 }} {{Grove Music subscription}} * {{cite journal |last=Warshaw |first=Hilary |date=2012 |title=No Sound of Music |journal=The Wagner Journal |volume=6 |issue=2 |pages=77–79 |issn=1755-0173 }} * {{cite encyclopedia |last=von Westernhagen |first=Kurt |editor-last=Sadie |editor-first=Stanley |editor-link=Stanley Sadie |year=1980 |title=(Wilhelm) Richard Wagner |volume=20 |encyclopedia=[[Grove Dictionary of Music and Musicians]] |publisher=[[Macmillan Publishers]] |location=Лондон}} * {{cite encyclopedia |last=Westrup |first=Jack |author-link=Jack Westrup |editor-last=Sadie |editor-first=Stanley |year=1980 |title=Conducting |volume=4 |encyclopedia=[[Grove Dictionary of Music and Musicians]] |publisher=[[Macmillan Publishers]] |location=Лондон}} ====Семрежни==== * {{cite web |last=Conway |first=David |year=2002 |title=A Vulture is Almost an Eagle'&nbsp;... The Jewishness of Richard Wagner |website=Jewry in Music |url=http://www.smerus.pwp.blueyonder.co.uk/vulture_.htm |access-date=15 август 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121203090712/http://www.smerus.pwp.blueyonder.co.uk/vulture_.htm |url-status=dead |archive-date=3 декември 2012 }} * {{cite web |last=Everett |first=Derrick |date=18 април 2020 |title=''Parsifal'' and Race – claims and refutations: Wagner, Gobineau and ''Parsifal'' – Gobineau as the inspiration for ''Parsifal'' |url=http://www.monsalvat.no/racism.htm |access-date=15 август 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319203717/https://www.monsalvat.no/racism.htm |archive-date=19 март 2022 }} * {{cite web |title=Faber Music News |date=есен 2007 |website=[[Faber Music]] |url=http://www.fabermusic.com/resources/pdfs/FFAutumn2007.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402110100/http://www.fabermusic.com/resources/pdfs/ffautumn2007.pdf |archive-date=2 април 2016 |url-status=dead |ref={{sfnRef|Faber Music News|2007}} }} * {{cite news |last=Walsh |first=Michael |author-link=Michael Walsh (author) |date=13 јануари 1992 |orig-date= |title=The Case of Wagner – Again |work=[[Time (списание)|Time]] |url=http://content.time.com/time/subscriber/article/0,33009,974661,00.html|archive-url=|url-status= |archive-date=|access-date=15 август 2023 }} {{refend}} == Надворешни врски == {{Библиотечни извори |by=yes |onlinebooks=yes |others=yes |about=yes |label=Рихард Вагнер }} '''Опери''' * [http://www.wagneropera.net/ Richard Wagner Opera], Вагнерови опери, интервјуа, ЦДа, ДВДа, календар, Бајројтски фестивал * [http://www.wagneroperas.com/ Wagner Operas], мрежно место со фотографии, видеа, податотеки МИДИ, партитури, либрета, и описи * [http://opera.stanford.edu/Wagner/ ''Wilhelm Richard Wagner''] site by Stanford University * [http://www.the-wagnerian.com/ The Wagnerian], Richard Wagner news, operas, reviews, articles. '''Пишани дела''' * [http://users.belgacom.net/wagnerlibrary/ The Wagner Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110221013908/http://users.belgacom.net/wagnerlibrary/ |date=21 февруари 2011 }}. Преводи на англиски за Вагнеровите прозни дела, вклучувајќи некои од Вагнеровите позначајни есеи. * {{Gutenberg author |id=Wagner,+Richard | name=Richard Wagner}} * {{Internet Archive author |sname=Richard Wagner}} '''Партитури''' * {{ChoralWiki}} * {{IMSLP|id=Wagner, Richard|cname=Richard Wagner}} '''Друго''' * {{Страница за композитор на Би-би-си|wagner|Вагнер}} * [https://web.archive.org/web/20130523055553/http://www.wagnermuseum.de/national_archives/information_34.html The National Archive] of the [[Richard Wagner Foundation]] * [http://www.richard-wagner-museum.ch/ Richard Wagner Museum] in the country manor Triebschen near Lucerne, Switzerland, where Wagner and Cosima lived and worked from 1866 to 1872. (In German). * [http://www.bbc.co.uk/programmes/p00548gv "Wagner"], BBC Radio 4 discussion with John Deathridge, Lucy Beckett and Michael Tanner (''In Our Time'', 20 June 2002) {{Вагнер}} {{Романтизам}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Вагнер, Рихард}} [[Категорија:Рихард Вагнер| ]] [[Категорија:Родени во 1813 година]] [[Категорија:Починати во 1883 година]] [[Категорија:Германски композитори]] [[Категорија:Германски диригенти]] [[Категорија:Лутеранци]] [[Категорија:Германски драмски режисери]] [[Категорија:Германски писатели]] [[Категорија:Германски есеисти]] [[Категорија:Антисемитизам]] [[Категорија:Оперски композитори]] [[Категорија:Либретисти]] [[Категорија:Луѓе од Лајпциг]] [[Категорија:Романтистички композитори]] [[Категорија:Романтизам]] [[Категорија:Личности овековечени во споменикот „Валхала“]] [[Категорија:Апсолвенти на Лајпцишкиот универзитет]] [[Категорија:Германски автобиографи]] g8g4j22550a77z0ia40k00895s51or2 Ваташа 0 7013 5588697 5579581 2026-07-07T14:26:40Z MacedonianMaps 67957 5588697 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Ваташа | слика = Панорама на Ваташа.jpg | големина на слика = 300п | опис = Панорама на село Ваташа | регион = {{грб|Вардарски Регион}} | општина = {{општинскигрб|Општина Кавадарци}} | област = [[Тиквеш]] | население = 103 | година = 2002 | поштенски број = 1430 | повикувачки број = 043 | надморска височина = 295 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=25 | lat_sec=0 | lon_dir=E | lon_deg=22 | lon_min=7 | lon_sec=7 | слава = | мрежно место = | карта = Ваташа во Општина Кавадарци.svg }} '''Ваташа''' — село кое граничи со градот [[Кавадарци]], во областа [[Тиквеш]]. Поради својата близина со градот, ова некогаш големо село прераснало во приградска населба, како што и официјално е означено во статутот на [[Општина Кавадарци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://kavadarci.gov.mk/public/wp-content/uploads/STATUT.pdf|title=Статус на Општина Кавадарци|last=|first=|date=декември 2005|work=[[Општина Кавадарци]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160818050309/http://kavadarci.gov.mk/public/wp-content/uploads/STATUT.pdf|archive-date=2016-08-18|dead-url=|accessdate=10 март 2018|url-status=dead}}</ref> Во најновиот [[Попис на населението во Македонија (2021)|попис од 2021 година]], селото било и официјално припоено кон градот Кавадарци и само мал дел од него бил сметан како селска средина. == Географија и местоположба == [[Податотека:Панорама на селото Ваташа со Кавадарци.jpg|лево|300п|мини|Панорамски поглед на селото Ваташа со градот [[Кавадарци]], фотографирано од црквата во изградба „[[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Ваташа|Св. Архангел Михаил]]“]] Ова големо село се наоѓа во североисточниот дел од [[Општина Кавадарци]], но селото е речиси целосно поврзано со градот [[Кавадарци]], поради што влегува во рурбалната зона на централното место. Сместено е на самиот регионален пат кој води до висорамнината [[Витачево]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=10 март 2018|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=48}}</ref> Селото е рамничарско, на надморска височина од 295 метри.<ref name="енциклопедија" /> Поради непосредната близина, Ваташа во текот на времето прераснала во приградска населба на градот [[Кавадарци]]. Селото Ваташа е сместено во долината на реката Велика ([[Луда Мара]]) под самата висорамнина Витачево. Поголемиот дел од селото е сместен на левиот брег на реката. Селото е од збиен тип со издолжен изглед. Лево од реката се Долно или Оџевско, Средно или Поповско, Арсовско и Горно или Коцевско, а на десниот брег се Турско и Куричевско или Коџа-маало.<ref name="книгатиквеш">{{наведена книга|last=Радовановиќ|first=Воислав|title=Тиквеш и Рајец|accessdate=25 февруари 2018|year=|publisher=|location=|language=|page=401-410}}</ref> == Историја == Ваташа е познато место уште во {{римски|14}} век, а за време на османлиското владеење со Македонија (1395-1912), тоа било најголемата населба во [[Тиквеш]]. Селото било христијанско-муслиманско од полуварошки тип во турско време.<ref name="книгатиквеш" /> Во [[1817]] година, во Ваташа била изградена [[црква]]та „[[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Ваташа|Успение на Пресвета Богородица]]“. Во [[1830]] година започнало да работи првото световно училиште во [[Тиквеш]]ијата. Во [[1838]] година, со помош на македонскиот просветител [[Теодосиј Синаитски]], селскиот учител [[Даскал Камче]] ја отворил првата [[печатница]] во Македонија, токму во Ваташа, во периодот на македонското просветителство. [[Податотека:Masakr vo Vatasa, 1943.jpg|мини|Стреланите младинци од село Ваташа, Тиквешко. Крвав настан кој се случил на 16 јуни 1943 година, кога биле стрелани 12 младинци.]] Во [[1860]] година било изградено [[Ваташкото училиште „Даскал Камче“|основното училиште „Даскал Камче“]]. Во {{римски|19}} век, Ваташа било село во Тиквешката каза на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Во текот на [[1901]] година при својата неколкунеделна посета на [[Кавадарци]] и околината, [[Гоце Делчев]] престојувал неколку денови и во Ваташа. Во [[1913]] година за време на [[Тиквешко востание|Тиквешкото востание]], [[Србија|српските]] воjници стрелале 40 луѓе во Ваташа. Во април [[1941]] година селото било дел од [[Бугарија|бугарската]] окупациска зона. Од самиот почеток, жителите на Ваташа не ја прифаќале новата власт и активно се вклучиле во [[НОБ|народноослободителното движење]]. На [[16 јуни]] [[1943]] година, бугарските окупаторски војници стрелале 12 младинци од селото, и тоа: [[Васил Хаџи Јорданов]], [[Ферчо Поп-Ѓорѓиев]], [[Диме Чекоров]], [[Блаже Ицев]], [[Ванчо Гурев]], [[Пане Џунов]], [[Данко Дафков]], [[Илчо Димов]], [[Герасим Матаков]], [[Пане Мешков]], [[Ристо Ѓондев]] и [[Перо Видев]], како дел од [[Масакр во Ваташа|Ваташкиот масакр]]. Во нивна чест е изграден и споменикот во близина на селото, во месноста [[Моклиште (село)|Моклиште]], а исто така, овој настан е опеан во песната на [[Лазар Манчевски]], „[[s:Ми заплакало селото, селото Ваташа|Ми заплакало селото Ваташа]]“.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=5GTJfK5SJuY YouTube, Ми заплакало селото Ваташа (пристапено на 5.11.2019)]</ref> == Стопанство == [[Податотека:Куќи во Ваташа.jpg|десно|300п|мини|Куќи во Ваташа на десниот брег од реката [[Луда Мара]]]] Во минатото, селаните главно се занимавале со земјоделство на свои поседи. Нивите се наоѓале под селото, на страните, а на Витачево се наоѓале пасишта. На повисоките тераси било садено [[лозје]]. Селото имало полуварошки тип и долж главниот пат од Кавадарци за Витачево се наоѓале дуќани.<ref name="книгатиквеш" /> Како споредна активност биле дуќанџиите и трговијата. Имало разни дуќани, од бакали, до фурнаџии, касапи, кафеџии, а главно биле во посед на христијанските семејства. Исто така, во селото имало шеесетина мајстори, кои граделе по тиквешките села. Чаршијата во Ваташа особено била живната за време на среда, кога бил пазарен ден во Кавадарци.<ref name="книгатиквеш" /> Денес, населението на Ваташа, во најголем дел, се занимава со [[лозарство]] (одгледување на винова лоза) на лозјата во околината на селото. Поради близината на Ваташа со [[Кавадарци]], преку процес на конурбација, таа припаѓа на рурбалната зона на градот (како приградска населба) и во селото исто така се застапени и секундарните и терциерните стопански гранки, а дел од населението работи и во индустриските капацитети „[[ФЕНИ Индустри|ФЕНИ]]“, рудникот [[Рудник ’Ржаново|’Ржаново]], винарската визба „[[Тиквеш (винарија)|Тиквеш]]“ и други. == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|1490 |1953|1673 |1961|1933 |1971|2225 |1981|2802 |1991|3046 |1994|3120 |2002|3502 |2021|103 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Ваташа имало 1.808 жители, од кои 1.142 христијани, 618 муслимани и 48 Роми.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 153.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Ваташа имало 1.880 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 104-105.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 1.250 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_40_40-41_VODENA_(EDESSA)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Муслиманските родови од селото во најголем дел се иселиле пред [[Втора светска војна|Втората светска војна]], што може да се забележи и од податоците од спроведените пописи по војната. Ваташа е голема населба, со зголемен пораст на бројот на населението. Во 1961 година, Ваташа броела 1.933 жители, од кои 1.806 биле [[Македонци]], 92 [[Турци]] и 16 [[Срби]], а во 1994 година населбата броела 3.120 жители, од кои 3.040 Македонци, 52 Роми, 19 Срби и 2 Турци.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Ваташа имало 3.502 жители, од кои 3.224 [[Македонци]], 13 [[Турци]], 238 [[Роми]], 1 [[Власи|Влав]], 20 [[Срби]] и 6 останати.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=10 март 2018}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 103 жители, од кои 19 [[Македонци]], 52 [[Македонски Роми|Роми]] и 32 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> Додека пак населбата Ваташа имала 3.270 жители, со 1.100 домаќинства и 1.170 објекти.<ref>Пописни кругови – Попис 2021, Државен завод за статистика на РСМ.</ref> Низ годините ова било вкупното население и етничка припадност на населението во Ваташа:<ref>Население на Република Македонија според изјаснувањето за етничката припадност, по населени места, според пописите на население 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 1994 и 2002 година (согласно територијалната организација од 1996 година). [http://makstat.stat.gov.mk/PXWeb/pxweb/mk/MakStat/MakStat__Popisi__PopisNaNaselenie__PopisiNaseleniMesta/Popis_nm_1948_2002_NasPoEtnPrip_mk.px/?rxid=b7539b0f-f64f-46b7-b99d-a34d7ae55646 База на податоци МАКСтат] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211210163915/http://makstat.stat.gov.mk/PXWeb/pxweb/mk/MakStat/MakStat__Popisi__PopisNaNaselenie__PopisiNaseleniMesta/Popis_nm_1948_2002_NasPoEtnPrip_mk.px/?rxid=b7539b0f-f64f-46b7-b99d-a34d7ae55646 |date=2021-12-10 }}. Државен завод за статистика.</ref> {| class="wikitable" |- ! Година ! Македонци ! Албанци ! Турци ! Роми ! Власи ! Срби ! {{крат|Ост.|Останати}} ! {{крат|б.п.|Лица без податоци}} ! Вкупно |- style="text-align:center;" | 1948 | — | — | — | — | — | — | — | — | '''1.490''' |- style="text-align:center;" | 1953 | 1.569 | 0 | 82 | 7 | 1 | 3 | 11 | — | '''1.673''' |- style="text-align:center;" | 1961 | 1.806 | 1 | 92 | — | — | 16 | 18 | — | '''1.933''' |- style="text-align:center;" | 1971 | 2.079 | 11 | 74 | 0 | — | 24 | 37 | — | '''2.225''' |- style="text-align:center;" | 1981 | 2.628 | 3 | 29 | 6 | 1 | 29 | 106 | — | '''2.802''' |- style="text-align:center;" | 1991 | 2.918 | 5 | 19 | 73 | 0 | 24 | 7 | — | '''3.046''' |- style="text-align:center;" | 1994 | 3.040 | 0 | 2 | 52 | 0 | 19 | 7 | — | '''3.120''' |- style="text-align:center;" | 2002 | 3.224 | 0 | 13 | 238 | 1 | 20 | 6 | — | '''3.502''' |- style="text-align:center;" | 2021 | 19 | 0 | 0 | 52 | 0 | 0 | 0 | 32 | '''103''' |} <small>* Извор: [[Државен завод за статистика на Република Македонија]] (1953-2021), според податоци од официјалните пописи во соодветните години</small> === Родови === Најголемиот дел од родовите во Ваташа се стари. Во Куричевско или Коџа-Маало немало муслимани; тука дошле кон почетокот на {{римски|19}} век, потиснувајќи ги Куричевци, Пендевци и други родови.<ref name="книгатиквеш" /> Како родови во Ваташа се споменуваат:<ref name="книгатиквеш" /> *'''Христијански родови:''' **'''Старинци:''' ''Колевци се делат на Илевци, Поп-Анѓелевци, Сапунџијовци, Хаџи-Ордановци, Шеовци и Мелачевци (24 к.); Икономовци (7 к.); Шишковци (2 к.); Мешковци-Ризевци (8 к.); Мицовци (4 к.); Крстевци (2 к.); Куричевци-Мукајетовци-Каракашовци(10 к.); Димовци (10 к.); Оѓумовци (1 к.); Пендевци (7 к.); Мајсторовци (1 к.); Хаџи-Камчевци (2 к.); Кујунџијовци-Арсовци (10 к.); Јаревци (2 к.); Басмарковци (4 к.); Угуровци (2 к.); Газдаревци (1 к.); Бакаловци (1 к.); Касапиновци (4 к.); Митковци (2 к.); Аризановци (4 к.); Самарџијовци (1 к.); Видиќовци (2 к.); Плачковци (2 к.); Дафковци (1 к.); Пињушке (1 к.); Ќировци (2 к.); Кадревци (1 к.); Брдаревци (1 к.); Белчевци (2 к.) и Парскеовци (2 к.); Костовци се делат на Костовци, Ралевци и Коцевци (14 к.)'' **'''Доселеници:''' ''Грковци (2 к.)'' доселени се на почетокот од XIX век од селото [[Сачишта]] „кај Јанина во Грција“ (селото впрочем е во [[Кожанско]], Егејска Македонија). Основачот на родот (Мишо) бегајќи од зулумите на [[Али-паша Јанински|Али Паша Јанински]] дошол во ова село, каде се населил. Неговиот син, Андо (роден во 1808 година), учел школо кај [[Даскал Камче]]. И бил заслужен за отворање на школи во [[Кавадарци]] и [[Неготино]], починал околу 1868 година; ''Минчевци (2 к.)'' доселени се на почетокот од XIX век од [[Мариово]]; ''Вачковци (2 к.)'' доселени се во исто време од селото [[Врпско]] во [[Мариово]]; ''Бакевци-Мајсторовци (5 к.)'' доселени се од селото [[Пепелиште]]; ''Пинџуровци (2 к.)'' доселени се од селото [[Смолани]] кај [[Прилеп]]; ''Темковци-Толовци-Галабовци (2 к.)'' доселени се од [[Кавадарци]]; ''Дановци (1 к.)'' доселени се однекаде; ''Парапановци-Поповци (2 к.)'' доселени се од селото [[Бојанчиште]]. Уште подалечно потекло од селото [[Полчиште]] во [[Мариово]]; ''Покрајзидовци (2 к.)'' доселени се од [[Кавадарци]]; ''Пантефци (2 к.)'' доселени се од селото [[Ресава]]; ''Пијаде (1 к.)'' доселени се во 1830 година од селото [[Марена]]; ''Велковци (1 к.)'' доселени се од [[Кавадарци]]. А таму од селото [[Бистренци]]; ''Сејменовци (3 к.)'' доселени се од селото [[Дабниште]]; ''Постоловци (2 к.)'' доселени се од [[Тетовско]]; ''Ордановци (3 к.)'' доселени се од [[Кавадарци]]; ''Гучеловци (1 к.)'' доселени се од [[Бојанчиште]]; ''Сиратке (1 к.)'' доселени се од [[Кавадарци]]; ''Бојаџијовци (1 к.)'' доселени се во 1860 година од [[Кавадарци]], уште подалечно потекло од [[Прилепско]]; ''Дубровци (2 к.)'' доселени се во 1865 година од [[Кавадарци]], а таму од [[Дуброво]]; ''Струмички (1 к.)'' потекнуваат од сираче од [[Струмичко]]; ''Бојовци (3 к.)'' доселени се околу 1870 година од [[Кавадарци]]; ''Трајковци (1 к.)'' доселени се во 1870 година од [[Марена]]; ''Клинчаровци (1 к.)'' доселени се во 1870 година од селото [[Ресава]], а таму од селото [[Горничево]] кај [[Лерин]]; ''Матаковци (1 к.)'' доселени се во 1870 година од селото [[Горни Дисан]]; ''Бунарци (1 к.)'' доселени се од селото [[Бунарче]]; ''Чамевци (1 к.)'' доселени се од селото [[Бегниште]]; ''Шаткоти (1 к.)'' доселени се од [[Неготино]]; ''Мантевци (1 к.)'' доселени се од [[Неготино]]; ''Настовци (1 к.)'' доселени се во 1890 година од [[Кавадарци]]; ''Туревци (1 к.)'' доселени се во 1890 година од [[Неготино]]; ''Станковци (1 к.)'' доселени се во 1890 година од селото [[Гарниково]]; ''Роглевци (1 к.)'' доселени се во 1890 година од [[Кавадарци]]; ''Пеневци (1 к.)'' доселени се од [[Моклиште (село)|Моклиште]]; ''Вртковци (1 к.)'' доселени се од селото [[Бегниште]]; ''Трајчевци (1 к.)'' доселени се од [[Кавадарци]]; ''Гросковци (1 к.)'' доселени се од селото [[Бунарче]]; ''Галабовци (1 к.)'' доселени се од селото [[Моклиште (село)|Моклиште]]; ''Нерковци (1 к.)'' доселени се од селото [[Бегниште]]; ''Андонијовци (1 к.)'' доселени се во 1900 година од селото [[Бојанчиште]]; ''Дисанци (1 к.)'' доселени се во 1900 година од [[Долни Дисан]]; ''Конопишки (1 к.)'' доселени се во 1900 година од селото [[Конопиште]]; ''Велковци (2 к.)'' доселени се во 1900 година од селото [[Радња]], а таму од селото [[Полчиште]] во [[Мариово]]; ''Ризовци (1 к.)'' доселени се во 1908 година од селото [[Бунарче]]; ''Сабатковци (1 к.)'' доселени се во 1913 година од селото [[Горни Дисан]], а подалечно потекло од [[Долни Дисан]]; ''Чолаковци (1 к.)'' доселени се во 1919 година од [[Гарниково]], а таму од [[Азот (област)|велешки Азот]]; ''Ордановци (1 к.)'' доселени се од [[Кавадарци]]; ''Богевци (1 к.)'' доселени се од [[Чемерско]], а таму од [[Ракета]]; ''Бошавци (1 к.)'' доселени се од [[Долна Бошава]]. *'''Муслимански родови:''' **'''Старинци:''' ''Оџевци (12 к.); Спајиовци-Сиџимовци (9 к.); Муѓеловци (1 к.); Мола-Даутовци (2 к.); Јашаровци-Аџемковци (5 к.); Шарковци (6 к.); Чотревци (3 к.); Журевци (3 к.); Лоскевци (3 к.); Ипчевци (5 к.); Моратовци (4 к.); Купатковци (2 к.); Хасковци (6 к.); Мола-Еминовци (5 к.); Шабановци (3 к.); Дураковци (3 к.); Пеливановци (2 к.) и Барјактаровци (1 к.); Амовци (5 к.); Неџбијовци (3 к.); Топаловци (2 к.); Хаџикаре (1 к.) и Џамбазовци (3 к.)'' **'''Доселеници:''' ''Суловци (1 к.)'' доселени се на почетокот од XIX век од [[Кавадарци]]; ''Нолбантиновци (3 к.)'' доселени се на почетокот од XIX век од [[Гевгелија]]; ''Јуруковци (3 к.)'' доселени се средината на XIX век од јуручкиот предел преку [[Вардар]] во [[Радовишко]]. По потекло се [[Јуруци]]; ''Синановци (1 к.)'' доселени се на крајот од XIX век од [[Кавадарци]], а таму од [[Арнаутлук]]; ''Јунчаровци (1 к.)'' доселени се од [[Тремник]]; ''Пунтевци-Шутовци-Крчовци (1 к.)'' доселени се од селото [[Долни Дисан]]; ''Алишовци (1 к.)'' доселени се од селото [[Долни Дисан]]. Во селото имало и две куќи одамна населени од [[Роми]].<ref>Во книгата наведени како „Турски Цигани“</ref> == Општествени установи == [[Податотека:Основно училиште во Ваташа.jpg|мини|десно|300п|Поглед на основното училиште во населбата]] * [[ОУ „Димката Ангелов-Габерот“ - Ваташа]] до IX одделение<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://dagvatasa.edu.mk/index.php/mk/|title=ООУ Димката Ангелов-Габерот|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=11 март 2018}}</ref> * Месна заедница * Амбуланта * Дом на културата == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Кавадарци]], која била променета со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година, при што кон нејзе била придодадена поранешната општина, [[Општина Конопиште|Конопиште]]. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Кавадарци. Во периодот 1950-1952, селото било седиште на некогашната општина Ваташа, во која се наоѓале селата Бунарче и Ваташа. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Кавадарска градска општина, во која покрај селото Ваташа се наоѓале градот Кавадарци и селата Глишиќ, Марена и Сопот. Во периодот 1955-1965, селото било дел од тогашната општина Кавадарци. Во периодот 1965-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Кавадарци. === Избирачки места === [[Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Ваташа 5.jpg|мини|300п|десно|Поглед на апсидата на црквата „Успение на Пресвета Богородица“, видлива од главната улица]] [[Податотека:Црква „Св. Никола“ - Ваташа.jpg|мини|300п|десно|Главната манастирска црква „Св. Никола“ на Моклишкиот манастир]] Селото е опфатено во склоп на избирачките места бр. 0691, 0692, 0693 и 0694 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=11 март 2018|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на овие избирачки места биле запишани вкупно 2.424 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|144}}</ref> * [[Амидеја (Ваташа)|Амидеја]] — населба од железно време; * [[Грнеица (Ваташа)|Грнеица]] — доцноантичка населба; * [[Калница (Ваташа)|Калница]] — доцноантичка населба и некропола; * [[Паракелова Глава (Ваташа)|Паракелова Глава]] — некропола од римско време; * [[Сува Чешма (Ваташа)|Сува Чешма]] — доцноантичка населба; и * [[Чоралица (Ваташа)|Чоралица]] — доцноантичка населба и некропола. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref><ref name="епархија">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.povardarska-eparhija.org.mk/pe//index.php?option=com_content&task=view&id=378&Itemid=55|title=Цркви во Маренската парохија|publisher=Повардарска епархија|language=македонски|accessdate=23 февруари 2018}}</ref> * [[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Ваташа|Црква „Успение на Пресвета Богородица“]] — главна селска црква; * [[Црква „Св. Никола“ - Ваташа|Црква „Св. Никола“]] — главната црква на [[Моклишки манастир|Моклишкиот манастир]]; * [[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Ваташа|Црква „Св. Архангел Михаил“]] — најнова црква во селото, во изградба; и * [[Црква „Св. Троица“ - Ваташа|Црква „Св. Троица“]] — црква во близина на селото. ;Спомен-куќи: * [[Спомен-куќа на Страшо Пинџур]] — меморијален музеј сместен во родната куќа на народниот херој [[Страшо Пинџур]] ;Споменици * Споменик на 12. ваташки младинци — споменикот се наоѓа во близина на Ваташа, неколку километри јужно од населбата, во месноста [[Моклиште (село)|Моклиште]] на која е подигнат голем споменик на 12-те ваташки младинци стрелани од бугарскиот фашистички окупатор. ;Излетнички места * [[Моклиште (село)|Моклиште]] — познато излетничко место во [[Кавадарци]] и [[Тиквеш]]ијата со прекрасна местоположба и природен амбиент, од десната страна на реката [[Луда Мара]]. ;Реки<ref name="РекиМак">{{РекиМак|страница=44}}</ref> * [[Луда Мара]] — река низ Ваташа и Кавадарци ;Езера * [[Катунишко Езеро]] — вештачко езеро во месноста Катуниште <!--== Редовни настани ==--> == Личности == [[Податотека:Споменик на Блаже Џунов во Ваташа.jpg|мини|200п|десно|Бистата на Блаже Џунов во Ваташа]] ;Родени во Ваташа * [[Зарко Димов]] (1865-?) — [[Македонци|македонски]] револуционер, еден од првите членови на [[ТМОРО]] од [[Тиквеш|Тиквешијата]] * [[Пандо Јанев|Пандо Јанев - Каменов]] (1868-1947) — еден од првите дипломирани лекари од Тиквешијата. * [[Иван Минчев]] (1874-1960) — револуционер * [[Димитар Пинџур]] (?-1915) — револуционер, татко на Страшо Пинџур * [[Тодор Поп Антов]] (1875-1954) — револуционер * [[Глигор Дујков]] (1878-1913) — член на [[Тиквешки револуционерен комитет|Тиквешкиот револуционерен комитет]] * [[Христо Поп Антов]] (1879-1964) — револуционер * [[Емануел Бакалов]] (1892-?) — македонски поет, доктор по медицина * [[Дончо Лазаров]] (1878-1950) — револуционер, тиквешки војвода * [[Ѓошо Белопета]] (1897-?) — познат трговец * [[Ѓошо Бојаџиев]] (1892-1956) — македонски револуционер и учесник во НОБ * [[Лазо Баснарков]] (1904-1941) — учесник во НОБ * [[Блажо Еленов]] (1908-1967) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] и бил на чело на [[Општина Кавадарци]] * [[Гичо Еленов]] (1917-?) — учесник во НОБ * [[Васил Дубров]] (1912-1941) — спортски работник, член на [[Соколско друштво - Кавадарци|Соколското друштво од Кавадарци]] * [[Лазо В'чков]] (1913-1990) — учесник во НОБ * [[Димо Димовски]] (1913-1978) — учесник во НОБ, спортски работник * [[Страшо Пинџур]] (1915-1943) — партизан * [[Димката Ангелов Габерот]] (1916-1943) — учесник во НОБ * [[Боро Ангелов|Боро Ангелов-Ваташки]] (1919-1954) — учесник во НОБ * [[Наќо Ангелов]] (1921-2003) — учесник во НОБ * [[Ристо Џунов]] (1919-2005) — економист, учесник во НОБ * [[Блаже Џунов]] (1921-1944) — партизан од Тиквешијата * [[Киро Арсов]] (1918-1944) — учесник во НОБ * [[Јован Костов (Ваташа)|Јован Костов]] (1908-1987) — спортист, член на [[Соколско друштво - Кавадарци|Соколското друштво од Кавадарци]]. * [[Ило Костов|Ило Костов - Крумо]] (1921-1943) — учесник во НОБ * [[Перо Ампов]] (1922-1944) — учесник во НОБ * [[Блаже Ицев]] (1923-1943) — учесник во НОБ (едно од стреланите деца во Ваташа) * [[Илчо Димов]] (1925-1943) — учесник во НОБ (едно од стреланите деца во Ваташа) * [[Герасим Матаков]] (1925-1943) — учесник во НОБ (едно од стреланите деца во Ваташа) * [[Лена Јованова|Лена Матакова Јованова]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] * [[Пане Мешков]] (1925-1943) — учесник во НОБ (едно од стреланите деца во Ваташа) * [[Перо Видев]] (1928-1943) — учесник во НОБ (едно од стреланите деца во Ваташа) * [[Ката Видева]] (1922-) — учесник во НОБ и просветен работник * [[Станка Јовановска|Станка Пане Јовановска]] (1924-) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] * [[Данко Дафков]] (1925-1943) — учесник во НОБ (едно од стреланите деца во Ваташа) * [[Ристо Ѓондев]] (1925-1943) — учесник во НОБ (едно од стреланите деца во Ваташа) * [[Стева Илиева|Стева Гоцева Илиева]] (1927-) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] * [[Ленча Камчева|Ленча Рачкова Камчева]] (1924-) — учесник во НОВ на Македонија * [[Павлина Касапинова]] — учесник во НОВ на Македонија (едно од преживеаните деца-сведоци на [[Масакр во Ваташа|Масакрот во Ваташа]]) * [[Тодор Џунов]] (1931-2014) — правник * [[Атанас Грков]] (1934-1988) — познат македонски доктор (Примариус), со чин полковник * [[Васо Ангелов]] (1938-2019) — [[Македонија|македонски]] театарски, филмски и телевизиски [[глумец]]. * [[Петар Наневски]] (1935-2022) — македонски поет, есеист и сликар * [[Ацо Видиков]] (1946-2021) - [[македонски]] театарски, филмски и телевизиски [[глумец]] * [[Димо Дулот]] (1952) - македонски виолинист и пејач ;Доселени во Ваташа * [[Коле Велков]] (1921-1944) — македонски партизан, учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|Народноослободителната војска на Македонија]]. * [[Андон Грков]] (?-1878) — македонски просветен работник и учител. * [[Маријка Бојаџиева|Маријка Г. Бојаџиева]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]]. Доселена од [[Јакоруда]] ([[Пиринска Македонија]]) * [[Анушка Димитрова]] (р.1882) — учесник во НОВ на Македонија ;Починати во Ваташа * [[Даскал Камче]] (?-1848) — просветител, основач на првата печатница во Македонија == Култура и спорт == * [[ФК Габер]] (Ваташа) има настапувано во [[Втора македонска фудбалска лига|Втората македонска фудбалска лига]]. <!--== Иселеништво ==--> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{рв|Vataša}} * [http://www.kavadarci.gov.mk/?jazik=1&id=0210 Ваташа] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20050118015630/http://www.kavadarci.gov.mk/?jazik=1&id=0210 |date=2005-01-18 }} * [http://www.dnevnik.com.mk/?pBroj=2786&stID=57070 Цвеќе и солзи за убиените другари] * [http://www.cybermacedonia.com/vatasa.html Сведоштва за убиството на ваташките младинци (на англиски)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090210051309/http://www.cybermacedonia.com/vatasa.html |date=2009-02-10 }} {{Општина Кавадарци}} [[Категорија:Ваташа| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Кавадаречки села]] [[Категорија:Села во Општина Кавадарци]] jhdr67488j7fqpnaj1gak8bbpjtshgq 5588698 5588697 2026-07-07T14:28:59Z MacedonianMaps 67957 5588698 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Ваташа | слика = Панорама на Ваташа.jpg | големина на слика = 300п | опис = Панорама на село Ваташа | регион = {{грб|Вардарски Регион}} | општина = {{општинскигрб|Општина Кавадарци}} | област = [[Тиквеш]] | население = 3373 | година = 2002 | поштенски број = 1430 | повикувачки број = 043 | надморска височина = 295 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=25 | lat_sec=0 | lon_dir=E | lon_deg=22 | lon_min=7 | lon_sec=7 | слава = | мрежно место = | карта = Ваташа во Општина Кавадарци.svg }} '''Ваташа''' — село кое граничи со градот [[Кавадарци]], во областа [[Тиквеш]]. Поради својата близина со градот, ова некогаш големо село прераснало во приградска населба, како што и официјално е означено во статутот на [[Општина Кавадарци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://kavadarci.gov.mk/public/wp-content/uploads/STATUT.pdf|title=Статус на Општина Кавадарци|last=|first=|date=декември 2005|work=[[Општина Кавадарци]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160818050309/http://kavadarci.gov.mk/public/wp-content/uploads/STATUT.pdf|archive-date=2016-08-18|dead-url=|accessdate=10 март 2018|url-status=dead}}</ref> Во најновиот [[Попис на населението во Македонија (2021)|попис од 2021 година]], селото било и официјално припоено кон градот Кавадарци и само мал дел од него бил сметан како селска средина. == Географија и местоположба == [[Податотека:Панорама на селото Ваташа со Кавадарци.jpg|лево|300п|мини|Панорамски поглед на селото Ваташа со градот [[Кавадарци]], фотографирано од црквата во изградба „[[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Ваташа|Св. Архангел Михаил]]“]] Ова големо село се наоѓа во североисточниот дел од [[Општина Кавадарци]], но селото е речиси целосно поврзано со градот [[Кавадарци]], поради што влегува во рурбалната зона на централното место. Сместено е на самиот регионален пат кој води до висорамнината [[Витачево]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=10 март 2018|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=48}}</ref> Селото е рамничарско, на надморска височина од 295 метри.<ref name="енциклопедија" /> Поради непосредната близина, Ваташа во текот на времето прераснала во приградска населба на градот [[Кавадарци]]. Селото Ваташа е сместено во долината на реката Велика ([[Луда Мара]]) под самата висорамнина Витачево. Поголемиот дел од селото е сместен на левиот брег на реката. Селото е од збиен тип со издолжен изглед. Лево од реката се Долно или Оџевско, Средно или Поповско, Арсовско и Горно или Коцевско, а на десниот брег се Турско и Куричевско или Коџа-маало.<ref name="книгатиквеш">{{наведена книга|last=Радовановиќ|first=Воислав|title=Тиквеш и Рајец|accessdate=25 февруари 2018|year=|publisher=|location=|language=|page=401-410}}</ref> == Историја == Ваташа е познато место уште во {{римски|14}} век, а за време на османлиското владеење со Македонија (1395-1912), тоа било најголемата населба во [[Тиквеш]]. Селото било христијанско-муслиманско од полуварошки тип во турско време.<ref name="книгатиквеш" /> Во [[1817]] година, во Ваташа била изградена [[црква]]та „[[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Ваташа|Успение на Пресвета Богородица]]“. Во [[1830]] година започнало да работи првото световно училиште во [[Тиквеш]]ијата. Во [[1838]] година, со помош на македонскиот просветител [[Теодосиј Синаитски]], селскиот учител [[Даскал Камче]] ја отворил првата [[печатница]] во Македонија, токму во Ваташа, во периодот на македонското просветителство. [[Податотека:Masakr vo Vatasa, 1943.jpg|мини|Стреланите младинци од село Ваташа, Тиквешко. Крвав настан кој се случил на 16 јуни 1943 година, кога биле стрелани 12 младинци.]] Во [[1860]] година било изградено [[Ваташкото училиште „Даскал Камче“|основното училиште „Даскал Камче“]]. Во {{римски|19}} век, Ваташа било село во Тиквешката каза на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Во текот на [[1901]] година при својата неколкунеделна посета на [[Кавадарци]] и околината, [[Гоце Делчев]] престојувал неколку денови и во Ваташа. Во [[1913]] година за време на [[Тиквешко востание|Тиквешкото востание]], [[Србија|српските]] воjници стрелале 40 луѓе во Ваташа. Во април [[1941]] година селото било дел од [[Бугарија|бугарската]] окупациска зона. Од самиот почеток, жителите на Ваташа не ја прифаќале новата власт и активно се вклучиле во [[НОБ|народноослободителното движење]]. На [[16 јуни]] [[1943]] година, бугарските окупаторски војници стрелале 12 младинци од селото, и тоа: [[Васил Хаџи Јорданов]], [[Ферчо Поп-Ѓорѓиев]], [[Диме Чекоров]], [[Блаже Ицев]], [[Ванчо Гурев]], [[Пане Џунов]], [[Данко Дафков]], [[Илчо Димов]], [[Герасим Матаков]], [[Пане Мешков]], [[Ристо Ѓондев]] и [[Перо Видев]], како дел од [[Масакр во Ваташа|Ваташкиот масакр]]. Во нивна чест е изграден и споменикот во близина на селото, во месноста [[Моклиште (село)|Моклиште]], а исто така, овој настан е опеан во песната на [[Лазар Манчевски]], „[[s:Ми заплакало селото, селото Ваташа|Ми заплакало селото Ваташа]]“.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=5GTJfK5SJuY YouTube, Ми заплакало селото Ваташа (пристапено на 5.11.2019)]</ref> == Стопанство == [[Податотека:Куќи во Ваташа.jpg|десно|300п|мини|Куќи во Ваташа на десниот брег од реката [[Луда Мара]]]] Во минатото, селаните главно се занимавале со земјоделство на свои поседи. Нивите се наоѓале под селото, на страните, а на Витачево се наоѓале пасишта. На повисоките тераси било садено [[лозје]]. Селото имало полуварошки тип и долж главниот пат од Кавадарци за Витачево се наоѓале дуќани.<ref name="книгатиквеш" /> Како споредна активност биле дуќанџиите и трговијата. Имало разни дуќани, од бакали, до фурнаџии, касапи, кафеџии, а главно биле во посед на христијанските семејства. Исто така, во селото имало шеесетина мајстори, кои граделе по тиквешките села. Чаршијата во Ваташа особено била живната за време на среда, кога бил пазарен ден во Кавадарци.<ref name="книгатиквеш" /> Денес, населението на Ваташа, во најголем дел, се занимава со [[лозарство]] (одгледување на винова лоза) на лозјата во околината на селото. Поради близината на Ваташа со [[Кавадарци]], преку процес на конурбација, таа припаѓа на рурбалната зона на градот (како приградска населба) и во селото исто така се застапени и секундарните и терциерните стопански гранки, а дел од населението работи и во индустриските капацитети „[[ФЕНИ Индустри|ФЕНИ]]“, рудникот [[Рудник ’Ржаново|’Ржаново]], винарската визба „[[Тиквеш (винарија)|Тиквеш]]“ и други. == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|1490 |1953|1673 |1961|1933 |1971|2225 |1981|2802 |1991|3046 |1994|3120 |2002|3502 |2021|3373 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Ваташа имало 1.808 жители, од кои 1.142 христијани, 618 муслимани и 48 Роми.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 153.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Ваташа имало 1.880 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 104-105.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 1.250 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_40_40-41_VODENA_(EDESSA)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Муслиманските родови од селото во најголем дел се иселиле пред [[Втора светска војна|Втората светска војна]], што може да се забележи и од податоците од спроведените пописи по војната. Ваташа е голема населба, со зголемен пораст на бројот на населението. Во 1961 година, Ваташа броела 1.933 жители, од кои 1.806 биле [[Македонци]], 92 [[Турци]] и 16 [[Срби]], а во 1994 година населбата броела 3.120 жители, од кои 3.040 Македонци, 52 Роми, 19 Срби и 2 Турци.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Ваташа имало 3.502 жители, од кои 3.224 [[Македонци]], 13 [[Турци]], 238 [[Роми]], 1 [[Власи|Влав]], 20 [[Срби]] и 6 останати.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=10 март 2018}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 103 жители, од кои 19 [[Македонци]], 52 [[Македонски Роми|Роми]] и 32 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> Додека пак населбата Ваташа имала 3.270 жители, со 1.100 домаќинства и 1.170 објекти.<ref>Пописни кругови – Попис 2021, Државен завод за статистика на РСМ.</ref> Заедно со селото, имале вкупно 3.373 жители. Низ годините ова било вкупното население и етничка припадност на населението во Ваташа:<ref>Население на Република Македонија според изјаснувањето за етничката припадност, по населени места, според пописите на население 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 1994 и 2002 година (согласно територијалната организација од 1996 година). [http://makstat.stat.gov.mk/PXWeb/pxweb/mk/MakStat/MakStat__Popisi__PopisNaNaselenie__PopisiNaseleniMesta/Popis_nm_1948_2002_NasPoEtnPrip_mk.px/?rxid=b7539b0f-f64f-46b7-b99d-a34d7ae55646 База на податоци МАКСтат] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211210163915/http://makstat.stat.gov.mk/PXWeb/pxweb/mk/MakStat/MakStat__Popisi__PopisNaNaselenie__PopisiNaseleniMesta/Popis_nm_1948_2002_NasPoEtnPrip_mk.px/?rxid=b7539b0f-f64f-46b7-b99d-a34d7ae55646 |date=2021-12-10 }}. Државен завод за статистика.</ref> {| class="wikitable" |- ! Година ! Македонци ! Албанци ! Турци ! Роми ! Власи ! Срби ! {{крат|Ост.|Останати}} ! {{крат|б.п.|Лица без податоци}} ! Вкупно |- style="text-align:center;" | 1948 | — | — | — | — | — | — | — | — | '''1.490''' |- style="text-align:center;" | 1953 | 1.569 | 0 | 82 | 7 | 1 | 3 | 11 | — | '''1.673''' |- style="text-align:center;" | 1961 | 1.806 | 1 | 92 | — | — | 16 | 18 | — | '''1.933''' |- style="text-align:center;" | 1971 | 2.079 | 11 | 74 | 0 | — | 24 | 37 | — | '''2.225''' |- style="text-align:center;" | 1981 | 2.628 | 3 | 29 | 6 | 1 | 29 | 106 | — | '''2.802''' |- style="text-align:center;" | 1991 | 2.918 | 5 | 19 | 73 | 0 | 24 | 7 | — | '''3.046''' |- style="text-align:center;" | 1994 | 3.040 | 0 | 2 | 52 | 0 | 19 | 7 | — | '''3.120''' |- style="text-align:center;" | 2002 | 3.224 | 0 | 13 | 238 | 1 | 20 | 6 | — | '''3.502''' |- style="text-align:center;" | 2021 | 19 | 0 | 0 | 52 | 0 | 0 | 0 | 32 | '''103''' |} <small>* Извор: [[Државен завод за статистика на Република Македонија]] (1953-2021), според податоци од официјалните пописи во соодветните години</small> === Родови === Најголемиот дел од родовите во Ваташа се стари. Во Куричевско или Коџа-Маало немало муслимани; тука дошле кон почетокот на {{римски|19}} век, потиснувајќи ги Куричевци, Пендевци и други родови.<ref name="книгатиквеш" /> Како родови во Ваташа се споменуваат:<ref name="книгатиквеш" /> *'''Христијански родови:''' **'''Старинци:''' ''Колевци се делат на Илевци, Поп-Анѓелевци, Сапунџијовци, Хаџи-Ордановци, Шеовци и Мелачевци (24 к.); Икономовци (7 к.); Шишковци (2 к.); Мешковци-Ризевци (8 к.); Мицовци (4 к.); Крстевци (2 к.); Куричевци-Мукајетовци-Каракашовци(10 к.); Димовци (10 к.); Оѓумовци (1 к.); Пендевци (7 к.); Мајсторовци (1 к.); Хаџи-Камчевци (2 к.); Кујунџијовци-Арсовци (10 к.); Јаревци (2 к.); Басмарковци (4 к.); Угуровци (2 к.); Газдаревци (1 к.); Бакаловци (1 к.); Касапиновци (4 к.); Митковци (2 к.); Аризановци (4 к.); Самарџијовци (1 к.); Видиќовци (2 к.); Плачковци (2 к.); Дафковци (1 к.); Пињушке (1 к.); Ќировци (2 к.); Кадревци (1 к.); Брдаревци (1 к.); Белчевци (2 к.) и Парскеовци (2 к.); Костовци се делат на Костовци, Ралевци и Коцевци (14 к.)'' **'''Доселеници:''' ''Грковци (2 к.)'' доселени се на почетокот од XIX век од селото [[Сачишта]] „кај Јанина во Грција“ (селото впрочем е во [[Кожанско]], Егејска Македонија). Основачот на родот (Мишо) бегајќи од зулумите на [[Али-паша Јанински|Али Паша Јанински]] дошол во ова село, каде се населил. Неговиот син, Андо (роден во 1808 година), учел школо кај [[Даскал Камче]]. И бил заслужен за отворање на школи во [[Кавадарци]] и [[Неготино]], починал околу 1868 година; ''Минчевци (2 к.)'' доселени се на почетокот од XIX век од [[Мариово]]; ''Вачковци (2 к.)'' доселени се во исто време од селото [[Врпско]] во [[Мариово]]; ''Бакевци-Мајсторовци (5 к.)'' доселени се од селото [[Пепелиште]]; ''Пинџуровци (2 к.)'' доселени се од селото [[Смолани]] кај [[Прилеп]]; ''Темковци-Толовци-Галабовци (2 к.)'' доселени се од [[Кавадарци]]; ''Дановци (1 к.)'' доселени се однекаде; ''Парапановци-Поповци (2 к.)'' доселени се од селото [[Бојанчиште]]. Уште подалечно потекло од селото [[Полчиште]] во [[Мариово]]; ''Покрајзидовци (2 к.)'' доселени се од [[Кавадарци]]; ''Пантефци (2 к.)'' доселени се од селото [[Ресава]]; ''Пијаде (1 к.)'' доселени се во 1830 година од селото [[Марена]]; ''Велковци (1 к.)'' доселени се од [[Кавадарци]]. А таму од селото [[Бистренци]]; ''Сејменовци (3 к.)'' доселени се од селото [[Дабниште]]; ''Постоловци (2 к.)'' доселени се од [[Тетовско]]; ''Ордановци (3 к.)'' доселени се од [[Кавадарци]]; ''Гучеловци (1 к.)'' доселени се од [[Бојанчиште]]; ''Сиратке (1 к.)'' доселени се од [[Кавадарци]]; ''Бојаџијовци (1 к.)'' доселени се во 1860 година од [[Кавадарци]], уште подалечно потекло од [[Прилепско]]; ''Дубровци (2 к.)'' доселени се во 1865 година од [[Кавадарци]], а таму од [[Дуброво]]; ''Струмички (1 к.)'' потекнуваат од сираче од [[Струмичко]]; ''Бојовци (3 к.)'' доселени се околу 1870 година од [[Кавадарци]]; ''Трајковци (1 к.)'' доселени се во 1870 година од [[Марена]]; ''Клинчаровци (1 к.)'' доселени се во 1870 година од селото [[Ресава]], а таму од селото [[Горничево]] кај [[Лерин]]; ''Матаковци (1 к.)'' доселени се во 1870 година од селото [[Горни Дисан]]; ''Бунарци (1 к.)'' доселени се од селото [[Бунарче]]; ''Чамевци (1 к.)'' доселени се од селото [[Бегниште]]; ''Шаткоти (1 к.)'' доселени се од [[Неготино]]; ''Мантевци (1 к.)'' доселени се од [[Неготино]]; ''Настовци (1 к.)'' доселени се во 1890 година од [[Кавадарци]]; ''Туревци (1 к.)'' доселени се во 1890 година од [[Неготино]]; ''Станковци (1 к.)'' доселени се во 1890 година од селото [[Гарниково]]; ''Роглевци (1 к.)'' доселени се во 1890 година од [[Кавадарци]]; ''Пеневци (1 к.)'' доселени се од [[Моклиште (село)|Моклиште]]; ''Вртковци (1 к.)'' доселени се од селото [[Бегниште]]; ''Трајчевци (1 к.)'' доселени се од [[Кавадарци]]; ''Гросковци (1 к.)'' доселени се од селото [[Бунарче]]; ''Галабовци (1 к.)'' доселени се од селото [[Моклиште (село)|Моклиште]]; ''Нерковци (1 к.)'' доселени се од селото [[Бегниште]]; ''Андонијовци (1 к.)'' доселени се во 1900 година од селото [[Бојанчиште]]; ''Дисанци (1 к.)'' доселени се во 1900 година од [[Долни Дисан]]; ''Конопишки (1 к.)'' доселени се во 1900 година од селото [[Конопиште]]; ''Велковци (2 к.)'' доселени се во 1900 година од селото [[Радња]], а таму од селото [[Полчиште]] во [[Мариово]]; ''Ризовци (1 к.)'' доселени се во 1908 година од селото [[Бунарче]]; ''Сабатковци (1 к.)'' доселени се во 1913 година од селото [[Горни Дисан]], а подалечно потекло од [[Долни Дисан]]; ''Чолаковци (1 к.)'' доселени се во 1919 година од [[Гарниково]], а таму од [[Азот (област)|велешки Азот]]; ''Ордановци (1 к.)'' доселени се од [[Кавадарци]]; ''Богевци (1 к.)'' доселени се од [[Чемерско]], а таму од [[Ракета]]; ''Бошавци (1 к.)'' доселени се од [[Долна Бошава]]. *'''Муслимански родови:''' **'''Старинци:''' ''Оџевци (12 к.); Спајиовци-Сиџимовци (9 к.); Муѓеловци (1 к.); Мола-Даутовци (2 к.); Јашаровци-Аџемковци (5 к.); Шарковци (6 к.); Чотревци (3 к.); Журевци (3 к.); Лоскевци (3 к.); Ипчевци (5 к.); Моратовци (4 к.); Купатковци (2 к.); Хасковци (6 к.); Мола-Еминовци (5 к.); Шабановци (3 к.); Дураковци (3 к.); Пеливановци (2 к.) и Барјактаровци (1 к.); Амовци (5 к.); Неџбијовци (3 к.); Топаловци (2 к.); Хаџикаре (1 к.) и Џамбазовци (3 к.)'' **'''Доселеници:''' ''Суловци (1 к.)'' доселени се на почетокот од XIX век од [[Кавадарци]]; ''Нолбантиновци (3 к.)'' доселени се на почетокот од XIX век од [[Гевгелија]]; ''Јуруковци (3 к.)'' доселени се средината на XIX век од јуручкиот предел преку [[Вардар]] во [[Радовишко]]. По потекло се [[Јуруци]]; ''Синановци (1 к.)'' доселени се на крајот од XIX век од [[Кавадарци]], а таму од [[Арнаутлук]]; ''Јунчаровци (1 к.)'' доселени се од [[Тремник]]; ''Пунтевци-Шутовци-Крчовци (1 к.)'' доселени се од селото [[Долни Дисан]]; ''Алишовци (1 к.)'' доселени се од селото [[Долни Дисан]]. Во селото имало и две куќи одамна населени од [[Роми]].<ref>Во книгата наведени како „Турски Цигани“</ref> == Општествени установи == [[Податотека:Основно училиште во Ваташа.jpg|мини|десно|300п|Поглед на основното училиште во населбата]] * [[ОУ „Димката Ангелов-Габерот“ - Ваташа]] до IX одделение<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://dagvatasa.edu.mk/index.php/mk/|title=ООУ Димката Ангелов-Габерот|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=11 март 2018}}</ref> * Месна заедница * Амбуланта * Дом на културата == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Кавадарци]], која била променета со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година, при што кон нејзе била придодадена поранешната општина, [[Општина Конопиште|Конопиште]]. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Кавадарци. Во периодот 1950-1952, селото било седиште на некогашната општина Ваташа, во која се наоѓале селата Бунарче и Ваташа. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Кавадарска градска општина, во која покрај селото Ваташа се наоѓале градот Кавадарци и селата Глишиќ, Марена и Сопот. Во периодот 1955-1965, селото било дел од тогашната општина Кавадарци. Во периодот 1965-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Кавадарци. === Избирачки места === [[Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Ваташа 5.jpg|мини|300п|десно|Поглед на апсидата на црквата „Успение на Пресвета Богородица“, видлива од главната улица]] [[Податотека:Црква „Св. Никола“ - Ваташа.jpg|мини|300п|десно|Главната манастирска црква „Св. Никола“ на Моклишкиот манастир]] Селото е опфатено во склоп на избирачките места бр. 0691, 0692, 0693 и 0694 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=11 март 2018|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на овие избирачки места биле запишани вкупно 2.424 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|144}}</ref> * [[Амидеја (Ваташа)|Амидеја]] — населба од железно време; * [[Грнеица (Ваташа)|Грнеица]] — доцноантичка населба; * [[Калница (Ваташа)|Калница]] — доцноантичка населба и некропола; * [[Паракелова Глава (Ваташа)|Паракелова Глава]] — некропола од римско време; * [[Сува Чешма (Ваташа)|Сува Чешма]] — доцноантичка населба; и * [[Чоралица (Ваташа)|Чоралица]] — доцноантичка населба и некропола. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref><ref name="епархија">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.povardarska-eparhija.org.mk/pe//index.php?option=com_content&task=view&id=378&Itemid=55|title=Цркви во Маренската парохија|publisher=Повардарска епархија|language=македонски|accessdate=23 февруари 2018}}</ref> * [[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Ваташа|Црква „Успение на Пресвета Богородица“]] — главна селска црква; * [[Црква „Св. Никола“ - Ваташа|Црква „Св. Никола“]] — главната црква на [[Моклишки манастир|Моклишкиот манастир]]; * [[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Ваташа|Црква „Св. Архангел Михаил“]] — најнова црква во селото, во изградба; и * [[Црква „Св. Троица“ - Ваташа|Црква „Св. Троица“]] — црква во близина на селото. ;Спомен-куќи: * [[Спомен-куќа на Страшо Пинџур]] — меморијален музеј сместен во родната куќа на народниот херој [[Страшо Пинџур]] ;Споменици * Споменик на 12. ваташки младинци — споменикот се наоѓа во близина на Ваташа, неколку километри јужно од населбата, во месноста [[Моклиште (село)|Моклиште]] на која е подигнат голем споменик на 12-те ваташки младинци стрелани од бугарскиот фашистички окупатор. ;Излетнички места * [[Моклиште (село)|Моклиште]] — познато излетничко место во [[Кавадарци]] и [[Тиквеш]]ијата со прекрасна местоположба и природен амбиент, од десната страна на реката [[Луда Мара]]. ;Реки<ref name="РекиМак">{{РекиМак|страница=44}}</ref> * [[Луда Мара]] — река низ Ваташа и Кавадарци ;Езера * [[Катунишко Езеро]] — вештачко езеро во месноста Катуниште <!--== Редовни настани ==--> == Личности == [[Податотека:Споменик на Блаже Џунов во Ваташа.jpg|мини|200п|десно|Бистата на Блаже Џунов во Ваташа]] ;Родени во Ваташа * [[Зарко Димов]] (1865-?) — [[Македонци|македонски]] револуционер, еден од првите членови на [[ТМОРО]] од [[Тиквеш|Тиквешијата]] * [[Пандо Јанев|Пандо Јанев - Каменов]] (1868-1947) — еден од првите дипломирани лекари од Тиквешијата. * [[Иван Минчев]] (1874-1960) — револуционер * [[Димитар Пинџур]] (?-1915) — револуционер, татко на Страшо Пинџур * [[Тодор Поп Антов]] (1875-1954) — револуционер * [[Глигор Дујков]] (1878-1913) — член на [[Тиквешки револуционерен комитет|Тиквешкиот револуционерен комитет]] * [[Христо Поп Антов]] (1879-1964) — револуционер * [[Емануел Бакалов]] (1892-?) — македонски поет, доктор по медицина * [[Дончо Лазаров]] (1878-1950) — револуционер, тиквешки војвода * [[Ѓошо Белопета]] (1897-?) — познат трговец * [[Ѓошо Бојаџиев]] (1892-1956) — македонски револуционер и учесник во НОБ * [[Лазо Баснарков]] (1904-1941) — учесник во НОБ * [[Блажо Еленов]] (1908-1967) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] и бил на чело на [[Општина Кавадарци]] * [[Гичо Еленов]] (1917-?) — учесник во НОБ * [[Васил Дубров]] (1912-1941) — спортски работник, член на [[Соколско друштво - Кавадарци|Соколското друштво од Кавадарци]] * [[Лазо В'чков]] (1913-1990) — учесник во НОБ * [[Димо Димовски]] (1913-1978) — учесник во НОБ, спортски работник * [[Страшо Пинџур]] (1915-1943) — партизан * [[Димката Ангелов Габерот]] (1916-1943) — учесник во НОБ * [[Боро Ангелов|Боро Ангелов-Ваташки]] (1919-1954) — учесник во НОБ * [[Наќо Ангелов]] (1921-2003) — учесник во НОБ * [[Ристо Џунов]] (1919-2005) — економист, учесник во НОБ * [[Блаже Џунов]] (1921-1944) — партизан од Тиквешијата * [[Киро Арсов]] (1918-1944) — учесник во НОБ * [[Јован Костов (Ваташа)|Јован Костов]] (1908-1987) — спортист, член на [[Соколско друштво - Кавадарци|Соколското друштво од Кавадарци]]. * [[Ило Костов|Ило Костов - Крумо]] (1921-1943) — учесник во НОБ * [[Перо Ампов]] (1922-1944) — учесник во НОБ * [[Блаже Ицев]] (1923-1943) — учесник во НОБ (едно од стреланите деца во Ваташа) * [[Илчо Димов]] (1925-1943) — учесник во НОБ (едно од стреланите деца во Ваташа) * [[Герасим Матаков]] (1925-1943) — учесник во НОБ (едно од стреланите деца во Ваташа) * [[Лена Јованова|Лена Матакова Јованова]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] * [[Пане Мешков]] (1925-1943) — учесник во НОБ (едно од стреланите деца во Ваташа) * [[Перо Видев]] (1928-1943) — учесник во НОБ (едно од стреланите деца во Ваташа) * [[Ката Видева]] (1922-) — учесник во НОБ и просветен работник * [[Станка Јовановска|Станка Пане Јовановска]] (1924-) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] * [[Данко Дафков]] (1925-1943) — учесник во НОБ (едно од стреланите деца во Ваташа) * [[Ристо Ѓондев]] (1925-1943) — учесник во НОБ (едно од стреланите деца во Ваташа) * [[Стева Илиева|Стева Гоцева Илиева]] (1927-) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] * [[Ленча Камчева|Ленча Рачкова Камчева]] (1924-) — учесник во НОВ на Македонија * [[Павлина Касапинова]] — учесник во НОВ на Македонија (едно од преживеаните деца-сведоци на [[Масакр во Ваташа|Масакрот во Ваташа]]) * [[Тодор Џунов]] (1931-2014) — правник * [[Атанас Грков]] (1934-1988) — познат македонски доктор (Примариус), со чин полковник * [[Васо Ангелов]] (1938-2019) — [[Македонија|македонски]] театарски, филмски и телевизиски [[глумец]]. * [[Петар Наневски]] (1935-2022) — македонски поет, есеист и сликар * [[Ацо Видиков]] (1946-2021) - [[македонски]] театарски, филмски и телевизиски [[глумец]] * [[Димо Дулот]] (1952) - македонски виолинист и пејач ;Доселени во Ваташа * [[Коле Велков]] (1921-1944) — македонски партизан, учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|Народноослободителната војска на Македонија]]. * [[Андон Грков]] (?-1878) — македонски просветен работник и учител. * [[Маријка Бојаџиева|Маријка Г. Бојаџиева]] — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]]. Доселена од [[Јакоруда]] ([[Пиринска Македонија]]) * [[Анушка Димитрова]] (р.1882) — учесник во НОВ на Македонија ;Починати во Ваташа * [[Даскал Камче]] (?-1848) — просветител, основач на првата печатница во Македонија == Култура и спорт == * [[ФК Габер]] (Ваташа) има настапувано во [[Втора македонска фудбалска лига|Втората македонска фудбалска лига]]. <!--== Иселеништво ==--> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{рв|Vataša}} * [http://www.kavadarci.gov.mk/?jazik=1&id=0210 Ваташа] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20050118015630/http://www.kavadarci.gov.mk/?jazik=1&id=0210 |date=2005-01-18 }} * [http://www.dnevnik.com.mk/?pBroj=2786&stID=57070 Цвеќе и солзи за убиените другари] * [http://www.cybermacedonia.com/vatasa.html Сведоштва за убиството на ваташките младинци (на англиски)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090210051309/http://www.cybermacedonia.com/vatasa.html |date=2009-02-10 }} {{Општина Кавадарци}} [[Категорија:Ваташа| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Кавадаречки села]] [[Категорија:Села во Општина Кавадарци]] cdzmnc4bagwgex81zmvtjzk5opd6t19 Глишиќ 0 11081 5588699 5544662 2026-07-07T14:33:41Z MacedonianMaps 67957 5588699 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Глишиќ | име2 = Глишик | слика = Панорама на Глишиќ.jpg | големина на слика = 300п | опис = Панорама на приградската населба, а во позадина дел од градот [[Кавадарци]] | регион = {{грб|Вардарски Регион}} | општина = {{општинскигрб|Општина Кавадарци}} | област = [[Тиквеш]] | население = 1.634<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=25 февруари 2018}}</ref> | година = 2002 | поштенски број = 1430 | повикувачки број = 043 | надморска височина = 274 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=26 | lat_sec=58 | lon_dir=E | lon_deg=22 | lon_min=01 | lon_sec=24 | слава = | мрежно место = | карта = Глишиќ во Општина Кавадарци.svg }} '''Глишиќ''' (понекогаш нарекувана '''Глишик''') — приградска населба на градот [[Кавадарци]], во областа [[Тиквеш]]. Поради својата близина со градот Кавадарци, ова некогаш големо село прераснало во приградска населба, како што и официјално е означено во статутот на [[Општина Кавадарци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://kavadarci.gov.mk/public/wp-content/uploads/STATUT.pdf|title=Статус на Општина Кавадарци|last=|first=|date=декември 2005|work=[[Општина Кавадарци]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160818050309/http://kavadarci.gov.mk/public/wp-content/uploads/STATUT.pdf|archive-date=2016-08-18|dead-url=|accessdate=25 февруари 2018|url-status=dead}}</ref> == Географија и местоположба == Ова големо село се наоѓа во североисточниот дел од [[Општина Кавадарци]], но бидејќи лежи на само три километри од градот [[Кавадарци]], селото влегува во рурбалната зона на централното место. Сместено е на самиот регионален пат Кавадарци-[[Неготино]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=25 февруари 2018|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=69}}</ref> Селото е рамничарско, на надморска височина од 235 метри. Од градот [[Кавадарци]], селото е оддалечено околу 3 километри.<ref name="енциклопедија" /> Поради непосредната близина, Глишиќ во текот на времето прераснал во приградска населба на градот [[Кавадарци]]. Приградската населба се наоѓа на десната страна од реката [[Луда Мара]], во рамница и на блага падина под отсекот Градиште. Горното и Долното Маало ги раздвојува само патот. Атарот зафаќа простор од 7,4&nbsp;км<sup>2</sup>. На него преовладува обработливото земјиште на површина од 548,2 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 93,2 хектари, а на шумите само 19,5 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото е од збиен тип, поделено на две маала, Горно и Долно Маало.<ref name="книгатиквеш">{{наведена книга|last=Радовановиќ|first=Воислав|title=Тиквеш и Рајец|accessdate=25 февруари 2018|year=|publisher=|location=|language=|page=377-379}}</ref> == Историја == Селото било христијанско-муслиманско и не било чифлик во турско време.<ref name="книгатиквеш" /> Во {{римски|19}} век, Глишиќ било село во Тиквешката каза на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. == Стопанство == Селото во основа има полјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> Во минатото, селаните главно се занимавале со земјоделство.<ref name="книгатиквеш" /> == Население == Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Глишиќ имало 284 жители, од кои 200 христијани и 84 муслимани.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 153.]</ref> По податоците на секретарот на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]], [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] година во Глишиќ имало 224 жители.<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 104-105.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 200 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_40_40-41_VODENA_(EDESSA)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Муслиманските родови од селото се иселиле пред [[Втора светска војна|Втората светска војна]], што може да се забележи и од податоците од спроведените пописи по војната. Поради близината на градот, Глишиќ станало место во кое се доселувале. Така, во 1961 година селото броело 346 жители, а во 1994 година бројот се зголемил дури на 1.365 жители, од кои 1.359 биле Македонци, а пет жители Срби.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Глишиќ имало 1.562 жители, од кои 1.547 [[Македонци]], 4 [[Власи]], 5 [[Срби]] и 6 останати.<ref name="попис" /> Според пописот од 2021, на неговата територија биле регистрирани 1.634 жители, 591 домаќинство и 632 објекти.<ref>Пописни кругови – Попис 2021, Државен завод за статистика на РСМ.</ref> {{Пописи|284|224|272|317|346|652|1.001|1.252|1.365|1.562|1.634}} === Родови === Според истражувањата од 1920-1924 година родови во селото Глишиќ се:<ref name="книгатиквеш" /> * '''Христијански родови:''' **'''Старинци:''' ''Савевци (6 к.), Данаиловци-Аѓувкаровци (1 к.), Маркудеевци (2 к.), Лажовци (1 к.), Маскаровци (1 к.), Крпејке (1 к.), Кираџијовци (1 к.) и Андовци (3 к.)'' **'''Доселеници:''' ''Гроздановци (1 к.)'' доселени се во почетокот на 19 век од [[Кавадарци]]; ''Марковци (1 к.)'' доселени се во 1840 година од селото [[Мрежичко]]; ''Пичуровци (1 к.) и Бандевци (1 к.)'' доселени се средината на 19 век од Кавадарци; ''Јанакијевци (3 к.)'' доселени се во 1880 година од селото [[Возарци]]; ''Колевци (1 к.)'' доселени се во 1885 година од селото [[Ваташа]]; ''Димовци (1 к.)'' доселени се во 1888 година од селото [[Долни Дисан]]; ''Дубровци (1 к.)'' доселени се во 1894 година од селото [[Марена]], а таму во средината на 19 век од селото [[Дуброво]]; ''Апостоловци (1 к.)'' доселени се во 1900 година од [[прилепското]] село [[Мал Радобил|Радобил]]; ''Дисанци (1 к.)'' доселени се во 1904 година од селото Долни Дисан; ''Караџовци (1 к.)'' доселени се во 1908 година од Кавадарци; ''Новевци (1 к.)'' доселени се во 1910 година од [[велешко]]то село [[Градско]]; ''Поп-Дафчевци (1 к.)'' доселени се во 1913 година од селото Марена, а таму во средината на 19 век од селото [[Гарниково]]; ''Колевци (1 к.)'' доселени се во 1913 година од велешкото село Градско. * Муслимански родови: **'''Старинци:''' ''Оџевци (1 к.), Шеовци (1 к.), Хаџи Алијовци (2 к.), Шатковци (3 к.), Нуминовци (3 к.), Бекировци (3 к.)'' **'''Доселеници:''' ''Долгачовци (3 к.) и Хаџи Цуфковци (1 к.)'' доселени во 1913 година од селото Долни Дисан. == Општествени установи == * Основно училиште „Тошо Велков-Пепето“ до IV одделение<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://pepeto.mk/|title=ООУ Тошо Велков Пепето|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180109223354/http://pepeto.mk/|archive-date=2018-01-09|dead-url=|accessdate=25 февруари 2018|url-status=dead}}</ref>, подрачно училиште на [[ОУ „Тошо Велков-Пепето“ - Кавадарци]]. * Месна заедница == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Кавадарци]], која била променета со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година, при што кон нејзе била придодадена поранешната општина, [[Општина Конопиште|Конопиште]]. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Кавадарци. Во периодот 1950-1952, селото било дел од некогашната општина Кавадарци, во која се наоѓале градот Кавадарци и селото Глишиќ. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Кавадарска градска општина, во која покрај селото Глишиќ се наоѓале градот Кавадарци и селата Ваташа, Марена и Сопот. Во периодот 1955-1965, селото било дел од тогашната општина Кавадарци. Во периодот 1965-1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата Општина Кавадарци. === Избирачко место === [[Податотека:Црква „Св. Димитриј“ - Глишиќ 4.jpg|мини|300п|десно|Целосно обновената главна селска црква „Св. Димитриј“]] Селото е опфатено во склоп на избирачкото место бр. 0662 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], кое го опфаќа селото Глишиќ и дел од градот [[Кавадарци]], кое е сместено во основното училиште во селото Глишиќ.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=25 февруари 2018|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2017)|локалните избори во 2017 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 723 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=35&ps=889|title=Локални избори 2017|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200617040107/https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=35&ps=889|archive-date=17 јуни 2020|dead-url=|accessdate=23 февруари 2018|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 717 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati-prvkrug.sec.mk/mk-MK/1/r/all/35/838|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20190505191401/https://rezultati-prvkrug.sec.mk/mk-MK/1/r/all/35/838|archive-date=5 мај 2019|dead-url=|accessdate=5 мај 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|146}}</ref> * [[Градиште (Глишиќ)|Градиште]] — утврдена населба од раноантичкото и римското време; * [[Грамада (Глишиќ)|Грамада]] — населба од неолитското и римското време; и * [[Танко Патче (Глишиќ)|Танко Патче]] — вила рустика од римското време. ;Цркви<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref><ref name="епархија">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.povardarska-eparhija.org.mk/pe//index.php?option=com_content&task=view&id=378&Itemid=55|title=Цркви во Маренската парохија|publisher=Повардарска епархија|language=македонски|accessdate=23 февруари 2018}}</ref> * [[Црква „Св. Димитриј“ - Глишиќ|Црква „Св. Димитриј“]] — главна селска црква <!--== Редовни настани ==--> == Личности == ;Родени во Глишиќ * [[Ване Чавкаров]] (?-1905) — член на ВМРО и комита во четата на Добри Даскалов * [[Марија Димова|Марија В. Димова]] (1912-1975) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] * [[Никола Бадев]] (1918-1976) — еден од најпознатите пејачи на изворни македонски песни <!--== Култура и спорт == == Иселеништво ==--> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Glišiḱ}} {{Општина Кавадарци}} [[Категорија:Глишиќ| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Кавадаречки села]] [[Категорија:Села во Општина Кавадарци]] hm09s3hv8pzvehgb3xlo2ntaevow32f Коџаџик 0 11788 5588869 5552806 2026-07-07T23:14:56Z Bjankuloski06 332 /* Историја */ 5588869 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Коџаџик | слика = Поглед на Коџаџик.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Коџаџик | општина = {{општинскигрб|Општина Центар Жупа}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Жупа (Македонија)|Жупа]] | население = 146 | година = 2021 | поштенски број = 1258 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 1.100-1.170 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=26 | lat_sec=43 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=36 | lon_sec=6 | слава = | мрежно место = | карта = Коџаџик во Општина Центар Жупа.svg }} '''Коџаџик''' — село во [[Општина Центар Жупа]], во областа [[Жупа (Македонија)|Жупа]], во околината на градот [[Дебар]]. == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во средишниот дел на територијата на [[Општина Центар Жупа]]. Припаѓа на областа [[Жупа (Македонија)|Дебарска Жупа]], сместено на југозападната падина на планината [[Стогово]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски, и аграрни обележја|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|pages=161}}</ref> Селото е планинско, чии куќи се издигаат на надморска височина од 1.000 до 1.170 метри. Од градот [[Дебар]], селото е оддалечено 19 километри.<ref name="енциклопедија" /> Низ селото поминува [[Регионален пат 2249|регионалниот пат 2249]]. == Историја == Подрачјето на Коџаџик е населено уште од [[Железно време|железното време]], за што сведочат повеќе наоѓалишта во неговата околина.<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|120}}</ref> Името на градот пред освојувањето на [[Отоманско Царство]] во 1448 или 1449 година тоа било '''Светиград'''. Се верува дека името Коџаџик потекнува од '''„Коџаџенк'''", што значи голема битка, бидејќи војната Меѓу [[Скендербег]] и [[Отоманско Царство]] се случила надвор од замокот.<ref name="Wlodzimierz432">Włodzimierz, Pianka (1970). [https://books.google.com/books?id=7ELRAAAAMAAJ&q=%D0%A1%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%B3+ Toponomastikata na Ohridsko-Prespanskiot bazen]. Institut za makedonski jazik "Krste Misirkov". s. 43. "Коџаџик е село и најбогата историја во овој крај. Тука била некогашна Турска тврдина која постоела пред крајот на I пол. од XV в. (Радониќ, Скендербег, 243). Кај Смиљаниќ (с.66) и Хаџи Васиљевиќ (Г. Дебар, 141) е запишано предание за битка меѓу Скендербег и Турците, со која е поврзана народната етимологија на селото (од "kocacenk" -Коџаџик, на Турски: голема битка)."</ref><ref>Some sources refer to the siege occurring in 1449. Most original documents, however, only refer to it happening in 1448. See: Schmitt p. 93.</ref> Селаните кои го прифатиле [[Ислам]]от и го прифатиле [[Турска дијаспора|турскиот]] идентитет за време на [[Отоманско Царство]] се уште се делумно познати како [[Македонци муслимани|Торбеши]].<ref>[https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/422128 Türkiye'deki Balkan Muhacirleri Arasında Kaybolan Bir Topluluk: Torbeşler A Disappearing Community Among the Balkan Immigrants in Türkiye: Torbeši - Ali Dikici''. T.C. Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı Turkish International Cooperation and Coordination Agency. 2014.'']</ref><ref name=":25" /><ref name=":03">{{cite journal|last1=Zadrożna|first1=Anna|date=July 2017|title=Reconstructing the past in a post-Ottoman village: Turkishness in a transnational context|url=|journal=Nationalities Papers|volume=45|issue=4|pages=524–539|doi=10.1080/00905992.2017.1287690|doi-access=}}</ref><ref name=":24">{{Cite web|url=https://www.balcanicaucaso.org/eng/Media/Galleries/Among-the-Torbeshi-in-the-Republic-of-Macedonia-Tanya-Mangalakova|title=Among the Torbeshi in the Republic of Macedonia|last=Mangalakova|first=Tanya}}</ref><ref name=":02">Manisa'da Yaşayan Torbeşler'in Düğün Adet ve Gelenekleri, (Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara: Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Türk Halkbilimi Anabilim Dalı, 1990)</ref> == Стопанство == Атарот на селото зафаќа простор од 12,6&nbsp;км<sup>2</sup>, при што преовладуваат пасиштата со површина од 741 [[хектар]], на шумите отпаѓаат 213 хектари, а на обработливото земјиште само 28 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има главно сточарска функција. Во селото работат услужни објекти.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|835 |1953|654 |1961|110 |1971|79 |1981|114 |1991|201 |1994|207 |2002|275 |2021|146 }} Според отоманските [[дефтер]]и од 1520-тите, во Кала-и Коџаџик (Коџаџик) немало муслиманско население. Сепак, муслиманското население се зголемило во следните години. Најверојатно дел од [[Исламизацијата во Македонија|исламизацијата на Македонија]] под [[турско ропство]].<ref name=":25">[https://www.devletarsivleri.gov.tr/varliklar/dosyalar/eskisiteden/yayinlar/osmanli-arsivi-yayinlar/367_NUMARALI%20MUHASEBE-%C4%B0%20V%C4%B0LAYET-%C4%B0%20RUM%20%C4%B0L%C4%B0-3.pdf 367 NUMARALI MUHÂSEBE-İ VİLÂYET-İ RÛM-İLİ DEFTERİ İLE 94 ve 1078 NUMARALI AVLONYA LİVÂSI TAHRÎR DEFTERLERİ (926-1520/937-1530)] "Во тахрирот од 1520-1530 година: Dizdār, nefer 1 Kethudā, nefer 1 İmām, nefer 1 Merdān-ı kal‘a, neferan 28 Kurā 16 Mezra‘a 1 Hāne-i müslim 1 Mücerred-i müslim 1 Hāne-i gebrān (Христијанин) 635 Mücerred-i gebrān 67 Bīve 26 Hāsıl 47.035 Според дефтерот Тахрир, Коџаџик и неговите села во 1530 година биле 1-Kocacık kl. 2- Gorenci 3-Pariş 4-Boroşiniçe 5-Çirnibok 6-Yukarı Papranik 7-Aşağı Papranik 8-Koçişte 9-Breştani 10-Novak 11-Aşağı Elişiçe 12-Gorna Elişiçe 13-Osolniçe 14-Porovalenik 15-Vilasik 16-Tırnovnik"</ref> Според податоците од [[1873|1873 година]] во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“, селото имало 500 домаќинства со 218 жители христијани ([[Македонци]]) и 865 жители муслимани [[Турци]].<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр. 176-177.</ref> На својата етничка карта на Северозападна Македонија во [[1929|1929 година]], Афанасиј Селишчев го означил Коџаџик како мешано македонско-турско (муслиманско) село.<ref name=":24"/><ref>[http://promacedonia.org/seli_polog/as_polog_1_2.htm Афанасий Селищев. „Полог и его болгарское население. Исторические, этнографические и диалектологические очерки северо-западной Македонии“. – София, 1929, стр. 26.]</ref><ref name="Шаревски3">[[Корисник:Македонец|Шаревски, Марио]] (2015). ''[https://www.academia.edu/17512111/%D0%93%D0%95%D0%9E%D0%93%D0%A0%D0%90%D0%A4%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%A2%D0%90_%D0%A0%D0%90%D0%97%D0%9C%D0%95%D0%A1%D0%A2%D0%95%D0%9D%D0%9E%D0%A1%D0%A2_%D0%98_%D0%95%D0%A2%D0%9D%D0%9E%D0%93%D0%A0%D0%90%D0%A4%D0%A1%D0%9A%D0%98%D0%A2%D0%95_%D0%9E%D0%94%D0%9B%D0%98%D0%9A%D0%98_%D0%9D%D0%90_%D0%9C%D0%90%D0%9A%D0%95%D0%94%D0%9E%D0%9D%D0%A6%D0%98%D0%A2%D0%95_%D0%9C%D0%A3%D0%A1%D0%9B%D0%98%D0%9C%D0%90%D0%9D%D0%98_%D0%92%D0%9E_%D0%9C%D0%90%D0%9A%D0%95%D0%94%D0%9E%D0%9D%D0%98%D0%88%D0%90 Географската разместеност и етнографските одлики на Македонците муслимани во Македонија]''. Скопје: КОВЗ, МАНУ.</ref> Според пописот на населението во Албанија од 1942 година, во Коџаџик живееле 578 муслимански [[Албанци]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://pop-stat.mashke.org/alb-historic/1942-diber-tetove-ethnicrel-loc.htm |title=Ethnic/religious composition of Dibër and Tetovë prefectures |accessdate=2025-09-24 |archive-date=2021-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211016175838/http://pop-stat.mashke.org/alb-historic/1942-diber-tetove-ethnicrel-loc.htm |url-status=dead }}</ref> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Коџаџик живееле 1.250 жители, сите [[Македонски Турци|Турци]].<ref name=":0">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_30.htm Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 261.]</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 550 [[Турци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Иако селото е мало, има позитивен популациски биланс. Така, во [[1961|1961 година]] имало 110 жители, а во 1994 година 207 жители, турско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од [[2002]] година, селото Коџаџик броело 275 жители, сите [[Македонски Турци|Турци]].<ref name="попис">{{наведена мрежна страница|url=http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=28 јули 2016}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 146 жители, од кои 141 [[Македонски Турци|Турчин]] и 5 лица без податоци.<ref name=":24"/><ref name="Шаревски3"/><ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|1.250|—|835|654|110|79|114|201|207|275|146}} === Родови === Коџаџик е турско село.<ref name=":2">{{Наведена книга|title=Жупа Дебарска|last=Русиќ|first=Бранислав|publisher=Филозофски факултет|year=1957|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> Во студија спроведена врз имигранти од селата [[Елевци]] и Коџаџик во округот Саруханл во покраината [[Маниса (покраина)|Маниса]], [[Турција]] било утврдено дека селата [[Елевци]] и Коџаџик биле [[Македонци муслимани|торбешки]] села.<ref name=":02"/><ref name=":1">{{Cite journal|last=Dikici|first=Ali|date=2014|title=Türkiye'deki Balkan Muhacirleri Arasında Kaybolan Bir Topluluk: Torbeşler A Disappearing Community Among the Balkan Immigrants in Turkey: Torbeši|url=https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/422128|journal=Avrasya Etüdleri̇|pages=142}}</ref> Според истражувањата од 1954 година, родови во селото се: * '''Стари родови:''' ''Ѓулчелер'' (2 к.), ''Салолар'' (4 к.), ''Топал-Скендерлер'' (4 к.), ''Коранлар'' (1 к.), ''Ѓулолар'' (5 к.), ''Шопелер'' (2 к.), ''Шемшилер-Амамџик'' (3 к.), ''Бешколар'' (2 к.), ''Струњак'' (1 к.), ''Дере-Аметлер'' (1 к.), ''Караумерлер'' (1 к.), ''Торолар'' (1 к.), ''Маторолар'' (13 к.), ''Есатлар'' (6 к.), ''Ѓалолар'' (3 к.), ''Голалар'' (4 к.), ''Садолар'' или ''Шаинлар'' (6 к.), ''Ефатлар'' (2 к.), ''Чартолар'' (5 к.), ''Сератли'' (3 к.), ''Вучелер'' (2 к.), ''Клаќелер'' (1 к.), ''Ајдин-Бајрактар'' (1 к.), ''Кумитлар'' (1 к.), ''Карафеизолар'' (1 к.), ''Голелер'' (3 к.), ''Осман-Пеливанлар'' (1 к.), ''Карадемирлер'' (2 к.), ''Туралар'' (1 к.), ''Кара-Адилар'' (1 к.), ''Пингалар'' (3 к.) и ''Пилелар'' (9 к.) * '''Понови доселеници:''' ''Шкодролар'' (6 к.), доселени се од околината на [[Скадар]] во [[Албанија]] во 1810 година, дошол прадедото на Ајдин (жив на 83&nbsp;г. во 1954 година); ''Шпателер'' (1 к.), доселени се од некое место [[Шпат]] во [[Албанија]] во 1850 година; ''Бургазџилер'' (1 к.), доселени се од [[Бургас]] во [[Бугарија]] во 1878 година; ''Миминовци'' (1 к.), доселени се од селото [[Брештани]] во 1916 година и Миртолар'' (1 к.) доселени се од селото [[Елевци|Горно Елевци]] во 1936 година. === Иселеништво === Од старото македонско население кое некогаш живеело во селото има иселеници во некои дебарски села. Од турското население има иселеници во скоро сите муслимански села во [[Дебарско]]. Потоа во [[Струшко]] ([[Делогожди]], [[Корошишта]]), [[Преспа]] ([[Ресен]], [[Дрмени]]). Потоа турски иселеници има во [[Гостивар]], [[Охрид]], [[Скопје]] и [[Кичево]]. А највеќе во [[Турција]] преку 160 семејства иселени до 1954 година, и тоа во [[Адапазар]] (најголемиот број, каде се иселени 80 семејства), [[Ѓеракој]] крај [[Бурса]](каде се иселиле околу 50 семејства), [[Истанбул]], [[Измир]], [[Одрин]], [[Малгара]], [[Бурса]], [[Муратлија (Одрин)|Муратлија]] крај [[Одрин]] и други.<ref name=":2" /> Иселувањата на турското население од Коџаџик во Турција продолжило и после 1954 година. == Општествени установи == * [[ОУ „Неџати Зекерија“ - Коџаџик|Основно училиште „Неџати Зекерија“]], централно деветгодишно основно училиште * Поранешен задружен дом <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:ОУ „Неџати Зекирија“ - Коџаџик.jpg|Поглед на училиштето Податотека:Поранешен управен објект во Коџаџик.jpg|Поранешниот задружен дом </gallery> == Самоуправа и политика == Кон крајот на {{римски|19}} век, Коџаџик било село во [[Дебарска Каза|Дебарската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Центар Жупа]], која била една од ретките општини, кои не биле променети со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото исто така припаѓало на некогашната [[Општина Центар Жупа]]. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Дебар. Во периодот 1952-1955, селото било седиште на тогашната Општина Коџаџик, во која влегувале селата Брештани, Долгаш, Евла, Елевци, Кочишта, Коџаџик, Новак, Осолница и Праленик. Во периодот 1950-1952 година селото исто така седиште на некогашната општина Коџаџик, која била составена од селата Брештани, Коџаџик, Кочишта, Новак, Осолница и Праленик. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0568 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 223 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 235 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati2021lokalni1krug.sec.mk/mk/mayr/r/75-735|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230206120011/https://rezultati2021lokalni1krug.sec.mk/mk/mayr/r/75-735|archive-date=2023-02-06|dead-url=|accessdate=6 февруари 2023|title=архивска копија|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта" /> * [[Аџи Чорме Мемети]] — тумул од железно време; * [[Ѓурумлук (Коџаџик)|Ѓурумлук]] — средновековна некропола; * [[Кале (Коџаџик)|Кале]] — старомакедонска, римска и средновековна населба; * [[Келица (Коџаџик)|Келица]] — средновековна населба; и * [[Петко (Коџаџик)|Петко]] — средновековна населба. ;Џамии<ref name="верскиобјекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Џамија (Коџаџик)|Џамија]] — главна селска џамија ;Споменици на културата * [[Меморијален центар „Коџаџик“]] — меморијална спомен-куќа на Али Риза Ефенди, татко на [[Мустафа Кемал Ататурк]], заштитен споменик на културата на Македонија <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Џамија во Коџаџик.jpg|Селската џамија Податотека:Ali Riza Efendi memorial house in Kodzadzik, Macedonia.JPG|Спомен-куќата на Али Риза Ефенди </gallery> <!--== Редовни настани ==--> == Личности == ;Родени во или по потекло од Коџаџик * [[Али Риза Ефенди]] (1839–1888) — татко на [[Мустафа Кемал Ататурк]] <!--== Култура и спорт ==--> ==Галерија== <gallery mode=packed heights=120px> Податотека:Коџаџик 01.jpg|Поглед на селото од исток Податотека:Карпа кај Коџаџик.jpg|Препознатливата карпа близу селото Податотека:Влез во Коџаџик.jpg|Влезот во селото Податотека:Коџаџик 03.jpg|Поглед на селото од југ Податотека:Коџаџик 05.jpg|Малото езерце крај селото </gallery> == Поврзано == * [[Општина Центар Жупа]] * [[Дебар]] * [[Жупа (Македонија)|Дебарска Жупа]] * [[Опсада на Светиград (1449)]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Kodžadžik}} {{Општина Центар Жупа}} [[Категорија:Коџаџик| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Дебарски села]] [[Категорија:Села во Општина Центар Жупа]] cj5dfuaebdrdxhkybq0f4f3ug09xmlw 5588872 5588869 2026-07-07T23:31:27Z Bjankuloski06 332 /* Иселеништво */ 5588872 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Коџаџик | слика = Поглед на Коџаџик.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Коџаџик | општина = {{општинскигрб|Општина Центар Жупа}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Жупа (Македонија)|Жупа]] | население = 146 | година = 2021 | поштенски број = 1258 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 1.100-1.170 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=26 | lat_sec=43 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=36 | lon_sec=6 | слава = | мрежно место = | карта = Коџаџик во Општина Центар Жупа.svg }} '''Коџаџик''' — село во [[Општина Центар Жупа]], во областа [[Жупа (Македонија)|Жупа]], во околината на градот [[Дебар]]. == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во средишниот дел на територијата на [[Општина Центар Жупа]]. Припаѓа на областа [[Жупа (Македонија)|Дебарска Жупа]], сместено на југозападната падина на планината [[Стогово]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски, и аграрни обележја|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|pages=161}}</ref> Селото е планинско, чии куќи се издигаат на надморска височина од 1.000 до 1.170 метри. Од градот [[Дебар]], селото е оддалечено 19 километри.<ref name="енциклопедија" /> Низ селото поминува [[Регионален пат 2249|регионалниот пат 2249]]. == Историја == Подрачјето на Коџаџик е населено уште од [[Железно време|железното време]], за што сведочат повеќе наоѓалишта во неговата околина.<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|120}}</ref> Името на градот пред освојувањето на [[Отоманско Царство]] во 1448 или 1449 година тоа било '''Светиград'''. Се верува дека името Коџаџик потекнува од '''„Коџаџенк'''", што значи голема битка, бидејќи војната Меѓу [[Скендербег]] и [[Отоманско Царство]] се случила надвор од замокот.<ref name="Wlodzimierz432">Włodzimierz, Pianka (1970). [https://books.google.com/books?id=7ELRAAAAMAAJ&q=%D0%A1%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%B3+ Toponomastikata na Ohridsko-Prespanskiot bazen]. Institut za makedonski jazik "Krste Misirkov". s. 43. "Коџаџик е село и најбогата историја во овој крај. Тука била некогашна Турска тврдина која постоела пред крајот на I пол. од XV в. (Радониќ, Скендербег, 243). Кај Смиљаниќ (с.66) и Хаџи Васиљевиќ (Г. Дебар, 141) е запишано предание за битка меѓу Скендербег и Турците, со која е поврзана народната етимологија на селото (од "kocacenk" -Коџаџик, на Турски: голема битка)."</ref><ref>Some sources refer to the siege occurring in 1449. Most original documents, however, only refer to it happening in 1448. See: Schmitt p. 93.</ref> Селаните кои го прифатиле [[Ислам]]от и го прифатиле [[Турска дијаспора|турскиот]] идентитет за време на [[Отоманско Царство]] се уште се делумно познати како [[Македонци муслимани|Торбеши]].<ref>[https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/422128 Türkiye'deki Balkan Muhacirleri Arasında Kaybolan Bir Topluluk: Torbeşler A Disappearing Community Among the Balkan Immigrants in Türkiye: Torbeši - Ali Dikici''. T.C. Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı Turkish International Cooperation and Coordination Agency. 2014.'']</ref><ref name=":25" /><ref name=":03">{{cite journal|last1=Zadrożna|first1=Anna|date=July 2017|title=Reconstructing the past in a post-Ottoman village: Turkishness in a transnational context|url=|journal=Nationalities Papers|volume=45|issue=4|pages=524–539|doi=10.1080/00905992.2017.1287690|doi-access=}}</ref><ref name=":24">{{Cite web|url=https://www.balcanicaucaso.org/eng/Media/Galleries/Among-the-Torbeshi-in-the-Republic-of-Macedonia-Tanya-Mangalakova|title=Among the Torbeshi in the Republic of Macedonia|last=Mangalakova|first=Tanya}}</ref><ref name=":02">Manisa'da Yaşayan Torbeşler'in Düğün Adet ve Gelenekleri, (Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara: Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Türk Halkbilimi Anabilim Dalı, 1990)</ref> == Стопанство == Атарот на селото зафаќа простор од 12,6&nbsp;км<sup>2</sup>, при што преовладуваат пасиштата со површина од 741 [[хектар]], на шумите отпаѓаат 213 хектари, а на обработливото земјиште само 28 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има главно сточарска функција. Во селото работат услужни објекти.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|835 |1953|654 |1961|110 |1971|79 |1981|114 |1991|201 |1994|207 |2002|275 |2021|146 }} Според отоманските [[дефтер]]и од 1520-тите, во Кала-и Коџаџик (Коџаџик) немало муслиманско население. Сепак, муслиманското население се зголемило во следните години. Најверојатно дел од [[Исламизацијата во Македонија|исламизацијата на Македонија]] под [[турско ропство]].<ref name=":25">[https://www.devletarsivleri.gov.tr/varliklar/dosyalar/eskisiteden/yayinlar/osmanli-arsivi-yayinlar/367_NUMARALI%20MUHASEBE-%C4%B0%20V%C4%B0LAYET-%C4%B0%20RUM%20%C4%B0L%C4%B0-3.pdf 367 NUMARALI MUHÂSEBE-İ VİLÂYET-İ RÛM-İLİ DEFTERİ İLE 94 ve 1078 NUMARALI AVLONYA LİVÂSI TAHRÎR DEFTERLERİ (926-1520/937-1530)] "Во тахрирот од 1520-1530 година: Dizdār, nefer 1 Kethudā, nefer 1 İmām, nefer 1 Merdān-ı kal‘a, neferan 28 Kurā 16 Mezra‘a 1 Hāne-i müslim 1 Mücerred-i müslim 1 Hāne-i gebrān (Христијанин) 635 Mücerred-i gebrān 67 Bīve 26 Hāsıl 47.035 Според дефтерот Тахрир, Коџаџик и неговите села во 1530 година биле 1-Kocacık kl. 2- Gorenci 3-Pariş 4-Boroşiniçe 5-Çirnibok 6-Yukarı Papranik 7-Aşağı Papranik 8-Koçişte 9-Breştani 10-Novak 11-Aşağı Elişiçe 12-Gorna Elişiçe 13-Osolniçe 14-Porovalenik 15-Vilasik 16-Tırnovnik"</ref> Според податоците од [[1873|1873 година]] во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“, селото имало 500 домаќинства со 218 жители христијани ([[Македонци]]) и 865 жители муслимани [[Турци]].<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр. 176-177.</ref> На својата етничка карта на Северозападна Македонија во [[1929|1929 година]], Афанасиј Селишчев го означил Коџаџик како мешано македонско-турско (муслиманско) село.<ref name=":24"/><ref>[http://promacedonia.org/seli_polog/as_polog_1_2.htm Афанасий Селищев. „Полог и его болгарское население. Исторические, этнографические и диалектологические очерки северо-западной Македонии“. – София, 1929, стр. 26.]</ref><ref name="Шаревски3">[[Корисник:Македонец|Шаревски, Марио]] (2015). ''[https://www.academia.edu/17512111/%D0%93%D0%95%D0%9E%D0%93%D0%A0%D0%90%D0%A4%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%A2%D0%90_%D0%A0%D0%90%D0%97%D0%9C%D0%95%D0%A1%D0%A2%D0%95%D0%9D%D0%9E%D0%A1%D0%A2_%D0%98_%D0%95%D0%A2%D0%9D%D0%9E%D0%93%D0%A0%D0%90%D0%A4%D0%A1%D0%9A%D0%98%D0%A2%D0%95_%D0%9E%D0%94%D0%9B%D0%98%D0%9A%D0%98_%D0%9D%D0%90_%D0%9C%D0%90%D0%9A%D0%95%D0%94%D0%9E%D0%9D%D0%A6%D0%98%D0%A2%D0%95_%D0%9C%D0%A3%D0%A1%D0%9B%D0%98%D0%9C%D0%90%D0%9D%D0%98_%D0%92%D0%9E_%D0%9C%D0%90%D0%9A%D0%95%D0%94%D0%9E%D0%9D%D0%98%D0%88%D0%90 Географската разместеност и етнографските одлики на Македонците муслимани во Македонија]''. Скопје: КОВЗ, МАНУ.</ref> Според пописот на населението во Албанија од 1942 година, во Коџаџик живееле 578 муслимански [[Албанци]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://pop-stat.mashke.org/alb-historic/1942-diber-tetove-ethnicrel-loc.htm |title=Ethnic/religious composition of Dibër and Tetovë prefectures |accessdate=2025-09-24 |archive-date=2021-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211016175838/http://pop-stat.mashke.org/alb-historic/1942-diber-tetove-ethnicrel-loc.htm |url-status=dead }}</ref> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Коџаџик живееле 1.250 жители, сите [[Македонски Турци|Турци]].<ref name=":0">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_30.htm Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 261.]</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 550 [[Турци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Иако селото е мало, има позитивен популациски биланс. Така, во [[1961|1961 година]] имало 110 жители, а во 1994 година 207 жители, турско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од [[2002]] година, селото Коџаџик броело 275 жители, сите [[Македонски Турци|Турци]].<ref name="попис">{{наведена мрежна страница|url=http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=28 јули 2016}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 146 жители, од кои 141 [[Македонски Турци|Турчин]] и 5 лица без податоци.<ref name=":24"/><ref name="Шаревски3"/><ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|1.250|—|835|654|110|79|114|201|207|275|146}} === Родови === Коџаџик е турско село.<ref name=":2">{{Наведена книга|title=Жупа Дебарска|last=Русиќ|first=Бранислав|publisher=Филозофски факултет|year=1957|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> Во студија спроведена врз имигранти од селата [[Елевци]] и Коџаџик во округот Саруханл во покраината [[Маниса (покраина)|Маниса]], [[Турција]] било утврдено дека селата [[Елевци]] и Коџаџик биле [[Македонци муслимани|торбешки]] села.<ref name=":02"/><ref name=":1">{{Cite journal|last=Dikici|first=Ali|date=2014|title=Türkiye'deki Balkan Muhacirleri Arasında Kaybolan Bir Topluluk: Torbeşler A Disappearing Community Among the Balkan Immigrants in Turkey: Torbeši|url=https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/422128|journal=Avrasya Etüdleri̇|pages=142}}</ref> Според истражувањата од 1954 година, родови во селото се: * '''Стари родови:''' ''Ѓулчелер'' (2 к.), ''Салолар'' (4 к.), ''Топал-Скендерлер'' (4 к.), ''Коранлар'' (1 к.), ''Ѓулолар'' (5 к.), ''Шопелер'' (2 к.), ''Шемшилер-Амамџик'' (3 к.), ''Бешколар'' (2 к.), ''Струњак'' (1 к.), ''Дере-Аметлер'' (1 к.), ''Караумерлер'' (1 к.), ''Торолар'' (1 к.), ''Маторолар'' (13 к.), ''Есатлар'' (6 к.), ''Ѓалолар'' (3 к.), ''Голалар'' (4 к.), ''Садолар'' или ''Шаинлар'' (6 к.), ''Ефатлар'' (2 к.), ''Чартолар'' (5 к.), ''Сератли'' (3 к.), ''Вучелер'' (2 к.), ''Клаќелер'' (1 к.), ''Ајдин-Бајрактар'' (1 к.), ''Кумитлар'' (1 к.), ''Карафеизолар'' (1 к.), ''Голелер'' (3 к.), ''Осман-Пеливанлар'' (1 к.), ''Карадемирлер'' (2 к.), ''Туралар'' (1 к.), ''Кара-Адилар'' (1 к.), ''Пингалар'' (3 к.) и ''Пилелар'' (9 к.) * '''Понови доселеници:''' ''Шкодролар'' (6 к.), доселени се од околината на [[Скадар]] во [[Албанија]] во 1810 година, дошол прадедото на Ајдин (жив на 83&nbsp;г. во 1954 година); ''Шпателер'' (1 к.), доселени се од некое место [[Шпат]] во [[Албанија]] во 1850 година; ''Бургазџилер'' (1 к.), доселени се од [[Бургас]] во [[Бугарија]] во 1878 година; ''Миминовци'' (1 к.), доселени се од селото [[Брештани]] во 1916 година и Миртолар'' (1 к.) доселени се од селото [[Елевци|Горно Елевци]] во 1936 година. === Иселеништво === Од старото македонско население кое некогаш живеело во селото има иселеници во некои дебарски села. Од турското население има иселеници во скоро сите муслимански села во [[Дебарско]]. Потоа во [[Струшко]] ([[Делогожди]], [[Корошишта]]), [[Преспа]] ([[Ресен]], [[Дрмени]]). Потоа турски иселеници има во [[Гостивар]], [[Охрид]], [[Скопје]] и [[Кичево]]. А највеќе во [[Турција]] преку 160 семејства иселени до 1954 година, и тоа во [[Адапазар]] (најголемиот број, каде се иселени 80 семејства), [[Ѓеракој]] крај [[Бурса]] (каде се иселиле околу 50 семејства), [[Истанбул]], [[Измир]], [[Одрин]], [[Малгара]], [[Бурса]], [[Муратлија (Одрин)|Муратлија]] крај [[Одрин]] и други.<ref name=":2" /> Иселувањата на турското население од Коџаџик во Турција продолжило и после 1954 година. == Општествени установи == * [[ОУ „Неџати Зекерија“ - Коџаџик|Основно училиште „Неџати Зекерија“]], централно деветгодишно основно училиште * Поранешен задружен дом <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:ОУ „Неџати Зекирија“ - Коџаџик.jpg|Поглед на училиштето Податотека:Поранешен управен објект во Коџаџик.jpg|Поранешниот задружен дом </gallery> == Самоуправа и политика == Кон крајот на {{римски|19}} век, Коџаџик било село во [[Дебарска Каза|Дебарската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Центар Жупа]], која била една од ретките општини, кои не биле променети со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото исто така припаѓало на некогашната [[Општина Центар Жупа]]. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Дебар. Во периодот 1952-1955, селото било седиште на тогашната Општина Коџаџик, во која влегувале селата Брештани, Долгаш, Евла, Елевци, Кочишта, Коџаџик, Новак, Осолница и Праленик. Во периодот 1950-1952 година селото исто така седиште на некогашната општина Коџаџик, која била составена од селата Брештани, Коџаџик, Кочишта, Новак, Осолница и Праленик. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0568 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 223 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 235 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati2021lokalni1krug.sec.mk/mk/mayr/r/75-735|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230206120011/https://rezultati2021lokalni1krug.sec.mk/mk/mayr/r/75-735|archive-date=2023-02-06|dead-url=|accessdate=6 февруари 2023|title=архивска копија|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта" /> * [[Аџи Чорме Мемети]] — тумул од железно време; * [[Ѓурумлук (Коџаџик)|Ѓурумлук]] — средновековна некропола; * [[Кале (Коџаџик)|Кале]] — старомакедонска, римска и средновековна населба; * [[Келица (Коџаџик)|Келица]] — средновековна населба; и * [[Петко (Коџаџик)|Петко]] — средновековна населба. ;Џамии<ref name="верскиобјекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Џамија (Коџаџик)|Џамија]] — главна селска џамија ;Споменици на културата * [[Меморијален центар „Коџаџик“]] — меморијална спомен-куќа на Али Риза Ефенди, татко на [[Мустафа Кемал Ататурк]], заштитен споменик на културата на Македонија <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Џамија во Коџаџик.jpg|Селската џамија Податотека:Ali Riza Efendi memorial house in Kodzadzik, Macedonia.JPG|Спомен-куќата на Али Риза Ефенди </gallery> <!--== Редовни настани ==--> == Личности == ;Родени во или по потекло од Коџаџик * [[Али Риза Ефенди]] (1839–1888) — татко на [[Мустафа Кемал Ататурк]] <!--== Култура и спорт ==--> ==Галерија== <gallery mode=packed heights=120px> Податотека:Коџаџик 01.jpg|Поглед на селото од исток Податотека:Карпа кај Коџаџик.jpg|Препознатливата карпа близу селото Податотека:Влез во Коџаџик.jpg|Влезот во селото Податотека:Коџаџик 03.jpg|Поглед на селото од југ Податотека:Коџаџик 05.jpg|Малото езерце крај селото </gallery> == Поврзано == * [[Општина Центар Жупа]] * [[Дебар]] * [[Жупа (Македонија)|Дебарска Жупа]] * [[Опсада на Светиград (1449)]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Kodžadžik}} {{Општина Центар Жупа}} [[Категорија:Коџаџик| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Дебарски села]] [[Категорија:Села во Општина Центар Жупа]] frtyavwccso82lwo70mfhinpjpgyvz0 5588873 5588872 2026-07-07T23:31:42Z Bjankuloski06 332 /* Иселеништво */ 5588873 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Коџаџик | слика = Поглед на Коџаџик.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Коџаџик | општина = {{општинскигрб|Општина Центар Жупа}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Жупа (Македонија)|Жупа]] | население = 146 | година = 2021 | поштенски број = 1258 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 1.100-1.170 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=26 | lat_sec=43 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=36 | lon_sec=6 | слава = | мрежно место = | карта = Коџаџик во Општина Центар Жупа.svg }} '''Коџаџик''' — село во [[Општина Центар Жупа]], во областа [[Жупа (Македонија)|Жупа]], во околината на градот [[Дебар]]. == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во средишниот дел на територијата на [[Општина Центар Жупа]]. Припаѓа на областа [[Жупа (Македонија)|Дебарска Жупа]], сместено на југозападната падина на планината [[Стогово]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски, и аграрни обележја|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|pages=161}}</ref> Селото е планинско, чии куќи се издигаат на надморска височина од 1.000 до 1.170 метри. Од градот [[Дебар]], селото е оддалечено 19 километри.<ref name="енциклопедија" /> Низ селото поминува [[Регионален пат 2249|регионалниот пат 2249]]. == Историја == Подрачјето на Коџаџик е населено уште од [[Железно време|железното време]], за што сведочат повеќе наоѓалишта во неговата околина.<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|120}}</ref> Името на градот пред освојувањето на [[Отоманско Царство]] во 1448 или 1449 година тоа било '''Светиград'''. Се верува дека името Коџаџик потекнува од '''„Коџаџенк'''", што значи голема битка, бидејќи војната Меѓу [[Скендербег]] и [[Отоманско Царство]] се случила надвор од замокот.<ref name="Wlodzimierz432">Włodzimierz, Pianka (1970). [https://books.google.com/books?id=7ELRAAAAMAAJ&q=%D0%A1%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%B3+ Toponomastikata na Ohridsko-Prespanskiot bazen]. Institut za makedonski jazik "Krste Misirkov". s. 43. "Коџаџик е село и најбогата историја во овој крај. Тука била некогашна Турска тврдина која постоела пред крајот на I пол. од XV в. (Радониќ, Скендербег, 243). Кај Смиљаниќ (с.66) и Хаџи Васиљевиќ (Г. Дебар, 141) е запишано предание за битка меѓу Скендербег и Турците, со која е поврзана народната етимологија на селото (од "kocacenk" -Коџаџик, на Турски: голема битка)."</ref><ref>Some sources refer to the siege occurring in 1449. Most original documents, however, only refer to it happening in 1448. See: Schmitt p. 93.</ref> Селаните кои го прифатиле [[Ислам]]от и го прифатиле [[Турска дијаспора|турскиот]] идентитет за време на [[Отоманско Царство]] се уште се делумно познати како [[Македонци муслимани|Торбеши]].<ref>[https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/422128 Türkiye'deki Balkan Muhacirleri Arasında Kaybolan Bir Topluluk: Torbeşler A Disappearing Community Among the Balkan Immigrants in Türkiye: Torbeši - Ali Dikici''. T.C. Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı Turkish International Cooperation and Coordination Agency. 2014.'']</ref><ref name=":25" /><ref name=":03">{{cite journal|last1=Zadrożna|first1=Anna|date=July 2017|title=Reconstructing the past in a post-Ottoman village: Turkishness in a transnational context|url=|journal=Nationalities Papers|volume=45|issue=4|pages=524–539|doi=10.1080/00905992.2017.1287690|doi-access=}}</ref><ref name=":24">{{Cite web|url=https://www.balcanicaucaso.org/eng/Media/Galleries/Among-the-Torbeshi-in-the-Republic-of-Macedonia-Tanya-Mangalakova|title=Among the Torbeshi in the Republic of Macedonia|last=Mangalakova|first=Tanya}}</ref><ref name=":02">Manisa'da Yaşayan Torbeşler'in Düğün Adet ve Gelenekleri, (Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara: Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Türk Halkbilimi Anabilim Dalı, 1990)</ref> == Стопанство == Атарот на селото зафаќа простор од 12,6&nbsp;км<sup>2</sup>, при што преовладуваат пасиштата со површина од 741 [[хектар]], на шумите отпаѓаат 213 хектари, а на обработливото земјиште само 28 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има главно сточарска функција. Во селото работат услужни објекти.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|835 |1953|654 |1961|110 |1971|79 |1981|114 |1991|201 |1994|207 |2002|275 |2021|146 }} Според отоманските [[дефтер]]и од 1520-тите, во Кала-и Коџаџик (Коџаџик) немало муслиманско население. Сепак, муслиманското население се зголемило во следните години. Најверојатно дел од [[Исламизацијата во Македонија|исламизацијата на Македонија]] под [[турско ропство]].<ref name=":25">[https://www.devletarsivleri.gov.tr/varliklar/dosyalar/eskisiteden/yayinlar/osmanli-arsivi-yayinlar/367_NUMARALI%20MUHASEBE-%C4%B0%20V%C4%B0LAYET-%C4%B0%20RUM%20%C4%B0L%C4%B0-3.pdf 367 NUMARALI MUHÂSEBE-İ VİLÂYET-İ RÛM-İLİ DEFTERİ İLE 94 ve 1078 NUMARALI AVLONYA LİVÂSI TAHRÎR DEFTERLERİ (926-1520/937-1530)] "Во тахрирот од 1520-1530 година: Dizdār, nefer 1 Kethudā, nefer 1 İmām, nefer 1 Merdān-ı kal‘a, neferan 28 Kurā 16 Mezra‘a 1 Hāne-i müslim 1 Mücerred-i müslim 1 Hāne-i gebrān (Христијанин) 635 Mücerred-i gebrān 67 Bīve 26 Hāsıl 47.035 Според дефтерот Тахрир, Коџаџик и неговите села во 1530 година биле 1-Kocacık kl. 2- Gorenci 3-Pariş 4-Boroşiniçe 5-Çirnibok 6-Yukarı Papranik 7-Aşağı Papranik 8-Koçişte 9-Breştani 10-Novak 11-Aşağı Elişiçe 12-Gorna Elişiçe 13-Osolniçe 14-Porovalenik 15-Vilasik 16-Tırnovnik"</ref> Според податоците од [[1873|1873 година]] во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“, селото имало 500 домаќинства со 218 жители христијани ([[Македонци]]) и 865 жители муслимани [[Турци]].<ref>„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр. 176-177.</ref> На својата етничка карта на Северозападна Македонија во [[1929|1929 година]], Афанасиј Селишчев го означил Коџаџик како мешано македонско-турско (муслиманско) село.<ref name=":24"/><ref>[http://promacedonia.org/seli_polog/as_polog_1_2.htm Афанасий Селищев. „Полог и его болгарское население. Исторические, этнографические и диалектологические очерки северо-западной Македонии“. – София, 1929, стр. 26.]</ref><ref name="Шаревски3">[[Корисник:Македонец|Шаревски, Марио]] (2015). ''[https://www.academia.edu/17512111/%D0%93%D0%95%D0%9E%D0%93%D0%A0%D0%90%D0%A4%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%A2%D0%90_%D0%A0%D0%90%D0%97%D0%9C%D0%95%D0%A1%D0%A2%D0%95%D0%9D%D0%9E%D0%A1%D0%A2_%D0%98_%D0%95%D0%A2%D0%9D%D0%9E%D0%93%D0%A0%D0%90%D0%A4%D0%A1%D0%9A%D0%98%D0%A2%D0%95_%D0%9E%D0%94%D0%9B%D0%98%D0%9A%D0%98_%D0%9D%D0%90_%D0%9C%D0%90%D0%9A%D0%95%D0%94%D0%9E%D0%9D%D0%A6%D0%98%D0%A2%D0%95_%D0%9C%D0%A3%D0%A1%D0%9B%D0%98%D0%9C%D0%90%D0%9D%D0%98_%D0%92%D0%9E_%D0%9C%D0%90%D0%9A%D0%95%D0%94%D0%9E%D0%9D%D0%98%D0%88%D0%90 Географската разместеност и етнографските одлики на Македонците муслимани во Македонија]''. Скопје: КОВЗ, МАНУ.</ref> Според пописот на населението во Албанија од 1942 година, во Коџаџик живееле 578 муслимански [[Албанци]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://pop-stat.mashke.org/alb-historic/1942-diber-tetove-ethnicrel-loc.htm |title=Ethnic/religious composition of Dibër and Tetovë prefectures |accessdate=2025-09-24 |archive-date=2021-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211016175838/http://pop-stat.mashke.org/alb-historic/1942-diber-tetove-ethnicrel-loc.htm |url-status=dead }}</ref> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Коџаџик живееле 1.250 жители, сите [[Македонски Турци|Турци]].<ref name=":0">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_30.htm Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 261.]</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 550 [[Турци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Иако селото е мало, има позитивен популациски биланс. Така, во [[1961|1961 година]] имало 110 жители, а во 1994 година 207 жители, турско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од [[2002]] година, селото Коџаџик броело 275 жители, сите [[Македонски Турци|Турци]].<ref name="попис">{{наведена мрежна страница|url=http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=28 јули 2016}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 146 жители, од кои 141 [[Македонски Турци|Турчин]] и 5 лица без податоци.<ref name=":24"/><ref name="Шаревски3"/><ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|1.250|—|835|654|110|79|114|201|207|275|146}} === Родови === Коџаџик е турско село.<ref name=":2">{{Наведена книга|title=Жупа Дебарска|last=Русиќ|first=Бранислав|publisher=Филозофски факултет|year=1957|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> Во студија спроведена врз имигранти од селата [[Елевци]] и Коџаџик во округот Саруханл во покраината [[Маниса (покраина)|Маниса]], [[Турција]] било утврдено дека селата [[Елевци]] и Коџаџик биле [[Македонци муслимани|торбешки]] села.<ref name=":02"/><ref name=":1">{{Cite journal|last=Dikici|first=Ali|date=2014|title=Türkiye'deki Balkan Muhacirleri Arasında Kaybolan Bir Topluluk: Torbeşler A Disappearing Community Among the Balkan Immigrants in Turkey: Torbeši|url=https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/422128|journal=Avrasya Etüdleri̇|pages=142}}</ref> Според истражувањата од 1954 година, родови во селото се: * '''Стари родови:''' ''Ѓулчелер'' (2 к.), ''Салолар'' (4 к.), ''Топал-Скендерлер'' (4 к.), ''Коранлар'' (1 к.), ''Ѓулолар'' (5 к.), ''Шопелер'' (2 к.), ''Шемшилер-Амамџик'' (3 к.), ''Бешколар'' (2 к.), ''Струњак'' (1 к.), ''Дере-Аметлер'' (1 к.), ''Караумерлер'' (1 к.), ''Торолар'' (1 к.), ''Маторолар'' (13 к.), ''Есатлар'' (6 к.), ''Ѓалолар'' (3 к.), ''Голалар'' (4 к.), ''Садолар'' или ''Шаинлар'' (6 к.), ''Ефатлар'' (2 к.), ''Чартолар'' (5 к.), ''Сератли'' (3 к.), ''Вучелер'' (2 к.), ''Клаќелер'' (1 к.), ''Ајдин-Бајрактар'' (1 к.), ''Кумитлар'' (1 к.), ''Карафеизолар'' (1 к.), ''Голелер'' (3 к.), ''Осман-Пеливанлар'' (1 к.), ''Карадемирлер'' (2 к.), ''Туралар'' (1 к.), ''Кара-Адилар'' (1 к.), ''Пингалар'' (3 к.) и ''Пилелар'' (9 к.) * '''Понови доселеници:''' ''Шкодролар'' (6 к.), доселени се од околината на [[Скадар]] во [[Албанија]] во 1810 година, дошол прадедото на Ајдин (жив на 83&nbsp;г. во 1954 година); ''Шпателер'' (1 к.), доселени се од некое место [[Шпат]] во [[Албанија]] во 1850 година; ''Бургазџилер'' (1 к.), доселени се од [[Бургас]] во [[Бугарија]] во 1878 година; ''Миминовци'' (1 к.), доселени се од селото [[Брештани]] во 1916 година и Миртолар'' (1 к.) доселени се од селото [[Елевци|Горно Елевци]] во 1936 година. === Иселеништво === Од старото македонско население кое некогаш живеело во селото има иселеници во некои дебарски села. Од турското население има иселеници во скоро сите муслимански села во [[Дебарско]]. Потоа во [[Струшко]] ([[Делогожди]], [[Корошишта]]), [[Преспа]] ([[Ресен]], [[Дрмени]]). Потоа турски иселеници има во [[Гостивар]], [[Охрид]], [[Скопје]] и [[Кичево]]. А највеќе во [[Турција]] преку 160 семејства иселени до 1954 година, и тоа во [[Адапазар]] (најголемиот број, каде се иселени 80 семејства), [[Ѓераќој]] крај [[Бурса]] (каде се иселиле околу 50 семејства), [[Истанбул]], [[Измир]], [[Одрин]], [[Малгара]], [[Бурса]], [[Муратлија (Одрин)|Муратлија]] крај [[Одрин]] и други.<ref name=":2" /> Иселувањата на турското население од Коџаџик во Турција продолжило и после 1954 година. == Општествени установи == * [[ОУ „Неџати Зекерија“ - Коџаџик|Основно училиште „Неџати Зекерија“]], централно деветгодишно основно училиште * Поранешен задружен дом <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:ОУ „Неџати Зекирија“ - Коџаџик.jpg|Поглед на училиштето Податотека:Поранешен управен објект во Коџаџик.jpg|Поранешниот задружен дом </gallery> == Самоуправа и политика == Кон крајот на {{римски|19}} век, Коџаџик било село во [[Дебарска Каза|Дебарската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Центар Жупа]], која била една од ретките општини, кои не биле променети со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото исто така припаѓало на некогашната [[Општина Центар Жупа]]. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Дебар. Во периодот 1952-1955, селото било седиште на тогашната Општина Коџаџик, во која влегувале селата Брештани, Долгаш, Евла, Елевци, Кочишта, Коџаџик, Новак, Осолница и Праленик. Во периодот 1950-1952 година селото исто така седиште на некогашната општина Коџаџик, која била составена од селата Брештани, Коџаџик, Кочишта, Новак, Осолница и Праленик. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 0568 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 223 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 235 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati2021lokalni1krug.sec.mk/mk/mayr/r/75-735|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230206120011/https://rezultati2021lokalni1krug.sec.mk/mk/mayr/r/75-735|archive-date=2023-02-06|dead-url=|accessdate=6 февруари 2023|title=архивска копија|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта" /> * [[Аџи Чорме Мемети]] — тумул од железно време; * [[Ѓурумлук (Коџаџик)|Ѓурумлук]] — средновековна некропола; * [[Кале (Коџаџик)|Кале]] — старомакедонска, римска и средновековна населба; * [[Келица (Коџаџик)|Келица]] — средновековна населба; и * [[Петко (Коџаџик)|Петко]] — средновековна населба. ;Џамии<ref name="верскиобјекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Џамија (Коџаџик)|Џамија]] — главна селска џамија ;Споменици на културата * [[Меморијален центар „Коџаџик“]] — меморијална спомен-куќа на Али Риза Ефенди, татко на [[Мустафа Кемал Ататурк]], заштитен споменик на културата на Македонија <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Џамија во Коџаџик.jpg|Селската џамија Податотека:Ali Riza Efendi memorial house in Kodzadzik, Macedonia.JPG|Спомен-куќата на Али Риза Ефенди </gallery> <!--== Редовни настани ==--> == Личности == ;Родени во или по потекло од Коџаџик * [[Али Риза Ефенди]] (1839–1888) — татко на [[Мустафа Кемал Ататурк]] <!--== Култура и спорт ==--> ==Галерија== <gallery mode=packed heights=120px> Податотека:Коџаџик 01.jpg|Поглед на селото од исток Податотека:Карпа кај Коџаџик.jpg|Препознатливата карпа близу селото Податотека:Влез во Коџаџик.jpg|Влезот во селото Податотека:Коџаџик 03.jpg|Поглед на селото од југ Податотека:Коџаџик 05.jpg|Малото езерце крај селото </gallery> == Поврзано == * [[Општина Центар Жупа]] * [[Дебар]] * [[Жупа (Македонија)|Дебарска Жупа]] * [[Опсада на Светиград (1449)]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Kodžadžik}} {{Општина Центар Жупа}} [[Категорија:Коџаџик| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Дебарски села]] [[Категорија:Села во Општина Центар Жупа]] hjtdm9y03iionxcvvcb4a4p8yskwjkh Цироза 0 13195 5588775 5317876 2026-07-07T17:47:09Z InternetArchiveBot 92312 Add 1 book for Verifiability (20260707sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 5588775 wikitext text/x-wiki {{Без извори}} {{Infobox disease | Name = Цироза | Image = Hepaticfailure.jpg | Caption = Цироза, заболување на црниот дроб | DiseasesDB = 2729 | ICD10 = {{ICD10|K|70|3|k|70}}, {{ICD10|K|71|7|k|70}}, {{ICD10|K|74||k|70}} | ICD9 = {{ICD9|571}} | ICDO = | OMIM = | MedlinePlus = 000255 | eMedicineSubj = med | eMedicineTopic = 3183 | eMedicine_mult = {{eMedicine2|radio|175}} | MeshID = D008103 }} '''Цироза''' е болест на [[Црн дроб|црниот дроб]] која се јавува како последица од оштетување на [[Клетка|клетките]] во црниот дроб ([[хепатоцит]]и). Вообичаено се јавува кај лица кои подолго време конзумираат [[алкохол]] во големи количини а црниот дроб не е способен да се ослободи брзо од тие штетни материи, и како последица на тоа се јавува оштетување на клетките кое води до цироза.<ref name="NHS2020">{{cite web |title=Cirrhosis |date=29 June 2020 |url=https://www.nhs.uk/conditions/cirrhosis/ |website=nhs.uk |access-date=16 July 2024|url-status=live |archive-date=5 October 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20171005102913/http://www.nhs.uk/conditions/cirrhosis/pages/introduction.aspx}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Tsochatzis EA, Bosch J, Burroughs AK|title=Liver cirrhosis|url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_may-17-23-2014_383_9930/page/1749|journal=The Lancet|year=2014|volume=383|issue=9930|pages=1749–1761|doi=10.1016/S0140-6736(14)60121-5|pmid=24480518}}</ref><ref>{{cite book|vauthors=Sharma B, John S|date=31 October 2022|chapter=Hepatic Cirrhosis|title=StatPearls [Internet]|publisher=StatPearls Publishing|location=Treasure Island, Florida|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK482419/|via=National Library of Medicine|access-date=16 July 2024|pmid=29494026|id=Bookshelf ID NBK482419}}</ref> ==Етиологија== Црнодробната цироза е болест која е последица на широк спектар на хронични прогресивни болести на црниот дроб. Најчести причини за цироза се<ref>{{cite journal | vauthors = Samji NS, Buggs AM, Roy PK | journal = Medscape | publisher = WebMD LLC. |date=2021-10-17 | veditors = Anand BS |title=Viral Hepatitis: Background, Pathophysiology, Etiology |url=https://emedicine.medscape.com/article/775507-overview}}</ref><ref name="Perz2006">{{cite journal | vauthors = Perz JF, Armstrong GL, Farrington LA, Hutin YJ, Bell BP | title = The contributions of hepatitis B virus and hepatitis C virus infections to cirrhosis and primary liver cancer worldwide | journal = Journal of Hepatology | volume = 45 | issue = 4 | pages = 529–538 | date = October 2006 | pmid = 16879891 | doi = 10.1016/j.jhep.2006.05.013 }}</ref>: :* алкохолот :* хепатотропни вируси (ХАБ, ХАЦ, бруцелоза и др.) :* генетски нарушувања :* автоимуни нарушувања :* лекови :* срцева декомпензација :* долготрајна холестаза [[Податотека:Splenose.jpg|мини|Цироза]] ==Клиничка слика== Клиничката слика на црнодробната цироза има исти симптоми независно од етиолошкиот фактор. Болеста поминува низ два стадиума: компензиран и декомпензиран стадиум. :* '''Компензиран стадиум''' ::Компензираниот стадиум се манифестира со умор, омалаксаност, намален апетит. Се јавува и субиктерус, тапа болка, болка под десен ребрен лак поради хепатомегалија. Овој стадиум најчесто се открива со хистолошки преглед на материјал земен со биопсија на хепар. :*'''Декомпензиран стадиум''' ::Декомпензираниот стадиум освен што ги содржи опишаните симптоми доаѓа и до влошување на општата состојба. Главни клинички критериуми за постоење на декомпензирана цироза се следниве цвнодробни компликации: :::* [[жолтица]] :::* портална хипертензија :::* [[асцит]] :::* невропсихички пореметувања ::::Покрај овие главни симптоми кај овај вид цироза се јавуваат и: :::* знаци на промена на коагулацијата на крвта :::* ендокрини промени :::* знаци на кожни промени :::* палмарен еритем :::* знаци на [[хипертермија]] со [[септикемија]] :::* фактор хепатикус-се манифестира со непријатен мирис на мрша или изгорена земја [[Податотека:Eosinophilic gastroenteritis CT.jpg|мини|лево|Присуство на течност во стомачната празнина-асцит]] ==Дијагноза== ::* клиничка слика ::* лабораториски испитувања ::: имаме ниски [[белковини]] во серум, намалување на албумините, а зголемување на гама глобулините, зголемени вредности на билирубин, ниска коагулација, анемија, зголемени некои ензими во серумот, LDH и др. ::* ултразвучен преглед ::* компјутерска томографија ::* [[ендоскопија]] ::* црнодробна [[биопсија]] со хистолошки преглед Овие испитувања најчесто се користаат при поставување на дијагнозата. ==Лекување== Лекувањето зависи од стадиумот на болеста и кои клинички знаци се присутни во моментот. Така што во '''компензираната фаза''' се применува: :* '''хигиено-диететски режим на исхрана''' ::Се препорачува одмор и исхрана богата со белковини и шеќери, а сиромашна со масти. :* '''лекови кои влијаат врз регенерацијата на хепатоцитите''' Во '''декомпензираната фаза''' болниот задолжително треба да се хоспитализира. Ако болниот е со асцит се препорачува мирување и несолена диета. == Наводи == {{Наводи}} {{Медицина-никулец}} {{Нормативна контрола}} {{Болести на дигестивниот систем}} [[Категорија:Болести на системот за варење]] [[Категорија:Црн дроб]] [[Категорија:Болести на црниот дроб]] hp2neuekt287f7wnrz3uao5ks12stha Дијамант 0 15860 5588753 5577515 2026-07-07T17:15:32Z InternetArchiveBot 92312 Add 6 books for Verifiability (20260707sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 5588753 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Минерал |name = Дијамант |category = елементарни минерали |boxwidth = |boxbgcolor = #7da7d9 |image = Rough Diamond.jpg |alt = Безбоен осумстран камен се издава од црна карпа. |caption = [[Груб дијамант]]{{efn|Кафеавата нијанса се должи на површински железни нечистотии што претставуваат доказ за геолошкиот седиментен контекст во кој е пронајден. Овој дијамант е потенцијално безбоен.<ref>{{cite web|website=Royal Treasure Museum|title=Gold and Diamonds from Brazil|url=https://www.tesouroreal.pt/en/pages/b9ed8b00-ouro-e-diamantes-do-brasil|access-date=April 18, 2025}}</ref>}} |formula = [[јаглерод|C]] | IMAsymbol = Dia<ref>{{Cite journal| vauthors = Warr LN |date=2021|title=IMA–CNMNC approved mineral symbols|journal=Mineralogical Magazine|volume=85|issue=3|pages=291–320|doi=10.1180/mgm.2021.43|bibcode=2021MinM...85..291W|s2cid=235729616|doi-access=free| issn=0026-461X}}</ref> |strunz = 01.CB.10a |molweight = {{вред|12.01|u=g/mol}} |color = обично жолт, кафеав, сив или безбоен. поретко син, зелен, црн, проѕирно бел, розов, виолетов, портокалов, пурпурен и црвен. |habit = [[октаедар|осумстраничен]] |system = изометриски-четириесетиосумстраничен ([[кубен кристален систем|кубен]]) |twinning = |cleavage = 111 (совршено во четири насоки) |fracture = [[школкеста прелом|школкест]] |mohs = 10 |luster = [[Сјај (минералогија)|адамантен]] |polish = адамантна |refractive = 2,418 (при 500 нм) |opticalprop = изотропна |birefringence = нема |dispersion = 0,044 |pleochroism = нема |streak = безбојна |melt = [[Јаглерод|зависно од притисокот]] |gravity = {{вред|3.52|0.01}} |density = 3,5–{{вред|3.53|u=г/см<sup>3</sup>}} |diaphaneity = [[проѕирност|проѕирен]] до потпроѕирен до полупроѕирен =<ref name=mindat/><ref>{{cite web|publisher=WebMineral|title=Diamond|url=http://webmineral.com/data/Diamond.shtml|access-date=July 7, 2009|archive-date=January 7, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107071332/http://webmineral.com/data/Diamond.shtml|url-status=live}}</ref> |SMILES = C1(C2(C7))C3(C89)C(C4(C0))C5CC1C(C1)C(C5(C5))C36C3(C21)C(C78)C(C1)C(C90)C6(C54)CC1C3 |Jmol = C1(C2(C7))C3(C89)C(C4(C0))C5CC1C(C1)C(C5(C5))C36C3(C21)C(C78)C(C1)C(C90)C6(C54)CC1C3 }} [[File:Diamond_face_trigons_scale.jpg|alt=A triangular facet of a crystal having triangular etch pits with the largest having a base length of about {{Convert|0.2|mm}}|мини| Една страна од необработен октаедарски дијамант, на кој се прикажани тригони (со позитивен и негативен релјеф) формирани со природно хемиско гравирање.]] '''Дијамант''' — [[Алотропски модификации на јаглеродот|цврста форма на елементот јаглерод]] со неговите атоми распоредени во [[кристална структура]] наречена дијамантски коцкест дијамант. Дијамантот е безвкусен, без мирис, силен, кршлив, безбоен во чиста форма, слаб спроводник на електрична енергија и нерастворлив во вода. Друга цврста форма на јаглерод позната како [[графит]] е хемиски стабилна форма на јаглерод на собна температура и притисок, но дијамантот е метастабилен и се претвора во него со занемарлива брзина под тие услови. Дијамантот има највисока тврдост и [[топлинска спроводливост]] од кој било природен материјал, својства што се користат во главните индустриски употреби како што се алатките за сечење и полирање. Бидејќи распоредот на атомите во дијамантот е екстремно крут, малку видови нечистотии можат да го контаминираат (два исклучоци се [[Бор (елемент)|бор]] и [[азот]]). Мал број дефекти или нечистотии (околу еден на милион атоми на решетка) можат да го обојат дијамантот во сина (бор), жолта (азот), кафеава (дефекти), зелена (изложеност на зрачење), виолетова, розова, портокалова или црвена боја. Дијамантот, исто така, има многу висок [[показател на прекршување]] и релативно високо [[Расејување (оптика)|оптичко расејување]]. Поголемиот број на природни дијаманти имаат возраст помеѓу 1&nbsp;милијарди и 3,5&nbsp;милијарди години. Поголемиот дел од нив формирале на длабочини помеѓу 150 до 250 километри во Земјината [[Плашт (геологија)|обвивка]], иако неколку дошле од длабочина од дури 800 километри. Под висок притисок и температура, течностите што содржат јаглерод раствориле разни минерали и ги замениле со дијаманти. Многу поскоро (пред стотици до десетици милиони години), тие биле однесени на површината преку [[вулкански избув]]и и таложени во [[Магматска карпа|магматски карпи]] познати како [[кимберлит]]и и лампроити. Синтетичките дијаманти можат да се одгледуваат од јаглерод со висока чистота под висок притисок и температури или од [[јаглеводород]]ни гасови со хемиско таложење на пареа (CVD). Природните и синтетичките дијаманти најчесто се разликуваат со употреба на оптички техники или мерења на топлинска спроводливост. Мерна единица за маса на дијамантот е [[карат]]от. Еден карат = 0,2 [[грам]]а. == Етимологија, најрана употреба и откривање на составот == Името ''дијамант'' е изведено од {{Langx|grc|ἀδάμας}} (''adámas''), „правилен, непроменлив, нескршлив, нескротлив“, од [[wiktionary:ἀ-|ἀ-]] (''a-''), „не“ + {{Langx|grc|δαμάω}} (''дамао''), „да се надвладее, да се скроти“.<ref>{{cite web |vauthors=Liddell HG, Scott R |title=Adamas |work=A Greek-English Lexicon |url=https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%231145 |publisher=[[Perseus Project]] |access-date=February 20, 2021 |archive-date=November 9, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109174330/http://www.perseus.tufts.edu/hopper/invalidquery.jsp?doc=Perseus:text:1999.04.0057:entry=entry=#1145 |url-status=live }}</ref> Се смета дека дијамантите првпат биле препознаени и ископани во [[Индија]], каде што значајни [[Алувијална почва|алувијални наслаги]] од каменот можеле да се најдат пред многу векови покрај реките Пенер, Кришна и Годавари. Дијамантите се познати во Индија најмалку 3.000 годин, но најверојатно 6.000{{Меѓупростори}}години.<ref name=hershey>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=35eij1e1al8C&pg=PA23 |vauthors=Hershey W |title=The Book of Diamonds |publisher=Hearthside Press |location=New York |year=2004|edition=Reprint|orig-date=1940 |pages=22–28 |isbn=978-1-4179-7715-4 |access-date=November 9, 2020 |archive-date=November 9, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109174422/https://books.google.com/books?id=35eij1e1al8C&pg=PA23 |url-status=live }}</ref> Дијамантите се ценети како скапоцени камења уште од нивната употреба како [[Икона|религиозни икони]] во древна Индија. Нивната употреба во алатките за гравирање, исто така, датира од раната човечка историја.<ref>{{cite book|author=Pliny the Elder|author-link=Pliny the Elder|title=Natural History: A Selection|publisher=[[Penguin Books]]|page=371|year=2004|isbn=978-0-14-044413-1}}</ref><ref name=ancient_China>{{cite news|title=Chinese made first use of diamond|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/4555235.stm|work=BBC News|date=May 17, 2005|access-date=March 21, 2007|archive-date=March 20, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070320064349/http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/4555235.stm|url-status=live}}</ref> Популарноста на дијамантите се зголемила во текот на 19 век поради зголемената понуда, подобрените техники на сечење и полирање, растот на светската економија и иновативните и успешни рекламни кампањи.<ref name=sell>{{cite web|vauthors=Epstein EJ|title=Have You Ever Tried To Sell a Diamond?|url=https://www.theatlantic.com/issues/82feb/8202diamond1.htm|work=[[The Atlantic]]|year=1982|access-date=May 5, 2009|archive-date=May 17, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080517125715/http://www.theatlantic.com/issues/82feb/8202diamond1.htm|url-status=live}}</ref> Во 1772 година, францускиот научник [[Антоан Лавоазје]] употребил леќа за да ги концентрира сончевите зраци врз дијамант во атмосфера со [[кислород]] и покажал дека единствениот производ од согорувањето е [[јаглерод диоксид]], докажувајќи дека дијамантот е составен од јаглерод.<ref>See: {{unbulleted list citebundle |1 = {{Citation |vauthors=Lavoisier A |orig-date=1772 (part 2) |date=October 15, 2007 |title=Premier mémoire sur la destruction du diamant par le feu |trans-title=First memoir on the destruction of diamond by fire |work=Histoire de l'Académie royale des sciences, avec les Mémoires de Mathématique & de Physique, tirés des registres de cette Académie |trans-journal=History of the Royal Academy of Sciences, with the Memoirs of Mathematics & Physics, drawn from the records of this academy] |via=Gallica |publisher=Académie des sciences |pages=564–591 |language=fr |issn=1967-4783 |id=ark:/12148/bpt6k35711 |url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k35711/f739.image |access-date=July 1, 2022 |archive-date=May 9, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220509130518/https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k35711/f739.image |url-status=live }} |2 = {{Citation |vauthors=Lavoisier A |orig-date=1772 (part 2) |date=October 15, 2007 |title=Second mémoire sur la destruction du diamant par le feu |trans-title=Second memoir on the destruction of diamond by fire |work=Histoire de l'Académie royale des sciences, avec les Mémoires de Mathématique & de Physique, tirés des registres de cette Académie |via=Gallica |publisher=Académie des sciences |pages=591–616 |language=fr |issn=1967-4783 |id=ark:/12148/bpt6k35711 |url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k35711/f766.image |access-date=July 1, 2022 |archive-date=July 10, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220710231047/https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k35711/f766.image |url-status=live }} <!-- catalog-url=http://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb32786820s --> }}</ref> Подоцна, во 1797 година, англискиот хемичар [[Смитсон Тенант]] го повторил и проширил тој експеримент..<ref>{{Cite journal |vauthors=Smithson T |orig-date=December 15, 1797 |title=On the nature of the diamond |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London |year=1797 |volume=87 |pages=123–127 |doi=10.1098/rstl.1797.0005 |s2cid=186213726 |url=https://books.google.com/books?id=vlBFAAAAcAAJ&pg=PA123 |access-date=July 1, 2022 |doi-access=free |archive-date=February 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230219072828/https://books.google.com/books?id=vlBFAAAAcAAJ&pg=PA123 |url-status=live }}</ref> Демонстрирајќи дека согорувањето на дијамантот и графитот ослободуваат иста количина гас, тој ја утврдил хемиската еквивалентност на овие супстанции.<ref name=hazen/> == Својства == [[File:Diamond_face_trigons_scale.jpg|alt=A triangular facet of a crystal having triangular etch pits with the largest having a base length of about {{Convert|0.2|mm}}|мини| Една страна од необработен октаедарски дијамант, на кој се прикажани тригони (со позитивен и негативен релјеф) формирани со природно хемиско гравирање.]] Дијамантот има цврста форма на чист јаглерод со атоми распоредени во кристал. Цврстиот јаглерод се јавува во различни форми познати како [[Алотропија|алотропи,]] во зависност од видот на хемиската врска. Двата најчести [[Алотропски модификации на јаглеродот|алотропи на чист јаглерод]] се дијамантот и [[графит]]от. Кај графитот, врските се sp<sup>2</sup> [[Хибридизација (хемија)|орбитални хибриди]] и атомите се формираат во рамнини, при што секоја е врзана за три најблиски соседи, на растојание од 120 степени. Кај дијамантот, тие се sp<sup>3</sup> и атомите формираат тетраедарски, при што секоја е врзана за четири најблиски соседи. .<ref>{{cite book | vauthors = Delhaes P |chapter=Polymorphism of carbon | veditors = Delhaes P |title=Graphite and precursors | url = https://archive.org/details/graphiteprecurso0000unse |date=2000 |publisher=Gordon & Breach |isbn=978-90-5699-228-6 |pages=[https://archive.org/details/graphiteprecurso0000unse/page/n17 1]–24}}</ref><ref>{{cite book | vauthors = Pierson HO |title=Handbook of carbon, graphite, diamond, and fullerenes: properties, processing, and applications |date=2012 |publisher=Noyes Publications |isbn=978-0-8155-1739-9 |pages=40–41}}</ref> Тетраедрите се крути, врските се силни и, од сите познати супстанции, дијамантот има најголем број атоми по единица волумен, поради што е и најтврд и најмалку компресибилен.<ref>{{cite book | vauthors = Angus JC |chapter=Structure and thermochemistry of diamond |pages=9–30 | veditors = Paoletti A, Tucciarone A |title=The physics of diamond |date=1997 |publisher=IOS Press |isbn=978-1-61499-220-2}}</ref><ref name=ChemThermo>{{cite book | vauthors = Rock PA |title=Chemical Thermodynamics | url = https://archive.org/details/chemicalthermody0000rock_l6c4 |date=1983 |publisher=University Science Books |isbn=978-1-891389-32-0 |pages=[https://archive.org/details/chemicalthermody0000rock_l6c4/page/256 257]–260}}</ref> Исто така, има висока густина, која се движи од 3150 до 3530 килограми на кубен метар (над три пати поголема од густината на водата) кај природните дијаманти и 3520&nbsp;kg/{{Гинд|3}} во чист дијамант.<ref name=mindat>{{cite web |publisher=Mindat |title=Diamond |url=https://www.mindat.org/min-1282.html |access-date=July 7, 2009 |archive-date=May 6, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090506083109/http://www.mindat.org/min-1282.html |url-status=live }}</ref> Кај графитот, врските помеѓу најблиските соседи се уште посилни, но врските меѓу паралелните соседни рамнини се слаби, па рамнините лесно се лизгаат една покрај друга. Така, графитот е многу помек од дијамантот. Сепак, посилните врски го прават графитот помалку запалив.<ref>{{cite journal |vauthors=Gray T |title=Gone in a Flash |url=https://www.popsci.com/diy/article/2009-08/burn-diamonds-torch-and-liquid-oxygen/ |journal=Popular Science |date=October 8, 2009 |access-date=October 31, 2018 |archive-date=March 7, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200307065622/https://www.popsci.com/diy/article/2009-08/burn-diamonds-torch-and-liquid-oxygen/ |url-status=live }}</ref> Дијамантите се употребуваат за многу намени поради исклучителните физички карактеристики на материјалот. Има највисока [[топлинска спроводливост]] и највисока брзина на звукот. Има ниска адхезија и триење, а коефициентот на топлинско ширење е исклучително низок. Неговата оптичка провидност се протега од далечното инфрацрвено до длабокото [[ултравиолетово зрачење]] и има високо [[Расејување (оптика)|оптичко расејување]]. Исто така, има висок електричен отпор. Хемиски е инертен, не реагира со повеќето корозивни супстанции и има одлична биолошка компатибилност.<ref>{{cite book | last1 = Chen | first1 = Y. | last2 = Zhang | first2 = L. | title = Polishing of diamond materials: mechanisms, modeling and implementation | publisher = Springer Science & Business Media | year = 2013 | pages = 1–2 | isbn = 978-1-84996-408-1 }}</ref> === Термодинамика === [[Податотека:Carbon-phase-diagramp.svg|мини|Теоретски предвиден фазен дијаграм на јаглерод]] Рамнотежниот притисок и температурните услови за премин помеѓу графит и дијамант се теоретски и експериментално добро утврдени. Рамнотежниот притисок варира линеарно со температурата, помеѓу {{Вред|1.7}} на {{Вред|0}} и {{Вред|12}} на оценки {{Вред|5000}} ([[тројна точка]] дијамант/графит/течност).<ref name=Bundy>{{cite journal | vauthors = Bundy P, Bassett WA, Weathers MS, Hemley RJ, Mao HK, Goncharov AF |title=The pressure-temperature phase and transformation diagram for carbon; updated through 1994 | url = https://archive.org/details/sim_carbon_1996_34_2/page/140 |journal=Carbon |date=1996 |volume=34 |issue=2 |pages=141–153 |doi=10.1016/0008-6223(96)00170-4|bibcode=1996Carbo..34..141B }}</ref><ref>{{cite book| vauthors = Wang CX, Yang GW |chapter=Thermodynamic and kinetic approaches of diamond and related nanomaterials formed by laser ablation in liquid| veditors = Yang G |title=Laser ablation in liquids: principles and applications in the preparation of nanomaterials |date=2012 |publisher=Pan Stanford |isbn=978-981-4241-52-6 |pages=164–165}}</ref> Сепак, фазите имаат широк регион околу оваа линија каде што можат да коегзистираат. При стандардна температура и притисок, {{Convert|20|C|K}} и {{Convert|1|atm|MPa}}, стабилната фаза на јаглеродот е графит, но дијамантот е метастабилен, со значајна кинетичка енергетска бариера што атомите мора да ја надминат за да ја достигнат пониската енергетска состојба,<ref name=baird>{{cite web | title=Why do diamonds last forever? | website=Science Questions with Surprising Answers|first=Christopher S.|last=Baird|publisher=West Texas A&M University| date=December 17, 2013 | url=https://www.wtamu.edu/~cbaird/sq/2013/12/17/why-do-diamonds-last-forever/}}</ref> и неговата стапка на конверзија во графит е занемарлива, со временска скала од милиони до милијарди години.<ref name="baird" /> Сепак, на температури над околу {{Вред|4500}}, дијамантот брзо се претвора во графит. Експериментите покажале дека дијамантот, во присуство на {{chem2|H2O}} поминува низ средна линеарна јаглеродна фаза.<ref>{{cite journal | last1=O'Bannon | first1=E. | last2=Xia | first2=G. | last3=Shi | first3=F. | last4=Wirth | first4=R. | last5=King | first5=A. | last6=Dobrzhinetskaya | first6=L. | title=The transformation of diamond to graphite: Experiments reveal the presence of an intermediate linear carbon phase | journal=Diamond and Related Materials | volume=108 | date=2020 | doi=10.1016/j.diamond.2020.107876 | doi-access=free | article-number=107876 | bibcode=2020DRM...10807876O | osti=1631913 | url=https://www.osti.gov/servlets/purl/1631913}}</ref> Брзата замена на графит во дијамант бара притисоци далеку над линијата на рамнотежа: на {{Вред|2000}}, притисок од 35 GPa (околу 350.000 стандардни атмосфери).<ref name=Bundy/> Над тројната точка на графит-дијамант-течен јаглерод, точката на топење на дијамантот полека се зголемува со зголемување на притисокот, но при притисоци од стотици GPa, истата се намалува.<ref>{{cite journal | vauthors = Wang X, Scandolo S, Car R | title = Carbon phase diagram from ab initio molecular dynamics | journal = Physical Review Letters | volume = 95 | issue = 18 | article-number = 185701 | date = October 2005 | pmid = 16383918 | doi = 10.1103/PhysRevLett.95.185701 | bibcode = 2005PhRvL..95r5701W }}</ref> При високи притисоци, [[силициум]]от и [[германиум]]от имаат BC8 [[Коцкест кристален систем|коцкеста кристална структура]] центрирана на телото, а слична структура е предвидена и за јаглеродот при високи притисоци. На {{val|0|u=K}}, се предвидува дека преминот ќе се случи во {{val|1100|u=GPa}}..<ref>{{cite journal | vauthors = Correa AA, Bonev SA, Galli G | title = Carbon under extreme conditions: phase boundaries and electronic properties from first-principles theory | url = https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2006-01-31_103_5/page/1204 | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 103 | issue = 5 | pages = 1204–1208 | date = January 2006 | pmid = 16432191 | pmc = 1345714 | doi = 10.1073/pnas.0510489103 | doi-access = free | bibcode = 2006PNAS..103.1204C }}</ref> Резултатите објавени во ''[[Nature Physics]]'' во 2010 година покажале дека, при ултра-високи притисоци и температури (околу 10&nbsp;милион атмосфери или 1&nbsp;TPa и 50.000&nbsp;°C), дијамантот се топи во метална течност. Екстремните услови потребни за да се случи ова се присутни кај [[Леден џин|ледените џиновски]] [[Планета|планети]] [[Нептун]] и [[Уран (планета)|Уран]], кои се составени од приближно 10% јаглерод и хипотетички би можеле да содржат океани од течен јаглерод. Бидејќи големи количини на метална течност можат да влијаат на магнетното поле, ова би можело да објасни зошто географските и магнетните полови на двете планети не се порамнети.<ref>{{cite news |title=Diamond oceans possible on Uranus, Neptune | vauthors = Bland E |newspaper=Discovery News |date=January 15, 2010| archive-url=https://web.archive.org/web/20120311163132/http://news.discovery.com/space/diamond-oceans-jupiter-uranus.html | archive-date=March 11, 2012|url=http://news.discovery.com/space/diamond-oceans-jupiter-uranus.html |access-date=January 16, 2010}}</ref><ref>{{cite journal |title=Diamond: Molten under pressure |vauthors=Silvera I |journal=Nature Physics |volume=6 |pages=9–10 |year=2010 |issue=1 |bibcode=2010NatPh...6....9S |url=http://nrs.harvard.edu/urn-3:HUL.InstRepos:9121282 |doi=10.1038/nphys1491 |s2cid=120836330 |access-date=November 9, 2020 |archive-date=July 30, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220730040414/https://dash.harvard.edu/handle/1/9121282 |url-status=live }}</ref> === Кристална структура === [[Податотека:Diamond_structure.gif|мини|Дијамантска единична ќелија, која ја покажува тетраедарската структура]] Најчестата кристална структура на дијамантот се нарекува дијамантска коцкеста структура. Формирана е од единични ќелии (погледнете ја сликата) наредени заедно. Иако на сликата има 18 атоми, секој атом на аголот е поделен со осум единични ќелии, а секој атом во средината на површината е поделен со два, така што има вкупно осум атоми по единична ќелија.<ref>{{cite book | vauthors = Rajendran V |title=Materials science |date=2004 |publisher=Tata McGraw-Hill Pub |isbn=978-0-07-058369-6 |page=2.16}}</ref> Должината на секоја страна на единичната ќелија е означена со ''a'' и е 3,567.&nbsp;[[ангстрем]]и.<ref name=Ashcroft>{{cite book | vauthors = Ashcroft NW, Mermin ND |title=Solid state physics |date=1976 |publisher=Holt, Rinehart and Winston |isbn=978-0-03-083993-1 |page=[https://archive.org/details/solidstatephysic00ashc/page/76 76] |url-access=registration |url=https://archive.org/details/solidstatephysic00ashc/page/76 }}</ref> Растојанието на најблискиот сосед во дијамантската решетка е 1,732 ''a''/4 каде што ''a'' е константата на решетката, обично дадена во ангстремови како ''a'' = 3,567&nbsp;Å, што е 0,3567&nbsp;nm. Дијамантската коцкеста решетка може да се смета за две меѓусебно проникливи [[Коцкест кристален систем|коцкести решетки]] при што едната е поместена со {{frac|1|4}} од дијагоналата по должината на коцкестата ќелија, или како една решетка со два атома поврзани со секоја точка на решетката.<ref name=Ashcroft/> Гледано од кристалографска насока {{Мат|&lt;1 1 1&gt;}}, таа е формирана од слоеви наредени во повторувачки ABCABC ... модели. Дијамантите исто така можат да формираат ABAB ... структура, која е позната како шестаголен дијамант или лонсдалеит, но ова е многу поретко и се формира под различни услови од коцкестиот јаглерод..<ref>{{cite book |chapter=Molecular models of porous carbons| vauthors = Bandosz TJ, Biggs MJ, Gubbins KE, Hattori Y, Iiyama T, Kaneko T, Pikunic J, Thomson K | veditors = Radovic LR |title=Chemistry and physics of carbon |volume=28 |date=2003 |publisher=Marcel Dekker |isbn=978-0-8247-0987-7 |pages=46–47}}</ref> === Кристална навика === [[File:Diamond_face_trigons_scale.jpg|alt=A triangular facet of a crystal having triangular etch pits with the largest having a base length of about {{Convert|0.2|mm}}|мини| Една страна од необработен октаедарски дијамант, на кој се прикажани тригони (со позитивен и негативен релјеф) формирани со природно хемиско гравирање.]] Дијамантите најчесто се јавуваат како еуедарски или заоблени [[Октаедар|октаедри]] и двојни октаедри познати како ''макли''. Бидејќи кристалната структура на дијамантот има коцкест распоред на атомите, тие имаат многу фасети што припаѓаат на [[коцка]], октаедар, ромбикосидодекаедар, тетракис хексаедар или дисдијакис додекаедар. Кристалите можат да имаат заоблени и неискажливи рабови и можат да бидат издолжени. Дијамантите (особено оние со заоблени кристални површини) најчесто се наоѓаат обложени со ''nyf'', непроѕирна обвивка слична на гума. .<ref>{{cite book | vauthors = Webster R, Read PG |title=Gems: Their sources, descriptions and identification | url = https://archive.org/details/gemstheirsources0000webs_g3v8 |edition=5th |page=[https://archive.org/details/gemstheirsources0000webs_g3v8/page/17 17] |publisher=[[Butterworth-Heinemann]] |location=Great Britain |year=2000 |isbn=978-0-7506-1674-4}}</ref> Некои дијаманти содржат непроѕирни влакна. Тие се нарекуваат ''непроѕирни'' доколку влакната растат од проѕирна подлога или ''фиброзни'' доколку го зафаќаат целиот кристал. Нивните бои се движат од жолта до зелена или сива, понекогаш со бели до сиви слични на облак. Нивната најчеста форма е коцкестата, но тие исто така можат да формираат октаедри, додекаедри или комбинирани форми. Структурата е резултат на бројни нечистотии со големини помеѓу 1 и 5 микрони. Овие дијаманти веројатно се формирале во кимберлитна магма и земале примероци од испарливите материи.<ref name=Cartigny>{{cite journal | vauthors = Cartigny P, Palot M, Thomassot E, Harris JW |title=Diamond Formation: A Stable Isotope Perspective |journal=Annual Review of Earth and Planetary Sciences |date=May 30, 2014 |volume=42 |issue=1 |pages=699–732 |doi=10.1146/annurev-earth-042711-105259 |bibcode=2014AREPS..42..699C|doi-access=free }}</ref> Дијамантите можат да формираат и поликристални агрегати. Имало неколку обиди да се класифицираат во групи со имиња како што се [[Борт|боарт]], балас, стевартит и фрамезит, но не постои широко прифатен збир на критериуми..<ref>{{cite journal | vauthors = Fukura S, Nakagawa T, Kagi H |title=High spatial resolution photoluminescence and Raman spectroscopic measurements of a natural polycrystalline diamond, carbonado |journal=Diamond and Related Materials |date=November 2005 |volume=14 |issue=11–12 |pages=1950–1954 |doi=10.1016/j.diamond.2005.08.046 |bibcode=2005DRM....14.1950F}}</ref> Карбонадо, тип во кој зрната дијамант биле синтерувани (споени без топење со примена на топлина и притисок), е црн по боја и поцврст од монокристалниот дијамант. Никогаш не е забележан во вулканска карпа. Постојат многу теории за неговото потекло, вклучително и формирање во ѕвезда, но нема консензус..<ref name=Cartigny/><ref>{{cite journal | vauthors = Mohammad G, Siddiquei MM, Abu El-Asrar AM | title = Poly (ADP-ribose) polymerase mediates diabetes-induced retinal neuropathy | journal = Mediators of Inflammation | volume = 2013 | issue = 2 | article-number = 510451 | year = 2006 | pmid = 24347828 | doi = 10.1086/510451 | pmc = 3857786 | arxiv = physics/0608014 | s2cid = 59405368 | bibcode = 2006ApJ...653L.153G }}</ref><ref>{{cite web |title=Diamonds from Outer Space: Geologists Discover Origin of Earth's Mysterious Black Diamonds |url=https://www.nsf.gov/news/news_summ.jsp?cntn_id=108270&org=NSF |publisher=[[National Science Foundation]] |date=January 8, 2007 |access-date=October 28, 2007 |archive-date=December 9, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071209203456/http://www.nsf.gov/news/news_summ.jsp?cntn_id=108270&org=NSF |url-status=live }}</ref> === Својства === ==== Тврдост ==== [[Податотека:Vickers_anvil_diamons.jpg|мини|Екстремната тврдост на дијамантот во одредени ориентации го прави корисен во науката за материјали, како што е овој пирамидален дијамант вграден во работната површина на [[Викерсова тврдост|Викерсовиот тестер на тврдост]] .]] Дијамантот е најтврдиот материјал на квалитативната [[Мосова скала]]. За да се спроведе [[Единица мерка|квантитативниот]] [[Викерсова тврдост|Викерсов тест за тврдост]], примероци од материјали се удираат со пирамида со стандардизирани димензии со користење на позната сила - дијамантски кристал се употребува за пирамидата за да се овозможи тестирање на широк спектар на материјали. Од големината на добиената вдлабнатина, може да се одреди вредноста на Викерсовата тврдост за материјалот. Големата тврдост на дијамантот во однос на другите материјали е позната уште од старо време и претставува извор на неговото име. Ова не значи дека е бесконечно тврд, неуништлив или негребан.<ref>{{Cite web|date=December 16, 2015|title=Diamonds Are Indestructible, Right?|url=https://dominionjewelers.com/diamonds-are-indestructible-right/|access-date=October 31, 2020|website=Dominion Jewelers|language=en-US|archive-date=September 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200926001227/https://dominionjewelers.com/diamonds-are-indestructible-right/|url-status=live}}</ref> Всушност, дијамантите можат да бидат изгребани од други дијаманти <ref>{{cite journal|vauthors=Seal M |title=The abrasion of diamond |journal=Proceedings of the Royal Society A |volume=248 |issue=1254 |date=November 25, 1958 |pages=379–393 |doi=10.1098/rspa.1958.0250|bibcode=1958RSPSA.248..379S }}</ref> и да се истрошат со текот на времето дури и од помеки материјали, како што се винил [[Грамофонска плоча|грамофони]].<ref>{{cite web |vauthors=Weiler HD |title=The wear and care of records and styli |orig-date=1954 |date=April 13, 2021 |via=Shure Applications Engineering |url=https://service.shure.com/s/article/stylus-wear-and-record-wear?language=en_US |access-date=August 25, 2024 |archive-date=March 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326031532/https://service.shure.com/s/article/stylus-wear-and-record-wear?language=en_US |url-status=live }}</ref> Тврдоста на дијамантот зависи од неговата чистота, кристална совршеност и ориентација: тврдоста е поголема за беспрекорните, чисти кристали кои се ориентирани во насоката &amp;lt;111&amp;gt; (по најдолгата дијагонала на коцкестата дијамантска решетка).<ref>{{cite book|pages=142–147|url=https://books.google.com/books?id=jtC1mUFZfQcC&pg=PA143|title=Properties, Growth and Applications of Diamond|vauthors=Neves AJ, Nazaré MH|publisher=[[Institution of Engineering and Technology]]|year=2001|isbn=978-0-85296-785-0|access-date=November 9, 2020|archive-date=February 19, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230219072829/https://books.google.com/books?id=jtC1mUFZfQcC&pg=PA143|url-status=live}}</ref> Затоа, иако е можно да се изгребат некои дијаманти со други материјали, како што е [[бор нитрид]], најтврдите дијаманти можат да се изгребат единствено од други дијаманти и нанокристални дијамантски агрегати. Тврдоста на дијамантот придонесува за неговата погодност како скапоцен камен. Бидејќи може да се изгребе единствено од други дијаманти, тој го задржува својот сјај исклучително добро. За разлика од неколку други скапоцени камења, тој е погоден за секојдневно носење поради неговата отпорност на гребење - можеби придонесувајќи за неговата популарност како претпочитан скапоцен камен во [[Свршенички прстен|свршеничките]] или [[Бурма (накит)|венчалните прстени]], кои често се носат секој ден. Најтврдите природни дијаманти најчесто потекнуваат од полињата Копетон и Бингара, кои се наоѓаат во областа Нова Англија во [[Нов Јужен Велс]], Австралија. Овие дијаманти се генерално мали, од совршени до полусовршени октаедри и се употребуваат за полирање на други дијаманти. Нивната тврдост е поврзана со формата кристален раст, што е едностепен раст на кристалите. Повеќето други дијаманти покажуваат повеќе докази за повеќе фази на раст, кои произведуваат инклузии, недостатоци и дефектни рамнини во кристалната решетка, што влијае на нивната тврдост. Можно е да се третираат обичните дијаманти под комбинација од висок притисок и висока температура за да се добијат дијаманти кои се поцврсти од дијамантите што се употребуваат во мерачите на тврдост.<ref>{{cite magazine|vauthors=Boser U|title=Diamonds on Demand|url=http://www.smithsonianmag.com/science-nature/diamonds-on-demand.html|magazine=[[Smithsonian (magazine)|Smithsonian]]|volume=39|issue=3|pages=52–59|year=2008|access-date=June 13, 2009|archive-date=March 2, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120302163915/http://www.smithsonianmag.com/science-nature/diamonds-on-demand.html}}</ref> Дијамантите го сечат стаклото, но ова не го распознава дијамантот позитивно бидејќи други материјали, како што е кварцот, исто така се наоѓаат над стаклото на [[Мосова скала|Мосовата скала]] и исто така можат да го исечат. Дијамантите можат да ги изгребат другите дијаманти, но ова може да резултира со оштетување на едниот или двата камења. Тестовите за тврдост ретко се употребуваат во практичната гемологија поради нивната потенцијално деструктивна природа.<ref name="hazen">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=fNJQok6N9_MC&pg=PA7|pages=7–10|title=The diamond makers| vauthors = Hazen RM |publisher=Cambridge University Press|year=1999|isbn=978-0-521-65474-6}}</ref> Екстремната тврдост и високата вредност на дијамантот значат дека скапоцените камења обично се полираат бавно, употребувајќи макотрпни традиционални техники и поголемо внимание на деталите отколку што е случај со повеќето други скапоцени камења;<ref name="hazen">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=fNJQok6N9_MC&pg=PA7|title=The diamond makers|vauthors=Hazen RM|publisher=Cambridge University Press|year=1999|isbn=978-0-521-65474-6|pages=7–10}}</ref> овие имаат склонетост да резултираат со екстремно рамни, високо полирани фасети со исклучително остри рабови на фасетите. Дијамантите исто така поседуваат екстремно висок показател на прекршување и прилично висока варијанса. Земени заедно, овие фактори влијаат на целокупниот изглед на полиран дијамант и повеќето дијамантери сè уште се потпираат на вешта употреба на лупа за да ги идентификуваат дијамантите „со око“.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Jm3FwBiHaI4C&pg=PA37|pages=34–37|title=Synthetic, Imitation and Treated Gemstones| vauthors = O'Donoghue M |publisher=Gulf Professional |year= 1997|isbn=978-0-7506-3173-0}}</ref> ==== Цврстина ==== Донекаде поврзана со тврдоста е уште една механичка карактеристика, ''цврстината'', која претставува способноста на материјалот да се спротивстави на кршење од силен удар. Цврстината на природниот дијамант е измерена како 50–65&nbsp;[[Паскал (единица)|MPa]]·m<sup>1/2</sup>.<ref>{{cite book| vauthors = Lee J, Novikov NV |title=Innovative superhard materials and sustainable coatings for advanced manufacturing|url=https://books.google.com/books?id=EXGcDYj8HvEC&pg=PA102|page=102|publisher=Springer|year=2005|isbn=978-0-8493-3512-9}}</ref><ref>{{cite book| vauthors = Marinescu ID, Tönshoff HK, Inasaki I |title=Handbook of ceramic grinding and polishing|url=https://books.google.com/books?id=QCvqtRJJ4XwC&pg=PA21|page=21|publisher=William Andrew|year=2000|isbn=978-0-8155-1424-4}}</ref> Оваа вредност е добра во споредба со другите керамички материјали, но лоша во споредба со повеќето инженерски материјали како што се инженерските легури, кои обично покажуваат цврстина над 80{{Меѓупростори}}MPa·m<sup>1/2</sup>. Како и со секој материјал, макроскопската геометрија на дијамантот придонесува за неговата отпорност на кршење. Дијамантот има рамнина на цепливост и затоа е покршлив во некои ориентации од други. Секачите на дијаманти го употребуваат овој атрибут за да расцепат некои камења пред да ги фасетираат (отстранување на дел од телото).<ref name=harlow/> „Јачината на удар“ е еден од главните индекси за мерење на квалитетот на синтетичките индустриски дијаманти. ==== Цврстина на истегнување ==== Дијамантот има цврстина на истегнување на притисок од 130–140{{Меѓупростори}}GPa.<ref>{{cite journal | vauthors = Eremets MI, Trojan IA, Gwaze P, Huth J, Boehler R, Blank VD |title=The strength of diamond |journal=Applied Physics Letters |date=October 3, 2005 |volume=87 |issue=14 |article-number=141902 |doi=10.1063/1.2061853|bibcode=2005ApPhL..87n1902E}}</ref> Оваа исклучително висока вредност, заедно со тврдоста и проѕрноста на дијамантот, се причините зошто дијамантските наковални ќелии претставуваат главна алатка за експерименти со висок притисок.<ref name=Dubrovinsky>{{cite journal | vauthors = Dubrovinsky L, Dubrovinskaia N, Prakapenka VB, Abakumov AM | title = Implementation of micro-ball nanodiamond anvils for high-pressure studies above 6 Mbar | journal = Nature Communications | volume = 3 | issue = 1 | article-number = 1163 | date = October 23, 2012 | pmid = 23093199 | pmc = 3493652 | doi = 10.1038/ncomms2160 | bibcode = 2012NatCo...3.1163D }}</ref> Овие ќелии достигнале притисоци од {{val|600|u=GPa}}.<ref name="Wogan2012">{{Cite web |vauthors=Wogan T |publisher=Nature Communications |url=http://physicsworld.com/cws/article/news/2012/nov/02/improved-diamond-anvil-cell-allows-higher-pressures-than-ever-before |title=Improved diamond anvil cell allows higher pressures than ever before |work=[[Physics World]] |date=November 2, 2012 |access-date=July 1, 2022 |archive-date=January 2, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102123446/http://physicsworld.com/cws/article/news/2012/nov/02/improved-diamond-anvil-cell-allows-higher-pressures-than-ever-before |url-status=live }}</ref> Многу повисоки притисоци се можни со нанокристални дијаманти.<ref name=Dubrovinsky/><ref name="Wogan2012"/> ==== [[Растегливост]] и цврстина ==== Обично, обидот за деформирање на кристалот од дијамант во голем обем со затегнување или свиткување резултира со кршлив прелом. Меѓутоа, кога еднокристалниот дијамант е во форма на микро/наноскални жици или игли (~100–300{{Меѓупростори}}нанометри во пречник, микрометри во должина), тие можат еластично да се истегнат до 9-10% напрегање без дефект,<ref>{{cite journal | vauthors = Dang C, Chou JP, Dai B, Chou CT, Yang Y, Fan R, Lin W, Meng F, Hu A, Zhu J, Han J, Minor AM, Li J, Lu Y | display-authors = 6 | title = Achieving large uniform tensile elasticity in microfabricated diamond | url = https://archive.org/details/science_2021-01-01_371_6524/page/76 | journal = Science | volume = 371 | issue = 6524 | pages = 76–78 | date = January 2021 | pmid = 33384375 | doi = 10.1126/science.abc4174 | doi-access = | bibcode = 2021Sci...371...76D | osti = 1755275 | s2cid = 229935085 }}</ref> со максимално локално затегнувачко напрегање од околу {{Безпрелом|89–98 GPa}},<ref>{{cite journal | vauthors = Banerjee A, Bernoulli D, Zhang H, Yuen MF, Liu J, Dong J, Ding F, Lu J, Dao M, Zhang W, Lu Y, Suresh S | display-authors = 6 | title = Ultralarge elastic deformation of nanoscale diamond | url = https://archive.org/details/science_2018-04-20_360_6386/page/300 | journal = Science | volume = 360 | issue = 6386 | pages = 300–302 | date = April 2018 | pmid = 29674589 | doi = 10.1126/science.aar4165 | doi-access = | bibcode = 2018Sci...360..300B | s2cid = 5047604 }}</ref> многу блиску до теоретската граница за овој материјал.<ref>{{cite journal | vauthors = LLorca J | title = On the quest for the strongest materials | url = https://archive.org/details/science_2018-04-20_360_6386/page/264 | journal = Science | volume = 360 | issue = 6386 | pages = 264–265 | date = April 2018 | pmid = 29674578 | doi = 10.1126/science.aat5211 | arxiv = 2105.05099 | s2cid = 4986592 | bibcode = 2018Sci...360..264L }}</ref> === Електрична спроводливост === Постојат или се развиваат и други специјализирани употреби, вклучувајќи ја и употребата како [[Полуспроводник|полупроводници]]: некои сини дијаманти се природни полупроводници, за разлика од повеќето дијаманти, кои се одлични [[Изолатор|електрични изолатори]]. Спроводливоста и сината боја потекнуваат од нечистотија од бор. Борот ги заменува јаглеродните атоми во дијамантската решетка, покажувајќи дупка во валентниот појас.<ref name="boron">{{cite journal | vauthors = Collins AT |title=The Optical and Electronic Properties of Semiconducting Diamond |journal=[[Philosophical Transactions of the Royal Society A]] |volume=342 |pages=233–244 |year=1993 |doi=10.1098/rsta.1993.0017 |issue=1664 |bibcode=1993RSPTA.342..233C |s2cid=202574625}}</ref> Значителна спроводливост најчесто се забележува кај номинално неопрематизираниот дијамант одгледуван со [[хемиско таложење на пареа]]. Оваа спроводливост е поврзана со видови поврзани со [[водород]] адсорбирани на површината и може да се отстрани со жарење или други површински третмани..<ref>{{cite journal | vauthors = Landstrass MI, Ravi KV |title=Resistivity of chemical vapor deposited diamond films |journal=[[Applied Physics Letters]] |volume=55 |pages=975–977 |year=1989 |doi=10.1063/1.101694 |issue=10 |bibcode=1989ApPhL..55..975L}}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Zhang W, Ristein J, Ley L | title = Hydrogen-terminated diamond electrodes. II. Redox activity | journal = Physical Review E | volume = 78 | issue = 4 Pt 1 | article-number = 041603 | date = October 2008 | pmid = 18999435 | doi = 10.1103/PhysRevE.78.041603 | bibcode = 2008PhRvE..78d1603Z }}</ref> Тенките дијамантни игли можат да се направат да го променат нивниот електронски енергетски јаз од нормалните 5,6 eV до близу нула со селективна механичка деформација..<ref>{{cite journal | vauthors = Shi Z, Dao M, Tsymbalov E, Shapeev A, Li J, Suresh S | title = Metallization of diamond | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 117 | issue = 40 | pages = 24634–24639 | date = October 2020 | pmid = 33020306 | pmc = 7547227 | doi = 10.1073/pnas.2013565117 | doi-access = free | bibcode = 2020PNAS..11724634S }}</ref> Дијамантски плочки со висока чистота од 5&nbsp;cm во пречник покажуваат совршен отпор во едната насока и совршена спроводливост во другата, што создава можност за нивна употреба за складирање на квантни податоци. Материјалот содржи само 3 делови на милион азот. Дијамантот е одгледан на скалеста подлога, што го елиминира пукањето..<ref>{{Cite web | vauthors = Irving M |date=April 28, 2022 |title=Two-inch diamond wafers could store a billion Blu-Ray's worth of data |url=https://newatlas.com/electronics/2-inch-diamond-wafers-quantum-memory-billion-blu-rays/ |access-date=April 29, 2022 |website=New Atlas |language=en-US}}</ref> === Површинско својство === Дијамантите се природно [[Липофилност|липофилни]] и [[хидрофоб]]ни, кое значи дека површината на дијамантите не може да се навлажни со вода, но може лесно да се навлажни и да се залепи со масло. Ова својство може да се искористи за извлекување на дијаманти преку употреба на масло при производство на синтетички дијаманти. Меѓутоа, кога површините на дијамантите се хемиски создадени со одредени јони, се очекува тие да станат толку хидрофилни што можат да стабилизираат повеќе слоеви на [[Мраз|воден мраз]] на температурата на човечкото тело.<ref>{{cite journal | vauthors = Wissner-Gross AD, Kaxiras E | title = Diamond stabilization of ice multilayers at human body temperature | journal = Physical Review E | volume = 76 | issue = 2 Pt 1 | article-number = 020501 | date = August 2007 | pmid = 17929997 | doi = 10.1103/physreve.76.020501 | url = http://www.alexwg.org/link?url=http%3A%2F%2Fwww.alexwg.org%2Fpublications%2FPhysRevERapidComm_76-020501.pdf | url-status = live | s2cid = 44344503 | bibcode = 2007PhRvE..76b0501W | archive-url = https://web.archive.org/web/20110724214405/http://www.alexwg.org/publications/PhysRevERapidComm_76-020501.pdf | archive-date = July 24, 2011 }}</ref> Површината на дијамантите е делумно оксидирана. Оксидираната површина може да се намали преку топлинска обработка под проток на водород. Тоа значи дека оваа топлинска обработка делумно ги отстранува функционалните групи што содржат кислород. Но, дијамантите (sp<sup>3</sup>C) се нестабилни на висока температура (над околу {{Convert|400|C}}) под атмосферски притисок. Структурата постепено се менува во sp<sup>2</sup>C над оваа температура. Така, дијамантите треба да се редуцираат под оваа температура.<ref>{{cite journal | vauthors = Fujimoto A, Yamada Y, Koinuma M, Sato S | title = Origins of sp(3)C peaks in C1s X-ray Photoelectron Spectra of Carbon Materials | journal = Analytical Chemistry | volume = 88 | issue = 12 | pages = 6110–6114 | date = June 2016 | pmid = 27264720 | doi = 10.1021/acs.analchem.6b01327 | bibcode = 2016AnaCh..88.6110F | doi-access = free }}</ref> === Хемиска стабилност === На собна температура, дијамантите не реагираат со никакви хемиски реагенси, вклучувајќи киселини и бази. Во атмосфера со чист кислород, дијамантот има точка на палење која се движи од {{Convert|690|C}} до {{Convert|840|C}}; помалите кристали имаат склонетост полесно да горат. Неговата температура се зголемува од црвена до бела топлина и гори со бледо син пламен, и продолжува да гори откако ќе се отстрани изворот на топлина. Спротивно на тоа, во воздух согорувањето ќе престане штом ќе се отстрани топлината бидејќи кислородот е разреден со азот. Бистар, беспрекорен, проѕирен дијамант е целосно претворен во јаглерод диоксид; сите нечистотии остануваат како пепел.<ref>{{cite book | vauthors = Bauer M |title=Precious Stones | volume = 1 |date=2012 |publisher=Dover Publications |isbn=978-0-486-15125-0 |pages=115–117}}</ref> Топлината генерирана од сечењето дијамант нема да го запали дијамантот,<ref>{{cite web |title=Diamond Care and Cleaning Guide |url=https://www.gia.edu/diamond-care-cleaning |publisher=Gemological Institute of America |access-date=August 1, 2019 |language=en |archive-date=August 1, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801170616/https://www.gia.edu/diamond-care-cleaning |url-status=live }}</ref> ниту пак запалката, ,<ref>{{cite web |vauthors=Jones C |title=Diamonds are Flammable! How to Safeguard Your Jewelry |url=http://www.dmia.net/diamonds-are-flammable/ |website=DMIA |access-date=August 1, 2019 |date=August 27, 2016 |archive-date=August 1, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801170616/http://www.dmia.net/diamonds-are-flammable/ |url-status=live }}</ref> но домашните огништа и фенерите се доволно жешки. Златарите мора да бидат внимателни при обликување на металот во дијамантски прстен.<ref>{{cite web |vauthors=Baird CS |title=Can you light diamond on fire? |url=https://wtamu.edu/~cbaird/sq/2014/03/27/can-you-light-diamond-on-fire/ |website=Science Questions with Surprising Answers |access-date=August 1, 2019 |archive-date=August 1, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801170618/https://wtamu.edu/~cbaird/sq/2014/03/27/can-you-light-diamond-on-fire/ |url-status=live }}</ref> Дијамантски прав со соодветна големина на неговите зрна (околу 50{{Меѓупростори}}микрони) гори со туш од искри по неговото палење. Следствено, може да се подготват пиротехнички композиции кои се основат на синтетички дијамантски прав. Добиените искри се со вообичаената црвено-портокалова боја, споредлива со јагленот, но покажуваат многу линеарна патека што се објаснува со нивната висока густина.<ref>{{cite journal| vauthors = Lederle F, Koch J, Hübner EG |title=Colored Sparks|journal=European Journal of Inorganic Chemistry|date=February 21, 2019|volume=2019|issue=7|pages=928–937|doi=10.1002/ejic.201801300|bibcode=2019EJIC.2019..928L |s2cid=104449284}}</ref> Дијамантот реагира и со флуорен гас над околу {{Convert|700|C}}. === Боја === [[Податотека:National_Museum_of_Natural_History_Gold_Colored_Diamonds.JPG|алт=A museum display of jewelry items. Three brooches each consist of a large brown central gem surrounded by many clear small stones. A necklace has a large brown gem at its bottom and its string is all covered with small clear gems. A cluster-shaped decoration contains many brown gems.|мини|Кафеави дијаманти во Националниот музеј за природна историја во [[Вашингтон]]]] [[Податотека:The_Hope_Diamond_-_SIA.jpg|алт=Picture of a diamond|десно|мини|Најпознатиот обоен дијамант, дијамантот „Хоуп“]] Дијамантот има широк опсег од {{val|5.5|ul=eV}} eV што одговара на длабоката [[Ултравиолетово зрачење|ултравиолетова]] бранова должина од 225{{Меѓупростори}}нанометри. Ова значи дека чистиот дијамант треба да пропушта видлива светлина и да изгледа како бистар безбоен кристал. Боите во дијамантот потекнуваат од дефекти на решетката и нечистотиите. Кристалната решетка на дијамантот е исклучително силна и единствено атоми на [[азот]], [[Бор (елемент)|бор]] и [[водород]] можат да се внесат во дијамантот за време на растот при значајни концентрации (до атомски проценти). Преминските метали [[никел]] и [[кобалт]], кои најчесто се употребуваат за раст на синтетички дијаманти со техники на висок притисок и висока температура, биле откриени во дијамантот како поединечни атоми; максималната концентрација е 0,01% за никелот <ref>{{cite journal | vauthors = Collins AT, Kanda H, Isoya J, Ammerlaan CA, Van Wyk JA |title=Correlation between optical absorption and EPR in high-pressure diamond grown from a nickel solvent catalyst | url = https://archive.org/details/sim_diamond-and-related-materials_1998-02_7_2-5/page/333 |journal=Diamond and Related Materials |volume=7 |pages=333–338 |year=1998 |doi=10.1016/S0925-9635(97)00270-7 |issue=2–5 |bibcode=1998DRM.....7..333C }}</ref>, а уште помалку за кобалтот. Практично секој елемент може да се внесе во дијамантот преку јонска имплантација.<ref>{{cite journal |doi=10.1103/PhysRevB.61.12909 |title=Vibronic spectra of impurity-related optical centers in diamond |year=2000 | vauthors = Zaitsev AM |journal=Physical Review B |volume=61 |pages=12909–12922 |issue=19 |bibcode=2000PhRvB..6112909Z}}</ref> Азотот е убедливо најчестата нечистотија која се наоѓа во скапоцените дијаманти и е одговорен за жолтата и кафеавата боја на дијамантите. Борот е одговорен за сината боја.<ref>{{cite journal| vauthors = Walker J |title=Optical absorption and luminescence in diamond|journal=Reports on Progress in Physics|volume=42|pages=1605–1659|year=1979|doi=10.1088/0034-4885/42/10/001|issue=10|bibcode=1979RPPh...42.1605W|url=http://accreditedgemologists.org/lightingtaskforce/OpticalAbsorptionand.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150906142645/http://accreditedgemologists.org/lightingtaskforce/OpticalAbsorptionand.pdf |archive-date=September 6, 2015 |url-status=live|citeseerx=10.1.1.467.443|s2cid=250857323 }}</ref> Бојата во дијамантот има два дополнителни извори: зрачење (обично од алфа честички), кое ја предизвикува бојата кај зелените дијаманти, и [[Изобличување|пластично изобиличување]] на кристалната решетка на дијамантот. Пластичното изобиличување е причина за бојата кај некои кафеави <ref>{{cite journal| vauthors = Hounsome LS, Jones R, Shaw MJ, Briddon PR, Öberg S, Briddon P, Öberg S |title=Origin of brown coloration in diamond |journal=[[Physical Review B]] |volume=73 |article-number=125203|year=2006|doi=10.1103/PhysRevB.73.125203 |issue=12|bibcode=2006PhRvB..73l5203H}}</ref> и можеби розови и црвени дијаманти.<ref>{{cite book| vauthors = Wise RW |title=Secrets Of The Gem Trade, The Connoisseur's Guide To Precious Gemstones|publisher=Brunswick House Press|pages=223–224|year=2001|isbn=978-0-9728223-8-1}}</ref> Според редоследот на зголемување на реткоста, по жолтиот дијамант следува кафеав, безбоен, потоа син, зелен, црн, розов, портокалов, виолетов и црвен.<ref name="harlow">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=_WI86J88ydAC&pg=PA223|title=The nature of diamonds|vauthors=Harlow GE|publisher=Cambridge University Press|year=1998|isbn=978-0-521-62935-5|pages=223, 230–249}}</ref> „Црните“, или [[карбонадо]], дијамантите не се навистина црни, туку содржат бројни темни состави кои им го даваат на скапоцените камења нивниот темен изглед. Обоените дијаманти содржат нечистотии или структурни дефекти што ја предизвикуваат обоеноста, додека чистите или речиси чистите дијаманти се проѕирни и безбојни. Повеќето дијамантски нечистотии заменуваат атом на јаглерод во [[Кристална структура|кристалната решетка]], познат како јаглеродна маана. Најчестата нечистотија, азотот, предизвикува мала до интензивна жолта боја во зависност од видот и концентрацијата на присутниот азот.<ref name="harlow" /> [[Гемолошки институт на Америка|Гемолошкиот институт на Америка]] (ГИА) ги класифицира жолтите и кафеавите дијаманти со ниска сатурација како дијаманти во ''нормалниот опсег на бои'' и применува скала за оценување од „D“ (безбојни) до „Z“ (светло жолти). Жолтите дијаманти со висока сатурација на бојата или различна боја, како што се розова или сина, се нарекуваат дијаманти ''со фенси боја'' и спаѓаат под различна скала за оценување.<ref name=harlow/> Во 2008 година, дијамантот [[Вителсбах (дијамант)|Вителсбах]], од 35,56 карати (7,112), син дијамант некогашен му припаѓал на кралот на Шпанија, бил продаден за над 24 милиони американски долари на аукција на Кристи.<ref>{{cite news |vauthors=Khan U |title=Blue-grey diamond belonging to King of Spain has sold for record 16.3{{nbsp}}GBP |url=https://www.telegraph.co.uk/culture/3703861/Blue-grey-diamond-belonging-to-King-of-Spain-has-sold-for-record-16.3m.html |work=[[The Daily Telegraph]] |location=London |date=December 10, 2008 |access-date=March 31, 2010 |archive-date=February 7, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090207212758/http://www.telegraph.co.uk/culture/3703861/Blue-grey-diamond-belonging-to-King-of-Spain-has-sold-for-record-16.3m.html |url-status=live }}</ref> Во мај 2009 година, 7,03 каратниот сини дијамант ја достигнал највисоката цена по карат некогаш платена за дијамант кога бил продаден на аукција за 10,5&nbsp;милиони швајцарски франци (6,97&nbsp;милиони евра, или 9,5 милиони американски долари во тоа време).<ref>{{cite news|vauthors=Nebehay S|title=Rare blue diamond sells for record $9.5&nbsp;million|url=https://www.reuters.com/article/artsNews/idUSTRE54B6O020090512|work=Reuters|date=May 12, 2009|access-date=May 13, 2009|archive-date=May 16, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090516234031/http://www.reuters.com/article/artsNews/idUSTRE54B6O020090512|url-status=live}}</ref> Сепак, тој рекорд бил соборен истата година: 5 каратен живописен розов дијамант бил продаден за 10,8 милиони американски долари&nbsp; во Хонг Конг на 1 декември 2009 година.<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/idUSTRE5B02P620091201|title=Vivid pink diamond sells for record $10.8&nbsp;million|work=Reuters|date=December 1, 2009|vauthors=Pomfret J|access-date=July 1, 2017|archive-date=December 2, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202103252/https://www.reuters.com/article/idUSTRE5B02P620091201|url-status=live}}</ref> === Јасност === Јасноста е една од четирите карактеристики која помага во распознавањето на квалитетот на дијамантите. Гемолошкиот институт на Америка (ГИА) развил 11 скали за јасност за да го одреди квалитетот на дијамантот за неговата продажна вредност. Скалата за јасност на ГИА се протега од беспрекорен (FL) до вклучен (I) со внатрешно беспрекорен (IF), многу, многу малку вклучен (VVS), многу малку вклучен (VS) и малку вклучен (SI) помеѓу. Нечистотиите во природните дијаманти се должат на присуството на природни минерали и оксиди. Скалата за јасност го оценува дијамантот врз основа на бојата, големината, локацијата на нечистотијата и количината на јасност видлива под 10x зголемување.<ref>{{cite journal | vauthors = Cowing MD |year=2014 |title=Objective ciamond clarity grading |journal=Journal of Gemmology |volume=34 |number=4 |pages=316–332 |doi=10.15506/JoG.2014.34.4.316 |bibcode=2014JGem...34..316C |url=https://acagemlab.com/wp-content/uploads/2019/01/JoG2014_34_4_Cowing_Obj_Diamond_Clarity-1.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418052002/https://acagemlab.com/wp-content/uploads/2019/01/JoG2014_34_4_Cowing_Obj_Diamond_Clarity-1.pdf |archive-date=April 18, 2021 |url-status=live |access-date=September 19, 2021}}</ref> Вклучувањата во дијамантот може да се извлечат со оптички методи. Процесот е да се направат слики пред подобрување, идентификувајќи го делот за отстранување на вклучувањето и конечно отстранување на фасетите.<ref>{{cite journal | vauthors = Wang W, Cai L | title = Inclusion extraction from diamond clarity images based on the analysis of diamond optical properties | journal = Optics Express | volume = 27 | issue = 19 | pages = 27242–27255 | date = September 2019 | pmid = 31674589 | doi = 10.1364/OE.27.027242 | bibcode = 2019OExpr..2727242W | s2cid = 203141270 | doi-access = free }}</ref> === Флуоресценција === [[Податотека:Rough_diamonds_-_necklace_in_UV_and_normal_light_B_-_composite.jpg|мини|Ѓердан од груби светло-кафеави дијаманти под УВ светлина (горе) и нормална светлина (долу)]] Помеѓу 25% и 35% од природните дијаманти покажуваат одреден степен на [[флуоресценција]] кога се испитуваат под невидлива долгобранова ултравиолетова светлина или извори на зрачење со повисока енергија како што се Х-зраци и ласери.<ref>{{Cite web |date=March 27, 2018 |title=Fact Checking Diamond Fluorescence: 11 Myths Dispelled |url=https://4cs.gia.edu/en-us/blog/fact-checking-diamond-fluorescence-myths-dispelled/ |access-date=June 6, 2022 |website=GIA 4Cs |language=en-US |archive-date=March 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220324052612/https://4cs.gia.edu/en-us/blog/fact-checking-diamond-fluorescence-myths-dispelled/ |url-status=live }}</ref> Светлото нема да предизвика флуоресценција на дијамантот. Дијамантите можат да флуоресцираат во различни бои, вклучувајќи сина (најчеста), портокалова, жолта, бела, зелена и многу ретко црвена и виолетова. Иако причините не се добро познати, се смета дека варијациите во атомската структура, како што е бројот на присутни атоми на азот, придонесуваат за феноменот. === Топлинска спроводливост === Дијамантите можат да се распознаат по нивната висока топлинска спроводливост (900–{{val|2320|u=W·m{{Sup|−1}}·K{{Sup|−1}}}}).<ref>{{cite journal | vauthors = Wei L, Kuo PK, Thomas RL, Anthony TR, Banholzer WF | title = Thermal conductivity of isotopically modified single crystal diamond | journal = Physical Review Letters | volume = 70 | issue = 24 | pages = 3764–3767 | date = June 1993 | pmid = 10053956 | doi = 10.1103/PhysRevLett.70.3764 | bibcode = 1993PhRvL..70.3764W }}</ref> Нивниот висок [[показател на прекршување]] е исто така индикативен, но и другите материјали имаат слична прекршливост. == Геологија == Дијамантите се исклучително ретки, со концентрации од најмногу делови на милијарда во изворните карпи.<ref name=Cartigny/> Пред 20 век, поголемиот број на дијаманти се наоѓале во [[Алувијална почва|алувијални наслаги]]. Лабави дијаманти се наоѓаат и по постојните и античките крајбрежја, каде што имаат склонетост да се акумулираат поради нивната големина и густина.<ref name=AMNH>{{cite book| vauthors = Erlich EI, Hausel WD |title=Diamond deposits: origin, exploration, and history of discovery|date=2002|publisher=Society for Mining, Metallurgy, and Exploration|location=Littleton, CO|isbn=978-0-87335-213-0}}</ref> Ретко се пронајдени во глацијални карпи (особено во [[Висконсин]] и [[Индијана]]), но овие наоѓалишта не се од комерцијален квалитет.<ref name="AMNH" /> {{Rp|19}}Овие типови на наслаги биле добиени од локализирани магматски интрузии преку атмосферски влијанија и пренос со [[Ветар|ветер]] или [[вода]].<ref name=Shirey2013>{{cite journal | vauthors = Shirey SB, Shigley JE |title=Recent Advances in Understanding the Geology of Diamonds |journal=Gems & Gemology |date=December 1, 2013 |volume=49 |issue=4 |pages=188–222 |doi=10.5741/GEMS.49.4.188 |doi-access=free}}</ref> Повеќето дијаманти доаѓаат од [[Плашт (геологија)|Земјината обвивка]], а поголемиот дел од овој дел ги разгледува тие дијаманти. Сепак, постојат и други извори. Некои блокови од кората, или тераните, биле закопани доволно длабоко како што кората се згуснувала, па затоа доживеале метаморфизам под ултра висок притисок. Тие имаат рамномерно распределени ''микродијаманти'' кои не покажуваат знаци на пренос од страна на магмата. Покрај тоа, кога метеоритите ќе ја погодат земјата, ударниот бран може да произведе доволно високи температури и притисоци за да се формираат ''микродијаманти'' и ''нанодијаманти''.<ref name=Shirey2013/> Микродијамантите од ударен тип можат да се употребат како показател за антички ударни кратери.<ref>{{cite book|title=The Mantle and Core|vauthors=Carlson RW|url=https://books.google.com/books?id=1clZ4ABsfoAC&pg=PA248|page=248|publisher=Elsevier|year=2005|isbn=978-0-08-044848-0|access-date=November 9, 2020|archive-date=November 9, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231109173351/https://books.google.com/books?id=1clZ4ABsfoAC&pg=PA248#v=onepage&q&f=false|url-status=live}}</ref> Ударната структура на Попигај во Русија може да го има најголемото наоѓалиште на дијаманти во светот, проценето на трилиони карати, и формирано од удар на астероид.<ref>{{Cite journal|volume=23|pages=3–12| vauthors = Deutsch A, Masaitis VL, Langenhorst F, Grieve RA |title=Popigai, Siberia—well preserved giant impact structure, national treasury, and world's geological heritage|journal=Episodes|year=2000|issue=1|doi=10.18814/epiiugs/2000/v23i1/002|doi-access=free}}</ref> Честа заблуда е дека дијамантите се формираат од високо компресиран [[јаглен]]. Јагленот се формира од закопани праисториски растенија, а поголемиот број на дијаманти кои се датирани се многу постари од првите [[виши растенија]]. Можно е дијамантите да се формираат од јаглен во зони на [[подвлекување]], но дијамантите формирани на овој начин се ретки, а изворот на јаглерод е поверојатно [[карбонат]]ни карпи и органски јаглерод во седименти, отколку јаглен.<ref>{{cite web |url=http://geology.com/articles/diamonds-from-coal/ |title=How do diamonds form? They don't form from coal! | vauthors = King H |date=2012 |work=Geology and Earth Science News and Information |publisher=geology.com |access-date=June 29, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131030014537/http://geology.com/articles/diamonds-from-coal/ |archive-date=October 30, 2013 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal |title=10 common scientific misconceptions |vauthors=Pak-Harvey A |journal=The Christian Science Monitor |date=October 31, 2013 |url=https://www.csmonitor.com/Science/2013/1031/10-common-scientific-misconceptions/Diamonds-form-from-pressurized-coal |access-date=August 30, 2017 |archive-date=January 6, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170106012033/http://www.csmonitor.com/Science/2013/1031/10-common-scientific-misconceptions/Diamonds-form-from-pressurized-coal |url-status=live }}</ref> === Површинска распределба === [[Податотека:World_geologic_provinces.jpg|мини|Геолошки провинции на светот. Розовите и портокаловите области се штитови и платформи, кои заедно сочинуваат кратони.]] Дијамантите се далеку од рамномерно распоредени низ Земјата. Едно правило познато како Клифордово правило кажува дека тие речиси секогаш се наоѓаат во [[кимберлит]]и на најстариот дел од [[кратон]]ите, стабилните јадра на континентите со типична возраст од 2,5 милијарди години или повеќе.<ref name=Shirey2013/><ref>{{cite book | vauthors = Pohl WL |title=Economic Geology: Principles and Practice |date=2011 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-4443-9486-3}}</ref> Сепак, постојат исклучоци. Рудникот за дијаманти Аргајл во [[Австралија]], најголемиот производител на дијаманти по тежина во светот, се наоѓа во ''подвижен појас'', познат и како ''[[Орогенеза|ороген појас]]'',<ref>{{cite encyclopedia | vauthors = Allaby M |title=mobile belt |encyclopedia=A dictionary of geology and earth sciences |date=2013 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |isbn=978-0-19-174433-4 |edition=4th}}</ref> послаба зона околу средишниот кратон кој претрпел компресивна тектоника. Наместо [[кимберлит]], карпата домаќин е [[лампроит]]. Лампроити со дијаманти кои не се економски одржливи се наоѓаат и во Соединетите Американски Држави, Индија и Австралија.<ref name="Shirey2013" /> Покрај тоа, дијамантите во појасот Вава во [[Канада]] и микродијамантите во островскиот лак на Јапонија се наоѓаат во еден вид карпа наречена [[лампрофир]].<ref name=Shirey2013/> [[Кимберлит]]ите може да се пронајде во тесни (1 до 4 метри) насипи и прагови, како и во цевки со пречник што се движи од околу 75 м до 1,5&nbsp;км. Свежата карпа е темно синкаво-зелена до зеленикаво-сива, но по изложеноста брзо станува кафеава и се распаѓа.<ref>{{cite book| vauthors = Kjarsgaard BA |chapter=Kimberlite pipe models: significance for exploration| veditors = Milkereit B |title=Proceedings of Exploration 07: Fifth Decennial International Conference on Mineral Exploration|date=2007|publisher=[[Decennial Mineral Exploration Conferences]], 2007|pages=667–677|chapter-url=http://www.dmec.ca/ex07-dvd/E07/pdfs/46.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20121224053731/http://www.dmec.ca/ex07-dvd/E07/pdfs/46.pdf |archive-date=December 24, 2012 |url-status=live|access-date=March 1, 2018}}</ref> Тоа е хибридна карпа со мешавина од мали минерали и фрагменти од карпи (класти) до големина на лубеници. Тие се мешавина од [[Ксенолит|ксенокристали]] и ксенолити (минерали и карпи донесени од долната кора и мантија), парчиња површинска карпа, изменети минерали како што е [[серпентин]]от и нови минерали што кристализирале за време на ерупцијата. Текстурата варира со длабочина. Составот формира континуум со карбонатити, но вторите имаат премногу кислород за јаглеродот да постои во чиста форма. Наместо тоа, тој е заклучен во минералот [[калцит]] ({{Хем|[[Calcium|Ca]]|[[Carbon|C]]|[[Oxygen|O]]|3}}).<ref name=Shirey2013/> Сите три карпи кои содржат дијаманти (кимберлит, лампроит и лампрофир) немаат одредени минерали (мелилит и калсилит) кои се некомпатибилни со формирањето на дијаманти. Кај [[кимберлит]]от, [[оливин]]от е голем и впечатлив, додека лампроитот има тифлогопит, а лампрофирот има биотит и амфибол. Сите тие се добиени од типови магма кои брзо еруптираат од мали количини на стопен материјал, се богати со испарливи материи и [[магнезиум оксид]] и се помалку [[Оксидационо-редукциона реакција|оксидирачки]] од почестите мантилни стопени материјали како што е [[базалт]]от. Овие карактеристики им овозможуваат на стопените материјали да ги носат дијамантите на површината пред да се растворат.<ref name=Shirey2013/> === Истражување === [[Податотека:Diavik_Mine.tif|мини|Рудникот Дијавик, на остров во Лак де Гра во северна Канада]] [[Кимберлит]]ните цевки може да бидат тешки за наоѓање. Тие брзо се распаѓаат (во рок од неколку години по експозицијата) и имаат склонетост да имаат понизок топографски релјеф од околните карпи. Доколку се видливи во ископувањата, дијамантите никогаш не се видливи бидејќи се толку ретки. Во секој случај, кимберлитите често се покриени со вегетација, седименти, почви или езера. Во современите истражувања, геофизичките методи како што се аеромагнетни истражувања, електрична отпорност и гравиметрија, помагаат да се распознаат ветувачки региони за истражување. Ова е потпомогнато од изотопско датирање и моделирање на геолошката историја. Потоа, геодетите мора да заминат во областа и да соберат примероци, барајќи фрагменти од кимберлит или ''индикаторски минерали''. Вторите имаат состави што ги одразуваат условите каде што се формираат дијамантите, како што се екстремно осиромашување на топењето или висок притисок во еклогитите. Сепак, индикаторските минерали можат да бидат погрешни; подобар пристап е геотермобарометријата, каде што составите на минералите се анализираат како да се во рамнотежа со плаштовите минерали.<ref name=Shirey2013/> Пронаоѓањето кимберлити бара упорност, а само мал дел содржи дијаманти кои се комерцијално одржливи. Единствените поголеми откритија од околу 1980 година се наоѓаат во Канада. Бидејќи постојните рудници имаат животен век од само 25 години, во иднина може да се очекува недостиг од нови природни дијаманти.<ref name=Shirey2013/> === Возраст === Дијамантите се датираат со анализа на инклузии употребувајќи го распаѓањето на радиоактивни изотопи. Во зависност од елементарните застапености, може да се погледне распаѓањето на рубидиум во стронциум, самариум во неодимиум, ураниум во олово, аргон-40 во аргон-39 или рениум во осмиум. Оние што се наоѓаат во кимберлитите имаат возраст од 1 до 3,5 милијарди години, а може да има повеќе возрасти во истиот кимберлит, што укажува на повеќекратни епизоди на формирање на дијаманти. Самите кимберлити се многу помлади. Поголемиот дел од нив имаат возраст помеѓу десетици милиони и 300 милиони години, иако постојат некои постари исклучоци (Аргајл, Премиер и Вава). Така, кимберлитите се формирале независно од дијамантите и служеле само за нивно пренос на површината. .<ref name=Cartigny/><ref name=Shirey2013/> Кимберлитите се исто така многу помлади од кратоните низ кои еруптирале. Причината за отсуството на постари кимберлити е непозната, но покажува дека имало одредена промена во хемијата на мантиите или тектониката. Ниту еден кимберлит не еруптирал во човечката историја.<ref name="Shirey2013" /> === Потекло во мантија === [[Податотека:Eclogite,_détail_de_la_roche.jpg|мини|[[Еклогит]] со [[гранат]]ни кристали со големина на сантиметар]] [[Податотека:Garnet_inclusion_in_diamond.jpg|мини|Вклучување на црвен гранат во дијамант<ref name=DCOdecadal>{{cite book |last1=Deep Carbon Observatory |title=Deep Carbon Observatory: A Decade of Discovery |doi=10.17863/CAM.44064 |date=2019 |publisher=Deep Carbon Observatory Secretariat |location=Washington, DC |url=https://deepcarbon.net/deep-carbon-observatory-decade-discovery |access-date=December 13, 2019 |archive-date=December 17, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191217174901/https://deepcarbon.net/deep-carbon-observatory-decade-discovery }}</ref>]] Поголемиот дел од дијамантите со квалитет на скапоцени камења доаѓаат од длабочина од 150–250&nbsp;км во [[литосфера]]та . Ваквите длабочини се јавуваат под кратоните во ''мантиските кили'', најдебелиот дел од литосферата. Овие региони имаат доволно висок притисок и температура за да овозможат формирање на дијаманти и тие не конвектираат, па затоа дијамантите можат да се чуваат милијарди години сè додека ерупција на кимберлит не ги земе примероците.<ref name=Shirey2013/> Домашните карпи вклучуваат [[харцбургит]] и [[лерзолит]], два вида [[перидотит]]. Најдоминантниот тип карпа во горната мантија, перидотитот, е [[магматска карпа]] која се состои претежно од минералите [[оливин]] и [[пироксен]]; има малку [[силициум диоксид]] и многу [[магнезиум]]. Сепак, дијамантите во перидотитот ретко го преживуваат патувањето до површината.<ref name=Shirey2013/> Друг вообичаен извор што ги одржува дијамантите недопрени е [[еклогит]], [[Метаморфна карпа|метаморфна]] карпа која обично се формира од [[базалт]] кога океанската плоча се нурнува во мантијата во [[Подвлекување|зоната на подвлекување]].<ref name=Cartigny/> Помал дел од дијамантите (проучени се околу 150) доаѓаат од длабочини од 330–660&nbsp;км, регион што го вклучува преодниот слој. Тие се формирале во еклогит, но се разликуваат од дијамантите со поплитко потекло по вклучувањата на [[мајорит]] (форма на [[гранат]] со вишок силициум). Сличен дел од дијамантите доаѓа од долниот мантил на длабочини помеѓу 660 и 800&nbsp;км.<ref name=Cartigny/> Дијамантот е термодинамички стабилен при висок притисок и температура, при што фазниот премин од [[графит]]от се случува на повисоки температури како што се зголемува притисокот. Така, под континентите станува стабилен на температури од 950{{Меѓупростори}}степени целзиусови и притисок од 4,5 гигапаскали, што одговара на длабочини од 150{{Меѓупростори}}километри или повеќе. Во субдукциските зони, кои се постудени, станува стабилен на температури од 800&nbsp;°C и притисок од 3,5{{Меѓупростори}}гигапаскали. На длабочини поголеми од 240 километри, присутни се метални фази железо-никел и јаглеродот веројатно е растворен во нив или во форма на карбиди. Така, подлабокото потекло на некои дијаманти може да одразува необични средини за раст.<ref name=Cartigny/><ref name=Shirey2013/> Во 2018 година, првите познати природни примероци од фазата на мраз наречена [[Мраз VII]] биле пронајдени како инклузии во примероци од дијаманти. Инклузиите се формирале на длабочини помеѓу 400 и 800 километри, кои се протегаат низ горниот и долниот мантил, и даваат докази за течност богата со вода на овие длабочини.<ref>{{cite journal| vauthors = Cartier K |title=Diamond Impurities Reveal Water Deep Within the Mantle|journal=Eos|date=April 2, 2018|volume=99|doi=10.1029/2018EO095949|doi-access=free}}</ref><ref name=Perkins>{{cite journal|vauthors=Perkins S|title=Pockets of water may lie deep below Earth's surface|journal=Science|date=March 8, 2018|url=https://www.science.org/content/article/pockets-water-may-lay-deep-below-earth-s-surface|access-date=June 30, 2022|archive-date=March 8, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180308220310/http://www.sciencemag.org/news/2018/03/pockets-water-may-lay-deep-below-earth-s-surface|url-status=live}}</ref> === Јаглероден извор === Мантијата има приближно една милијарда [[Тона|гигатони]] јаглерод (за споредба, атмосферско-океанскиот систем има околу 44.000 гигатони).<ref>{{cite book | vauthors = Lee CA, Jiang H, Dasgupta R, Torres M |chapter=A Framework for Understanding Whole-Earth Carbon Cycling |pages=313–357 |doi=10.1017/9781108677950.011 | veditors = Orcutt BN, Daniel I, Dasgupta R |title=Deep carbon: past to present |date=2019 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-67795-0|s2cid=210787128 }}</ref> Јаглеродот има два [[Стабилен изотоп|стабилни изотопи]], <sup>12</sup>C и <sup>13</sup>C, во сооднос од приближно 99:1 по маса.<ref name=Shirey2013/> Овој сооднос има широк опсег кај метеоритите, што покажува дека многу варирал и во раната Земја. Може да се измени и со површински процеси како што е [[фотосинтеза]]та. Уделот генерално се споредува со стандарден примерок користејќи сооднос δ<sup>13</sup>C изразен во делови на илјада. Вообичаените карпи од мантијата како што се базалтите, карбонатитите и кимберлитите имаат соодноси помеѓу -8 и -2. На површината, органските седименти имаат просек од -25, додека карбонатите имаат просек од 0.<ref name=Cartigny/> Популациите на дијаманти од различни извори имаат распределба на δ<sup>13</sup>C што значително варира. Перидотитските дијаманти се претежно во рамките на типичниот опсег на мантија; еклогитските дијаманти имаат вредности од -40 до +3, иако врвот на распределбата е во опсегот на мантија. Оваа варијабилност покажува дека тие не се формирани од јаглерод кој е ''првобитен'' (кој престојува во мантија уште од формирањето на Земјата). Наместо тоа, тие се резултат на тектонски процеси, иако (со оглед на возраста на дијамантите) не мора да бидат истите тектонски процеси кои дејствуваат во сегашноста. Јаглеродот кој формира дијаманти потекнува од горните 700 километри (430&nbsp;ми) или приближно толку од горниот мантил најблиску до површината, познат како [[астеносфера]].<ref name=Cartigny/> === Формирање и раст === [[Податотека:Diamond_age_zones.jpg|мини|Возрасни зони во дијамант <ref name=DCOdecadal/>]] Употребувајќи сонди како што се поларизирана светлина, [[фотолуминисценција]] и катодолуминисценција, кај дијамантите може да се разликуваат серија зони на раст. Карактеристичниот модел кај дијамантите од литосферата вклучува речиси концентрична серија зони со многу тенки осцилации во луминисценцијата и наизменични епизоди каде што јаглеродот се впива од течноста, а потоа повторно расте. Дијамантите од под литосферата имаат понеправилна, речиси поликристална текстура, што ги одразува повисоките температури и притисоци, како и пренос на дијамантите преку струење.<ref name=Shirey2013/> === Пренос до површината === [[Податотека:VolcanicPipe.jpg|мини|Дијаграм на вулканска цевка]] Геолошките докази го поддржуваат моделот во кој кимберлитната магма се крева со брзина од 4-20 метри во секунда, создавајќи нагорна патека преку хидраулично дробење на карпата. Како што се намалува притисокот, парната фаза се ослободува од магмата, а тоа помага магмата да остане течна. На површината, почетната ерупција експлодира низ пукнатини со голема брзина над {{Cvt|200|m/s|mph}}. Потоа, при помал притисок, карпата еродира, формирајќи цевка и произведувајќи фрагментирана карпа. Како што ерупцијата се намалува, се јавува [[Пироконгломерат|пирокластична]] фаза, а потоа метаморфизмот и хидратацијата создаваат серпентинити.<ref name=Shirey2013/> === Двојни дијаманти === Во ретки случаи, биле пронајдени дијаманти кои содржат празнина во која се наоѓа втор дијамант. Првиот двоен дијамант, [[Матрјошката (дијамант)|Матрјошката]], бил пронајден воАлроса, [[Јакутија]], Русија, во 2019 година.<ref>{{cite web|url=https://www.nationalgeographic.com/science/article/rare-diamond-diamond-found-siberia|title=Bizarre 'nesting doll' diamond found inside another diamond|publisher=[[National Geographic]]|vauthors=Wei-Haas M|date=October 10, 2019|access-date=November 27, 2021|archive-date=November 27, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211127050127/https://www.nationalgeographic.com/science/article/rare-diamond-diamond-found-siberia}}</ref> Друг бил пронајден на полето за дијаманти Елендејл во [[Западна Австралија]] во 2021 година.<ref>{{cite news|url=https://www.abc.net.au/news/2021-11-26/ellendale-discovery-comes-as-race-to-restart-production-heats-up/100648088|title=Rare 'double diamond' discovery comes as race to restart mothballed Ellendale mine heats up|publisher=[[Australian Broadcasting Corporation]]|vauthors=Fowler C|date=November 26, 2021|access-date=November 27, 2021|archive-date=November 26, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211126223633/https://www.abc.net.au/news/2021-11-26/ellendale-discovery-comes-as-race-to-restart-production-heats-up/100648088|url-status=live}}</ref> === Во вселената === Иако дијамантите на [[Земја (планета)|Земјата]] се ретки, во вселената тие се многу чести . Кај [[метеорит]]ите, околу три проценти од јаглеродот е во форма на [[нанодијамант]]и, со пречник од неколку нанометри. Доволно мали дијаманти можат да се формираат во студот на вселената бидејќи нивната пониска површинска енергија ги прави постабилни од графитот. Изотопските потписи на некои нанодијаманти укажуваат дека се формираат надвор од [[Сончевиот систем]] во ѕвездите.<ref>{{cite journal| vauthors = Tielens AG |title=The molecular universe|journal=Reviews of Modern Physics|date=July 12, 2013|volume=85|issue=3|pages=1021–1081|doi=10.1103/RevModPhys.85.1021|bibcode=2013RvMP...85.1021T}}</ref> Експериментите со висок притисок предвидуваат дека големи количини дијаманти кондензираат од [[метан]] во „дијамантски дожд“ на ледените џиновски планети [[Уран (планета)|Уран]] и [[Нептун]].<ref>{{cite journal | vauthors = Kerr RA | title = Neptune may crush methane into diamonds | url = https://archive.org/details/sim_science_1999-10-01_286_5437/page/24 | journal = Science | volume = 286 | issue = 5437 | page = 25 | date = October 1999 | pmid = 10532884 | doi = 10.1126/science.286.5437.25a | s2cid = 42814647 }}</ref><ref>{{cite journal| vauthors = Scandolo S, Jeanloz R |author-link2=Raymond Jeanloz |title=The Centers of Planets: In laboratories and computers, shocked and squeezed matter turns metallic, coughs up diamonds and reveals Earth's white-hot center| url = https://archive.org/details/sim_american-scientist_november-december-2003_91_6/page/516 |journal=American Scientist|date=November–December 2003|volume=91|issue=6|pages=516–525|jstor=27858301|bibcode=2003AmSci..91..516S|doi=10.1511/2003.38.905|s2cid=120975663 }}</ref><ref>{{cite news |vauthors=Kaplan S |title=It rains solid diamonds on Uranus and Neptune |url=https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2017/08/25/it-rains-solid-diamonds-on-uranus-and-neptune/ |access-date=October 16, 2017 |newspaper=[[The Washington Post]] |date=August 25, 2017 |archive-date=August 27, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170827011901/https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2017/08/25/it-rains-solid-diamonds-on-uranus-and-neptune/ |url-status=live }}</ref> Некои екстрасоларни планети може да бидат речиси целосно составени од дијамант.<ref>{{cite news|last1=Max Planck Institute for Radio Astronomy|title=A planet made of diamond|url=http://www.astronomy.com/news/2011/08/a-planet-made-of-diamond|access-date=September 25, 2017|work=Astronomy magazine|date=August 25, 2011|archive-date=May 14, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230514174530/https://astronomy.com/news/2011/08/a-planet-made-of-diamond|url-status=live}}</ref> Дијамантите може да постојат во ѕвезди богати со јаглерод, особено во [[бели џуџиња]]. Една теорија за потеклото на [[карбонадо]], најцврстата форма на дијамант, е дека потекнува од бело џуџе или [[супернова]].<ref>{{cite journal | vauthors = Heaney PJ, de Vicenzi EP |title=Strange Diamonds: the Mysterious Origins of Carbonado and Framesite |journal=Elements |volume=1 |pages=85–89 |year=2005 |doi=10.2113/gselements.1.2.85 |issue=2|bibcode=2005Eleme...1...85H }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Shumilova T, Tkachev S, Isaenko S, Shevchuk S, Rappenglück M, Kazakov V |title=A "diamond-like star" in the lab. Diamond-like glass |journal=Carbon |date=April 2016 |volume=100 |pages=703–709 |doi=10.1016/j.carbon.2016.01.068|doi-access=free |bibcode=2016Carbo.100..703S }}</ref> Дијамантите формирани во ѕвездите можеби биле првите минерали.<ref>{{cite news |vauthors=Wei-Haas M |title=Life and Rocks May Have Co-Evolved on Earth |url=http://www.smithsonianmag.com/science-nature/life-and-rocks-may-have-co-evolved-on-earth-180957807/ |access-date=September 26, 2017 |work=[[Smithsonian (magazine)|Smithsonian]] |language=en |archive-date=September 2, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170902203717/http://www.smithsonianmag.com/science-nature/life-and-rocks-may-have-co-evolved-on-earth-180957807/ |url-status=live }}</ref> == Индустрија == [[Податотека:Diamond.jpg|алт=A clear faceted gem supported in four clamps attached to a wedding ring|рамка|Кружен дијамант со [[Брилијант|брилијантен рез]] поставен во прстен]] Најпознатите употреби на дијамантите денес се како скапоцени камења што се употребуваат за украсување и како индустриски абразиви за сечење тврди материјали. Пазарите за дијаманти од скапоцен и индустриски квалитет ги вреднуваат дијамантите различно. === Дијаманти од скапоцени камења === [[Расејување (оптика)|Расејувањето]] на белата светлина во [[Спектрална боја|спектрални бои]] е примарна гемолошка карактеристика на дијамантите. Во 20 век, експертите по гемологија развиле методи за оценување на дијамантите и другите скапоцени камења врз основа на карактеристиките кои се најважни за нивната вредност како скапоцен камен. Четири карактеристики, неформално познати како ''четирите'' ''Cs'', денес најчесто се употребуваат како основни описи на дијамантите: тоа се нивната маса во ''[[карат]]и'' (карат еднаков на 0,2{{Меѓупростори}}грамови), ''сечење'' (квалитетот на сечењето се оценува според пропорции, [[симетрија]] и полирање), ''боја'' (колку е блиску до бела или безбојна и ''чистота'' (колку е ослободен од инклузии). Голем, беспрекорен дијамант е познат како [[парагон]].<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=DIWEi5Hg93gC&pg=PA42|page=42|vauthors=Hesse RW|title=Jewelrymaking through history|publisher=Greenwood Publishing Group|year=2007|isbn=978-0-313-33507-5|access-date=November 9, 2020|archive-date=November 9, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231109173258/https://books.google.com/books?id=DIWEi5Hg93gC&pg=PA42|url-status=live}}</ref> Постои голема трговија со дијаманти од скапоцени камења. Иако поголемиот борј на дијаманти од скапоцени камења се продаваат новополирани, постои добро воспоставен пазар за препродажба на полирани дијаманти (на пр. заложни куќи, аукции, продавници за накит од втора рака, дијамантери, берзи итн.). Еден белег на трговијата со дијаманти со квалитет на скапоцени камења е нејзината извонредна концентрација: трговијата на големо и сечењето дијаманти е ограничена единствено на неколку места; во 2003 година, 92% од дијамантите во светот биле сечени и полирани во Сурат, [[Индија]].<ref>{{cite news| vauthors = Adiga A |title=Uncommon Brilliance |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,501040419-610100,00.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070310173327/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,501040419-610100,00.html|archive-date=March 10, 2007|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|date=April 12, 2004|access-date=November 3, 2008}}</ref> Други важни центри за сечење и трговија со дијаманти се [[Дијамантски округ Антверпен|дијамантскиот округ Антверпен]] во [[Белгија]], каде што се наоѓа [[Меѓународен гемолошки институт|Меѓународниот гемолошки институт]], [[Лондон]], [[Дијамантски округ Њујорк|Дијамантскиот округ]] во [[Њујорк (град)|Њујорк]], Берзански дијаманнтски округ во [[Тел Авив]] и [[Амстердам]]. Еден фактор што придонесува е геолошката природа на дијамантските наоѓалишта: неколку големи примарни рудници за кимберлитни цевки сочинуваат значителен дел од пазарниот удел (како што е рудникот Џваненг во Боцвана, кој е еден голем рудник што може да произведе помеѓу 12,500,000 и 15,000,000 карати дијаманти годишно <ref>{{cite web |title=Jwaneng|url=http://www.debswana.com/Operations/Pages/Jwaneng.aspx|publisher=Debswana|access-date=March 9, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120317175718/http://www.debswana.com/Operations/Pages/Jwaneng.aspx |archive-date=March 17, 2012}}</ref>). Производството и распространувањето на дијаманти е во голема мера консолидирано во рацете на неколку клучни играчи и концентрирано во традиционалните центри за трговија со дијаманти, од кои најважен е [[Антверпен]], каде што се обработуваат 80% од сите [[Груб дијамант|необработени дијаманти]], 50% од сите обработени дијаманти и повеќе од 50% од сите необработени, обработени и индустриски дијаманти заедно.<ref name=India>{{cite book|vauthors=Tichotsky J|title=Russia's Diamond Colony: The Republic of Sakha|url=https://books.google.com/books?id=F7N4G_wxkUYC|page=254|publisher=[[Routledge]]|year=2000|isbn=978-90-5702-420-7|access-date=November 9, 2020|archive-date=November 9, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231109173259/https://books.google.com/books?id=F7N4G_wxkUYC|url-status=live}}</ref> Ова го прави Антверпен де факто „''светска престолнина на дијамантите''“. .<ref>{{cite news | url = http://www.spiegel.de/international/spiegel/0,1518,416243,00.html | title = Jews Surrender Gem Trade to Indians | work = [[Spiegel Online]] | date = May 15, 2006 | access-date = November 29, 2010 | archive-date = November 26, 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20101126213945/http://www.spiegel.de/international/spiegel/0,1518,416243,00.html | url-status = live }}</ref> Градот Антверпен е исто така домаќин на Антверпенската Берза за дијаманти, создадена во 1929 година за да стане првата и најголема берза за дијаманти посветена на необработени дијаманти.<ref>{{cite web |url=https://www.awdc.be/en/20th-century |title=The history of the Antwerp Diamond Center |website=Antwerp World Diamond Center |date=August 16, 2012 |access-date=June 30, 2015 |archive-date=February 22, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130222071114/https://www.awdc.be/en/20th-century |url-status=live }}</ref> Друг важен центар за дијаманти е Њујорк, каде што се продаваат речиси 80% од светските дијаманти, вклучувајќи ги и аукциските продажби.<ref name="India" /> Компанијата „Де Бирс“, како најголема светска компанија за рударство на дијаманти, има доминантно место во индустријата, и тоа го прави уште од нејзиното основање во 1888 година од страна на британскиот бизнисмен [[Сесил Родс]]. „Де Бирс“ моментално е најголемиот светски оператор на производствени капацитети (рудници) за дијаманти и [[Дистрибуција|дистрибутивни канали]] за дијаманти со квалитет на скапоцени камења. Компанијата за трговија со дијаманти е подружница на „Де Бирс“ и продава необработени дијаманти од рудници управувани од „Де Бирс“. „Де Бирс“ и нејзините подружници поседуваат рудници кои произведуваат околу 40% од годишното светско производство на дијаманти. Во поголемиот дел од 20 век, над 80% од необработените дијаманти во светот поминале низ „Де Бирс“,<ref>{{cite web|url=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:32003D0079:EN:HTML|title=Commission Decision of 25 July 2001 declaring a concentration to be compatible with the common market and the EEA Agreement|work=Case No COMP/M.2333 – De Beers/LVMH|publisher=[[EUR-Lex]]|year=2003|access-date=February 6, 2009|archive-date=May 12, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110512174536/http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:32003D0079:EN:HTML|url-status=live}}</ref> но до 2001-2009 година бројката се намалила на околу 45%,<ref>{{cite news |title=Business: Changing facets; Diamonds |url=https://www.economist.com/business/2007/02/22/changing-facets |newspaper=[[The Economist]] |volume=382 |issue=8517 |page=68 |year=2007 |access-date=December 22, 2010 |archive-date=May 12, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110512061729/http://www.economist.com/node/8743058 |url-status=live }}</ref> а до 2013 година пазарниот удел на компанијата дополнително се намалил на околу 38% во вредност, а уште помалку во обем.<ref name="idexonline">{{cite web|url=http://www.idexonline.com/portal_FullEditorial.asp?id=38357|title=Certainty in the Diamond Industry? Watch Out For Tipping Points – IDEX's Memo|publisher=idexonline.com|access-date=September 24, 2014|archive-date=January 9, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150109023521/http://www.idexonline.com/portal_FullEditorial.asp?id=38357}}</ref> „Де Берс“ го продал огромното мнозинство од своите залихи од дијаманти кон крајот на 1990-тите - почетокот на 2000-тите<ref>{{cite web|title=The Elusive Sparcle |url=http://www.gjepc.org/solitaire/magazines/Aug05_Sep05/aug05_sep05.aspx?inclpage=Specials&section_id=3 |publisher=The Gem & Jewellery Export Promotion Council |access-date=April 26, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090616043101/http://www.gjepc.org/solitaire/magazines/Aug05_Sep05/aug05_sep05.aspx?inclpage=Specials&section_id=3 |archive-date=June 16, 2009 }}</ref>, а остатокот во голема мера претставува работен фонд (дијаманти што кои сортираат пред продажба).<ref>{{cite news| vauthors = Even-Zohar C |title=Crisis Mitigation at De Beers|url=http://www.docstoc.com/docs/19770902/Crisis-Mitigation-at-De-Beers|publisher=DIB online|date=November 6, 2008|access-date=April 26, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20110512061727/http://www.docstoc.com/docs/19770902/Crisis-Mitigation-at-De-Beers|archive-date=May 12, 2011}}</ref> Ова било добро документирано во печатот <ref>{{cite web| vauthors = Even-Zohar C |title=De Beers to Halve Diamond Stockpile |url=http://www.allbusiness.com/retail-trade/apparel-accessory-stores-womens-specialty/4224156-1.html |publisher=[[Jewelers of America#National Jeweler|National Jeweler]] |date=November 3, 1999 |access-date=April 26, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090705101028/http://www.allbusiness.com/retail-trade/apparel-accessory-stores-womens-specialty/4224156-1.html |archive-date=July 5, 2009 }}</ref>, но останува малку познато за пошироката јавност. Како дел од намалувањето на своето влијание, „Де Бирс“ се повлекол од купување дијаманти на отворен пазар во 1999 година и на крајот на 2008 година престанал да купува руски дијаманти ископани од најголемата руска компанија за дијаманти „[[Алроса]]“ .<ref>{{cite web|title=Judgment of the Court of First Instance of 11 July 2007 – Alrosa v Commission|url=http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/ALL/?uri=CELEX:C2007/199/70|publisher=EUR-Lex|year=2007|access-date=April 26, 2009|archive-date=December 1, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201043518/http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/ALL/?uri=CELEX:C2007/199/70|url-status=live}}</ref> Во јануари 2011 година, „Де Бирс“ навел дека продава дијаманти единствено од следниве четири земји: Боцвана, Намибија, Јужна Африка и Канада..<ref>{{cite web |url=http://www.debeersgroup.com/en/Exploration-and-mining/Mining-operations/ |title=Mining operations |publisher=The De Beers Group |year=2007 |access-date=January 4, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080613143223/http://www.debeersgroup.com/en/Exploration-and-mining/Mining-operations/ |archive-date=June 13, 2008 }}</ref> Освен „Алроса“, други важни компании за рударство на дијаманти се „БХП“, која е најголемата рударска компанија во светот;<ref>{{cite news|url = http://www.abc.net.au/news/stories/2007/08/22/2012367.htm|title = Another record profit for BHP|publisher = ABC News|date = August 22, 2007|access-date = August 23, 2007|archive-date = May 12, 2011|archive-url = https://web.archive.org/web/20110512061741/http://www.abc.net.au/news/stories/2007/08/22/2012367.htm}}</ref> „Рио Тинто“, сопственик на рудниците за дијаманти „Аргајл“ (100%), „Дијавик“ (60%) и „Мурова“ (78%);<ref>{{cite web|title=Our Companies|work=Rio Tinto web site|publisher=Rio Tinto|url=http://www.riotinto.com/whatweproduce/218_our_companies.asp|access-date=March 5, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20130511045232/http://www.riotinto.com/whatweproduce/218_our_companies.asp|archive-date=May 11, 2013}}</ref> и „Петра Дајмондс“, сопственик на неколку големи рудници за дијаманти во Африка. [[Податотека:Diamond_Polisher.jpg|десно|мини|Полирач на дијаманти во Амстердам]] Понатаму во синџирот на снабдување, членовите на [[Светска берзанска федерација за дијаманти|Светската берзанска федерација за дијаманти]] (СБФД) дејствуваат како медиум за трговија на големо со дијаманти, тргувајќи со полирани и необработени дијаманти. СБФД се состои од независни берзи за дијаманти во големи центри за сечење како што се Тел Авив, Антверпен, Јоханесбург и други градови низ САД, Европа и Азија.<ref name="harlow">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=_WI86J88ydAC&pg=PA223|title=The nature of diamonds|vauthors=Harlow GE|publisher=Cambridge University Press|year=1998|isbn=978-0-521-62935-5|pages=223, 230–249}}</ref> Во 2000 година, СБФД и Меѓународното здружение на производители на дијаманти го основале Светскиот совет за дијаманти за да се спречи трговијата со дијаманти што се користат за финансирање на војна и нехумани дела. Дополнителните активности на СБФД вклучуваат спонзорирање на Светскиот конгрес за дијаманти на секои две години, како и основање на Меѓународниот совет за дијаманти (МСД) за надгледување на оценувањето на дијамантите.<ref>{{Cite web |title=Introduction {{!}} IDC |url=https://internationaldiamondcouncil.org/introduction |access-date=October 18, 2022 |website=internationaldiamondcouncil.org |language=en |archive-date=October 18, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221018144626/https://internationaldiamondcouncil.org/introduction |url-status=live }}</ref> Откако ќе бидат купени од Sightholders (што е термин за заштитен знак што се однесува на компаниите што имаат тригодишен договор за снабдување со Компанијата за трговија со дијаманти), дијамантите се сечат и полираат како подготовка за продажба како скапоцени камења („индустриските“ камења се сметаат за спореден производ на пазарот на скапоцени камења; тие се користат за абразиви).<ref name=polish>{{cite book | url = https://books.google.com/books?id=fkBJ0HL34WsC&pg=PA297 | pages = 297–299 | title = Africa's silk road | vauthors = Broadman HG, Isik G | publisher = World Bank Publications | year = 2007 | isbn = 978-0-8213-6835-0 | access-date = November 9, 2020 | archive-date = November 9, 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20231109173401/https://books.google.com/books?id=fkBJ0HL34WsC&pg=PA297#v=onepage&q&f=false | url-status = live }}</ref> Сечењето и полирањето на необработени дијаманти е специјализирана вештина што е концентрирана на ограничен број места низ целиот свет.<ref name="polish" /> Традиционалните центри за сечење дијаманти се Антверпен, [[Амстердам]], Јоханесбург, Њујорк и Тел Авив. Неодамна, центри за сечење дијаманти биле основани во Кина, Индија, [[Тајланд]], Намибија и Боцвана.<ref name="polish" /> Центрите за сечење со пониска цена на работна сила, особено Сурат во [[Гуџарат|Гуџарат, Индија]], обработуваат поголем број дијаманти со помали карати, додека помалите количини на поголеми или повредни дијаманти е поверојатно да се обработуваат во Европа или Северна Америка. Неодамнешната експанзија на оваа индустрија во Индија, која вработува работна сила со ниска цена, овозможила помалите дијаманти да се подготвуваат како скапоцени камења во поголеми количини отколку што претходно било економски изводливо.<ref name="India" /> Дијамантите подготвени како скапоцени камења се продаваат на берзи за дијаманти наречени ''[[Берза|берзи]]''. Во светот има 28 регистрирани берзи за дијаманти.<ref>{{cite web|title=Bourse listing|url=http://www.wfdb.com/wfdb-bourses|publisher=World Federation of Diamond Bourses|access-date=February 12, 2012|archive-date=October 25, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161025031428/http://wfdb.com/wfdb-bourses}}</ref> Берзите се последниот строго контролиран чекор во синџирот на снабдување со дијаманти; трговците на големо, па дури и трговците на мало, можат да купат релативно мали серии дијаманти на берзите, по што тие се подготвени за конечна продажба на потрошувачот. Дијамантите можат да се продаваат веќе поставени во накит или да се продаваат ненаместени. Според Рио Тинто, во 2002 година произведените и пуштени на пазарот дијаманти биле проценети на 9 милијарди американски долари како необработени дијаманти, 14 американски милијарди долари откако биле исечени и полирани, 28 американски милијарди долари во големопродажба на дијамантски накит и 57 американски милијарди долари во малопродажба.<ref>{{cite web|title=North America Diamond Sales Show No Sign of Slowing |url=http://www.awdiamonds.com/article-8.html|publisher=A&W diamonds|access-date=May 5, 2009 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20090106185423/http://www.awdiamonds.com/article-8.html|archive-date=January 6, 2009}}</ref> ==== Сечење ==== [[Податотека:The_Daria-e_Noor_(Sea_of_Light)_Diamond_from_the_collection_of_the_national_jewels_of_Iran_at_Central_Bank_of_Islamic_Republic_of_Iran.jpg|алт=A large rectangular pink multifaceted gemstone, set in a decorative surround. The decoration includes a row of small clear faceted gemstones around the main gem's perimeter, and clusters of gems forming a crest on one side. The crest comprises a three-pointed crown faced by two unidentifiable animals.|десно|мини|Дијамантот Дарија-и-Нур - пример за необичен крој на дијаманти и аранжман на накит.]] Ископаните необработени дијаманти се претвораат во скапоцени камења преку повеќестепен процес наречен „сечење“. Дијамантите се исклучително тврди, но исто така и кршливи и можат да се расцепат со еден удар. Затоа, сечењето дијаманти традиционално се смета за деликатна постапка која бара вештини и талент, научно знаење, алатки и искуство. Нејзината крајна цел е да се произведе фацетиран скапоцен камен каде што специфичните агли меѓу фасетите би го оптимизирале сјајот на дијамантот, односно распрснувањето на белата светлина, додека бројот и површината на фасетите би ја одредиле тежината на финалниот производ. Намалувањето на тежината при сечењето е значајно и може да биде од редот на 50%.<ref name=x50>{{cite book | url = https://books.google.com/books?id=jPT6JADCqgwC&pg=PA280 | page = 280 | title = Handbook of carbon, graphite, diamond, and fullerenes: properties, processing, and applications | vauthors = Pierson HO | publisher = William Andrew | year = 1993 | isbn = 978-0-8155-1339-1 }}</ref> Се разгледуваат неколку можни облици, но конечната одлука често се одредува не само од научни, туку и од практични размислувања. На пример, дијамантот може да биде наменет за изложување или за носење, во прстен или ѓердан, поделен или опкружен со други скапоцени камења со одредена боја и облик.<ref name=antique>{{cite book | pages = 82–102 | title = Antique jewellery: its manufacture, materials and design | vauthors = James DS | publisher = Osprey Publishing | year = 1998 | isbn = 978-0-7478-0385-0 }}</ref> Некои од нив може да се сметаат за класични, како што се тркалезни, крушевидни, маркизни, овални, срцевидни дијаманти итн. Некои од нив се посебни, произведени од одредени компании, на пример, дијаманти Phoenix, Cushion, Sole Mio итн..<ref>{{cite web|url=http://www.kristallsmolensk.com/backstage/benchmarks/shapes/|title=The Classical and Special Shapes of Diamonds|publisher=kristallsmolensk.com|access-date=July 14, 2015|archive-date=July 14, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150714175156/http://www.kristallsmolensk.com/backstage/benchmarks/shapes/|url-status=live}}</ref> Најдолготрајниот дел од сечењето е подготвителелната анализа на грубиот камен. Таа треба да одговори на голем број проблеми, носи голема одговорност и затоа може да трае со години во случај на уникатни дијаманти. Се земаат предвид следниве проблеми: * Тврдоста на дијамантот и неговата способност за сечење во голема мера зависат од ориентацијата на кристалот. Затоа, кристалографската структура на дијамантот која треба да се сече се анализира со употреба на дифракција на Х-зраци за да се изберат оптималните насоки на сечење. * Поголемиот дел од дијамантите содржат видливи недијамантски инклузии и кристални недостатоци. Сечачот треба да одлучи кои недостатоци треба да се отстранат со сечењето, а кои можат да се задржат. * Сечењето дијамант со чекан е тешко, добро пресметан, аголен удар може да го исече дијамантот, парче по парче, но може да го уништи и самиот дијамант. Алтернативно, може да се сече со [[дијамантска пила]], што е посигурен метод..<ref name=antique/><ref>{{cite book | url = https://books.google.com/books?id=X3qe9jzYUAQC&pg=PA984 | pages = 984–992 | title = Handbook of industrial diamonds and diamond films | vauthors = Prelas MA, Popovici G, Bigelow LK | publisher = CRC Press | year = 1998 | isbn = 978-0-8247-9994-6 | access-date = November 9, 2020 | archive-date = November 9, 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20231109173351/https://books.google.com/books?id=X3qe9jzYUAQC&pg=PA984#v=onepage&q&f=false | url-status = live }}</ref> По почетното сечење, дијамантот се обликува во бројни фази на полирање. За разлика од сечењето, кое е одговорна, но брза операција, полирањето го отстранува материјалот со постепена ерозија и одзема многу време. Техниката која е поврзана со тоа денес е добро развиена; се смета за рутина и може да ја извршат и самите техничари.<ref>{{cite journal | url = https://books.google.com/books?id=i9kDAAAAMBAJ&pg=PA760 | pages = 760–764 | title = Gem Cutting | journal = [[Popular Mechanics]] | year = 1940 | volume = 74 | issue = 5 | issn = 0032-4558 | access-date = November 9, 2020 | archive-date = November 9, 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20231109173258/https://books.google.com/books?id=i9kDAAAAMBAJ&pg=PA760#v=onepage&q&f=false | url-status = live }}</ref> По полирањето, дијамантот повторно се испитува за можни недостатоци, или преостанати или предизвикани од процесот. Овие недостатоци се прикриваат преку разни техники за подобрување на дијамантите, како што се повторно полирање, пополнување на пукнатини или паметно распоредување на каменот во накитот. Преостанатите недијамантски инклузии се отстрануваат преку ласерско дупчење и пополнување на создадените празнини.<ref name=read>{{cite book | url = https://books.google.com/books?id=t-OQO3Wk-JsC&pg=PA166 | pages = 165–166 | title = Gemmology | vauthors = Read PG | publisher = Butterworth-Heinemann | year = 2005 | isbn = 978-0-7506-6449-3 | access-date = November 9, 2020 | archive-date = November 9, 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20231109173801/https://books.google.com/books?id=t-OQO3Wk-JsC&pg=PA166#v=onepage&q&f=false | url-status = live }}</ref> ==== Маркетинг ==== [[Податотека:Diamond_Balance_Scale_0.01_-_25_Carats_Jewelers_Measuring_Tool.jpg|мини|Дијамантска вага за балансирање од 0,01–25 карати, златарска алатка за мерење]] Маркетингот значително влијаел на имиџот на дијамантот како вредна стока во текот на историјата. NW Ayer &amp;amp; Son, рекламната фирма ангажирана од De Beers во средината на 20 век, успеала да го оживее американскиот пазар на дијаманти и фирмата создала нови пазари во земји каде што претходно не постоела традиција со дијаманти. Маркетингот на NW Ayer вклучувал пласман на производи, рекламирање фокусирано на самиот дијамантски производ, а не на брендот De Beers, и врски со познати личности и кралски семејства. Без рекламирање на брендот De Beers, De Beers ги рекламирал и дијамантските производи на своите конкуренти,<ref>{{cite web | url = http://www.diamonds.net/news/NewsItem.aspx?ArticleID=33243 | title = Keep the Diamond Dream Alive | vauthors = Rapaport M | work = Rapaport Magazine | publisher = Diamonds.net | access-date = September 9, 2012 | archive-date = September 13, 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120913214013/http://www.diamonds.net/news/NewsItem.aspx?ArticleID=33243 | url-status = live }}</ref> но ова не претставувало проблем бидејќи De Beers доминирал на пазарот на дијаманти во текот на целиот 20 век. Пазарниот удел на De Beers привремено се намалил на второто место на глобалниот пазар, под Alrosa, по глобалната економска криза од 2008 година, на помалку од 29% во однос на ископаните, а не на продадените карати.<ref name="jckonline.com">{{cite web |author=JCK Staff |url=http://www.jckonline.com/2011/01/26/10-things-rocking-industry |title=10 Things Rocking the Industry |work=JCK |publisher=Jckonline.com |date=January 26, 2011 |access-date=September 9, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130107102249/http://www.jckonline.com/2011/01/26/10-things-rocking-industry |archive-date=January 7, 2013 }}</ref> Кампањата траела со децении, но била ефикасно прекината до почетокот на 2011 година. De Beers сè уште рекламира дијаманти, но рекламирањето денес главно ги промовира сопствените брендови или лиценцирани линии на производи, наместо целосно „генерички“ дијамантски производи.<ref name="jckonline.com" /> Кампањата можеби најдобро била доловена преку слоганот „дијамантот е вечен“.<ref name=sell /> Овој слоган денес го користи De Beers Diamond Jewelers,<ref>{{cite web | vauthors = Bates R |url=http://www.jckonline.com/blogs/cutting-remarks/2011/01/14/interview-forevermark-ceo |title=Interview with Forevermark CEO |work=JCK |publisher=Jckonline.com |date=January 14, 2011 |access-date=September 9, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121128004942/http://www.jckonline.com/blogs/cutting-remarks/2011/01/14/interview-forevermark-ceo |archive-date=November 28, 2012 }}</ref> фирма за накит која е 50/50% заедничко вложување помеѓу рударската компанија De Beers и [[LVMH]], конгломератот за луксузни стоки. Кафеавите дијаманти претставувале значаен дел од производството на дијаманти и претежно се употребувале за индустриски цели. Тие се сметале за безвредни за накит (дури и не биле оценувани на скалата за боја на дијаманти). По развојот на рудникот за дијаманти Аргајл во Австралија во 1986 година и нивниот маркетинг, кафеавите дијаманти станале прифатливи скапоцени камења.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=_WI86J88ydAC&pg=PA34|page=34|title=The nature of diamonds| vauthors = Harlow GE |publisher=Cambridge University Press|year=1998|isbn=978-0-521-62935-5}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zNicdkuulE4C&pg=PA416 |page=416|title=Industrial minerals & rocks| vauthors = Kogel JE |publisher= Society for Mining, Metallurgy, and Exploration (U.S.)|year=2006|isbn=978-0-87335-233-8}}</ref> Промената главно се должела на бројките: рудникот Аргајл, со своите 35,000,000 карати дијаманти годишно, што претставува околу една третина од глобалното производство на природни дијаманти;<ref>{{cite web|access-date=August 4, 2009 |url=http://www.costellos.com.au/diamonds/industry.html |title=The Australian Diamond Industry |archive-url=https://web.archive.org/web/20090716170624/http://www.costellos.com.au/diamonds/industry.html |archive-date=July 16, 2009 }}</ref> 80% од аргилските дијаманти се кафеави.<ref>{{cite book | url = https://books.google.com/books?id=068-M3xrDSQC&pg=PT158 | page = 158 | title = Diamond deposits: origin, exploration, and history of discovery | vauthors = Erlich E, Hausel DW | publisher = SME | year = 2002 | isbn = 978-0-87335-213-0 }}</ref> === Дијаманти од индустриски квалитет === [[Податотека:Dia_scalpel.jpg|алт=A diamond scalpel consisting of a yellow diamond blade attached to a pen-shaped holder|мини|[[Скалпел]] со синтетичко дијамантско сечило]] [[Податотека:Diamond_blade_very_macro.jpg|алт=A polished metal blade embedded with small diamonds|мини|Крупна фотографија на сечило за [[Аголна брусилка|аголна]] брусилка со ситни дијаманти прикажани вградени во металот]] [[Податотека:Diamond_Knife_Blade_Edge.jpg|мини|Дијамантско сечило за нож што се користи за сечење ултратенки делови (обично од 70 до 350&nbsp;nm) за трансмисиона [[Електронски микроскоп|електронска микроскопија]]]] Индустриските дијаманти се вреднуваат најмногу поради нивната цврстина и топлинска спроводливост, што ги прави многу од гемолошките карактеристики на дијамантите, како што се 4 Cs, ирелевантни за повеќето употреби. 80% од ископаните дијаманти (еднакви на околу 135,000,000 карати или 27,000 килограми годишно) се несоодветни за употреба како скапоцени камења и се користат индустриски.<ref>{{cite web|url=http://www.minerals.net/mineral/diamond.aspx|title=Diamond: The mineral Diamond information and pictures|publisher=minerals.net|access-date=September 24, 2014|archive-date=October 23, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141023195127/http://www.minerals.net/mineral/diamond.aspx|url-status=live}}</ref> Покрај ископаните дијаманти, синтетичките дијаманти нашле индустриска примена речиси веднаш по нивниот изум во 1950-тите; во 2014 година, 4,500,000 карати или 900,000 килограми синтетички дијаманти биле произведени, од кои 90% биле произведени во Кина. Приближно 90% од дијаманантско брусење е моментално од синтетичко потекло.<ref name=usgs>{{cite web|title=Industrial Diamonds Statistics and Information|url=http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/diamond/|work=[[United States Geological Survey]]|access-date=May 5, 2009|archive-date=May 6, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090506221551/http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/diamond/|url-status=live}}</ref> Границата помеѓу дијамантите со квалитет на скапоцени камења и индустриските дијаманти е слабо дефинирана и делумно зависи од пазарните услови (на пример, доколку побарувачката за полирани дијаманти е голема, некои камења од понизок квалитет ќе бидат полирани во скапоцени камења со низок квалитет или мали, наместо да се продаваат за индустриска употреба). Во категоријата индустриски дијаманти, постои поткатегорија која ги опфаќа камењата со најнизок квалитет, претежно непроѕирни, кои се познати како [[борт]].<ref name=spear>{{cite book| vauthors = Spear KE, Dismukes JP |title=Synthetic Diamond: Emerging CVD Science and Technology|url=https://books.google.com/books?id=RR5HF25DB7UC|page=628|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley]]–[[IEEE]]|year=1994|isbn=978-0-471-53589-8}}</ref> Индустриската употреба на дијамантите историски се поврзува со нивната тврдост, што го прави дијамантот совршен материјал за алатки за сечење и брусење. Како најтврд познат природен материјал, дијамантот може да се употребува за полирање, сечење или абење на кој било материјал, вклучително и други дијаманти. Вообичаените индустриски примени на ова својство вклучуваат дупчалки и пили со дијамантски врв, како и употребата на дијамантски прав како [[абразив]]. За такви цели се употребуваат поевтини индустриски дијаманти (борт) со повеќе недостатоци и послаба боја од скапоцените камења.<ref>{{cite book| vauthors = Holtzapffel C |title=Turning And Mechanical Manipulation |url= https://archive.org/details/turningandmecha01holtgoog|publisher=Holtzapffel & Co |pages= [https://archive.org/details/turningandmecha01holtgoog/page/n192 176–178]|year=1846}}</ref> Дијамантот не е погоден за обработка на [[феро]] [[Легура|легури]] со голема брзина, бидејќи јаглеродот е растворлив во железо на високите температури создадени од обработката со голема брзина, што доведува до значително зголемено трошење на дијамантските алатки во споредба со алтернативите.<ref>{{cite journal| vauthors = Coelho RT, Yamada S, Aspinwall DK, Wise ML |title=The application of polycrystalline diamond (PCD) tool materials when drilling and reaming aluminum-based alloys including MMC| url = https://archive.org/details/sim_international-journal-of-machine-tools-manufacture_1995-05_35_5/page/760 |journal=International Journal of Machine Tools and Manufacture|volume=35|issue=5|pages=761–774|year=1995|doi=10.1016/0890-6955(95)93044-7}}</ref> Специјализираните употреби вклучуваат користење во лаборатории како простор за експерименти под висок притисок, високоперформансни лежишта и ограничена употреба во специјализирани [[Прозорец|прозорци]].<ref name="spear">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=RR5HF25DB7UC|title=Synthetic Diamond: Emerging CVD Science and Technology|vauthors=Spear KE, Dismukes JP|publisher=[[John Wiley & Sons|Wiley]]–[[IEEE]]|year=1994|isbn=978-0-471-53589-8|page=628}}</ref> Со континуираниот напредок во производството на синтетички дијаманти, идните употреби стануваат изводливи. Високата [[топлинска спроводливост]] на дијамантот го прави погоден како ладилник за интегрирани кола во [[електроника]]та.<ref>{{cite journal | vauthors = Sakamoto M, Endriz JG, Scifres DR |title=120&nbsp;W CW output power from monolithic AlGaAs (800&nbsp;nm) laser diode array mounted on diamond heatsink| url = https://archive.org/details/sim_electronics-letters_1992-01-16_28_2/page/196 |journal=[[Electronics Letters]] |volume=28 |issue=2 |pages=197–199 |year=1992 |doi=10.1049/el:19920123 |bibcode=1992ElL....28..197S}}</ref> === Рударство === Годишно се ископуваат приближно 130,000,000 карати (26,000 килограми) дијаманти, со вкупна вредност од речиси 9 милијарди американски долари, а околу 100,000 килограми се синтетизираат годишно.<ref name=yarnell>{{cite journal|vauthors=Yarnell A|title=The Many Facets of Man-Made Diamonds|url=http://pubs.acs.org/cen/coverstory/8205/8205diamonds.html|journal=[[Chemical and Engineering News]]|volume=82|issue=5|pages=26–31|year=2004|doi=10.1021/cen-v082n005.p026|access-date=October 3, 2006|archive-date=October 28, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081028181945/http://pubs.acs.org/cen/coverstory/8205//8205diamonds.html|url-status=live|url-access=subscription}}</ref> Приближно 49% од дијамантите потекнуваат од [[Централна Африка|Средна]] и [[Јужна Африка (регион)|Јужна Африка]], иако значајни извори на минералот биле откриени во [[Канада]], [[Индија]], [[Русија]], [[Бразил]] и [[Австралија]].<ref name=usgs/> Тие се ископуваат од вулкански цевки од кимберлит и лампроит, кои можат да донесат на површината кристали од дијаманти, кои потекнуваат од длабочините на Земјата каде што високиот притисок и температурите им овозможуваат да се формираат. Рударството и распространувањето (дистрибуција) на природни дијаманти се предмет на чести спорови, како што се загриженоста за продажбата на [[Крвав дијамант|''крвави дијаманти'']] или ''конфликтни дијаманти'' од страна на африкански [[Паравојска|паравоени]] групи.<ref name=conflict>{{cite web|title=Conflict Diamonds |url=https://www.un.org/peace/africa/Diamond.html |publisher=United Nations |date=March 21, 2001 |access-date=May 5, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100309083348/http://www.un.org/peace/africa/Diamond.html |archive-date=March 9, 2010 }}</ref> Синџирот на снабдување со дијаманти е контролиран од ограничен број моќни бизниси, а исто така е високо концентриран на мал број места низ целиот свет. Единствено многу мал дел од дијамантската руда се состои од вистински дијаманти. Рудата се дроби, при што е потребна грижа да не се уништат поголемите дијаманти, а потоа се сортира според густината. Денес, дијамантите се наоѓаат во фракцијата со густина богата со дијаманти со помош на флуоресценција на Х-зраци, по што последните чекори на сортирање се прават рачно. Пред употребата на [[Рендгенски зраци|Х-зраци]] да стане вообичаена,<ref name=x50/> одвојувањето се вршело преку масни ленти; дијамантите имаат посилен смтрмеж да се лепат за маснотии од другите минерали во рудата.<ref name=harlow>{{cite book| vauthors = Harlow GE |title=The nature of diamonds|pages=223, 230–249|url=https://books.google.com/books?id=_WI86J88ydAC&pg=PA223|publisher=Cambridge University Press|year=1998|isbn=978-0-521-62935-5}}</ref> [[Податотека:Udachnaya_pipe.JPG|мини|[[Сибир]]ски рудник за дијаманти Удачнаја]] [[Податотека:Diamond_4.jpg|алт=A clear octahedral stone protrudes from a black rock|мини|Малку деформираната октаедарска форма на овој груб дијамантски кристал во матрица е типична за минералот. Неговите сјајни површини исто така укажуваат дека овој кристал е од примарно наоѓалиште.]] Историски гледано, дијамантите биле пронајдени единствено во [[Алувијална почва|алувијални наслаги]] во Гунтур и Кришна, во делтата на [[Кришна (река)|реката Кришна]] во [[јужна Индија]].<ref>{{cite book| vauthors = Catelle WR |title=The Diamond|publisher=John Lane Co.|year=1911|page=159}}</ref> [[Индија]] била водечка во светот по производство на дијаманти од времето на нивното откривање, приближно во 9 век п.н.е.<ref name=hershey/><ref>{{cite book| vauthors = Ball V |chapter=1|title=Diamonds, Gold and Coal of India|url=https://archive.org/details/diamondscoalgold00ballrich |page=[https://archive.org/details/diamondscoalgold00ballrich/page/n12 1]|publisher=Trübner & Co|location=London|year=1881}} Ball was a geologist in British service.</ref> до средината на 18 век од н.е., но комерцијалниот потенцијал на овие извори бил исцрпен до крајот на 18 век и во тоа време Индија била засенета од [[Бразил]], каде што првите неиндиски дијаманти биле пронајдени во 1725 година.<ref name="hershey" /> Во моментов, еден од најзначајните индиски рудници се наоѓа во Пана. .<ref>{{cite news|url=http://www.9newz.com/mail-today-biggest-diamond-found-in-panna|title=Biggest diamond found in Panna|date=July 1, 2010|publisher=Mail Today|archive-url=https://web.archive.org/web/20110707071636/http://www.9newz.com/mail-today-biggest-diamond-found-in-panna|archive-date=July 7, 2011}}</ref> Екстракцијата на дијаманти од првобитните наоѓалишта (кимберлити и лампроити) започнала во 1870-тите години по откривањето на [[Дијамантски полиња|дијамантските полиња]] во Јужна Африка.<ref>{{cite book | title = Encyclopedia of African history | vauthors = Shillington K | page = 767 | url = https://books.google.com/books?id=Ftz_gtO-pngC&pg=PA767 | publisher = CRC Press | isbn = 978-1-57958-453-5 | year = 2005 | access-date = November 9, 2020 | archive-date = November 9, 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20231109173804/https://books.google.com/books?id=Ftz_gtO-pngC&pg=PA767#v=onepage&q&f=false | url-status = live }}</ref> Производството се зголемило со текот на времето и сега вкупно акумулирано 4,500,000 карати или 900,000 килограми се ископани од тој датум.<ref name=giasummer2007>{{cite journal| vauthors = Janse AJ |title=Global Rough Diamond Production Since 1870|journal=Gems & Gemology|volume=43|pages=98–119|year=2007|doi=10.5741/GEMS.43.2.98|issue=2|bibcode=2007GemG...43...98J }}</ref> 20% од таа количина е ископана во последните пет години, а во текот на последните 10 години, девет нови рудници започнале со производство; уште четири чекаат наскоро да бидат отворени. Повеќето од овие рудници се наоѓаат во Канада, Зимбабве, Ангола и еден во Русија.<ref name=giasummer2007/> Во САД, дијаманти биле пронајдени во [[Арканзас]], [[Колорадо]], [[Ново Мексико]], [[Вајоминг]] и [[Монтана]].<ref name=DGemGLorenz>{{cite journal | vauthors = Lorenz V |title=Argyle in Western Australia: The world's richest diamantiferous pipe; its past and future |journal=Gemmologie, Zeitschrift der Deutschen Gemmologischen Gesellschaft |volume=56 |issue=1–2 |pages=35–40 |year=2007}}</ref><ref name=Montana>{{cite web |title=Microscopic diamond found in Montana |url=http://www.montanastandard.com/articles/2004/10/18/featuresbusiness/hjjfijicjbhdjc.txt | vauthors = Cooke S |work=[[The Montana Standard]] |date=October 17, 2004 |access-date=May 5, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050121085707/http://www.montanastandard.com/articles/2004/10/18/featuresbusiness/hjjfijicjbhdjc.txt |archive-date=January 21, 2005}}</ref> Во 2004 година, откривањето на микроскопски дијамант во САД довело до земање примероци од кимберлитни цевки во јануари 2008 година во оддалечен дел од Монтана. Државниот парк „Дијамантски кратер“ во [[Арканзас]] е отворен за јавноста и е единствениот рудник во светот каде што граѓаните можат да копаат за дијаманти.<ref name=Montana/> Денес, најкомерцијално одржливите наоѓалишта на дијаманти се во Русија (главно во [[Јакутија|Република Саха]], на пример, цевките „Мир“ и Удачнаја), [[Боцвана]], Австралија ([[Северна Австралија|Северна]] и [[Западна Австралија]]) и [[Демократска Република Конго]].<ref>{{cite web| vauthors = Marshall S, Shore J |title=The Diamond Life|url=http://gnn.tv/videos/2/The_Diamond_Life|publisher=[[Guerrilla News Network]]|year=2004|access-date=March 21, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070126235556/http://gnn.tv/videos/2/The_Diamond_Life|archive-date=January 26, 2007}}</ref> Во 2005 година, [[Русија]] произвела речиси една петтина од глобалното производство на дијаманти, според [[Британски геолошки завод|Британскиот геолошки завод]]. Австралија се гордее со најбогатата цевка со дијаманти, при што производството од рудникот за дијаманти Аргајл достигнал врвни нивоа од 42.{{Меѓупростори}}метрички тони годишно во 1990-тите.<ref name=DGemGLorenz/><ref>{{cite journal| vauthors = Shigley JE, Chapman J, Ellison RK |year=2001|title=Discovery and Mining of the Argyle Diamond Deposit, Australia|journal=Gems & Gemology |volume=37|issue=1|pages=26–41 |url=http://www.argylediamonds.com.au/docs/gems_and_gemology.pdf|access-date=February 20, 2010|doi=10.5741/GEMS.37.1.26|bibcode=2001GemG...37...26S |archive-url=https://web.archive.org/web/20090930095856/http://www.argylediamonds.com.au/docs/gems_and_gemology.pdf|archive-date=September 30, 2009}}</ref> Исто така, активно се ископуваат комерцијални наоѓалишта во [[Северозападни Територии|Северозападните Територии]] на Канада и Бразил.<ref name=usgs/> Истражувачите на дијаманти продолжуваат да го бараат светот за цевки од кимберлит и лампроит што содржат дијаманти. ==== Политички прашања ==== [[Податотека:Unsustainable_Growth.webm|мини|Неодржливо ископување дијаманти во Сиера Леоне. Документарен филм како дел од Проектот „Вринда“ за [[Викикниги]]]] Во некои од политички понестабилните [[Централна Африка|средноафрикански]] и [[Западна Африка|западноафрикански]] земји, револуционерните групи ја презеле контролата врз рудниците за дијаманти, употребувајќи ги приходите од продажбата на дијаманти за финансирање на нивните операции. Дијамантите продадени преку овој процес се познати како ''конфликтни дијаманти'' или ''крвави дијаманти''.<ref name=conflict/> Како одговор на загриженоста на јавноста дека нивните купувања на дијаманти придонесуваат за војна и злоупотреба на човековите права, [[Обединети нации|Обединетите нации]], индустријата за дијаманти и земјите што тргуваат со дијаманти го воведоа [[Кимберлиев процес|Кимберлиевиот процес]] во 2002 година.<ref name=kimb>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=hWrEcl2ydzEC&pg=PA305|pages=305–313|title=Resource politics in Sub-Saharan Africa|vauthors=Basedau M, Mehler A|year=2005|publisher=GIGA-Hamburg|isbn=978-3-928049-91-7|access-date=November 9, 2020|archive-date=November 9, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231109173806/https://books.google.com/books?id=hWrEcl2ydzEC&pg=PA305#v=onepage&q&f=false|url-status=live}}</ref> Кимберлиевиот процес има за цел да осигури дека конфликтните дијаманти нема да се измешаат со дијамантите што не се контролирани од таквите бунтовнички групи. Ова се прави со барање од земјите што произведуваат дијаманти да обезбедат доказ дека парите што ги заработуваат од продажбата на дијамантите не се користат за финансирање на криминални или револуционерни активности. Иако Кимберлиевиот процес беше умерено успешен во ограничувањето на бројот на конфликтни дијаманти што влегуваат на пазарот, некои сè уште наоѓаат пат. Според Меѓународното здружение на производители на дијаманти, конфликтните дијаманти сочинуваат 2-3% од сите тргувани дијаманти..<ref>{{cite book|title=World Federation of Diamond Bourses (WFDB) and International Diamond Manufacturers Association: Joint Resolution of 19 July 2000|url=https://books.google.com/books?id=fnRnyS7I9cYC&pg=PA334|publisher=World Diamond Council|date=July 19, 2000|access-date=November 5, 2006|isbn=978-90-04-13656-4|archive-date=November 9, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231109173808/https://books.google.com/books?id=fnRnyS7I9cYC&pg=PA334#v=onepage&q&f=false|url-status=live}}</ref> Две главни недостатоци сè уште ја попречуваат ефикасноста на Кимберлиевиот процес: (1) релативната леснотија на шверцување дијаманти преку африканските граници и (2) насилната природа на рударството на дијаманти во земјите што не се во техничка воена состојба и чии дијаманти затоа се сметаат за „чисти“..<ref name=kimb/> Канадската влада основала посебно тело познато како Канадски кодекс на однесување за дијаманти<ref>{{cite web |title=Voluntary Code of Conduct For Authenticating Canadian Diamond Claims |url=http://www.canadiandiamondcodeofconduct.ca/images/EN_CDCC_Committee_Procedures.pdf |publisher=Canadian Diamond Code Committee|year=2006|access-date=October 30, 2007|archive-date=February 29, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120229233018/http://www.canadiandiamondcodeofconduct.ca/images/EN_CDCC_Committee_Procedures.pdf}}</ref> за да помогне во автентицирањето на канадските дијаманти. Ова претставува строг систем за следење на дијамантите и помага да се заштити етикетата „без конфликт“ на канадските дијаманти.<ref>{{cite journal| vauthors = Kjarsgaard BA, Levinson AA |title=Diamonds in Canada|journal=Gems and Gemology|volume=38|issue=3|pages=208–238|year=2002|doi=10.5741/GEMS.38.3.208|doi-access=free|bibcode=2002GemG...38..208K }}</ref> Искористувањето на минерални ресурси генерално предизвикува неповратна штета на животната средина, која мора да се спореди со социо-економските придобивки за земјата.<ref>A meta-analysis of the environmental impact specific to diamond mining is in {{Cite report | vauthors = Oluleye G | title = Environmental Impacts of Mined Diamonds |publisher=Imperial College London Consultants |url=https://www.imperial-consultants.co.uk/wp-content/uploads/2021/02/Final-report-Environmental-Impacts-of-Mined-Diamonds-updated-8-21.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20211203093203/https://www.imperial-consultants.co.uk/wp-content/uploads/2021/02/Final-report-Environmental-Impacts-of-Mined-Diamonds-updated-8-21.pdf |archive-date=December 3, 2021 |url-status=live |access-date=July 1, 2022}} <!-- NOTE ON DATE: They don't put a date on the case study's page. The page copyright is 2019, but the upload is dated 2021/02, and the report itself cites a 2020 study. Case study url: https://www.imperial-consultants.co.uk/casestudies/meta-study-environmental-impact-of-diamond-mining/ --> <!-- OLD VERSION: https://www.imperial-consultants.co.uk/wp-content/uploads/2021/02/Final-report-Environmental-Impacts-of-Mined-Diamonds.pdf --></ref> == Синтетика, симуланти и подобрувања == === Синтетика === Синтетичките дијаманти претставуваат дијаманти кои се произведени во лабораторија, за разлика од дијамантите ископани од Земјата. Гемолошката и индустриската употреба на дијамантот создале голема побарувачка за необработени камења. Оваа побарувачка во голема мера е задоволена од синтетички дијаманти, кои се произведуваат со различни процеси повеќе од половина век. Сепак, во последниве години станало можно да се произведуваат синтетички дијаманти со квалитет на скапоцен камен со значителна големина.<ref name="AMNH"/> Можно е да се направат безбојни синтетички скапоцени камења кои, на молекуларно ниво, се идентични со природните камења и толку визуелно слични што единствено гемолог со специјална опрема може да ја препознае разликата.<ref name="bain">{{cite web |url=http://www.bain.com/Images/PR_BAIN_REPORT_The_global_diamond_industry.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20120131062348/http://www.bain.com/Images/PR_BAIN_REPORT_The_global_diamond_industry.pdf |archive-date=January 31, 2012 |url-status=live|title=The Global Diamond Industry: Lifting the Veil of Mystery|publisher=[[Bain and Company|Bain & Company]]|access-date=January 14, 2012}}</ref> Поголемиот дел од комерцијално достапните синтетички дијаманти се жолти и се произведуваат со таканаречени процеси ''со висок притисок и висока температура''.<ref>{{cite journal| vauthors = Shigley JE, Abbaschian R |title=Gemesis Laboratory Created Diamonds|journal=Gems & Gemology|volume=38|issue=4|pages=301–309|year=2002|doi=10.5741/GEMS.38.4.301|doi-access=free|bibcode=2002GemG...38..301S }}</ref> Жолтата боја е предизвикана од [[азот]]ни нечистотии. Може да се репродуцираат и други бои како сина, зелена или розова, кои се резултат на додавање на [[Бор (елемент)|бор]] или од зрачење по синтезата.<ref>{{cite journal| vauthors = Shigley JE, Shen AH, Breeding CM, McClure SF, Shigley JE |title=Lab Grown Colored Diamonds from Chatham Created Gems|journal=Gems & Gemology|volume=40|issue=2|pages=128–145|year=2004|doi=10.5741/GEMS.40.2.128|doi-access=free|bibcode=2004GemG...40..128S }}</ref> Друг популарен метод за одгледување синтетички дијаманти е хемиско таложење со пареа (CVD). Растот се случува под низок притисок (под атмосферскиот притисок). Вклучува внесување мешавина од гасови (обично 1 до 99 метани до [[водород]]) во комора и нивно разделување на хемиски активни [[Радикал (хемија)|радикали]] во [[плазма]] запалена со [[микробранови]], топол филамент, лачно празнење, факел за гасно заварување или [[ласер]].<ref>{{cite journal | vauthors = Werner M, Locher R |title=Growth and application of undoped and doped diamond films |journal=Reports on Progress in Physics |volume=61 |pages=1665–1710 |year=1998 |doi=10.1088/0034-4885/61/12/002 |issue=12 |bibcode=1998RPPh...61.1665W|s2cid=250878100 }}</ref> Овој метод најчесто се употребува за премази, но може да произведе и монокристали со големина од неколку милиметри.<ref name=yarnell/> Од 2010 година, речиси сите 5.000&nbsp;милиони карати (1.000{{Меѓупростори}}тони) синтетички дијаманти произведени годишно се наменети за индустриска употреба. Околу 50% од 133&nbsp;милиони карати природни дијаманти ископани годишно завршуваат во индустриска употреба.<ref name="bain"/><ref>{{cite web|url=https://www.cnbc.com/2012/08/27/the-billion-dollar-business-of-diamonds-from-mining-to-retail.html|vauthors=Pisani B|title=The Business of Diamonds, From Mining to Retail|publisher=[[CNBC]]|date=August 27, 2012|access-date=September 9, 2017|archive-date=July 7, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170707001321/http://www.cnbc.com/id/48782968|url-status=live}}</ref> Трошоците на рударските компании се во просек од 40 до 60 американски долари по карат за природни безбојни дијаманти, додека трошоците на синтетичките производители се во просек {{Безпрелом|$2,500 по карат}} за синтетички, безбојни дијаманти со квалитет на скапоцен камен.<ref name="bain" /> {{Rp|79}}Сепак, купувачот е поверојатно да наиде на синтетички дијамант кога бара дијамант со убава боја, бидејќи само 0,01% од природните дијаманти се со убава боја, додека поголемиот број на синтетички дијаманти се обоени на некој начин.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zNicdkuulE4C&pg=PA428|pages=426–430|title=Industrial Minerals & Rocks|vauthors=Kogel JE|publisher=SME|year=2006|isbn=978-0-87335-233-8|access-date=November 9, 2020|archive-date=November 9, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231109173917/https://books.google.com/books?id=zNicdkuulE4C&pg=PA428#v=onepage&q&f=false|url-status=live}}</ref> === Симуланти === [[Податотека:Moissanite_ring.JPG|алт=A round sparkling, clear gemstone with many facets.|мини|Синтетички силициум карбид сечен со скапоцени камења поставен во прстен]] Симулантот на дијамант претставува материјал кој не е дијамант и се употребува за симулирање на изгледот на дијамант. Коцкестиот циркон е најчест. Скапоцениот камен [[муасанит]] ([[силициум карбид]]) може да се третира како симулант на дијамант, иако е поскап за производство од коцкестиот. И двата се произведуваат синтетички.<ref>{{cite book| vauthors = O'Donoghue M, Joyner L |title=Identification of gemstones|pages=12–19|publisher=Butterworth-Heinemann|location=Great Britain|year=2003|isbn=978-0-7506-5512-5}}</ref> === Подобрувања === Збогатувањата со дијаманти се специфични третмани кои се изведуваат на природни или синтетички дијаманти (обично оние кои веќе се исечени и полирани во скапоцен камен), кои се дизајнирани да ги подобрат гемолошките карактеристики на каменот на еден или повеќе начини. Тие вклучуваат ласерско дупчење за отстранување на инклузии, нанесување на заптивни средства за пополнување на пукнатини, третмани за подобрување на степенот на боја на белиот дијамант и третмани за давање боја на белиот дијамант.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=kCc80Q4gzSgC&pg=PA115|page=115|title=The diamond formula|vauthors=Barnard AS|publisher=Butterworth-Heinemann|year=2000|isbn=978-0-7506-4244-6|access-date=November 9, 2020|archive-date=November 9, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231109173812/https://books.google.com/books?id=kCc80Q4gzSgC&pg=PA115#v=onepage&q&f=false|url-status=live}}</ref> Премазите сè повеќе се употребуваат за да му дадат на симулантот на дијамант, како што е коцкестиот циркон, изглед што е повеќе „дијамантски“. Една таква супстанца е јаглеродот сличен на дијамант - аморфен јаглероден материјал кој има некои физички својства слични на оние на дијамантот. Рекламирањето покажува дека таков премаз би ги пренел некои од овие својства слични на дијамант на обложениот камен, со што би го подобрил симулантот на дијамант. Техниките како што е Рамановата спектроскопија би требало лесно да го распознае таков третман.<ref>{{cite journal| vauthors = Shigley JE |title=Observations on new coated gemstones|journal=Gemmologie: Zeitschrift der Deutschen Gemmologischen Gesellschaft|volume=56|issue=1–2|pages=53–56|year=2007}}</ref> === Распознавање === [[Податотека:Diamond_(side_view).png|мини|Катодолуминисцентна слика од дијамант, направена со скенирачки електронски микроскоп]] Раните тестови за распознавање на дијаманти вклучувале тест за гребење кој се потпирал на супериорната тврдост на дијамантот. Овој тест е деструктивен, бидејќи дијамантот може да изгребе друг дијамант и ретко се користи денес. Наместо тоа, распознавањето на дијамантите се потпира на неговата супериорна топлинска спроводливост. Електронските термички сонди се широко користени во гемолошките центри за одвојување на дијамантите од нивните имитации. Овие сонди се состојат од пар термистори на батерии поставени во тенок бакарен врв. Едниот термистор функционира како уред за греење, додека другиот ја мери температурата на бакарниот врв: ако каменот што се тестира е дијамант, тој ќе ја спроведе топлинската енергија на врвот доволно брзо за да произведе мерлив пад на температурата. Овој тест трае околу две до три секунди.<ref>{{cite patent | inventor = Wenckus JF | country = US | number = 4488821 | title = Method and means of rapidly distinguishing a simulated diamond from natural diamond | pubdate = December 18, 1984 | fdate = November 24, 1982 | pridate = March 3, 1981 | assign1 = Ceres Electronics Corporation }}; {{US patent|4488821}}</ref> Додека топлинската сонда може да ги одвои дијамантите од поголемиот број на нивни симуланти, разликувањето помеѓу различни видови дијаманти, на пример синтетички или природни, озрачени или неозрачени итн., бара понапредни, оптички техники. Овие техники се употребуваат и за некои симулатори на дијаманти, како што е силициум карбид, кои го поминуваат тестот за топлинска спроводливост. Оптичките техники можат да разликуваат помеѓу природни и синтетички дијаманти. Тие исто така можат да разликуваат огромно мнозинство третирани природни дијаманти.<ref name=raman>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=W2cSkEsWbSkC&pg=PA387|pages=387–394|title=Raman spectroscopy in archaeology and art history|vauthors=Edwards HG, Chalmers GM|publisher=Royal Society of Chemistry|year=2005|isbn=978-0-85404-522-8|access-date=November 9, 2020|archive-date=November 9, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231109174417/https://books.google.com/books?id=W2cSkEsWbSkC&pg=PA387#v=onepage&q&f=false|url-status=live}}</ref> „Совршени“ кристали (на ниво на атомска решетка) никогаш не се пронајдени, па затоа и природните и синтетичките дијаманти секогаш поседуваат карактеристични несовршености, кои произлегуваат од околностите на нивниот раст на кристалите, што им овозможува да се разликуваат едни од други.<ref name=spot/> Лабораториите употребуваат техники како што се спектроскопија, микроскопија и луминисценција под краткобранова ултравиолетова светлина за да го утврдат потеклото на дијамантот.<ref name=raman/> Тие исто така употребуваат специјално изработени инструменти за да им помогнат во процесот на идентификација. Два инструменти за скрининг се ''DiamondSure'' и ''DiamondView'', и двата се произведени од ''Diamond Trading Company'' и пласирани на пазарот од GIA.<ref>{{cite web |vauthors=Donahue PJ |title=DTC Appoints GIA Distributor of DiamondSure and DiamondView |url=http://www.professionaljeweler.com/archives/news/2004/041904story.html |work=Professional Jeweler Magazine |date=April 19, 2004 |access-date=March 2, 2009 |archive-date=March 6, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120306220856/http://www.professionaljeweler.com/archives/news/2004/041904story.html }}</ref> Можни се неколку методи за разликување на синтетички дијаманти, во зависност од методот на производство и бојата на дијамантот. Дијамантите обично може да се распознаат преку портокалова флуоресценција. Дијамантите во боја D–J може да се скенираат преку ''Diamond Spotter'' на [[Швајцарски гемолошки институт|Швајцарскиот гемолошки институт]] <ref>{{cite web|title=SSEF diamond spotter and SSEF illuminator|url=http://dkamhi.com/ssef%20type%20IIa.htm|publisher=SSEF Swiss Gemmological Institute|access-date=May 5, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090627023938/http://dkamhi.com/ssef%20type%20IIa.htm|archive-date=June 27, 2009}}</ref>. Камењата во опсегот на бои D–Z може да се испитаат преку DiamondSure UV/видлив спектрометар, алатка развиена од De Beers.<ref name=spot>{{cite journal| vauthors = Welbourn C |title=Identification of Synthetic Diamonds: Present Status and Future Developments, Proceedings of the 4th International Gemological Symposium|journal=Gems and Gemology|volume=42|issue=3|pages=34–35|year=2006}}</ref> Слично на тоа, природните дијаманти обично имаат мали несовршености и недостатоци, како што се вклучувања на туѓ материјал, кои не се гледаат кај синтетичките дијаманти. Уредите за скрининг кои се основаат на детекција на тип на дијамант можат да се употребат за да се направи разлика помеѓу дијаманти кои се секако природни и дијаманти кои се потенцијално синтетички. Овие потенцијално синтетички дијаманти бараат повеќе истражувања во специјализирана лабораторија. Примери за комерцијални уреди за скрининг се D-Screen (WTOCD / HRD Antwerp), Alpha Diamond Analyzer (Bruker / HRD Antwerp) и D-Secure (DRC Techno). ==Дијамантите како тема во уметноста и во популарната култура== * „Работилницата за режење дијаманти...“ - расказ на [[Андре Бретон]].<ref>Андре Бретон, ''Рајот не е наполно загубен''. Скопје: Култура, 1989, стр. 45-47.</ref> * „Дијамантите се вечни“ (англиски: ''Diamonds are forever'') - песна на американската пејачка [[Ширли Бејзи]] од 1961 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=QFSAWiTJsjc Shirley Bassey - Diamonds Are Forever (Official song HD/HQ) Original Version (пристапено на 12.11.2016)]</ref> * „Луси на небо, со дијаманти“ (англиски: ''Lucy in the Sky with Diamonds'') - песна на англиската група „[[Битлси]]“ (''The Beatles'') од 1967 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=xxaOItEmu3U YouTube, The Beatles - Lucy in the Sky with Diamonds (пристапено на 4.2.2017)]</ref> * „Дијаманти во рудникот“ (англиски: ''Diamonds in the mine'') - песна на канадскиот музичар [[Леонард Коен]] од 1971 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=KDXVcg0J2d4 Leonard Cohen - Diamonds in the mine (пристапено на 12.11.2016)]</ref> * „Црн дијамант“ (англиски: ''Black Diamond'') - песна на американската [[Рок-музика|рок]]-група „[[Кис]]“ (''Kiss'') од 1974 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=y0nNZ5wAWZE YouTube, Kiss Black Diamond (пристапено на 7.6.2017)]</ref> * „Дијаманти и ’рѓа“ (англиски: ''Diamonds and Rust'') - песна од истоимениот албум на американската музичарка [[Џоан Баез]] од 1975 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=1ST9TZBb9v8 YouTUbe, Joan Baez - Diamonds and Rust (With Lyrics) (пристапено на 4.3.2018)]</ref> * „Дијаманти и злато“ (англиски: ''Diamonds & Gold'') - песна на американскиот музичар [[Том Вејтс]] (''Tom Waits'') од 1985 година.<ref>[https://www.discogs.com/Tom-Waits-Rain-Dogs/master/13960 DISCOGS, Tom Waits ‎– Rain Dogs (пристапено на 20.7.2019)]</ref> * „Таа е дијамант“ (англиски: ''She's A Diamond'') — песна на американската рок-група Опал од 1987 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/30244-Opal-Happy-Nightmare-Baby Opal (2) – Happy Nightmare Baby (пристапено на 8.7.2023)]</ref> * „Дијаманти“ (англиски: ''Diamonds'') - песна на американската пејачка [[Ријана]] од 2012 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=lWA2pjMjpBs Rihanna - Diamonds (пристапено на 12.11.2016)]</ref> * „[[Дијамантите се вечни (филм)|Дијамантите се вечни]]“ (англиски: ''Diamonds are Forever'') - филм во [[режија]] на [[Гај Хамилтон]].<ref>''Антена'', бр. 805, 29.11.2013, стр. 11.</ref> == Белешки == {{notelist}} == Наводи == {{Reflist|30em}} == Цитирани наводи == {{refbegin|30em}} * {{cite book |vauthors=Even-Zohar C |year=2007 |title=From Mine to Mistress: Corporate Strategies and Government Policies in the International Diamond Industry |edition=2nd |publisher=Mining Journal Press |url=http://www.mine2mistress.com/ |access-date=April 18, 2007 |archive-date=March 10, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200310081831/http://www.mine2mistress.com/ |url-status=live }} * {{cite book | vauthors = Davies G |year=1994 |title=Properties and growth of diamond |publisher=INSPEC |isbn=978-0-85296-875-8}} * {{cite book | vauthors = O'Donoghue M |title=Gems | url = https://archive.org/details/isbn_9780750658560 |publisher=Elsevier |year=2006 |isbn=978-0-7506-5856-0}} * {{cite book | vauthors = O'Donoghue M, Joyner L |year=2003 |title=Identification of gemstones |publisher=Butterworth-Heinemann |location=Great Britain |isbn=978-0-7506-5512-5}} * {{cite book | vauthors = Feldman A, Robins LH |year=1991 |title=Applications of Diamond Films and Related Materials | url = https://archive.org/details/applicationsofdi0000inte |publisher=Elsevier|isbn=978-1-48329124-6}} * {{cite book | vauthors = Field JE |year=1979 |title=The Properties of Diamond | url = https://archive.org/details/propertiesofdiam0000unse_t9y1 |publisher=Academic Press |location=London |isbn=978-0-12-255350-9}} * {{cite book | vauthors = Field JE |year=1992 |title=The Properties of Natural and Synthetic Diamond |publisher=Academic Press |location=London |isbn=978-0-12-255352-3}} * {{cite book |vauthors=Hershey W |year=2004|edition=Reprint|orig-date=1940 |title=The Book of Diamonds |publisher=Hearthside Press New York |url=http://www.farlang.com/diamonds/hershey-diamond-chapters/page_001 |isbn=978-1-4179-7715-4 |access-date=August 18, 2011 |archive-date=August 20, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140820053011/http://www.farlang.com/diamonds/hershey-diamond-chapters/page_001 |url-status=live }} * {{cite book |vauthors=Koizumi S, Nebel CE, Nesladek M |year=2008 |title=Physics and Applications of CVD Diamond |publisher=Wiley VCH |isbn=978-3-527-40801-6 |url=https://books.google.com/books?id=pRFUZdHb688C |access-date=November 9, 2020 |archive-date=November 9, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109174432/https://books.google.com/books?id=pRFUZdHb688C |url-status=live }} * {{cite book |vauthors=Pan LS, Kani DR |year=1995 |title=Diamond: Electronic Properties and Applications |publisher=Kluwer Academic Publishers |url=https://books.google.com/books?id=ZtfFEoXkU8wC&pg=PP1 |isbn=978-0-7923-9524-9 }} * {{cite book | vauthors = Pagel-Theisen V |year=2001 |title=Diamond Grading ABC: the Manual |publisher=Rubin & Son |location=Antwerp |isbn=978-3-9800434-6-5}} * {{cite book | vauthors = Radovic RL, Walker RM, Thrower PA | author-link3 = Peter Thrower |year=1965 |title=Chemistry and physics of carbon: a series of advances |publisher=Marcel Dekker |location=New York |isbn=978-0-8247-0987-7}} * {{cite book |vauthors=Tolkowsky M |year=1919 |title=Diamond Design: A Study of the Reflection and Refraction of Light in a Diamond |publisher=E. & F.N. Spon |location=London |url=http://www.folds.net/diamond/index.html |access-date=March 13, 2007 |archive-date=March 12, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230312204834/http://www.folds.net/diamond/index.html |url-status=live }} * {{cite book |vauthors=Wise RW |year=2016 |title=Secrets of the Gem Trade: The Connoisseur's Guide to Precious Gemstones |isbn=978-0-9728223-2-9 |publisher=Brunswick House Press |url=http://secretsofthegemtrade.com/ |edition=Second |access-date=May 11, 2021 |archive-date=August 19, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190819182845/http://secretsofthegemtrade.com/ |url-status=live }} * {{cite book |vauthors=Zaitsev AM |year=2001 |title=Optical Properties of Diamond: A Data Handbook |publisher=Springer |url=https://books.google.com/books?id=msU4jkdCEhIC&pg=PP1 |isbn=978-3-540-66582-3 |access-date=November 9, 2020 |archive-date=November 9, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109174953/https://books.google.com/books?id=msU4jkdCEhIC&pg=PP1#v=onepage&q&f=false |url-status=live }} {{refend}} == Дополнителни читање == * {{Cite magazine | vauthors = Epstein EJ |date=February 1982 |title=Have You Ever Tried to Sell a Diamond? |url=https://www.theatlantic.com/doc/198202/diamond |archive-url=https://web.archive.org/web/20060315041428/https://www.theatlantic.com/doc/198202/diamond |archive-date=March 15, 2006 |magazine=[[The Atlantic (magazine)|The Atlantic Monthly]] |access-date=January 2, 2023}} * {{Cite web | vauthors = Tyson P |date=November 2000 |title=Diamonds in the Sky |url=https://www.pbs.org/wgbh/nova/diamond/sky.html |department=The Diamond Deception |work=[[Nova (American TV program)|Nova]] |publisher=[[PBS]] |access-date=January 2, 2023}} == Надворешни врски == {{wikibooks|Development Cooperation Handbook|Stories/Unsustainable Growth|Unsustainable Growth}} {{Sister project links |wikt=diamond |commons=Diamond |b=no |n=no |q=Diamond |s=no |v=no}} * [http://www.ioffe.ru/SVA/NSM/Semicond/Diamond/index.html Properties of diamond: Ioffe database] * {{cite web|url=https://www.gia.edu/doc/A-Contribution-to-Understanding-the-Effect-of-Blue-Fluorescence-on-the-Appearance-of-Diamonds |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908111042/https://www.gia.edu/doc/A-Contribution-to-Understanding-the-Effect-of-Blue-Fluorescence-on-the-Appearance-of-Diamonds | title="A Contribution to the Understanding of Blue Fluorescence on the Appearance of Diamonds" |date=2007 |work=Gemological Institute of America (GIA) |archive-date=September 8, 2017 }} {{хемија-никулец}} {{Скапоцени камења}} {{Мосова скала}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Дијаманти| ]] [[Категорија:Кристали]] [[Категорија:Коцкести минерали]] [[Категорија:Самородни елементи]] [[Категорија:Индустриски минерали]] [[Категорија:Стопанска геологија]] [[Категорија:Проѕирни материјали]] [[Категорија:Луминисцентни минерали]] [[Категорија:Полуспроводници од IV група]] 9xbut6j6deskledimwbr54lpieqwvtl Бензен 0 18093 5588790 5587764 2026-07-07T18:07:45Z InternetArchiveBot 92312 Add 1 book for Verifiability (20260707sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 5588790 wikitext text/x-wiki {{chembox |Watchedfields = changed |verifiedrevid = 464365865 |Name = Бензен |ImageFileL1_Ref = {{chemboximage|correct|??}} |ImageFileL1 = Benzene geometrie (2).svg |ImageNameL1 = Skeletal formula detail of benzene. |ImageSizeL1 = 130px |ImageCaptionL1 = Геометриско |ImageFileR1 = Benzene-aromatic-3D-balls.png |ImageNameR1 = Benzene ball-and-stick model |ImageSizeR1 = 125px |ImageCaptionR1 = Модел со стапчиња и топчиња |ImageFile2 = Benzene-3D-vdW.png |ImageName2 = Benzene molecule |ImageSize2 = 150px |ImageCaption2 = Просторно пополнувачки модел |IUPACName =Бензен<ref name=iupac2013>{{cite book | title = Nomenclature of Organic Chemistry: IUPAC Recommendations and Preferred Names 2013 (Blue Book) | publisher = The [[Royal Society of Chemistry]] | date = 2014 | location = Cambridge | pages = 10, 22, 204, 494, 577 | doi = 10.1039/9781849733069 | isbn = 978-0-85404-182-4| last1 = Favre | first1 = Henri A. | last2 = Powell | first2 = Warren H. }}</ref> |OtherNames = Бензол ''(historic/German)''<br>Фенан<br/>Фенилен хидрид<br/>Циклохекс-1,3,5-триен; 1,3,5-Циклохекстриен (theoretical resonance isomers)<br>[6Анулен (not recommended<ref name=iupac2013 />)<br/>Фене ''(историско)'' |Section1 = {{Chembox Identifiers |CASNo = 71-43-2 |CASNo_Ref = {{cascite|correct|CAS}} |PubChem = 241 |ChemSpiderID = 236 |ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}} |UNII = J64922108F |UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} |KEGG = C01407 |KEGG_Ref = {{keggcite|correct|kegg}} |ChEBI = 16716 |ChEBI_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} |ChEMBL = 277500 |ChEMBL_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} |RTECS = CY1400000 |SMILES = c1ccccc1 |EINECS = 200-753-7 |StdInChI = 1S/C6H6/c1-2-4-6-5-3-1/h1-6H |StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} |StdInChIKey = UHOVQNZJYSORNB-UHFFFAOYSA-N |StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} }} |Section2 = {{Chembox Properties |C=6 | H=6 |Appearance = Безбојна течност |Odour = сладок ароматичен |Density = 0.8765(20) g/cm<sup>3</sup><ref name="handbook13">{{RubberBible86th}}</ref> |Solubility = 1.53 g/L (0 °C)<br> 1.81 g/L (9 °C)<br> 1.79 g/L (15 °C)<ref>{{cite journal |last1=Arnold |first1=D. |last2=Plank |first2=C. |last3=Erickson |first3=E. |last4=Pike |first4=F. |title=Solubility of Benzene in Water |year=1958 |journal=[[Industrial & Engineering Chemistry Chemical & Engineering Data Series]] |volume=3 |issue=2 |pages=253–256 |doi=10.1021/i460004a016}}</ref><!--1st ref is most comprehensive but is paywalled---><ref>{{cite journal |last1=Breslow |first1=R. |last2=Guo |first2=T. |title=Surface tension measurements show that chaotropic salting-in denaturants are not just water-structure breakers |url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_1990-01_87_1/page/167 |year=1990 |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America]] |volume=87 |issue=1 |pages=167–9 |pmid=2153285 |pmc=53221 |doi=10.1073/pnas.87.1.167|bibcode = 1990PNAS...87..167B |doi-access=free }}</ref><ref>{{cite book |last1=Coker |first1=A. Kayode |last2=Ludwig |first2=Ernest E. |title=Ludwig's Applied Process Design for Chemical And Petrochemical Plants |url=https://books.google.com/books?id=N8RcH8juG_YC&pg=PA114 |access-date=2012-05-31 |volume=1 |year=2007 |publisher=Elsevier |isbn=978-0-7506-7766-0 |page=114 |archive-date=2016-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160312120850/https://books.google.com/books?id=N8RcH8juG_YC&pg=PA114 |url-status=live}}</ref><br> 1.84 g/L (30 °C)<br> 2.26 g/L (61 °C)<br> 3.94 g/L (100 °C)<br> 21.7 g/kg (200 °C, 6.5 MPa)<br> 17.8 g/kg (200 °C, 40 MPa)<ref name=chemister>{{Cite web | url=http://chemister.ru/Database/properties-en.php?dbid=1&id=644 | title=Benzol | access-date=2014-05-29 | archive-date=2014-05-29 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140529232137/http://chemister.ru/Database/properties-en.php?dbid=1&id=644 | url-status=live }}</ref> |SolubleOther = Растворлив во [[алкохол]], [[хлороформ|CHCl<sub>3</sub>]], [[јаглерод тетрахлорид|CCl<sub>4</sub>]], [[диетил етер]], [[ацетон]], [[оцетна киселина]]<ref name=chemister /> |Solubility1 = 5.83 g/100 g (20 °C)<br> 6.61 g/100 g (40 °C)<br> 7.61 g/100 g (60 °C)<ref name=chemister /> |Solvent1 = етандиол |Solubility2 = 20 °C, раствор во етанол:<br> 1.2 mL/L (20% v/v)<ref name=sioc>{{cite book|author1=Atherton Seidell|author2=William F. Linke|title=Solubilities of Inorganic and Organic Compounds: A Compilation of Solubility Data from the Periodical Literature. Supplement|url=https://books.google.com/books?id=k2e5AAAAIAAJ|year=1952|publisher=Van Nostrand|access-date=2015-06-27|archive-date=2020-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200311230632/https://books.google.com/books?id=k2e5AAAAIAAJ|url-status=live}}</ref> |Solvent2 = ethanol |Solubility3 = 20 °C, раствор во ацетон:<br> 7.69 mL/L (38.46% v/v)<br> 49.4 mL/L (62.5% v/v)<ref name=sioc /> |Solvent3 = acetone |Solubility4 = 52 g/100 g (20 °C)<ref name=chemister /> |Solvent4 = диетилен гликол |MeltingPtC = 5.53 |BoilingPtC = 80.1 |Viscosity = 0.7528 [[Poise (unit)|cP]] (10 °C)<br> 0.6076 cP (25 °C)<br> 0.4965 cP (40 °C)<br> 0.3075 cP (80 °C) |LambdaMax = 255 nm |RefractIndex = 1.5011 (20 °C)<br> 1.4948 (30 °C)<ref name=chemister /> |ConjugateAcid = [[Бензениум]]<ref>{{Cite web|publisher=[[PubChem]]|title=Benzenium (CID 12533897|url=https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/12533897|access-date=September 18, 2022|date=February 8, 2007}}</ref> |ConjugateBase = [[Бензидин]]<ref>{{Cite web|publisher=[[PubChem]]|date=June 24, 2005|title=Benzenide (CID 5150480)|url=https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/5150480|access-date=September 18, 2022}}</ref> |LogP = 2.13 |MagSus = −54.8·10<sup>−6</sup> cm<sup>3</sup>/mol |VaporPressure = 12.7 kPa (25 °C)<br> 24.4 kPa (40 °C)<br> 181 kPa (100 °C)<ref name=nist>{{nist|name=Benzene|id=C71432|accessdate=2014-05-29|mask=FFFF|units=SI}}</ref> }} |Section3 = {{Chembox Structure |MolShape = [[Планарано тригонална]] |Dipole = 0 [[Debye|D]] }} |Section4 = {{Chembox Thermochemistry |DeltaHf = 48.7 kJ/mol |HeatCapacity = 134.8 J/mol·K |Entropy = 173.26 J/mol·K<ref name=nist /> |DeltaHc = -3267.6 kJ/mol<ref name=nist /> }} |Section7 = {{Chembox Hazards |ExternalSDS = [http://www.hmdb.ca/system/metabolites/msds/000/001/365/original/HMDB01505.pdf?1358893540 HMDB] |GHSPictograms = {{GHS02}}{{GHS06}}{{GHS07}}{{GHS08}}{{GHS environment}}<ref name="sigma">[[Sigma-Aldrich]] Co., [http://www.sigmaaldrich.com/catalog/product/sial/401765 Benzene] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161201060259/http://www.hmdb.ca/system/metabolites/msds/000/001/365/original/HMDB01505.pdf?1358893540 |date=2016-12-01 }}. Retrieved on 2014-05-29.</ref> |GHSSignalWord = Danger |HPhrases = {{H-phrases|225|302|304|305|315|319|340|350|372|410}}<ref name="sigma" /> |PPhrases = {{P-phrases|201|210|301+310|305+351+338|308+313|331}}<ref name="sigma" /> |FlashPtC = −11.63 |AutoignitionPtC = 497.78 |ExploLimits = 1.2–7.8% |NFPA-H = 2 |NFPA-F = 3 |NFPA-R = 0 |LD50 = 80,8 mg/kg (стаорец, орално)<ref>Benzene, toxicity</ref> |PEL = TWA 1 ppm, ST 5 ppm<ref name=PGCH>{{PGCH|0049}}</ref> |REL = Ca TWA 0.1 ppm ST 1 ppm<ref name=PGCH/> |IDLH = 500 ppm<ref name=PGCH/> |MainHazards = потенцијално канцероген, запалив |LCLo = 44,000 ppm (rabbit, 30 min)<br/>44,923 ppm (dog)<br/>52,308 ppm (cat)<br/>20,000 ppm (human, 5 min)<ref>{{IDLH|71432|Benzene}}</ref> }} |Section8 = {{Chembox Related |OtherCompounds = [[Toluene]]<br> [[Borazine]] }} }} '''Бензен''' е [[Органско соединение|органско хемиско соединение]] со [[Хемиска формула|молекулска формула]] C<sub>6</sub>H<sub>6</sub>. Молекулата на бензенот е составена од шест јаглеродни атоми споени во рамен прстен со по еден атом на водород прикачен на секој. Бидејќи содржи само атоми на јаглерод и водород, бензенот е класифициран како [[јаглеводород]].<ref>{{Cite web|title=Benzene - an overview {{!}} ScienceDirect Topics|url=https://www.sciencedirect.com/topics/chemical-engineering/benzene|access-date=2020-11-25|website=www.sciencedirect.com|archive-date=2021-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210208054406/https://www.sciencedirect.com/topics/chemical-engineering/benzene|url-status=live}}</ref> Бензенот е природна состојка на нафтата и е една од елементарните петрохемикалии. Поради цикличните континуирани пи врски помеѓу јаглеродните атоми, бензенот е класифициран како [[ароматичен јаглеводород]]. Бензенот е безбојна и многу запалива течност со сладок мирис и делумно е одговорен за аромата на бензинот. Се користи првенствено како прекурсор за производство на хемикалии со посложена структура, како што се етилбензен и кумен, од кои годишно се произведуваат милијарди килограми. Иако бензенот е главна индустриска хемикалија, тој наоѓа ограничена употреба во производите за широка потрошувачка поради неговата токсичност. ==Историја== ===Откритие=== Зборот „бензен“ потекнува од „гума бензоин“ (бензоинска смола), ароматична смола позната уште од античко време во Југоисточна Азија; а подоцна и на европските фармацевти и парфимерии во 16 век преку трговските патишта.<ref>The word "benzoin" is derived from the Arabic expression "''luban jawi''", or "[[frankincense]] of [[Java]]". {{cite book|url=https://archive.org/details/fragrancestoryof0000morr|title=Fragrance: The Story of Perfume from Cleopatra to Chanel|last=Morris|first=Edwin T.|publisher=Charles Scribner's Sons|year=1984|isbn=978-0684181950|page=[https://archive.org/details/fragrancestoryof0000morr/page/101 101]}}</ref> Киселиот материјал бил извлечен од бензоин со [[сублимација]] и наречен „цвеќиња на бензоин“ или бензоева киселина. Јаглеводородот добиен од бензоева киселина на тој начин го добил името бензин, бензол или бензен.<ref name=rocke>{{cite journal|author= Rocke, A. J. |title=Hypothesis and Experiment in the Early Development of Kekule's Benzene Theory|journal=[[Annals of Science]]|volume=42|year=1985|pages=355–81|doi =10.1080/00033798500200411|issue= 4}}</ref> [[Мајкл Фарадеј]] прв го изолирал и идентификувал бензенот во 1825 година од маслениот остаток добиен од производството на осветлувачки гас, давајќи му го името ''бикарбура од водород''.<ref>{{cite journal|author=Faraday, M.|title=On new compounds of carbon and hydrogen, and on certain other products obtained during the decomposition of oil by heat|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society|volume=115|year=1825|pages=440–466|url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k559209/f473.image|doi=10.1098/rstl.1825.0022|jstor=107752|author-link=Michael Faraday|doi-access=free|access-date=2012-01-15|archive-date=2020-11-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20201121235017/http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k559209/f473.image|url-status=live}} On pages 443–450, Faraday discusses "bicarburet of hydrogen" (benzene). On pages 449–450, he shows that benzene's empirical formula is C<sub>6</sub>H<sub>6</sub>, although he doesn't realize it because he (like most chemists at that time) used the wrong atomic mass for carbon (6 instead of 12).</ref><ref>{{cite journal|author= Kaiser, R. |title=Bicarburet of Hydrogen. Reappraisal of the Discovery of Benzene in 1825 with the Analytical Methods of 1968|journal=Angewandte Chemie International Edition in English|volume=7|issue=5|year=1968|pages=345–350|doi=10.1002/anie.196803451}}</ref> Во 1833 година, Еилхард Мичерлих го произведе со дестилирање на бензоева киселина (од гума за бензоин) и вар. На соединението му го дал името бензин.<ref>{{cite journal|author=Mitscherlich, E.|title=Über das Benzol und die Säuren der Oel- und Talgarten|url=https://books.google.com/books?id=JEs9AAAAcAAJ&pg=PA39|trans-title=On benzol and oily and fatty types of acids|journal=[[Liebigs Annalen|Annalen der Pharmacie]]|volume=9|issue=1|year=1834|pages=39–48|doi=10.1002/jlac.18340090103|access-date=2015-06-27|archive-date=2015-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20151123133406/https://books.google.com/books?id=JEs9AAAAcAAJ&pg=PA39|url-status=live}} In a footnote on page 43, Liebig, the journal's editor, suggested changing Mitscherlich's original name for benzene (namely, "benzin") to "benzol", because the suffix "-in" suggested that it was an alkaloid (e.g., Chinin (quinine)), which benzene isn't, whereas the suffix "-ol" suggested that it was oily, which benzene is. Thus on page 44, Mitscherlich states: ''"Da diese Flüssigkeit aus der Benzoësäure gewonnen wird, und wahrscheinlich mit den Benzoylverbindungen im Zusammenhang steht, so gibt man ihr am besten den Namen Benzol, da der Name Benzoïn schon für die mit dem Bittermandelöl isomerische Verbindung von Liebig und Wöhler gewählt worden ist."'' (Since this liquid [benzene] is obtained from benzoic acid and probably is related to benzoyl compounds, the best name for it is "benzol", since the name "benzoïn" has already been chosen, by Liebig and Wöhler, for the compound that's isomeric with the oil of bitter almonds [benzaldehyde].)</ref> Во 1836 година, францускиот хемичар Огист Лоран ја нарекол супстанцијата „фене“;<ref>Laurent, Auguste (1836) "Sur la chlorophénise et les acides chlorophénisique et chlorophénèsique," ''Annales de Chemie et de Physique'', vol. 63, pp. 27–45, see [https://books.google.com/books?id=Lx0AAAAAMAAJ&pg=PA44#v=onepage&q&f=false p. 44] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150320073432/http://books.google.com/books?id=Lx0AAAAAMAAJ&pg=PA44#v=onepage&q&f=false |date=2015-03-20}}: ''"Je donne le nom de phène au radical fondamental des acides précédens (φαινω, j'éclaire), puisque la benzine se trouve dans le gaz de l'éclairage."'' (I give the name of "phène" (φαινω, I illuminate) to the fundamental radical of the preceding acids, because benzene is found in illuminating gas.)</ref> овој збор стана корен на англискиот збор „фенол“, кој е хидроксилиран бензен и „фенил“, радикалот формиран со апстракција на водороден атом (слободен радикал H•) од бензен. <gallery mode="packed"> Historic Benzene Formulae Kekulé (original).png| </gallery> Во 1845 година, Чарлс Блахфорд Менсфилд, работејќи под [[Август Вилхелм фон Хофман]], изолирал бензен од катран од јаглен.<ref>{{cite journal |last = Hofmann|first = A. W. |date =1845|url =https://books.google.com/books?id=E-1AAAAAYAAJ&pg=PA200 |title = Ueber eine sichere Reaction auf Benzol|archive-url=https://web.archive.org/web/20151122124839/https://books.google.com/books?id=E-1AAAAAYAAJ&pg=PA200#v=onepage&q&f=false |url-status = live|archive-date=2015-11-22 |trans-title = On a reliable test for benzene|journal =Annalen der Chemie und Pharmacie|volume = 55 |issue = 2 |language = de|pages = 200–205, especially 204–205|doi = 10.1002/jlac.18450550205 }}</ref> Четири години подоцна, Менсфилд го започна првото индустриско производство на бензен, врз основа на методот на јаглен-катран.<ref>{{cite journal | author = Mansfield Charles Blachford | year = 1849 | title = Untersuchung des Steinkohlentheers | url = https://books.google.com/books?id=kD4aAQAAMAAJ&pg=PA162 | journal = Annalen der Chemie und Pharmacie | volume = 69 | issue = 2 | pages = 162–180 | doi = 10.1002/jlac.18490690203 | access-date = 2015-06-27 | archive-date = 2015-10-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20151027022228/https://books.google.com/books?id=kD4aAQAAMAAJ&pg=PA162 | url-status = live }}</ref><ref>Charles Mansfield filed for (November 11, 1847) and received (May 1848) a patent (no. 11,960) for the fractional distillation of coal tar.</ref> Постепено, меѓу хемичарите се развило чувството дека голем број супстанции се хемиски поврзани со бензенот, што опфаќа различно хемиско семејство. Во 1855 година, Хофман го употребил зборот „ароматичен“ за да го означи овој семеен однос, по карактеристичното својство на многу негови членови.<ref>{{cite journal|author=Hoffman, Augustus W. |year=1856|doi=10.1098/rspl.1856.0002 |title= On insolinic acid|journal=[[Proceedings of the Royal Society]]|volume=8| pages =1–3|quote= The existence and mode of formation of insolinic acid prove that to the series of monobasic aromatic acids, C<sub>n2</sub>H<sub>n2-8</sub>O<sub>4</sub>, the lowest known term of which is benzoic acid, … .|doi-access= free}} [Note: The empirical formulas of organic compounds that appear in Hofmann's article (p. 3) are based upon an atomic mass of carbon of 6 (instead of 12) and an atomic mass of oxygen of 8 (instead of 16).]</ref> Во 1997 година, бензенот беше откриен во длабоката [[вселена]].<ref name="Cernicharo_546">{{citation | display-authors=1 | last1=Cernicharo | first1=José | last2=Heras | first2=Ana M. | last3=Tielens | first3= A. G. G. M. | last4=Pardo | first4=Juan R. | last5=Herpin | first5=Fabrice | last6=Guélin | first6=Michel | last7=Waters | first7=L. B. F. M. | title=Infrared Space Observatory's Discovery of C<sub>4</sub>H<sub>2</sub>, C<sub>6</sub>H<sub>2</sub>, and Benzene in CRL 618 | journal=Astrophysical Journal Letters | year=1997 | volume=546 | issue=2 | pages=L123–L126| doi=10.1086/318871 | bibcode=2001ApJ...546L.123C| doi-access=free}}</ref> === Прстенеста формула === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%; margin-left:20px;" width="50%" |- !colspan="6" | Историски предлози на бензен структури |- style="background-color:white" | [[File:Historic Benzene Formula Claus 1867 (original)2.png|120px]] | [[File:Historic Benzene Formula Dewar 1869 (original Dewar benzene).png|91px]] | [[File:Historic Benzene Formula Ladenburg 1869 (original).png|80px]] |- align="center" style="vertical-align:top" | Од Адолф Карл Лудвиг Клаус (1867)<ref>Claus, Adolph K.L. (1867) "Theoretische Betrachtungen und deren Anwendungen zur Systematik der organischen Chemie" (Theoretical considerations and their applications to the classification scheme of organic chemistry), ''Berichte über die Verhandlungen der Naturforschenden Gesellschaft zu Freiburg im Breisgau'' ([[Reports of the Proceedings of the Scientific Society of Freiburg]] in Breisgau), '''4''' : 116–381. In the section ''Aromatischen Verbindungen'' (aromatic compounds), pp. 315–347, Claus presents Kekulé's hypothetical structure for benzene ([http://gdz.sub.uni-goettingen.de/en/dms/loader/img/?PID=PPN623920514_0004%7CLOG_0021&physid=PHYS_0339 p. 317]), presents objections to it, presents an alternative geometry ([http://gdz.sub.uni-goettingen.de/en/dms/loader/img/?PID=PPN623920514_0004%7CLOG_0021&physid=PHYS_0342 p. 320]), and concludes that his alternative is correct ([http://gdz.sub.uni-goettingen.de/en/dms/loader/img/?PID=PPN623920514_0004%7CLOG_0021&physid=PHYS_0348 p. 326]). See also figures on [http://gdz.sub.uni-goettingen.de/en/dms/loader/img/?PID=PPN623920514_0004%7CLOG_0021&physid=PHYS_0376 p. 354] or [http://gdz.sub.uni-goettingen.de/en/dms/loader/img/?PID=PPN623920514_0004%7CLOG_0023&physid=PHYS_0401 p. 379.]</ref> | Од Џејмс Девар (1869)<ref>{{cite journal | author = Dewar James | year = 1869 | title = On the oxidation of phenyl alcohol, and a mechanical arrangement adapted to illustrate structure in the non-saturated hydrocarbons | url = https://books.google.com/books?id=PmlUAAAAIAAJ&pg=PA82 | journal = [[Proceedings of the Royal Society of Edinburgh]] | volume = 6 | pages = 82–86 | doi = 10.1017/S0370164600045387 | access-date = 2015-06-27 | archive-date = 2015-11-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20151124162938/https://books.google.com/books?id=PmlUAAAAIAAJ&pg=PA82 | url-status = live }}</ref> | Од Алберт Ладенбург (1869)<ref>{{cite journal | author = Ladenburg Albert | year = 1869 | title = Bemerkungen zur aromatischen Theorie | trans-title = Observations on the aromatic theory | url = https://books.google.com/books?id=Epg8AAAAIAAJ&pg=PA140 | journal = Berichte der Deutschen Chemischen Gesellschaft | volume = 2 | pages = 140–142 | doi = 10.1002/cber.18690020171 | access-date = 2015-06-27 | archive-date = 2015-11-22 | archive-url = https://web.archive.org/web/20151122175439/https://books.google.com/books?id=Epg8AAAAIAAJ&pg=PA140 | url-status = live }}</ref> |- |colspan="3" style="background:#FFFFFF"| [[File:Historic Benzene Formulae Kekulé (original).png|300px]] |- align="center" style="vertical-align:top" |colspan="3"| Од [[Август Кекуле]] (1865/1872)<ref name="Kekulé1865" /><ref>{{citation|surname1=Aug. Kekulé|periodical=[[Annalen der Chemie und Pharmacie]]|title=Ueber einige Condensationsproducte des Aldehyds|volume=162|issue=1|at=pp.&nbsp;77–124|date=1872|language=de|doi=10.1002/jlac.18721620110|url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/5d/Kekule_-_Ueber_einige_Condensationsproducte_des_Aldehyds.pdf}}</ref> |- style="background-color:white" | [[File:Historic Benzene Formulae Armstrong (original).png|130px]] | [[File:Historic Benzene Formula Baeyer 1888 (original).png|150px]] | [[File:Historic Benzene Formula Thiele 1899 (original).png|90px]] |- align="center" style="vertical-align:top" | Од Хенри Едвард Армстронг (1887)<ref>{{cite journal | author = Armstrong Henry E | year = 1887 | title = An explanation of the laws which govern substitution in the case of benzenoid compounds | url = https://books.google.com/books?id=4QbzAAAAMAAJ&pg=PA258 | journal = Journal of the Chemical Society | volume = 51 | pages = 258–268 [264] | doi = 10.1039/ct8875100258 | access-date = 2015-06-27 | archive-date = 2015-10-22 | archive-url = https://web.archive.org/web/20151022073257/https://books.google.com/books?id=4QbzAAAAMAAJ&pg=PA258 | url-status = live}}</ref><ref>In his 1890 paper, Armstrong represented benzene nuclei within polycyclic benzenoids by placing inside the benzene nuclei a letter "C", an abbreviation of the word "centric". Centric affinities (i.e., bonds) acted within a designated cycle of carbon atoms. From p. 102: " … benzene, according to this view, may be represented by a double ring, in fact." See: * {{cite journal|last1=Armstrong|first1=H.E.|title=The structure of cycloid hydrocarbons|journal=[[Proceedings of the Chemical Society]]|date=1890|volume=6|pages=101–105|url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=pst.000052368141;view=1up;seq=319|ref=none|access-date=2018-02-17|archive-date=2021-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20211116024104/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=pst.000052368141;view=1up;seq=319|url-status=live}} The use of a circle to denote a benzene nucleus first appeared in: * {{cite journal|last1=Armit|first1=James Wilson|last2=Robinson|first2=Robert|title=Polynuclear heterocyclic aromatic types. Part II. Some anhydronium bases|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-chemical-society-transactions_1925-07_127/page/1604|journal=Journal of the Chemical Society, Transactions|date=1925|volume=127|pages=1604–1618|doi=10.1039/ct9252701604|ref=none}} A history of the determination of benzene's structure is recounted in: * {{cite journal|last1=Balaban|first1=Alexandru T.|last2=Schleyer|first2=Paul v. R.|last3=Rzepa|first3=Henry S.|title=Crocker, Not Armit and Robinson, Begat the Six Aromatic Electrons|journal=Chemical Reviews|date=2005|volume=105|issue=10|pages=3436–3447|doi=10.1021/cr0300946|pmid=16218557|doi-access=free|ref=none}}</ref> | Од Адолф фон Баер (1888)<ref>{{citation|surname1=Adolf Baeyer|periodical=[[Justus Liebigs Annalen der Chemie]]|title=Über die Constitution des Benzols|volume=245|issue=1–2|at=pp.&nbsp;103–190|date=1888|language=de|doi=10.1002/jlac.18882450110|url=https://zenodo.org/record/1851261 }}</ref> | Од Фридрих Карл Јоханес Тиеле (1899)<ref>Thiele, Johannes (1899) "Zur Kenntnis der ungesättigten Verbindungen" (On our knowledge of unsaturated compounds), ''Justus Liebig’s Annalen der Chemie'''''306''': 87–142; see: [https://books.google.com/books?id=NYw8AAAAIAAJ&pg=RA1-PA125 "VIII. Die aromatischen Verbindungen. Das Benzol." (VIII. The aromatic compounds. Benzene.), pp. 125–129.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200310154749/https://books.google.com/books?id=NYw8AAAAIAAJ&pg=RA1-PA125 |date=2020-03-10}} See further: Thiele (1901) [https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.hx3kjj;view=1up;seq=543 "Zur Kenntnis der ungesättigen Verbindungen,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211226183108/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.hx3kjj;view=1up;seq=543 |date=2021-12-26 }} ''Justus Liebig’s Annalen der Chemie'', '''319''': 129–143.</ref> |} Емпириската формула за бензен беше одамна позната, но неговата високо полинезаситена структура, со само еден водороден атом за секој јаглероден атом, беше предизвик да се утврди. Арчибалд Скот Купер во 1858 година и Јохан Јозеф Лошмит во 1861 година<ref>{{cite book |first=J. |last=Loschmidt |title=Chemische Studien |location=Vienna, Austria-Hungary |publisher=Carl Gerold's Sohn |year=1861 |url=https://books.google.com/books?id=ksw5AAAAcAAJ&pg=PA30 |language=de |pages=30, 65 |access-date=2015-06-27 |archive-date=2016-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160507144736/https://books.google.com/books?id=ksw5AAAAcAAJ&pg=PA30 |url-status=live }}</ref> предложија можни структури кои содржеа повеќе двојни врски или повеќе прстени, но тогаш беа достапни премалку докази за да им помогнат на хемичарите да одлучат за одредена структура. Во 1865 година, германскиот хемичар [[Август Кекуле|Фридрих Август Кекуле]] објави труд на француски (затоа што тогаш предаваше во франкофонска Белгија) сугерирајќи дека структурата содржи прстен од шест јаглеродни атоми со наизменични [[Единечна врска|единечни]] и [[Двојна врска|двојни врски]]. Следната година објавил многу подолг труд на германски јазик на истата тема.<ref name="Kekulé1865">{{cite journal|author=Kekulé, F. A.|title=Sur la constitution des substances aromatiques|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k281952v/f102|journal=Bulletin de la Société Chimique de Paris|volume=3|year=1865|pages=98–110|author-link=Friedrich August Kekulé von Stradonitz|access-date=2015-06-27|archive-date=2015-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20151114102723/https://books.google.com/books?id=bFsSAAAAYAAJ&pg=PA98|url-status=live}} On p. 100, Kekulé suggests that the carbon atoms of benzene could form a "chaîne fermée" (a closed chain, a loop).</ref><ref>{{cite journal|author=Kekulé, F. A.|title=Untersuchungen über aromatische Verbindungen (Investigations of aromatic compounds)|url=https://books.google.com/books?id=pNryAAAAMAAJ&pg=PA129|doi=10.1002/jlac.18661370202|journal=Liebigs Annalen der Chemie und Pharmacie|volume=137|year=1866|pages=129–36|issue=2|access-date=2021-12-25|archive-date=2021-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20211226183108/https://books.google.com/books?id=pNryAAAAMAAJ&pg=PA129|url-status=live}}</ref> Кекуле користел докази што се акумулирале во изминатите години - имено, дека секогаш се чинеше дека има само еден изомер од кој било монодериват на бензенот и дека секогаш се чинеше дека има точно три изомери од секој дисупституиран дериват - сега се разбира дека одговара на орто , мета и пара шеми на замена на арен - да се аргументира во поддршка на неговата предложена структура.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=U5iHmP_dTLwC&pg=PA186 |last=Rocke |first=A. J. |year=2010 |title=Image and Reality: Kekule, Kopp, and the Scientific Imagination |publisher=University of Chicago Press |pages=186–227 |isbn=978-0226723358 |access-date=2020-05-15 |archive-date=2020-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200727092623/https://books.google.com/books?id=U5iHmP_dTLwC&pg=PA186 |url-status=live }}</ref> Симетричниот прстен на Кекуле може да ги објасни овие чудни факти, како и односот јаглерод-водород на бензен 1:1. Новото разбирање на бензенот, а со тоа и на сите ароматични соединенија, се покажа како толку важно и за чистата и за применетата хемија што во 1890 година Германското хемиско друштво организираше елаборирана благодарност во чест на Кекуле, прославувајќи ја дваесет и петгодишнината од неговата прва публикација од бензен. Овде Кекуле зборуваше за создавањето на теоријата. Тој рече дека ја открил формата на прстенот на молекулата на бензенот откако видел на сон како змија си ја гризе сопствената опашка (ова е вообичаен симбол во многу древни култури познати како Ouroboros или бескраен јазол).<ref>{{cite book | last = Read | first = John | title = From alchemy to chemistry | url = https://archive.org/details/fromalchemytoche00read_063 | url-access = limited | year = 1995 | publisher = Dover Publications | location = New York | isbn = 9780486286907 | pages = [https://archive.org/details/fromalchemytoche00read_063/page/n210 179]–180}}</ref> Оваа визија, рече тој, му дошла по долгогодишно проучување на природата на врските јаглерод-јаглерод. Ова беше седум години откако тој го реши проблемот како атомите на јаглерод можат да се поврзат со четири други атоми во исто време. Интересно е што сличен, хумористичен приказ на бензенот се појавил во 1886 година во памфлетот со наслов Berichte der Durstigen Chemischen Gesellschaft (Весник на жедното хемиско друштво), пародија на Berichte der Deutschen Chemischen Gesellschaft, а само во секој од другите имало пародија круг, наместо змии како во анегдотата на Кекуле.<ref>English translation {{cite journal|doi=10.1021/ed042p266|journal=Journal of Chemical Education|volume=42|year=1965|pages=266–67|title=Kekule's benzene ring theory: A subject for lighthearted banter|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_1965-05_42_5/page/266|last1=Wilcox|first1=David H.|last2=Greenbaum|first2=Frederick R.|issue=5|bibcode = 1965JChEd..42..266W}}</ref> Некои историчари сугерираат дека пародијата била лампун на анегдота за змијата, веројатно веќе добро позната преку усно пренесување, дури и ако сè уште не била објавена во печатена форма.<ref name=rocke/> Говорот на Кекуле од 1890 година<ref>{{cite journal| author=Kekulé, F. A.| title=Benzolfest: Rede| journal=Berichte der Deutschen Chemischen Gesellschaft| volume=23| year=1890| pages=1302–11| url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k90720c/f1304.chemindefer| doi=10.1002/cber.189002301204| access-date=2007-03-12| archive-date=2007-05-16| archive-url=https://web.archive.org/web/20070516101338/http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k90720c/f1304.chemindefer| url-status=live}}</ref> во кој се појави оваа анегдота е преведен на англиски јазик.<ref>{{cite journal|author = Benfey O. T.|year = 1958|title = August Kekulé and the Birth of the Structural Theory of Organic Chemistry in 1858|journal = Journal of Chemical Education|volume = 35|issue = 1|pages = 21–23|doi = 10.1021/ed035p21 |bibcode = 1958JChEd..35...21B }}</ref> Ако анегдотата е сеќавање на вистински настан, околностите споменати во приказната сугерираат дека тоа мора да се случило рано во 1862 година.<ref>{{cite journal | author = Gillis Jean | year = 1966 | title = Auguste Kekulé et son oeuvre, réalisée à Gand de 1858 à 1867 | journal = Mémoires de la Classe des Sciences - Académie Royale des Sciences, des Lettres et des Beaux-arts de Belgique | volume = 37 | issue = 1| pages = 1–40 }}</ref> Во 1929 година, цикличната природа на бензенот конечно беше потврдена од кристалографот Кетлин Лонсдејл користејќи методи на дифракција на Х-зраци.<ref>{{cite journal |author= Lonsdale, K. |title=The Structure of the Benzene Ring in Hexamethylbenzene |journal=[[Proceedings of the Royal Society]] |volume=123A |issue=792 |pages=494–515 |year=1929 |author-link= Kathleen Lonsdale|doi=10.1098/rspa.1929.0081 |doi-access=free |bibcode=1929RSPSA.123..494L}}</ref><ref>{{cite journal |author=Lonsdale, K. |title=An X-Ray Analysis of the Structure of Hexachlorobenzene, Using the Fourier Method |journal=[[Proceedings of the Royal Society]] |volume=133A |pages=536–553 |year=1931 |url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k56226p/f558.table |bibcode=1931RSPSA.133..536L |doi=10.1098/rspa.1931.0166 |issue=822 |doi-access=free |access-date=2007-03-12 |archive-date=2021-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210319094750/https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k56226p/f558.table |url-status=live}}</ref> Користејќи големи кристали на хексаметилбензен, дериват на бензен со исто јадро од шест јаглеродни атоми, Лонсдејл добил шеми на дифракција. Преку пресметување на повеќе од триесет параметри, Лонсдејл покажа дека бензенскиот прстен не може да биде ништо друго освен рамен шестоаголник и обезбеди точни растојанија за сите јаглерод-јаглерод врски во молекулата.<ref>{{Cite web |last=Ramos-Figueroa |first=Josseline |date=2021-05-21 |title=Meet Kathleen Lonsdale, the physicist and prison reformer who cracked benzene's code |url=https://massivesci.com/articles/kathleen-lonsdale-benzene-xray-crystallography/ |access-date=2022-03-01 |website=Massive Science}}</ref> === Номенклатура === Германскиот хемичар Вилхелм Кернер ги предложил префиксите орто-, мета-, пара- за да се разликуваат ди-супституираните деривати на бензен во 1867 година; сепак, тој не ги користел префиксите за да ги разликува релативните позиции на супституентите на бензен прстен.<ref>Wilhelm Körner (1867) [https://www.biodiversitylibrary.org/item/28090#page/176/mode/1up "Faits pour servir à la détermination du lieu chimique dans la série aromatique"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170707092456/http://www.biodiversitylibrary.org/item/28090#page/176/mode/1up |date=2017-07-07 }} (Facts to be used in determining chemical location in the aromatic series), ''Bulletins de l'Académie royale des sciences, des lettres et des beaux-arts de Belgique'', 2nd series, '''24''' : 166–185; see especially p. 169. From p. 169: ''"On distingue facilement ces trois séries, dans lesquelles les dérivés bihydroxyliques ont leurs terms correspondants, par les préfixes ortho-, para- et mêta-."'' (One easily distinguishes these three series – in which the dihydroxy derivatives have their corresponding terms – by the prefixes ortho-, para- and meta-.)</ref><ref>Hermann von Fehling, ed., ''Neues Handwörterbuch der Chemie'' [New concise dictionary of chemistry] (Braunschweig, Germany: Friedrich Vieweg und Sohn, 1874), vol. 1, [https://books.google.com/books?id=X_gfAQAAMAAJ&pg=PA1142 p. 1142.]</ref> Германскиот хемичар Карл Грабе, во 1869 година, прв ги употребил префиксите орто-, мета-, пара- за да означи специфични релативни локации на супституентите на ди-супституиран ароматичен прстен (т.е. нафталин).<ref>Graebe (1869) [http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uva.x002457978;view=1up;seq=32 "Ueber die Constitution des Naphthalins"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230307101629/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uva.x002457978;view=1up;seq=32 |date=2023-03-07 }} (On the structure of naphthalene), ''Annalen der Chemie und Pharmacie'', '''149''' : 20–28; see especially p. 26.</ref> Во 1870 година, германскиот хемичар Виктор Мајер прв ја применил номенклатурата на Грабе на бензен.<ref>Victor Meyer (1870) [http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101044011672;view=1up;seq=649 "Untersuchungen über die Constitution der zweifach-substituirten Benzole"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230307101632/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101044011672;view=1up;seq=649 |date=2023-03-07 }} (Investigations into the structure of di-substituted benzenes), ''Annalen der Chemie und Pharmacie'', '''156''' : 265–301; see especially pp. 299–300.</ref> === Рани апликации === Во 19-тиот и почетокот на 20-тиот век, бензенот се користел како лосион за после бричење поради неговиот пријатен мирис. Како што стана очигледна неговата токсичност, бензенот беше заменет со други растворувачи, особено толуен (метилбензен), кој има слични физички својства, но не е толку канцероген. Во 1903 година, Лудвиг Роселиус ја популаризирал употребата на бензен за декофеинизирање на кафето. Ова откритие доведе до производство на Санка. Овој процес подоцна беше прекинат. Бензенот историски се користел како значајна компонента во многу производи за широка потрошувачка, како што се течен клуч, неколку отстранувачи за боја, гумени цементи, отстранувачи на дамки и други производи. Производството на некои од овие формулации кои содржат бензен престана во околу 1950 година, иако Liquid Wrench продолжи да содржи значителни количини на бензен до крајот на 1970-тите.<ref>{{Cite journal|last1=Williams|first1=P.R.D.|last2=Knutsen|first2=J.S.|last3=Atkinson|first3=C.|last4=Madl|first4=A.K.|last5=Paustenbach|first5=D.J.|date=2007|title=Airborne Concentrations of Benzene Associated with the Historical Use of Some Formulations of Liquid Wrench|journal=Journal of Occupational and Environmental Hygiene|volume=4|issue=8|pages=547–561|doi=10.1080/15459620701446642|pmid=17558801|s2cid=32311057}}</ref> === Појава === Количините во трагови на бензен се наоѓаат во нафтата и јагленот. Тоа е нуспроизвод на нецелосно согорување на многу материјали. За комерцијална употреба, до Втората светска војна, голем дел од бензенот се добиваше како нуспроизвод од производството на кокс (или „лесно масло од печка за кокс“) за челичната индустрија. Меѓутоа, во 1950-тите, зголемената побарувачка за бензен, особено од растечката индустрија за полимери, наложи производство на бензен од нафта. Денес, најголемиот дел од бензенот доаѓа од петрохемиската индустрија, при што само мал дел се произведува од јаглен.<ref name=Ullmann/> На [[Марс (планета)|Марс]] се откриени молекули на бензен.<ref name="NYT-20180607">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2018/06/07/science/mars-nasa-life.html |title=Life on Mars? Rover's Latest Discovery Puts It 'On the Table' |work=[[The New York Times]] |last=Chang |first=Kenneth |date=June 7, 2018 |access-date=June 8, 2018 |quote=The identification of organic molecules in rocks on the red planet does not necessarily point to life there, past or present, but does indicate that some of the building blocks were present. |archive-date=May 28, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190528075820/https://www.nytimes.com/2018/06/07/science/mars-nasa-life.html |url-status=live }}</ref><ref name="SCI-20180608a">{{cite journal |title=Organic molecules on Mars |journal=[[Science (journal)|Science]] |last=ten Kate |first=Inge Loes |volume=360 |issue=6393 |pages=1068–1069 |date=June 8, 2018 |doi=10.1126/science.aat2662 |pmid=29880670 |bibcode=2018Sci...360.1068T|s2cid=46952468 |url=https://dspace.library.uu.nl/handle/1874/366378 }}</ref><ref name="SCI-20180608c">{{cite journal |title=Organic matter preserved in 3-billion-year-old mudstones at Gale crater, Mars |journal=[[Science (journal)|Science]] |first1=Jennifer L. |last1=Eigenbrode |first2=Roger E. |last2=Summons |first3=Andrew |last3=Steele |first4=Caroline |last4=Freissinet |first5=Maëva |last5=Millan |first6=Rafael |last6=Navarro-González |first7=Brad |last7=Sutter |first8=Amy C. |last8=McAdam |first9=Heather B. |last9=Franz |first10=Daniel P. |last10=Glavin |first11=Paul D. |last11=Archer |first12=Paul R. |last12=Mahaffy |first13=Pamela G. |last13=Conrad |first14=Joel A. |last14=Hurowitz |first15=John P. |last15=Grotzinger |first16=Sanjeev |last16=Gupta |first17=Doug W. |last17=Ming |first18=Dawn Y. |last18=Sumner |first19=Cyril |last19=Szopa |first20=Charles |last20=Malespin |first21=Arnaud |last21=Buch |first22=Patrice |last22=Coll |display-authors=1 |volume=360 |issue=6393 |pages=1096–1101 |date=June 8, 2018 |doi=10.1126/science.aas9185 |pmid=29880683 |bibcode=2018Sci...360.1096E |s2cid=46983230 |url=https://authors.library.caltech.edu/86910/2/aas9185-Eigenbrode-SM.pdf |doi-access=free |access-date=January 4, 2021 |archive-date=August 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210825114549/https://authors.library.caltech.edu/86910/2/aas9185-Eigenbrode-SM.pdf |url-status=live }}</ref> ==Структура== {{Main|Ароматичност}} [[File:Benzene Representations.svg|thumb|400px|Различните претстави на бензен.]] Дифракцијата на Х-зраци покажува дека сите шест јаглерод-јаглерод врски во бензенот се со иста должина, на 140 пикометри (pm).<ref>{{Cite journal|last1=Bacon|first1=G. E.|last2=Curry|first2=N.|last3=Wilson|first3=S.|date=May 12, 1964|title=A Crystallographic Study of Solid Benzene by Neutron Diffraction|journal=[[Proceedings of the Royal Society of London, Series A]]|volume=279|issue=1376|issn=2053-9169|url=https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rspa.1964.0092|pages=98–110|doi=10.1098/rspa.1964.0092 |jstor=2414835|bibcode=1964RSPSA.279...98B|s2cid=94432897}}</ref> Должините на врската C-C се поголеми од [[двојна врска]] (135 pm), но пократки од [[единечна врска]] (147 pm). Ова средно растојание е предизвикано од делокализацијата на електроните: електроните за C=C врзувањето се распределуваат подеднакво помеѓу секој од шесте јаглеродни атоми. Бензенот има 6 атоми на водород, помалку од соодветниот матичен алкан, [[хексан]], кој има 14. Бензенот и циклохексанот имаат слична структура, само прстенот на делокализирани електрони и загубата на еден водород по јаглерод го разликува од циклохексан. Молекулата е рамна.<ref>{{cite journal|doi = 10.1021/ja0630285|title = Popular Theoretical Methods Predict Benzene and Arenes To Be Nonplanar|url = https://archive.org/details/american-chemical-society-journal_2006-07-26_128_29/page/9342|pmid = 16848464|year = 2006|vauthors=Moran D, Simmonett AC, Leach FE, Allen WD, Schleyer PV, Schaefer HF |journal = Journal of the American Chemical Society|volume = 128|issue = 29|pages = 9342–3}}</ref> Описот на молекуларната орбитала вклучува формирање на три делокализирани [[Пи-врска|π орбитали]] кои ги опфаќаат сите шест јаглеродни атоми, додека описот на валентната врска вклучува суперпозиција на резонантни структури.<ref>{{cite journal|last1=Cooper|first1=David L.|last2=Gerratt|first2=Joseph|last3=Raimondi|first3=Mario|title=The electronic structure of the benzene molecule|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1986-10-23_323_6090/page/n62|journal=Nature|volume=323|pages=699–701|year=1986|doi=10.1038/323699a0|issue=6090|bibcode = 1986Natur.323..699C |s2cid=24349360}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Pauling|first1=Linus|title=Electronic structure of the benzene molecule|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1987-01-29_325_6103/page/394|journal=Nature|volume=325|page=396|year=1987|doi=10.1038/325396d0|issue=6103|bibcode = 1987Natur.325..396P |s2cid=4261220|doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Messmer|first1=Richard P.|last2=Schultz|first2=Peter A.|title=The electronic structure of the benzene molecule|journal=Nature|volume=329|page=492|year=1987|doi=10.1038/329492a0|issue=6139|bibcode = 1987Natur.329..492M |s2cid=45218186}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Harcourt|first1=Richard D.|title=The electronic structure of the benzene molecule|journal=Nature|volume=329|pages=491–492|year=1987|doi=10.1038/329491b0|issue=6139|bibcode = 1987Natur.329..491H |s2cid=4268597}}</ref> Многу е веројатно дека оваа стабилност придонесува за чудните молекуларни и хемиски својства познати како ароматичност. За точно да се одрази природата на поврзувањето, бензенот често се прикажува со круг во шестаголен распоред на атоми на јаглерод. Дериватите на бензенот се појавуваат доволно често како компонента на органските молекули, толку многу што конзорциумот на Уникод доделил симбол во Различниот технички блок со шифра U+232C (⌬) за да го претстави со три двојни врски,<ref>{{cite web |url=https://www.fileformat.info/info/unicode/char/232c/index.htm |title=Unicode Character 'BENZENE RING' (U+232C) |access-date=2009-01-16 |website=fileformat.info |archive-date=2009-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090219001516/http://www.fileformat.info/info/unicode/char/232c/index.htm |url-status=live }}</ref> и U+23E3 (⏣) за делокализирана верзија.<ref>{{cite web |url=https://www.fileformat.info/info/unicode/char/23e3/index.htm |title=Unicode Character 'BENZENE RING WITH CIRCLE' (U+23E3) |access-date=2009-01-16 |website=fileformat.info |archive-date=2009-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090703232339/http://www.fileformat.info/info/unicode/char/23e3/index.htm |url-status=live }}</ref> == Деривати на бензен == {{Main|Ароматични јаглеводороди|Алкибензени}} Многу важни хемиски соединенија се добиени од бензен со замена на еден или повеќе од неговите водородни атоми со друга функционална група. Примери на едноставни деривати на бензен се [[фенол]], [[толуен]] и [[анилин]], скратено PhOH, PhMe и PhNH<sub>2</sub>, соодветно. Поврзувањето на бензенските прстени дава [[бифенил]], C<sub>6</sub>H<sub>5</sub>–C<sub>6</sub>H<sub>5</sub>. Понатамошното губење на водород дава „споени“ ароматични јаглеводороди, како што се [[Нафтален|нафталин]], [[антрацен]], [[фенантрен]] и [[пирен]]. Границата на процесот на фузија е алотропот на јаглеродот без водород, [[графит]]от. Во хетероциклите, атомите на јаглерод во бензенскиот прстен се заменуваат со други елементи. Најважните варијации содржат азот. Со замена на еден CH со N се добива соединението [[пиридин]], C<sub>5</sub>H<sub>5</sub>N. Иако бензенот и пиридинот се структурно поврзани, бензенот не може да се претвори во пиридин. Замената на втората CH врска со N дава, во зависност од локацијата на вториот N, [[пиридазин]], [[пиримидин]] или [[пиразин]].<ref>{{cite web | url = https://www2.chemistry.msu.edu/faculty/reusch/virttxtjml/heterocy.htm | title = Heterocyclic Chemistry: Heterocyclic Compounds | publisher = [[Michigan State University]], Department of Chemistry | access-date = 2016-07-08 | archive-date = 2016-04-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160406215111/https://www2.chemistry.msu.edu/faculty/reusch/VirtTxtJml/heterocy.htm | url-status = live }}</ref> == Производство == Четири хемиски процеси придонесуваат за индустриското производство на бензен: каталитичко реформирање, толуен хидродеалкилација, диспропорција на толуен и крекинг со пареа итн. Според ATSDR токсиколошкиот профил за бензен, помеѓу 1978 и 1981 година, каталитичките реформати сочинуваат приближно 44-50% од вкупното производство на бензен во [[Соединети Американски Држави|САД]].<ref name=Ullmann>{{cite encyclopedia|author=Hillis O. Folkins|encyclopedia=Ullmann’s Encyclopedia of Industrial Chemistry|publisher=Wiley-VCH|place=Weinheim|year=2005|doi=10.1002/14356007.a03_475|isbn=978-3527306732|chapter=Benzene}}</ref> === Каталитичко реформирање === При каталитичко реформирање, мешавина од јаглеводороди со точки на вриење помеѓу 60 и 200&nbsp;°C се меша со водороден гас, а потоа се изложува на бифункционален катализатор на [[платина хлорид]] или [[рениум хлорид]] на 500 – 525&nbsp;°C и притисоци кои се движат од 8 – 50 atm. Под овие услови, алифатичните јаглеводороди формираат прстени и губат водород за да станат ароматични јаглеводороди. Ароматичните производи од реакцијата потоа се одвојуваат од реакционата смеса (или реформатираат) со екстракција со кој било од голем број растворувачи, вклучувајќи [[диетилен гликол]] или [[сулфолан]], а бензенот потоа се одвојува од другите ароматици со [[дестилација]]. Чекорот на [[екстракција]] на ароматичните материи од реформатот е дизајниран да произведува ароматици со најниски неароматични компоненти. Обновувањето на ароматиката, вообичаено наречено BTX (бензен, толуен и ксиленски изомери), вклучува такви чекори на екстракција и дестилација. На сличен начин како оваа каталитичка реформа, UOP и BP комерцијализираа метод од ТНГ (главно пропан и бутан) до ароматични материи. === Хидродеалкилација на толуен === Хидродеалкилацијата на [[толуен]] го претвора толуенот во бензен. Во овој водородно-интензивен процес, [[толуен]]от се меша со [[водород]]от, а потоа се пренесува преку катализатор на [[хром]], [[молибден]] или [[платина оксид]] на 500 – 650&nbsp;°C и притисок од 20 – 60 atm. Понекогаш наместо катализатор се користат повисоки температури (при слична состојба на реакција). Под овие услови, толуенот се подложува на делкилација во бензен и метан: :<chem>C6H5CH3 + H2 -> C6H6 + CH4</chem> Оваа неповратна реакција е придружена со рамнотежна странична реакција која произведува бифенил (ака дифенил) на повисока температура: :2 {{хем|C|6|H|6}} {{eqm}} {{хем|H|2}} + {{хем|C|6|H|5|–C|6|H|5}} Ако струјата на суровината содржи многу неароматични компоненти (парафини или нафтани), тие најверојатно се распаѓаат на пониски јаглеводороди како што е [[метан]], што ја зголемува потрошувачката на водород. Типичен принос на реакција надминува 95 %. Понекогаш, наместо толуен се користат ксилени и потешки ароматици, со слична ефикасност. Ова често се нарекува „наменска“ методологија за производство на бензен, во споредба со конвенционалните процеси на екстракција на BTX (бензен-толуен-ксилен). === Непропорционалност на толуенот === Толуенската диспропорција (TDP) е конверзија на толуен во бензен и [[ксилен]]. Со оглед на тоа што побарувачката за пара-ксилен (p-ксилен) значително ја надминува побарувачката за други изомери на ксилен, може да се користи усовршување на процесот TDP наречен Селективен TDP (STDP). Во овој процес, ксиленскиот тек што излегува од единицата TDP е приближно 90 % p-ксилен. Во некои системи, дури и односот бензен-ксилени е изменет за да ги фаворизира ксилените. === Крекинг со пареа === Крекинг со пареа е процес за производство на етилен и други алкени од алифатични јаглеводороди. Во зависност од суровината што се користи за производство на олефините, крекингот со пареа може да произведе течен нуспроизвод богат со бензен наречен пиролизен бензин. Пиролизниот бензин може да се помеша со други јаглеводороди како додаток на бензинот или да се префрли низ процес на екстракција за да се повратат ароматичните BTX (бензен, толуен и ксилени). === Други методи === Иако нема комерцијално значење, постојат многу други патишта до бензенот. [[Фенол]]от и [[халобензен]]ите можат да се редуцираат со метали. [[Бензоева киселина|Бензоевата киселина]] и нејзините соли се подложени на декарбоксилација во бензен. Од реакцијата на диазониум соединението добиено од [[анилин]] со [[хипофосфорна киселина]] се добива бензен. Алкинската тримеризација на [[ацетилен]] дава бензен. Целосна декарбоксилација на мелитинската киселина дава бензен. ==Употреба== Бензенот се користи главно како посредник за производство на други хемикалии, пред се [[етилбензен]] (и други алкилбензени), [[кумен]], [[циклохексан]] и [[нитробензен]]. Во 1988 година беше објавено дека две третини од сите хемикалии на списоците на Американското хемиско друштво содржеле најмалку еден бензенов прстен.<ref name=nyt>{{citation|url=https://www.nytimes.com/1988/08/16/science/a-pervasive-molecule-is-captured-in-a-photograph.html|title=A pervasive molecule is captured in a photograph|newspaper=[[The New York Times]]|date=August 16, 1988|first=Malcolm W.|last=Browne|access-date=August 13, 2021|archive-date=August 12, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210812234904/https://www.nytimes.com/1988/08/16/science/a-pervasive-molecule-is-captured-in-a-photograph.html|url-status=live}}</ref> Повеќе од половина од целокупното производство на бензен се преработува во етилбензен, прекурсор на [[стиренот]], кој се користи за производство на полимери и пластика како [[полистирен]]. Околу 20 % од производството на бензен се користи за производство на кумен, кој е потребен за производство на [[фенол]] и [[ацетон]] за смоли и лепила. Циклохексан троши околу 10 % од светското производство на бензен; првенствено се користи во производството на најлонски влакна, кои се преработуваат во текстил и инженерска пластика. Помали количини бензен се користат за производство на некои видови гуми, лубриканти, бои, детергенти, лекови, експлозиви и пестициди. Во 2013 година, земја со најголем потрошувач на бензен беше Кина, а потоа САД. Производството на бензен моментално се шири на Блискиот Исток и во Африка, додека производствените капацитети во Западна Европа и Северна Америка стагнираат.<ref name="Ceresana">{{cite web|url=http://www.ceresana.com/en/market-studies/chemicals/benzene/|title=Market Study: Benzene (2nd edition), Ceresana, August 2014|publisher=ceresana.com|access-date=2015-02-10|archive-date=2017-12-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20171221002731/http://www.ceresana.com/en/market-studies/chemicals/benzene/|url-status=live}}</ref> Толуенот сега често се користи како замена за бензенот, на пример како додаток за гориво. Својствата на растворувачите на двете се слични, но толуенот е помалку токсичен и има поширок течен опсег. Толуенот исто така се преработува во бензен.<ref name="CeresanaB">{{cite web|url=http://www.ceresana.com/en/market-studies/chemicals/toluene/|title=Market Study: Toluene, Ceresana, January 2015|publisher=ceresana.com|access-date=2015-02-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20170429112325/http://www.ceresana.com/en/market-studies/chemicals/toluene/|archive-date=2017-04-29|url-status=dead}}</ref> <imagemap> File:Benzene_uses.png|center|Главните стокови хемикалии и полимери добиени од бензен. Со кликнување на сликата се вчитува соодветната статија|600px|thumb rect 39 660 435 807 [[#Uses|Benzene]] rect 665 60 1062 207 [[Ethylbenzene]] rect 665 426 1062 579 [[Cumene]] rect 665 795 1062 942 [[Cyclohexane]] rect 665 1161 1062 1317 [[Aniline]] rect 665 1533 1062 1686 [[Chlorobenzene]] rect 1215 345 1614 495 [[Acetone]] rect 1215 636 1614 783 [[Phenol]] rect 1764 57 2163 210 [[Styrene]] rect 1764 432 2163 585 [[Bisphenol A]] rect 1764 1083 2163 1233 [[Adipic acid]] rect 1764 1332 2163 1482 [[Caprolactam]] rect 2313 57 2712 207 [[Polystyrene]] rect 2313 315 2712 462 [[Polycarbonate]] rect 2313 570 2712 717 [[Epoxy resin]] rect 2313 822 2712 975 [[Phenolic resin]] rect 2313 1083 2712 1233 [[Nylon 6-6]] rect 2313 1335 2712 1485 [[Nylon 6]] desc bottom-left </imagemap> === Компонента на бензинот === Како додаток на бензин, бензенот го зголемува бројот на октани и го намалува чукањето. Како последица на тоа, бензинот често содржел неколку проценти бензен пред 1950-тите, кога тетраетил олово го заменил како најшироко користен додаток против удари. Со глобалното исфрлање на оловниот бензин, бензенот се врати како додаток на бензинот во некои земји. Во [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]], загриженоста за неговите негативни здравствени ефекти и можноста бензенот да влезе во [[Подземни води|подземните води]] доведе до строго регулирање на содржината на бензен во бензинот, со граници обично околу 1 %.<ref>Kolmetz, Gentry, Guidelines for BTX Revamps, AIChE 2007 Spring Conference</ref> Европските спецификации за бензин сега ја содржат истата граница од 1 % на содржината на бензен. Агенцијата за заштита на животната средина на САД воведе нови регулативи во 2011 година со кои се намали содржината на бензен во бензинот на 0,62 %.<ref>{{cite web |url=http://www.epa.gov/EPA-AIR/2006/March/Day-29/a2315b.htm |title=Control of Hazardous Air Pollutants From Mobile Sources |publisher=U.S. Environmental Protection Agency |page=15853 |access-date=2008-06-27 |date=2006-03-29 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081205233108/http://www.epa.gov/EPA-AIR/2006/March/Day-29/a2315b.htm |archive-date=2008-12-05}}</ref> Во многу европски јазици, зборот за нафта или бензин е точно сроден на „бензен“. ==Реакции== Најчестите реакции на бензенот вклучуваат замена на протон со други групи.<ref name="StranksEtAl1970">{{Cite book| last = Stranks| first = D. R.| author2=M. L. Heffernan|author3=K. C. Lee Dow|author4=P. T. McTigue|author5=G. R. A. Withers| title = Chemistry: A structural view| publisher = Melbourne University Press| year = 1970| location = [[Carlton, Victoria]]| page = 347| isbn = 978-0-522-83988-3}}</ref> [[Електрофилна ароматична супституција|Електрофилната ароматична супституција]] е општ метод за дериватизирање на бензенот. Бензенот е доволно нуклеофилен што е подложен на супституција со ацил јони и алкилни карбокатјони за да се добијат супституирани деривати. :[[File:OChem-Mech-ElectrophilicAromaticSubstitution-General.png|thumb|center|450px|Електрофилна ароматична замена на бензен]] :[[Податотека:EtC6H5route.png|центар|мини|363x363пкс|Етилација на бензен]] :: === Friedel-Crafts-ово алкилирање и ацилрање === Во 1999 година беа произведени приближно 24.700.000 тони.<ref>{{cite book |doi=10.1002/14356007.a10_035.pub2|chapter=Ethylbenzene|title=Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry|year=2005|last1=Welch|first1=Vincent A.|last2=Fallon|first2=Kevin J.|last3=Gelbke|first3=Heinz-Peter|isbn=3527306730}}</ref> Високо поучно, но со многу помалку индустриско значење е Friedel-Crafts-ово алкилирање на бензенот (и многу други ароматични прстени) со користење на алкил халид во присуство на силен катализатор на Луисова киселина. Слично на тоа, Friedel-Crafts-ово ацилација е поврзан пример на електрофилна ароматична замена. Реакцијата вклучува ацилирање на бензен (или многу други ароматични прстени) со ацил хлорид со користење на силен катализатор на Луисова киселина, како што е [[алуминиум хлорид]] или [[Железо(III) хлорид|железо (III) хлорид]]. [[Податотека:BenzeneFriedelCraftsAlkylation.png|центар|мини|317x317пкс|Friedel-Crafts-ово алкилирање на бензен]] [[File:Benzen acylowany.svg|thumb|center|320x320px|Friedel-Crafts-ово ацилирање на бензен]] === Сулфонирање, хлорирање, нитрирање === Користејќи електрофилна ароматична супституција, многу функционални групи се воведуваат во рамката на бензен. Сулфонацијата на бензенот вклучува употреба на олеум, мешавина од [[сулфурна киселина]] со [[сулфур триоксид]]. Сулфонираните деривати на бензен се корисни детергенти. При нитрација, бензенот реагира со нитрониум јонот (NO<sub>2</sub><sup>+</sup>), кој е силен електрофил кој се произведува со комбинирање на [[Сулфурна киселина|сулфурна]] и [[азотна киселина]]. [[Нитробензен]]от е прекурсор на [[анилин]]. Хлорирањето се постигнува со употреба на [[хлор]] за да се добие хлоробензен во присуство на катализатор на Луисова киселина како што е [[алуминиум трихлорид]]. [[Податотека:OChem-Reaction-SulfonationBenzene.png|центар|мини|382x382пкс|Сулфонирање на бензен]] [[Податотека:Benzene-chlorination-overview.png|центар|мини|250x250пкс|Хлорирање на бензен]] [[Податотека:Benzene nitration reaction.svg|центар|мини|255x255пкс|Нитрирање на бензен]] ===Хидрогенирање=== Преку хидрогенизација, бензенот и неговите деривати се претвораат во [[циклохексан]] и деривати. Оваа реакција се постигнува со употреба на високи притисоци на водород во присуство на хетерогени катализатори, како што е ситно поделен [[никел]]. Со оглед на тоа што алкените може да се хидрогенизираат во близина на собни температури, бензенот и сродните соединенија се поневолни супстрати, за кои се потребни температури > 100&nbsp;°C. Оваа реакција се практикува во голем обем индустриски. Во отсуство на катализатор, бензенот е непропустлив за водород. Хидрогенизацијата не може да се запре за да се добијат циклохексен или циклохексадиени бидејќи тие се супериорни супстрати. Редукцијата на Бирч е некаталитички процес, но сепак селективно го хидрогенизира бензенот во диен. [[Податотека:Benzene+H2-2.svg|центар|мини|226x226пкс|Хидрогенирање на бензен]] === Метални комплекси === [[Податотека:Bis(benzene)chromium-2D-skeletal.svg|мини|103x103пкс|Бис(бензен)хром, пример на бензен како лиганд.]] Бензенот е одличен лиганд во органометалната хемија на нисковалентните метали. Важни примери ги вклучуваат комплексите сендвич и полу-сендвич, соодветно, Cr(C<sub>6</sub>H<sub>6</sub>)<sub>2</sub> и [RuCl<sub>2</sub>(C<sub>6</sub>H<sub>6</sub><nowiki>)]</nowiki><sub>2</sub>. == Здравствени ефекти == [[File:Benzol.JPG|Шише бензен. Предупредувањата покажуваат дека бензенот е токсична и запалива течност.|thumb]] Бензенот е класифициран како канцероген, кој го зголемува ризикот од рак и други болести, а исто така е позната причина за откажување на коскената срцевина. Значителни количини на епидемиолошки, клинички и лабораториски податоци го поврзуваат бензенот со апластична анемија, акутна леукемија, абнормалности на коскената срцевина и кардиоваскуларни болести.<ref>Kasper, Dennis L.''et al.'' (2004) ''Harrison's Principles of Internal Medicine'', 16th ed., McGraw-Hill Professional, p. 618, {{ISBN|0071402357}}.</ref><ref>[http://www.merckmanuals.com/home/print/sec13/ch159/ch159a.html Merck Manual, Home Edition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110929032122/http://www.merckmanuals.com/home/print/sec13/ch159/ch159a.html |date=2011-09-29 }}, "Overview of Leukemia".</ref><ref name="Bard 2014 Jun 16;9(6)">{{cite journal|last=Bard|first=D|title=Traffic-related air pollution and the onset of myocardial infarction: disclosing benzene as a trigger? A small-area case-crossover study |journal=PLOS ONE|year=2014|volume=9|issue=6|pages=6|doi=10.1371/journal.pone.0100307|pmid=24932584|bibcode=2014PLoSO...9j0307B|pmc=4059738|doi-access=free}}</ref> Специфичните хематолошки малигни заболувања со кои е поврзан бензенот вклучуваат: акутна миелоидна леукемија (AML), апластична анемија, миелодиспластичен синдром (MDS), акутна лимфобластична леукемија (ALL) и хронична миелоидна леукемија (CML).<ref name="Smith 2010 133–48">{{cite journal|last=Smith|first=Martyn T.|title=Advances in understanding benzene health effects and susceptibility|journal=Annu Rev Public Health|year=2010|volume=31|pages=133–48|doi=10.1146/annurev.publhealth.012809.103646|pmid=20070208|pmc=4360999}}</ref> Американскиот институт за нафта (API) во 1948 година изјавил дека „генерално се смета дека единствената апсолутно безбедна концентрација на бензен е нула“.<ref>[https://web.archive.org/web/20030310145140/http://hobsonlaw.com/benzene_pages/pdffile.pdf American Petroleum Institute, API Toxicological Review, Benzene, September 1948], Agency for Toxic Substances and Disease Registry, Department of Health and Human Services</ref> Нема безбедно ниво на изложеност; дури и мали количини може да предизвикаат штета.<ref>{{Cite journal|last=Smith|first=Martyn T.|date=2010-01-01|title=Advances in Understanding Benzene Health Effects and Susceptibility|journal=Annual Review of Public Health|volume=31|issue=1|pages=133–148|doi=10.1146/annurev.publhealth.012809.103646| doi-access=free|pmc=4360999|pmid=20070208}}</ref> Американското Министерство за здравство и човечки услуги (DHHS) го класифицира бензенот како човечки [[канцероген]]. Долготрајната изложеност на прекумерно ниво на бензен во воздухот предизвикува [[леукемија]], потенцијално фатален рак на органите кои формираат крв. Особено, акутната миелоидна леукемија или акутна нелимфоцитна леукемија (AML & ANLL) е предизвикана од бензен.<ref>WHO. [[International Agency for Research on Cancer]], [http://monographs.iarc.fr/ENG/Monographs/suppl7/suppl7.pdf IARC Monographs on the Evaluation of Carcinogenic Risks to Humans, Overall Evaluations of Carcinogenicity: An Updating of IARC Monographs] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080306134819/http://monographs.iarc.fr/ENG/Monographs/suppl7/suppl7.pdf|date=2008-03-06}}, Volumes 1 to 42, Supplement 7</ref> IARC го оцени бензенот како „познат како канцероген за луѓето“ (Група 1). Бидејќи бензенот е сеприсутен во бензинот и јаглеводородните горива кои се користат насекаде, изложеноста на човекот на бензен е глобален здравствен проблем. Бензенот ги таргетира [[Црн дроб|црниот дроб]], [[Бубрег|бубрезите]], [[Бели дробови|белите дробови]], [[срце]]то и [[мозок]]от и може да предизвика прекин на нишката на [[ДНК]] и хромозомско оштетување. Бензенот предизвикува рак кај животните, вклучително и луѓето. Се покажа дека бензенот предизвикува рак кај двата пола на повеќе видови лабораториски животни изложени преку различни патишта.<ref>{{cite journal| journal =Int J Occup Environ Health| year =2007|volume =13| issue =2| pages =213–21| title =Benzene-induced cancers: abridged history and occupational health impact| author =Huff J| pmid=17718179 | pmc =3363002| doi=10.1179/oeh.2007.13.2.213}}</ref><ref>{{cite journal| journal =J Environ Biol|year =2005| volume =26|issue =2|pages =157–68|title =Biochemical toxicity of benzene|author =Rana SV|author2= Verma Y|pmid =16161967}}</ref> == Изложеност на бензен == Според Агенцијата за токсични супстанции и регистар на болести (ATSDR) (2007), бензенот е и синтетички направена и природна хемикалија од процеси кои вклучуваат: вулкански ерупции, диви пожари, синтеза на хемикалии како фенол, производство на синтетички влакна и производство на гуми, лубриканти, пестициди, лекови и бои. Главните извори на изложеност на бензен се тутунскиот чад, сервисните станици за автомобили, издувните гасови од моторните возила и индустриските емисии; сепак, голтање и дермална апсорпција на бензен може да се случи и преку контакт со контаминирана вода. Бензенот се метаболизира хепатално и се излачува во урината. Мерењето на нивото на воздухот и водата на бензенот се остварува преку собирање преку цевки со активен јаглен, кои потоа се анализираат со гасен хроматограф. Мерењето на бензенот кај луѓето може да се постигне преку тестови на урина, крв и здив; сепак, сите овие имаат свои ограничувања бидејќи бензенот брзо се метаболизира во човечкото тело.<ref>Agency for Toxic Substances and Disease Registry. (2007) [http://www.atsdr.cdc.gov/toxprofiles/tp3.pdf Benzene: Patient information sheet.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141215113112/http://www.atsdr.cdc.gov/toxprofiles/tp3.pdf |date=2014-12-15 }}</ref> Изложеноста на бензен може прогресивно да доведе до апластична анемија, леукемија и мултипен миелом.<ref>{{Cite journal |pmid = 1854646|pmc = 1035396|year = 1991|last1 = Yardley-Jones|first1 = A.|title = The toxicity of benzene and its metabolism and molecular pathology in human risk assessment|url = https://archive.org/details/sim_british-journal-of-industrial-medicine_1991-07_48_7/page/437|journal = British Journal of Industrial Medicine|volume = 48|issue = 7|pages = 437–44|last2 = Anderson|first2 = D.|last3 = Parke|first3 = D. V.|doi=10.1136/oem.48.7.437}}</ref> OSHA ги регулира нивоата на бензен на работното место.<ref>[https://www.osha.gov/pls/oshaweb/owadisp.show_document?p_id=10042&p_table=STANDARDS Occupational Safety and Health Standards, Toxic and Hazardous Substances, 1910.1028] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150629202425/https://www.osha.gov/pls/oshaweb/owadisp.show_document?p_id=10042&p_table=STANDARDS |date=2015-06-29 }}. Osha.gov. Retrieved on 2011-11-23.</ref> Максималната дозволена количина на бензен во воздухот во работната просторија за време на 8-часовен работен ден, 40-часовна работна недела е 1 ppm. Бидејќи бензенот може да предизвика рак, NIOSH препорачува сите работници да носат специјална опрема за дишење кога постои веројатност да бидат изложени на бензен на нивоа што ја надминуваат препорачаната (8-часовна) граница на изложеност од 0,1 ppm.<ref>[http://www.atsdr.cdc.gov/PHS/PHS.asp?id=37&tid=14 Public Health Statement for Benzene, Agency for Toxic Substances and Disease Registry. (August 2007). Benzene: Patient information sheet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100528032504/http://www.atsdr.cdc.gov/PHS/PHS.asp?id=37&tid=14 |date=2010-05-28 }}. Atsdr.cdc.gov (2011-03-03). Retrieved on 2011-11-23.</ref> === Граници на изложеност на бензен === Агенцијата за заштита на животната средина на Соединетите држави постави максимално ниво на загадувачи за бензен во водата за пиење на 0,0005&nbsp;mg/L (5 ppb), како што е објавено преку американските национални регулативи за примарна вода за пиење.<ref>{{cite web|url=https://www.epa.gov/ground-water-and-drinking-water/national-primary-drinking-water-regulations#:~:text=Benzene|title=Drinking Water Contaminants {{!}} Organic Chemicals {{!}} Benzene|archive-url=https://web.archive.org/web/20150202094944/http://water.epa.gov/drink/contaminants/index.cfm#:~:text=Benzene|archive-date=February 2, 2015|publisher=[[United States Environmental Protection Agency]] (EPA)|access-date=April 17, 2014}}</ref> Оваа регулатива се заснова на спречување на леукемогенезата на бензенот. Целта на максималното ниво на загадувачи (MCLG), неприменлива здравствена цел која би овозможила соодветна маргина на безбедност за спречување на негативни ефекти, е нулта концентрација на бензен во водата за пиење. ЕПА бара да се пријават истурање или случајно испуштање во околината на 10&nbsp;lbs (4,5&nbsp;kg) или повеќе бензен. Управата за безбедност и здравје при работа на САД (OSHA) постави дозволена граница на изложеност од 1 дел бензен на милион делови воздух (1 ppm) на работното место за време на 8-часовен работен ден и 40-часовна работна недела. Краткорочното ограничување на изложеноста за бензенот во воздухот е 5 ppm за 15 минути.<ref>{{cite web|url=https://www.osha.gov/dts/chemicalsampling/data/CH_220100.html|title=Chemical Sampling Information Benzene|archive-url=https://web.archive.org/web/20150629200917/https://www.osha.gov/dts/chemicalsampling/data/CH_220100.html|archive-date=June 29, 2015|publisher=[[Occupational Safety and Health Administration]] (OSHA)|access-date=November 23, 2011}}</ref> Овие законски ограничувања беа засновани на студии кои покажуваат убедливи докази за ризик по здравјето на работниците изложени на бензен. Ризикот од изложеност на 1 ppm за работен век е проценет како 5 вишок смртни случаи од леукемија на 1.000 вработени изложени. (Оваа проценка не претпоставува праг за канцерогени ефекти на бензенот.) OSHA, исто така, воспостави акционо ниво од 0,5 ppm за да поттикне уште помала изложеност на работното место.<ref>{{cite web|url=http://www.atsdr.cdc.gov/csem/benzene/standards_regulations.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20100610004540/http://www.atsdr.cdc.gov/csem/benzene/standards_regulations.html|archive-date=June 10, 2010|title=Benzene Toxicity: Standards and Regulations|publisher=[[Agency for Toxic Substances and Disease Registry]] (ATSDR); Environmental Medicine & Environmental Health Education – CSEM|date=June 30, 2000|access-date=October 9, 2010}}</ref> Американскиот национален институт за безбедност и здравје при работа (NIOSH) ја ревидираше концентрацијата на бензен веднаш опасна по животот и здравјето (IDLH) на 500 ppm. Тековната дефиниција NIOSH за состојба IDLH, како што е дадена во логиката за избор на респиратори NIOSH, е онаа што претставува закана од изложеност на загадувачи во воздухот кога таа изложеност веројатно ќе предизвика смрт или непосредни или одложени трајни негативни здравствени ефекти или спречува бегство од таквa средина.<ref name="NIOSH2004"/> Целта на утврдувањето на вредноста на IDLH е (1) да се осигура дека работникот може да избега од дадена контаминирана средина во случај на откажување на опремата за респираторна заштита и (2) се смета за максимално ниво над кое само високо сигурен апарат за дишење може да осигура безбедност на работникот. Дозволено е обезбедување максимална заштита на работниците.<ref name="NIOSH2004">{{cite web|url=https://www.cdc.gov/niosh/docs/2005-100/pdfs/05-100.pdf|title=NIOSH respirator selection logic|archive-url=https://web.archive.org/web/20170829074637/https://www.cdc.gov/niosh/docs/2005-100/pdfs/05-100.pdf|archive-date=August 29, 2017|date=October 2004|location=Cincinnati, Ohio|publisher=U.S. [[Department of Health and Human Services]] (DHHS), Public Health Service, [[Centers for Disease Control]] (CDC), [[National Institute for Occupational Safety and Health]] (NIOSH)}} publication No. 2005-100.</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cdc.gov/niosh/idlh/idlhintr.html#CNU|title=Documentation for Immediately Dangerous to Life or Health Concentrations (IDLH): Introduction|archive-url=https://web.archive.org/web/20190401201809/https://www.cdc.gov/niosh/idlh/idlhintr.html#CNU|archive-date=April 1, 2019|publisher=[[Centers for Disease Control]] (CDC)|access-date=November 23, 2011}}</ref> Во септември 1995 година, NIOSH издаде нова политика за развивање препорачани граници на изложеност (RELs) за супстанции, вклучително и канцерогени. Бидејќи бензенот може да предизвика рак, NIOSH препорачува сите работници да носат специјална опрема за дишење кога постои веројатност да бидат изложени на бензен на нивоа што ги надминуваат REL (10-час) од 0,1 ppm.<ref>{{cite web |url=https://www.atsdr.cdc.gov/PHS/PHS.asp?id=37&tid=14 |title=Public Health Statement for Benzene |work=Agency for Toxic Substances and Disease Registry |publisher=U.S. Department of Health and Human Services, Public Health Service, Centers for Disease Control, National Institute for Occupational Safety and Health |via=Atsdr.cdc.gov |date=August 2007 |access-date=2011-11-23 |archive-date=2012-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120120145724/http://www.atsdr.cdc.gov/phs/phs.asp?id=37&tid=14 |url-status=live }}</ref> Границата на краткорочна изложеност на NIOSH (STEL – 15 мин) е 1 ppm. Американската конференција на владини индустриски хигиеничари (ACGIH) ги усвои праговите гранични вредности (TLVs) за бензен со 0,5 ppm TWA и 2,5 ppm STEL.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.osha.gov/laws-regs/regulations/standardnumber/1910/1910.1028|title=1910.1028 - Benzene. {{!}} Occupational Safety and Health Administration|work=www.osha.gov|accessdate=2026-01-15}}</ref> === Токсикологија === ==== Биомаркери на изложеност ==== Неколку тестови може да ја одредат изложеноста на бензен. Самиот бензен може да се мери во здив, [[крв]] или [[Моч|урина]], но таквото тестирање обично е ограничено на првите 24 часа по изложувањето поради релативно брзото отстранување на хемикалијата со издишување или биотрансформација. Повеќето луѓе во развиените земји имаат мерливи основни нивоа на бензен и други ароматични нафтени јаглеводороди во крвта. Во телото, бензенот ензимски се претвора во серија производи на оксидација, вклучувајќи муконска киселина, [[фенилмеркаптурна киселина]], [[фенол]], [[катехол]], [[хидрохинон]] и [[1,2,4-трихидроксибензен]]. Повеќето од овие метаболити имаат одредена вредност како биомаркери на човековата изложеност, бидејќи тие се акумулираат во урината пропорционално на обемот и времетраењето на изложеноста и тие сè уште можат да бидат присутни неколку дена по престанокот на експозицијата. Тековните граници на биолошка изложеност на ACGIH за професионална изложеност се 500 μg/g [[креатинин]] за муконска киселина и 25 μg/g креатинин за фенилмеркаптурна киселина во примерок од урина на крајот на смената.<ref>{{cite journal|last1=Ashley|pmid=8013127|first1=DL|year=1994|pages=1401–4|issue=7 Pt 2|last2=Bonin|volume=40|journal=Clinical Chemistry|first2=MA|last3=Cardinali|first3=FL|last4=McCraw|first4=JM|last5=Wooten|first5=JV|title=Blood concentrations of volatile organic compounds in a nonoccupationally exposed US population and in groups with suspected exposure|doi=10.1093/clinchem/40.7.1401|url=http://www.clinchem.org/cgi/reprint/40/7/1401.pdf|access-date=2010-08-25|archive-date=2011-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20111122101015/http://www.clinchem.org/cgi/reprint/40/7/1401.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Fustinoni S, Buratti M, Campo L, Colombi A, Consonni D, Pesatori AC, Bonzini M, Farmer P, Garte S, Valerio F, Merlo DF, Bertazzi PA |title=Urinary t,t-muconic acid, S-phenylmercapturic acid and benzene as biomarkers of low benzene exposure|journal=Chemico-Biological Interactions|volume=153–154|pages=253–6|year=2005|pmid=15935823|doi=10.1016/j.cbi.2005.03.031}}</ref><ref>ACGIH (2009). ''2009 TLVs and BEIs''. American Conference of Governmental Industrial Hygienists, Cincinnati, Ohio.</ref><ref>Baselt, R. (2008) ''Disposition of Toxic Drugs and Chemicals in Man'', 8th edition, Biomedical Publications, Foster City, CA, pp. 144–148, {{ISBN|0962652377}}.</ref> ==== Биотрансформации ==== Дури и ако не е вообичаен супстрат за метаболизмот, бензенот може да се оксидира и од [[бактерии]]те и од [[еукариоти]]те. Кај бактериите, ензимот [[диоксигеназа]] може да додаде кислород во прстенот, а нестабилниот производ веднаш се редуцира (со NADH) до цикличен диол со две двојни врски, со што се крши ароматичноста. Следно, диолот е ново редуциран со NADH до [[катехол]]. Катехолот потоа се метаболизира до [[ацетил CoA]] и [[сукцинил CoA]], кои се користат од организмите главно во [[Кребсов циклус|циклусот на лимонска киселина]] за производство на енергија. Патеката за метаболизмот на бензенот е сложена и започнува во црниот дроб. Вклучени се неколку ензими. Тие вклучуваат цитохром P450 2E1 (CYP2E1), кинин оксидоредуктаза (NQ01 или DT-дијафораза или NAD(P)H дехидрогеназа (хинон 1)), GSH и миелопероксидаза (MPO). CYP2E1 е вклучен во повеќе чекори: претворање на бензен во оксепин (бензен оксид), фенол во хидрохинон и хидрохинон и во бензентриол и во катехол. Хидрохинонот, бензентриолот и катехолот се претвораат во полифеноли. Во [[Коскена срж|коскената срцевина]], МПО ги претвора овие полифеноли во бензохинони. Овие посредници и метаболити индуцираат генотоксичност со повеќе механизми, вклучително и инхибиција на [[топоизомеразата II]] (која ја одржува структурата на хромозомот), нарушување на [[Микротубула|микротубулите]] (која ја одржува клеточната структура и организација), генерирање на [[слободни радикали]] на кислород (нестабилни видови) кои може да доведат до точкести [[мутации]], зголемување [[оксидативен стрес]], индуцирање прекини на ДНК ланците и менување на метилацијата на ДНК (што може да влијае на експресијата на гените). NQ01 и GSH го поместуваат метаболизмот од токсичност. NQ01 го метаболизира бензохинонот кон полифенолите (се спротивставува на ефектот на МПО). GSH е вклучен во формирањето на фенилмеркаптурна киселина<ref name="Smith 2010 133–48"/><ref>{{cite journal|last=Snyder|first=R|author2=Hedli, C.C.|title=An overview of benzene metabolism|journal=Environ Health Perspect|year=1996|volume=104|pages=1165–1171|pmid=9118888|pmc=1469747|issue=Suppl 6|doi=10.1289/ehp.96104s61165}}</ref> Генетските полиморфизми во овие ензими може да предизвикаат губење на функцијата или зголемување на функцијата. На пример, мутациите во CYP2E1 ја зголемуваат активноста и резултираат со зголемено генерирање на токсични метаболити. NQ01 мутациите резултираат со губење на функцијата и може да резултираат со намалена детоксикација. Мутациите на миелопероксидазата резултираат со губење на функцијата и може да резултираат со намалено создавање на токсични метаболити. GSH мутациите или бришењата резултираат со губење на функцијата и резултираат со намалена детоксикација. Овие гени може да бидат цели за генетски скрининг за подложност на токсичност на бензен.<ref>{{cite journal|last=Dougherty|first=D|author2=Garte, S |author3=Barchowsky, A |author4=Zmuda, J |author5= Taioli, E |title=NQO1, MPO, CYP2E1, GSTT1 and STM1 polymorphisms and biological effects of benzene exposure—a literature review|journal=Toxicology Letters|year=2008|volume=182|pages=7–17|doi=10.1016/j.toxlet.2008.09.008|pmid=18848868|issue=1–3}}</ref> ==== Молекуларна токсикологија ==== Парадигмата на токсиколошка проценка на бензенот се менува кон доменот на молекуларната токсикологија бидејќи овозможува разбирање на основните биолошки механизми на подобар начин. Глутатионот се чини дека игра важна улога со тоа што штити од прекини на [[ДНК]] предизвикани од бензен и тој е идентификуван како нов биомаркер за изложеност и ефект.<ref name=r3>{{Cite journal|vauthors=Fracasso ME, Doria D, Bartolucci GB, Carrieri M, Lovreglio P, Ballini A, Soleo L, Tranfo G, Manno M |volume=192|title=Low air levels of benzene: Correlation between biomarkers of exposure and genotoxic effects|journal=[[Toxicol Lett]]|pmid=19427373|doi=10.1016/j.toxlet.2009.04.028|year=2010|pages=22–8|issue=1}}</ref> Бензенот предизвикува хромозомски аберации во периферните крвни леукоцити и [[Коскена срж|коскената срцевина]], објаснувајќи ја поголемата инциденца на [[леукемија]] и мултипен миелом предизвикани од хронична изложеност. Овие аберации може да се следат со користење на флуоресцентна ''[[in situ]]'' хибридизација (FISH) со ДНК сонди за да се проценат ефектите на бензенот заедно со хематолошките тестови како маркери за хематотоксичност.<ref name=r1>{{Cite journal|last1=Eastmond|first1=D.A.|year=2000|last2=Rupa|first2=DS|last3=Hasegawa|first3=LS|title=Detection of hyperdiploidy and chromosome breakage in interphase human lymphocytes following exposure to the benzene metabolite hydroquinone using multicolor fluorescence in situ hybridization with DNA probes|journal=Mutat Res|issue=1|volume=322| pages=9–20|pmid=7517507|doi=10.1016/0165-1218(94)90028-0}}</ref> Метаболизмот на бензенот вклучува ензими кодирани од полиморфните гени. Истражувањата покажаа дека генотипот на овие [[Локус (генетика)|локуси]] може да влијае на подложноста на токсичните ефекти од изложеноста на бензен. Поединци кои носат варијанта на NAD(P)H:хинон оксидоредуктаза 1 (NQO1), микрозомална епоксидна хидролаза (EPHX) и бришење на глутатион S-трансферазата T1 (GSTT1) покажаа поголема фреквенција на едноверижни прекини на ДНК.<ref name=r2>{{Cite journal|doi=10.1080/15287390802349974|last1=Garte|first1=S|last2=Taioli|year=2000|first2=E|last3=Popov|first3=T|last4=Bolognesi|first4=C|last5=Farmer|first5=P|last6=Merlo|first6=F|title=Genetic susceptibility to benzene toxicity in humans|journal=J Toxicol Environ Health A|issue=22|volume=71|pages=1482–1489|pmid=18836923|s2cid=36885673}}</ref> ==== Биолошка оксидација и канцерогена активност ==== Еден начин за разбирање на канцерогените ефекти на бензенот е со испитување на производите на биолошката оксидација. Чистиот бензен, на пример, оксидира во телото за да произведе епоксид, бензен оксид, кој не се излачува лесно и може да комуницира со ДНК за да произведе штетни мутации. === Патишта на изложеност === ==== Вдишување ==== Надворешниот воздух може да содржи ниски нивоа на бензен од сервисните станици на автомобили, чад од дрво, чад од тутун, пренос на бензин, издувни гасови од моторни возила и индустриски емисии.<ref>[http://www.atsdr.cdc.gov/tfacts3.html#bookmark04 ToxFAQs for Benzene], Agency for Toxic Substances and Disease Registry, Department of Health and Human Services {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080309072055/http://www.atsdr.cdc.gov/tfacts3.html#bookmark04 |date=2008-03-09 }}</ref> Околу 50 % од целата изложеност на бензен на национално ниво ([[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]]) е резултат од пушење [[тутун]] или од изложеност на чад од тутун.<ref>[http://www.atsdr.cdc.gov/toxguides/toxguide-3.pdf?id=39&tid=14 ToxGuide for Benzene] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100528032457/http://www.atsdr.cdc.gov/toxguides/toxguide-3.pdf?id=39&tid=14 |date=2010-05-28}}, Agency for Toxic Substances and Disease Registry, Department of Health and Human Services</ref> Откако ќе испушел 32 цигари дневно, пушачот внесувал околу 1,8 милиграми (mg) бензен. Оваа количина е околу 10 пати поголема од просечниот дневен внес на бензен од непушачите.<ref>[http://www.atsdr.cdc.gov/ToxProfiles/tp3-c1-b.pdf Public Health Statement. Benzene] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100527105042/http://www.atsdr.cdc.gov/toxprofiles/tp3-c1-b.pdf |date=2010-05-27 }}, Division of Toxicology and Environmental Medicine, August 2007</ref> Вдишениот бензен првенствено се исфрла непроменет преку издишување. Во студија со луѓе, 16,4 до 41,6 % од задржаниот бензен бил елиминиран преку белите дробови во рок од пет до седум часа по два до три часа изложеност на 47 до 110 ppm и само 0,07 до 0,2 % од преостанатиот бензен бил излачен непроменет во урината. По изложување на 63 до 405&nbsp;mg/m<sup>3</sup> бензен во период од 1 до 5 часа, 51 до 87 % се излачувале во урината како фенол во период од 23 до 50 часа. Во друга човечка студија, 30 % од апсорбираниот кожен бензен, кој примарно се метаболизира во црниот дроб, се излачува како [[фенол]] во урината.<ref>[http://toxnet.nlm.nih.gov/cgi-bin/sis/search/r?dbs+hsdb:@term+@rn+71-43-2 Benzene, CASRN: 71-43-2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111022211013/http://toxnet.nlm.nih.gov/cgi-bin/sis/search/r?dbs+hsdb:@term+@rn+71-43-2 |date=2011-10-22}}. Hazardous Substances Data Bank, U.S. National Library of Medicine. National Institutes of Health.</ref> ==== Изложеност од безалкохолни пијалаци ==== Под специфични услови и во присуство на други хемикалии бензоевата киселина (конзерванс) и [[Витамин Ц|аскорбинската киселина]] (витамин Ц) можат да комуницираат за да произведат бензен. Во март 2006 година, официјалната агенција за стандарди за храна во [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]] спроведе истражување на 150 марки на безалкохолни пијалаци. Откри дека четири содржеле нивоа на бензен над границите на Светската здравствена организација. Засегнатите серии беа отстранети од продажба. Слични проблеми беа пријавени од ФДА во [[Соединети Американски Држави|Соединетите Држави]].<ref>[http://www.cbsnews.com/stories/2006/05/19/health/main1638170.shtml "FDA: Too Much Benzene In Some Drinks"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070218124702/http://www.cbsnews.com/stories/2006/05/19/health/main1638170.shtml |date=2007-02-18 }}, ''CBS News'', May 19, 2006. Retrieved July 11, 2006.</ref> [[Податотека:Benzoic acid decarboxylation landscape.svg|центар|рамка|Декарбоксилација на бензоева киселина]] ==== Контаминација на водоснабдувањето ==== Во 2005 година, водоснабдувањето на градот Харбин во [[Народна Република Кина|Кина]] со население од речиси девет милиони луѓе, беше прекинато поради големата изложеност на бензен.<ref name="Guardian-25Nov2005">{{cite news |title=100 tonnes of pollutants spilled into Chinese river |url=https://www.theguardian.com/news/2005/nov/25/china.internationalnews |access-date=7 January 2020 |work=[[The Guardian]] |date=25 November 2005 |archive-date=10 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200310211730/https://www.theguardian.com/news/2005/nov/25/china.internationalnews |url-status=live }}</ref> Бензенот истече во реката Сонгхуа, која го снабдува градот со вода за пиење, по експлозијата во фабриката на кинеската национална нафтена корпорација (CNPC) во градот Џилин на 13 ноември 2005 година. Кога пластичните водоводни цевки се изложени на висока топлина, водата може да биде контаминирана со бензен.<ref>{{Cite journal|doi = 10.1039/D0EW00836B|title = Drinking water contamination from the thermal degradation of plastics: Implications for wildfire and structure fire response|year = 2021|last1 = Isaacson|first1 = Kristofer P.|last2 = Proctor|first2 = Caitlin R.|last3 = Wang|first3 = Q. Erica|last4 = Edwards|first4 = Ethan Y.|last5 = Noh|first5 = Yoorae|last6 = Shah|first6 = Amisha D.|last7 = Whelton|first7 = Andrew J.|journal = Environmental Science: Water Research & Technology|volume = 7|issue = 2|pages = 274–284|doi-access = free}}</ref> ====Геноцид==== Нацистите користеле бензен администриран преку инјектирање како еден од многуте методи за убивање.<ref>{{cite web |url=http://auschwitz.org/en/history/camp-hospitals/selections-and-lethal-injections/ |title=Selections and lethal injections |work=[[Auschwitz-Birkenau State Museum]] |access-date=May 15, 2020 |archive-date=May 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200509105620/http://auschwitz.org/en/history/camp-hospitals/selections-and-lethal-injections |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.haaretz.com/world-news/europe/.premium-austria-s-former-nazi-labor-camp-that-s-billed-as-a-tourist-site-1.7195524 |title=A Former Nazi Labor Camp in Austria, Now Billed as a Tourist Site |newspaper=Haaretz |date=May 3, 2019 |access-date=May 11, 2019 |archive-date=May 11, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190511075141/https://www.haaretz.com/world-news/europe/.premium-austria-s-former-nazi-labor-camp-that-s-billed-as-a-tourist-site-1.7195524 |url-status=live}}</ref> ==Наводи== {{reflist}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Benzene}} * [http://www.periodicvideos.com/videos/mv_benzene.htm Benzene] at ''[[The Periodic Table of Videos]]'' (University of Nottingham) * [http://www.inchem.org/documents/icsc/icsc/eics0015.htm International Chemical Safety Card 0015] * [http://www.epa.gov/iris/subst/0276.htm USEPA Summary of Benzene Toxicity] * [https://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0049.html NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards] * {{PubChem|241|Benzene}} * [https://web.archive.org/web/20070301122020/http://ntp.niehs.nih.gov/index.cfm?objectid=0707525C-0F07-05BF-A16CAC7B0ECC97B5 Dept. of Health and Human Services: TR-289: Toxicology and Carcinogenesis Studies of Benzene] * [http://www.ch.ic.ac.uk/video/faraday_l.m4v Video Podcast] of Sir John Cadogan giving a lecture on Benzene since Faraday, in 1991 * [https://web.archive.org/web/20070224171424/http://ntp.niehs.nih.gov/ntp/roc/eleventh/profiles/s019benz.pdf Substance profile] * [http://toxnet.nlm.nih.gov/cgi-bin/sis/search/a?dbs+hsdb:@term+@DOCNO+35 NLM Hazardous Substances Databank – Benzene] {{Cycloalkenes}} {{Hydrocarbons}} {{Functional groups}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Бензен| ]] [[Категорија:Анулени]] [[Категорија:Ароматични јаглеводороди]] [[Категорија:Канцерогени]] [[Категорија:Опасни загадувачи на воздухот]] [[Категорија:Јаглеводородни растворувачи]] [[Категорија:Мутагени]] [[Категорија:Безбедност и здравје при работа]] [[Категорија:Прости ароматични прстени]] [[Категорија:Шестчлени прстени]] [[Категорија:Загадување на почвата]] [[Категорија:Тератогени]] 7hkc3pupg2cl3vaistn2ssy3uqdblc0 Брама 0 21067 5589059 5082534 2026-07-08T10:06:31Z Bjankuloski06 332 /* top */ Правописна исправка, replaced: лотус → лотос 5589059 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Brahma Halebid.jpg|мини|десно|250п|Скулптура на Брахма од Хелебид во Карнатаки.]] '''Брахма''' — еден од трите богови на [[Хиндуизам|хиндуистичкото]] свето тројство<ref>{{наведена книга|first1=Charles Russell|last1=Coulter|first2=Patricia|last2=Turner|title=Encyclopedia of Ancient Deities|url=https://books.google.com/books?id=VWxekbhM1yEC&pg=PT240|year=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-96397-2|page=240}}</ref> (Брахма, [[Вишну]] и [[Шива]]). Во согласност со Пураните, Брахма е самосоздаден од лотос што расте од папокот на богот [[Вишну]]. Брахма многу често може да биде помешан со „Брахман“, назив кој [[Хиндуисти]]те го користат за севишниот универзален космички дух. Според верувањата на Хиндусите, Брахма е творецот, оној што го створил светот и сите живи суштества. Традиционално е опишан со четири глави и четири раце. == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Хиндуистички богови]] [[Категорија:Богови-создатели]] 5bcx7h0b8mdnguy2b6bl8x5mlt02dob Икебана 0 21842 5589072 4663425 2026-07-08T10:10:01Z Bjankuloski06 332 /* top */ Правописна исправка, replaced: лотус → лотос 5589072 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} [[Податотека:Ikebana Bunjin.jpg|мини|Икебана во стилот на Морибана　употребувајќи (индиски) '''лотос''' (''Nelumba nucifera''). Вазната зазема минималистички дел од изложбата.|200 px]] '''Икебана''' ([[Јапонски јазик|јапонски]]: 生け花 или いけばな, буквално „живи цвеќиња“) е традиционална јапонска вештина за декоративен [[аранжман]] на [[цвеќе]]. Бидејќи [[јапонци]]те се близу, дури и религиозно, поврзани со [[природа]]та, тие ја користат икебаната како медиум за изразување на нивните чувства кон [[Камисама]] (Бога) - види „[[шинтоизам]]“. Изгледот на една икебана може да изгледа прилично едноставна, но секоја гранка, лист итн. има причина за својата позиција. Првото школо за икебана, ([[Икенобоо]]), започнало во [[15 век]]. Ова време исто така е важно за јапонската чајна [[церемонија]] ([[садоо]]). Во старите времиња само мажи имале право да вршат вакви аранжмани. Гранките во икебаната се виткаат и контролираат според методот ''[[тамеру]]''. Икебаната типично се поставува во посебен мал простор од дневната соба, [[токонома]]. Постојат и изложби кои висат на [[ѕид]], или на [[таван]]. Икебанскиот уметник има право да расположува со било кои вид на цвеќиња и растенија. Но, во икебаната има некои сезонски традиции кога, на пример, се употребува [[бор (дрво)|бор]] за новогодишните празници и [[хризантема]] за есенската [[рамнодневница]] на [[23 септември]]. Во последно време икебаната сѐ повеќе се модернизира. Новите школи користат материјал како [[метал]], [[пластика]], [[хартија]] и разни [[камен|камења]]. == Четирите главни стилови на икебана == * '''Рикка''' - користи округлест дизајн или полуокруглест дизајн за создавање природен ефект. * '''Сеика''' - ја користи природната геометрија на цвеќето без големи промени со резултат на асиметрична убавина, каде што цвеќињата се организирани во форма на триаголник означувајќи го [[рај]]от, [[земја]]та и [[човек]]от. * '''Нагеире''' - Цвеќињата и зеленилото се ставаат во длабоки [[вазна|вазни]] на природен и едноставен начин. Се смета дека ваков минималистички ефект е највпечатлив. * '''Морибана''' - Овој стил користи плитки и широки вазни полни со цвеќе. Ова е најпопуларниот денешен стил, како во источниот, исто така и во западниот свет. == Литература == * Јошијуки Араисо и Џин Мур, 1994, ''Јапонско-англискиот разговорен речник за Јапонија'', Обунша. ISBN 4-01-075023-5 [[Категорија:Јапонски поими]] [[Категорија:Јапонска уметност]] [[Категорија:Јапонија]] 61lht4d0uqu7a5v79ozh17gtdv4rnsz Предлошка:Инфокутија Филм 10 23888 5588749 5578954 2026-07-07T17:06:20Z Andrew012p 85224 5588749 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија | bodyclass = vevent | bodystyle = font-size:90%; | labelstyle = white-space:nowrap; text-align:left; | aboveclass = summary | abovestyle = font-size: 115%; font-style: italic; | above = ''{{If empty|{{{name|}}}|{{{име|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}'' | image = {{#if:{{If empty|{{{image|}}}|{{{слика|}}}}} | [[Податотека:{{If empty|{{{image|}}}|{{{слика|}}}}}|{{#if:{{If empty|{{{image_size|}}}|{{{image size|}}}|{{{големина_на_слика|}}}|{{{големина на слика|}}}}}|{{If empty|{{{image_size|}}}|{{{image size|}}}|{{{големина_на_слика|}}}|{{{големина на слика|}}}}}px|230px}}|alt={{If empty|{{{alt|}}}|{{{алт|}}}}}]] }} | caption = {{If empty|{{{caption|}}}|{{{опис|}}}}} | label1 = Изворен наслов | data1 = {{#if:{{If empty|{{{native_name|}}}|{{{native name|}}}|{{{изворен_наслов|}}}|{{{изворен наслов|}}}}}|''{{If empty|{{{native_name|}}}|{{{native name|}}}|{{{изворен_наслов|}}}|{{{изворен наслов|}}}}}''}} | label2 = Режисер | data2 = {{If empty|{{{режисер|}}}|{{{director|}}}}} | label3 = Продуцент | data3 = {{If empty|{{{продуцент|}}}|{{{producer|}}}}} | label4 = Сценарист | data4 = {{If empty|{{{сценарист|}}}|{{{writer|}}}}} | label5 = Сценарио | data5 = {{If empty|{{{сценарио|}}}|{{{screenplay|}}}}} | label6 = Приказна | data6 = {{If empty|{{{приказна|}}}|{{{story|}}}}} | label7 = Заснован на | data7 = {{If empty|{{{заснован_на|}}}|{{{based_on|}}}|{{{based on|}}}}} | label8 = Раскажувач | data8 = {{If empty|{{{раскажувач|}}}|{{{narrator|}}}}} | label9 = Главни улоги | data9 = {{If empty|{{{улоги|}}}|{{{starring|}}}}} | label10 = Жанр | data10 = {{If empty|{{{жанр|}}}|{{{genre|}}}}} | label11 = Музика | data11 = {{If empty|{{{музика|}}}|{{{music|}}}}} | label12 = Аниматор | data12 = {{If empty|{{{аниматор|}}}|{{{animator|}}}}} | label13 = Кинематографија | data13 = {{If empty|{{{кинематографија|}}}|{{{cinematography|}}}}} | label14 = Монтажа | data14 = {{If empty|{{{монтажа|}}}|{{{editing|}}}}} | label15 = Студио | data15 = {{If empty|{{{студио|}}}|{{{production_companies|}}}|{{{studio|}}}|{{{production companies|}}}}} | label16 = Дистрибутер | data16 = {{If empty|{{{дистрибутер|}}}|{{{distributor|}}}}} | label17 = Премиера | data17 = {{If empty|{{{премиера|}}}|{{{released|}}}}} | label18 = Времетраење | data18 = {{If empty|{{{времетраење|}}}|{{{runtime|}}}}} | label19 = Земја | data19 = {{If empty|{{{земја|}}}|{{{country|}}}}} | label20 = Јазик | data20 = {{If empty|{{{јазик|}}}|{{{language|}}}}} | label21 = Буџет | data21 = {{If empty|{{{буџет|}}}|{{{budget|}}}}} | label22 = Бруто-заработка | data22 = {{If empty|{{{заработка|}}}|{{{gross|}}}}} | label23 = Претходен | data23 = {{If empty|{{{претходен|}}}|{{{preceded_by|}}}|{{{preceded by|}}}}} | label24 = Следен | data24 = {{If empty|{{{следен|}}}|{{{followed_by|}}}|{{{followed by|}}}}} | label25 = [[Семрежна филмска база на податоци|IMDb]] | data25 = {{#if:{{{imdb_id|}}}| [https://www.imdb.com/title/{{{imdb_id}}} {{{imdb_id}}}] | {{#property:P345}} }} | label26 = Веб-страница | data26 = {{If empty|{{{веб_страница|}}}|{{{website|}}}}} }}<includeonly>{{#ifeq:{{{italic_title|}}}|no||{{Закосен наслов}}}}</includeonly> <noinclude> {{документација}} </noinclude> mkfl5d38pz9uv8dmpxjlv0fso3xj7th 5588750 5588749 2026-07-07T17:12:10Z Andrew012p 85224 5588750 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија | bodyclass = vevent | bodystyle = font-size:90%; | labelstyle = white-space:nowrap; text-align:left; | aboveclass = summary | abovestyle = font-size: 115%; font-style: italic; | above = ''{{If empty|{{{name|}}}|{{{име|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}'' | image = {{#if:{{If empty|{{{image|}}}|{{{слика|}}}}} | [[Податотека:{{If empty|{{{image|}}}|{{{слика|}}}}}|{{#if:{{If empty|{{{image_size|}}}|{{{image size|}}}|{{{големина_на_слика|}}}|{{{големина на слика|}}}}}|{{If empty|{{{image_size|}}}|{{{image size|}}}|{{{големина_на_слика|}}}|{{{големина на слика|}}}}}px|230px}}|alt={{If empty|{{{alt|}}}|{{{алт|}}}}}]] }} | caption = {{If empty|{{{caption|}}}|{{{опис|}}}}} | label1 = Изворен наслов | data1 = {{#if:{{If empty|{{{native_name|}}}|{{{native name|}}}|{{{изворен_наслов|}}}|{{{изворен наслов|}}}}}|''{{If empty|{{{native_name|}}}|{{{native name|}}}|{{{изворен_наслов|}}}|{{{изворен наслов|}}}}}''}} | label2 = Режисер | data2 = {{If empty|{{{режисер|}}}|{{{director|}}}}} | label3 = Продуцент | data3 = {{If empty|{{{продуцент|}}}|{{{producer|}}}}} | label4 = Сценарист | data4 = {{If empty|{{{сценарист|}}}|{{{writer|}}}}} | label5 = Сценарио | data5 = {{If empty|{{{сценарио|}}}|{{{screenplay|}}}}} | label6 = Приказна | data6 = {{If empty|{{{приказна|}}}|{{{story|}}}}} | label7 = Заснован на | data7 = {{If empty|{{{заснован_на|}}}|{{{based_on|}}}|{{{based on|}}}}} | label8 = Раскажувач | data8 = {{If empty|{{{раскажувач|}}}|{{{narrator|}}}}} | label9 = Главни улоги | data9 = {{If empty|{{{улоги|}}}|{{{starring|}}}}} | label10 = Жанр | data10 = {{If empty|{{{жанр|}}}|{{{genre|}}}}} | label11 = Музика | data11 = {{If empty|{{{музика|}}}|{{{music|}}}}} | label12 = Аниматор | data12 = {{If empty|{{{аниматор|}}}|{{{animator|}}}}} | label13 = Кинематографија | data13 = {{If empty|{{{кинематографија|}}}|{{{cinematography|}}}}} | label14 = Монтажа | data14 = {{If empty|{{{монтажа|}}}|{{{editing|}}}}} | label15 = Студио | data15 = {{If empty|{{{студио|}}}|{{{production_companies|}}}|{{{studio|}}}|{{{production companies|}}}}} | label16 = Дистрибутер | data16 = {{If empty|{{{дистрибутер|}}}|{{{distributor|}}}}} | label17 = Премиера | data17 = {{If empty|{{{премиера|}}}|{{{released|}}}}} | label18 = Времетраење | data18 = {{If empty|{{{времетраење|}}}|{{{runtime|}}}}} | label19 = Земја | data19 = {{If empty|{{{земја|}}}|{{{country|}}}}} | label20 = Јазик | data20 = {{If empty|{{{јазик|}}}|{{{language|}}}}} | label21 = Буџет | data21 = {{If empty|{{{буџет|}}}|{{{budget|}}}}} | label22 = Бруто-заработка | data22 = {{If empty|{{{заработка|}}}|{{{gross|}}}}} | label23 = Претходен | data23 = {{If empty|{{{претходен|}}}|{{{preceded_by|}}}|{{{preceded by|}}}}} | label24 = Следен | data24 = {{If empty|{{{следен|}}}|{{{followed_by|}}}|{{{followed by|}}}}} | label25 = [[Семрежна база на податоци|IMDb]] | data25 = {{#if:{{{imdb_id|}}}| [https://www.imdb.com/title/tt{{{imdb_id}}} ID {{{imdb_id}}}] | {{#property:P345|format=text|prefix=ID }} }} | label26 = Веб-страница | data26 = {{If empty|{{{веб_страница|}}}|{{{website|}}}}} }}<includeonly>{{#ifeq:{{{italic_title|}}}|no||{{Закосен наслов}}}}</includeonly> <noinclude> {{документација}} </noinclude> g6uwnct0xtumw3ibejzy4jfi1ofdj9n 5588756 5588750 2026-07-07T17:17:58Z Andrew012p 85224 5588756 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија | bodyclass = vevent | bodystyle = font-size:90%; | labelstyle = white-space:nowrap; text-align:left; | aboveclass = summary | abovestyle = font-size: 115%; font-style: italic; | above = ''{{If empty|{{{name|}}}|{{{име|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}'' | image = {{#if:{{If empty|{{{image|}}}|{{{слика|}}}}} | [[Податотека:{{If empty|{{{image|}}}|{{{слика|}}}}}|{{#if:{{If empty|{{{image_size|}}}|{{{image size|}}}|{{{големина_на_слика|}}}|{{{големина на слика|}}}}}|{{If empty|{{{image_size|}}}|{{{image size|}}}|{{{големина_на_слика|}}}|{{{големина на слика|}}}}}px|230px}}|alt={{If empty|{{{alt|}}}|{{{алт|}}}}}]] }} | caption = {{If empty|{{{caption|}}}|{{{опис|}}}}} | label1 = Изворен наслов | data1 = {{#if:{{If empty|{{{native_name|}}}|{{{native name|}}}|{{{изворен_наслов|}}}|{{{изворен наслов|}}}}}|''{{If empty|{{{native_name|}}}|{{{native name|}}}|{{{изворен_наслов|}}}|{{{изворен наслов|}}}}}''}} | label2 = Режисер | data2 = {{If empty|{{{режисер|}}}|{{{director|}}}}} | label3 = Продуцент | data3 = {{If empty|{{{продуцент|}}}|{{{producer|}}}}} | label4 = Сценарист | data4 = {{If empty|{{{сценарист|}}}|{{{writer|}}}}} | label5 = Сценарио | data5 = {{If empty|{{{сценарио|}}}|{{{screenplay|}}}}} | label6 = Приказна | data6 = {{If empty|{{{приказна|}}}|{{{story|}}}}} | label7 = Заснован на | data7 = {{If empty|{{{заснован_на|}}}|{{{based_on|}}}|{{{based on|}}}}} | label8 = Раскажувач | data8 = {{If empty|{{{раскажувач|}}}|{{{narrator|}}}}} | label9 = Главни улоги | data9 = {{If empty|{{{улоги|}}}|{{{starring|}}}}} | label10 = Жанр | data10 = {{If empty|{{{жанр|}}}|{{{genre|}}}}} | label11 = Музика | data11 = {{If empty|{{{музика|}}}|{{{music|}}}}} | label12 = Аниматор | data12 = {{If empty|{{{аниматор|}}}|{{{animator|}}}}} | label13 = Кинематографија | data13 = {{If empty|{{{кинематографија|}}}|{{{cinematography|}}}}} | label14 = Монтажа | data14 = {{If empty|{{{монтажа|}}}|{{{editing|}}}}} | label15 = Студио | data15 = {{If empty|{{{студио|}}}|{{{production_companies|}}}|{{{studio|}}}|{{{production companies|}}}}} | label16 = Дистрибутер | data16 = {{If empty|{{{дистрибутер|}}}|{{{distributor|}}}}} | label17 = Премиера | data17 = {{If empty|{{{премиера|}}}|{{{released|}}}}} | label18 = Времетраење | data18 = {{If empty|{{{времетраење|}}}|{{{runtime|}}}}} | label19 = Земја | data19 = {{If empty|{{{земја|}}}|{{{country|}}}}} | label20 = Јазик | data20 = {{If empty|{{{јазик|}}}|{{{language|}}}}} | label21 = Буџет | data21 = {{If empty|{{{буџет|}}}|{{{budget|}}}}} | label22 = Бруто-заработка | data22 = {{If empty|{{{заработка|}}}|{{{gross|}}}}} | label23 = Претходен | data23 = {{If empty|{{{претходен|}}}|{{{preceded_by|}}}|{{{preceded by|}}}}} | label24 = Следен | data24 = {{If empty|{{{следен|}}}|{{{followed_by|}}}|{{{followed by|}}}}} | label25 = [[Семрежна филмска база на податоци|IMDb]] | data25 = {{#if:{{{imdb_id|}}}| [https://www.imdb.com/title/tt{{{imdb_id}}} ID {{{imdb_id}}}] | {{#property:P345|format=text|prefix=ID }} }} | label26 = Веб-страница | data26 = {{If empty|{{{веб_страница|}}}|{{{website|}}}}} }}<includeonly>{{#ifeq:{{{italic_title|}}}|no||{{Закосен наслов}}}}</includeonly> <noinclude> {{документација}} </noinclude> k19428quau1bm07577xdbkncr69mwfs 5588759 5588756 2026-07-07T17:20:25Z Andrew012p 85224 5588759 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија | bodyclass = vevent | bodystyle = font-size:90%; | labelstyle = white-space:nowrap; text-align:left; | aboveclass = summary | abovestyle = font-size: 115%; font-style: italic; | above = ''{{If empty|{{{name|}}}|{{{име|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}'' | image = {{#if:{{If empty|{{{image|}}}|{{{слика|}}}}} | [[Податотека:{{If empty|{{{image|}}}|{{{слика|}}}}}|{{#if:{{If empty|{{{image_size|}}}|{{{image size|}}}|{{{големина_на_слика|}}}|{{{големина на слика|}}}}}|{{If empty|{{{image_size|}}}|{{{image size|}}}|{{{големина_на_слика|}}}|{{{големина на слика|}}}}}px|230px}}|alt={{If empty|{{{alt|}}}|{{{алт|}}}}}]] }} | caption = {{If empty|{{{caption|}}}|{{{опис|}}}}} | label1 = Изворен наслов | data1 = {{#if:{{If empty|{{{native_name|}}}|{{{native name|}}}|{{{изворен_наслов|}}}|{{{изворен наслов|}}}}}|''{{If empty|{{{native_name|}}}|{{{native name|}}}|{{{изворен_наслов|}}}|{{{изворен наслов|}}}}}''}} | label2 = Режисер | data2 = {{If empty|{{{режисер|}}}|{{{director|}}}}} | label3 = Продуцент | data3 = {{If empty|{{{продуцент|}}}|{{{producer|}}}}} | label4 = Сценарист | data4 = {{If empty|{{{сценарист|}}}|{{{writer|}}}}} | label5 = Сценарио | data5 = {{If empty|{{{сценарио|}}}|{{{screenplay|}}}}} | label6 = Приказна | data6 = {{If empty|{{{приказна|}}}|{{{story|}}}}} | label7 = Заснован на | data7 = {{If empty|{{{заснован_на|}}}|{{{based_on|}}}|{{{based on|}}}}} | label8 = Раскажувач | data8 = {{If empty|{{{раскажувач|}}}|{{{narrator|}}}}} | label9 = Главни улоги | data9 = {{If empty|{{{улоги|}}}|{{{starring|}}}}} | label10 = Жанр | data10 = {{If empty|{{{жанр|}}}|{{{genre|}}}}} | label11 = Музика | data11 = {{If empty|{{{музика|}}}|{{{music|}}}}} | label12 = Аниматор | data12 = {{If empty|{{{аниматор|}}}|{{{animator|}}}}} | label13 = Кинематографија | data13 = {{If empty|{{{кинематографија|}}}|{{{cinematography|}}}}} | label14 = Монтажа | data14 = {{If empty|{{{монтажа|}}}|{{{editing|}}}}} | label15 = Студио | data15 = {{If empty|{{{студио|}}}|{{{production_companies|}}}|{{{studio|}}}|{{{production companies|}}}}} | label16 = Дистрибутер | data16 = {{If empty|{{{дистрибутер|}}}|{{{distributor|}}}}} | label17 = Премиера | data17 = {{If empty|{{{премиера|}}}|{{{released|}}}}} | label18 = Времетраење | data18 = {{If empty|{{{времетраење|}}}|{{{runtime|}}}}} | label19 = Земја | data19 = {{If empty|{{{земја|}}}|{{{country|}}}}} | label20 = Јазик | data20 = {{If empty|{{{јазик|}}}|{{{language|}}}}} | label21 = Буџет | data21 = {{If empty|{{{буџет|}}}|{{{budget|}}}}} | label22 = Бруто-заработка | data22 = {{If empty|{{{заработка|}}}|{{{gross|}}}}} | label23 = Претходен | data23 = {{If empty|{{{претходен|}}}|{{{preceded_by|}}}|{{{preceded by|}}}}} | label24 = Следен | data24 = {{If empty|{{{следен|}}}|{{{followed_by|}}}|{{{followed by|}}}}} | label25 = [[Семрежна филмска база на податоци|IMDb]] | data25 = {{#if:{{{imdb_id|}}}| [https://www.imdb.com/title/tt{{{imdb_id}}} ID {{{imdb_id}}}] | {{#if:{{#property:P345}}| [https://www.imdb.com/title/{{#property:P345}} ID {{#property:P345|from={{{wikidata|{{#invoke:Wikidata|entityId}}}}}}}] }} }} | label26 = Веб-страница | data26 = {{If empty|{{{веб_страница|}}}|{{{website|}}}}} }}<includeonly>{{#ifeq:{{{italic_title|}}}|no||{{Закосен наслов}}}}</includeonly> <noinclude> {{документација}} </noinclude> 5bj3vkl9yusg5hpgs60ghl75hb9ouvg 5588760 5588759 2026-07-07T17:22:05Z Andrew012p 85224 5588760 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија | bodyclass = vevent | bodystyle = font-size:90%; | labelstyle = white-space:nowrap; text-align:left; | aboveclass = summary | abovestyle = font-size: 115%; font-style: italic; | above = ''{{If empty|{{{name|}}}|{{{име|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}'' | image = {{#if:{{If empty|{{{image|}}}|{{{слика|}}}}} | [[Податотека:{{If empty|{{{image|}}}|{{{слика|}}}}}|{{#if:{{If empty|{{{image_size|}}}|{{{image size|}}}|{{{големина_на_слика|}}}|{{{големина на слика|}}}}}|{{If empty|{{{image_size|}}}|{{{image size|}}}|{{{големина_на_слика|}}}|{{{големина на слика|}}}}}px|230px}}|alt={{If empty|{{{alt|}}}|{{{алт|}}}}}]] }} | caption = {{If empty|{{{caption|}}}|{{{опис|}}}}} | label1 = Изворен наслов | data1 = {{#if:{{If empty|{{{native_name|}}}|{{{native name|}}}|{{{изворен_наслов|}}}|{{{изворен наслов|}}}}}|''{{If empty|{{{native_name|}}}|{{{native name|}}}|{{{изворен_наслов|}}}|{{{изворен наслов|}}}}}''}} | label2 = Режисер | data2 = {{If empty|{{{режисер|}}}|{{{director|}}}}} | label3 = Продуцент | data3 = {{If empty|{{{продуцент|}}}|{{{producer|}}}}} | label4 = Сценарист | data4 = {{If empty|{{{сценарист|}}}|{{{writer|}}}}} | label5 = Сценарио | data5 = {{If empty|{{{сценарио|}}}|{{{screenplay|}}}}} | label6 = Приказна | data6 = {{If empty|{{{приказна|}}}|{{{story|}}}}} | label7 = Заснован на | data7 = {{If empty|{{{заснован_на|}}}|{{{based_on|}}}|{{{based on|}}}}} | label8 = Раскажувач | data8 = {{If empty|{{{раскажувач|}}}|{{{narrator|}}}}} | label9 = Главни улоги | data9 = {{If empty|{{{улоги|}}}|{{{starring|}}}}} | label10 = Жанр | data10 = {{If empty|{{{жанр|}}}|{{{genre|}}}}} | label11 = Музика | data11 = {{If empty|{{{музика|}}}|{{{music|}}}}} | label12 = Аниматор | data12 = {{If empty|{{{аниматор|}}}|{{{animator|}}}}} | label13 = Кинематографија | data13 = {{If empty|{{{кинематографија|}}}|{{{cinematography|}}}}} | label14 = Монтажа | data14 = {{If empty|{{{монтажа|}}}|{{{editing|}}}}} | label15 = Студио | data15 = {{If empty|{{{студио|}}}|{{{production_companies|}}}|{{{studio|}}}|{{{production companies|}}}}} | label16 = Дистрибутер | data16 = {{If empty|{{{дистрибутер|}}}|{{{distributor|}}}}} | label17 = Премиера | data17 = {{If empty|{{{премиера|}}}|{{{released|}}}}} | label18 = Времетраење | data18 = {{If empty|{{{времетраење|}}}|{{{runtime|}}}}} | label19 = Земја | data19 = {{If empty|{{{земја|}}}|{{{country|}}}}} | label20 = Јазик | data20 = {{If empty|{{{јазик|}}}|{{{language|}}}}} | label21 = Буџет | data21 = {{If empty|{{{буџет|}}}|{{{budget|}}}}} | label22 = Бруто-заработка | data22 = {{If empty|{{{заработка|}}}|{{{gross|}}}}} | label23 = Претходен | data23 = {{If empty|{{{претходен|}}}|{{{preceded_by|}}}|{{{preceded by|}}}}} | label24 = Следен | data24 = {{If empty|{{{следен|}}}|{{{followed_by|}}}|{{{followed by|}}}}} | label25 = [[Семрежна филмска база на податоци|IMDb]] | data25 = {{#if:{{{imdb_id|}}}| [https://www.imdb.com/title/tt{{{imdb_id}}} ID {{{imdb_id}}}] | {{#if:{{#property:P345}}| [https://www.imdb.com/title/{{#property:P345}} ID {{#invoke:Wikidata|formatProperty|P345|rank=best|maxsnaks=1|formatting=text|pattern=tt$1}}] }} }} | label26 = Веб-страница | data26 = {{If empty|{{{веб_страница|}}}|{{{website|}}}}} }}<includeonly>{{#ifeq:{{{italic_title|}}}|no||{{Закосен наслов}}}}</includeonly> <noinclude> {{документација}} </noinclude> 72r5xhyrokrp7xgm9h4g80r2bktaa49 5588763 5588760 2026-07-07T17:24:53Z Andrew012p 85224 5588763 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија | bodyclass = vevent | bodystyle = font-size:90%; | labelstyle = white-space:nowrap; text-align:left; | aboveclass = summary | abovestyle = font-size: 115%; font-style: italic; | above = ''{{If empty|{{{name|}}}|{{{име|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}'' | image = {{#if:{{If empty|{{{image|}}}|{{{слика|}}}}} | [[Податотека:{{If empty|{{{image|}}}|{{{слика|}}}}}|{{#if:{{If empty|{{{image_size|}}}|{{{image size|}}}|{{{големина_на_слика|}}}|{{{големина на слика|}}}}}|{{If empty|{{{image_size|}}}|{{{image size|}}}|{{{големина_на_слика|}}}|{{{големина на слика|}}}}}px|230px}}|alt={{If empty|{{{alt|}}}|{{{алт|}}}}}]] }} | caption = {{If empty|{{{caption|}}}|{{{опис|}}}}} | label1 = Изворен наслов | data1 = {{#if:{{If empty|{{{native_name|}}}|{{{native name|}}}|{{{изворен_наслов|}}}|{{{изворен наслов|}}}}}|''{{If empty|{{{native_name|}}}|{{{native name|}}}|{{{изворен_наслов|}}}|{{{изворен наслов|}}}}}''}} | label2 = Режисер | data2 = {{If empty|{{{режисер|}}}|{{{director|}}}}} | label3 = Продуцент | data3 = {{If empty|{{{продуцент|}}}|{{{producer|}}}}} | label4 = Сценарист | data4 = {{If empty|{{{сценарист|}}}|{{{writer|}}}}} | label5 = Сценарио | data5 = {{If empty|{{{сценарио|}}}|{{{screenplay|}}}}} | label6 = Приказна | data6 = {{If empty|{{{приказна|}}}|{{{story|}}}}} | label7 = Заснован на | data7 = {{If empty|{{{заснован_на|}}}|{{{based_on|}}}|{{{based on|}}}}} | label8 = Раскажувач | data8 = {{If empty|{{{раскажувач|}}}|{{{narrator|}}}}} | label9 = Главни улоги | data9 = {{If empty|{{{улоги|}}}|{{{starring|}}}}} | label10 = Жанр | data10 = {{If empty|{{{жанр|}}}|{{{genre|}}}}} | label11 = Музика | data11 = {{If empty|{{{музика|}}}|{{{music|}}}}} | label12 = Аниматор | data12 = {{If empty|{{{аниматор|}}}|{{{animator|}}}}} | label13 = Кинематографија | data13 = {{If empty|{{{кинематографија|}}}|{{{cinematography|}}}}} | label14 = Монтажа | data14 = {{If empty|{{{монтажа|}}}|{{{editing|}}}}} | label15 = Студио | data15 = {{If empty|{{{студио|}}}|{{{production_companies|}}}|{{{studio|}}}|{{{production companies|}}}}} | label16 = Дистрибутер | data16 = {{If empty|{{{дистрибутер|}}}|{{{distributor|}}}}} | label17 = Премиера | data17 = {{If empty|{{{премиера|}}}|{{{released|}}}}} | label18 = Времетраење | data18 = {{If empty|{{{времетраење|}}}|{{{runtime|}}}}} | label19 = Земја | data19 = {{If empty|{{{земја|}}}|{{{country|}}}}} | label20 = Јазик | data20 = {{If empty|{{{јазик|}}}|{{{language|}}}}} | label21 = Буџет | data21 = {{If empty|{{{буџет|}}}|{{{budget|}}}}} | label22 = Бруто-заработка | data22 = {{If empty|{{{заработка|}}}|{{{gross|}}}}} | label23 = Претходен | data23 = {{If empty|{{{претходен|}}}|{{{preceded_by|}}}|{{{preceded by|}}}}} | label24 = Следен | data24 = {{If empty|{{{следен|}}}|{{{followed_by|}}}|{{{followed by|}}}}} | label25 = [[Семрежна филмска база на податоци|IMDb]] | data25 = {{#if:{{{imdb_id|}}}| [https://www.imdb.com/title/tt{{{imdb_id}}} ID {{{imdb_id}}}] | {{#if:{{#property:P345}}| [https://www.imdb.com/title/{{#property:P345}} ID {{#property:P345}}] }} }} | label26 = Веб-страница | data26 = {{If empty|{{{веб_страница|}}}|{{{website|}}}}} }}<includeonly>{{#ifeq:{{{italic_title|}}}|no||{{Закосен наслов}}}}</includeonly> <noinclude> {{документација}} </noinclude> ex8efsiqg9s5244la633g1ytpqsphl4 5588766 5588763 2026-07-07T17:27:38Z Andrew012p 85224 5588766 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија | bodyclass = vevent | bodystyle = font-size:90%; | labelstyle = white-space:nowrap; text-align:left; | aboveclass = summary | abovestyle = font-size: 115%; font-style: italic; | above = ''{{If empty|{{{name|}}}|{{{име|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}'' | image = {{#if:{{If empty|{{{image|}}}|{{{слика|}}}}} | [[Податотека:{{If empty|{{{image|}}}|{{{слика|}}}}}|{{#if:{{If empty|{{{image_size|}}}|{{{image size|}}}|{{{големина_на_слика|}}}|{{{големина на слика|}}}}}|{{If empty|{{{image_size|}}}|{{{image size|}}}|{{{големина_на_слика|}}}|{{{големина на слика|}}}}}px|230px}}|alt={{If empty|{{{alt|}}}|{{{алт|}}}}}]] }} | caption = {{If empty|{{{caption|}}}|{{{опис|}}}}} | label1 = Изворен наслов | data1 = {{#if:{{If empty|{{{native_name|}}}|{{{native name|}}}|{{{изворен_наслов|}}}|{{{изворен наслов|}}}}}|''{{If empty|{{{native_name|}}}|{{{native name|}}}|{{{изворен_наслов|}}}|{{{изворен наслов|}}}}}''}} | label2 = Режисер | data2 = {{If empty|{{{режисер|}}}|{{{director|}}}}} | label3 = Продуцент | data3 = {{If empty|{{{продуцент|}}}|{{{producer|}}}}} | label4 = Сценарист | data4 = {{If empty|{{{сценарист|}}}|{{{writer|}}}}} | label5 = Сценарио | data5 = {{If empty|{{{сценарио|}}}|{{{screenplay|}}}}} | label6 = Приказна | data6 = {{If empty|{{{приказна|}}}|{{{story|}}}}} | label7 = Заснован на | data7 = {{If empty|{{{заснован_на|}}}|{{{based_on|}}}|{{{based on|}}}}} | label8 = Раскажувач | data8 = {{If empty|{{{раскажувач|}}}|{{{narrator|}}}}} | label9 = Главни улоги | data9 = {{If empty|{{{улоги|}}}|{{{starring|}}}}} | label10 = Жанр | data10 = {{If empty|{{{жанр|}}}|{{{genre|}}}}} | label11 = Музика | data11 = {{If empty|{{{музика|}}}|{{{music|}}}}} | label12 = Аниматор | data12 = {{If empty|{{{аниматор|}}}|{{{animator|}}}}} | label13 = Кинематографија | data13 = {{If empty|{{{кинематографија|}}}|{{{cinematography|}}}}} | label14 = Монтажа | data14 = {{If empty|{{{монтажа|}}}|{{{editing|}}}}} | label15 = Студио | data15 = {{If empty|{{{студио|}}}|{{{production_companies|}}}|{{{studio|}}}|{{{production companies|}}}}} | label16 = Дистрибутер | data16 = {{If empty|{{{дистрибутер|}}}|{{{distributor|}}}}} | label17 = Премиера | data17 = {{If empty|{{{премиера|}}}|{{{released|}}}}} | label18 = Времетраење | data18 = {{If empty|{{{времетраење|}}}|{{{runtime|}}}}} | label19 = Земја | data19 = {{If empty|{{{земја|}}}|{{{country|}}}}} | label20 = Јазик | data20 = {{If empty|{{{јазик|}}}|{{{language|}}}}} | label21 = Буџет | data21 = {{If empty|{{{буџет|}}}|{{{budget|}}}}} | label22 = Бруто-заработка | data22 = {{If empty|{{{заработка|}}}|{{{gross|}}}}} | label23 = Претходен | data23 = {{If empty|{{{претходен|}}}|{{{preceded_by|}}}|{{{preceded by|}}}}} | label24 = Следен | data24 = {{If empty|{{{следен|}}}|{{{followed_by|}}}|{{{followed by|}}}}} | label25 = [[Семрежна филмска база на податоци|IMDb]] | data25 = {{#if:{{{imdb_id|}}}| [https://www.imdb.com/title/tt{{{imdb_id}}} ID {{{imdb_id}}}] | {{#if:{{#property:P345}}| [https://www.imdb.com/title/{{#property:P345}} ID {{#invoke:String|replace|source={{#property:P345}}|pattern=tt|replace=|plain=true}}] }} }} | label26 = Веб-страница | data26 = {{If empty|{{{веб_страница|}}}|{{{website|}}}}} }}<includeonly>{{#ifeq:{{{italic_title|}}}|no||{{Закосен наслов}}}}</includeonly> <noinclude> {{документација}} </noinclude> 2wxn9olsdqoitgoolasdv2chaa5jg4m Тенцин Ѓацо 0 51745 5589097 5424430 2026-07-08T10:16:44Z Bjankuloski06 332 /* Меѓународни односи */ Правописна исправка, replaced: лотус → лотос 5589097 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Далај-лама |name = Тенцин |title = XIV [[далај-лама]] {{click|image=Nobel prize medal.svg|link=Nobel Peace Prize|width=20px|height=20px}} |image =Dalailama1 20121014 4639.jpg |reign = {{безпрелом|17 ноември 1950 –}} |predecessor = [[Тубтен Ѓацо]] |successor = |reg-type = {{безпрелом|Премиери}} |regent = |tibetan = {{bo-textonly|བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོ་}} |wylie = bstan 'dzin rgya mtsho |pronoun = {{МФА-bo|tɛ̃ ́tsĩ càtsʰo|}} |transprc = Dainzin Gyaco |THDL = Tenzin Gyatso |chinese = {{linktext|丹|增|嘉|措}} |pinyin = Dānzēng Jiācuò |father = Чоќонг Церинг IX |mother = Дики Церинг |birth_date = {{роден на и возраст|1935|7|6|df=y}} |birth_place = [[Такцер]], [[Ќингхај]] |death_date = |death_place = |signature = Dalai Lama's Signature.svg }} [[File:Vienna 2012-05-26 - Europe for Tibet Solidarity Rally 194 HH sequence s.jpg|thumb|Тенцин Ѓацо - XIV и тековен [[далај-лама]]]] '''Тенцин Ѓацо''' ({{langx|bo|བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོ}}; р, [[6 јули]] [[1935]]) — XIV и тековен [[далај-лама]]. Неговото вистинско име е '''Ламо Дондруб''', а подоцна го добил името ''Јецун Јамфел Нгаванг Лобзанг Јеше Тенцин Ѓацо''. Тој е верски поглавар со големо влијание врз [[религија]]та во [[Тибет]]. Тој го проповеда учењето [[Гелуг]], а е и претседател на владата во прогонство (во [[Дарамсала]], [[Индија]]). Тенцин Ѓацо е и добитник на [[Нобелова награда за мир|Нобеловата награда за мир]] во [[1989]] година. Тој е и најголемиот будистички свештеник во светот. Тој бил петто од шеснаесетте деца родени во земјоделско семејство во селото [[Такцер]] во [[Ќингхај]], [[Кина]] , каде што го научил дијалектот [[Амдо]] како негов прв [[јазик]]. Тој бил прокламиран како ''[[тулку]]'' ([[реинкарнација]]) на тринаесеттиот далај-лама, Тубтен Ѓацо 2 години по неговото раѓање. Тој бил поставен на престолот како далај-лама на [[17 ноември]] [[1950]], само еден месец по извршената инвазија на [[Народноослободителна армија на Кина|кинеската војска]] врз [[Тибет]]. Тој бил под воен притисок при ратификација на [[Седумнаесет точки за слободата на Тибет|Седумнаесетте точки за слободата на Тибет]] во [[1951]], а тогаш тој го напуштил Тибет и отишол во Индија каде што ја формирал тибетската влада во [[прогонство]] во [[1959]] година.<ref>Неговата светост, XIV далај-лама. [http://www.dalailama.com/page.105.htm A Brief Biography.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20091121194411/http://www.dalailama.com/page.105.htm |date=2009-11-21 }} Додадено на: [[8 мај]] [[2008]]</ref> Таму тој е придружен од илјадници соработници и тој се грижи за заштита на тибетската [[култура]] и тибетското [[образование]]. Тенцин Ѓацо е опишан како харизматична фигура и познат говорник. Тој е првиот далај-лама којшто патува низ светот. Таму тој помага во ширењето на [[будизам|будизмот]], а исто така помага и во создавањето на секуларна [[етика]], верска слога и сеопшта одговорност. Покрај [[Нобелова награда|Нобеловата награда]], тој е почесен граѓанин на [[Канада]] од [[2006]], а на [[17 октомври]] [[2007]] е добитник на конгресниот златен медал во [[САД]]. == Младост и потекло == [[Податотека:DLHaus.jpg|thumb|лево|Родното место на Тенцин Ѓацо во Такцер]] Тенцин Ѓацо е роден во земјоделско семејство како Ламо Дондруб или Ламо Тондруп во Такцер<ref>{{наведени вести |first=|last=|title=Кина го зачувува капакот затворен на погодената територија|url=http://newsinfo.inquirer.net/breakingnews/world/view/20080324-126102/China-keeps-tight-lid-on-riot-hit-areas |work= [[Agence France-Presse]] |publisher=[[Филипинско дневно истражување]]|date=24 март 2008 |accessdate=24 март 2008}}</ref>, мало село во провинцијата Кингаи. Неговите родители Чукјонг и Дики Церинг биле релативно богати земјоделци во однос на останатите дваесетина семејства. Главно одгледувале [[јачмен]], [[хелда]] и [[компир]]. Неговите родители имале 16 деца, а тој бил петтото најстаро од оние коишто опстанале по детството. Најстарото дете била неговата сестра Церинг Долма, којашто била 18 години постара од него. Неговиот најстар брат [[Туптен Јигме Норбу]] (роден во [[1922]]) — препознат како реинкарнација на високиот [[лама (будизам)|лама]], [[Такцер Ринпоче]]. Неговата сестра [[Јецун Пема]] во [[1997]] година отишла да ѝ го покаже филмот ''[[Седум години во Тибет (филм)|Седум години во Тибет]]'' на својата мајка. Другите негови постари браќа се Ѓало Тондуп и Лобзанг Самден. [[Податотека:Dalai Lama boy.jpg|thumb|left|140px|Тенцин Ѓацо како младо момче]] Кога имал 2 години биле испратени истражувачи за да ја препознаат реинкарнацијата на Далај-лама. Најпрвин се одлучило да се бара на југоисток,но регентот [[Ретинг Ринпоче]] сметал дека е најдобро тоа да се изврши во близина на езерото Ламо Ла-цо, потенцирајќи го Амдо како најдобро место за тоа. Тие го нашле Тондруб со играчки и остатоци коишто му припаѓале на претходниот Далај-лама, а Тондруб можел да препознае кои се од претходниот Далај-лама извикувајќи „Тоа е мое! Тоа е мое!“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cosmicharmony.com/Tibet/DalaiLama/DalaiLama.htm|title=Далај-лама - Говор до Обединетите нации и слики од Тибет|accessdate=6 август 2006}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница | title=Космичка хармонија|work=Обраќањето на Далај-лама во Обединетите нации| url=http://www.cosmicharmony.com/Tibet/DalaiLama/DalaiLama.htm}}</ref> Откако бил препознаен како реинкарнација на далај-ламата тој го добил името ''Јецун Јамфел Нгаванг Лобзанг Јеше Тенцин Ѓацо'' („Свет господар, славен љубезник, милосрден заштитник на верата, мудрост на океанот“). Во некои западни литератури се наоѓа и „Неговата светост Далај-лама“. Своето монашко образование Тенцин Ѓацо го започнал на 6 години. Тој имал два главни учители.Главен сниорски учител му бил Јонгѕин Линг Ринпоче, а главен јуниорски учител Јонгѕин [[Тријанг Ринпоче]]. На 11 години тој се сретнал со австрискиот планинар [[Хајнрих Харер]], откако веќе го шпионирал со својот телескоп. Хајнрих Харер станал еден од најдобрите негови учители од странство. Овие двајца останале пријатели сѐ до смртта на Харер во 2006. Во 1959 година тој го имал својот последен испит во храмот [[Јоканг]] во Ласа за време на одржувањето на фестивалот Монлам. Тој бил награден со степенот Ларампа, којшто е највисок ''[[геше]]'' во будистичката [[филозофија]].<ref>{{наведена книга |last =Марсело|first =Патриција Кронин | title =Далај-лама: Биографија|publisher=Greenwood Press|date=2003|url=http://books.google.com/books?vid=ISBN0313322074&id=wLzA8YKI-coC&ie=ISO-8859-1&output=html|id=ISBN 0313322074 }}</ref> == Животот како далај-лама == [[Податотека:IMG 1206 Lhasa Potala.jpg|мини|десно|180п|Штабот на далај-ламата во просториите на [[Потала]]]] Покрај тоа што е диховен водач, [[Далај-лама]] е и политички водач во [[Тибет]]. Во [[1939]] година, тој бил однесен во [[Ласа]] каде што и официјално бил прогласен за Далај-лама, а своето детство го поминал во [[Потала]] и [[Норбулинка]]. На [[17 ноември]] [[1950]],н а 15-годишна возраст Тенцин Ѓацо бил поставен на престолот како четиринаесетти Далај-лама и покрај конфликтот на Тибет со [[Кина]]. Неговото владеење, сепак било кратко. Во [[октомври]] истата година, само еден месец пред неговото поставување кинеските војски лесно навлегле во Тибет, без посериозен отпор од тибетските вооружени сили. Далај-ламата испратил делегација во [[Пекинг]] иако под влијание на армијата, тој бил приморан да ги ратификува<ref>Тенцин Ѓацо, XIV Далај-лама, интервју, [[25 јули]] [[1981]].</ref><ref>Мелвин Голдштајн, ''Историја на модерен Тибет, 1913-1951'', Новинарски универзитет во Калифорнија, 1989, стр.812-813</ref> [[Седумнаесет точки за слободата на Тибет|Седумнаесетте точки за слободата на Тибет]]. Во септември [[1954]] година тој заедно со десеттиот [[Панчен Лама]] отишле во Пекинг каде што се сретнале со [[Мао Це Тунг]]<ref>''[http://news.xinhuanet.com/english/2005-08/30/content_3422747.htm Нгапои го отповикува создавањето на автономниот регион Тибет]'', [[Нгапои Нгаванг]], ''[[Кинески поглед]]'', [[30 август]] [[2005]].</ref>. Во 1959 година имало голема побуна помеѓу [[Тибеќани]]те. Се зборувало дека кинеските власти планираат да го убијат Далај-лама којшто на [[17 март]] отишол во [[Таванг]], [[Индија]], а веќе на [[31 март]] длабоко навлегол во Индија. === Животот во прогонство во Индија === Во Индија, далај-ламата се сретнал со индискиот премиер [[Џавархарлал Нехру]] со цел да добие поддршка од Индија во отпорот против Кина. Меѓутоа Нехру не сакал да ги влоши односите со Кина, па го охрабрил Тенцин Ѓацо да работи на седумнаесетте точки за слободата на Тибет. По неговото бегство во Индија, Далај-лама формирал и влада во прогонство во градот [[Дарамсала]] во Индија. Овој град често се нарекува и „Мала Ласа“. По формирањето на владата во прогонство него го следеле околу 80.000 бегалци. Тој формирал тибетски [[образование|образовен систем]] со цел тибетските деца да се стекнат со познавања од [[јазик]]от, [[историја]]та, [[религија]]та и [[култура]]та. Тој го формирал и [[Тибетски институт за применети уметности|Тибетскиот институт за применети уметности]] во [[1959]] година, а истата година бил формиран [[Централен институт за високо тибетско образование|Централниот институт за високо тибетско образование]] којшто е првиот тибетски [[универзитет]] во странство. Тој исто така им дал поддршка на 200 манастири, а го ширел будистичкото учење надвор од Тибет и се залагал будизмот да биде основа на секојдневниот живот на [[Тибеќани]]те. Далај-лама апелирал и до [[ОН]] со прашањето за Тибет. Како резултат на овој апел [[Генерално собрание на ООН|Генералното собрание на ООН]] донело 3 резолуции во [[1959]], [[1961]] и [[1965]] година. Со овие резолуции се бара од [[Кина]] да ги почитуваат [[човекови права|човековите права]] на Тибеќаните и нивната национална самоопределба. Во [[1963]] година, Tенцин Ѓацо донел устав изграден врз основа на [[Универзална декларација за човекови права|Универзалната декларација за човекови права]]. Тибетскиот парламент во прогонство го избираат тибетските бегалци низ целиот свет,а тибетската влада во прогонство ја избира тибетскиот парламент во [[прогонство]]. Во [[1987]] година во [[Вашингтон]], Далај-лама го претставил својот план со 5 точки со којшто се заштитува идниот статус на Тибет. Со планот се планира Тибет да стане „зона на мирот“ и да се спречи доселувањето на кинеската етничка заедница [[Хан(Кинези)|Хан]] во Тибет. Овој план претставува „почит за основните човекови права и демократската слобода“ и „крај на кинеската корист од Тибет во производството на [[јадрено оружје]], негово пробно фрлање и негова диспозиција“. Конечно,за овој план се дадени „непосредни негирања“ за иднината на Тибет. Четиринаесеттиот [[Далај-лама]], Тенцин Ѓацо претставил сличен план и во [[Стразбур]] на [[15 јуни]] [[1988]]. Тој го искористил својот план од минатата година и додал дека работи на создавање на самоуправен демократски Тибет „во заедница со Кина“ .Овој негов нов план бил одбиен од владата во прогонство во [[1991]] година.Во [[октомври]] 1991 година,тој не ни обрнал внимание на состојбите со кинеската локална влада. Кај него останала желбата да се врати во Тибет, но како што ќе каже тој „кинеските власти тоа не го претпостават што е одмана одбиено“.<ref>{{Наведена мрежна страница| title=Global Village News| work= Далај-лама смета на завршување на живото во прогонство и враѓање во Тибет | url=http://www.gvnr.com/71/3.htm}}</ref><ref>[http://www.guardian.co.uk/print/0,3858,4747271-108142,00.html Интервју] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080320134235/http://www.guardian.co.uk/print/0,3858,4747271-108142,00.html |date=2008-03-20 }} со ''[[Гардијан]]'', [[5 септември]] [[2003]]</ref> На [[6 јули]] [[2005]], Тенцин Ѓацо го прослави својот 70-ти роденден на којшто присуствуваа околу 10.000 тибетски бегалци, монаси и туристи. [[Патријарх]]от на [[Руска православна црква|руската православна црква]] [[Алексеј II]] рекол: :„Признавам дека руската православна црква многу ги цени добрите односи со следбениците на будизмот и се надевам на нивен длабок развој“. === Учителските активности === Далај-лама практично е ѕонгчен којшто има извршено голем број на верски предавања во јавноста. Тој има учителствувано и во Калачакра. Во [[февруари]] [[2007]], Далај Чама е именуван во почесен професор на универзитетот Ејмори во [[Атланта]], [[САД]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://news.emory.edu/Releases/DalaiLama1170686715.html |title=Далај-лама именуван за почесен професор на универзитетот Ејмори |accessdate=2008-09-02 |archive-date=2008-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081005190343/http://news.emory.edu/Releases/DalaiLama1170686715.html |url-status=dead }}</ref> Ваквата негова активност е резиултат на ејморско-тибетското партнерство од [[1998]] година. Како истакнат професор,тој: # ќе овозможи можности за создавање на универзитретски сојузи со членови коишто ќе ги пренесуваат неговите учења. # ќе го посети универзитетот Ејмори со цел учество во програмата и # ќе продолжи ејморско-тибетското партнерство, а тој ќе одржува предавања и низ многу други универзитети во светот, а и во Дарамсала. Тенцин Ѓацо има посетено уште голем број на универзитети во светот во текот на 80-тите година на [[XX век]] на коишто има предавано,а благодарение на овие негови активности во [[1989]] година тој ја доби [[Нобелова награда за мир|Нобеловата награда за мир]]. === Меѓународни односи === [[Податотека:Dalai Lama & Bishop Tutu. Carey Linde.jpg|thumb|Далај-лама на средба со архиепископот[[Дезмонд Туту]] во 2004.]] Од [[1967]] година,Далај-лама има посетено 46 земји. Неговите посети главно се на верска основа. Во [[1973]] година тој се сретнал со [[папа]]та [[Павле VI]] во [[Ватикан]], а во [[1980]] тој се сретнал за првпат и со папата [[Јован Павле II]] со којшто се има сретнато и во [[1982]], [[1986]], [[1988]], [[1990]] и [[2003]]. Во 1990 во [[Дарамсала]] тој се сретнал со неколку еврејски учители со коишто разговарал за меѓуверските односи.<ref>Роџер Каменец (1994)[http://www.amazon.com/gp/product/0060645741 Евреинот во лотос] Харпер Колинс: 1994.</ref> Далај-лама го посетил и [[Израел]] 3 пати, а во [[2006]] имал средба со главниот [[рабин]] во Израел. Во истата 2006, тој имал средба и со папата [[Бенедикт XVI]]. Тој се има сретнато и со претставници на [[православие|православната црква]], [[протестантство|протестантската]], [[англиканство|англиканската]], како и со претставници на [[ислам|исламската религија]] и многу други верски личности. За време на носењето на олимпискиот факел, во чест на [[ЛОИ]] во [[Летни олимписки игри 2008|Пекинг 2008]], Далај-лама на [[10 април]] [[2008]] ја посетил [[Јапонија]] на неговиот пат за САД и организирал протести насочени кон [[Кина]], иако Далај-лама изјавил дека не го поддржува бојкотот.<ref>Ројтерс [http://www.reuters.com/article/newsOne/idUSN1143204020080411 Далај-лама не го поддржува Олимпискиот бојкот]</ref> Протестите биле особено масовни во [[Франција]] и [[САД]]. За време на носењето на факелот по улиците на [[Париз]] поради масовните протести тој бил изгаснат. Јапонската влада не се заинтересирала многу за разликите на Далај-лама со кинеските власти. === Филантропските напори на 14-от Далај-лама === Четиринаесеттиот Далај-лама, Тенцин Ѓацо е и голем поддржувач на [[СОС детско село|СОС детските села]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sos-childrensvillages.org/Get-involved/Celebrities-as-partners/Pages/Dalai-Lama.aspx|title=СОС детски села: Далај-лама|accessdate=9 мај 2008|archive-date=2009-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20090123155846/http://www.sos-childrensvillages.org/Get-involved/Celebrities-as-partners/Pages/Dalai-Lama.aspx|url-status=dead}}</ref> Тој често ги посетува селата, а имал и добри односи со идеологот на ваквиот проект [[Херман Гмајнер]], а денес е голем пријател на Гмајнеровиот наследник [[Хелмут Кутин]]. == Политичката активност на Далај-лама == Далај-лама не е само верски водач, туку и политички. По ратификацијата на [[Седумнаесет точки за слободата на Тибет|Седумнаесетте точки за слободата на Тибет]] во [[1951]] година, неговите браќа во [[Калимпонг]], [[Индија]] помогнати од индиската влада организирале движење за независност коешто се проширило во провинциите [[Амдо]] и [[Кам]] во [[1956]] година, а потоа и во централен Тибет, меѓутоа подоцна не било во можност да и се спротивстави на кинеската војска, па силите на движењето се повлекле кон [[Непал]]. Во ова движење својата поддршка ја дал и Тенцин Ѓацо. Желбата за демократска автономија на Тибет оттогаш трае и до денес. Во [[2005]]<ref>{{наведени вести | url = http://www.time.com/time/subscriber/2005/time100/heroes/100lama.html | title = 2005 TIME 100: Далај-лама | accessdate = 11 февруари 2007 | last = Гир | first = Ричард | authorlink = Ричард Гир | date = [[18 април]] 2005 | publisher = [[Time (магазин)|TIME магазин]] | archive-date = 2010-01-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100107053216/http://www.time.com/time/subscriber/2005/time100/heroes/100lama.html | url-status = dead }}</ref> и во [[2008]]<ref>{{наведени вести | url = http://www.time.com/time/specials/2007/article/0,28804,1733748_1733757,00.html | title = 2008 TIME 100: Далај-лама | accessdate = 2 maj 2008 | last = Депак | first = Чепра | date = 2008 | publisher = [[Time (магазин)|TIME Magazine]] | archive-date = 2008-05-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080513061619/http://www.time.com/time/specials/2007/article/0,28804,1733748_1733757,00.html | url-status = dead }}</ref>, Далај-лама се смета дека е меѓу 100-те највлијателни луѓе во светот. На [[22 јуни]] [[2006]], тој престојувал во Канада каде што парламентот на Канада го прогласил за почесен граѓанин на Канада.<ref>{{наведени вести | url = http://www.canada.com/victoriatimescolonist/news/capital_van_isl/story.html?id=be4ea1e5-902a-495a-8672-3751f4387c01 | title = Далај-лама стана почесен граѓанин | accessdate = 11 февруари 2007 | date = [[10 септември]] [[2006]] | publisher = [[Victoria Times-Colonist]] | archive-date = 2007-10-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071013133634/http://canada.com/victoriatimescolonist/news/capital_van_isl/story.html?id=be4ea1e5-902a-495a-8672-3751f4387c01 | url-status = dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.raoulwallenberg.net/?en/about/releases/3349.htm | title = Далај-лама му се придружи на Валенберг како почесенграѓанин на Канада | accessdate = 11 февруари 2007 | last = Грудников | first = Карина | publisher = Меѓународна фондација Раул Валенберг}}</ref> Ова во Канада било усвоено по третпат. Пред Далај-лама за почесни граѓани на Канада се прогласени само [[Раул Валенберг]] во [[1985]] и [[Нелсон Мандела]] во [[2001]]. [[Податотека:Bush, Byrd and Pelosi awarding the Dalai Lama.jpg|thumb|right|200px|Далај-лама на добивањето на златниот медал во 2007 (лево од него се [[Џорџ В. Буш]], [[Роберт Брд]] и [[Ненси Пелоси]]]] Во [[септември]] 2006 тој бил одликуван и со златен медал од конгресот на САД,<ref>{{наведени вести | url = http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/1992398.cms | title = Највисока американска цивилна почест за Далај-лама | accessdate = 11 февруари 2007 |date=[[14 септември]] [[2006]] | publisher = The Times of India}}</ref> којшто е највисока награда на владата на САД за постигнувањата во правото. Во јуни 2007 година тој беше во посета на Австралија и притоа отпатувал во Перт, Бендиго, Мелбурн, Џилонг, Сиднеј, Канбера и Бризбен. И покрај протестите во Кина, германскиот канцелар [[Ангела Меркел]] се сретнала со Далај-лама на [[25 септември]] [[2007]]. Средбата била окарактеризирана како „приватни и неформални разговори“ и било спречено отплеткувањето на јазолот во трговските односи со [[Кина]]. Како протест на овој престој на Далај-лама во [[Германија]], кинеската делегација ја откажала средбата со германските дипломати меѓу кои и гермаснкиот министер по право [[Бригите Цајприс]]. Британскиот [[новинар]] [[Кристофер Хиченс]] го критикувал Далај-лама во [[1998]] година поради неговата наводна поддршка на пробното фрлање на индиското [[јадрено оружје]]. == Општествени и политички работи == === Движењето за независност на Тибет === Во 1951, Далај-лама ги ратификувал [[Седумнаесет точки за слободата на Тибет|Седумнаесетте точки за слободата на Тибет]] со Народна Република Кина. И покрај тоа, неговите браќа се преселиле во [[Калимпонг]] во Индија, каде поддржани од индиската и американската влада организирале образовно и воено движење во борбата за независност во Тибет. Вооружените сили навлегле во [[Амдо]] и [[Кам]] во 1956 и потоа брзо навлегле во централен Тибет. Движењето доживелао фиаско и водачите биле принудени да се повлечат во Непал или да се повлечат тајно. Со нормализирањето на односите помеѓу САД и Кина, американската поддршка е незначителна во текот на седумдесеттите. Тогаш, Далај-лама започнува со создавањето на полиса за создавање на мирно решение околу прашањето на независноста преку доделување на демократска [[автономија]]. Во октомври [[1998]], адмминистрацијата Далај-лама изјавила дека, во текот на шеесеттите примале $1.7 милиони годишно од страна на американската влада преку [[ЦИА]] која тренирала и герилска војска во Колорадо.<ref>{{наведени вести | title= Резиме на светски вести; Групата на Далај-лама вели дека добивала пари од ЦИА| url=http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F3061EF73E5C0C718CDDA90994D0494D81&n=Top%2fReference%2fTimes%20Topics%2fPeople%2fD%2fDalai%20Lama | date=2 октомври 1998 | publisher=Њујорк Тајмс}}</ref> За случајот Далај-лама беше обвинет од владата на Кина дека го поддржувал движењето за независност. По некое време, тој разви политичка позиција, тврдејќи дека не го фаворизира движењето за независност на Тибет<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.medillnewsdc.com/cgi-bin/ultimatebb.cgi?ubb=get_topic&f=14&t=000343 |title=Далај-лама говори за пристапот „среден правец“ за иднината на Тибет |accessdate=2008-09-25 |archive-date=2007-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071010194925/http://www.medillnewsdc.com/cgi-bin/ultimatebb.cgi?ubb=get_topic&f=14&t=000343 |url-status=dead }}</ref> и дека нема намера да му довде на Тибет статус на автономија додека Кина обвинува дека ја предводи одбраната на Тибет во различни афери.<ref>{{наведени вести|title=Интервју со Далај-лама|url=http://www.johannhari.com/archive/article.php?id=399|work=Независност|date=7 јуни 2004|author=[[Јохан Хари]]|access-date=2008-09-25|archive-date=2011-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20110127133527/http://www.johannhari.com/archive/article.php?id=399|url-status=dead}}</ref> Во својот пристап „среден правец“, тој наожи дека владата на Кина може да земе грижа за различни афери и одбрана и дека Тибет треба да биде раководен од избрано тело.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.tibet.net/tibbul/2005/0708/focus1.html |title=Вовед во полисата Среден правец во нејзината историја |accessdate=2008-09-25 |archive-date=2006-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060219195922/http://www.tibet.net/tibbul/2005/0708/focus1.html |url-status=dead }}</ref> На 16 март 2008], Далај-лама го посочи однесувањето на Кина врз Тибет како причина за „култуен геноцид“ врз неговиот народ.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/03/16/tibet.unrest/index.html |title=CNN.com, Далај-лама: Кина причинува „културен геноцид“ |accessdate=2008-09-25 |archive-date=2008-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081211163817/http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/03/16/tibet.unrest/index.html |url-status=dead }}</ref> На 18 март, тој потврди дека ќе се пушти како водач на тибетската влада во прогонство ако насилството на протестаторите во регионот не запре откако кинескиот премиер [[Ван Џиабо]] ги казни поддржувачите на немирот<ref>{{наведени вести |title=Далај-лама „до предавање“ доколку насилството не запре |publisher=[[CNN]] |date=[[2008-03-18]] |http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/03/18/tibet.unrest/index.html |accessdate=18 март 2008}}</ref> На 20 март 2008, тој потрди дека бил немоќен да го запре антикинеското насилство.<ref>{{наведени вести |title= Кина го призна ширењето на тибетскиот бунт |publisher=[[CNN]] |date=[[20 март]] [[2008]] |http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/03/20/tibet.unrest/index.html|accessdate=2008-03-20}}</ref> На 28 март 2008, Далај-лама одби серија на обвинувања од владата на Кина, велејќи дека тој не бара иодвојување на Тибет од Кина и „саботажа“ на Летните олимписки игри - 2008.<ref>{{наведени вести |title= Далај-лама моли за мировен дијалог за Тибет |publisher=[[CNN]] |date=[[28 март]] [[2008]] |http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/03/28/china.tibet/index.html|accessdate=2008-03-28}}</ref> Критиките во вестите и покриеноста на медиумите во контраверзното обвинување против феудален Тибет не беа како што правилно е отсликано. Казнената форма пред 1913, вклучувала корпоративна и капитална казна.<ref>Роберт Барнет во: Ане-Мари Блондо and Катја Буфетрил. Автентичност на Тибет: Одговори на стоте кинески прашања (2008) дневен печат на Универзитетот во Калифорнија. ISBN 978-0-520-24464-1 (cloth); ISBN 978-0-520-24928-8 (paper)., стр. 81-83</ref> Во одговорот, Далај-лама беше согласен со многу стари практики на реформи во Тибет. Неговиот претходник ги забранил екстремните казни, меѓу кои и смртната казна.<ref>Тубтен и Турнбул Џигме Норбу, Колин М. Тибет: Сметка на историјата, верата и луѓето во Тибет (1968) Touchstone Books. Њујорк. ISBN 0-671-20559-5 стр. 317.</ref> Тој исто така спровел и реформи како укинување на наследните долгови сѐ до кинеската инвазија во 1951. На 4 јуни 2008, Далај-лама истакна дека Таванг во Арунчал Прадеш, територија наречена Јужен Тибет која се наоѓа во јужните погранични предели на Кина е дел од Индија, истакнувајќи ја валидноста на Мекмахоновата линија од Спогодбата Симла потпишана во 1914 помеѓу тибетски и британски претставници.<ref>{{наведени вести |title= Таванг е дел од Индија: Далај-лама |publisher=TNN |date=[[4 јуни]] [[2008]] | URL= http://timesofindia.indiatimes.com/India/Tawang_is_part_of_India_Dalai_Lama_/articleshow/3097568.cms |accessdate=4 јуни 2008}}</ref> === Општествена работа === Далај-лама го одбри формирањето на фондацијата Далај-лама со промоција на мирот и етика насекаде во светот. Тој не е директно вовлечен во оваа фондација, но многу дирекции го известуваат неговиот кабинет за нејзините активности.<ref>{{Наведена мрежна страница| title=Фондација Далај-лама| work=Мисии и програми| url=http://www.dalailamafoundation.org/members/en/mission.jsp| accessdate=2008-09-25| archive-date=2008-09-16| archive-url=https://web.archive.org/web/20080916091540/http://www.dalailamafoundation.org/members/en/mission.jsp| url-status=dead}}</ref> Тој исто така ја истакна својата верба дека модерните научни пронајдоци се наследни на античките религии.<ref>{{Наведена мрежна страница | title=Boston.com | work=Буда од субурбија | url=http://www.boston.com/news/globe/ideas/articles/2003/09/14/the_buddha_of_suburbia/ }}</ref><ref>[http://www.dalailama.com/news мај htm Погледите на Далај-лама за науката и религијата за Њујорк Тајмс]</ref> === Абортус === Далај-лама е против [[абортус]]от,<ref>[http://www.sunvalleyonline.com/news/article.asp?ID_Article=1146 Далај-лама се среќава со верските водачи од Ајдаго] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081025010504/http://www.sunvalleyonline.com/news/article.asp?ID_Article=1146 |date=2008-10-25 }} од Гери Стиверс, www.sunvalleyonline.com, [[15 септември]] [[2005]]</ref> иако зазема нејанса позиција, како што објасни за [[Њујорк Тајмс]]: {{цитат|Се разбира, абортусот, од будистичка гледна точка, е чин на убивање и е негативен. Но, то зависи од околностите. Ако раѓањето создаде сериозни проблеми за родителите, ова се случаи каде може да има исклучок. Јас мислам дека абортусот оправдан или неоправдан зависи од секоја околност.<ref>„Далај-лама: Тибетскиот водач во прогонство зборув за ЦИА, Садам Хусеин, кинески тероризам, секс и неговите насилни импулси,“ од Клаудија Драјфус. ''Њујорк Тајмс,'' [[28 ноември]] [[1993]]. стр. SM52 [http://www.sacred-texts.com/bud/tib/nytimes.htm]</ref>}} ==== Економија ==== :„Од сите модерни економски теории, економскиот систем на марксизмот е основан на морални принципи, додека капитализмот е со интерес само за добивка и профитабилност. Марксизмот е со цел дистрибуција на добрата на еднакви основи и еднакво искористување во значењето на производството. Тоа е исто со интерес за судбината на работничката класа како што е, како мајоритетот, така миноритетот на судбината на оние кои се подпривелигирани и се во потреба, и марксизмот се грижи за жртвите на наметнатото малцнство на искористување. Заради овие причини системот апелира до мене, и изгледа чесно. Јас неодамна прочитав статија во весник каде Неговата Светост, Папата исто така покажуваше на некои позитивни аспекти на марксизмот. :Како за пропаѓање на марксистичкиот режим, прв од сите, јас не би го сметал режимот во СССР, или Кина, дури ни Виетнам за прав марксистички, за нив беа поврзани нивните стеснети национални интереси наместо работничките меѓународни; ова е зошто имаше конфликтиs, на пример, помеѓу Кина и СССР, или помеѓу Кина и Виетнам. Ако овие 3 режими били вистински засновани на марксистичките принципи, овие конфликти никогаш не би се случиле. :Мислам дека голема дамка на марксистичките режими е тоа што тие имаа многу нагласувања на потребата од уништување на правната средина, на брбената средина, и ова им прочинува да ја охрабрат омразата и запуштат сочувството. Иако нивната инцијативна намера можеби и служи на причината на мајоритетот, кога тие се убедуваат да го спроведат сето тоа, нивната енергија е отклонета на деструктивни активности. Еднаш револуцијата е повеќе и правната средина е уништена, таму нема многуи да им се понуди на луѓето; во оваа точка целата земја е исцрпена и за жал за малку ако иницијативните цели беа за да станат сиромашни. Јас мислам дека ова е поради недостигот од човечка солидарност и сочувство. Најважен недостаток на ваквиот режим е упорното сместување на омразата на штета на сочувството. :Пропаѓањето на режимот во поранешниот Советски Соојуз беше, за мене, не пропаст на марксистичкиот режим, но пропаст на тоталиризмот. Поради оваа причина, јас себеси сѐ уште се сметам за половина марксист, половина Будист.“<ref>[http://hhdl.dharmakara.net/hhdlquotes1.html Тибет и Кина, Марксизам, Ненасилство]</ref> == Признанија и награди == [[Податотека:Dalai Lama Congressional Medal.jpg|thumb|Конгресниот златен медал со кој беше одликуван Тенцин Ѓацо во 2006]] Далај-лама е добитник и на многубројни награди за време на неговата духовна и политичка кариер.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.tibet.com/DL/awards.html |title=Список на награди |accessdate=2008-09-26 |archive-date=2009-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090327172930/http://www.tibet.com/DL/awards.html |url-status=dead }}</ref> На [[22 јуни]] [[2006]], тој стана еден од четиримината кои добиле почесно државјанство на [[Канада]]. На [[28 мај]] [[2005]], тој ја доби наградата [[Крисмас Хемфрис]] од будистичкото здружение во [[Велика Британија]]. Но, сепак се чини највредна награда е [[Нобелова награда за мир|Нобеловата награда на мир]] која на Далај-лама ја доби на [[10 декември]] [[1989]] година во [[Осло]]. === Нобелова награда за мир === На [[10 декември]] [[1989]], Далај-лама ја доби [[Нобеловата награда за мир]],<ref>[http://nobelprize.org/peace/laureates/1989/presentation-speech.html Претставувачки говор на Егил Арвик, Шеф на норвешкиот Нобелов комитет]</ref> шефот на Нобеловиот комитет рекол дека оваа награда била „делумно признание во сеќавањето на [[Махатма Ганди]].“ Комитетот ги прогласи неговите напори во „борбата за независност на Тибет и напорите за мировна резолуција наместо примена на насилство.“<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Нобелова награда|work=Далај-лама (Тенцин Ѓацо)|url=http://www.nobelpreis.org/english/frieden/dalai-lama.html|accessdate=2008-09-26|archive-date=2009-10-08|archive-url=https://www.webcitation.org/5kNENczrF?url=http://www.nobelpreis.org/english/frieden/dalai-lama.html|url-status=dead}}</ref> Во неговиот говор при примањето на наградата, тој ја критикуваше Кина за употребата на сила против студентските протести за време на [[Протести на плоштадот „Тјенанмен“ од 1989 година|Протестите на плоштадот „Тјенанмен“ во 1989 г]]. И покрај тоа, тој истакна и покрај тоа дека нивните напори не биле суетни. Неговиот говор се фокусирал на значењето на продолжената употреба на ненасилството и неговата желба за ограничување на дијалог со Кина во обид да се реши ситуацијата.<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Влада на Тибет во прогонство |work=Говорот при примањето на Нобеловата награда на Неговата Светост Далај-лама Универзитет Аула, Осло, [[10 декември]] [[1989]] |url=http://www.tibet.com/DL/nobelaccept.html |accessdate=2008-09-26 |archive-date=2009-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090712113020/http://www.tibet.com/DL/nobelaccept.html |url-status=dead }}</ref> == Користена литература == * ''[[Уметноста на среќата]]'', соавторство со Хауард К. Катлер, М.Д. ISBN 0-9656682-9-0 * ''Уметноста на среќата на работа'', соавторство со Хауард К. Катлер, М.Д. ISBN 1-59448-054-0 * ''Мисла во комфорт и спокојство'', Wisdom Publications, ISBN 0-86171-493-8 * ''[[Светот на тибетскиот будизам]]'', преведено од [[Геше Туптен Џинпа]], предговор од [[Ричард Гир]], Wisdom Publications, ISBN 0-86171-097-5 * ''The Compassionate Life'',Wisdom Publications, ISBN 0-86171-378-8 * ''Етика за новиот милениум'', Riverhead Books, 1999, ISBN 1-57322-883-4 * ''Едниставен пат'', ISBN 0-00-713887-3 * ''Суштината на срцето Сутра'', издадено од Геше Туптен Џинпа, Wisdom Publications, ISBN 0-86171-284-6 * ''Значењето на животот: Будистичките перспективи со причина и ефект'', преведено од [[Џефри Хопкинс]], Wisdom Publications, ISBN 0-86171-173-4 * ''Како да се практикува: Патот до полнозначајниот живот'', преведено и издадено од Џефри Хопкинс ISBN 0-7434-5336-0 * ''Калачаккра Тантра: Церемонија на интуиција'', издадено од Џефри Хопкинс, Wisdom Publications, ISBN 0-86171-151-3 * ''Добро срце: Будистичка перспектива на Исусовото учење'', преведено од Геше Туптен Џинпа, Wisdom Publications, ISBN 0-86171-138-6 * ''Отворање на окото за нова загриженост'', преведено од Доналд С. Лопес Јуниор, Wisdom Publications, ISBN 0-86171-155-6 * ''[[Слобода во прогонство|Слобода во прогонство: Автобиографија на Далај-лама]]'', Лондон: Little, Brown and Co, 1990 ISBN 0-349-10462-X * ''Замисли ги сите луѓе: Разговор со Далај-лама за пари, политика и животот како што е'', соавторство со Фабиен Уаки, Wisdom Publications, ISBN 0-86171-150-5 * ''[[Отворено срце]]'', издадено од Николас Вриланд. ISBN 0-316-98979-7 * ''Гелуг/Кагју традицијата на Махамуд'', соавторство со Александар Берзин. Итака, Њујорк: Snow Lion Publications, 1997, ISBN 1-55939-072-7 * ''Практикување мудрост: Совршенството на Шантидевиот будистички правец'', преведено од Гепше Туптен Џинпа, Wisdom Publications, ISBN 0-86171-182-3 * ''Мудроста на заборавањето: Интимни разговори и патувања'', соавторство со Виктор Чен, Riverbed Books, 2004, ISBN 1-57322-277-1 * ''Тибетски портрет: Моќта на сочувството'', фотографии од [[Фил Борж]] со коментари на Тенцин Ѓацо. ISBN 0-8478-1957-4 * ''Срцето на сочувството: Практичен пристап до полнозначен живот'', Twin Lakes, Wisconsin: Lotus Press, ISBN 0-940985-36-5 * ''Античка мудрост, модерен свет: Етика за новиот милениум'', Abacus Press, 2000, ISBN 0-349-11443-9 * ''Мојот Тибет'', соавторство со Гален Роуел, ISBN 0-520-08948-0 * ''Спиење, сонување, и умирање'', издадено од [[Франциско Варела]], Wisdom Publications, ISBN 0-86171-123-8 * ''Универзумот во еден атом: Сообразноста на науката и духот'', Morgan Road Books, 2005, ISBN 0-7679-2066-X * ''Како да се зголеми љубовта: Опфаќање на кругот на љубовни врски'', преведено и издадено од Џефри Хопкинс, Ф.Д., Atria Books, 2005, ISBN 0-7432-6968-3 * ''Патот на срцата. Ненасилство и дијалог помеѓу религиите'', соавторство со [[Древерман]], Ф.Д., Patmos Verlag, 2003, ISBN 3-4916-9078-1 * ''Како да се видите како што вистински сте'', преведено и издадено од Џефри Хопкинс, Ф.Д. ISBN 0-7432-9045-3 * ''Мисловна наука: Источно-западен дијалог'', со придонеси на [[Херберт Бенсон]], [[Даниел Големан]], [[Роберт Турман]], и [[Хауард Гарднер]], Wisdom Publications, ISBN 0-86171-066-5 * ''Новата физика и космологија: Дијалози со Далај-лама'', издадено од Артур Зајонц, со придонеси од [[Давид Финкелштајн]], Џорџ Гренштајн, Пит Хут, [[Ту Веи-минг]], [[Антон Зеилингер]], [[Алан Волас]] и Туптен Џинпа, Oxford University Press, 2004, ISBN 0-195-15994-2 * ''[[Моќта на будизмот]]'', соавторство со Жан-Клод Карје ISBN 0717128032 * ''Џогчен: срцева суштина на големото совршенство'', преведено од Геше Туптен Џинпа и Ричард Барон, Snow Lion Publications, 2000, ISBN 1559392193 * ''Сираци од Студената војна'', САД во тибетската борба за опстанок, Џон Кенет Кнаус, Public Affairs, New York. ISBN 1-891620-18-5 1999 * ''Насилство и сочувство: Дијалози за животот денес'' (со Жан-Клод Карје)'', Doubleday, 2001. ISBN 978-0385-50144-6'' == Наводи == {{наводи|2}} {{s-start}} {{s-bef|before=[[Тубтен Ѓацо]]}} {{s-ttl|title=[[Далај-лама|Реинкарнација на далај-ама]]}} {{s-aft|after=-}} {{end}} {{Далај-лами}} {{Избрана}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Носители на Златниот медал на Конгресот]] [[Категорија:Добитници на Нобеловата награда за мир]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Кинески нобеловци]] [[Категорија:Родени во 1935 година]] jrao701qlx7km340i8j7llm88qc2hzc Авалокитешвара 0 52220 5589058 4760324 2026-07-08T10:06:07Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: Лотус → Лотос (2), лотус → лотос 5589058 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Chenrezigthangka.jpg|230px|десно|upright|thumb|Четирирачната тибетска форма на Авалокитешвара]] '''Авалокитешвара''' — [[бодисатва]] во сожалување. Тој е еден од најраспространетите бодисатви во [[Махајана|махајанскиот]] [[будизам]]. Во [[Кина]], со своето културно и религиозно опкружување влијателно е тврдењето дека Авалокитешвара е од женски род, по име [[Гуан Јин]]. Во [[Таоизам|таостичката]] митологија се вели дека Гуан Јин не е во роднинска врска со Авалокитешвара. Името Авалокитешвара некаде се среќава и како '''Падмапани''' („одржувач на Лотосот), а некаде и само '''Локешвара''' („господар на светот“). Во [[Тибет]] Авалокитешвара се споменува и како '''Ченрециг''' и се верува дека [[реинкарнирал]] во [[далај-лама]], [[Кармапа]] и другите лами. Во [[Монголија]] е познат како '''Мидјиг Јанрајсиг''', '''Ксонгзим Бодисадв-а''', или '''Нидубер Ујегчи'''. {{Будизам}} == Етимологија и потекло == Зборот „авалокитешвара“, доколку граматички е составен од неколку глаголи. Претставката ава што значи „долу“, „надолу“, ''локита'' што е глагол во минато неопределено време и во својот основен вид ''лок'' значи „истражува“, „набљудува“ (во овј случај „истражувал“, „набљудувал“) и именката ''ишвара'' што значи „господар“, „владетел“, „мајстор“. Гласовната форма ''ишвара'' пшреминала во ''ешвара'', а целиот израз значи „господар кој го набљудува светот“. Зборот ''лока'' значи „свет“ што го нема во зборот или се поистоветува со слогот ''лок'' што е глагол. [[Податотека:Bayon_Angkor_profil.jpg|мини|лево|170п|Локешвара ([[Камбоџа]])]] Некаде од зборот авалокитешвара се преведува делот швара како звук, бучава што би значело слушател на звукот, односно тој што може да го слушне звукот (барање помош кога некој е во опасност). Ваквата анализа на зборот „авалокитешвара“ е застапена во Кина,каде што се споменува Гуан Јин. Во будизмот зборот има значење на улогата на „бодисатва“ каде што делот ''ишвара'' е под влијание на шаивинизам, а „ишвара“ е поврзано и со [[Хиндуизам|хиндуистичкиот]] поим за госпдар или управител на светот. Така настанал и поимот „бодисатва“. === Мислењето на западните школи === [[Податотека:Avalokitesvara Plaosan.jpg|мини|лево|150п|Авалокитешвара, држејќи цвет од Лотос. Извајан камен во храмот [[Плаосан]] во [[Прамбанан]], [[Јава]], [[Индонезија]]]] Во западните извори се смета дека Авалокитешвара е воведено во махајанскиот будизам и земено како наставка на едно од хиндуистичките божества [[Брама]] или [[Вишну]]. Во Теревада, Локешвара („господар на светот“) е име на Буда, и го претставува развојот на Брама, Вишну или [[Шива]] како локешвара. Денес поимот Авалокитешвара осбоено се споменува во [[Индо-Кина]] каде што е од машки род и се вели дека е виден кај местото [[Анкор]]. === Махајанското мислење === Според махајаснкото мислење Авалокитешвара е [[бодисхатва]] којшто има создадено обичај да ги слуша молбите на сите послушни суштества во сите времиња и да ја остави својата светост при помагањето во развојот на нирваната на секое суштество на [[Земја]]та. Махајанските сутри содржат [[сутра]] на срцето и сутра на лотосот, особено 25. дел којшто понекогаш се споменува и како сутра на Авалокитешвара. Во [[махајана]]та се споменуваат 6 форми на Авалокитешвара. Тоа се големата страст, големата љубов на детството, лавјата храброст, водачот помеѓу боговите и луѓето и големата присутност на Брама. Секоја од овие 6 форми е поврзана со 6кралства, а тоа се проклетствата, гладните духови, животните, полубоговите, луѓето и уништувањата. === Варајанското мислење === Во тибетската традиција се споменуваат 2 извора на потеклото на Авалокитешвара. Првиот е неговата роднинска врска каде што тој како верен свештеник станува Бодишатва и трансформирајќи се од ''[[калпа]]'' во авалокитешвара.Според другиот извор авалокитешвара е универзална манифестација на страстите. Бодисатва е поглед на [[антропологија|антрополошко]] возило на божеството коешто служи за подобро разбирање на Авалокитешвара со човештвото. Во [[Езотеризам|езотеричкиот]] будизам авалокитешвара има 7 форми. Тоа се Амогапаша (непогрешлива замка), Вара-сахасрабкуја-локана или Сахасрабхујасахасрабнетра (1000 раце, 1000 очи), Хајагрива (јавање на коњ), Екадасамука (11 лица на Авалокитешвара), Кунди, Кинтамани-цакра (волан на врховната сила) и арја Локитешвара, светоста на врховниот набљудувач на светот. == Мантра == [[Податотека:Mani mantra.jpg |thumb|right|300px|Ом Мани Падме Хум - мантра на Авалокитешвара]] Според тибетскиот будизам Ченрециг е поврзан со шестсложната мантра ''[[Ом Мани Падме Хум]]''. Ченрециг исто така се наоѓа и како [[Садакшари]] („господар на шесте слогови“). Поврзаноста на оваа мантра со Авалокитешвара се среќава во [[сутра]]та Карандавјуха од крајот на IV или почетокот на V век што претставува еден од првите трудови коишто се направени во [[Тибет]] пред крајот на V век. Во шингонскиот будизам, мантрата се употребува за воздигнување на авалокитешвара како Он Аро-рикја Совака (Ох, чист, свет!), но исто така ОМ Мани Падме Хум повремено се употребува. Големата сожалувачка мантра е 82 слоговна мантра кажана од Авалокитешвара на говорот за [[будисти]]те и Бодисатвите, воздигнувајќи ги вредностите на мелодичноста на мантрата. Оваа мантра е популарна во [[Кина]], [[Јапонија]] и во [[Тајван]]. == Илјадата раце на Авалокитешвара == [[Податотека:Avalokitesvara.jpg|thumb|Авалокитешвара со 1000 раце, дел од карпата Дацу на планината Баодинг, Дацу, [[Чонгкинг]], [[Кина]].]] Според една позната будистичка приказна, Авалокитешвара ветил дека нема да се одмори по ослободувањето на послушните суштества од самсара. Поради големиот напор, тој сè уште си мислел дека има многу суштества коишто треба да бидат заштитени. По напорот да го разбере мнозинството, неговата глава се поделила на 11 дела. [[Амитабха]] воочувајќи го неговото ветување,тој му дал 11 раце за да ги слушне звуците на трпението. Откако ги слушнал и разбрал звуците, Авалокитешвара се обидел да им помогне на оние на којшто им била потребна помош.Тогаш тој видел дека 2 од неговите раце се поделени на повеќе делови. Амитабха повторно се појавил и овој пат на Авалокитешвара му дал 1000 раце за да ја извршува својата работа. Во некои [[Хималаи|хималајски]] верзии на оваа приказна се споменува дека тој најпвин добил 8 раце, а во повеќе кинески верзии таа бројка е променлива и не е точно утврдена. Во храмот Баоен во северозападен [[Сечуан]], [[Кина]] се наоѓа скулптура на Авалокитешвара со 1000 раце од времето на [[Династија Минг|династијата Минг]]. == Манифестации == Авалокитешвара има голем број на манифестации во своите форми. Најпознати за најспоменуваните форми се: {| class="wikitable" ! Санскрит !! Кинески !! Јапонски !! Значење !! Опис |- | ''Арјавалокитешвара'' | 聖觀自在 | ''Шо Канон'' | Свет Авалокитечвара | Основната форма на Бодисатва |- | ''Екадашмука'' | 十一面 | ''[[Јуичимен Канон|јуичимен]]'' | Единаесетте лица на Авалокитешвара | Дополнителни лица за подучување на 10 рамнини на постоењето |- | ''Сахасра-буја Сахасра-нетра | 千手千眼 | ''сењусенган'' | 1000 раце, 100 очи на Авалокитешвара | Многу позната форма: гледа и им помага на сите |- | ''Кинтамани-цакра'' | 如意輪 | ''њоирин'' | Желба исполнета со Авалокитешвара | Држејќи го скапоцениот камен [[Цинтамани]] |- | ''[[Хајагрива]]'' | 馬頭 | ''bato'' | Управувањето на коњ на Авалокитешвара | Гневна форма; симултано Бодисатва и [[Крал Видсом|кралот Видсом]] |- | ''Кунди' | 准提 | ''Јунтеи'' | Мајката божица Авалокитешвара | Жунти на кинески |- | ''Амогапаша'' | 不空羂索 | ''фукурењаку'' | Авалокитешвара со јаже и мрежа |- | ''бхркути'' | | | Жарлив |- | ''Пандаравасини'' | 白衣 | ''бјакуе'' | Бел и невин | Директната прошка на [[Гуан Јин]] |- | ''Парнашабари'' | | | Покриен со листови |- | ''Ракта Шадакшари'' | | | 6 црвени слогови |- | ''Шветабхагавати'' | | | White-Bodied |- | ''Удака-шри'' | | | Водна среќа |} <gallery> |Канон ([[Аомори]], [[Јапонија]]) Слика:Jiuhuashan bodhisattva image.jpg|Авалокитешвара со 11 глави (Кина) </gallery> {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Будизам]] bhnrc8xnwyj9mvgf1vgk80r2wdg9lco Улан Батор 0 60033 5589098 5424912 2026-07-08T10:16:52Z Bjankuloski06 332 /* Грб */ Правописна исправка, replaced: лотус → лотос 5589098 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за град | тип = | име = Улан Батор | официјално име = Улан Батор | изворно име = Улаанбаатар | изворно име2 = [[Податотека:Ulaghanbaghatur.svg|20px]] | друго име1 = | друго име2 = | друго име3 = | слика = Ulan Bator.JPG | сл-големина = 300px | опис = Поглед кон Улан Батор | знаме = Flag ulaanbaatar.svg | знаме-големина = | знаме-врска = | грб = Ulanbataar.svg | грб-големина = | грб-врска = | локација = | лок-големина = | лок-коментар = | lat_dir = | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = | lon_dir = | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = | временска зона = H (UTC+8) | вз-лето = | прекар = | прекар изворно = | прекар2 = | прекар2 изворно = | прекар3 = | прекар3 изворно = | прекар4 = | прекар4 изворно = | мото = | мото изворно = | доселување = | основан од = | основан во = | старо име1 = | старо име2 = | старо име3 = | старо име4 = | авто = | празник датум = | празник име = | поштенски код = | повикувачки број = | официјална страница = | земја = {{знамеикона|Монголија}} [[Монголија]] | поделба-тип1 = | поделба-име1 = | поделба-тип2 = | поделба-име2 = | поделба-тип3 = | поделба-име3 = | поделба-тип4 = | поделба-име4 = | општини = | административна распределба = Улан Батор | населби = | градоначалник = | власт-тип1 = | власт-име1 = | власт-тип2 = | власт-име2 = | партија = | површина = | копно = | вода = | паркови = | надморска височина = | клима = | население = 1.044.500 | година на попис1 = 2008 | мажи = | жени = | високо = | средно = | основно = | неписмени = | густина на население = 222 жит/км<sup>2</sup> | година на попис2 = | етнички групи = }} [[Слика:Ulaanbaatar city Mongolia.ogv|thumb|десно|300px|Поглед на Улан Батор од меморијалот Зајсан]] '''Улан Батор''' ({{langx|mn|Улаанбаатар}}) — главниот и најголемиот град во [[Монголија]]. Градот е независна општина и не е дел од ниту една [[Покраини во Монголија|покраина]]. Населението брои околу 1 милион луѓе според пописот во [[2008]] година. Градот е основан во [[1639]] година како [[Будизам|будистички]] [[манастир]]ски центар и во [[XX век]] израснал во главен производствен центар и се денес одликува со широки [[булевар]]и и [[плоштад]]и.<ref name="Official">{{Наведена мрежна страница |url=http://ulanbator.mn/ |title=Ulan Bator Official Web Portal |accessdate=2009-01-29 |archive-date=2008-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080329120157/http://www.ulanbator.mn/ |url-status=dead }}</ref> == Име == Улан Батор имал повеќе имиња низ текот на историјата. Од [[1639]] до [[1706]] година, градот бил познат како '''Орго''' или на монголски јазик ''Өргөө'' , а од [[1706]] до [[1911]] година градот бил познат како Их Хуре. ''Их'' на монголски значи „голем“ а додека ''Хуре'' (Хүрээ) значи „камп“. По независноста во [[1911]] година градот бил преименуван во Нислел Хуре што во превод начи „главен камп“. Со формирањето на новата [[Монголска Народна Република]] во [[1924]] година, името на градот се сменило во Улан Батор (''Улаанбаатар'') што во буквален превод значи „црвен херој“ во чест на големиот монголски херој [[Дамдин Сухбатор]]. Тој ја ослободил [[Монголија]] од кинеска инвазија. Неговата статуа сѐ уште го краси сентралниот плоштад во Улан Батор. Во [[Европа]] и [[Северна Америка]], градот бил широко познат како ''Урга'' (доаѓа од оригиналниот назив Орго) или понекогаш нарекуван ''Курен'' или ''Кулун'' од кинеската транскрипција на градот. Тие називи се користеле до [[1924]] година, а додека ''Улан Батор'' или ''Улан Батар'' по независноста. == Историја == === Праисториска ера === На планината [[Богд Хан Ул (планина)|Богд Хан Ул]] се пронајдени црвени [[цртеж]]и на карпи. Цртежите претставуваат [[Човек|човечки фигури]], [[коњ]]и, [[Орел|орли]] и апстрактни дизајни како хоризонтални линии и големи квадрадти исполнети со точки. Истиот начин на сликање е пронајден во близина на градот [[Гачурт]], како и во [[Ховсгол (покраина)|Ховсгол]] и во [[Сибир]], [[Русија]]. Тоа ги потврдува заедничките особини на јужносибирските номадски племиња. Планината Богд Хан најверојатно била значаен култен центар на овие народи. Во овласта Налаих се наоѓа значајниот натпис со туркоски рунски букви, Стела на Тонјукук што датира од [[697]]. Се тврди дека [[Ванг Хан Тогрул]] ја установил својата тврдина тука и забранил ловење во светата планина Богд Хан Ул. Рушевините од палатата биле пронајдени во близина на градот. На северната страна на планината може да се забележи цртеж на монголска жена во традиционална облека. [[Податотека:UlaanBaatar-2009.jpg|мини|300px|десно|Улан Батор 2009]] === Преместување на престолнината === Улан Батор бил основан во [[1639]] година како манастир со [[Јурта|јурти]]. Тогаш името на градот бил ''Орго'', што значи јуртска палата, и се наоѓал на езерото Ширет Цаган Нур, денешен [[Оворхангај (покраина)|Оворхангај]], околу 250 км оддалеченост од денешната местоположба на Улан Батор. Градот бил основан и замислен како седиште на првиот [[Џебцундамба Хутугту]], [[Занабазар]]. Поради јуртскиот тип на градби, Улан Батор бил подвижен град и често бил преместуван од едно место на друго. Најчесто преместувањето се одвивало долж реките [[Селенге (река)|Селенге]], [[Орхон (река)|Орхон]] и [[Тул (река)|Тул]] поради достапноста на [[вода]] и останатите бенефиции што следат со тоа. За време на [[Ѕунгар]]ските војни во доцниот [[17 век]], градот бил преместен дури во [[Внатрешна Монголија]]<ref>This Shireet tsagaan nuur is located in Övörkhangai's Bürd sum. P. Enkhbat, O. Pürev, ''Улаанбаатар'', Ulaanbaatar 2001, p. 9f</ref>. Како што градот растел, тој сѐ помалку бил подвижен<ref name="BH of UB">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ulanbator.mn/index.php?option=com_content&task=view&id=165&Itemid=821 |title=Brief history of Ulaanbaatar |accessdate=2009-01-29 |archive-date=2008-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080218102841/http://www.ulanbator.mn/index.php?option=com_content&task=view&id=165&Itemid=821 |url-status=dead }}</ref>. Во [[1778]], градот се преместил на денешната локација, во близина на сливот на реките [[Селбе (река)|Селбе]] и [[Тул (река)|Тул]] и во подножјето на Богд Хан Ул планината. Покрај тоа што бил седиште на [[Џебцундамба Хутугту]], туку и на двајца високи чиновници на [[Кинг династија]]та. Исто така, на неколку километри од градот никнал нов кинески трговски град. Од [[1778]], Улан Батор или Урга имал 10.000 монаси. Тие биле организирани според манастирските правила наречени Правило на Големиот Манастир или Јеке Куријен-у Дотоаду Дурем. Во [[1836]], во Улан Батор се отворил првиот руски конзулат, а покрај тоа се отворила и нова црква посветена на Светото Тројство. === Револуциите во 1911 и 1921 === Во раните години на [[XX век]], [[Их ханат]]от имал население од 25.000 жители од кои само 10.000 биле монаси<ref>Palmer, James ''The Bloody White Baron'' 2008, Faber and Faber Limited Press, ISBN 978-0-571-23023-5, p. 45</ref>. Во 1911, кога кинеската Кинг династија била пред колапс, Монголските водачи во Их ханатот се сретнале тајно и се договориле да ја прекинат тривековната контрола од Кина<ref>Palmer, pp.47-8</ref>. На [[29 декември]] [[1911]] [[Богд Хан]] бил прогласен како владетел на независна [[Монголија]]<ref name="BH of UB"/>. Хуре како седиште на [[Џебцундамба Хутугту]] бил избран како иден главен град за новата држава. Како и да е, Монголско-руско-кинеската конференција што била одржава во [[1914]] година ја направиле Монголија како независен регион во [[Кина]]<ref>Palmer 120-121</ref> и во 1919 Монголските благородници се согласиле со тоа и Улан Батор бил окупиран од кинеските трупи а со тоа Кина повторно воспоставила контрола над Монголија<ref>Palmer 122</ref>. Во [[1921]] градот бил контролиран од две различни страни. Прво, во [[февруари]] [[1921]], мешани руско-монголско-тубетски сили предводени од [[Барон Унгерн вон Штернберг]], го зазеле градот а со тоа го ослободиле градот и Монголија (Их ханат) од кинеската контрола и го ослободиле Богд Хан. Заземањето на Барон Унгерн на Улан Батор било проследено од прогон и масакар на малата еврејска заедница во Улан Батор<ref>Palmer, pp. 131-159</ref>. На [[22 февруари]] [[1921]] Богд Хан бил повторно избран за [[Хан]] на Монголија<ref>Palmer, 161-163</ref>, а во меѓувреме силата на Унгерн растела. Тогаш, советски сили предводени од Монголскиот водач [[Дамдин Сухбатор]] се спремале во [[Русија]] за инвазија во Монголија и во март тие ја преминале границата<ref>Palmer 178-9</ref>. Унгерн и неговите луѓе биле истерани. На [[29 октомври]] градот бил преименуван од Урга во Улан Батор (''црвен херој'') по името на големиот монголски херој Дамдин Сухбатор кој умрел набргу по ослободувањето на градот<ref name="BH of UB"/>. За време на социјалистичкиот период, јуртите биле заменети со станбени блокови по советски стил и често биле финансирани од страна на СССР. [[Трансмонголска железничка линија|Трансмонголската железничка линија]] го побврзал Улан Батор со [[Пекинг]] и [[Москва]] и била завршена во [[1956]]. Градот забележал голем развој со многу кино сали, театри, музеи и останати објекти значајни за општествениот живот, но манастирите во Улан Батор биле рушени и уништувани поради идеологијата на партијата на власт. === Демократски протести во 1989-1990 === Улан Батор бил центар на демонстрации што се одржале во Монголија за време на транзициониот период кога се воведувала демократијата и слободниот пазар во 1990. На [[10 декември]] [[1989]], протестите се одвивале и започнале од Младинскиот Културен Центар во Улан Батор. Демонстраторите барале демократски систем во државата и на [[14 јануари]] [[1990]] се сретнале со властите во Музејот на Ленин во Улан Батор. По оваа средба следеле демонстрации на [[Плоштад Сухбатор|плоштадот Дамдин Сухбатор]] на -30 степени. По овие протести следело формирање на првата опозициска партија во Монголија. На [[9 март]] комунистичката влада дала отставка која била претходена со протести со глад на голем број Монголци. Во јули истата година биле објавени првите слободни избори<ref>Rossabi, Morris ''Modern Mongolia: From Khans to Commissars to Capitalists'' 2005, University of California Press, ISBN 0-520-24419-2. pp. 1-28</ref>. == Администрација и поделба == {{Главна|Реони во Улан Батор}} [[Податотека:Ulan Bator subdivisions mk.png|мини|Карта на дистриктите на Улан Батор]] Улан Батор е поделен на девет реони или ''дурези'': # [[Баганур]], # [[Багахангај]], # [[Бајангол]], # [[Бајанзурх]], # [[Чингелтеј]], # [[Хан Ул]], # [[Налаих]], # [[Сонгино Хаирхан]], и # [[Сухбатор (реон)|Сухбатор]]. Секој реон е поделен на ''хорози'' или маала. Градот е раководен од градскиот совет со 40 членови, избрани за четири години. Градскиот совет го назначува градоначалникот. Моментален градоначалник на Улан Батор е [[Тудевин Билегт]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mayor.mn/index.php?option=com_content&task=view&id=53&Itemid=43 |title=Official website of the mayor of Ulan Bator |accessdate=2009-01-29 |archive-date=2008-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081206084752/http://www.mayor.mn/index.php?option=com_content&task=view&id=53&Itemid=43 |url-status=dead }}</ref>. Улан Батор е независна административна единица во рамките на Монголија, одвоена од покраината [[Тов (покраина)|Тов]]. == Симболи == Официјалниот симбол на Улан Батор е [[гаруда]], митска птица во двете големи религии, [[будизам]]от и [[хиндуизам]]от. Птицата е често наречена ''Хан Гаруда'' или ''Хангард'' од [[монголци]]те. === Грб === Грбот на Улан Батор е исто така со птицата гаруда. Во десната рака има [[клуч]], симбол на просперитетот и благосостојбата, а во левата рака има цвет од [[лотос]], симбол на [[мир]], рамноправност и чистота на душата. Во долните екстремитети држи [[змија]], симбол на злото што е претставено како победено. На главата на гарудата е претставен [[Сојомбо писмо|сојомбо симболот]], што се наоѓа и на [[Знаме на Монголија|знамето на Монголија]]. === Знаме === Знамето на градот e сино со птицата гаруда во средина. == Клима и географија == [[Податотека:Ulan Bator, Mongolia, Sentinel-2 satellite image, 09-JUL-2017.jpg|мини|Сателитска снимка на градот]] Улан Батор е сместен на 1350 метри надморска височина, во центар на Монголија на реката Тул во долината Селенге во подножјето на планината Богд Хан Ул. Поради големата височина и поради оддалеченоста од морето, Улан батор важи за најстудениот главен град во светот со супартичка клима. Во текот на годината има и кратки топли лета и долги многу ладни зими. Просечна температура од -1,3&nbsp;°C. Земјиштето е доста меко и е потешко за градење на згради. Идеално решение се ниските станбени згради и монголските традиционални живеалишта. == Образование == Улан Батор има шест главни универзитети: [[Национален Универзитет на Монголија]], [[Универзитет за наука и технологија на Монголија]], [[Монголски државен универзитет за земјоделство]], [[Универзитет за здравство и медицински науки]], [[Педагошки универзитет на Монголија]] и [[Универзитет за уметност и култура на Монголија]]. [[Национална библиотека на Монголија|Националната библиотека на Монголија]] има голем избор на книги, меѓу кои и голем избор на книги на [[англиски јазик]]. Покрај овие универзитети, во Монголија има [[Американско училиште во Улан Батор]] и [[Меѓународно училиште во Улан Батор]] кои пружаат образование од западноевропски стил за домашни и странски ученици.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.asu.edu.mn/pages/1/page156.php |title=American School of Ulaanbaatar |accessdate=2009-01-29 |archive-date=2009-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090307235812/http://www.asu.edu.mn/pages/1/page156.php |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.isumongolia.edu.mn/index.php International School of Ulaanbaatar]</ref> == Сообраќај == [[Податотека:Ulaanbaatar Railway Station.jpg|мини|[[Железничка станица Улан Батор]]]] Во Улан Батор се наоѓа [[Џингис Хан аеродром]]от. Тој е на 18 км северозападно од Улан Батор. Овој аеродром е единствениот аеродром во [[Монголија]] што има меѓународни летови, како што се летови до [[Токио]], [[Сеул]], [[Берлин]], [[Москва]], [[Иркутск]] и [[Пекинг]]. Улан Батор е поврзан со патишта со скоро сите поголеми градови во Монголија, но проблем е што повеќето немаат патни знаци и тоа е тешкотија за странските туристи. Дури и во градот, повеќето патишта не се асфалтирани или немаат патни знаци. Исто така има и железничка мрежа што ја поврзува транс-сибирската железничка линија со кинескиот железнички систем. == Знаменитости == Неколку згради во Улан Батор датираат од пред [[Втората светска војна]], меѓу кои: Дамбадарџалин манастирот во реонот Сухбатор (1765), Дашчолин манастирот (1778), Гандан манастирот со храмот (1838), Ваџрадхара храмот (1841), Зу храмот (1869), Дидан Лавиран храмот (19 век), Ердем Итгемџит храмот (1893), Музеј за историја на Улан Батор (поранешна резиденција на приватен трговец), зградата на Музејот за уметности Занабазар која порано се викала Ондор Хоршо (1905), високиот Мегџид Џанраисиг храмот, резиденцијата на Чин Ван Хандорџ, првата телефонска зграда итн. Резиденцијата на премиерот била изградена во 1930. === Манастири === [[Податотека:Gandantegchinlen Monastery (2024).jpg|мини|[[Гандан манастир]]]] [[Податотека:Green Palace Bogd Khan 149185394 bfcc8db25b b.jpg|мини|Една од вратите на Зимската Палата.]] Еден од позначајните манастири е [[Чоиџин Лама манастир]]от, будистички манастир што бил изграден во [[1908]]. Објектот служел како манастир сѐ до [[1942]] година кога објектот бил пренаменет во [[музеј]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://museum.pixel.mn/english/index.php?id=8,0,0,1,0,0 |title=Choijin Lama Monastery |accessdate=2009-01-29 |archive-date=2009-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090531013254/http://museum.pixel.mn/english/index.php?id=8,0,0,1,0,0 |url-status=dead }}</ref>. Гандан манастирот датира од [[19 век]]. Најголема атракција на манастирот е високата златна статуа од 26.5 метри. Статуата го претставува ликот на [[Авалокитешвара]]<ref>Kohn, pp. 63-4</ref>. Овие манастири се меѓу малкуте што преживеале после уништувањето на манастирите од страна на [[Хорологин Чојбалсан]]. === Зимска палата === [[Зимска палата на Богд Хан|Зимската палата на Богд Хан]] денес е музеј на последниот хан на Монголија кој владел од 1911 до 1924. Комплексот вклучува шест храма и многу лични работи на Ханот. === Музеи === Улан Батор има неколку музеи посветени на монголската култура и историја. Природниот историски музеј поседува многу фосилни остатоци и пронајдени метеорити во Монголија<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://museum.pixel.mn/english/index.php?id=2,0,0,1,0,0 |title=Natural History Museum |accessdate=2009-01-29 |archive-date=2009-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090327023402/http://museum.pixel.mn/english/index.php?id=2,0,0,1,0,0 |url-status=dead }}</ref><ref>Kohn, p. 60</ref>. Националниот музеј на монголската историја вклучува примероци од праисториските времиња, па потоа преку [[Монголското Царство]] па сѐ до денес<ref>Kohn, pp. 61, 66</ref><ref>[http://www.nationalmuseum.mn/ National Museum]</ref>. Занабазар музејот за уметности содржи голема колекција на монголска уметност, вклучувајќи уметнички творби од 17 век како од [[Занабазар]] како и многу познатата слика „Еден ден во Монголија“ од [[Марзан Шарав]]<ref>Kohn, p. 61</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.zanabazarmuseum.org/index.php?id=1,0,0,7 |title=Zanazabar Museum of Fine Arts |accessdate=2009-01-29 |archive-date=2015-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402142927/http://www.zanabazarmuseum.org/index.php?id=1,0,0,7 |url-status=dead }}</ref>. Артефакти што датираат од пред [[1778]] година се статуата Ваџрадхара создадена од [[Занабазар]] во [[1683]], престол презентиран на Занабазар од страна на императорот Канши (од пред [[1723]]), и многу скулптури што се направени од рацете на самиот Занабазар. === Опера центарот === Националниот академски театар за [[опера]] и балет одржува редовно [[балет]]ски и [[театар]]ски претстави, со што го збогатува општествениот живот во [[Монголија]] и Улан Батор. {|class="graytable" style="text-align:center" |+ |[[file:Mongolian State Academic Theatre of Opera and Ballet.jpg|center|x100px]] |[[file:State Academic Drama Theater.jpg|center|x100px]] |[[file:National Art Gallery of Mongolia.jpg|center|x100px]] |- |Националниот академски театар за [[опера]] и балет |Театар на драма |Национална галерија |} === Плоштад Сухбатор === {{Главна|Дамдин Сухбатор (плоштад)}} Плоштадот Сухбатор или плоштад „Дамдин Сухбатор“ е главниот плоштад на Улан Батор. Името на плоштадот е според големиот монголски херој [[Дамдин Сухбатоар]], водач во револуцијата од [[1921]] г. == Сестрински градови == [[Податотека:UBTwinCities.JPG|thumb|130п|Таблички со имињата на сестринските градови на Улан Батор.]] * {{знамеикона|South Korea}} [[Сеул]], [[Јужна Кореја]] * {{знамеикона|Russia}} [[Иркутск]], [[Русија]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.cbs.irkutsk.ru/brat_b.htm |title=Irkustsk sister cities |accessdate=2010-06-09 |archive-date=2008-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081226082027/http://www.cbs.irkutsk.ru/brat_b.htm |url-status=dead }}</ref> * {{знамеикона|Russia}} [[Москва]], [[Русија]] * {{знамеикона|Russia}} [[Санкт Петербург]], [[Русија]]<ref>[http://translate.google.com/translate?sourceid=navclient&hl=en&u=http%3a%2f%2fwww.kvs.spb.ru%2f%3fp%3ddelovie_missii_sankt-peterburga_za_rubezhom245 Chairman of the Committee for External Relations of St. Petersburg]</ref> * {{знамеикона|Russia}} [[Улан Уде]], [[Русија]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.infpol.ru/newspaper/number.php?ELEMENT_ID=14421 |title=Ulan Ude looking for sister cities |accessdate=2010-06-09 |archive-date=2015-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150511040946/http://www.infpol.ru/newspaper/number.php?ELEMENT_ID=14421 |url-status=dead }}</ref> * {{знамеикона|USA}} [[Денвер]], [[САД]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.denversistercities.org/ulaanbaatarHistory.php |title=Denver Sister Cities |accessdate=2009-01-29 |archive-date=2008-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081208172703/http://www.denversistercities.org/ulaanbaatarHistory.php |url-status=dead }}</ref> * {{знамеикона|Japan}} [[Сапоро]], [[Јапонија]] * {{знамеикона|Republic of China}} [[Тајпеј]], [[Тајван]] * {{знамеикона|People's Republic of China}} [[Хохот]], [[Кина]] * {{знамеикона|USA}} [[Сан Франциско]], [[САД]] * {{знамеикона|Germany}} [[Бон]], [[Германија]] * {{знамеикона|Vietnam}} [[Ханој]], [[Виетнам]] * {{знамеикона|Japan}} [[Токио]], [[Јапонија]] * {{знамеикона|Australia}} [[Голд Кост]], [[Австралија]] <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://businessgc.com.au/index.php?page=sister-cities |title=архивски примерок |accessdate=2010-06-09 |archive-date=2014-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141101212953/http://businessgc.com.au/index.php?page=sister-cities |url-status=dead }}</ref> == Панорами == {{панорама|Panorama von Ulaanbatar.jpg|1000px|Поглед од Заисан во 2005}} {{панорама|Panorama-Ulan-Bator-2009.jpg|1000px|Поглед од Заисан во 2009}} == Поврзано == * [[Плоштад Сухбатор]] * [[Монголија]] * [[Портал:Монголија]] * [[Список на градови во Монголија]] == Надворешни врски == * [http://map.gogo.mn/en/ Карта на Улан Батор] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080916172821/http://map.gogo.mn/en/ |date=2008-09-16 }} * [http://www.iras.ucalgary.ca/~volk/sylvia/Pozdneyev.htm "Урга или Да Куре"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20051124235219/http://www.iras.ucalgary.ca/~volk/sylvia/Pozdneyev.htm |date=2005-11-24 }} од А. М. Позднејев ''Монголија и Монголците'' * [http://galleries.fototagger.com/link.php?action=detail&id=490 Слики од Улан Батор] * [http://www.legendtour.ru/eng/mongolia/embassies_in_mongolia.shtml Список на телефонски броеви и адреси] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080615212644/http://www.legendtour.ru/eng/mongolia/embassies_in_mongolia.shtml |date=2008-06-15 }} за амбасади во Улан Батор == Галерија == <center> <gallery> Податотека:Chinggis Square.jpg|[[Дамдин Сухбатор (плоштад)|Плоштадот Сухбатор]] Податотека:Baganuur khot sign.jpg|Знак во Баганур Податотека:Seoul Street (2024).jpg|Улица во Улан Батор Податотека:Ulaanbaatar Bayangol.JPG|Бајангол Податотека:UBTraffic.JPG|Сообраќаен метеж во Улан Батор </gallery> </center> {{рв|Ulan Bator}} == Наводи == {{наводи|2}} {{Покраини во Монголија}} {{Главни градови во Азија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Улан Батор|*]] [[Категорија:Главни градови во Азија]] [[Категорија:Градови во Монголија]] [[Категорија:Населени места основани во 1639 година]] 0ws8b2d9eepd22jw6ajq9lvt0tw3eek Портал:Будизам/Избрана статија 100 65801 5589086 3296371 2026-07-08T10:12:02Z Bjankuloski06 332 /* top */ Правописна исправка, replaced: Лотус → Лотос 5589086 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Chenrezigthangka.jpg|десно|140п]] '''[[Авалокитешвара]]''' е [[бодисатва]] во сожалување. Тој е еден од најраспространетите Бодисатви во [[Махајана|махајанскиот]] [[будизам]]. Во [[Кина]] со своето културно и религиозно опкружување влијателно е тврдењето дека Авалокитешвара е од женски род, по име [[Гуан Јин]]. Во [[Таоизам|таостичката]] митологија се вели дека Гуан Јин не е во роднинска врска со Авалокитешвара. Името Авалокитешвара некаде се наоѓа и како '''Падмапани''' ("одржувач на Лотосот), а некаде и само '''Локешвара''' («господар на светот»). Во [[Тибет]] Авалокитешвара се споменува и како '''Ченрециг''' и се верува дека [[реинкарнирал]] во [[далај-лама]]та [[Кармапа]] и другите лами. Во [[Монголија]] е познат како '''Мигдјид Јанраисиг''', '''Хоншим бодисатва''', или '''Ниду-бер Ујегчи'''. ''[[Авалокитешвара|Прочитајте повеќе]]'' <noinclude>[[Категорија:Портал:Будизам]]</noinclude> 2kkihsio6czrf973hrnwddtshyxx0ms Предлошка:Индиски симболи 10 68830 5589088 4242852 2026-07-08T10:12:09Z Bjankuloski06 332 /* top */ Правописна исправка, replaced: Лотус → Лотос, лотус → лотос 5589088 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="border:1px #000000;" cellspacing="0" align="right" style="margin-left: 3em; font-size: 85%;" |- ! style="background:#EEEEEE" colspan="2" | {{знамеикона|India}} Национални симболи на Индија<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.hcilondon.net/india-overview/land-people/national-symbols.html |title= National Symbols of India |accessdate= 2007-09-03|work= |publisher= High Commission of India, London }}</ref> |- | style="padding-left: 1em; padding-right: 2em;" | '''Знаме''' | [[Знаме на Индија|Тробојка]] |- | style="padding-left: 1em; padding-right: 2em;" | '''Амблем''' | [[Амблем на Индија|Лав Капитал]] |- | style="padding-left: 1em; padding-right: 2em;" | '''Химна''' | [[Национална химна на Индија|Jana Gana Mana]] |- | style="padding-left: 1em; padding-right: 2em;" | '''Песна''' | [[Vande Mataram]] |- | style="padding-left: 1em; padding-right: 2em;" | '''Животно''' | [[Бенгалски тигар|Кралски бенгалски тигар]] |- | style="padding-left: 1em; padding-right: 2em;" | '''Птица''' | [[Паун|Индиски паун]] |- | style="padding-left: 1em; padding-right: 2em;" | '''Цвеќе''' | [[Индиски лотос|Лотос]] |- | style="padding-left: 1em; padding-right: 2em;" | '''Дрво''' | [[Бенгалска смоква]] |- | style="padding-left: 1em; padding-right: 2em;" | '''Овошје''' | [[Манго]] |- | style="padding-left: 1em; padding-right: 2em;" | '''Спорт''' | [[Хокеј на трева]] |- | style="padding-left: 1em; padding-right: 2em;" | '''Календар''' | [[Индиски национален календар|Сака]] |} efjxodd9jklne0qmzz9lut9vi2s6yec Хапи 0 71685 5589099 4877434 2026-07-08T10:17:02Z Bjankuloski06 332 /* top */ Правописна исправка, replaced: Лотус → Лотос 5589099 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} {{Infobox deity | type = Египетски | name = Хапи | image = C+B-Nile-Hapi.PNG | alt = | caption = Хапи | hiro = <hiero>H-a:p*y-!-N36</hiero> | cult_center = [[Елефантина]] | symbol = Лотос | parents = | siblings = | consort = | offspring = }} [[Податотека:Hapy tying.svg|right|thumb|300px|Хапи, богот на [[Нил]], со сина кожа]] '''Хапи''' е [[египетска митологија|египетски]] бог на [[Нил]] и на жетвата.<ref name="Wilkinson 106">Wilkinson, p.106</ref> Го почитувале низ целиот [[Египет]]. Прикажан е со сина кожа, а го обожавале дури и повеќе од самиот [[Ра]], посебно заради мислењето дека во темница можат да живеат, но без Нил - не. Неговото име често се меша со синот на [[Хор (бог)|Хор]] кој исто така се вика Хапи. Некои од титулите на Хапи биле „Господар на рибите и птиците од мочуриштата“ и „Господар на реката што носи вегетација“. Хапи вообичаено бил прикажуван како андрогена фигура со голем стомак и големи дојки, со ткаенина околу слабините и со церемонијална лажна брада.<ref name="Wilkinson 107">Wilkinson, p.107</ref> {{Египетски божества}} == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Египетски богови]] [[Категорија:Староегипетски погребни списи]] h8tl5tlmgdokpykqaucelupnmn4wbwa Книжевноста во 2008 година 0 102817 5588700 3712556 2026-07-07T14:56:21Z P.Nedelkovski 47736 P.Nedelkovski ја премести страницата [[2008 во книжевноста]] на [[Книжевноста во 2008 година]]: усогласување на називот 3712556 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=октомври 2009}} {{Year nav topic|2008|книжевноста}} '''[[2008]] година во [[книжевност]]а''' содржи некои значајни настани. == Настани == [[Категорија:Книжевноста во 2008 година| ]] [[Категорија:Години во книжевноста]] boxrtrwqxss2qsi5glru5nc20pwd8mh 5588704 5588700 2026-07-07T15:00:28Z P.Nedelkovski 47736 дополнување 5588704 wikitext text/x-wiki {{Year nav topic|2008|книжевноста}} '''[[2008]] година во [[книжевност]]а''' содржи некои значајни настани. == Настани == ==Награди== * [[Нобелова награда за литература]] – [[Жан Мари Гистав Ле Клезио]] ===Македонија=== *[[Награда „Златен венец“]]: [[Фатос Арапи]]<ref>{{нмс|url=https://svp.org.mk/golden-wreath-award|title=НАГРАДА „ЗЛАТЕН ВЕНЕЦ“|website=[[СВП]]|access-date=7 јули 2026}}</ref> *[[Награда „Браќа Миладиновци“]]: [[Ристо Лазаров]]<ref>{{нмс|url=https://svp.org.mk/miladinov-brothers-award|title=НАГРАДА „БРАЌА МИЛАДИНОВЦИ “|website=[[СВП]]|access-date=7 јули 2026}}</ref> *[[Награда „Стале Попов“]]: [[Влада Урошевиќ]]<ref name=NSPAS> {{наведени вести|url=https://time.mk/arhiva/?vreme=1&fulltext=2&timeup=2&q=Награди%20за%20Урошевиќ%20и%20Василевски|title=Награди за Урошевиќ и Василевски|last= |first= |date=4 февруари 2009|publisher=Време|language=македонски|access-date=7 јули 2026}}</ref> *[[Награда „Ацо Шопов“]]: [[Иван Василевски]]<ref name=NSPAS/> *[[Григор Прличев (награда за поема)|Награда за поема „Григор Прличев“]]: [[Петре Бакевски]] <ref>{{наведени вести|url=http://vecer.com.mk/?ItemID=E0B808E6A762A04C87598E41D082FB2D|title=Григор Прличев за Бакевски|last=|first=|date=10 септември 2008|work=|accessdate=2013-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20080913192735/http://www.vecer.com.mk/?ItemID=E0B808E6A762A04C87598E41D082FB2D|archive-date=2008-09-13|dead-url=|publisher=Вечер|language=македонски|url-status=dead}}</ref> *[[Златен прстен|Награда „Златен прстен“]] – [[Васил Тоциновски]] <ref>{{наведени вести|url=http://utrinski.unet.com.mk/?ItemID=D43EA801D3C0B2479671C03D82D2B8500|title=„Златен прстен“ за Васил Тоциновски|last=|first=|date=24 март 2008|work=|accessdate=2013-02-03|archive-url=|archive-date=|dead-url=|publisher=Утрински Весник}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *[[Книжевен жезол|Награда „Книжевен жезол“]] – [[Катица Ќулавкова]] <ref>[http://www.utrinski.mk/default.asp?ItemID=B5B0D267DF76E2498ED6C648675A0780 ''ЌУЛАВКОВА И ЈОН ДОБИТНИЦИ НА „КНИЖЕВНО ЖЕЗЛО“'']{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *[[Награда „Рациново признание“]] – [[Луан Старова]]<ref>{{наведена мрежна страница|url= http://www.idividi.com.mk/vesti/makedonija/449759/index.html |title= Рациновото признание за 2008 му беше врачено на Луан Старова|publisher= |language=македонски|access-date=8 јуни 2020}}</ref> *[[Роман на годината (Македонија)|Роман на годината]] – [[Јагода Михајловска - Георгиева|Јагода Михајловска]] ===Србија=== *[[НИН-ова награда]]: [[Владимир Пиштало]] ===Франција=== * [[Гонкурова награда]] – [[Атик Рахими]] ===Велика Британија=== * [[Букерова награда]] - [[Аравинд Адига]] ==Наводи== {{наводи}} [[Категорија:Книжевноста во 2008 година| ]] [[Категорија:Години во книжевноста]] 2mt4i462lsm9oret9tre17w1cdbiouc 5588705 5588704 2026-07-07T15:09:50Z P.Nedelkovski 47736 дополнување 5588705 wikitext text/x-wiki {{Year nav topic|2008|книжевноста}} '''[[2008]] година во [[книжевност]]а''' содржи некои значајни настани. == Настани == ==Книги== ===Македонија=== *''[[Воденичен камен (раскази)]]'' – [[Владимир Костов]] *''[[Именување на инсектот (раскази)]]'' – [[Калина Малеска]] *''[[Основоположници на современата македонска поезија]]'' – избор, предговор и редакција на [[Георги Старделов]] *''[[Современа македонска поезија (избор на Веле Смилевски)|Современа македонска поезија]]'' – избор на [[Веле Смилевски]] *''[[Тритонус]]'' – [[Климент Булоски]] *''[[Доречувања]]'' - [[Санде Стојчевски]] *''[[Вечноста и мигот]]'' - [[Бранко Цветкоски]] *''Граница'' - [[Венко Андоновски]] *''[[Синтакса на светлината]]'' - [[Јовица Тасевски - Етернијан]] *''Помеѓу'' - [[Ирена Јорданова]] *''Алкомена, древен град во Пелагонија, тврдина на македонските кралеви'' - [[Ангелина Маркус]] *''Сказни разни'' - [[Борис Апостолов]] *''Патување на душата'' - [[Борис Апостолов]] *''[[Блог-записи]]'' - независни автори - блогери *''[[Летот на шаторските крила]]'' - [[Мирослав Спироски]] ===Свет=== *''[[Години (роман)]]'' - [[Ани Ерно]] *''[[Ништо од уметноста]]'' – [[Петер Естерхази|Петер Естерази]] *[[Осаменоста на простите броеви (роман)]] – [[Паоло Џордано]] *[[Патувањето на еден слон]] – [[Жозе Сарамаго]] *[[Посета (роман)]] – [[Џени Ерпенбек]] *[[Совршено сеќавање на смртта]] – [[Радослав Петковиќ]] *[[Топот беше жежок]] – [[Владимир Кецмановиќ]] ==Награди== * [[Нобелова награда за литература]] – [[Жан Мари Гистав Ле Клезио]] ===Македонија=== *[[Награда „Златен венец“]]: [[Фатос Арапи]]<ref>{{нмс|url=https://svp.org.mk/golden-wreath-award|title=НАГРАДА „ЗЛАТЕН ВЕНЕЦ“|website=[[СВП]]|access-date=7 јули 2026}}</ref> *[[Награда „Браќа Миладиновци“]]: [[Ристо Лазаров]]<ref>{{нмс|url=https://svp.org.mk/miladinov-brothers-award|title=НАГРАДА „БРАЌА МИЛАДИНОВЦИ “|website=[[СВП]]|access-date=7 јули 2026}}</ref> *[[Награда „Стале Попов“]]: [[Влада Урошевиќ]]<ref name=NSPAS> {{наведени вести|url=https://time.mk/arhiva/?vreme=1&fulltext=2&timeup=2&q=Награди%20за%20Урошевиќ%20и%20Василевски|title=Награди за Урошевиќ и Василевски|last= |first= |date=4 февруари 2009|publisher=Време|language=македонски|access-date=7 јули 2026}}</ref> *[[Награда „Ацо Шопов“]]: [[Иван Василевски]]<ref name=NSPAS/> *[[Григор Прличев (награда за поема)|Награда за поема „Григор Прличев“]]: [[Петре Бакевски]] <ref>{{наведени вести|url=http://vecer.com.mk/?ItemID=E0B808E6A762A04C87598E41D082FB2D|title=Григор Прличев за Бакевски|last=|first=|date=10 септември 2008|work=|accessdate=2013-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20080913192735/http://www.vecer.com.mk/?ItemID=E0B808E6A762A04C87598E41D082FB2D|archive-date=2008-09-13|dead-url=|publisher=Вечер|language=македонски|url-status=dead}}</ref> *[[Златен прстен|Награда „Златен прстен“]] – [[Васил Тоциновски]] <ref>{{наведени вести|url=http://utrinski.unet.com.mk/?ItemID=D43EA801D3C0B2479671C03D82D2B8500|title=„Златен прстен“ за Васил Тоциновски|last=|first=|date=24 март 2008|work=|accessdate=2013-02-03|archive-url=|archive-date=|dead-url=|publisher=Утрински Весник}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *[[Книжевен жезол|Награда „Книжевен жезол“]] – [[Катица Ќулавкова]] <ref>[http://www.utrinski.mk/default.asp?ItemID=B5B0D267DF76E2498ED6C648675A0780 ''ЌУЛАВКОВА И ЈОН ДОБИТНИЦИ НА „КНИЖЕВНО ЖЕЗЛО“'']{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *[[Награда „Рациново признание“]] – [[Луан Старова]]<ref>{{наведена мрежна страница|url= http://www.idividi.com.mk/vesti/makedonija/449759/index.html |title= Рациновото признание за 2008 му беше врачено на Луан Старова|publisher= |language=македонски|access-date=8 јуни 2020}}</ref> *[[Роман на годината (Македонија)|Роман на годината]] – [[Јагода Михајловска - Георгиева|Јагода Михајловска]] ===Србија=== *[[НИН-ова награда]]: [[Владимир Пиштало]] ===Франција=== * [[Гонкурова награда]] – [[Атик Рахими]] ===Велика Британија=== * [[Букерова награда]] - [[Аравинд Адига]] ==Наводи== {{наводи}} [[Категорија:Книжевноста во 2008 година| ]] [[Категорија:Години во книжевноста]] kx3wvt8y6fnwyzbg518f11qkr4rx9bx 5588713 5588705 2026-07-07T15:36:40Z P.Nedelkovski 47736 дополнување 5588713 wikitext text/x-wiki {{Year nav topic|2008|книжевноста}} '''[[2008]] година во [[книжевност]]а''' содржи некои значајни настани. == Настани == ==Книги== ===Македонија=== *''[[Воденичен камен (раскази)]]'' – [[Владимир Костов]] *''[[Именување на инсектот (раскази)]]'' – [[Калина Малеска]] *''[[Основоположници на современата македонска поезија]]'' – избор, предговор и редакција на [[Георги Старделов]] *''[[Современа македонска поезија (избор на Веле Смилевски)|Современа македонска поезија]]'' – избор на [[Веле Смилевски]] *''[[Тритонус]]'' – [[Климент Булоски]] *''[[Доречувања]]'' - [[Санде Стојчевски]] *''[[Вечноста и мигот]]'' - [[Бранко Цветкоски]] *''Граница'' - [[Венко Андоновски]] *''[[Синтакса на светлината]]'' - [[Јовица Тасевски - Етернијан]] *''Помеѓу'' - [[Ирена Јорданова]] *''Алкомена, древен град во Пелагонија, тврдина на македонските кралеви'' - [[Ангелина Маркус]] *''Сказни разни'' - [[Борис Апостолов]] *''Патување на душата'' - [[Борис Апостолов]] *''[[Блог-записи]]'' - независни автори - блогери *''[[Летот на шаторските крила]]'' - [[Мирослав Спироски]] ===Свет=== *''[[Години (роман)]]'' - [[Ани Ерно]] *''[[Ништо од уметноста]]'' – [[Петер Естерхази|Петер Естерази]] *[[Осаменоста на простите броеви (роман)]] – [[Паоло Џордано]] *[[Патувањето на еден слон]] – [[Жозе Сарамаго]] *[[Посета (роман)]] – [[Џени Ерпенбек]] *[[Совршено сеќавање на смртта]] – [[Радослав Петковиќ]] *[[Топот беше жежок]] – [[Владимир Кецмановиќ]] ==Награди== * [[Нобелова награда за литература]] – [[Жан Мари Гистав Ле Клезио]] ===Македонија=== *[[Награда „Златен венец“]]: [[Фатос Арапи]]<ref>{{нмс|url=https://svp.org.mk/golden-wreath-award|title=НАГРАДА „ЗЛАТЕН ВЕНЕЦ“|website=[[СВП]]|access-date=7 јули 2026}}</ref> *[[Награда „Браќа Миладиновци“]]: [[Ристо Лазаров]]<ref>{{нмс|url=https://svp.org.mk/miladinov-brothers-award|title=НАГРАДА „БРАЌА МИЛАДИНОВЦИ “|website=[[СВП]]|access-date=7 јули 2026}}</ref> *[[Награда „Стале Попов“]]: [[Влада Урошевиќ]]<ref name=NSPAS> {{наведени вести|url=https://time.mk/arhiva/?vreme=1&fulltext=2&timeup=2&q=Награди%20за%20Урошевиќ%20и%20Василевски|title=Награди за Урошевиќ и Василевски|last= |first= |date=4 февруари 2009|publisher=Време|language=македонски|access-date=7 јули 2026}}</ref> *[[Награда „Ацо Шопов“]]: [[Иван Василевски]]<ref name=NSPAS/> *[[Григор Прличев (награда за поема)|Награда за поема „Григор Прличев“]]: [[Петре Бакевски]] <ref>{{наведени вести|url=http://vecer.com.mk/?ItemID=E0B808E6A762A04C87598E41D082FB2D|title=Григор Прличев за Бакевски|last=|first=|date=10 септември 2008|work=|accessdate=2013-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20080913192735/http://www.vecer.com.mk/?ItemID=E0B808E6A762A04C87598E41D082FB2D|archive-date=2008-09-13|dead-url=|publisher=Вечер|language=македонски|url-status=dead}}</ref> *[[Златен прстен|Награда „Златен прстен“]] – [[Васил Тоциновски]] <ref>{{наведени вести|url=http://utrinski.unet.com.mk/?ItemID=D43EA801D3C0B2479671C03D82D2B8500|title=„Златен прстен“ за Васил Тоциновски|last=|first=|date=24 март 2008|work=|accessdate=2013-02-03|archive-url=|archive-date=|dead-url=|publisher=Утрински Весник}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *[[Книжевен жезол|Награда „Книжевен жезол“]] – [[Катица Ќулавкова]] <ref>[http://www.utrinski.mk/default.asp?ItemID=B5B0D267DF76E2498ED6C648675A0780 ''ЌУЛАВКОВА И ЈОН ДОБИТНИЦИ НА „КНИЖЕВНО ЖЕЗЛО“'']{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *[[Награда „Рациново признание“]] – [[Луан Старова]]<ref>{{наведена мрежна страница|url= http://www.idividi.com.mk/vesti/makedonija/449759/index.html |title= Рациновото признание за 2008 му беше врачено на Луан Старова|publisher= |language=македонски|access-date=8 јуни 2020}}</ref> *[[Роман на годината (Македонија)|Роман на годината]] – [[Јагода Михајловска - Георгиева|Јагода Михајловска]] ===Србија=== *[[НИН-ова награда]]: [[Владимир Пиштало]] ===Франција=== * [[Гонкурова награда]] – [[Атик Рахими]] ===Велика Британија=== * [[Букерова награда]] - [[Аравинд Адига]] == Починати == [[Податотека:MargaretTruman.jpg|мини|152x152пкс|Маргарет Труман]] * [[2 јануари]] – [[Џорџ Мекдоналд Фрејзер]], шкотски романописец и сценарист (роден во [[1925 во книжевноста|во 1925]]) * [[3 јануари]] – [[Анри Шопен]], француски поет (роден во [[1922 во книжевноста|1922]]) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/books/2008/feb/05/poetry.culture|title=Obituary: Henri Chopin|last=Acquaviva|first=Frédéric|date=5 February 2008|work=the Guardian|language=en|accessdate=21 January 2022}}</ref> * [[11 јануари]] – [[Ненси Фелан]], австралиска писателка (родена во [[1913 во книжевноста|1913]]) * [[13 јануари]] – [[Патриша Вердуго]], чилеанска новинарка и писателка (родена во [[1947 во книжевноста|1947]]) * [[16 јануари]] - [[Хоне Туваре]], новозеландски поет (роден во [[1922 во книжевноста|1922]]) * [[17 јануари]] – [[Едвард Д. Хох]], американски писател на детективска фикција (роден во [[1930 во книжевноста|во 1930]]) * [[26 јануари]] ** [[Џон Ардаг]], англиски новинар и писател роден во [[Њасаленд|во Њасленд]] (роден во [[1928 во книжевноста|1928]]) ** [[Абрахам Брамберг]], американски писател и уредник (роден во [[1926 во книжевноста|1926]]) * [[29 јануари]] – [[Маргарет Труман]], американска писателка на криминалистички романи и пејачка (родена во [[1924 во книжевноста|1924]]) * [[30 јануари]] – [[Мајлс Кингтон]], англиски новинар и писател роден во Северна Ирска (роден во [[1941 во книжевноста|1941]]) [[Податотека:SteveGerber.jpg|мини|120x120пкс|Стив Гербер]] * [[4 февруари]] – [[Роуз Хакер]], англиска писателка и новинарка (родена во [[1906 во книжевноста|1906]]) * [[7 февруари]] – [[Ричард Алтик]], американски книжевен историчар (роден во [[1915 во книжевноста|1915]]) * [[8 февруари]] – [[Филис А. Витни]], американска писателка на мистерии родена во Јапонија (родена во [[1903 во книжевноста|1903]]) * [[10 февруари]] – [[Стив Гербер]], американски писател на стрипови (роден во [[1947 во книжевноста|1947]]) * [[18 февруари]] – [[Ален Роб Грије]], француски романописец (роден во [[1922 во книжевноста|1922]])<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/books/2008/feb/19/culture.obituaries|title=Alain Robbe-Grillet obituary|last=Douglas Johnson|date=19 February 2008|work=The Guardian|access-date=23 April 2010}}</ref> * [[21 февруари]] ** [[Арчи Хајнд]], шкотски романописец (роден во [[1928 во книжевноста|1928]]) ** [[Робин Мур]], американска романсиерка и мемоаристка (родена во [[1925 во книжевноста|1925]]) * [[22 февруари]] – [[Стивен Марлоу]], американски писател на научна фантастика и криминалистика (роден во [[1928 во книжевноста|1928]]) * [[28 февруари]] – [[Џулијан Ратбон]], англиски романописец (роден во [[1935 во книжевноста|1935]])<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/books/2008/mar/04/culture.obituaries|title=Julian Rathbone|last=Nick Coleman|date=4 March 2008|work=Guardian|accessdate=26 January 2021}}</ref> * [[29 февруари]] – [[Вал Пламвуд]] (Вал Рутли), австралиски филозоф (роден во [[1939 во книжевноста|1939]]) [[Податотека:Arthur_C._Clarke_sm.jpg|мини|120x120пкс|[[Артур Ч. Кларк]]]] * [[16 март]] – [[Џонатан Вилијамс]], американски поет (роден во [[1929 во книжевноста|1929]]) * [[19 март]] ** [[Артур Ч. Кларк]], англиски писател на научна фантастика и футуролог (роден во [[1917 во книжевноста|1917]]) ** [[Хуго Клаус]], белгиски писател на фламански и англиски јазик (роден во [[1929 во книжевноста|1929]]) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/books/2008/may/02/culture.obituaries|title=Hugo Claus|last=Douglas Messerli|date=May 2, 2008|work=The Guardian|accessdate=August 19, 2021}}</ref> * [[23 март]] – [[Е.А. Маркам]], поет, писател и активист од Монтсерат (роден во [[1939 во книжевноста|1939]]) * [[3 април]] – [[Ендру Крозје]], англиски поет и научник (роден во [[1943 во книжевноста|1943]]) * [[7 април]] – [[Луду Дау Амар]], бурманска писателка и новинарка (родена во [[1915 во книжевноста|1915 година]]) * [[13 април]] – [[Роберт Грисен]], ирски поет (роден во [[1920 во книжевноста|1920]]) * [[17 април]] ** [[Еме Сезер]], поет и писател од [[Мартиник]] на француски (роден во [[1913 во книжевноста|1913 година]]) ** [[Зоја Крахмалникова]], руска писателка и уредничка (родена во [[1929 во книжевноста|1929]]) * [[18 април]] ** [[Мајкл де Ларабејти]], англиски младински романописец и патеписец (роден во [[1934 во книжевноста|1934]]) ** [[Вилијам В. Ворнер]], американски биолог и писател добитник на Пулицерова награда (роден во [[1920 во книжевноста|1920]]) * [[1 мај]] – [[Елејн Данди]], американска романописец, биограф и драматург (родена во [[1921 во книжевноста|1921]]) * [[9 мај]] - [[Нуала О'Фаолен]], ирски критичар и писател (родена во [[1940 во книжевноста|1940 година]]) * [[11 мај]] – [[Џеф Торингтон]], шкотски романописец (роден во [[1935 во книжевноста|1935]]) * [[12 мај]] – [[Окли Хол]], американски романописец (роден во [[1920 во книжевноста|во 1920 година]]) * [[14 мај]] – [[Рој Хит]], гвајански романописец (роден во [[1926 во книжевноста|во 1926 година]]) * [[15 мај]] - [[Мухи ал-Дин Фарис]], судански поет (роден во [[1936 во книжевноста|1936 година]]) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.alyaum.com/articles/583124/-وفاة-الشاعر-السوداني-محيي-الدين-فارس-|title=وفاة الشاعر السوداني محيي الدين فارس|date=18 May 2008|work=alyaum|language=ar|accessdate=16 August 2022}}</ref> * [[19 мај]] – [[Виџај Тендулкар]], индиски драматург (роден во [[1928 во книжевноста|во 1928 година]]) * [[22 мај]] – [[Роберт Асприн]], американски писател на научна фантастика (роден во [[1946 во книжевноста|1946]]) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.transworldnews.com/NewsStory.aspx?id=47897&cat=14|title=Trans World News Notice of Death|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719040043/http://www.transworldnews.com/NewsStory.aspx?id=47897&cat=14|archive-date=July 19, 2011|accessdate=2008-05-24}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://sfscope.com/2008/05/author-robert-asprin-dies.html|title=SFScope Notice of Death from Natural Causes|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721192218/http://sfscope.com/2008/05/author-robert-asprin-dies.html|archive-date=July 21, 2011|accessdate=2008-05-24}}</ref> * [[23 мај]] – [[Алан Брајан]], англиски новинар и романописец (роден во [[1925 во книжевноста|во 1925 година]]) * [[28 мај]] – [[Елинор Лион]], британска писателка за деца (родена во [[1921 во книжевноста|1921]]) [[Податотека:Tschingis_Ajtmatow.jpg|мини|160x160пкс|Чингиз Ајтматов]] * [[2 јуни]] – [[Ференц Фејте]], француски историчар и новинар роден во Унгарија (роден во [[1909 во книжевноста|во 1909]]) * [[4 јуни]] – [[Метју Бруколи]], американски биограф и научник (роден во [[1931 во книжевноста|1931]]) * [[5 јуни]] – Ангус Калдер, британски писател и научник (роден во [[1942 во книжевноста|1942]]) * [[8 јуни]] – Петер Римкорф, германски поет и писател (роден во [[1929 во книжевноста|1929]]) * [[9 јуни]] – Алгис Будрис (Џон А. Сентри), американски писател на научна фантастика од литванско потекло (роден во [[1931 во книжевноста|1931]]) <ref>{{Наведени вести|url=http://www.chicagotribune.com/services/newspaper/printedition/wednesday/metro/chi-hed-budrys-11-jun11,0,1972869.story|title=Tapped human side of science fiction|last=Jensen|first=Trevor|date=2008-06-11|work=Chicago Tribune|access-date=2008-06-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20080612133144/http://www.chicagotribune.com/services/newspaper/printedition/wednesday/metro/chi-hed-budrys-11-jun11%2C0%2C1972869.story|archive-date=June 12, 2008}}</ref> * [[10 јуни]] ** Чингиз Ајтматов, киргиски писател на киргиски и руски јазик (роден во [[1928 во книжевноста|1928]]) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/pp061108.shtml|title=KYRGYZSTAN: CHINGIZ AITMATOV, A MODERN HERO, DIES|date=2008-06-11|publisher=EurasiaNet|archive-url=https://web.archive.org/web/20100331114325/http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/pp061108.shtml|archive-date=2010-03-31|accessdate=2009-07-26}}</ref> ** Елиот Асиноф, американски романописец и писател за бејзбол (роден во [[1919 во книжевноста|1919]]) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nytimes.com/2008/06/11/sports/baseball/11asinof.html?_r=0|title=Eliot Asinof, 'Eight Men Out' Author, Is Dead at 88|last=Weber|first=Bruce|date=June 11, 2008|work=[[The New York Times]]|accessdate= 20 ноември 2012}}</ref> * [[16 јуни]] – Марио Ригони Штерн, италијански романописец (роден во [[1921 во книжевноста|1921]]) * [[18 јуни]] – Таша Тудор, американска писателка и илустраторка за деца (родена во [[1915 во книжевноста|1915]]) * [[22 јуни]] – Алберт Косери, француски романописец роден во Египет (роден во [[1913 во книжевноста|1913]]) * [[24 јуни]] – Рут Кардосо, бразилска антропологка и писателка (родена во [[1930 во книжевноста|1930]]) * [[25 јуни]] – Лајал Вотсон, јужноафрикански научник и писател од „њу ејџ“ (роден во [[1939 во книжевноста|во 1939 година]]) * [[27 јуни]] – Ленка Реинерова, чешка писателка на германски (родена во [[1916 во книжевноста|1916 година]]) [[Податотека:Thomas_Disch.jpg|мини|140x140пкс|Томас М. Диш]] * [[1 јули]] ** [[Клеј Фелкер]], американски уредник на списание и новинар (роден во [[1925 во книжевноста|1925]]) ** [[Роберт Харлинг]], англиски типограф и романописец (роден во [[1910 во книжевноста|1910]]) * [[2 јули]] – [[Симоне Ортега]], шпанска писателка за готвење (родена во [[1919 во книжевноста|1919]]) * [[4 јули]] ** [[Томас М. Диш]], американски автор на научна фантастика и поет. (роден во [[1940 во книжевноста|1940]]) ** Јанвилем ван де Ветеринг, холандски романописец и писател на холандски и англиски јазик (роден во [[1931 во книжевноста|1931]]) * [[20 јули]] – Роџер Волкот Хол, американски мемоарист и романописец (роден во [[1919 во книжевноста|во 1919 година]]) * [[27 јули]] – Боб Крампси, шкотски писател (роден во [[1930 во книжевноста|1930]]) * [[30 јули]] – Питер Коук, англиски драматург (роден во [[1913 во книжевноста|во 1913 година]]) [[Податотека:A_solzhenitsin.JPG|мини|120x120пкс|[[Александар Солженицин]]]] * [[3 август]] – [[Александар Солженицин]], руски писател и добитник на Нобелова награда (роден во [[1918 во книжевноста|во 1918 година]]) <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2008/08/04/books/04solzhenitsyn.html|title=Solzhenitsyn, Literary Giant Who Defied Soviets, Dies at 89|last=Kaufman|first=Michael T|date=4 August 2008|work=The New York Times|access-date=11 февруари 2013|last2=Barnard|first2=Anne|page=1}}</ref> * [[7 август]] – [[Сајмон Греј]], англиски драматург и мемоарист (роден во [[1936 во книжевноста|во 1936 година]]) * [[9 август]] – [[Махмуд Дарвиш]], палестински поет (роден во [[1942 во книжевноста|1942]]) * [[11 август]] – [[Џорџ Ферт]], американски драматург (роден во [[1932 во книжевноста|1932]]) * [[17 август]] – [[Дејв Фримен]], американски писател и рекламен извршен директор (роден во [[1961 во книжевноста|1961]]) * [[23 август]] – [[Џон Расел (критичар)|Џон Расел]], англиски уметнички критичар (роден во [[1919 во книжевноста|во 1919 година]]) * [[25 август]] – [[Ахмед Фараз]] (Сајед Ахмад Шах), пакистански поет на урду (роден во [[1931 во книжевноста|1931]]) * [[31 август]] – Кен Кемпбел, англиски романописец и драматург (роден во [[1941 во книжевноста|1941]]) [[Податотека:David_Foster_Wallace_in_2006.jpg|мини|120x120пкс|Дејвид Фостер Волас]] * [[5 септември]] – [[Роберт Жиру]], американски уредник и издавач (роден во [[1914 во книжевноста|1914 година]]) * [[7 септември]] – [[Грегори Мекдоналд]], американски писател на мистерии (роден во [[1937 во книжевноста|во 1937 година]]) * [[12 септември]] – [[Дејвид Фостер Волас]], американски романописец (роден во [[1962 во книжевноста|1962]]) <ref>{{Наведена книга|title=Every Love Story Is a Ghost Story: A Life of David Foster Wallace|last=Max|first=D. T.|publisher=Granta Books|year=2012|isbn=978-1-84708-494-1|page=301}}</ref> * [[17 септември]] – [[Џејмс Крамли]], американски писател на криминалистички романи (роден во [[1939 во книжевноста|1939]]) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/books/2008/sep/22/usa|title=Obituary: James Crumley|date=21 September 2008|work=the Guardian|language=en|accessdate=3 February 2022}}</ref> * [[20 септември]] – Данкан Глен, шкотски поет, критичар и литературен историчар (роден во [[1933 во книжевноста|1933]]) * [[23 септември]] – Вилијам Вудраф, англиски историчар и автобиограф (роден во [[1916 во книжевноста|во 1916 година]]) * [[24 септември]] – Бенгт Андерберг, шведски поет, романописец и детски писател (роден во [[1920 во книжевноста|1920]]) * [[29 септември]] – Хајден Карут, американски поет и литературен критичар (роден во [[1921 во книжевноста|1921]]) * [[4 октомври]] – Питер Ванситарт, англиски романописец и историски писател (роден во [[1920 во книжевноста|во 1920 година]]) * [[10 октомври]] – Илие Пуркару, романски новинар и поет (роден во [[1933 во книжевноста|1933 година]]) * [[14 октомври]] – Барингтон Џ. Бејли, англиски писател на научна фантастика (роден во [[1937 во книжевноста|во 1937 година]]) * [[26 октомври]] – Тони Хилерман, американски писател на мистерии (роден во [[1925 во книжевноста|во 1925 година]]) * [[27 октомври]] – Ескија Мхалеле, јужноафриканска писателка на англиски јазик (родена во [[1919 во книжевноста|1919 година]]) * [[29 октомври]] – Вилијам Вортон (Алберт Вилијам Ду Ејм), американски романописец (роден во [[1925 во книжевноста|1925]]) * [[31 октомври]] – Стадс Теркел, американски историчар и радиодифузер (роден во [[1912 во книжевноста|во 1912 година]]) * [[4 ноември]] – Мајкл Крајтон, американски писател и научник (роден во [[1942 во книжевноста|1942]]) * [[13 ноември]] – Џулс Арчер, американски историчар и автор (роден во [[1915 во книжевноста|во 1915 година]]) * [[14 ноември]] – Кристин Хантер, американска авторка и академик (родена во [[1931 во книжевноста|1931]]) * [[1 декември]] – Дороти Стерлинг, американска писателка на нефикција за деца и историчарка (родена во [[1913 во книжевноста|1913 година]]) <ref>{{Наведени вести|url=http://www.schoollibraryjournal.com/article/CA6626055.html?industryid=47074|title=In Memoriam: Children's Authors and Illustrators Who Died in 2008|last=Staino|first=Rocco|date=2009-01-05|work=[[School Library Journal]]|access-date=2009-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120217004921/http://www.schoollibraryjournal.com/article/CA6626055.html?industryid=47074|archive-date=February 17, 2012}}</ref> * [[4 декември]] – Форест Џ. Акерман, американски уредник на списанија, писател на научна фантастика и литературен агент (роден во [[1916 во книжевноста|во 1916 година]]) <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/books/2008/dec/07/forrest-ackerman-science-fiction-obituary|title=Forrest J Ackerman|last=Carlson|first=Michael|date=December 7, 2008|work=[[The Guardian]]|access-date=2008-12-09|location=London}}</ref> * [[15 декември]] – Ане-Катарина Вестли, норвешка авторка на детски книги (родена во [[1920 во книжевноста|1920]]) <ref>{{Наведени вести|url=http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article2824292.ece|title=Anne-Cath. Vestly er død|last=Hedeman|first=Anders|date=2008-12-15|work=[[Aftenposten]]|access-date=2008-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20081219234330/http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article2824292.ece|archive-date=2008-12-19|language=no}}</ref> * [[20 декември]] – Адриан Мичел, англиски поет, драматург и писател на фикција (роден во [[1932 во книжевноста|во 1932 година]]) * [[24 декември]] – [[Харолд Пинтер]], англиски драматург и сценарист (роден во [[1930 во книжевноста|1930]]) <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/culture/2009/jan/01/pinter-theatre|title=Goodnight, sweet prince: Shakespearean farewell to Pinter|last=Billington|first=Michael|date=1 January 2009|work=[[The Guardian]]|access-date=29 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20100326011045/http://www.guardian.co.uk/culture/2009/jan/01/pinter-theatre|archive-date=26 March 2010|publisher=[[Guardian Media Group|GMG]]|location=[[London, England|London]]|issn=0261-3077|oclc=60623878}}</ref> * [[31 декември]] – Доналд Е. Вестлејк, американски романописец (роден во [[1933 во книжевноста|1933]]) ==Наводи== {{наводи}} [[Категорија:Книжевноста во 2008 година| ]] [[Категорија:Години во книжевноста]] jwnrwy09nxe5vjyrmwlril80bqwrnr3 5588724 5588713 2026-07-07T15:51:49Z P.Nedelkovski 47736 дополнување 5588724 wikitext text/x-wiki {{Year nav topic|2008|книжевноста}} '''[[2008]] година во [[книжевност]]а''' содржи некои значајни настани. == Настани == ==Книги== ===Македонија=== *''[[Воденичен камен (раскази)]]'' – [[Владимир Костов]] *''[[Именување на инсектот (раскази)]]'' – [[Калина Малеска]] *''[[Основоположници на современата македонска поезија]]'' – избор, предговор и редакција на [[Георги Старделов]] *''[[Современа македонска поезија (избор на Веле Смилевски)|Современа македонска поезија]]'' – избор на [[Веле Смилевски]] *''[[Тритонус]]'' – [[Климент Булоски]] *''[[Доречувања]]'' - [[Санде Стојчевски]] *''[[Вечноста и мигот]]'' - [[Бранко Цветкоски]] *''Граница'' - [[Венко Андоновски]] *''[[Синтакса на светлината]]'' - [[Јовица Тасевски - Етернијан]] *''Помеѓу'' - [[Ирена Јорданова]] *''Алкомена, древен град во Пелагонија, тврдина на македонските кралеви'' - [[Ангелина Маркус]] *''Сказни разни'' - [[Борис Апостолов]] *''Патување на душата'' - [[Борис Апостолов]] *''[[Блог-записи]]'' - независни автори - блогери *''[[Летот на шаторските крила]]'' - [[Мирослав Спироски]] ===Свет=== *''[[Години (роман)]]'' - [[Ани Ерно]] *''[[Ништо од уметноста]]'' – [[Петер Естерхази|Петер Естерази]] *[[Осаменоста на простите броеви (роман)]] – [[Паоло Џордано]] *[[Патувањето на еден слон]] – [[Жозе Сарамаго]] *[[Посета (роман)]] – [[Џени Ерпенбек]] *[[Совршено сеќавање на смртта]] – [[Радослав Петковиќ]] *[[Топот беше жежок]] – [[Владимир Кецмановиќ]] ==Награди== * [[Нобелова награда за литература]] – [[Жан Мари Гистав Ле Клезио]] ===Македонија=== *[[Награда „Златен венец“]]: [[Фатос Арапи]]<ref>{{нмс|url=https://svp.org.mk/golden-wreath-award|title=НАГРАДА „ЗЛАТЕН ВЕНЕЦ“|website=[[СВП]]|access-date=7 јули 2026}}</ref> *[[Награда „Браќа Миладиновци“]]: [[Ристо Лазаров]]<ref>{{нмс|url=https://svp.org.mk/miladinov-brothers-award|title=НАГРАДА „БРАЌА МИЛАДИНОВЦИ “|website=[[СВП]]|access-date=7 јули 2026}}</ref> *[[Награда „Стале Попов“]]: [[Влада Урошевиќ]]<ref name=NSPAS> {{наведени вести|url=https://time.mk/arhiva/?vreme=1&fulltext=2&timeup=2&q=Награди%20за%20Урошевиќ%20и%20Василевски|title=Награди за Урошевиќ и Василевски|last= |first= |date=4 февруари 2009|publisher=Време|language=македонски|access-date=7 јули 2026}}</ref> *[[Награда „Ацо Шопов“]]: [[Иван Василевски]]<ref name=NSPAS/> *[[Григор Прличев (награда за поема)|Награда за поема „Григор Прличев“]]: [[Петре Бакевски]] <ref>{{наведени вести|url=http://vecer.com.mk/?ItemID=E0B808E6A762A04C87598E41D082FB2D|title=Григор Прличев за Бакевски|last=|first=|date=10 септември 2008|work=|accessdate=2013-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20080913192735/http://www.vecer.com.mk/?ItemID=E0B808E6A762A04C87598E41D082FB2D|archive-date=2008-09-13|dead-url=|publisher=Вечер|language=македонски|url-status=dead}}</ref> *[[Златен прстен|Награда „Златен прстен“]] – [[Васил Тоциновски]] <ref>{{наведени вести|url=http://utrinski.unet.com.mk/?ItemID=D43EA801D3C0B2479671C03D82D2B8500|title=„Златен прстен“ за Васил Тоциновски|last=|first=|date=24 март 2008|work=|accessdate=2013-02-03|archive-url=|archive-date=|dead-url=|publisher=Утрински Весник}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *[[Книжевен жезол|Награда „Книжевен жезол“]] – [[Катица Ќулавкова]] <ref>[http://www.utrinski.mk/default.asp?ItemID=B5B0D267DF76E2498ED6C648675A0780 ''ЌУЛАВКОВА И ЈОН ДОБИТНИЦИ НА „КНИЖЕВНО ЖЕЗЛО“'']{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *[[Награда „Рациново признание“]] – [[Луан Старова]]<ref>{{наведена мрежна страница|url= http://www.idividi.com.mk/vesti/makedonija/449759/index.html |title= Рациновото признание за 2008 му беше врачено на Луан Старова|publisher= |language=македонски|access-date=8 јуни 2020}}</ref> *[[Роман на годината (Македонија)|Роман на годината]] – [[Јагода Михајловска - Георгиева|Јагода Михајловска]] ===Србија=== *[[НИН-ова награда]]: [[Владимир Пиштало]] ===Франција=== * [[Гонкурова награда]] – [[Атик Рахими]] ===Велика Британија=== * [[Букерова награда]] - [[Аравинд Адига]] == Починати == [[Податотека:MargaretTruman.jpg|мини|152x152пкс|Маргарет Труман]] * [[2 јануари]] – [[Џорџ Мекдоналд Фрејзер]], шкотски романописец и сценарист (роден во [[1925 во книжевноста|во 1925]]) * [[3 јануари]] – [[Анри Шопен]], француски поет (роден во [[1922 во книжевноста|1922]]) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/books/2008/feb/05/poetry.culture|title=Obituary: Henri Chopin|last=Acquaviva|first=Frédéric|date=5 February 2008|work=the Guardian|language=en|accessdate=21 January 2022}}</ref> * [[11 јануари]] – [[Ненси Фелан]], австралиска писателка (родена во [[1913 во книжевноста|1913]]) * [[13 јануари]] – [[Патриша Вердуго]], чилеанска новинарка и писателка (родена во [[1947 во книжевноста|1947]]) * [[16 јануари]] - [[Хоне Туваре]], новозеландски поет (роден во [[1922 во книжевноста|1922]]) * [[17 јануари]] – [[Едвард Д. Хох]], американски писател на детективска фикција (роден во [[1930 во книжевноста|во 1930]]) * [[26 јануари]] ** [[Џон Ардаг]], англиски новинар и писател роден во [[Њасаленд|во Њасленд]] (роден во [[1928 во книжевноста|1928]]) ** [[Абрахам Брамберг]], американски писател и уредник (роден во [[1926 во книжевноста|1926]]) * [[29 јануари]] – [[Маргарет Труман]], американска писателка на криминалистички романи и пејачка (родена во [[1924 во книжевноста|1924]]) * [[30 јануари]] – [[Мајлс Кингтон]], англиски новинар и писател роден во Северна Ирска (роден во [[1941 во книжевноста|1941]]) [[Податотека:SteveGerber.jpg|мини|120x120пкс|Стив Гербер]] * [[4 февруари]] – [[Роуз Хакер]], англиска писателка и новинарка (родена во [[1906 во книжевноста|1906]]) * [[7 февруари]] – [[Ричард Алтик]], американски книжевен историчар (роден во [[1915 во книжевноста|1915]]) * [[8 февруари]] – [[Филис А. Витни]], американска писателка на мистерии родена во Јапонија (родена во [[1903 во книжевноста|1903]]) * [[10 февруари]] – [[Стив Гербер]], американски писател на стрипови (роден во [[1947 во книжевноста|1947]]) * [[18 февруари]] – [[Ален Роб Грије]], француски романописец (роден во [[1922 во книжевноста|1922]])<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/books/2008/feb/19/culture.obituaries|title=Alain Robbe-Grillet obituary|last=Douglas Johnson|date=19 February 2008|work=The Guardian|access-date=23 April 2010}}</ref> * [[21 февруари]] ** [[Арчи Хајнд]], шкотски романописец (роден во [[1928 во книжевноста|1928]]) ** [[Робин Мур]], американска романсиерка и мемоаристка (родена во [[1925 во книжевноста|1925]]) * [[22 февруари]] – [[Стивен Марлоу]], американски писател на научна фантастика и криминалистика (роден во [[1928 во книжевноста|1928]]) * [[28 февруари]] – [[Џулијан Ратбон]], англиски романописец (роден во [[1935 во книжевноста|1935]])<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/books/2008/mar/04/culture.obituaries|title=Julian Rathbone|last=Nick Coleman|date=4 March 2008|work=Guardian|accessdate=26 January 2021}}</ref> * [[29 февруари]] – [[Вал Пламвуд]] (Вал Рутли), австралиски филозоф (роден во [[1939 во книжевноста|1939]]) [[Податотека:Arthur_C._Clarke_sm.jpg|мини|120x120пкс|[[Артур Ч. Кларк]]]] * [[16 март]] – [[Џонатан Вилијамс]], американски поет (роден во [[1929 во книжевноста|1929]]) * [[19 март]] ** [[Артур Ч. Кларк]], англиски писател на научна фантастика и футуролог (роден во [[1917 во книжевноста|1917]]) ** [[Хуго Клаус]], белгиски писател на фламански и англиски јазик (роден во [[1929 во книжевноста|1929]]) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/books/2008/may/02/culture.obituaries|title=Hugo Claus|last=Douglas Messerli|date=May 2, 2008|work=The Guardian|accessdate=August 19, 2021}}</ref> * [[23 март]] – [[Е.А. Маркам]], поет, писател и активист од Монтсерат (роден во [[1939 во книжевноста|1939]]) * [[3 април]] – [[Ендру Крозје]], англиски поет и научник (роден во [[1943 во книжевноста|1943]]) * [[7 април]] – [[Луду Дау Амар]], бурманска писателка и новинарка (родена во [[1915 во книжевноста|1915 година]]) * [[13 април]] – [[Роберт Грисен]], ирски поет (роден во [[1920 во книжевноста|1920]]) * [[17 април]] ** [[Еме Сезер]], поет и писател од [[Мартиник]] на француски (роден во [[1913 во книжевноста|1913 година]]) ** [[Зоја Крахмалникова]], руска писателка и уредничка (родена во [[1929 во книжевноста|1929]]) * [[18 април]] ** [[Мајкл де Ларабејти]], англиски младински романописец и патеписец (роден во [[1934 во книжевноста|1934]]) ** [[Вилијам В. Ворнер]], американски биолог и писател добитник на Пулицерова награда (роден во [[1920 во книжевноста|1920]]) * [[1 мај]] – [[Елејн Данди]], американска романописец, биограф и драматург (родена во [[1921 во книжевноста|1921]]) * [[5 мај]] – [[Стојче Балкански]], македонски поет и романописец. (роден во 1945) * [[9 мај]] - [[Нуала О'Фаолен]], ирски критичар и писател (родена во [[1940 во книжевноста|1940 година]]) * [[11 мај]] – [[Џеф Торингтон]], шкотски романописец (роден во [[1935 во книжевноста|1935]]) * [[12 мај]] – [[Окли Хол]], американски романописец (роден во [[1920 во книжевноста|во 1920 година]]) * [[14 мај]] – [[Рој Хит]], гвајански романописец (роден во [[1926 во книжевноста|во 1926 година]]) * [[15 мај]] - [[Мухи ал-Дин Фарис]], судански поет (роден во [[1936 во книжевноста|1936 година]]) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.alyaum.com/articles/583124/-وفاة-الشاعر-السوداني-محيي-الدين-فارس-|title=وفاة الشاعر السوداني محيي الدين فارس|date=18 May 2008|work=alyaum|language=ar|accessdate=16 August 2022}}</ref> * [[19 мај]] – [[Виџај Тендулкар]], индиски драматург (роден во [[1928 во книжевноста|во 1928 година]]) * [[22 мај]] – [[Роберт Асприн]], американски писател на научна фантастика (роден во [[1946 во книжевноста|1946]]) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.transworldnews.com/NewsStory.aspx?id=47897&cat=14|title=Trans World News Notice of Death|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719040043/http://www.transworldnews.com/NewsStory.aspx?id=47897&cat=14|archive-date=July 19, 2011|accessdate=2008-05-24}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://sfscope.com/2008/05/author-robert-asprin-dies.html|title=SFScope Notice of Death from Natural Causes|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721192218/http://sfscope.com/2008/05/author-robert-asprin-dies.html|archive-date=July 21, 2011|accessdate=2008-05-24}}</ref> * [[23 мај]] – [[Алан Брајан]], англиски новинар и романописец (роден во [[1925 во книжевноста|во 1925 година]]) * [[28 мај]] – [[Елинор Лион]], британска писателка за деца (родена во [[1921 во книжевноста|1921]]) [[Податотека:Tschingis_Ajtmatow.jpg|мини|160x160пкс|Чингиз Ајтматов]] * [[2 јуни]] – [[Ференц Фејте]], француски историчар и новинар роден во Унгарија (роден во [[1909 во книжевноста|во 1909]]) * [[4 јуни]] – [[Метју Бруколи]], американски биограф и научник (роден во [[1931 во книжевноста|1931]]) * [[5 јуни]] – Ангус Калдер, британски писател и научник (роден во [[1942 во книжевноста|1942]]) * [[8 јуни]] – Петер Римкорф, германски поет и писател (роден во [[1929 во книжевноста|1929]]) * [[9 јуни]] – Алгис Будрис (Џон А. Сентри), американски писател на научна фантастика од литванско потекло (роден во [[1931 во книжевноста|1931]]) <ref>{{Наведени вести|url=http://www.chicagotribune.com/services/newspaper/printedition/wednesday/metro/chi-hed-budrys-11-jun11,0,1972869.story|title=Tapped human side of science fiction|last=Jensen|first=Trevor|date=2008-06-11|work=Chicago Tribune|access-date=2008-06-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20080612133144/http://www.chicagotribune.com/services/newspaper/printedition/wednesday/metro/chi-hed-budrys-11-jun11%2C0%2C1972869.story|archive-date=June 12, 2008}}</ref> * [[10 јуни]] ** Чингиз Ајтматов, киргиски писател на киргиски и руски јазик (роден во [[1928 во книжевноста|1928]]) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/pp061108.shtml|title=KYRGYZSTAN: CHINGIZ AITMATOV, A MODERN HERO, DIES|date=2008-06-11|publisher=EurasiaNet|archive-url=https://web.archive.org/web/20100331114325/http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/pp061108.shtml|archive-date=2010-03-31|accessdate=2009-07-26}}</ref> ** Елиот Асиноф, американски романописец и писател за бејзбол (роден во [[1919 во книжевноста|1919]]) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nytimes.com/2008/06/11/sports/baseball/11asinof.html?_r=0|title=Eliot Asinof, 'Eight Men Out' Author, Is Dead at 88|last=Weber|first=Bruce|date=June 11, 2008|work=[[The New York Times]]|accessdate= 20 ноември 2012}}</ref> * [[16 јуни]] – Марио Ригони Штерн, италијански романописец (роден во [[1921 во книжевноста|1921]]) * [[18 јуни]] – Таша Тудор, американска писателка и илустраторка за деца (родена во [[1915 во книжевноста|1915]]) * [[22 јуни]] – Алберт Косери, француски романописец роден во Египет (роден во [[1913 во книжевноста|1913]]) * [[24 јуни]] – Рут Кардосо, бразилска антропологка и писателка (родена во [[1930 во книжевноста|1930]]) * [[25 јуни]] – Лајал Вотсон, јужноафрикански научник и писател од „њу ејџ“ (роден во [[1939 во книжевноста|во 1939 година]]) * [[27 јуни]] ** [[Кочо Урдин]], раскажувач, романописец и драмски писател. (роден во 1930) ** [[Ленка Реинерова]], чешка писателка на германски (родена во [[1916 во книжевноста|1916 година]]) [[Податотека:Thomas_Disch.jpg|мини|140x140пкс|Томас М. Диш]] * [[1 јули]] ** [[Клеј Фелкер]], американски уредник на списание и новинар (роден во [[1925 во книжевноста|1925]]) ** [[Роберт Харлинг]], англиски типограф и романописец (роден во [[1910 во книжевноста|1910]]) * [[2 јули]] – [[Симоне Ортега]], шпанска писателка за готвење (родена во [[1919 во книжевноста|1919]]) * [[4 јули]] ** [[Томас М. Диш]], американски автор на научна фантастика и поет. (роден во [[1940 во книжевноста|1940]]) ** Јанвилем ван де Ветеринг, холандски романописец и писател на холандски и англиски јазик (роден во [[1931 во книжевноста|1931]]) * [[13 јули]] – [[Михо Атанасовски]], македонски поет и писател за деца и млади, и драмски автор. (роден во 1934) * [[20 јули]] – Роџер Волкот Хол, американски мемоарист и романописец (роден во [[1919 во книжевноста|во 1919 година]]) * [[27 јули]] – Боб Крампси, шкотски писател (роден во [[1930 во книжевноста|1930]]) * [[30 јули]] – Питер Коук, англиски драматург (роден во [[1913 во книжевноста|во 1913 година]]) [[Податотека:A_solzhenitsin.JPG|мини|120x120пкс|[[Александар Солженицин]]]] * [[3 август]] – [[Александар Солженицин]], руски писател и добитник на Нобелова награда (роден во [[1918 во книжевноста|во 1918 година]]) <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2008/08/04/books/04solzhenitsyn.html|title=Solzhenitsyn, Literary Giant Who Defied Soviets, Dies at 89|last=Kaufman|first=Michael T|date=4 August 2008|work=The New York Times|access-date=11 февруари 2013|last2=Barnard|first2=Anne|page=1}}</ref> * [[7 август]] – [[Сајмон Греј]], англиски драматург и мемоарист (роден во [[1936 во книжевноста|во 1936 година]]) * [[9 август]] – [[Махмуд Дарвиш]], палестински поет (роден во [[1942 во книжевноста|1942]]) * [[11 август]] – [[Џорџ Ферт]], американски драматург (роден во [[1932 во книжевноста|1932]]) * [[17 август]] – [[Дејв Фримен]], американски писател и рекламен извршен директор (роден во [[1961 во книжевноста|1961]]) * [[23 август]] – [[Џон Расел (критичар)|Џон Расел]], англиски уметнички критичар (роден во [[1919 во книжевноста|во 1919 година]]) * [[25 август]] – [[Ахмед Фараз]] (Сајед Ахмад Шах), пакистански поет на урду (роден во [[1931 во книжевноста|1931]]) * [[31 август]] – Кен Кемпбел, англиски романописец и драматург (роден во [[1941 во книжевноста|1941]]) [[Податотека:David_Foster_Wallace_in_2006.jpg|мини|120x120пкс|Дејвид Фостер Волас]] * [[5 септември]] – [[Роберт Жиру]], американски уредник и издавач (роден во [[1914 во книжевноста|1914 година]]) * [[7 септември]] – [[Грегори Мекдоналд]], американски писател на мистерии (роден во [[1937 во книжевноста|во 1937 година]]) * [[12 септември]] – [[Дејвид Фостер Волас]], американски романописец (роден во [[1962 во книжевноста|1962]]) <ref>{{Наведена книга|title=Every Love Story Is a Ghost Story: A Life of David Foster Wallace|last=Max|first=D. T.|publisher=Granta Books|year=2012|isbn=978-1-84708-494-1|page=301}}</ref> * [[17 септември]] – [[Џејмс Крамли]], американски писател на криминалистички романи (роден во [[1939 во книжевноста|1939]]) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/books/2008/sep/22/usa|title=Obituary: James Crumley|date=21 September 2008|work=the Guardian|language=en|accessdate=3 February 2022}}</ref> * [[20 септември]] – Данкан Глен, шкотски поет, критичар и литературен историчар (роден во [[1933 во книжевноста|1933]]) * [[23 септември]] – Вилијам Вудраф, англиски историчар и автобиограф (роден во [[1916 во книжевноста|во 1916 година]]) * [[24 септември]] – Бенгт Андерберг, шведски поет, романописец и детски писател (роден во [[1920 во книжевноста|1920]]) * [[29 септември]] – Хајден Карут, американски поет и литературен критичар (роден во [[1921 во книжевноста|1921]]) * [[4 октомври]] – Питер Ванситарт, англиски романописец и историски писател (роден во [[1920 во книжевноста|во 1920 година]]) * [[10 октомври]] – Илие Пуркару, романски новинар и поет (роден во [[1933 во книжевноста|1933 година]]) * [[14 октомври]] – Барингтон Џ. Бејли, англиски писател на научна фантастика (роден во [[1937 во книжевноста|во 1937 година]]) * [[26 октомври]] – Тони Хилерман, американски писател на мистерии (роден во [[1925 во книжевноста|во 1925 година]]) * [[27 октомври]] – Ескија Мхалеле, јужноафриканска писателка на англиски јазик (родена во [[1919 во книжевноста|1919 година]]) * [[29 октомври]] – Вилијам Вортон (Алберт Вилијам Ду Ејм), американски романописец (роден во [[1925 во книжевноста|1925]]) * [[31 октомври]] – Стадс Теркел, американски историчар и радиодифузер (роден во [[1912 во книжевноста|во 1912 година]]) * [[4 ноември]] – Мајкл Крајтон, американски писател и научник (роден во [[1942 во книжевноста|1942]]) * [[13 ноември]] – Џулс Арчер, американски историчар и автор (роден во [[1915 во книжевноста|во 1915 година]]) * [[14 ноември]] – Кристин Хантер, американска авторка и академик (родена во [[1931 во книжевноста|1931]]) * [[22 ноември]] – [[Методи Манев]], македонски писател, книжевен теоретичар и историчар, преведувач и културен деец. (роден во 1953) * [[1 декември]] – Дороти Стерлинг, американска писателка на нефикција за деца и историчарка (родена во [[1913 во книжевноста|1913 година]]) <ref>{{Наведени вести|url=http://www.schoollibraryjournal.com/article/CA6626055.html?industryid=47074|title=In Memoriam: Children's Authors and Illustrators Who Died in 2008|last=Staino|first=Rocco|date=2009-01-05|work=[[School Library Journal]]|access-date=2009-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120217004921/http://www.schoollibraryjournal.com/article/CA6626055.html?industryid=47074|archive-date=February 17, 2012}}</ref> * [[4 декември]] – Форест Џ. Акерман, американски уредник на списанија, писател на научна фантастика и литературен агент (роден во [[1916 во книжевноста|во 1916 година]]) <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/books/2008/dec/07/forrest-ackerman-science-fiction-obituary|title=Forrest J Ackerman|last=Carlson|first=Michael|date=December 7, 2008|work=[[The Guardian]]|access-date=2008-12-09|location=London}}</ref> * [[15 декември]] – [[Ане-Катарина Вестли]], норвешка авторка на детски книги (родена во [[1920 во книжевноста|1920]]) <ref>{{Наведени вести|url=http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article2824292.ece|title=Anne-Cath. Vestly er død|last=Hedeman|first=Anders|date=2008-12-15|work=[[Aftenposten]]|access-date=2008-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20081219234330/http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article2824292.ece|archive-date=2008-12-19|language=no}}</ref> * [[20 декември]] – [[Адриан Мичел]], англиски поет, драматург и писател на фикција (роден во [[1932 во книжевноста|во 1932 година]]) * [[24 декември]] – [[Харолд Пинтер]], англиски драматург и сценарист (роден во [[1930 во книжевноста|1930]]) <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/culture/2009/jan/01/pinter-theatre|title=Goodnight, sweet prince: Shakespearean farewell to Pinter|last=Billington|first=Michael|date=1 January 2009|work=The Guardian|access-date=29 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20100326011045/http://www.guardian.co.uk/culture/2009/jan/01/pinter-theatre|archive-date=26 March 2010|publisher=Guardian Media Group|location=[[Лондон|London]]|issn=0261-3077|oclc=60623878}}</ref> * [[31 декември]] – [[Доналд Е. Вестлејк]], американски романописец (роден во [[1933 во книжевноста|1933]]) ''Непознат датум'' **[[Евгенија Шуплинова]], македонска поетеса, раскажувач и преведувач. (родена во 1930) ==Наводи== {{наводи}} [[Категорија:Книжевноста во 2008 година| ]] [[Категорија:Години во книжевноста]] 3houpaad01achzmsjp06qg1i84qp76b 5588805 5588724 2026-07-07T18:52:34Z P.Nedelkovski 47736 поправки 5588805 wikitext text/x-wiki {{Year nav topic|2008|книжевноста}} '''[[2008]] година во [[книжевност]]а''' содржи некои значајни настани. == Настани == ==Книги== ===Македонија=== *''[[Воденичен камен (раскази)]]'' – [[Владимир Костов]] *''[[Именување на инсектот (раскази)]]'' – [[Калина Малеска]] *''[[Основоположници на современата македонска поезија]]'' – избор, предговор и редакција на [[Георги Старделов]] *''[[Современа македонска поезија (избор на Веле Смилевски)|Современа македонска поезија]]'' – избор на [[Веле Смилевски]] *''[[Тритонус]]'' – [[Климент Булоски]] *''[[Доречувања]]'' - [[Санде Стојчевски]] *''[[Вечноста и мигот]]'' - [[Бранко Цветкоски]] *''Граница'' - [[Венко Андоновски]] *''[[Синтакса на светлината]]'' - [[Јовица Тасевски - Етернијан]] *''Помеѓу'' - [[Ирена Јорданова]] *''Алкомена, древен град во Пелагонија, тврдина на македонските кралеви'' - [[Ангелина Маркус]] *''Сказни разни'' - [[Борис Апостолов]] *''Патување на душата'' - [[Борис Апостолов]] *''[[Блог-записи]]'' - независни автори - блогери *''[[Летот на шаторските крила]]'' - [[Мирослав Спироски]] ===Свет=== *''[[Години (роман)]]'' - [[Ани Ерно]] *''[[Ништо од уметноста]]'' – [[Петер Естерхази|Петер Естерази]] *[[Осаменоста на простите броеви (роман)]] – [[Паоло Џордано]] *[[Патувањето на еден слон]] – [[Жозе Сарамаго]] *[[Посета (роман)]] – [[Џени Ерпенбек]] *[[Совршено сеќавање на смртта]] – [[Радослав Петковиќ]] *[[Топот беше жежок]] – [[Владимир Кецмановиќ]] ==Награди== * [[Нобелова награда за литература]] – [[Жан Мари Гистав Ле Клезио]] ===Македонија=== *[[Награда „Златен венец“]]: [[Фатос Арапи]]<ref>{{нмс|url=https://svp.org.mk/golden-wreath-award|title=НАГРАДА „ЗЛАТЕН ВЕНЕЦ“|website=[[СВП]]|access-date=7 јули 2026}}</ref> *[[Награда „Браќа Миладиновци“]]: [[Ристо Лазаров]]<ref>{{нмс|url=https://svp.org.mk/miladinov-brothers-award|title=НАГРАДА „БРАЌА МИЛАДИНОВЦИ “|website=[[СВП]]|access-date=7 јули 2026}}</ref> *[[Награда „Стале Попов“]]: [[Влада Урошевиќ]]<ref name=NSPAS> {{наведени вести|url=https://time.mk/arhiva/?vreme=1&fulltext=2&timeup=2&q=Награди%20за%20Урошевиќ%20и%20Василевски|title=Награди за Урошевиќ и Василевски|last= |first= |date=4 февруари 2009|publisher=Време|language=македонски|access-date=7 јули 2026}}</ref> *[[Награда „Ацо Шопов“]]: [[Иван Василевски]]<ref name=NSPAS/> *[[Григор Прличев (награда за поема)|Награда за поема „Григор Прличев“]]: [[Петре Бакевски]] <ref>{{наведени вести|url=http://vecer.com.mk/?ItemID=E0B808E6A762A04C87598E41D082FB2D|title=Григор Прличев за Бакевски|last=|first=|date=10 септември 2008|work=|accessdate=2013-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20080913192735/http://www.vecer.com.mk/?ItemID=E0B808E6A762A04C87598E41D082FB2D|archive-date=2008-09-13|dead-url=|publisher=Вечер|language=македонски|url-status=dead}}</ref> *[[Златен прстен|Награда „Златен прстен“]] – [[Васил Тоциновски]] <ref>{{наведени вести|url=http://utrinski.unet.com.mk/?ItemID=D43EA801D3C0B2479671C03D82D2B8500|title=„Златен прстен“ за Васил Тоциновски|last=|first=|date=24 март 2008|work=|accessdate=2013-02-03|archive-url=|archive-date=|dead-url=|publisher=Утрински Весник}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *[[Книжевен жезол|Награда „Книжевен жезол“]] – [[Катица Ќулавкова]] <ref>[http://www.utrinski.mk/default.asp?ItemID=B5B0D267DF76E2498ED6C648675A0780 ''ЌУЛАВКОВА И ЈОН ДОБИТНИЦИ НА „КНИЖЕВНО ЖЕЗЛО“'']{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *[[Награда „Рациново признание“]] – [[Луан Старова]]<ref>{{наведена мрежна страница|url= http://www.idividi.com.mk/vesti/makedonija/449759/index.html |title= Рациновото признание за 2008 му беше врачено на Луан Старова|publisher= |language=македонски|access-date=8 јуни 2020}}</ref> *[[Роман на годината (Македонија)|Роман на годината]] – [[Јагода Михајловска - Георгиева|Јагода Михајловска]] ===Србија=== *[[НИН-ова награда]]: [[Владимир Пиштало]] ===Франција=== * [[Гонкурова награда]] – [[Атик Рахими]] ===Велика Британија=== * [[Букерова награда]] - [[Аравинд Адига]] == Починати == [[Податотека:MargaretTruman.jpg|мини|152x152пкс|Маргарет Труман]] * [[2 јануари]] – [[Џорџ Мекдоналд Фрејзер]], шкотски романописец и сценарист (роден во [[1925 во книжевноста|во 1925]]) * [[3 јануари]] – [[Анри Шопен]], француски поет (роден во [[1922 во книжевноста|1922]]) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/books/2008/feb/05/poetry.culture|title=Obituary: Henri Chopin|last=Acquaviva|first=Frédéric|date=5 February 2008|work=the Guardian|language=en|accessdate=21 January 2022}}</ref> * [[11 јануари]] – [[Ненси Фелан]], австралиска писателка (родена во [[1913 во книжевноста|1913]]) * [[13 јануари]] – [[Патриша Вердуго]], чилеанска новинарка и писателка (родена во [[1947 во книжевноста|1947]]) * [[16 јануари]] - [[Хоне Туваре]], новозеландски поет (роден во [[1922 во книжевноста|1922]]) * [[17 јануари]] – [[Едвард Д. Хох]], американски писател на детективска фикција (роден во [[1930 во книжевноста|во 1930]]) * [[26 јануари]] ** [[Џон Ардаг]], англиски новинар и писател роден во [[Њасаленд|во Њасленд]] (роден во [[1928 во книжевноста|1928]]) ** [[Абрахам Брамберг]], американски писател и уредник (роден во [[1926 во книжевноста|1926]]) * [[29 јануари]] – [[Маргарет Труман]], американска писателка на криминалистички романи и пејачка (родена во [[1924 во книжевноста|1924]]) * [[30 јануари]] – [[Мајлс Кингтон]], англиски новинар и писател роден во Северна Ирска (роден во [[1941 во книжевноста|1941]]) [[Податотека:SteveGerber.jpg|мини|120x120пкс|Стив Гербер]] * [[4 февруари]] – [[Роуз Хакер]], англиска писателка и новинарка (родена во [[1906 во книжевноста|1906]]) * [[7 февруари]] – [[Ричард Алтик]], американски книжевен историчар (роден во [[1915 во книжевноста|1915]]) * [[8 февруари]] – [[Филис А. Витни]], американска писателка на мистерии родена во Јапонија (родена во [[1903 во книжевноста|1903]]) * [[10 февруари]] – [[Стив Гербер]], американски писател на стрипови (роден во [[1947 во книжевноста|1947]]) * [[18 февруари]] – [[Ален Роб Грије]], француски романописец (роден во [[1922 во книжевноста|1922]])<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/books/2008/feb/19/culture.obituaries|title=Alain Robbe-Grillet obituary|last=Douglas Johnson|date=19 February 2008|work=The Guardian|access-date=23 April 2010}}</ref> * [[21 февруари]] ** [[Арчи Хајнд]], шкотски романописец (роден во [[1928 во книжевноста|1928]]) ** [[Робин Мур]], американска романсиерка и мемоаристка (родена во [[1925 во книжевноста|1925]]) * [[22 февруари]] – [[Стивен Марлоу]], американски писател на научна фантастика и криминалистика (роден во [[1928 во книжевноста|1928]]) * [[28 февруари]] – [[Џулијан Ратбон]], англиски романописец (роден во [[1935 во книжевноста|1935]])<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/books/2008/mar/04/culture.obituaries|title=Julian Rathbone|last=Nick Coleman|date=4 March 2008|work=Guardian|accessdate=26 January 2021}}</ref> * [[29 февруари]] – [[Вал Пламвуд]] (Вал Рутли), австралиски филозоф (роден во [[1939 во книжевноста|1939]]) [[Податотека:Arthur_C._Clarke_sm.jpg|мини|120x120пкс|[[Артур Ч. Кларк]]]] * [[16 март]] – [[Џонатан Вилијамс]], американски поет (роден во [[1929 во книжевноста|1929]]) * [[19 март]] ** [[Артур Ч. Кларк]], англиски писател на научна фантастика и футуролог (роден во [[1917 во книжевноста|1917]]) ** [[Хуго Клаус]], белгиски писател на фламански и англиски јазик (роден во [[1929 во книжевноста|1929]]) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/books/2008/may/02/culture.obituaries|title=Hugo Claus|last=Douglas Messerli|date=May 2, 2008|work=The Guardian|accessdate=August 19, 2021}}</ref> * [[23 март]] – [[Е.А. Маркам]], поет, писател и активист од Монтсерат (роден во [[1939 во книжевноста|1939]]) * [[3 април]] – [[Ендру Крозје]], англиски поет и научник (роден во [[1943 во книжевноста|1943]]) * [[7 април]] – [[Луду Дау Амар]], бурманска писателка и новинарка (родена во [[1915 во книжевноста|1915]]) * [[13 април]] – [[Роберт Грисен]], ирски поет (роден во [[1920 во книжевноста|1920]]) * [[17 април]] ** [[Еме Сезер]], поет и писател од [[Мартиник]] на француски (роден во [[1913 во книжевноста|1913]]) ** [[Зоја Крахмалникова]], руска писателка и уредничка (родена во [[1929 во книжевноста|1929]]) * [[18 април]] ** [[Мајкл де Ларабејти]], англиски младински романописец и патеписец (роден во [[1934 во книжевноста|1934]]) ** [[Вилијам В. Ворнер]], американски биолог и писател добитник на Пулицерова награда (роден во [[1920 во книжевноста|1920]]) * [[1 мај]] – [[Елејн Данди]], американска романописец, биограф и драматург (родена во [[1921 во книжевноста|1921]]) * [[5 мај]] – [[Стојче Балкански]], македонски поет и романописец. (роден во 1945) * [[9 мај]] - [[Нуала О'Фаолен]], ирски критичар и писател (родена во [[1940 во книжевноста|1940]]) * [[11 мај]] – [[Џеф Торингтон]], шкотски романописец (роден во [[1935 во книжевноста|1935]]) * [[12 мај]] – [[Окли Хол]], американски романописец (роден во [[1920 во книжевноста|во 1920]]) * [[14 мај]] – [[Рој Хит]], гвајански романописец (роден во [[1926 во книжевноста|во 1926]]) * [[15 мај]] - [[Мухи ал-Дин Фарис]], судански поет (роден во [[1936 во книжевноста|1936]]) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.alyaum.com/articles/583124/-وفاة-الشاعر-السوداني-محيي-الدين-فارس-|title=وفاة الشاعر السوداني محيي الدين فارس|date=18 May 2008|work=alyaum|language=ar|accessdate=16 August 2022}}</ref> * [[19 мај]] – [[Виџај Тендулкар]], индиски драматург (роден во [[1928 во книжевноста|во 1928]]) * [[22 мај]] – [[Роберт Асприн]], американски писател на научна фантастика (роден во [[1946 во книжевноста|1946]]) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.transworldnews.com/NewsStory.aspx?id=47897&cat=14|title=Trans World News Notice of Death|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719040043/http://www.transworldnews.com/NewsStory.aspx?id=47897&cat=14|archive-date=July 19, 2011|accessdate=2008-05-24}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://sfscope.com/2008/05/author-robert-asprin-dies.html|title=SFScope Notice of Death from Natural Causes|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721192218/http://sfscope.com/2008/05/author-robert-asprin-dies.html|archive-date=July 21, 2011|accessdate=2008-05-24}}</ref> * [[23 мај]] – [[Алан Брајан]], англиски новинар и романописец (роден во [[1925 во книжевноста|1925]]) * [[28 мај]] – [[Елинор Лион]], британска писателка за деца (родена во [[1921 во книжевноста|1921]]) [[Податотека:Tschingis_Ajtmatow.jpg|мини|160x160пкс|Чингиз Ајтматов]] * [[2 јуни]] – [[Ференц Фејте]], француски историчар и новинар роден во Унгарија (роден во [[1909 во книжевноста|во 1909]]) * [[4 јуни]] – [[Метју Бруколи]], американски биограф и научник (роден во [[1931 во книжевноста|1931]]) * [[5 јуни]] – Ангус Калдер, британски писател и научник (роден во [[1942 во книжевноста|1942]]) * [[8 јуни]] – Петер Римкорф, германски поет и писател (роден во [[1929 во книжевноста|1929]]) * [[9 јуни]] – Алгис Будрис (Џон А. Сентри), американски писател на научна фантастика од литванско потекло (роден во [[1931 во книжевноста|1931]]) <ref>{{Наведени вести|url=http://www.chicagotribune.com/services/newspaper/printedition/wednesday/metro/chi-hed-budrys-11-jun11,0,1972869.story|title=Tapped human side of science fiction|last=Jensen|first=Trevor|date=2008-06-11|work=Chicago Tribune|access-date=2008-06-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20080612133144/http://www.chicagotribune.com/services/newspaper/printedition/wednesday/metro/chi-hed-budrys-11-jun11%2C0%2C1972869.story|archive-date=June 12, 2008}}</ref> * [[10 јуни]] ** Чингиз Ајтматов, киргиски писател на киргиски и руски јазик (роден во [[1928 во книжевноста|1928]]) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/pp061108.shtml|title=KYRGYZSTAN: CHINGIZ AITMATOV, A MODERN HERO, DIES|date=2008-06-11|publisher=EurasiaNet|archive-url=https://web.archive.org/web/20100331114325/http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/pp061108.shtml|archive-date=2010-03-31|accessdate=2009-07-26}}</ref> ** Елиот Асиноф, американски романописец и писател за бејзбол (роден во [[1919 во книжевноста|1919]]) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nytimes.com/2008/06/11/sports/baseball/11asinof.html?_r=0|title=Eliot Asinof, 'Eight Men Out' Author, Is Dead at 88|last=Weber|first=Bruce|date=June 11, 2008|work=[[The New York Times]]|accessdate= 20 ноември 2012}}</ref> * [[16 јуни]] – Марио Ригони Штерн, италијански романописец (роден во [[1921 во книжевноста|1921]]) * [[18 јуни]] – Таша Тудор, американска писателка и илустраторка за деца (родена во [[1915 во книжевноста|1915]]) * [[22 јуни]] – Алберт Косери, француски романописец роден во Египет (роден во [[1913 во книжевноста|1913]]) * [[24 јуни]] – Рут Кардосо, бразилска антропологка и писателка (родена во [[1930 во книжевноста|1930]]) * [[25 јуни]] – Лајал Вотсон, јужноафрикански научник и писател од „њу ејџ“ (роден во [[1939 во книжевноста|1939]]) * [[27 јуни]] ** [[Кочо Урдин]], раскажувач, романописец и драмски писател. (роден во 1930) ** [[Ленка Реинерова]], чешка писателка на германски (родена во [[1916 во книжевноста|1916]]) [[Податотека:Thomas_Disch.jpg|мини|140x140пкс|Томас М. Диш]] * [[1 јули]] ** [[Клеј Фелкер]], американски уредник на списание и новинар (роден во [[1925 во книжевноста|1925]]) ** [[Роберт Харлинг]], англиски типограф и романописец (роден во [[1910 во книжевноста|1910]]) * [[2 јули]] – [[Симоне Ортега]], шпанска писателка за готвење (родена во [[1919 во книжевноста|1919]]) * [[4 јули]] ** [[Томас М. Диш]], американски автор на научна фантастика и поет. (роден во [[1940 во книжевноста|1940]]) ** Јанвилем ван де Ветеринг, холандски романописец и писател на холандски и англиски јазик (роден во [[1931 во книжевноста|1931]]) * [[13 јули]] – [[Михо Атанасовски]], македонски поет и писател за деца и млади, и драмски автор. (роден во 1934) * [[20 јули]] – Роџер Волкот Хол, американски мемоарист и романописец (роден во [[1919 во книжевноста|1919]]) * [[27 јули]] – Боб Крампси, шкотски писател (роден во [[1930 во книжевноста|1930]]) * [[30 јули]] – Питер Коук, англиски драматург (роден во [[1913 во книжевноста|1913]]) [[Податотека:A_solzhenitsin.JPG|мини|120x120пкс|[[Александар Солженицин]]]] * [[3 август]] – [[Александар Солженицин]], руски писател и добитник на Нобелова награда (роден во [[1918 во книжевноста|1918]]) <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2008/08/04/books/04solzhenitsyn.html|title=Solzhenitsyn, Literary Giant Who Defied Soviets, Dies at 89|last=Kaufman|first=Michael T|date=4 August 2008|work=The New York Times|access-date=11 февруари 2013|last2=Barnard|first2=Anne|page=1}}</ref> * [[7 август]] – [[Сајмон Греј]], англиски драматург и мемоарист (роден во [[1936 во книжевноста|1936]]) * [[9 август]] – [[Махмуд Дарвиш]], палестински поет (роден во [[1942 во книжевноста|1942]]) * [[11 август]] – [[Џорџ Ферт]], американски драматург (роден во [[1932 во книжевноста|1932]]) * [[17 август]] – [[Дејв Фримен]], американски писател и рекламен извршен директор (роден во [[1961 во книжевноста|1961]]) * [[23 август]] – [[Џон Расел (критичар)|Џон Расел]], англиски уметнички критичар (роден во [[1919 во книжевноста|1919]]) * [[25 август]] – [[Ахмед Фараз]] (Сајед Ахмад Шах), пакистански поет на урду (роден во [[1931 во книжевноста|1931]]) * [[31 август]] – Кен Кемпбел, англиски романописец и драматург (роден во [[1941 во книжевноста|1941]]) [[Податотека:David_Foster_Wallace_in_2006.jpg|мини|120x120пкс|Дејвид Фостер Волас]] * [[5 септември]] – [[Роберт Жиру]], американски уредник и издавач (роден во [[1914 во книжевноста|1914]]) * [[7 септември]] – [[Грегори Мекдоналд]], американски писател на мистерии (роден во [[1937 во книжевноста|1937]]) * [[12 септември]] – [[Дејвид Фостер Волас]], американски романописец (роден во [[1962 во книжевноста|1962]]) <ref>{{Наведена книга|title=Every Love Story Is a Ghost Story: A Life of David Foster Wallace|last=Max|first=D. T.|publisher=Granta Books|year=2012|isbn=978-1-84708-494-1|page=301}}</ref> * [[17 септември]] – [[Џејмс Крамли]], американски писател на криминалистички романи (роден во [[1939 во книжевноста|1939]]) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/books/2008/sep/22/usa|title=Obituary: James Crumley|date=21 September 2008|work=the Guardian|language=en|accessdate=3 February 2022}}</ref> * [[20 септември]] – Данкан Глен, шкотски поет, критичар и литературен историчар (роден во [[1933 во книжевноста|1933]]) * [[23 септември]] – Вилијам Вудраф, англиски историчар и автобиограф (роден во [[1916 во книжевноста|1916]]) * [[24 септември]] – Бенгт Андерберг, шведски поет, романописец и детски писател (роден во [[1920 во книжевноста|1920]]) * [[29 септември]] – Хајден Карут, американски поет и литературен критичар (роден во [[1921 во книжевноста|1921]]) * [[4 октомври]] – Питер Ванситарт, англиски романописец и историски писател (роден во [[1920 во книжевноста|1920]]) * [[10 октомври]] – Илие Пуркару, романски новинар и поет (роден во [[1933 во книжевноста|1933]]) * [[14 октомври]] – Барингтон Џ. Бејли, англиски писател на научна фантастика (роден во [[1937 во книжевноста|1937 ]]) * [[26 октомври]] – Тони Хилерман, американски писател на мистерии (роден во [[1925 во книжевноста|1925]]) * [[27 октомври]] – Ескија Мхалеле, јужноафриканска писателка на англиски јазик (родена во [[1919 во книжевноста|1919]]) * [[29 октомври]] – Вилијам Вортон (Алберт Вилијам Ду Ејм), американски романописец (роден во [[1925 во книжевноста|1925]]) * [[31 октомври]] – Стадс Теркел, американски историчар и радиодифузер (роден во [[1912 во книжевноста|1912]]) * [[4 ноември]] – Мајкл Крајтон, американски писател и научник (роден во [[1942 во книжевноста|1942]]) * [[13 ноември]] – Џулс Арчер, американски историчар и автор (роден во [[1915 во книжевноста|1915]]) * [[14 ноември]] – Кристин Хантер, американска авторка и академик (родена во [[1931 во книжевноста|1931]]) * [[22 ноември]] – [[Методи Манев]], македонски писател, книжевен теоретичар и историчар, преведувач и културен деец. (роден во 1953) * [[1 декември]] – Дороти Стерлинг, американска писателка на нефикција за деца и историчарка (родена во [[1913 во книжевноста|1913]]) <ref>{{Наведени вести|url=http://www.schoollibraryjournal.com/article/CA6626055.html?industryid=47074|title=In Memoriam: Children's Authors and Illustrators Who Died in 2008|last=Staino|first=Rocco|date=2009-01-05|work=[[School Library Journal]]|access-date=2009-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120217004921/http://www.schoollibraryjournal.com/article/CA6626055.html?industryid=47074|archive-date=February 17, 2012}}</ref> * [[4 декември]] – Форест Џ. Акерман, американски уредник на списанија, писател на научна фантастика и литературен агент (роден во [[1916 во книжевноста|1916]]) <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/books/2008/dec/07/forrest-ackerman-science-fiction-obituary|title=Forrest J Ackerman|last=Carlson|first=Michael|date=December 7, 2008|work=[[The Guardian]]|access-date=2008-12-09|location=London}}</ref> * [[15 декември]] – [[Ане-Катарина Вестли]], норвешка авторка на детски книги (родена во [[1920 во книжевноста|1920]]) <ref>{{Наведени вести|url=http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article2824292.ece|title=Anne-Cath. Vestly er død|last=Hedeman|first=Anders|date=2008-12-15|work=[[Aftenposten]]|access-date=2008-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20081219234330/http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article2824292.ece|archive-date=2008-12-19|language=no}}</ref> * [[20 декември]] – [[Адриан Мичел]], англиски поет, драматург и писател на фикција (роден во [[1932 во книжевноста|1932]]) * [[24 декември]] – [[Харолд Пинтер]], англиски драматург и сценарист (роден во [[1930 во книжевноста|1930]]) <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/culture/2009/jan/01/pinter-theatre|title=Goodnight, sweet prince: Shakespearean farewell to Pinter|last=Billington|first=Michael|date=1 January 2009|work=The Guardian|access-date=29 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20100326011045/http://www.guardian.co.uk/culture/2009/jan/01/pinter-theatre|archive-date=26 March 2010|publisher=Guardian Media Group|location=[[Лондон|London]]|issn=0261-3077|oclc=60623878}}</ref> * [[31 декември]] – [[Доналд Е. Вестлејк]], американски романописец (роден во [[1933 во книжевноста|1933]]) ''Непознат датум'' **[[Евгенија Шуплинова]], македонска поетеса, раскажувач и преведувач. (родена во 1930) ==Наводи== {{наводи}} [[Категорија:Книжевноста во 2008 година| ]] [[Категорија:Години во книжевноста]] gwxqdcg2ls9fgmq5tjk22onhuyuna0h 5588806 5588805 2026-07-07T18:54:42Z P.Nedelkovski 47736 дополнување 5588806 wikitext text/x-wiki {{Year nav topic|2008|книжевноста}} '''[[2008]] година во [[книжевност]]а''' содржи некои значајни настани. == Настани == *[[15 февруари]] - во Франција, променети се правилата на една од најстарите и најпрестижните книжевни награди во светот, [[Гонкурова награда|Гонкуровата награда]]. *[[26 февруари]] – фестивал на детска книжевност во Лондон. * 7–11 мај – одржана е првиот Палестински фестивал на книжевноста. *јули – „Деца на полноќта“ (1981) од [[Салман Ружди]] е победник на анкетата за избор на „Најдоброто од Букер“. ==Книги== ===Македонија=== *''[[Воденичен камен (раскази)]]'' – [[Владимир Костов]] *''[[Именување на инсектот (раскази)]]'' – [[Калина Малеска]] *''[[Основоположници на современата македонска поезија]]'' – избор, предговор и редакција на [[Георги Старделов]] *''[[Современа македонска поезија (избор на Веле Смилевски)|Современа македонска поезија]]'' – избор на [[Веле Смилевски]] *''[[Тритонус]]'' – [[Климент Булоски]] *''[[Доречувања]]'' - [[Санде Стојчевски]] *''[[Вечноста и мигот]]'' - [[Бранко Цветкоски]] *''Граница'' - [[Венко Андоновски]] *''[[Синтакса на светлината]]'' - [[Јовица Тасевски - Етернијан]] *''Помеѓу'' - [[Ирена Јорданова]] *''Алкомена, древен град во Пелагонија, тврдина на македонските кралеви'' - [[Ангелина Маркус]] *''Сказни разни'' - [[Борис Апостолов]] *''Патување на душата'' - [[Борис Апостолов]] *''[[Блог-записи]]'' - независни автори - блогери *''[[Летот на шаторските крила]]'' - [[Мирослав Спироски]] ===Свет=== *''[[Години (роман)]]'' - [[Ани Ерно]] *''[[Ништо од уметноста]]'' – [[Петер Естерхази|Петер Естерази]] *[[Осаменоста на простите броеви (роман)]] – [[Паоло Џордано]] *[[Патувањето на еден слон]] – [[Жозе Сарамаго]] *[[Посета (роман)]] – [[Џени Ерпенбек]] *[[Совршено сеќавање на смртта]] – [[Радослав Петковиќ]] *[[Топот беше жежок]] – [[Владимир Кецмановиќ]] ==Награди== * [[Нобелова награда за литература]] – [[Жан Мари Гистав Ле Клезио]] ===Македонија=== *[[Награда „Златен венец“]]: [[Фатос Арапи]]<ref>{{нмс|url=https://svp.org.mk/golden-wreath-award|title=НАГРАДА „ЗЛАТЕН ВЕНЕЦ“|website=[[СВП]]|access-date=7 јули 2026}}</ref> *[[Награда „Браќа Миладиновци“]]: [[Ристо Лазаров]]<ref>{{нмс|url=https://svp.org.mk/miladinov-brothers-award|title=НАГРАДА „БРАЌА МИЛАДИНОВЦИ “|website=[[СВП]]|access-date=7 јули 2026}}</ref> *[[Награда „Стале Попов“]]: [[Влада Урошевиќ]]<ref name=NSPAS> {{наведени вести|url=https://time.mk/arhiva/?vreme=1&fulltext=2&timeup=2&q=Награди%20за%20Урошевиќ%20и%20Василевски|title=Награди за Урошевиќ и Василевски|last= |first= |date=4 февруари 2009|publisher=Време|language=македонски|access-date=7 јули 2026}}</ref> *[[Награда „Ацо Шопов“]]: [[Иван Василевски]]<ref name=NSPAS/> *[[Григор Прличев (награда за поема)|Награда за поема „Григор Прличев“]]: [[Петре Бакевски]] <ref>{{наведени вести|url=http://vecer.com.mk/?ItemID=E0B808E6A762A04C87598E41D082FB2D|title=Григор Прличев за Бакевски|last=|first=|date=10 септември 2008|work=|accessdate=2013-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20080913192735/http://www.vecer.com.mk/?ItemID=E0B808E6A762A04C87598E41D082FB2D|archive-date=2008-09-13|dead-url=|publisher=Вечер|language=македонски|url-status=dead}}</ref> *[[Златен прстен|Награда „Златен прстен“]] – [[Васил Тоциновски]] <ref>{{наведени вести|url=http://utrinski.unet.com.mk/?ItemID=D43EA801D3C0B2479671C03D82D2B8500|title=„Златен прстен“ за Васил Тоциновски|last=|first=|date=24 март 2008|work=|accessdate=2013-02-03|archive-url=|archive-date=|dead-url=|publisher=Утрински Весник}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *[[Книжевен жезол|Награда „Книжевен жезол“]] – [[Катица Ќулавкова]] <ref>[http://www.utrinski.mk/default.asp?ItemID=B5B0D267DF76E2498ED6C648675A0780 ''ЌУЛАВКОВА И ЈОН ДОБИТНИЦИ НА „КНИЖЕВНО ЖЕЗЛО“'']{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *[[Награда „Рациново признание“]] – [[Луан Старова]]<ref>{{наведена мрежна страница|url= http://www.idividi.com.mk/vesti/makedonija/449759/index.html |title= Рациновото признание за 2008 му беше врачено на Луан Старова|publisher= |language=македонски|access-date=8 јуни 2020}}</ref> *[[Роман на годината (Македонија)|Роман на годината]] – [[Јагода Михајловска - Георгиева|Јагода Михајловска]] ===Србија=== *[[НИН-ова награда]]: [[Владимир Пиштало]] ===Франција=== * [[Гонкурова награда]] – [[Атик Рахими]] ===Велика Британија=== * [[Букерова награда]] - [[Аравинд Адига]] == Починати == [[Податотека:MargaretTruman.jpg|мини|152x152пкс|Маргарет Труман]] * [[2 јануари]] – [[Џорџ Мекдоналд Фрејзер]], шкотски романописец и сценарист (роден во [[1925 во книжевноста|во 1925]]) * [[3 јануари]] – [[Анри Шопен]], француски поет (роден во [[1922 во книжевноста|1922]]) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/books/2008/feb/05/poetry.culture|title=Obituary: Henri Chopin|last=Acquaviva|first=Frédéric|date=5 February 2008|work=the Guardian|language=en|accessdate=21 January 2022}}</ref> * [[11 јануари]] – [[Ненси Фелан]], австралиска писателка (родена во [[1913 во книжевноста|1913]]) * [[13 јануари]] – [[Патриша Вердуго]], чилеанска новинарка и писателка (родена во [[1947 во книжевноста|1947]]) * [[16 јануари]] - [[Хоне Туваре]], новозеландски поет (роден во [[1922 во книжевноста|1922]]) * [[17 јануари]] – [[Едвард Д. Хох]], американски писател на детективска фикција (роден во [[1930 во книжевноста|во 1930]]) * [[26 јануари]] ** [[Џон Ардаг]], англиски новинар и писател роден во [[Њасаленд|во Њасленд]] (роден во [[1928 во книжевноста|1928]]) ** [[Абрахам Брамберг]], американски писател и уредник (роден во [[1926 во книжевноста|1926]]) * [[29 јануари]] – [[Маргарет Труман]], американска писателка на криминалистички романи и пејачка (родена во [[1924 во книжевноста|1924]]) * [[30 јануари]] – [[Мајлс Кингтон]], англиски новинар и писател роден во Северна Ирска (роден во [[1941 во книжевноста|1941]]) [[Податотека:SteveGerber.jpg|мини|120x120пкс|Стив Гербер]] * [[4 февруари]] – [[Роуз Хакер]], англиска писателка и новинарка (родена во [[1906 во книжевноста|1906]]) * [[7 февруари]] – [[Ричард Алтик]], американски книжевен историчар (роден во [[1915 во книжевноста|1915]]) * [[8 февруари]] – [[Филис А. Витни]], американска писателка на мистерии родена во Јапонија (родена во [[1903 во книжевноста|1903]]) * [[10 февруари]] – [[Стив Гербер]], американски писател на стрипови (роден во [[1947 во книжевноста|1947]]) * [[18 февруари]] – [[Ален Роб Грије]], француски романописец (роден во [[1922 во книжевноста|1922]])<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/books/2008/feb/19/culture.obituaries|title=Alain Robbe-Grillet obituary|last=Douglas Johnson|date=19 February 2008|work=The Guardian|access-date=23 April 2010}}</ref> * [[21 февруари]] ** [[Арчи Хајнд]], шкотски романописец (роден во [[1928 во книжевноста|1928]]) ** [[Робин Мур]], американска романсиерка и мемоаристка (родена во [[1925 во книжевноста|1925]]) * [[22 февруари]] – [[Стивен Марлоу]], американски писател на научна фантастика и криминалистика (роден во [[1928 во книжевноста|1928]]) * [[28 февруари]] – [[Џулијан Ратбон]], англиски романописец (роден во [[1935 во книжевноста|1935]])<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/books/2008/mar/04/culture.obituaries|title=Julian Rathbone|last=Nick Coleman|date=4 March 2008|work=Guardian|accessdate=26 January 2021}}</ref> * [[29 февруари]] – [[Вал Пламвуд]] (Вал Рутли), австралиски филозоф (роден во [[1939 во книжевноста|1939]]) [[Податотека:Arthur_C._Clarke_sm.jpg|мини|120x120пкс|[[Артур Ч. Кларк]]]] * [[16 март]] – [[Џонатан Вилијамс]], американски поет (роден во [[1929 во книжевноста|1929]]) * [[19 март]] ** [[Артур Ч. Кларк]], англиски писател на научна фантастика и футуролог (роден во [[1917 во книжевноста|1917]]) ** [[Хуго Клаус]], белгиски писател на фламански и англиски јазик (роден во [[1929 во книжевноста|1929]]) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/books/2008/may/02/culture.obituaries|title=Hugo Claus|last=Douglas Messerli|date=May 2, 2008|work=The Guardian|accessdate=August 19, 2021}}</ref> * [[23 март]] – [[Е.А. Маркам]], поет, писател и активист од Монтсерат (роден во [[1939 во книжевноста|1939]]) * [[3 април]] – [[Ендру Крозје]], англиски поет и научник (роден во [[1943 во книжевноста|1943]]) * [[7 април]] – [[Луду Дау Амар]], бурманска писателка и новинарка (родена во [[1915 во книжевноста|1915]]) * [[13 април]] – [[Роберт Грисен]], ирски поет (роден во [[1920 во книжевноста|1920]]) * [[17 април]] ** [[Еме Сезер]], поет и писател од [[Мартиник]] на француски (роден во [[1913 во книжевноста|1913]]) ** [[Зоја Крахмалникова]], руска писателка и уредничка (родена во [[1929 во книжевноста|1929]]) * [[18 април]] ** [[Мајкл де Ларабејти]], англиски младински романописец и патеписец (роден во [[1934 во книжевноста|1934]]) ** [[Вилијам В. Ворнер]], американски биолог и писател добитник на Пулицерова награда (роден во [[1920 во книжевноста|1920]]) * [[1 мај]] – [[Елејн Данди]], американска романописец, биограф и драматург (родена во [[1921 во книжевноста|1921]]) * [[5 мај]] – [[Стојче Балкански]], македонски поет и романописец. (роден во 1945) * [[9 мај]] - [[Нуала О'Фаолен]], ирски критичар и писател (родена во [[1940 во книжевноста|1940]]) * [[11 мај]] – [[Џеф Торингтон]], шкотски романописец (роден во [[1935 во книжевноста|1935]]) * [[12 мај]] – [[Окли Хол]], американски романописец (роден во [[1920 во книжевноста|во 1920]]) * [[14 мај]] – [[Рој Хит]], гвајански романописец (роден во [[1926 во книжевноста|во 1926]]) * [[15 мај]] - [[Мухи ал-Дин Фарис]], судански поет (роден во [[1936 во книжевноста|1936]]) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.alyaum.com/articles/583124/-وفاة-الشاعر-السوداني-محيي-الدين-فارس-|title=وفاة الشاعر السوداني محيي الدين فارس|date=18 May 2008|work=alyaum|language=ar|accessdate=16 August 2022}}</ref> * [[19 мај]] – [[Виџај Тендулкар]], индиски драматург (роден во [[1928 во книжевноста|во 1928]]) * [[22 мај]] – [[Роберт Асприн]], американски писател на научна фантастика (роден во [[1946 во книжевноста|1946]]) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.transworldnews.com/NewsStory.aspx?id=47897&cat=14|title=Trans World News Notice of Death|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719040043/http://www.transworldnews.com/NewsStory.aspx?id=47897&cat=14|archive-date=July 19, 2011|accessdate=2008-05-24}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://sfscope.com/2008/05/author-robert-asprin-dies.html|title=SFScope Notice of Death from Natural Causes|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721192218/http://sfscope.com/2008/05/author-robert-asprin-dies.html|archive-date=July 21, 2011|accessdate=2008-05-24}}</ref> * [[23 мај]] – [[Алан Брајан]], англиски новинар и романописец (роден во [[1925 во книжевноста|1925]]) * [[28 мај]] – [[Елинор Лион]], британска писателка за деца (родена во [[1921 во книжевноста|1921]]) [[Податотека:Tschingis_Ajtmatow.jpg|мини|160x160пкс|Чингиз Ајтматов]] * [[2 јуни]] – [[Ференц Фејте]], француски историчар и новинар роден во Унгарија (роден во [[1909 во книжевноста|во 1909]]) * [[4 јуни]] – [[Метју Бруколи]], американски биограф и научник (роден во [[1931 во книжевноста|1931]]) * [[5 јуни]] – Ангус Калдер, британски писател и научник (роден во [[1942 во книжевноста|1942]]) * [[8 јуни]] – Петер Римкорф, германски поет и писател (роден во [[1929 во книжевноста|1929]]) * [[9 јуни]] – Алгис Будрис (Џон А. Сентри), американски писател на научна фантастика од литванско потекло (роден во [[1931 во книжевноста|1931]]) <ref>{{Наведени вести|url=http://www.chicagotribune.com/services/newspaper/printedition/wednesday/metro/chi-hed-budrys-11-jun11,0,1972869.story|title=Tapped human side of science fiction|last=Jensen|first=Trevor|date=2008-06-11|work=Chicago Tribune|access-date=2008-06-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20080612133144/http://www.chicagotribune.com/services/newspaper/printedition/wednesday/metro/chi-hed-budrys-11-jun11%2C0%2C1972869.story|archive-date=June 12, 2008}}</ref> * [[10 јуни]] ** Чингиз Ајтматов, киргиски писател на киргиски и руски јазик (роден во [[1928 во книжевноста|1928]]) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/pp061108.shtml|title=KYRGYZSTAN: CHINGIZ AITMATOV, A MODERN HERO, DIES|date=2008-06-11|publisher=EurasiaNet|archive-url=https://web.archive.org/web/20100331114325/http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/pp061108.shtml|archive-date=2010-03-31|accessdate=2009-07-26}}</ref> ** Елиот Асиноф, американски романописец и писател за бејзбол (роден во [[1919 во книжевноста|1919]]) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nytimes.com/2008/06/11/sports/baseball/11asinof.html?_r=0|title=Eliot Asinof, 'Eight Men Out' Author, Is Dead at 88|last=Weber|first=Bruce|date=June 11, 2008|work=[[The New York Times]]|accessdate= 20 ноември 2012}}</ref> * [[16 јуни]] – Марио Ригони Штерн, италијански романописец (роден во [[1921 во книжевноста|1921]]) * [[18 јуни]] – Таша Тудор, американска писателка и илустраторка за деца (родена во [[1915 во книжевноста|1915]]) * [[22 јуни]] – Алберт Косери, француски романописец роден во Египет (роден во [[1913 во книжевноста|1913]]) * [[24 јуни]] – Рут Кардосо, бразилска антропологка и писателка (родена во [[1930 во книжевноста|1930]]) * [[25 јуни]] – Лајал Вотсон, јужноафрикански научник и писател од „њу ејџ“ (роден во [[1939 во книжевноста|1939]]) * [[27 јуни]] ** [[Кочо Урдин]], раскажувач, романописец и драмски писател. (роден во 1930) ** [[Ленка Реинерова]], чешка писателка на германски (родена во [[1916 во книжевноста|1916]]) [[Податотека:Thomas_Disch.jpg|мини|140x140пкс|Томас М. Диш]] * [[1 јули]] ** [[Клеј Фелкер]], американски уредник на списание и новинар (роден во [[1925 во книжевноста|1925]]) ** [[Роберт Харлинг]], англиски типограф и романописец (роден во [[1910 во книжевноста|1910]]) * [[2 јули]] – [[Симоне Ортега]], шпанска писателка за готвење (родена во [[1919 во книжевноста|1919]]) * [[4 јули]] ** [[Томас М. Диш]], американски автор на научна фантастика и поет. (роден во [[1940 во книжевноста|1940]]) ** Јанвилем ван де Ветеринг, холандски романописец и писател на холандски и англиски јазик (роден во [[1931 во книжевноста|1931]]) * [[13 јули]] – [[Михо Атанасовски]], македонски поет и писател за деца и млади, и драмски автор. (роден во 1934) * [[20 јули]] – Роџер Волкот Хол, американски мемоарист и романописец (роден во [[1919 во книжевноста|1919]]) * [[27 јули]] – Боб Крампси, шкотски писател (роден во [[1930 во книжевноста|1930]]) * [[30 јули]] – Питер Коук, англиски драматург (роден во [[1913 во книжевноста|1913]]) [[Податотека:A_solzhenitsin.JPG|мини|120x120пкс|[[Александар Солженицин]]]] * [[3 август]] – [[Александар Солженицин]], руски писател и добитник на Нобелова награда (роден во [[1918 во книжевноста|1918]]) <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2008/08/04/books/04solzhenitsyn.html|title=Solzhenitsyn, Literary Giant Who Defied Soviets, Dies at 89|last=Kaufman|first=Michael T|date=4 August 2008|work=The New York Times|access-date=11 февруари 2013|last2=Barnard|first2=Anne|page=1}}</ref> * [[7 август]] – [[Сајмон Греј]], англиски драматург и мемоарист (роден во [[1936 во книжевноста|1936]]) * [[9 август]] – [[Махмуд Дарвиш]], палестински поет (роден во [[1942 во книжевноста|1942]]) * [[11 август]] – [[Џорџ Ферт]], американски драматург (роден во [[1932 во книжевноста|1932]]) * [[17 август]] – [[Дејв Фримен]], американски писател и рекламен извршен директор (роден во [[1961 во книжевноста|1961]]) * [[23 август]] – [[Џон Расел (критичар)|Џон Расел]], англиски уметнички критичар (роден во [[1919 во книжевноста|1919]]) * [[25 август]] – [[Ахмед Фараз]] (Сајед Ахмад Шах), пакистански поет на урду (роден во [[1931 во книжевноста|1931]]) * [[31 август]] – Кен Кемпбел, англиски романописец и драматург (роден во [[1941 во книжевноста|1941]]) [[Податотека:David_Foster_Wallace_in_2006.jpg|мини|120x120пкс|Дејвид Фостер Волас]] * [[5 септември]] – [[Роберт Жиру]], американски уредник и издавач (роден во [[1914 во книжевноста|1914]]) * [[7 септември]] – [[Грегори Мекдоналд]], американски писател на мистерии (роден во [[1937 во книжевноста|1937]]) * [[12 септември]] – [[Дејвид Фостер Волас]], американски романописец (роден во [[1962 во книжевноста|1962]]) <ref>{{Наведена книга|title=Every Love Story Is a Ghost Story: A Life of David Foster Wallace|last=Max|first=D. T.|publisher=Granta Books|year=2012|isbn=978-1-84708-494-1|page=301}}</ref> * [[17 септември]] – [[Џејмс Крамли]], американски писател на криминалистички романи (роден во [[1939 во книжевноста|1939]]) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/books/2008/sep/22/usa|title=Obituary: James Crumley|date=21 September 2008|work=the Guardian|language=en|accessdate=3 February 2022}}</ref> * [[20 септември]] – Данкан Глен, шкотски поет, критичар и литературен историчар (роден во [[1933 во книжевноста|1933]]) * [[23 септември]] – Вилијам Вудраф, англиски историчар и автобиограф (роден во [[1916 во книжевноста|1916]]) * [[24 септември]] – Бенгт Андерберг, шведски поет, романописец и детски писател (роден во [[1920 во книжевноста|1920]]) * [[29 септември]] – Хајден Карут, американски поет и литературен критичар (роден во [[1921 во книжевноста|1921]]) * [[4 октомври]] – Питер Ванситарт, англиски романописец и историски писател (роден во [[1920 во книжевноста|1920]]) * [[10 октомври]] – Илие Пуркару, романски новинар и поет (роден во [[1933 во книжевноста|1933]]) * [[14 октомври]] – Барингтон Џ. Бејли, англиски писател на научна фантастика (роден во [[1937 во книжевноста|1937 ]]) * [[26 октомври]] – Тони Хилерман, американски писател на мистерии (роден во [[1925 во книжевноста|1925]]) * [[27 октомври]] – Ескија Мхалеле, јужноафриканска писателка на англиски јазик (родена во [[1919 во книжевноста|1919]]) * [[29 октомври]] – Вилијам Вортон (Алберт Вилијам Ду Ејм), американски романописец (роден во [[1925 во книжевноста|1925]]) * [[31 октомври]] – Стадс Теркел, американски историчар и радиодифузер (роден во [[1912 во книжевноста|1912]]) * [[4 ноември]] – Мајкл Крајтон, американски писател и научник (роден во [[1942 во книжевноста|1942]]) * [[13 ноември]] – Џулс Арчер, американски историчар и автор (роден во [[1915 во книжевноста|1915]]) * [[14 ноември]] – Кристин Хантер, американска авторка и академик (родена во [[1931 во книжевноста|1931]]) * [[22 ноември]] – [[Методи Манев]], македонски писател, книжевен теоретичар и историчар, преведувач и културен деец. (роден во 1953) * [[1 декември]] – Дороти Стерлинг, американска писателка на нефикција за деца и историчарка (родена во [[1913 во книжевноста|1913]]) <ref>{{Наведени вести|url=http://www.schoollibraryjournal.com/article/CA6626055.html?industryid=47074|title=In Memoriam: Children's Authors and Illustrators Who Died in 2008|last=Staino|first=Rocco|date=2009-01-05|work=[[School Library Journal]]|access-date=2009-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120217004921/http://www.schoollibraryjournal.com/article/CA6626055.html?industryid=47074|archive-date=February 17, 2012}}</ref> * [[4 декември]] – Форест Џ. Акерман, американски уредник на списанија, писател на научна фантастика и литературен агент (роден во [[1916 во книжевноста|1916]]) <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/books/2008/dec/07/forrest-ackerman-science-fiction-obituary|title=Forrest J Ackerman|last=Carlson|first=Michael|date=December 7, 2008|work=[[The Guardian]]|access-date=2008-12-09|location=London}}</ref> * [[15 декември]] – [[Ане-Катарина Вестли]], норвешка авторка на детски книги (родена во [[1920 во книжевноста|1920]]) <ref>{{Наведени вести|url=http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article2824292.ece|title=Anne-Cath. Vestly er død|last=Hedeman|first=Anders|date=2008-12-15|work=[[Aftenposten]]|access-date=2008-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20081219234330/http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article2824292.ece|archive-date=2008-12-19|language=no}}</ref> * [[20 декември]] – [[Адриан Мичел]], англиски поет, драматург и писател на фикција (роден во [[1932 во книжевноста|1932]]) * [[24 декември]] – [[Харолд Пинтер]], англиски драматург и сценарист (роден во [[1930 во книжевноста|1930]]) <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/culture/2009/jan/01/pinter-theatre|title=Goodnight, sweet prince: Shakespearean farewell to Pinter|last=Billington|first=Michael|date=1 January 2009|work=The Guardian|access-date=29 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20100326011045/http://www.guardian.co.uk/culture/2009/jan/01/pinter-theatre|archive-date=26 March 2010|publisher=Guardian Media Group|location=[[Лондон|London]]|issn=0261-3077|oclc=60623878}}</ref> * [[31 декември]] – [[Доналд Е. Вестлејк]], американски романописец (роден во [[1933 во книжевноста|1933]]) ''Непознат датум'' **[[Евгенија Шуплинова]], македонска поетеса, раскажувач и преведувач. (родена во 1930) ==Наводи== {{наводи}} [[Категорија:Книжевноста во 2008 година| ]] [[Категорија:Години во книжевноста]] bz18agpyd0ive8t8bjtvnlrk73vqzsq Нанак 0 121321 5589083 5410820 2026-07-08T10:11:41Z Bjankuloski06 332 /* Смртта */ Правописна исправка, replaced: лотус → лотос 5589083 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = Нанак |image = Sikh Gurus with Bhai Bala and Bhai Mardana.jpg |caption = Слика на сикиски гуруа - Нанак е во средината. |birth_date = 15 април 1469 |birth_place = Нанкана Сахиб<br><small>(денес во [[Пенџаб (Пакистан)|Пенџаб]], [[Пакистан]])</small> |death_date = 22 септември 1539 |death_cause = |resting_place= Картапур<br><small>(денес во [[Пакистан]])</small> |ethnicity = [[Пенџапци|Пенџабец]] |nationality = |home_town = |parents = Татко: Калу Мехта<br />Мајка: [[Мата Трипта]] }} '''Гуру Нанак Дев'''<ref>Гуру Нанк може да се однесува и на многу други имиња и наслови, како што се '''Баба Нанак''' или '''Нанак Шах'''.</ref> ({{langx|pa|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ}}, {{langx|hi|गुरु नानक}}, {{langx|ur|گرونانک}} ''Guru Nānak'') (роден на [[15 април]] [[1469]] во [[Раи Бои ди Талванди]] (денес [[Нанкана Сахиб]], во близина на [[Лахор]], [[Пакистан]] - починал на [[7 мај]] или [[22 септември]] [[1539]]) е индиски светец и верски водач, кој се смета за централна фигура во [[сикизам|сикизмот]]. Тој бил прв од десетте [[Гуру на Сиките|гуруа на Сиките]]. == Животопис == === Рани години === Гур Нанак Дев Ји се родил на 15 април 1469<ref>{{cite web | url=http://sikhs.org/guru1.htm | title=Sikhism Religion of the Sikh People }}</ref><ref>Постојат некои мислења дека е роден на 16 април или 20 октомври 1469. Неклои цврсто стојат на мислењето дека 20 октомври е ден на просветеност</ref> во Хинду и [[Хатри]] семејство со кастинско уредување на односите,<ref>{{наведена книга | last=Macauliffe | first=Max Arthur | authorlink=Max Arthur Macauliffe | year=2004 | origyear=1909 | title=The Sikh Religion - Its Gurus, Sacred Writings and Authors | publisher=Low Price Publications | location=India | isbn = 81-86142-31-2 | pages=1 | quote=The third day of the light-half of the month of Baisakh (April-May) in the year AD 1469, but, some historians believe that the Guru was born on April 15th, 1469 A.D.}}. Generally thought to be the third day of Baisakh (or Vaisakh) of Vikram Samvat 1526.</ref> во селото [[Раи Бои ди Талванди]] (денес [[Нанкана Сахиб]], во близина на [[Лахор]], [[Пакистан]].<ref>{{наведена книга | last=Singh | first=Khushwant | authorlink=Khushwant Singh | year=2006 | title=The Illustrated History of the Sikhs | publisher=Oxford University Press | location=India | isbn = 0-19-567747-1 | pages=12–13}} Also, according to the Purātan Janamsākhī (the birth stories of Nanak).</ref> Денес, неговото родно место е обележано од [[Гурдвара Јанам Астан]]. Неговиот татко, Мехта Каљан Дас, познат како [[Мехта Калу]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.sgpc.net/gurus/gurunanak.asp |title=архивски примерок |accessdate=2009-06-04 |archive-date=2012-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120218023855/http://www.sgpc.net/gurus/gurunanak.asp |url-status=dead }}</ref> бил ''патвари'' (сметководител) на приходот од [[жетва]] на целото село Талванди, со вработени Муслимани на плодното земјиште, Раи Булар Бати <ref>[http://www.sikhiwiki.org/index.php/Rai_Bular The Bhatti's of Guru Nanak's Order]</ref>. Неговата мајка била [[Мата Трипта|Трипта Деви]]. Нанак имал постара сестра, [[Бебе Нанаки Ји|Бебе Нанки]]. [[Податотека:Nankana Sahib.JPG|мини|180px|лево|Гурдвара Нанкана Сахиб, [[Пакистан]]]] Најраните бографски извори за живтото на Нанак се ''[[Јанам сакис]]'' (животни сметки) и ''варс'' (составува стихови) на писарот [[Баи Гурдас]]. Најпознатите Јамсаки се смета дека биле напишани во тесна врска со Нанак, пред тој да почине.<ref>[http://www.allaboutsikhs.com/index.php?option=com_content&task=view&id=17 Early Gursikhs: Bhai Bala Ji | Gateway to Sikhism-Gateway to Sikhism<!-- Bot generated title -->]</ref> И покрај тоа, стилот на пишување и заикот употребен во записите им дале на историчарите, меѓу кои и [[Макс Артур Мекалиф]] со право да размислуваат дека овие записи се напишани по неговата смрт.<ref>{{наведена книга | last=Macauliffe | first=Max Arthur | authorlink=Max Arthur Macauliffe | year=2004 | origyear=1909 | title=The Sikh Religion - Its Gurus, Sacred Writings and Authors | publisher=Low Price Publications | location=India | isbn = 81-86142-31-2 | pages=lxxix | nopp=true}}</ref> [[Баи Гурдас]], којшто наводно се смета за писател на [[Гуру Грант Сахиб]], во својот ''варс'', исто така пишувал за животот на Нанк. Иако овие текстови биле довршени, нешто по смртта на Нанак, тие се подетални од Јанамсакис, а современите сикиски идеологии се обидуваат да ги сочуваат со голема претпазливост. Во Јанамсакис се раскажува за околностите во минутата на раѓањето на гуруто. Тие потврдуваат дека, рпри неговото раѓање, еден [[астролог]], кој го пишувал својот хороскоп, настојувал да го види детето. Гледајќи го новороденчето, се смета дека тој го благословил, цврсто држејќи го своите прегратки{{Fact|date=December 2008}} и забележал дека „Жал ми е дека нема да доживем да го видам малиот Гуру Нанк како возрасен{{Fact|date=December 2008}}.“ На петгодишна возраст, се вели дека Нанак покажал интерес за [[богословство|богословските]] предмети. На 7 години, неговиот татко, Мехта Калу го запишал во селското училиште, како што било обичај.<ref>{{наведена книга | last=Macauliffe | first=Max Arthur | authorlink=Max Arthur Macauliffe | year=2004 | origyear=1909 | title=The Sikh Religion - Its Gurus, Sacred Writings and Authors | publisher=Low Price Publications | location=India | isbn = 81-86142-31-2 | pages=2}}</ref> Познатата традиција говори дека како дете, Нанак го изненадил учителот, опишувајќи му го имплицитниот симболизам на [[алеф|првата буква во азбуката]], којашто е права линија во [[персиско писмо|персиското]] или [[арапско писмо|арапското писмо]], наликувајќи на математичката верзија на буквата и со неа објаснувајќи ја единственоста на [[Бог]]<ref>{{наведена книга | last=Cunningham | first=Joseph Davey| authorlink= | year=1853 | origyear= | title=A History Of The Sikhs | publisher=John Murray| location=London | id = | pages=37–38}}</ref>. Други факти од неговото детство посочуваат на необични и чудни настани за Нанак, за кои сведочи Раи Булар, како што е отровната кобра, која ја заштитувала главата на детето од топлото сонце. === Брак и семејство === Гуру Нанк Дев се оженил со Мата Сулакни. Нивниот брак бил склучен во градот [[Батала]], додека нивната свадба се одржала во [[Султанпур Лоди]]. Од овој брак, тој имал два сина: [[Шри Чад]] и Лакми Чад. Шри Чад основал аскетска секта, позната како [[Удасис]], откако Нанк не го именувал како свој наследник. Помладиот син бил воспитуван да влезе во светскиот живот. Гуру Нанак ја обрнувал особено внимание на неговата дисциплина. Една приказна е мошне интересна. Кога Гуру Нанак се шетал накај гробиштата, тој фрлал златни монети. Кога пристигнал на гробиштата, останал само еден, Баба Лена. === Основањето на сикизмот === Раи Булар Бхати, којшто бил локален земјопоседник и сестрата на Нанак, Бебе Наки, биле првите кои ги признале божгословските квалитети на Гуру Нанак. Тие го охрабрувале и поддржувале Нанак да учи и да патува. Околу 1499, на триесетгодишна возраст, сикиската традиција наведувала дека Нанак пропуштил да отиде и бил навреден, бидејќи се откажал по одењето за една од неговите утрински бањи и отишол покрај потокот Кали Беин. Еден ден, тој истакнал: „Таму нема Хинду, таму нема Муслимани“ (на пенџапски „nā kōi hindū nā kōi musalmān“).<ref>{{наведена книга|last=Shackle|first=Christopher|author2=Mandair, Arvind-Pal Singh|year=2005|title=Teachings of the Sikh Gurus: Selections from the Sikh Scriptures|publisher=Routledge |location=United Kingdom|isbn=0-415-26604-1|page=xiii–xiv|nopp=true}}</ref> ОД овој момент, било јасно дека Нанак ќе започне да ги шири учењата, кои претставувале зачетопк на [[сикизам|сикизмот]]. === Патувањата на Гуру Нанак === Нанак целиот свој живот го поминал патувајќи од едно место во друго. Тој отишол во [[Сајидпур]] во [[Гуџранвала]]. Оттаму, тој продолжил во [[Курукшетра]], [[Хардвар]], [[Бриндаван]], [[Варанаси]], [[Агра]], [[Канпур]], [[Ајдохја]], [[Прајаг]], [[Патна]], [[Раџгир]], [[Гаја]] и [[Пури]]. Тој патувал низ цела Индија. Иако се расправа за точниот податок за неговиот план за патување, на Нанак му се признава дека направил 4 големи патувања, поминувајќи илјадници километри. Првото патување било на исток, накај [[Бенгал]] и [[Асам]], второто накај [[Тамил Наду]], третото на север, накај [[Кашмир]], [[Ладак]] и [[Тиобет]] и четвртото, на запад, накај [[Багдад]] и [[Мека]] на [[Арабиски Полуостров|Арабискиот Полуостров]].<ref>{{наведена книга|author=Dr Harjinder Singh Dilgeer|year=2008|title=Sikh Twareekh|publisher=The Sikh University Press|location=Belgium & India}}</ref>. Во Индија, тој имал критички разговори со [[Пандити]]те, а на запад со исламските верници. Тој дебатирал, и на многу места на кои верниците оделе на аџилак. Тој ја собирал облеката нам многул луѓе поради незнаење и долгови на многу луѓе. Нанак им наложувал на сите луѓе како да живеат правилно, со гбратската љубов и здравје. Тој проповедал, велејќи: „До Нама Смарана. Сакајте го Бог. Бидете потчиети на еден Бог. Служете им на вашите другари. Бог е сè во сè. Молете се. Молете го секогаш. Достигнете го блаженството на зедништво со него.“<ref name="dlshq.org">{{cite web | url=http://www.dlshq.org/saints/gurunanak.htm | title=Guru Nanak – the Divine Life Society }}</ref>. Нанк останал забележителен во менувањето на мислите на луѓето и победувајќи ја нивната љубов и самоувереност и насочувајќи ги по патот на павдината и блаженството. Тој направил сè што можел за да ги обедини Хиндуистите и Муслиманите. Гуру Нанак продолжил во [[Мултан]]. Тој се задржал на едниот брег од една река. Мултан било место, кое секогаш било полно со [[факири]]. Според записите, тау е роден Прахлад. Во Мултан живееле и Шамс Тебриз и Менсор. [[Пир (суфизам)|Пирите]] дошле да дознаат зошто Гуру Нанак дошол во Мултан. Тие му испратиле преполна чаша млеко. Нанк истурил во чашата, малку ''баташи'' (грутки шеќер) и цвеќе под нив и го вратил млекото. [[Баи Мардана]] му рекол на неговиот господар дека, нешто како млеко не смеее да се враќа и дека треба да се пие. Гуру Нанк, на тоа одговорил: „Види овде Мардана. Ти си глупав. Пирите прават мал трик. Тие не ми го испратија мелкото за да го испијам. Во него се крие длабока филозофија. Во него има мудро значење. Значењето е дека, Мултан веќе е пол со пири и факири, исто како што и чашата е полна со млеко и дека нема соба за уште еден верски учител. Им платив со истата монета. Мојот одговор е дека ќе ги измешам со ''баташа'' и ќе преовладеам над нив како цвеќето во чашата млеко“.<ref name="dlshq.org"/>. Пирите и факирите, тогаш дошле да го видат Гуру Нанк. Нанaк пеел песна. Доаѓањео на годрите и арогантни пири, овој пат имало смисла. Тие биле скромни и му се обратиле на Нанак со зборовите: „,Извинете не, о почитуван Гуру! Ние сигурно бевме вообразени. Учтиво дај ни духовни инструкции и благослови нè.“<ref name="dlshq.org"/> Гуру Нанк ги благословил и им инструкции. === Последните години === [[Податотека:Sikh Gurus with Bhai Bala and Bhai Mardana.jpg|180px|мини|десно|Ретка [[анџавурско сликање|танџавурска]] слика од доцниот 19 век, која ги опишува десетте гуруа на Сиките. Нанак е во средина]] Како што минувале годините и се приближувал крајот на животот на Гуру Нанакк, така тој започнувал да ја набљудува побожноста и надареноста на неговите синови и блиските следбеници, демонстрирајќи ги ставовите во мислите на другиот. Имало бројни случаи, а еден приврзаник, [[Баба Лена]], прераснал во величествена личност, бидејќи некогаш не ја изгубил вербата во Гурту Нанак. Гуру Нанк го именувал Баба Лена за негов наследник како [[гуру]], менувајќи му го името во Гуру Ангад Дев, што во превод значи „единечна сопственост„ или „дел од тебе“. Ова наследување не било едноставен чин. Преку трансфопрмацијата, во споредбна со сикиската традиција како преминување од огнот на една свеќа на друга, титулата гуру на Гуру Нанак преминала во рацете на Гуру Ангад. Гуру Ангад станал Гуру Нанак. Во [[Гуру Грант Сахиб]], ова е опишано како физичка манифестација, при што Ангад е личност, која ненадејно се појавува за да изгледа како Нанак.<ref>За Сиките, иако имало 10 оделни гуруа во физичка форма, всушност имало само еден гуру, чијашто мкетаморфозирана светлина преминувала од наследник на следниот, со дарување на еден вид на повторно раѓање на истата личност. Според тоа, сите тие го задржале оригиналното име „Нанак“.</ref> === Смртта === Кратко по именувањето на Баба Лена за наследник, Нанак соопштил дека времето на неговата смрт е пристигнато и се повлекол на дрво, при што седел во [[лотос позиција]] и ''праан'' (животна сила) бил воден нагоре и надвор од неговото тело. Ова се вели дека се случило на 22 септември 1539 во [[Картарпур (Пакистан)|Картарпур]], [[Пенџаб]], [[Пакистан]], кога Нанк имал 70 години. Сепак, постојат податоци кои потврдуваат, дека Нанак починал во 1538 година.<ref name="dlshq.org"/> == Учењата на Гуру Нанак == Гуру Нанк Дев го практикувал стариот систем на јога, којшто умствено бил свртен кон животната енергија, нагоре и надолу, околу шесте ’рбетни мозоци, кои одговарале на дванаесетте хороскопски знаци и го зимболизирале космичкиот човек. Половина минута од оваа револуција на енергија околу чувствителниот ’рбетен канал на човекот влијае на прогресот во неговата еволуција. Оваа половина минута од оваа револуција е еднаква на една година од природниот духовен развој. Ослободувањето може да се постигне со оваа [[внатрешна пранајама]], којашто се достигнува со разделување на правецот на инспирација и експирација. Ова се нарекува Гурмуки Видја (знаење кое е граница со врската на учениците на гуруто). Овој систем на јога се состои од бројни нивоа на ''пранајама'', врз основа на рехники, кои настојуваат да го забрзаат развојот и да создадат мудар став на смиреност и сојузништво со Бог. [[Податотека:Guru.Nanak.with.Hindu.holymen.jpg|мини|десно|190п|Нанак со Хиндуисти]] Секое живо суштество во овој свет има вообичаена активност, а тоа е дишењето. '''''Праан''''' (''Универзална космичка енергија''), којашто вклучува сè во процесот на дишење, собира сè во универзумот и го соединува. ''Вдишувањето во издишување и издишувањето во вдишување се неутрализирани од јогито; тој освен тоа ослободува праан од срцето го става под контрола.''Тогаш, тој го остварува тоа што не се граничи со некое име или атрибут. Тој проникнува насекаде во универзумот и сè што е материјално и нематеријално е во него, тој нема граница, тој е во просторот. Ако некој го види во секого, тогаш како се чувствува зависта спрема човека? Обединувајќи се со Бог, '''неговото присуство ја ослободува околината од сите закани.''' Ова е зошто Раи Булар ја видел отровната кобра, како ја заштитува главата на заспаното дете (Гуру Нанк) од топлото сонце. Меѓу различните учења на Гуру Нанак Дев, основно било „Апсолутно е потребно за сите, целосно да му се предадат на нивниот гуру. Повеќето можат да му се предадат на гуруто, повеќе тој може да дознае за најфината од фините техники на јогата од неговиот гуру. Без предавање, ништо не може да се добие од гуруто.“ Баба Лахина го докажал ова. Тој рекол: „Секогаш присети се дека никому не припаѓаш и никој не ти припаѓа тебе. Размисли дека еден ден, ненадејно ќе мора да напуштиш сè во светот, па запознај се Бог сега. Подготви се за светлото патување на смртта, кое ти претстои, со дневно ослободување на надуеноста на божјите согледувања. Из измамата, ти се поистоветуваш како збир на сјај и коски, што во најдобар случај е гнездо на неволји. Медитирај постојано, така што може да се видиш како бесконечно битие, слободно од секоја форма на мизерија. Престани да бидеш заробеник на телото; користејќи го тајниот клуч на јогата, научи да избегаш во духот.“ Тој ја предавал оваа тајна техника на оние кои искрено ја побарувале. Баба Лахина бил еден од нив. Учењата на Гуру Нанак може да се најдат во сикискиот запис [[Гуру Грант Сахиб]], кој претставува збирка од изјави, запшишани во стихови, кои биле пронајдени и чуени во Гурмуки. Од нив, некои вообичаени принципи изгледаат лесно забележителни. Прво, надмоќниот Бог, кој иако несфатливо се јавува во различни верски облици, еднинскиот „Доер“ и изворот без облик на сите облици. Опишани се трајните и безвременски облици и во лични и безлични облици. Спасувањето или ослободувањето зависи од милоста на Бог и надвор од моќта на поединеците се огледа низ поединеците, на кои се гледа постојано во нивните напори. Религиозното будење се споредува со подложувањето на животна смрт. Гуру Нанак ги опишува опасностите на сопствената личност („хаумаи“ - „јас сум“) и ги повикува посветените да се зафатат во култот кон Божјото име и пеењето на Божјите квалитети, отфрлајќи ги долговите во тој процес. И покрај тоа, ваквите култови мора да бидат несебични („сева“). Божјото име го чисти поединецот за да го направи култот возможен. Ова е поврзано со откривањето дека Бог е „Доер“ и без Бог нема никој друг. Гуру Нанк предупредувал против [[хипокризија]]та и лагата, велејќи дека тие се продорни во хуманоста и дека религиозните акции може да бидат суетни. И покрај тоа, практикувањето на пеење во состојба на седење се смета за величествено. Исто така, може да се каже дека аскетските проби се немилосни за Гуру Нанк, кој препорачува останатата духовност да се одвои од живеењето како домаќин. Во народната традиција, учењето на Гуру Нанак е сфатено, како нешто што треба да се практикува на 3 начиниз: * ''[[Наам Јапна]]'': Маѓепсувајќи го светото име и освен тоа, споменувајќи го Бог цело време (постојано благословување на Бог); * ''[[Кират Каро]]'': Правејќи гоживеењето чесно, без истражување или измама; * ''[[Ванд Чако]]'': Споделување со другите, помагање на оние на кои им е потребна помош. Гуру Нанак особено го нагласувал значењето на култот на „Вистинското име“ (Наам Јапна). Еден треба да ја следи насоката на разбудените поединци одошто умот (став на „мамук“ - да се биде воден од умот). Во контекст на неговите времиња, реформите кои се појавиле и ги вовеле учењата на Нанак и го подигнале движењето ''бхакти'', жените не биле одвојувани и дискриминирани од институциите, што го потврдува ставот дека Бод не е посебен за секој поединец. == Двете чуда == Постои забележителен инцидент, кој е поврзан со посетата на Нанак на [[Мека]]. Во Мека, Нанак бил пронајден како спие со неговите нозе свртени накај [[Каба]], пред што Муслиманите се молеле. Кази Рукан уд-дин, кој го забележал ова, луто извикал: „Неверство! Како се осмелуваш нечесно спрема божјото место, вртејќи ги нозете спрема него?“, а притоа и удирајќи го Нанк. Нанк тивко одговорил: „Јас сум уморен. Заврти ги моите нозе во онаа насока на која не е Бог.“ Кази Рукан уд-дин луто ги фатил нозете на Нанак и ги завртел во спротивната страна. Но, џамијата, исто така започнала да се пиместува. Кази бил зачуден од она што гледа. Тогаш, тој ја признал славата на Гуру Нанак. Гуру Нанак бил во [[Хасан Абдал]] во северозападната погранична провинција во 1520 година. Тој седел пред една смоква на едно ритче. На врвот на ридот, живеел исламски светец, кој се викал Вали Квандхари. На врвот на ридот имало извор со вода. [[Баи Мардана]] сакал да наполни вода од изворот. Гуру Нанак станал многу популарен за кратко време, а исламскиот светец бил љубоморен и му забранил на Мардана да наполни вода и да си замине со неа од изворот. Тој го известил Гуру Нанк, за опва, а овој му одговорил: „О Мардана! Немој да се плашиш. Бог наскоро ќе ни испрати вода надолу.“ Изворот којшто бил на врвот од ридот се наслонил веднаш и водата започнала да тече надолу. Светецот бил бесен и фрлил голем камен по изворот, точно на местото каде што седел Нанак. Гуру Нанк го застанал тркалањето на каменот со својата рака. Чувството на неговата рака над каменот постои и денес. Тогаш светецот се приближил до гуруто и клекнал пред неговите нозе и го помолил за прошка. Гуру Нанак се насмеал и му простил на арогантниот светец. Денес, на тоа место се наоѓа храм, на страната на изворот, кој е наречен „Пунџа Сахиб“. == Баабурбаани == Баабурбаани (Баани на Баабар) се стихови од химната, компонирана од Гуру Нанак, која е запишана во [[Гуру Грант Сахиб]] и се однесува на [[Могулско царство|могулската]] инвазија на [[Индија]], настан кој се случувал додека Наанк бил жив.<ref>[http://www.gurudwara.net/gurudwaranet/Gurudwara_Net_Article_Details.aspx?AID=2] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090922131034/http://www.gurudwara.net/gurudwaranet/Gurudwara_Net_Article_Details.aspx?AID=2 |date=2009-09-22 }} Baburvani on Gurudwara.net</ref> Позната ггледна точка на овие стихови е тоа што, ние обично не го бараме преработените описи на настанот. Во оваа химна, Гуру Нанак, како [[метафора]] го користи поимот „свадба“, опишувајќи ја инвазијата на Баабур.Ироничната употреба на поимите асоцира на свадбените обичаи, кои изгледа дека се подверзии на народникот и распространетиот архетип на саканото, кое е привлечено од северно индиските религиозни и уметнички обичаи од тоа време. Гуру Нанк го опишал настанот во прилог на милоста на семоќниот Бог, опишувајќи ја моќта со нема економија на државата и како ова е поврзано со прашањата на страдањето и угнетувањето ненаучноста во животот. == Поврзано == {{portal|Сикизам}} * [[Сикисти]] * [[Хиндуизам и сикизам]] * [[Сикизам]] * [[Ислам и сикизам]] * [[Бхаи Лало]] * [[Нанкана Сахиб]] * [[Област Нанкана Сахиб]] == Наводи == {{reflist}} == Надворешни врски == {{Wikiquote}} * [http://www.sacred-texts.com/skh/tsr1/index.htm Макс Артур Меколиф, ''Сикиската религија, прво издание (животот на Гуру Нанак Дев Ји)'', Oxford University Press, 1909] * [http://allaboutsikhs.com/gurus/gurunanak.htm Allaboutsikhs.com] * [http://www.aboutsikhism.org/guru%20nanak.html aboutsikhism.org] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100524063630/http://www.aboutsikhism.org/guru%20nanak.html |date=2010-05-24 }} * [http://www.sikh-history.com/sikhhist/gurus/nanak1.html Гуру Нанак] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070830205721/http://www.sikh-history.com/sikhhist/gurus/nanak1.html |date=2007-08-30 }} * [http://www.sikhspectrum.com/072002/baghdad.htm Гуру Нанак во Багдад] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120430125203/http://www.sikhspectrum.com/072002/baghdad.htm |date=2012-04-30 }} * [http://rajkaregakhalsa.net/khalsa/guru1.htm Биографија на Сатгуру Нанак Дев Ји]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.scys-online.org/site/G1.html Научете повеќе за основачот на сикизмот, Шри Гуру Нанак дев Ји] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080821104536/http://www.scys-online.org/site/G1.html |date=2008-08-21 }} * [http://altreligion.about.com/library/weekly/aa120602a.htm Биографија на Сатгуру Нанак Дев Ји, со слики] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070916095458/http://altreligion.about.com/library/weekly/aa120602a.htm |date=2007-09-16 }} * [http://www.gurmat.info/sms/smspublications/gurunanakforchildren/ Сатгуру Нанак Дев ји (за деца)] - електронска книга * [http://www.jargsahib.com/GuruNanak.html JargSahib.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20051124033139/http://www.jargsahib.com/GuruNanak.html |date=2005-11-24 }} * [http://www.san.beck.org/GPJ7-Sufis.html ''Суфии, филозофи и Нанак''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120726021459/http://www.san.beck.org/GPJ7-Sufis.html |date=2012-07-26 }} * [http://www.san.beck.org/GPJ7-Sufis.html#5 ''Нанак и Сикистите''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120726021459/http://www.san.beck.org/GPJ7-Sufis.html#5 |date=2012-07-26 }} === Аудио содржина === * [http://www.sikhism.com/playlists/play4.htm Sikhism.com]{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.sikhsangeet.com/albumid478-Guriqbal-Singh-(Gurdwara-Mata-Kaulan-Amritsar-Wale)-Kal-Taran-Guru-Nanak-Aya.html Guriqbal Singh (Gurdwara Mata Kaulan Amritsar Wale) - Kal Taran Guru Nanak Aya] * [http://www.sikhsangeet.com/albumid452-Surinder-Singh-Jodhpuri-Pekh-Darshan-Nanak-Jeeva.html Surinder Singh Jodhpuri - Pekh Darshan Nanak Jeeva] * [http://www.sikhsangeet.com/albumid401-Harjinder-Singh-(Sri-Nagar-Wale)-Nanak-Dukhia-Sabh-Sansar.html Harjinder Singh (Sri Nagar Wale) - Nanak Dukhia Sabh Sansar] * [http://www.sikhsangeet.com/albumid229-Lal-Chand-Yamla-Jatt-Satguru-Nanak-Teri-Leela-Neyari.html Lal Chand Yamla Jatt - Satguru Nanak Teri Leela Neyari] * [http://www.sikhsangeet.com/albumid141-OST-Nanak-Naam-Jahaaz-Hai.html OST - Nanak Naam Jahaaz Hai] * [http://www.sikhsangeet.com/index.php?in=song&term=nanak&action=search&start=0 Сите аудио содржини поврзани со Гуру Нанак Дев Ји] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Индиски верски водачи]] [[Категорија:Основачи на религии]] [[Категорија:Сикизам]] [[Категорија:Чудотворци]] [[Категорија:Родени во 1469 година]] [[Категорија:Починати во 1539 година]] 8smsqz0ynq8r4jo1z6v35pvg7mywoug Предлошка:Инфокутија Филм/doc 10 122577 5588752 5578961 2026-07-07T17:15:19Z Andrew012p 85224 5588752 wikitext text/x-wiki {{Потстраница за документација}} == Употреба == {{Предупредување|text=За правилно прикажување и избегнување грешки при копирање од англиската Википедија, користете го режимот '''„Уреди извор“ (Edit Source)'''.}} Инфокутијата се користи за прикажување на клучни технички, продукциски и хронолошки податоци за филмови. === Празен примерок === <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Инфокутија Филм | име = | изворен_наслов = | слика = | големина_на_слика = | алт = | опис = | режисер = | продуцент = | сценарист = | сценарио = | приказна = | заснован_на = | улоги = | раскажувач = | жанр = | музика = | аниматор = | кинематографија= | монтажа = | студио = | дистрибутер = | премиера = | времетраење = | земја = | јазик = | буџет = | заработка = | претходен = | следен = | imdb_id = | веб_страница = }} </syntaxhighlight> == TemplateData == <templatedata> { "description": "Инфокутија за филмски страници.", "format": "block", "params": { "име": { "label": "Име", "description": "Насловот на филмот на македонски јазик. Ако е празно, се користи насловот на статијата.", "type": "string", "aliases": ["name"], "suggested": true }, "изворен_наслов": { "label": "Изворен наслов", "description": "Изворниот наслов на јазикот на потекло.", "type": "string", "aliases": ["native_name", "native name"] }, "слика": { "label": "Слика", "description": "Име на податотеката од плакатот. Не пишувајте „Податотека:“. За да се прикаже сликата, прво мора да се подигне преку „Подигни податотека“.", "type": "wiki-file-name", "aliases": ["image"], "suggested": true }, "големина_на_слика": { "label": "Големина на слика", "description": "Ширина на сликата во пиксели. Стандардно е 230px.", "type": "string", "aliases": ["image_size", "image size"] }, "алт": { "label": "Алтернативен текст", "description": "Опис на сликата за лица со оштетен вид.", "type": "string", "aliases": ["alt"] }, "опис": { "label": "Опис на слика", "description": "Текст што се појавува под сликата.", "type": "string", "aliases": ["caption"] }, "режисер": { "label": "Режисер", "description": "Име на режисерот или режисерите на филмот.", "type": "string", "aliases": ["director"], "suggested": true }, "продуцент": { "label": "Продуцент", "description": "Лица или компании задолжени за производството.", "type": "string", "aliases": ["producer"] }, "сценарист": { "label": "Сценарист", "description": "Лица што го напишале сценариото или приказната.", "type": "string", "aliases": ["writer"] }, "сценарио": { "label": "Сценарио", "description": "Автори на сценариото (ако се различни од авторите на приказната).", "type": "string", "aliases": ["screenplay"] }, "приказна": { "label": "Приказна", "description": "Автори на изворната приказна врз која е заснован филмот.", "type": "string", "aliases": ["story"] }, "заснован_на": { "label": "Заснован на", "description": "Делото врз кое е заснован филмот (на пр. роман, вистинска случка).", "type": "string", "aliases": ["based_on", "based on"] }, "раскажувач": { "label": "Раскажувач", "description": "Лицето што го позајмува гласот како раскажувач.", "type": "string", "aliases": ["narrator"] }, "улоги": { "label": "Главни улоги", "description": "Список на главните глумци во филмот.", "type": "string", "aliases": ["starring"], "suggested": true }, "жанр": { "label": "Жанр", "description": "Жанровската припадност (на пр. драма, комедија, ужаси).", "type": "string", "aliases": ["genre"] }, "музика": { "label": "Музика", "description": "Композитор на оригиналната филмска музика.", "type": "string", "aliases": ["music"] }, "аниматор": { "label": "Аниматор", "description": "Главни аниматори (важно кај анимираните филмови).", "type": "string", "aliases": ["animator"] }, "кинематографија": { "label": "Кинематографија", "description": "Директор на фотографија или кинематограф.", "type": "string", "aliases": ["cinematography"] }, "монтажа": { "label": "Монтажа", "description": "Лица задолжени за монтажата на филмот.", "type": "string", "aliases": ["editing"] }, "студио": { "label": "Студио", "description": "Продукциското студио или компаниите што го снимиле филмот.", "type": "string", "aliases": ["studio", "production_companies", "production companies"] }, "дистрибутер": { "label": "Дистрибутер", "description": "Компанија задолжена за распределба на филмот во кината.", "type": "string", "aliases": ["distributor"] }, "премиера": { "label": "Премиера", "description": "Датум на првото прикажување на филмот.", "type": "string", "aliases": ["released"], "suggested": true }, "времетраење": { "label": "Времетраење", "description": "Должина на филмот изразена во минути.", "type": "string", "aliases": ["runtime"] }, "земја": { "label": "Земја", "description": "Земјата на потекло или каде е финансиран филмот.", "type": "string", "aliases": ["country"] }, "јазик": { "label": "Јазик", "description": "Изворниот јазик на кој е снимен филмот.", "type": "string", "aliases": ["language"] }, "буџет": { "label": "Буџет", "description": "Проценети или официјални трошоци за снимање.", "type": "string", "aliases": ["budget"] }, "заработка": { "label": "Бруто-заработка", "description": "Вкупен приход остварен од билети.", "type": "string", "aliases": ["gross"] }, "претходен": { "label": "Претходен", "description": "Филм што му претходи на овој (ако е дел од серијал).", "type": "string", "aliases": ["preceded_by", "preceded by"] }, "следен": { "label": "Следен", "description": "Филм што следува по овој (ако е дел од серијал).", "type": "string", "aliases": ["followed_by", "followed by"] }, "imdb_id": { "label": "IMDb ID", "description": "Идентификациски број на филмот во базата на IMDb. Ако не се внесе, се повлекува автоматски од Википодатоци.", "type": "string", "aliases": ["imdb_id"] }, "веб_страница": { "label": "Веб-страница", "description": "Врска до официјалната веб-страница на филмот.", "type": "string", "aliases": ["website"] } } } </templatedata> <noinclude> <includeonly> [[Категорија:Инфокутии за филмови|Филм]] [[Категорија:Филмски предлошки|Инфокутија]] [[Категорија:Документација за предлошки|{{PAGENAME}}]] </includeonly> </noinclude> i027d6u3jh7kgjanfuw5xp29hylp0nr 5588755 5588752 2026-07-07T17:17:23Z Andrew012p 85224 5588755 wikitext text/x-wiki {{Потстраница за документација}} == Употреба == {{Предупредување|text=За правилно прикажување и избегнување грешки при копирање од англиската Википедија, користете го режимот '''„Уреди извор“ (Edit Source)'''.}} Инфокутијата се користи за прикажување на клучни технички, продукциски и хронолошки податоци за филмови. === Празен примерок === <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Инфокутија Филм | име = | изворен_наслов = | слика = | големина_на_слика = | алт = | опис = | режисер = | продуцент = | сценарист = | сценарио = | приказна = | заснован_на = | улоги = | раскажувач = | жанр = | музика = | аниматор = | кинематографија= | монтажа = | студио = | дистрибутер = | премиера = | времетраење = | земја = | јазик = | буџет = | заработка = | претходен = | следен = | imdb_id = | веб_страница = }} </syntaxhighlight> == TemplateData == <templatedata> { "description": "Инфокутија за филмски страници.", "format": "block", "params": { "име": { "label": "Име", "description": "Насловот на филмот на македонски јазик. Ако е празно, се користи насловот на статијата.", "type": "string", "aliases": ["name"], "suggested": true }, "изворен_наслов": { "label": "Изворен наслов", "description": "Изворниот наслов на јазикот на потекло.", "type": "string", "aliases": ["native_name", "native name"] }, "слика": { "label": "Слика", "description": "Име на податотеката од плакатот. Не пишувајте „Податотека:“. За да се прикаже сликата, прво мора да се подигне преку „Подигни податотека“.", "type": "wiki-file-name", "aliases": ["image"], "suggested": true }, "големина_на_слика": { "label": "Големина на слика", "description": "Ширина на сликата во пиксели. Стандардно е 230px.", "type": "string", "aliases": ["image_size", "image size"] }, "алт": { "label": "Алтернативен текст", "description": "Опис на сликата за лица со оштетен вид.", "type": "string", "aliases": ["alt"] }, "опис": { "label": "Опис на слика", "description": "Текст што се појавува под сликата.", "type": "string", "aliases": ["caption"] }, "режисер": { "label": "Режисер", "description": "Име на режисерот или режисерите на филмот.", "type": "string", "aliases": ["director"], "suggested": true }, "продуцент": { "label": "Продуцент", "description": "Лица или компании задолжени за производството.", "type": "string", "aliases": ["producer"] }, "сценарист": { "label": "Сценарист", "description": "Лица што го напишале сценариото или приказната.", "type": "string", "aliases": ["writer"] }, "сценарио": { "label": "Сценарио", "description": "Автори на сценариото (ако се различни од авторите на приказната).", "type": "string", "aliases": ["screenplay"] }, "приказна": { "label": "Приказна", "description": "Автори на изворната приказна врз која е заснован филмот.", "type": "string", "aliases": ["story"] }, "заснован_на": { "label": "Заснован на", "description": "Делото врз кое е заснован филмот (на пр. роман, вистинска случка).", "type": "string", "aliases": ["based_on", "based on"] }, "раскажувач": { "label": "Раскажувач", "description": "Лицето што го позајмува гласот како раскажувач.", "type": "string", "aliases": ["narrator"] }, "улоги": { "label": "Главни улоги", "description": "Список на главните глумци во филмот.", "type": "string", "aliases": ["starring"], "suggested": true }, "жанр": { "label": "Жанр", "description": "Жанровската припадност (на пр. драма, комедија, ужаси).", "type": "string", "aliases": ["genre"] }, "музика": { "label": "Музика", "description": "Композитор на оригиналната филмска музика.", "type": "string", "aliases": ["music"] }, "аниматор": { "label": "Аниматор", "description": "Главни аниматори (важно кај анимираните филмови).", "type": "string", "aliases": ["animator"] }, "кинематографија": { "label": "Кинематографија", "description": "Директор на фотографија или кинематограф.", "type": "string", "aliases": ["cinematography"] }, "монтажа": { "label": "Монтажа", "description": "Лица задолжени за монтажата на филмот.", "type": "string", "aliases": ["editing"] }, "студио": { "label": "Студио", "description": "Продукциското студио или компаниите што го снимиле филмот.", "type": "string", "aliases": ["studio", "production_companies", "production companies"] }, "дистрибутер": { "label": "Дистрибутер", "description": "Компанија задолжена за распределба на филмот во кината.", "type": "string", "aliases": ["distributor"] }, "премиера": { "label": "Премиера", "description": "Датум на првото прикажување на филмот.", "type": "string", "aliases": ["released"], "suggested": true }, "времетраење": { "label": "Времетраење", "description": "Должина на филмот изразена во минути.", "type": "string", "aliases": ["runtime"] }, "земја": { "label": "Земја", "description": "Земјата на потекло или каде е финансиран филмот.", "type": "string", "aliases": ["country"] }, "јазик": { "label": "Јазик", "description": "Изворниот јазик на кој е снимен филмот.", "type": "string", "aliases": ["language"] }, "буџет": { "label": "Буџет", "description": "Проценети или официјални трошоци за снимање.", "type": "string", "aliases": ["budget"] }, "заработка": { "label": "Бруто-заработка", "description": "Вкупен приход остварен од билети.", "type": "string", "aliases": ["gross"] }, "претходен": { "label": "Претходен", "description": "Филм што му претходи на овој (ако е дел од серијал).", "type": "string", "aliases": ["preceded_by", "preceded by"] }, "следен": { "label": "Следен", "description": "Филм што следува по овој (ако е дел од серијал).", "type": "string", "aliases": ["followed_by", "followed by"] }, "imdb_id": { "label": "IMDb ID", "description": "Идентификациски број на филмот во базата на IMDb. Ако не се внесе, се повлекува автоматски од Википодатоци.", "type": "string", "aliases": [] }, "веб_страница": { "label": "Веб-страница", "description": "Врска до официјалната веб-страница на филмот.", "type": "string", "aliases": ["website"] } } } </templatedata> <noinclude> <includeonly> [[Категорија:Инфокутии за филмови|Филм]] [[Категорија:Филмски предлошки|Инфокутија]] [[Категорија:Документација за предлошки|{{PAGENAME}}]] </includeonly> </noinclude> p0s6i5knjwvrz09ayzebm6z2z9dcrpt 5588768 5588755 2026-07-07T17:31:16Z Andrew012p 85224 5588768 wikitext text/x-wiki {{Потстраница за документација}} == Употреба == {{Предупредување|text=За правилно прикажување и избегнување грешки при копирање од англиската Википедија, користете го режимот '''„Уреди извор“ (Edit Source)'''.}} Инфокутијата се користи за прикажување на клучни технички, продукциски и хронолошки податоци за филмови. === Празен примерок === <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Инфокутија Филм | име = | изворен_наслов = | слика = | големина_на_слика = | алт = | опис = | режисер = | продуцент = | сценарист = | сценарио = | приказна = | заснован_на = | улоги = | раскажувач = | жанр = | музика = | аниматор = | кинематографија= | монтажа = | студио = | дистрибутер = | премиера = | времетраење = | земја = | јазик = | буџет = | заработка = | претходен = | следен = | imdb_id = | веб_страница = }} </syntaxhighlight> == TemplateData == <templatedata> { "description": "Инфокутија за филмски страници.", "format": "block", "params": { "име": { "label": "Име", "description": "Насловот на филмот на македонски јазик. Ако е празно, се користи насловот на статијата.", "type": "string", "aliases": ["name"], "suggested": true }, "изворен_наслов": { "label": "Изворен наслов", "description": "Изворниот наслов на јазикот на потекло.", "type": "string", "aliases": ["native_name", "native name"] }, "слика": { "label": "Слика", "description": "Име на податотеката од плакатот. Не пишувајте „Податотека:“. За да се прикаже сликата, прво мора да се подигне преку „Подигни податотека“.", "type": "wiki-file-name", "aliases": ["image"], "suggested": true }, "големина_на_слика": { "label": "Големина на слика", "description": "Ширина на сликата во пиксели. Стандардно е 230px.", "type": "string", "aliases": ["image_size", "image size"] }, "алт": { "label": "Алтернативен текст", "description": "Опис на сликата за лица со оштетен вид.", "type": "string", "aliases": ["alt"] }, "опис": { "label": "Опис на слика", "description": "Текст што се појавува под сликата.", "type": "string", "aliases": ["caption"] }, "режисер": { "label": "Режисер", "description": "Име на режисерот или режисерите на филмот.", "type": "string", "aliases": ["director"], "suggested": true }, "продуцент": { "label": "Продуцент", "description": "Лица или компании задолжени за производството.", "type": "string", "aliases": ["producer"] }, "сценарист": { "label": "Сценарист", "description": "Лица што го напишале сценариото или приказната.", "type": "string", "aliases": ["writer"] }, "сценарио": { "label": "Сценарио", "description": "Автори на сценариото (ако се различни од авторите на приказната).", "type": "string", "aliases": ["screenplay"] }, "приказна": { "label": "Приказна", "description": "Автори на изворната приказна врз која е заснован филмот.", "type": "string", "aliases": ["story"] }, "заснован_на": { "label": "Заснован на", "description": "Делото врз кое е заснован филмот (на пр. роман, вистинска случка).", "type": "string", "aliases": ["based_on", "based on"] }, "раскажувач": { "label": "Раскажувач", "description": "Лицето што го позајмува гласот како раскажувач.", "type": "string", "aliases": ["narrator"] }, "улоги": { "label": "Главни улоги", "description": "Список на главните глумци во филмот.", "type": "string", "aliases": ["starring"], "suggested": true }, "жанр": { "label": "Жанр", "description": "Жанровската припадност (на пр. драма, комедија, ужаси).", "type": "string", "aliases": ["genre"] }, "музика": { "label": "Музика", "description": "Композитор на оригиналната филмска музика.", "type": "string", "aliases": ["music"] }, "аниматор": { "label": "Аниматор", "description": "Главни аниматори (важно кај анимираните филмови).", "type": "string", "aliases": ["animator"] }, "кинематографија": { "label": "Кинематографија", "description": "Директор на фотографија или кинематограф.", "type": "string", "aliases": ["cinematography"] }, "монтажа": { "label": "Монтажа", "description": "Лица задолжени за монтажата на филмот.", "type": "string", "aliases": ["editing"] }, "студио": { "label": "Студио", "description": "Продукциското студио или компаниите што го снимиле филмот.", "type": "string", "aliases": ["studio", "production_companies", "production companies"] }, "дистрибутер": { "label": "Дистрибутер", "description": "Компанија задолжена за распределба на филмот во кината.", "type": "string", "aliases": ["distributor"] }, "премиера": { "label": "Премиера", "description": "Датум на првото прикажување на филмот.", "type": "string", "aliases": ["released"], "suggested": true }, "времетраење": { "label": "Времетраење", "description": "Должина на филмот изразена во минути.", "type": "string", "aliases": ["runtime"] }, "земја": { "label": "Земја", "description": "Земјата на потекло или каде е финансиран филмот.", "type": "string", "aliases": ["country"] }, "јазик": { "label": "Јазик", "description": "Изворниот јазик на кој е снимен филмот.", "type": "string", "aliases": ["language"] }, "буџет": { "label": "Буџет", "description": "Проценети или официјални трошоци за снимање.", "type": "string", "aliases": ["budget"] }, "заработка": { "label": "Бруто-заработка", "description": "Вкупен приход остварен од билети.", "type": "string", "aliases": ["gross"] }, "претходен": { "label": "Претходен", "description": "Филм што му претходи на овој (ако е дел од серијал).", "type": "string", "aliases": ["preceded_by", "preceded by"] }, "следен": { "label": "Следен", "description": "Филм што следува по овој (ако е дел од серијал).", "type": "string", "aliases": ["followed_by", "followed by"] }, "imdb_id": { "label": "IMDb ID", "description": "Идентификациски број на филмот во базата на IMDb. Ако не се внесе, се повлекува автоматски од Википодатоци.", "type": "string", "example": "0308152", "aliases": [] }, "веб_страница": { "label": "Веб-страница", "description": "Врска до официјалната веб-страница на филмот.", "type": "string", "aliases": ["website"] } } } </templatedata> <noinclude> <includeonly> [[Категорија:Инфокутии за филмови|Филм]] [[Категорија:Филмски предлошки|Инфокутија]] [[Категорија:Документација за предлошки|{{PAGENAME}}]] </includeonly> </noinclude> eu3ve4ikzdf3037p37iworsugbejget Разговор:Книжевноста во 2008 година 1 131727 5588702 670495 2026-07-07T14:56:21Z P.Nedelkovski 47736 P.Nedelkovski ја премести страницата [[Разговор:2008 во книжевноста]] на [[Разговор:Книжевноста во 2008 година]]: усогласување на називот 670495 wikitext text/x-wiki {{Страница за разговор}} fi9ukiti4ejqtjl9wpque6tk8asqqvm Крњево (маало) 0 141635 5588842 5567430 2026-07-07T20:59:04Z Dandarmkd 31127 /* Надворешни врски */ 5588842 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} {{внимание}} '''Крњево маало''' било познато по старата воена болница “Полумесечина”. На крајот од Болницата се наоѓала Кумановската трошарина каде што била и Стара нова бања. Во Стара нова бања се бањале девојките и момчињата пред армасување. Таа била маалска бања, каде што мажите се бањале во вторник, а жените во сабота. Во останатите денови од неделата, жителите на ова маало се бањале дома во корито. Друго обележје на ова маало била познатата [[Саат кула]]. Маалото Крњево е познато и по многумина занаетчии родени во ова маало: Борислав Стоилковски- Раштавец, автолимар, Киро Стојановски, брат на народниот херој [[Коце Стојановски - Металец]] и Славе Атанасовски, работник и др. Во маалото имало бавчи за [[тутун]], [[афион]], арпаџик, [[житарици]], најубави овошки, градини за ран [[зеленчук]], леи под [[стакло]] од каде што се снабдувале скопските пазари. Во маалото Крњево имало најмногу кафеани, како “Врњци”, “Жарла”, “Гавро”, “Алки”, “Светозар” (бордел со кукли - лесни жени) каде што се организирале игранки за млади луѓе. Тука свирел [[Александар Сариевски]], “Саријата”, прочуен пејач на македонски народни песни. На двата брега на р. [[Вардар]] се наоѓале плажи, кои крњевчани ги делеле со маџирмаалците. Не помалку е интересна и подолу наведената одлика и за маалото Крњево и за р. [[Вардар]]:”... во нескротливиот и чист како солза [[Вардар]], од чии води Севдо - Страхил, последниот член на злогласните предвоени “Црни браќа”, ги вадел најголемите бојници, кленови, мрени... па и по некој заскитан сом. “ == '''Добри страни''' == -Крњево се наоѓа во средиштето помеѓу [[Универзитет]] [[Св. Кирил и Методиј]] и Скопскиот Саем, од една страна и [[булевар]] [[Александар Македонски]] и кејот на реката [[Вардар]] кај [[МРТВ]] и [[МКЦ]], од друга страна. Неговата местоположба е идеална зашто се наоѓа во прометен дел на градот, во централно подрачје, близу до сите потребни објекти и локации. - Во близина на реонот се наоѓа [[Бит-пазар (Скопје)|Бит-пазар]] со што е олеснато пазарувањето, посебно за постарите луѓе, но и во маалото има неколку продавници кои располагаат со дневни колонијални производи. - По булеварот [[Гоце Делчев]] се обраќаат приватните и јавните автобуси на линијата со бројот "12", а на овој простор не е проблем да се најде такси во било кое време од денот или ноќта. - [[Општина Центар]] со помош од месните жители има направено на две места катчиња за одмор каде што е овозможено прекрасно дружење како на постарите, така и на младите. - Во овој простор постои и заградено игралиште за кошарка и за мал фудбал.Развиено е и малото стопанство.Има неколку автоперални (SOS),авто-лимарски и механичарски сервиси за автомобили (Крос, Кенан-Ј, Осман, авто-гас Крњево...), влечна служба (Бадник) и хотел (Вип). - Близу е и трговскиот центар [[Мавровка]], каде има две интернет [[кафиња]], [[бутици]], [[сендвичари]], [[фотокопири]], а во Судската палата се наоѓа и [[Пошта]]. - Не е проблем ниту за меѓуградскиот сообраќај. Оние коишто сакаат да патуваат не мора да одат до меѓуградската автобуска станица, зашто пред Скопскиот Саем сопираат сите автобуси. - Години наназад во маалото живеат заедно [[Македонци]], [[Албанци]], [[Турци]] и мал број на [[Босанци]], што го чини Крњево мулти-етничко. == '''Лоши страни''' == -Најголемиот проблем за жителите на овој дел од градот [[Скопје]] претставува урбанизацијата. И покрај донесениот Детален урбанистички план, Општина Центар сè уште ја нема решено инфраструктурата (поставување на нова атмосферска и фекална канализација, електрични кабли под земја и сл. како би можеле заинтересираните градежни инвеститори да започнат со реализација на своите проекти. - Најголеми проблеми на овој простор претставува и близината на "Јавната куќа", ако така може да се нарече просторот пред [[МРТВ]] и [[МКЦ]] каде навечер може да се забележат повеќе женски лица кои за пари го нудат своето тело и на тој начин заработуваат. == '''Урбана заедница - Крњево''' == Во рамките на маалото-населба Крњево функционира [[Урбана заедница - Крњево]] која е основана со одлука за свикување собир на граѓани бр. 08-1051/1 од 02.04.2009 година од градоначалникот на [[Општина Центар]] [[Виолета Аларова]] и со одлука бр. 08-1051/2 на Советот на [[Урбана заедница - Крњево]]. Со одлука на Советот на [[Урбана заедница - Крњево]] , [[Претседател]] на оваа [[Урбана заедница]] е [[Влатко Митковски]], член на Советот и постојан жител на оваа населба. == Надворешни врски == {{ризница-врска|Krnjevo, Skopje}} * [http://www.krnjevo.blog.com.mk Крњево блог]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.opstinacentar.gov.mk Општина Центар] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111007172107/http://www.opstinacentar.gov.mk/ |date=2011-10-07 }} * [http://www.gradskopje.net.mk Град Скопје] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20041214053913/http://www.gradskopje.net.mk/ |date=2004-12-14 }} {{Населби во Скопје}} [[Категорија:Географија на Скопје]] [[Категорија:Населби и маала во Скопје]] aed0ii13zaysk9mrztgv9vv3yhu0ct0 Википедија:Избрана слика/2009/август 4 151511 5589063 5514745 2026-07-08T10:07:02Z Bjankuloski06 332 /* top */ Правописна исправка, replaced: Лотус → Лотос (2), лотус → лотос (4) 5589063 wikitext text/x-wiki <onlyinclude>{{#ifeq:{{{thumb}}}|yes|<div class="thumb t{{#if: {{{float|}}}|{{{float}}}|left}}"><div class=thumbinner style="padding: 1px;">{{#ifeq:{{{title}}}|yes|[[:commons:Слика на денот|Commons - Слика на денот]]<br />|}}||}}{{ДенПроменувач|day={{{day}}} |<!---1-->[[Податотека:Thomas Bresson - Ishn-eleg-2 (by).jpg|245x245px]]<br>Млада [[Синоопашеста момичка|синоопашеста момичка]] (''Ischnura elegans'') |<!---2-->[[Податотека:Apis mellifera flying.jpg|245x245px]]<br>Европска [[медоносна пчела|медоносна пчела]] (''Apis mellifera'') се враќа во кошницата носејќи полен во кошничка. |<!---3-->[[Податотека:Piers Sellers spacewalk.jpg|245x245px]]<br>Астронаутот [[Пирс Селерс]] за време на третата вселенска прошетка на [[STS-121|STS-121]], демонстрација на техники на поправка на топлотен штит на орбитер. |<!---4-->[[Податотека:Child with Smallpox Bangladesh.jpg|245x245px]]<br>Мало девојче во Бангладеш заразено со [[големи сипаници|големи сипаници]] во 1973. Во декември [[1977]] во земјата билa прогласенa „слободa од големите сипаници“ кога Меѓународната комисија на [[Светска здравствена организација|СЗО]] во Бангладеш официјално ја прогласила оваа болест за искоренета. |<!---5-->[[Податотека:Charaxes brutus natalensis.jpg|245x245px]]<br>Пеперутка од видот ''[[Раџа и паша (пеперутки)|Charaxes brutus natalensis]]''. Сликано во [[Дар ес Салам|Дар ес Салам]], [[Танзанија]] |<!---6-->[[Податотека:Cu-Scheibe.JPG|245x245px]]<br>[[Бакар|Бакарен]] диск од [[континуирано леење|континуирано леење]] (99,95% чистота), [[:en:Индустриско нагризување|нагризан]], ∅ ≈83 mm. |<!---7-->[[Податотека:Anemone hupehensis var. japonica 1.jpg|245x245px]]<br>Цвет на [[саса|јапонска саса]] (''Anemone hupehensis'') |<!---8-->[[Податотека:Thomas Bresson - Enallagma cyathigerum (by).jpg|245x245px]]<br>Обична [[сина момичка|сина момичка]] (''Enallagma cyathigerum'') |<!---9-->[[Податотека:Rooster portrait2.jpg|245x245px]]<br>[[Петел|Петел]] со истакната месеста кикиришка (грива) и виснати [[w:подбрадок|подбрадоци]]. |<!---10-->[[Податотека:Olympus Mons alt.jpg|245x245px]]<br>Планината [[Олимп (Марс)|Олимп]] на [[Марс (планета)|Марс]], највисокиот [[вулкан|вулкан]] и воопшто [[планина|планина]] во [[Сончев Систем|Сончевиот Систем]] со височина од над 27.000 м. |<!---11-->[[Податотека:Argiope sp.jpg|245x245px]]<br>[[Кругоплет пајак|Кругоплет]], [[Пајак-писар|пајак-писар]]. Сликано на планините [[Улугуру (планини)|Улугуру]] во [[Танзанија]] |<!---12-->[[Податотека:Star-sizes.jpg|245x245px]]<br>Релативните големини на [[Сончев Систем|планетите во сончевиот Систем]] и неколку познати [[ѕвезда|ѕвезди]]. |<!---13-->[[Податотека:Cetonia aurata take off composition 05172009.jpg|245x245px]]<br>Збир од повеќе слики на кои се прикажува полетување на [[златокрил бумбар|златокрил бумбар]] (''Cetonia aurata''). |<!---14-->[[Податотека:Lotus Nelumbo 'Mrs. Perry D. Slocum' Dried Seed Head 2000px.jpg|245x245px]]<br>[[Лотос|Лотос]] од сортата 'Г-ѓа. Пери Д. Слокам'), хибрид од [[американски лотос|американски лотос]] и [[индиски лотос|индиски лотос]] 'Розеја Плена'. Сликано во градината Чантиклир, Пенсилванија, САД. |<!---15-->[[Податотека:Caracol falls (2 April 2008).jpg|245x245px]]<br>Водопадот Каракол близу [[Канела|Канела]] во покраината [[Јужна Рио Гранде|Јужна Рио Гранде]], [[Бразил]]. |<!---16-->[[Податотека:Orange Spring Mound at Mammoth Hot Springs.jpg|245x245px]]<br>Умртвени дрва на подножјето на ридот Оринџ Спринг кај Мамутските топли извори во националниот парк [[Јелоустоун|Јелоустоун]] во [[САД]]. |<!---17-->[[Податотека:Dagestani man and woman.jpg|245x245px]]<br>Маж и жена во [[Дагестан|Дагестан]], 1904 г. Фотографирал: [[Сергеј Михајлович Прокудин-Горски|Сергеј Михајлович Прокудин-Горски]]. |<!---18-->[[Податотека:Lockstitch.gif|245x245px]]<br>Анимиран приказ на внатрешниот принцип на работа на една [[машина за шиење|машина за шиење]] |<!---19-->[[Податотека:Episyrphus balteatus side.jpg|245x245px]]<br>[[Мармаладна мува|Мармаладна мува]] (Episyrphus balteatus), распространета ширум сите континенти. |<!---20-->[[Податотека:Buteo swainsoni (Calibas).jpg|245x245px]]<br>Млад [[прериски јастреб]] (''Buteo swainsoni'') во грофовијата Савач, Колорадо, САД |<!---21-->[[Податотека:Seville bullring01.jpg|245x245px]]<br>[[Биковска арена во Севиља|Биковската арена во Севиља]] |<!---22-->[[Податотека:Dunvegan Castle in the mist01editcrop 2007-08-22.jpg|245x245px]]<br>Замокот [[Данвеган (замок)|Данвеган]] на островот [[Скај (остров)|Скај]], [[Шкотска]] |<!---23-->[[Податотека:79 - Québec - Juin 2009.jpg|245x245px]]<br>Градот [[Квебек (град)|Квебек]] во [[Квебек|Квебек]], гледан од местото [[Леви (Квебек)|Леви]]. |<!---24-->[[Податотека:Ceriagrion glabrum immature female.jpg|245x245px]]<br>Млада женска момичка од видот ''Ceriagrion glabrum''. Сликано во Дар ес Салам, Танзанија. |<!---25-->[[Податотека:Panthera pardus close up.jpg|245x245px]]<br>[[Леопард|Леопардот]] е најмалата од четирите „големи мачки“. Сликано во сафари-паркот во [[Бали|Бали]], [[Индонезија]]. |<!---26-->[[Податотека:Rosa-dos-ventos.JPG|245x245px]]<br>[[Роза на ветрови|Розата на ветрови]] на плочникот пред Споменикот на откритијата во [[Лисабон]], [[Португалија]]. |<!---27-->[[Податотека:ComputerHotline - Syrphidae sp. (by) (3).jpg|245x245px]]<br>[[:en:Осолика мува|Осолика мува]] во [[Цвет|цвет]]. |<!---28-->[[Податотека:Wojciech Kilar 2.jpg|245x245px]]<br>Портрет на полскиот композитор [[Војцех Килар|Војцех Килар]]. |<!---29-->[[Податотека:BallonKathedrale01 edit.jpg|245x245px]]<br>[[Балон (летало)|Балон]] во облик на црквата [[Манастир Свети Гален|Свети Гален]] на Ден на балоните во [[Виднау|Виднау]], [[Швајцарија]]. |<!---30-->[[Податотека:1580 Zelandicarum v Deventer.jpg|245x245px]]<br>„''Zelandicarum Insularum Exactissima Et Nova Descriptio''“ („Нов и многу точен опис на островите на [[Зеланд|Зеланд]]“). Картограф: [[Абрахам Ортелиј]] (1580 г.) Засновано на дело на [[Јакоб ван Девентер|Јакоб ван Девентер]]. |<!---31-->[[Податотека:Bi-crystal.jpg|245x245px]]<br>Хемискиот елемент [[бизмут|бизмут]] како синтетички добиен [[кристал|кристал]]. Површината е многу тенок иридесцентен слој на оскидација.}}</div></div></onlyinclude><noinclude> {{Напатствија за избрана слика}} '''Архива на избрани слики''' прикажани на [[Главна страница|Главната страница]] во текот на месец август 2009 година. ---- {| | align=center bgcolor=silver width=50%| [[1 август]] [[2009]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[2 август]] [[2009]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=1}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=2}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[3 август]] [[2009]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[4 август]] [[2009]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=3}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=4}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[5 август]] [[2009]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[6 август]] [[2009]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=5}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=6}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[7 август]] [[2009]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[8 август]] [[2009]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=7}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=8}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[9 август]] [[2009]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[10 август]] [[2009]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=9}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=10}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[11 август]] [[2009]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[12 август]] [[2009]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=11}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=12}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[13 август]] [[2009]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[14 август]] [[2009]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=13}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=14}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[15 август]] [[2009]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[16 август]] [[2009]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=15}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=16}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[17 август]] [[2009]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[18 август]] [[2009]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=17}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=18}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[19 август]] [[2009]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[20 август]] [[2009]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=19}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=20}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[21 август]] [[2009]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[22 август]] [[2009]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=21}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=22}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[23 август]] [[2009]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[24 август]] [[2009]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=23}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=24}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[25 август]] [[2009]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[26 август]] [[2009]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=25}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=26}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[27 август]] [[2009]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[28 август]] [[2009]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=27}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=28}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[29 август]] [[2009]] | align=center bgcolor=silver width=50%| [[30 август]] [[2009]] |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=29}} |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=30}} |- | align=center bgcolor=silver width=50%| [[31 август]] [[2009]] | align=center bgcolor=silver width=50%| |- |valign=top align=center| {{:{{FULLPAGENAME}}|day=31}} |valign=top align=center| |- |} ===Функција=== *Избрана слика на главната страница за месец август 2009 година. * thumb=yes - прикажува слика во рамка * title=yes - приказ на насловот (само ако се користи thumb=yes) * caption=no - не прикажувај опис * float=left/right - за позиционирање на слика лево или десно (по основно = left) * day - датум за кој се бара слика на денот [[Категорија:Главна страница / избрана слика|2009]] </noinclude> t0c3qlj05ory8u1dzc54b9d4bjvuwzu Мравја киселина 0 154750 5588793 5574537 2026-07-07T18:14:28Z InternetArchiveBot 92312 Add 1 book for Verifiability (20260707sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 5588793 wikitext text/x-wiki {{Chembox | Verifiedfields = changed | Watchedfields = changed | verifiedrevid = 443825627 | Name = Мравја киселина | ImageFile2 = formic acid 85 percent.jpg | ImageSize2 = 120px | ImageFileL1 = Formic_acid.svg | ImageNameL1 = Skeletal structure of formic acid | ImageFileR1 = Formic-acid-CRC-MW-3D-balls.png | ImageNameR1 = 3D model of formic acid | PIN = Мравја киселина<ref name=iupac2013>{{cite book | title = Nomenclature of Organic Chemistry : IUPAC Recommendations and Preferred Names 2013 (Blue Book) | publisher = [[Royal Society of Chemistry|The Royal Society of Chemistry]] | date = 2014 | location = Cambridge | page = 745 | doi = 10.1039/9781849733069 | isbn = 978-0-85404-182-4| last1 = Favre | first1 = Henri A. | last2 = Powell | first2 = Warren H. }}</ref> | SystematicName = Метаноична киселина<ref name=iupac2013 /> | OtherNames = Изојаглеродна киселина<br/>Формилна киселина<br/>Метилна киселина<br/>Хидрогенкарбоксилна киселина<br/>Хидрокси(оксо)метан<br/>Метакарбоксилна киселина<br/>Оксокарбинска киселина<br/>Оксометанол<br/>Хидроксиметилен оксид<br/>Мравја киселина |Section1={{Chembox Identifiers | CASNo = 64-18-6 | CASNo_Ref = {{cascite|correct|CAS}} | Beilstein = 1209246 | ChEBI_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} | ChEBI = 30751 | ChEMBL_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} | ChEMBL = 116736 | ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}} | ChemSpiderID = 278 | DrugBank_Ref = {{drugbankcite|correct|drugbank}} | DrugBank = DB01942 | EINECS = 200-579-1 | Gmelin = 1008 | KEGG = C00058 | PubChem = 284 | RTECS = LQ4900000 | SMILES = O=CO | InChI = 1/HCOOH/c2-1-3/h1H,(H,2,3) | InChIKey = BDAGIHXWWSANSR-UHFFFAOYAT | StdInChI_Ref = {{stdinchicite|changed|chemspider}} | StdInChI = 1S/HCOOH/c2-1-3/h1H,(H,2,3) | StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChIKey = BDAGIHXWWSANSR-UHFFFAOYSA-N }} |Section2={{Chembox Properties | C=1 | H=2 | O=2 | Appearance = Безбојна запалива течност | Odor = Остар, продорен | Density = 1,220{{nbsp}}g/mL | Solubility = Мешлива | SolubleOther = Се меша со [[diethyl ether|eтер]], [[ацетон]], [[етил ацетат]], [[глицерол]], [[метанол]], [[етанол]] <br/> Делимно растворлива во [[бензен]], [[толуен]], [[ксилен]] | MeltingPtC = 8,4 | BoilingPtC = 100,8 | pKa = 3,745<ref>{{cite book |last1=Smith |first1=Robert M. |last2=Martell |first2=Arthur E. |title=Critical Stability Constants Volume 6: Second Supplement |date=1989 |publisher=Plenum Press |location=New York |isbn=0-306-43104-1 |page=299}}</ref> | ConjugateBase = [[Формат]] | Viscosity = 1,57{{nbsp}}c[[Poise (unit)|P]] at 268&nbsp;°C | LogP = −0,54 | RefractIndex = 1,3714 (20&nbsp;°C) | MagSus = {{val|-19,90|e=-6|u=cm3/mol}} | VaporPressure = 35{{nbsp}}mmHg (20&nbsp;°C) }} |Section3={{Chembox Structure | MolShape = [[Планарна]] | Dipole = 1,41{{nbsp}}[[Debye|D]] (gas)}} |Section5={{Chembox Thermochemistry | DeltaHf = −425,0{{nbsp}}kJ/mol | DeltaHc = −254,6{{nbsp}}kJ/mol | Entropy = 131,8{{nbsp}}J/mol&nbsp;K }} |Section6={{Chembox Pharmacology | ATCvet = yes | ATCCode_prefix = P53 | ATCCode_suffix = AG01 }} |Section7={{Chembox Hazards | ExternalSDS = [http://www.jtbaker.com/msds/englishhtml/f5956.htm MSDS from JT Baker] | MainHazards = Корозивно; раздразнувач;<br />алергенс | NFPA-H = 3 | NFPA-F = 2 | NFPA-R = 0 | FlashPtC = 69 | AutoignitionPtC = 601 | ExploLimits = 14{{ndash}}34%{{citation needed|date=March 2015}}<br/> 18{{ndash}}57% (90% раствор) | GHSPictograms = {{GHS05}} | GHSSignalWord = Danger }} |Section8={{Chembox Related | OtherFunction_label = [[carboxylic acid]]s | OtherFunction = [[Acetic acid]]<br/>[[Propionic acid]] | OtherCompounds = [[Formaldehyde]]<br/>[[Methanol]]}} }} '''Мравја киселина''' ({{ety|la|formica|[[мравка]]}}), [[Преферирано име IUPAC|систематски именувана]] '''метанска киселина''', е наједноставната [[карбоксилна киселина]], и има [[хемиска формула]] HCOOH и структура {{хем2|H\sC(\dO)\sO\sH}}. Тој е важен посредник во [[хемиската синтеза]] и се јавува во природата, особено кај некои мравки. [[Естер]]и, [[сол (хемија)|соли]] и [[анјон]]и добиени од мравја киселина се нарекуваат [[формати]]. Индустриски, мравја киселина се произведува од [[метанол]]. ==Природна појава== {{See also|Insect defenses}} Во природата, мравјата киселина се наоѓа кај повеќето [[мравки]] и кај пчели без осило од родот ''[[Oxytrigona]]''.<ref>{{cite journal |doi=10.1097/ACI.0b013e328339f325 |pmid=20445444 |title=Ant venoms |journal=Current Opinion in Allergy and Clinical Immunology |volume=10 |issue=4 |pages=342–6 |year=2010 |last1=Hoffman |first1=Donald R |s2cid=4999650 }}</ref><ref>{{cite journal| pmid=24302133 | doi=10.1007/BF01020539 | volume=13 | issue=5 | title=Formic acid in caustic cephalic secretions of stingless bee,Oxytrigona (Hymenoptera: Apidae) | url=https://archive.org/details/journal-of-chemical-ecology_1987-05_13_5/page/1079 | year=1987 | journal=J Chem Ecol | pages=1079–86 | last1 = Roubik | first1 = DW | last2 = Smith | first2 = BH | last3 = Carlson | first3 = RG| s2cid=30511107 }}</ref> [[Група на видови Formica rufa|Дрвени мравки]] од родот ''[[Formica]]'' може да прскаат мравја киселина врз својот плен или да го брани своето гнездо со прскање на киселина. [[Cerura vinula]] (молец) може да го испрска својот предатор со мравја киселина. Се наоѓа и во трихомите на [[убодна коприва]] (''Urtica dioica''). Освен тоа, оваа киселина е инкорпорирана во многу овошја како ананас (0,21&nbsp;mg на 100 g), јаболко (2&nbsp;mg на 100 g) и киви (1&nbsp;mg на 100 g), како и во многу зеленчук, имено кромид (45&nbsp;mg на 100 g), модар патлиџан (1,34&nbsp;mg на 100 g) и во екстремно ниски концентрации во краставица (0,11&nbsp;mg на 100 g).<ref>{{cite journal| pmc=3349212 | pmid=22593694 | doi=10.1100/2012/564367 | volume=2012 | title=Phenolic compounds analysis of root, stalk, and leaves of nettle | year=2012 | journal=ScientificWorldJournal | page=564367 | last1 = Otles | first1 = S | last2 = Yalcin | first2 = B| doi-access=free }}</ref> Мравјата киселина е природна компонента на [[Атмосфера на Земјата|атмосфера]] првенствено поради емисиите од шумите.<ref>{{cite journal |doi=10.1029/91GL01565 |title=Emission of formic and acetic acids from tropical Savanna soils |url=https://archive.org/details/geophysical-research-letters_1991-09_18_9/page/1707 |journal=Geophysical Research Letters |volume=18 |issue=9 |pages=1707–10 |year=1991 |last1=Sanhueza |first1=Eugenio |last2=Andreae |first2=Meinrat O |bibcode=1991GeoRL..18.1707S }}</ref> ==Историја== Некои [[алхемија|алхемичари]] и [[природна историја|натуралисти]] биле свесни дека ројот од мравките испуштаат кисела пареа уште во 15 век. Првиот човек што ја опишал изолацијата на оваа супстанца (со дестилација на голем број мравки) бил англискиот натуралист [[Џон Реј]], во 1671 г.<ref>{{cite journal |doi=10.1098/rstl.1670.0052 |title=Extract of a Letter, Written by Mr John Wray to the Publisher January 13. 1670. Concerning Some Un-Common Observations and Experiments Made with an Acid Juyce to be Found in Ants |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London |volume=5 |issue=57–68 |pages=2063–2066 |year=1670 |last1=Wray |first1=J |bibcode=1670RSPT....5.2063W |doi-access=free }}</ref><ref>{{cite book | url = https://books.google.com/books?id=i1eS9LAe3PsC&pg=PA51 | title = History of the process and present state of animal chemistry | last1 = Johnson | first1 = W. B. | year = 1803}}</ref> Мравките лачат мравја киселина и за напад и за одбранбени цели. Мравја киселина првпат била синтетизирана од [[цијановодородна киселина]] од францускиот хемичар [[Жозеф Геј-Лусак]]. Во 1855 година, друг француски хемичар, [[Marcellin Berthelot]], развил синтеза од [[јаглерод моноксид]] слична на процесот што се користи денес. Мравја киселина долго време се сметала за [[хемиско соединение]] од мал интерес во хемиската индустрија. Меѓутоа, во доцните 1960-ти, значителни количини станале достапни како нуспроизвод од производството на [[оцетна киселина]]. Сега се повеќе се користи како конзерванс и антибактериско средство во добиточната храна. ==Својства== [[File:Formic Acid Hydrogenbridge V.1.svg|thumb|left|Цикличен димер на мравја киселина; <span style="color:green;">'''зелените'''</span> линии претставуваат водородни врски]] Мравјата киселина е безбојна течност со лут, продорен мирис<ref>{{cite web|url=https://www.osha.gov/chemicaldata/chemResult.html?recNo=468|title=OSHA Occupational Chemical Database – Occupational Safety and Health Administration|website=osha.gov|access-date=17 April 2015|archive-date=29 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210429045534/https://www.osha.gov/chemicaldata/chemResult.html?recNo=468|url-status=dead}}</ref> на собна температура, споредливо со [[оцетната киселина]].Мравјата киселина е околу десет пати посилна од [[оцетната киселина]]. Мравјата киселина е [[Мешање|мешлива]] со вода и повеќето поларни [[органска хемија|органски]] [[растворувач]], а е малку растворлива во [[јаглеводород]]и. Во јаглеводородите и во фазата на пареа, се состои од [[Водородна врска|водородни врски]] [[димер (хемија)|димери]] наместо од поединечни молекули.<ref name=Ullmann_2009>{{cite book |doi=10.1002/14356007.a12_013 |chapter=Formic Acid |title=Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry |year=2000 |last1=Reutemann |first1=Werner |last2=Kieczka |first2=Heinz |isbn=978-3-527-30673-2 }}</ref><ref name=Balabin_2009>{{cite journal |doi=10.1021/jp9002643 |pmid=19344174 |title=Polar (Acyclic) Isomer of Formic Acid Dimer: Gas-Phase Raman Spectroscopy Study and Thermodynamic Parameters |journal=The Journal of Physical Chemistry A |volume=113 |issue=17 |pages=4910–8 |year=2009 |author= Roman M. Balabin |bibcode=2009JPCA..113.4910B }}</ref> Поради својата склоност кон водородна врска, мравјата киселина во гасовита фаза не го почитува [[законот за идеален гас]].<ref name=Balabin_2009/> Solid formic acid, which can exist in either of two [[polymorphism (materials science)|polymorphs]], consists of an effectively endless network of hydrogen-bonded formic acid molecules. Formic acid forms a high-boiling [[azeotrope]] with water (22.4%). Liquid formic acid tends to [[supercooling|supercool]]. <!--Please leave the clear left template in, as the image file for this section forces the next section's title to improperly format-->{{clear|left}} ==Хемиски реакции== ===Распаѓање=== Мравјата киселина лесно се распаѓа со дехидрација во присуство на концентрирана [[сулфурна киселина]] за да формира [[јаглерод моноксид]] и вода: :HCO<sub>2</sub>H → H<sub>2</sub>O + CO Третманот на мравја киселина со [[сулфурна киселина]] е пригоден лабораториски извор на CO.<ref>{{OrgSynth|author=Koch, H. |author2=Haaf, W.|title=1-Adamantanecarboxylic Acid|year=1973|collvol=5|collvolpages=20|prep=cv5p0020}}</ref><ref>{{OrgSynth|title=''p''-Tolualdehyde|author=G. H. Coleman, David Craig|collvol=2|collvolpages=583|year=1943|prep=cv2p0583}}</ref> Во присуство на платина, таа се распаѓа со ослободување на [[водород]] и [[јаглерод диоксид]]. :HCO<sub>2</sub>H → H<sub>2</sub> + CO<sub>2</sub> Растворливите катализатори на рутениум се исто така ефикасни.<ref name="Fellay2008">{{cite journal |doi=10.1002/anie.200800320 |pmid=18393267 |title=A Viable Hydrogen-Storage System Based on Selective Formic Acid Decomposition with a Ruthenium Catalyst |journal=Angewandte Chemie International Edition |volume=47 |issue=21 |year=2008 |last1=Fellay |first1=Céline |last2=Dyson |first2=Paul J. |last3=Laurenczy |first3=Gábor |pages=3966–8}}</ref><ref>G. Laurenczy, C. Fellay, P. J. Dyson, Hydrogen production from formic acid. ''PCT Int. Appl.'' (2008), 36pp. CODEN: PIXXD2 WO 2008047312 A1 20080424 AN 2008:502691</ref> Јглероден моноксид без водород е генериран во многу широк опсег на притисок (1-600 бари).<ref name="Fellay2008" /> ===Реактант=== Мравјата киселина ги дели повеќето хемиски својства на другите [[карбоксилна киселина|карбоксилни киселини]]. Поради високата киселост, растворите на мравската киселина со алкохоли спонтано формираат естри. Мравјата киселина дели некои од [[редокс|редукционите]] својства на [[алдехид]]ите, редуцирајќи ги растворите на метални оксиди на нивниот соодветен метал.<ref>{{Cite book|last1=Ozawa|first1=Naoto|last2=Okubo|first2=Tatsuo|last3=Matsuda|first3=Jun|last4=Sakai|first4=Tatsuo|chapter=Observation and analysis of metal oxide reduction by formic acid for soldering |date=October 2016|title=2016 11th International Microsystems, Packaging, Assembly and Circuits Technology Conference (IMPACT)|chapter-url=https://ieeexplore.ieee.org/document/7799990|pages=148–151|doi=10.1109/IMPACT.2016.7799990|isbn=978-1-5090-4769-7|s2cid=32545113}}</ref> Мравјата киселина е извор за [[формил]] група, на пример во [[формилација]] на метиланилин до N-метилформанилид во [[толуен]].<ref>{{OrgSynth | title = ''N''-Methylformanilide | collvol = 3 | collvolpages = 590 | year = 1955 | prep = cv3p0590 | authorlink=Louis Fieser |author=L. F. Fieser |author2=J. E. Jones}}</ref> Во [[органска синтеза|синтетичката органска хемија]], мравјата киселина често се користи како извор на [[хидрид]]ен јон, како во [[Ешвајлер-Кларковата реакција]]: [[Image:Eschweiler-Clarke Reaction.svg|center|300px|The Eschweiler–Clark reaction]] Се користи како извор на водород во [[трансфер хидрогенизација]], како во [[Леукарт реакција]] за да се направат амини и (во воден раствор или во неговиот [[азеотроп]] со [[триетиламин]]) за хидрогенизација на [[кетон]]и.<ref name="Zhou2012">{{cite journal | last=Zhou | first=Xiaowei | display-authors=etal | title=Varying the ratio of formic acid to triethylamine impacts on asymmetric transfer hydrogenation of ketones | journal=Journal of Molecular Catalysis A: Chemical | volume=357 | year=2012 | issn=1381-1169 | doi=10.1016/j.molcata.2012.02.002 | pages=133–140}}</ref> ===Додаток на алкени=== Мравјата киселина, е единствена меѓу карбоксилните киселини, во нејзината способност да учествува во адитивни реакции со [[алкен|алекни]]. Мравјата киселини и алкените лесно реагираат за да формираат формат [[естер]]и. Меѓутоа, во присуство на одредени киселини, вклучувајќи [[сулфурна киселина|сулфурна]] и [[флуороводородна киселина]], наместо тоа, се јавува варијанта на [[Koch reaction|Кoch реакција]], а мравјата киселина се додава во алкенот за да произведе поголема карбоксилна киселина.<ref>{{cite journal |doi=10.1002/cber.19660990410 |title=Die Synthese sekundärer Carbonsäuren nach der Ameisensäure-Methode |journal=Chemische Berichte |volume=99 |issue=4 |pages=1149–52 |year=1966 |last1=Haaf |first1=Wolfgang }}</ref> ===Анхидрид на мравја киселина=== Нестабилен анхидрид на мравја киселина, H(C=O)-O−(C=O)H, може да се добие со дехидрација на мравјата киселина со [[N,N'-Дициклохексилкарбодиимид|''N'',' 'N&prime;'-дициклохексилкарбодиимид]] во етер на ниска температура.<ref name=gwu>{{cite journal |doi=10.1021/j100021a022 |title=Formic Anhydride in the Gas Phase, Studied by Electron Diffraction and Microwave and Infrared Spectroscopy, Supplemented with Ab-Initio Calculations of Geometries and Force Fields |journal=The Journal of Physical Chemistry |volume=99 |issue=21 |pages=8589–98 |year=1995 |last1=Wu |first1=G |last2=Shlykov |first2=S |last3=Van Alseny |first3=F. S |last4=Geise |first4=H. J |last5=Sluyts |first5=E |last6=Van Der Veken |first6=B. J }}</ref> ==Продукција== Во 2009 година, светскиот капацитет за производство на мравја киселина бил 720 000 тони годишно, приближно подеднакво поделен меѓу Европа, (350 000 тони се главно во Германија) и Азија, (370 000 тони се главно во Кина) додека производството во другите земјите на другите контитенти се движело околу 1000 до 2,2 милиони тони годишно.<ref name=CEH>{{cite web|url=http://www.sriconsulting.com/CEH/Public/Reports/659.2000/|title=CEH Marketing Research Report: FORMIC ACID|author1=S. N. Bizzari |author2=M. Blagoev |date=June 2010|work=Chemical Economics Handbook|publisher=SRI consulting |archive-url=https://web.archive.org/web/20110914202313/http://www.sriconsulting.com/CEH/Public/Reports/659.2000/ |archive-date=14 September 2011}}</ref> Комерцијално е достапен во раствори со различни концентрации помеѓу 85 и 99 w/w %.<ref name = Ullmann_2009/> Од 2009 година, најголеми производители се BASF, Eastman Chemical Company, LC Industrial и Feicheng Acid Chemicals, со најголеми производствени капацитети во Лудвигсхафен (200 илјади тони годишно, БАСФ, Германија), Оулу (105 илјади тони, Истман, Финска), Након Патом и Фејченг (100 илјади тони или, Фејченг, Кина). Цените во 2010 година се движеле од околу 650 евра/тон (еквивалент на околу 800 долари/тон) во Западна Европа до 1250 долари/тон во Соединетите Држави.<ref name=CEH/> ===Од метил формат и формамид=== Кога [[метанол]] и [[јаглерод моноксид]] се комбинираат во присуство на силна [[База (хемија)|основа]], резултатот е [[метил формат]], според хемиската равенка:<ref name=Ullmann_2009/> :CH<sub>3</sub>OH + CO → HCO<sub>2</sub>CH<sub>3</sub> Во индустријата, оваа реакција се изведува во течна фаза при покачен притисок. Типични услови за реакција се 80&nbsp;°C и 40 atm. Најшироко користена база е [[натриум метоксид]]. [[Хидролиза]] на метил формат произведува мравја киселина: :HCO<sub>2</sub>CH<sub>3</sub> + H<sub>2</sub>O → HCOOH + CH<sub>3</sub>OH Ефикасната хидролиза на метил формат бара голем вишок на вода. Некои патишта продолжуваат индиректно така што прво го третираат метил форматот со [[амонијак]] за да се добие [[формамид]], кој потоа се хидролизира со [[сулфурна киселина]]: :HCO<sub>2</sub>CH<sub>3</sub> + NH<sub>3</sub> → HC(O)NH<sub>2</sub> + CH<sub>3</sub>OH :2 HC(O)NH<sub>2</sub> + 2H<sub>2</sub>O + H<sub>2</sub>SO<sub>4</sub> → 2HCO<sub>2</sub>H + (NH<sub>4</sub>)<sub>2</sub>SO<sub>4</sub> Недостатокот на овој пристап е потребата од отстранување на нуспроизводот [[амониум сулфат]]. Овој проблем доведува до тоа некои производители да развијат енергетски ефикасни методи за одвојување на мравја киселина од вишокот вода што се користи при директна хидролиза. Во еден од овие процеси, користени од [[BASF]], мравја киселина се отстранува од водата со [[течно-течна екстракција]] со органска база. ====Нус-производ на производство на оцетна киселина==== Значителна количина на мравјата киселина се произведува како нуспроизвод во производството на други хемикалии. Едно време, [[оцетна киселина]] била произведувана во голем обем со оксидација на [[алкан]]и, со процес кој когенерира мравја киселина.<ref name=Ullmann_2009/> Овој оксидативен пат до оцетна киселина се намалил во важноста, така што гореспоменатите патишта до мравја киселина станале поважни. ====Хидрогенизација на јаглерод диоксид==== Каталитичката [[хидрогенизација]] на [[Јаглерод диоксид|CO<sub>2</sub>]] во мравја киселина е долго време проучувана. Оваа реакција може да се спроведе хомогено.<ref>{{Cite book | author = P. G. Jessop | title = Handbook of Homogeneous Hydrogenation | editor = J. G. de Vries, C. J. Elsevier | publisher = Wiley-VCH | location = Weinheim, Germany | date = 2007 | pages = 489–511}}</ref><ref>{{cite journal |doi=10.1016/j.ccr.2004.05.019 |title=Recent advances in the homogeneous hydrogenation of carbon dioxide |url=https://archive.org/details/coordination-chemistry-reviews_2004-12_248_21-24/page/2425 |journal=Coordination Chemistry Reviews |volume=248 |issue=21–24 |pages=2425 |year=2004 |last1=Jessop |first1=Philip G |last2=Joó |first2=Ferenc |last3=Tai |first3=Chih-Cheng }}</ref> ====Оксидација на биомаса==== Мравјата киселина може да се добие и со водена каталитичка парцијална оксидација на влажна биомаса со [[процесот OxFA]] .<ref>{{cite journal |doi=10.1039/C1GC15434F |title=Selective catalytic conversion of biobased carbohydrates to formic acid using molecular oxygen |journal=Green Chemistry |volume=13 |issue=10 |pages=2759 |year=2011 |last1=Wölfel |first1=Rene |last2=Taccardi |first2=Nicola |last3=Bösmann |first3=Andreas |last4=Wasserscheid |first4=Peter |s2cid=97572039 }}</ref><ref>{{cite journal |doi=10.1039/C2EE21428H |title=Selective oxidation of complex, water-insoluble biomass to formic acid using additives as reaction accelerators |journal=Energy & Environmental Science |volume=5 |issue=7 |pages=7956 |year=2012 |last1=Albert |first1=Jakob |last2=Wölfel |first2=Rene |last3=Bösmann |first3=Andreas |last4=Wasserscheid |first4=Peter |s2cid=93224286 }}</ref> [[Кегинска структура|Кегин-тип]] полиоксометалат (H<sub>5</sub>PV<sub>2</sub>Mo<sub>10</sub>O<sub>40</sub>) се користи како хомоген катализатор за претворање на шеќери, дрво, отпадна хартија или цијанобактерии во мравја киселина и CO<sub>2</sub> како единствен нуспроизвод. Може да се постигнат приноси до 53% мравја киселина. ====Лабораториски методи==== Во лабораторија, мравјата киселина може да се добие со загревање на [[оксална киселина]] во [[глицерол]] и екстракција со дестилација со пареа.<ref name="chattaway">{{cite journal |doi=10.1039/CT9140500151 |title=XX.—Interaction of glycerol and oxalic acid |journal=[[Journal of the Chemical Society, Transactions]] |volume=105 |pages=151–6 |year=1914 |last1=Chattaway |first1=Frederick Daniel |hdl=2027/mdp.39015067135775 |url=https://zenodo.org/record/2046509 }}</ref> [[Глицерол|Глиcеролот]] делува како катализатор, бидејќи реакцијата се одвива преку глицерил оксалат посредник. Ако реакционата смеса се загрее на повисоки температури, се добива [[алил алкохол]]. Нето реакцијата е следна: :C<sub>2</sub>O<sub>4</sub>H<sub>2</sub> → HCO<sub>2</sub>H + CO<sub>2</sub><!--esoteric and not useful to anyone: Another preparation is the acid [[hydrolysis]] of ethyl isonitrile (C<sub>2</sub>H<sub>5</sub>NC) using [[hydrochloric acid|HCl]] solution.<ref name="cohen">{{Cite book | author = Cohen, Julius B. | title = Practical Organic Chemistry | publisher = MacMillan | date = 1930}}</ref> :C<sub>2</sub>H<sub>5</sub>NC + 2 H<sub>2</sub>O → C<sub>2</sub>H<sub>5</sub>NH<sub>2</sub> + HCO<sub>2</sub>H The isonitrile can be obtained by reacting [[ethyl amine]] with [[chloroform]] (note that the fume hood is required because of the overpoweringly objectionable odor of the [[isonitrile]]).--> Друг метод ја вклучува реакцијата помеѓу [[олово формат]] и [[водород сулфид]], поттикната од формирањето на [[олово сулфид]].<ref>{{Cite book | author = Arthur Sutcliffe | date = 1930 | title = Practical Chemistry for Advanced Students | edition = 1949 | publisher = John Murray | location = London}}</ref> :Pb(HCOO)<sub>2</sub> + H<sub>2</sub>S → 2HCOOH + PbS ====Електрохемиско производство==== Пријавено е дека форматот може да се формира со [[електрохемиска редукција]] на CO<sub>2</sub> (во форма на [[бикарбонат]]) на [[олово|оловна]] [[катода]] при pH 8,6:<ref>{{cite journal |display-authors=etal|last1=B. Innocent |title=Electro-reduction of carbon dioxide to formate on lead electrode in aqueous medium |journal=Journal of Applied Electrochemistry |date=Feb 2009 |doi=10.1007/s10800-008-9658-4 |volume=39 |issue=2 |pages=227–232|s2cid=98437382 }}</ref> :{{хем|HCO|3|-}} + {{хем|H|2|O}} + 2e<sup>−</sup> → {{хем|HCO|2|-}} + 2{{хем|OH|-}} or :{{хем|CO|2}} + {{хем|H|2|O}} + 2e<sup>−</sup> → {{хем|HCO|2|-}} + {{хем|OH|-}} === Вештачка фотосинтеза === Во август 2020 година, истражувачите од [[Универзитет во Кембриџ|Универзитетот во Кембриџ]] објавиле самостојна напредна технологија за „фотолист“ што ги претвора сончевата светлина, јаглеродниот диоксид и водата во кислород и мравја киселина.<ref>{{Cite web |last=Sampson |first=Joanna |date=2 August 2020 |title=Wireless device makes clean fuel from sunlight, CO2 and water |url=https://www.gasworld.com/wireless-device-makes-clean-fuel-from-sunlight-co2-and-water-/2019694.article |access-date=2020-08-26 |website=Gasworld |language=en |archive-date=2020-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201125203622/https://www.gasworld.com/wireless-device-makes-clean-fuel-from-sunlight-co2-and-water-/2019694.article |url-status=dead }}</ref> ===Биосинтеза=== Мравјата киселина е именувана по мравките кои имаат високи концентрации на соединението во нивниот отров. Кај мравките, мравја киселина се добива од [[серин]] преку [[5,10-метенилтетрахидрофолат]] како посредник.<ref>{{cite journal|last1=Hefetz|first1=Abraham|last2=Blum|first2=Murray|title=Biosynthesis of formic acid by the poison glands of formicine ants|journal=Biochimica et Biophysica Acta (BBA) - General Subjects|date=1 November 1978|volume=543|issue=4|pages=484–496|doi=10.1016/0304-4165(78)90303-3|pmid=718985}}</ref> Коњугираната база на мравја киселина, формат, исто така широко се јавува во природата. Анализата за мравја киселина во телесните течности, дизајнирана за одредување на формат по труење со метанол, се заснова на реакцијата на формат со бактериска [[формат дехидрогеназа]].<ref>{{cite journal |doi=10.1016/0006-2944(75)90147-7 |pmid=1 |title=Formate assay in body fluids: Application in methanol poisoning |journal=Biochemical Medicine |volume=13 |issue=2 |pages=117–26 |year=1975 |last1=Makar |first1=A.B |last2=McMartin |first2=K.E |last3=Palese |first3=M |last4=Tephly |first4=T.R }}</ref> ==Употреба== ===Агрокултура=== Главната употреба на мравјата киселина е како [[конзерванс]] и [[бактерии|антибактериски]] агенс во добиточната храна. Во Европа, се применува на [[силажа]], вклучително и свежо сено, за да се промовира ферментацијата на [[млечна киселина|млечната киселина]] и да се потисне формирањето на бутиронската киселина; исто така овозможува ферментацијата да се случи брзо, и на пониска температура, со што се намалува губењето на [[хранливата вредност]].<ref name = Ullmann_2009/> Мравјата киселина запира одредени процеси на распаѓање и предизвикува добиточната храна да ја задржи својата [[хранлива вредност]] подолго, и затоа е широко користена за зачувување на зимската храна за [[говеда]].<ref>[https://books.google.com/books?id=7IrGwQTt1aMC&pg=PA31&dq=formic+acid++winter+feed+for+cattle&hl=en&sa=X&ei=iXYdVfr_AYOGyQTpsYHwCQ&ved=0CC8Q6AEwAA#v=onepage&q=formic%20acid%20%20winter%20feed%20for%20cattle&f=false Organic Acids and Food Preservation], Maria M. Theron, J. F. Rykers Lues</ref> Во живинарската индустрија, понекогаш се додава во храната за живината за да се убијат бактерии како ''[[Escherichia coli|E. coli]]''.<ref>{{cite journal |doi=10.1093/japr/14.4.750 |title=Alternatives to Antibiotics for Organic Poultry Production |journal=The Journal of Applied Poultry Research |volume=14 |issue=4 |pages=750 |year=2005 |last1=Griggs |first1=J. P |last2=Jacob |first2=J. P |doi-access=free }}</ref><ref>{{cite journal |doi=10.3382/japr.2006-00116 |title=Effect of Formic Acid and Plant Extracts on Growth, Nutrient Digestibility, Intestine Mucosa Morphology, and Meat Yield of Broilers |journal=The Journal of Applied Poultry Research |volume=16 |issue=4 |pages=555 |year=2007 |last1=Garcia |first1=V |last2=Catala-Gregori |first2=P |last3=Hernandez |first3=F |last4=Megias |first4=M. D |last5=Madrid |first5=J |doi-access=free }}</ref> Употребата како конзерванс за силажа и (друга) добиточна храна сочинувала 30% од глобалната потрошувачка во 2009 година.<ref name=CEH/> Пчеларите користи мравја киселина како [[митицид]] против ''Acarapis woodi'', ''Varroa destructor'' и ''Varroa jacobsoni'' грини.<ref>{{cite journal |author= Hoppe, H. |author2=Ritter, W. |author3=Stephen, E. W. C.|year= 1989 |title= The control of parasitic bee mites: Varroa jacobsoni, Acarapis woodi and Tropilaelaps clareae with formic acid |journal= American Bee Journal}}</ref> ===Енергија=== Мравјата киселина може да се користи во [[горивни ќелии]] (директно во горивни ќелии на мравја киселина или индиректно во водородни горивни ќелии) .<ref>{{cite journal |doi=10.1016/j.jpowsour.2004.12.031 |title=Performance characterization of Pd/C nanocatalyst for direct formic acid fuel cells |journal=Journal of Power Sources |volume=144 |issue=1 |pages=28–34 |year=2005 |last1=Ha |first1=S |last2=Larsen |first2=R |last3=Masel |first3=R.I |bibcode=2005JPS...144...28H }}</ref><ref>{{cite news |title=Ant power: Take a ride on a bus that runs on formic acid |author=Jorn Madslien |url=https://www.bbc.com/news/business-40403351 |publisher=[[BBC News]] |date=27 June 2017 |access-date=11 July 2017}}</ref> Електролитичката конверзија на електричната енергија во хемиско гориво е предложена како извор на формат од големи размери од различни групи.<ref>{{Cite journal|last1=Yishai|first1=Oren|last2=Lindner|first2=Steffen N|last3=Gonzalez de la Cruz|first3=Jorge|last4=Tenenboim|first4=Hezi|last5=Bar-Even|first5=Arren|date=December 2016|title=The formate bio-economy|journal=Current Opinion in Chemical Biology|language=en|volume=35|pages=1–9|doi=10.1016/j.cbpa.2016.07.005|pmid=27459678}}</ref> The formate could be used as feed to modified ''[[Escherichia coli|E. coli]]'' bacteria for producing [[biomass]].<ref>{{cite journal |display-authors=etal|last1=Shmuel Gleizer |title=Conversion of ''Escherichia coli'' to Generate All Biomass Carbon from CO<sub>2</sub> |journal=Cell |date=Nov 2019 |doi=10.1016/j.cell.2019.11.009 |volume=179 |issue=6 |pages=1255–1263.e12|pmid=31778652 |doi-access=free |pmc=6904909 }}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Kim|first1=Seohyoung|last2=Lindner|first2=Steffen N.|last3=Aslan|first3=Selçuk|last4=Yishai|first4=Oren|last5=Wenk|first5=Sebastian|last6=Schann|first6=Karin|last7=Bar-Even|first7=Arren|date=2020-02-10|title=Growth of E. coli on formate and methanol via the reductive glycine pathway|url=https://www.nature.com/articles/s41589-020-0473-5|journal=Nature Chemical Biology|language=en|pages=538–545|doi=10.1038/s41589-020-0473-5|issn=1552-4469|volume=16|issue=5|pmid=32042198|s2cid=211074951}}</ref> Постојат природни микроби кои можат да се хранат со мравја киселина или формат (види [[Methylotroph]]). Мравјата киселина се смета за средство за [[складирање на водород]].<ref>{{cite journal |doi=10.1002/cssc.200800133 |pmid=18781551 |title=Breakthroughs in Hydrogen Storage-Formic Acid as a Sustainable Storage Material for Hydrogen |journal=ChemSusChem |volume=1 |issue=10 |pages=805–8 |year=2008 |last1=Joó |first1=Ferenc }}</ref> Ко-производот од ова распаѓање, јаглерод диоксид, може да се рехидрогенизира назад во мравја киселина во вториот чекор. Мравјата киселина содржи 53 g/L водород на собна температура и атмосферски притисок, што е три и пол пати повеќе отколку што компримираниот водороден гас може да достигне при притисок од 350 бари (14,7 g/L). Чистата мравја киселина е течност со [[точка на палење]] од +69&nbsp;°C, многу повисока од онаа на бензинот (&минус;40&nbsp;°C) или етанолот (+13&nbsp;°C). Можно е да се користи мравја киселина како посредник за производство на изобутанол од {{CO2}} користејќи микроби.<ref>{{Cite web|url=https://newenergyandfuel.com/http:/newenergyandfuel/com/2012/03/30/ucla-researchers-use-electricity-and-co2-to-make-butanol/|title=UCLA Researchers Use Electricity and CO2 to Make Butanol|date=30 March 2012 }}</ref><ref>{{Cite journal|title=Integrated Electromicrobial Conversion of CO2 to Higher Alcohols|url=https://archive.org/details/sim_science_2012-03-30_335_6076/page/1596|first1=James C.|last1=Liao|first2=Kwang Myung|last2=Cho|first3=Yi-Xin|last3=Huo|first4=Peter|last4=Malati|first5=Wendy|last5=Higashide|first6=Tung-Yun|last6=Wu|first7=Steve|last7=Rogers|first8=David G.|last8=Wernick|first9=Paul H.|last9=Opgenorth|first10=Han|last10=Li|date=30 March 2012|journal=Science|volume=335|issue=6076|pages=1596|doi=10.1126/science.1217643|pmid=22461604|bibcode=2012Sci...335.1596L|s2cid=24328552}}</ref> ===Лемење=== Мравјата киселина има потенцијална примена во лемењето. Поради неговиот капацитет да ги намалува оксидните слоеви, гасот од мравја киселина може да се разнесе на оксидна површина за да се зголеми навлажнувањето при лемење. ===Хроматографија=== Мравја киселина се користи како испарлив модификатор на pH во [[течна хроматографија со високи перформанси|HPLC]] и капиларна електрофореза. Мравјата киселина често се користи како компонента на мобилната фаза во [[Хроматографија со обратна фаза|обратна фаза]] [[течна хроматографија со високи перформанси]] (RP-HPLC) анализа и техники на сепарација за одвојување на хидрофобни макромолекули, како на пр. пептиди, белковини и посложени структури вклучувајќи непроменети вируси. Особено кога е поврзана со детектор на масена спектрометрија, мравја киселина нуди неколку предности во однос на традиционално користената фосфорна киселина.<ref>{{Cite web |url=https://www.novapublishers.com/catalog/product_info.php?products_id=48192 |title=Архивиран примерок |access-date=7 November 2017 |archive-date=7 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107112257/https://www.novapublishers.com/catalog/product_info.php?products_id=48192 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite journal |doi=10.1016/S0021-9673(01)88415-6 |pmid=6304128 |title=Reversed-phase high-performance liquid chromatography of virus proteins and other large hydrophobic proteins in formic acid containing solvents |journal=Journal of Chromatography A |volume=252 |pages=241–54 |year=1982 |last1=Heukeshoven |first1=Jochen |last2=Dernick |first2=Rudolf }}</ref> ===Друга употреба=== Мравјата киселина, исто така, значително се користи во производството на кожа, вклучително и [[Темење (кожа)|потемнување]] на кожа (23% од глобалната потрошувачка во 2009 г.<ref name=CEH/>) и во боење и доработка на текстил (9% од глобалната потрошувачка во 2009 г.<ref name=CEH/>) поради нејзината кисела природа. Додека употребата како коагуланс во производството на гума, зафатило 6% од глобалното производство во 2009 година.<ref name = Ullmann_2009/><ref name=CEH/> Мравјата киселина исто така се користи како замена за [[неорганска киселина|неорганските киселини]] за разни производи за чистење,<ref name =Ullmann_2009/> како што се [[варовник]] отстранувач и [[чистач за домаќинство|чистач за тоалетни шолја]]. Некои форматни [[естри]] се вештачки ароми и парфеми. ==Заштита== Мравјата киселина има ниска токсичност (оттука и се користи како додаток на храна), со {{LD50}} од 1,8{{nbsp}}g/kg (тестиран орално на глувци). Концентрираната киселина е корозивна за кожата.<ref name=Ullmann_2009/> Мравјата киселина лесно се метаболизира и се елиминира од телото. Сепак, има специфични [[токсични]] ефекти; мравјата киселина и [[формалдехид|фомралдехидот]] произведени како метаболити на [[метанол]] се одговорни за оштетувањето на [[оптичкиот нерв]], предизвикувајќи слепило, забележано со [[труење со метанол]].<ref>{{cite journal |doi=10.1136/jnnp.72.4.423 |pmid=11909893 |pmc=1737836 |year=2002 |last1=Sadun |first1=A. A |title=Mitochondrial optic neuropathies |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-neurology-neurosurgery-and-psychiatry_2002-04_72_4/page/423 |journal=Journal of Neurology, Neurosurgery, and Psychiatry |volume=72 |issue=4 |pages=423–5 }}</ref> Документирани се некои хронични ефекти од изложеноста на мравјата киселина. Некои експерименти на бактериски видови покажале дека е [[мутаген]].<ref name="osha.gov">{{cite web|url=http://www.osha.gov/SLTC/healthguidelines/formicacid/recognition.html|title=Occupational Safety and Health Guideline for Formic Acid|publisher=OSHA|access-date=28 May 2011|archive-date=20 September 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110920200807/http://www.osha.gov/SLTC/healthguidelines/formicacid/recognition.html|url-status=dead}}</ref> Хроничната изложеност кај луѓето може да предизвика оштетување на бубрезите.<ref name="osha.gov"/> Друг можен ефект од хроничното изложување е развој на кожна [[алергија]] што се манифестира при повторна изложеност на хемикалија. Концентрираната мравја киселина полека се распаѓа до јаглерод моноксид и вода, што доведува до акумулација на притисок во садот што ја содржи. Поради оваа причина, 98% од мравјата киселина се испорачува во пластични шишиња со капачиња што сами се вентилираат. Опасноста од растворите на мравја киселина зависи од концентрацијата. Следната табела го наведува [[Глобалниот хармонизиран систем за класификација и означување на хемикалии]] за раствори на мравја киселина: {| class = "wikitable" |- ! [[Концентрација]] ([[тежински проценти]]) ! Пиктограм ! [[List of H-phrases|H-Фрази]] |- | 2–10% | {{GHS07}} | {{H-phrases|315}} |- | 10–90% | {{GHS05}} | {{H-phrases|313}} |- | >90% | {{GHS05}} | {{H-phrases|314}} |} Мравјата киселина во концентрација од 85% е запалива, а разредената мравја киселина е на списокот на прехранбени адитиви на Управата за храна и лекови на САД. Главната опасност од мравја киселина е од контакт со кожата или очите со концентрирана течност или пареа. Американската [[Управа за безбедност и здравје при работа|OSHA]] изнела дека дозволеното ниво на изложеност ([[Дозволена граница на изложеност|PEL]]) на пареата на мравја киселина во работната средина е 5 милионити дел од воздухот ([[Делови на милион|ppm]]). ==Поврзано== * [[Ортоформска киселина]] * [[Alternative fuel vehicle#Formic acid|Возило на мравја киселина]] ==Наводи== {{Reflist}} == Надворешни врски == {{Commons}} * [http://www.inchem.org/documents/icsc/icsc/eics0485.htm International Chemical Safety Card 0485]. * [https://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0296.html NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards]. * [http://chemsub.online.fr/name/Formic_acid.html ChemSub Online (Formic acid)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110813123717/http://chemsub.online.fr/name/Formic_acid.html |date=2011-08-13 }}. {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Формијати| ]] [[Категорија:Алкански киселини]] [[Категорија:Растворувачи]] 8jqoiafpjolq95qqzrcninf4jxta2nv Грб на Бутан 0 178408 5589064 5318903 2026-07-08T10:07:55Z Bjankuloski06 332 /* top */ Правописна исправка, replaced: лотус → лотос (2) 5589064 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Emblem_of_Bhutan.svg|200px|right|Грб на Бутан.]] '''Грбот на [[Бутан]]''' е официјалниот грб во државата. Грбот е составен од повеќе елементи, меѓу кои делови од [[Знаме на Бутан|знамето]] и [[Будизам|бидустичка]] симболика. Според официјалниот опис, грб е составен од: ''Националниот симбол е округлест составен од две дијамантски молњи поставени на [[лотос]] надвиснати од накит и опколени од два [[змеј]]а. Молњите ја претставуваат хармонијата помеѓу секуларната и религиозната власт, лотосот симболизира чистота, накитот симболизира независна власт и двата змеја (машки и женски) ја претставуваат земјата''.<ref>Fischer, T & Tashi, T 2009, Bold Bhutan Beckons: Inhaling Gross National Happiness, CopyRight Publishing Company, Qld, Australia, p. 229.</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Поврзано == * [[Знаме на Бутан]] * [[Бутан]] == Надворешни врски == * [http://www.kingdomofbhutan.com/kingdom/kingdom_2_.html Опис] * [http://www.bhutan.gov.bt/government/abt_nationalsymbols.php "Национални симболи"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20121113145512/http://www.bhutan.gov.bt/government/abt_nationalsymbols.php |date=2012-11-13 }} {{Бутан-никулец}} {{Азија по тема|Грб на|title=Државни грбови во Азија}} [[Категорија:Државни грбови во Азија|Бутан]] [[Категорија:Национални симболи на Бутан]] akpxooy2pglpniukd0x8tza2c7ktddr Чакра 0 181693 5589102 5474129 2026-07-08T10:17:32Z Bjankuloski06 332 /* Современи модели */ Правописна исправка, replaced: лотус → лотос 5589102 wikitext text/x-wiki {{Хиндуизам}} '''Чакра''' (изведено од [[санскрит]]ското ''{{IAST|cakraṃ}}'' चक्रं; [[кинески јазик|кинески]]: 轮, [[тибетски јазик|тибетски]]: འཁོར་ལོ་; ''khorlo'') е [[санскритски]] збор кој се преведува како „[[тркало]]“ или „[[вртење]]“.<ref name="mahesh">[[Paramhans Swami Maheshwarananda]], The hidden power in humans, Ibera Verlag, страна 54. ISBN 3-85052-197-4</ref> Чакра е концепт кој се однесува на тркалезните [[витли]] за кои според традиционалната индиска медицина се верува дека постојат на површината на етеричниот двојник на човекот.<ref>{{наведена книга| author = Charles Webster Leadbeater | title = The Chakras | pages = 1}}</ref> Чакрите се познати како „центри на силата“ или спирали со [[енергија]], кои се креваат од точка на физичкото тело, како слоеви на енергетско тело во облик на лепеза (лепезите обликуваат љубовно срце). Вртечките витли на енергетската материја, се појдовните точки за примање и пренесување на енергии. Се смета дека постојат седум големи чакри или енергетски центри (исто така познати како тркала на [[светлина]]), во [[енергетското тело]]. Чакрите најчесто се претставуваат во форма на цвет или во форма на тркало. Во првиот вид, одреден број на ливчиња се наоѓаат околу периметарот на круг. Во вториот, одреден број на полупречници го делат кругот на делови, со што чакрата добива изглед на тркало или чакра. Секоја чакра има одреден број на делови или ливчиња. Голем дел од оригиналното учење за чакрите, потекнува од Упанишадите, за кои е тешко да се сретнат во одреден период, бидејќи се смета дека се пренесувале усно околу илјадници години пред да бидат запишани за првпат во периодот од 1200 до 900 г.п.н.е. == Дефиниции == [[Податотека:Yogin_with_six_chakras,_India,_Punjab_Hills,_Kangra,_late_18th_century.jpg|десно|мини|Слика на [[јоги]] на која се гледаат седумте чакри. Доцен 18 век]] [[Парамахан Свами Махешварананда]] го опишува поимот чакрата како: <blockquote>енергетска фабрика, според начинот на кој ја собира и складира енергијата, со тоа што енергијатa од космосот многу посилно се влече од овие точки. Главните – нади, Ида, Пингала и Шушумна (симпатички, парасимпатички и централен нервен систем) се протегаат вдолж ‘рбетниот столб во искривена патека и се вкрстуваат една со друга неколкупати. Во точките на пресекување тие формираат силни енергетски точки познати како чакри. Во човечкото тело има три видови на енергетски центри. Подолните чакри или животинските чакри се наоѓаат во делот помеѓу прстите на нозете и карличната област кои укажуваат на нашето еволуционо потекло од животинското царство. Човечките чакри се протегаат вдолж ‘рбетниот столб. И на крај, вишите или возвишените чакри се наоѓаат на врвот на ‘рбетот и на круната на главата.</blockquote> [[Анодеа Џудит]] дава помодерно објаснување за чакрите: <blockquote>За чакрата се смета дека претставува центар на активност која, ја прима, акумулира и изразува [[животна енергија|животната енергија]]. Зборот ''чакра'' буквално се преведува како ''тркало'' или ''диск'' и се однесува на сфера на биоенергетска активност која се врти и произлегува од големиот [[нервен ганглион]] кој напред се поврзува со [[‘рбетниот столб]]. Општо земено, шест од овие чакри се опишани, поставени во енергетска колона која се шири од основата на ‘рбетот до средината на челото. А седмата е над телесната област. Шесте главни чакри се поврзуваат со основната состојба на [[свест]].</blockquote> [[Сузан Шумски]] го поддржува ова мислење: <blockquote>За секоја чакра во ‘рбетниот столб се смета дека влијае, а дури и ги предводи телесните функции близу своето место кај ‘рбетот. Повеќето луѓе мислат дека чакрите се плод на бујната фантазија, поради фактот што тие не се откриваат при аутопсија. Сепак, нивното [[постоење]] е потврдено во традиите на далечниот исток.</blockquote> Чакрите, како што се опишани погоре, се енергетски центри вдолж ‘рбетот кој се наоѓаат на големите гранки на човековиот нервен систем, започнувајќи од основата на ‘рбетниот столб и движејќи се нагоре до горниот дел од скелетот. За чакрите се смета дека се точки или центри на [[биофизичка енергија]] или ''[[прана]]'' на [[човечко тело|човечкото тело]]. Шумски тврди дека „прана е основниот дел од нашето енегетско тело, нашето енергетско поле и на целиот чакра систем [...] клучот на животот и изворот на енергија во универзумот“. Следните седум основни чакри најчесто се опишуваат како: # [[Муладхара]] (санскрит: मूलाधार, Mūlādhāra) Основна или Коренска чакра (јајчниците/простата) # [[Свадистана]] (санскрит: स्वाधिष्ठान, Svādhiṣṭhāna) Сакрална чакра (на последната коска на ‘рбетниот столб - *coccyx*) # [[Манипура]] (санскрит: मणिपूर, Maṇipūra) Сончева плексус чакра (папочната област) # [[Анахата]] (санскрит: अनाहत, Anāhata) Срцева чакра (срцевата област) # [[Вишуда]] (санскрит: विशुद्ध, Viśuddha) Грлена чакра (областа кај грлото и вратот) # [[Аџна]] (санскрит: आज्ञा, Ājñā) Веѓа или Трето Око (епифизна жлезда или трето око) # [[Сахасрара]] (санскрит: सहस्रार, Sahasrāra) Крунеста чакра (на врвот на главата, „мекото место“ кај новородените) Чакрите во главата, од најниска до најгорна се: голата, талу/талана/лалана, ајна, талата/лалата, манас, сома, сахасрара (и шри внатре во неа). == Потекло на поимот == Прегледот на [[Батачарajва]] за [[тантричката]] историја вели дека зборот ''чакра'' означува неколку различни работи во санскритските извори<ref>Bhattacharyya, N. N., History of the Tantric Religion. Second Revised Edition. (Manohar: New Delhi, 1999) pp. 385-86. ISBN 81-7304-025-7</ref>: # „Круг“, во повеќе смисли означува непрекинато [[вртење]] на [[шакти]] # Круг на луѓе. Во ритуалите има повеќе ''cakra-sādhanā'' во кои луѓето се собираат и изведуваат обреди. Според ''[[Нирутаратантра]]'', чакрите во смисла на собири се од 5 вида. # Терминот чакра исто така означува и [[вантри]] или [[мистични дијаграми]], пошироко познати како ''trikoṇa-cakra'', ''aṣṭakoṇa-cakra'' итн. # Различни [[нервни центри]] во телото. Во [[будистичката]] литература санскритскиот термин чакра (на [[пали]] – ''cakka'') се користи во поинаква смисла на „круг“, при што се мисли на будистичката претстава со 4 кругови или состојби на [[постоење]], во кои божествата или луѓето може да се пронајдат себеси.<ref>Edgerton, Franklin. ''Buddhist Hybrid Sanskrit Grammar and Dictionary''. Volume II. p. 221. Motilal Banarsidass Publishers: Delhi, 1953. Reprint edition, Delhi, 2004, ISBN 81-208-0999-8. E.g., {{IAST|catvāri devamanuṣyāṇāṃ cakrāṇi}}.</ref> == Модели == Учењето за чакрите е главно во мноу различни терапии и дисциплини. Нематеријалната енергија се истражува во многу дисциплини како [[ароматерапијата]], [[мантрите]], [[Реики]], масажите, [[цветни есенции]], [[зрачењата]], [[терапијата со звук]], [[терапијата со бои/светлина]], терапијата со [[кристали( камен)]] и тоа се само неколку. [[Акупунктурата]], [[шиатсу]], [[таи чи]] и [[чи кунг]] се концентрираат на балансирањето на енергетските меридијани кои се важен дел од чакра системот, според теориите на Вајрајана и Тантричката Шакта. Во следниве поднаслови ќе бидат разгледани неколку модели. === Хинду === [[Податотека:Crown Brow Throat Chakras, Rajasthan 18th Century.jpg|thumb|Круната Чакра со илјада ливчиња,Веѓата Чакра со две ливчиња,Грлената Чакра со шеснаесет ливчиња,(Непал,17 век)]] Во [[Хиндуизмот]] претставата за чакрата е дел од збир идеи поврзани со [[езотеричната анатомија]]. Ваквите идеи се јавуваат во текстови наречени [[Агами]] или [[Тантри.]] Ова е голем дел од [[напис]], од која поголемиот дел е одбиен од традиционалистите. Постојат многу варијации на овие концепти во Санскритските изворни текстови. Во раните текстови постојат различни системи на чакри или [[нади]], со различни поврзувања меѓу нив. Неколкуте традиционални извори бројат 5, 6, 7, 8 или 12 чакри. Со текот на времето, доминантен модел станува системот на 6 или 7 чакри вдолж оската на телото, усвоен од многу училипта за [[јога]]. Баш овој систем можно е да потекнува од 11 век ПНЕ, и за брзо време станува доста популарен. Во овој модел, за [[Кундалини]] се вели дека се воздига напред, ги прободува различните центри сè додека не ја достигне круната на главата, и се спојува во единство со возвишеното. === Наби === Зборот наби, за првпат беше споменат и опишан во списата [[Атарваведа]], укажувајќи на тоа дека сите надии на телото се поврзани тука. Се мисли на наби чакрата, и за разлика од неа, муладхар чакрата за првпат се опишува во атарва ведата [ведата од која потекнува Ајурведата]. Кај упанишадите чакрата се опишува како збир од ањи и сурија [ сонце ]. Кај Јогаи упанишадите постои опис на девет чакри кој се познати како брама, свадистан, наби, хридја, кант, талука, броо, брама ранда, вјом чакра. Кај јога худама упанишадите се опишува шад чакрата, во јога даршам вибутипад се опишува шад чакрата и при илустрирањето на описот на првата сутра се дадени 12 чакри. Кај шарда тиркам , шад чакрата се опишува како шива и шакти слично како кај горакш нсамита и каула тантрик гранта чакрата, која тука е опишана и е даден моделот за будење на кундалини [моќта на змијата]. === Тантрички === Чакрите се опишани во тантричките текстови [[Сат – Чакра – Нирупана]] и [[Падака – Панкака]], како ослободување на свеста од Браман, енергија која произлегува од духовното и постепено се открива, создавајќи ги овие различни нивоа на чакри, а понатамошниот дел се претопува во Муладхара чакрата. Според тоа, тие се дел од [[теоријата за ослободувањето]], како [[кабалата]] на запад, [[латаиф – е сита]] во [[Суфизмот]] или [[нео – платонизмот]]. Енергијата која се ослободува при создавањето лежи прикриена и во мирување во основата на рбетот. Целта на тантричките или [[кундалини]] формите на [[јога]] се да ја подигаат енергијата и да предизвикуваат нејзино враќање преку енергетските чакри кои растат, сè додека не се постигне единство со Бог во чакрата Сахасрара на круната на главата. === Вајрајана и Тантрички Будизам === Според современиот [[Будистички]] учител [[Тартанг Тулку]], срцевата чакра е многу важна за чувството на постоечкото исполнување. Како резултат на енергетски дисбаланс помеѓу чакрите се јавува постојано чувство на незадоволство. Кога срцевата чакра е вознемирена, луѓето губат контакт со чувствата и осетот што поттикнува чувство на незадоволство. Тоа води кон надворешна потрага по исполнување. Кога луѓето живеат во својата глава (свој свет), чувствата се секундарни, и се одговор на ментални слики кои се реакција кон личноста. Кога свеста е концентрирана на сеќавањата од минатите искуства и менталните конфликти, се зголемува протокот на енергија во чакрата на главата а истиот се намалува во срцевата чакра. Без потхранување на чувствата на срцето се јавува енергетска форма на немир што води до потрага по надворешни искуства за себе - исполнување. Кога грлената чакра се смирува и енергијата е рамномерно распределена помеѓу чакрите на главата и срцето, човекот е способен вистински да допре до своите осети и вистински чувства. === Бјон === Чакрите како [[прана]] центри на телото, според [[хималајската Бјонпо]] традиција, влијаат врз квалитетот на искуството, бидејќи движењето на [[праната]] не може да се раздели од искуството. Секоја од шесте чакри се поврзани со експерименталните квалитети на една од [[шесте домени]] на постоењето. Модерниот учител, [[Тензин Вангјал Ринпоче]] прави компјутерска споредба - главните чакри се како тврди дискови. Секој тврд диск содржи многу податотеки. Еден податотека е секогаш отворен во секоја од чакрите без разлика колку таа и да е затворена. Што се покажува при оформувањето на податотеките. [[Тса лунг]] учењата како оние вклопени во [[Трул Кор]], посочуваат на отворени канали така што ‘’лунг ‘’( ‘’Лунг’’ е тибетски термин близок до [[прана]] или [[ги]] ) може да се движи непречено. [[Јогата]] ги отвора чакрите и ги поттикнува позитивните квалитети поврзани со соодветната чакра. Во споредбата со тврдите дискови, се чисти екранот и се открива податотекаот кој содржи позитивни, поддржувачки квалитети. [[Коренскиот слог ( Санскрит бија )]] се користи како лозинка која поттикнува позитивни одлики и штит кој го задржува квалитетот. Тантричките учења постепено ги претвора сите искуства во возвишеност. Учењето ослободува од негативните услови и води до контрола на перцепцијата и сознавањето. === Чугунг === [[Чигунг]] исто така се потрпира на сличен модел на човечкото тело како енергетски систем, освен што го вклучува колото на [[qi]] ( ки, чи ) енергија. Во колото на чи, наречено Орбитата на микрокосмосот, енергијата исто така се враќа вдолж предниот граден канал [еквивалент на надис од Хатха јога], и навлегува во дан тјен, кога се враќа во срцето [ кружи и напредува кон главата ] при медитација/ спојување или единство со Дао. Во орбитата на макрокосмосот чи е исто така водена преку главните канали на екстремитетите. Учењето за меридијаните и чи се нај слични на она за чакрите и праната, секој посебно, а понекогаш се претпоставува дека се инспирирани од индиските претстави. Како и да е, кинескиот модел вклучува 12 меридијани и најмалку 365 акупунктурни точки распределени на различни органи отколку само 6 чакри сите подредени волж рбетот. Во Јапонија, зборот чи се пишува [[чи|ки]], и се поврзува со учењето на [[Реики]]. == Западната комплементарна и алтернативна медицина == Во западната полутопка, учењето слично на она за праната на Франц Антон Мезмер кое датира од 18 век, кој користел [[животински магнетизам]] за лечење на болести. Како и да е, учењето за чакрите беше претставено во 1927 од чиракот и [[теософскиот]] автор [[Чарлс Вебстер Лид Битер]] во неговата книга ‘Чакрите ‘. Како резултат на сличностите помеѓу кинеските и индиските филозофии, знаењето за чакрите беше набргу припоено кон инеските учења како оние за акупунктурата и верувањето во [[чи]]. Зброт од овие две различни лекувачки традиции и сопствената инвентивност на учениците, доведе до еден спектар на учења кој постојано се менува и проширува во западниот свет. === Современи модели === [[Податотека:ChakraDiag.jpg|right]] Чакрите се опишуваат како да се распоредени во скалеста колона од основата на ‘рбетот до центарот на главата. Во учењата од новиот век, секоја чакра често се поврзува со одредена боја. Во неколку традиции, чакрите се поврзуваат со повеќе физиолошки функции, од аспект на свеста, класичен елемент и други различни одлики. Тие се претсавуваат како лотоси/цветови со различен број на ливчиња кај секоја чакра. За чакрите се смета дека го оживуваат физичкото тело и дека се поврзани со поврзувањето меѓу физичката, емоционалната и менталаната природа. Тие се како извори на живот, [[енергија]] или [[прана]], исто наречена [[шакти]], [[чи]] ( кинески, ки на јапонски ), [[коач - х агуф]] ( на еврејски), [[биос]] ( грчки ) и [[етер]] ( Грчки, англиски), за која се смета дека протекува низ нив преку патишта наречени [[нади.]] Улогата на чакрата е да се врти и да ја повлекува ваквата енергија за да го одржи балансот на духовното, психичкото, емоционалното и физичкото здравје на телото. Движењето на Новата ера доведе до зголемен интерес на запад во врска со чакрите. Ваквите идеи за првпат се појавија во написите на теозофиските автори како [[Ч.В. Лидбитер]], кој напиша книга за чакрите. Многу од гледиштата на Лидбитер кои го покренаа неговото интересирање за чакрите, беа под претходно влијание од теософски автори, како Јоан [[Џорџ Гихтел]], следбеник на [[Џејкоб Бојме,]] и неговата книга ‘’’Теозофија Практика’ ‘’( 1696 ) во која Гихтел директно ги објаснува енергетските центри, учење слично на чакрите. Седумте главни чакри според некои го отсликуваат начинот на кој обединетата свесност на човештвото ( бесмртното човечко суштество или душата ), е поделено според различните аспекти на земскиот живот ( тело/инстинкт/животна енергија/внатрешни емоции/комуникација/преглед на животот/контакт со [[Бог]]). Чакрите се поставени на различни нивоа на духовна енергичност, со Сахасрара на врвот која се смета за онаа со чистата свесност, и Муладхара на дното која се смета за онаа по врзана со материјата, што едноставно се гледа како нечиста свест. == Западни изведени модели и проучувања == Најпопуларна во западната полутопка стана теоријата за 7 главни чакри, и тоа најмногу преку преводите на дав индиски текстови, ‘’’Сат- Чакра – Нирупана,’’’ и ‘’’Падака – Панкака’’, од страна на [[Џон Вудроф]], познат како Артур Аволон, во книгата насловена како [[Моќта на Змијата]]. Оваа книга е значително детализирана и сложена, и подоцна идеите се развиваат во преовладувачкото западно гледиште за чакрите од страна на теофизичарите, и особено од контроверзниот ( во теофизичките кругови ) Ч.В. Лидбитер со својата книга ‘’’Чакрите’’’, што во голема мера претставуваат дел од неговите медитации и гледишта за прашањето. [[Рудолф Штајнер]] ( еднократен теософист и основач на антропософијата ) кажува многу за чакрите што е необично, особено дека системот за чакрите е динамичен и се менува и дека многу се разликува кај модерните луѓе за разлика во дамнешните времиња, и во однос на тоа радикално ќе се менува во иднина. Во спротивност на традиционалните источни учења, Штајнер го опишува протокот од одзгора па надолу отколку од дното кон врвот. Ова е таканаречената - Христова патека - која не секогаш е била достапна. Се чини дека тој исто така ги ја побива чакрата на круната на главата со илјада ливчиња, и споменува чакра со осум ливчиња која се наоѓа помеѓу чакрите со десет и шест ливчиња. Во неговата книга ‘’’ Како да ги запознаете вишите светови’’’ – Штајнер дава јасни инструкции за тоа како чакрите безбедно да се развиват при зреењето. Тие претставуваат повеќе животни дисциплини откoлку вежби и може да траат доста бавно. Тој предупредува за тоа, ако постојат побрзи методи тие може да бидат опасни по зравјето, карактерот и свесноста. Писателите од Новата Ера, како Анодеа Џудит во нејзината книга во Животни Циклуси, пишуваат за чакрите во детали, вклучувајќи ги и причините за нивното појавување и функција. Друго уникатно објаснување за седумте чакри е приложено од страна на писателот и уметник Захари Селиг. Во книгата ‘’Будењето на Кундалини, нежен водич кон активирањето на чакрите и духовниот раст’’, тој приложува уникатен кодекс наречен - Релаксација - , сончева Кундалини парадигма што претставува кодекс за човечкиот систем на чакрите и спектарот на сончевата светлина, направен со цел да го поттикне Кунделини преку неговите чакра слики кој се кодирани по бои. Дополнително, некои модели на чакра системи опишуваат една или повеќе трансперсонални чакри над Круната Чакра и Чакрата Земјина Ѕвезда под стапалата. Исто така се смета дека постојат многу мали чакри помеѓу главните чакри. Чакрите исто така се користат во невролингвистичкото програмирање за поврзување на НЛП логчните нивоа, со духовните цели на круната, интелектуалните на челото и така натаму. Посебно објаснување за моделот за системот на чакрите е претставен во форма на Света геометрија или духовни симболи на древна Индија и Египет. Тоа е Анк моделот за системот на чакрите. Некои елементи се направени од метали- алуминиум, бакар, магнезиум, железо, цинк и бакаро никел. Елементите во форма на сфера ( или топка ) се направени од обоено стакло, камен, ќерамика, килибар, тиркиз, корали и различни кристали – аметсит, азурит и нефрит. {| class="prettytable" ||[[Податотека:Ankh chakras 004.jpg|Ankh model of chakras system|100px]] |[[Податотека:Ankh chakras 006.jpg|Ankh model of chakras system (step2)|100px]] |} Ваквите познати елементи се ида, пингала ,сушумна и чакрите се претставени во модел (чекор 1). Згора на тоа елементите се претставени во моделот ( чекор 2), во форма на слој од сфери од килибар, корали, тиркиз, кварц, обоено стакло, бисери, ќерамика, оникс, малахит, нефит, аметсит и азурит. == Ендокрин систем == Основното значење и ниво на постоење на чакрите се сврстува во психата. Како и да е, тука се и оние кои веруваат дека чакрите се манифестираат и фифзички. Авторот Филип Гардинер, на пример, ги опишува чакрите како метафизчки двојници на [[ендокрините жлезди]], додека [[Анодеа Џудит]] забележала значителна сличност помеѓу поставеноста на двете и улогите кои им се припишуваат. Стивен Стурџис исто така ги поврзува подолните шест чакри со посебните нервни завршетоци вдолж ‘рбетниот столб како и со жлездите. Ч.В. Лидбитер ја поврзува Ања чакрата со [[епифизната жлезда]], која е дел од ендоркиниот систем. == Спектар на Светлина == Скорашните случувања во западните учења кој датираат уште од 1940 тите укажуваат на тоа секоја чакра да се поврзе со дадена боја и кристал кој одговара. На пример, чакрата на челото се поврзува со лилјаковата, така, за да излекувате главоболка ставате лилјаков камен на челото. ваквата идеја се докажала како доста популарна и се користи од речиси сите ученици. Мерсиер ја претставува поврзаноста на енергијата на боите со науката за светлосниот спектар. -ако човечки суштества, постоиме во 49тата Октава на вибрации од спектарот на електромагнетна светлина. Под овој опсег се, едвај видливата радијантна топлина, потоа невидливата инфрацрвена, телевизиските и радиобрановите, звучните и мозочните бранови., над него се едвај видливата ултравиолетова, потоа невидливите честоти од хемикалиите и парфемите, проследени од икс - зраците, гама-зраците, радио - зраците и непознатите космички зраци. Разбирањето за постоењето и физичката форма како начин на интерпретација на светлосната енергија ќе се отвора преку физичките очи со поголем потенцијал за истражување на енергетските граници за бојата, формата и светлината кои се восприемаат како непосредна реалност. Индијанските Јоги учења се поврзуваат со посебните одлики на седумте главни чакри ( од 7 зраци на спектарот на светлина ), елементите ( како земјата, воздухот, водата и етерот), телесните сетила ( како допирот, вкусот и мирисот ), и врската со ендокрините жлезди. == Стомачен танц и чакри == Стомачното танцување со своите превиткувања и вибрации, може да ги поттикне сите чакри одеднаш. Секоја од седумте чакри е поврзана со дадена боја и кристал. На пример, за подобрување на нејзината круна Сахасрара танчерката ќе танцува со шамадан ( вибрирајќи ) и лилјакови свеќи, медитирајќи за време или пред танцот. Свандистана најчесто се подобрува кај ултра- секси танчерката која се превиткува на начин кој ги размрдува сите околу неа, таа се чувствува жива во портокалово и ја изразува сојата живост при нејзиното танцување, Среќна кога се изведува танци на подот и танцови за балансирање. == Седумте главни чакри == === Сахасрара: Чакра круна === {| border="0" |width=170 valign=top|[[Податотека:Chakra07.png|center]] |valign=top|'''[[Сахасрара]]''' обично се смета како чакра на чистата свест. Нејзината улога е слична со онаа на [[хипофизната жлезда]], која лачи поттикнувачки хормон кој е во контакт со остатокот од ендокриниот систем и се поврзува со [[централниот нервен систем]] преку [[хипоталамус]]от. За [[таламус]]от се смета дека има главна улога во физичката основа на [[свеста]]. Отсликана како цвет со илјада листови, се наоѓа на круната на главата. Сахасрара е претставена со виолетова боја и вклучува прашања како оние за внатрешната мудрост и смртта на телото. Внатрешната суштина на Сахасрара е да ја ослободува кармата, физичкото делување преку медитација, менталната активност со унверзалната свест и единство како и емоционалното делување со постоењето.<ref>The Chakra Bible, Patricia Mercier, Octopus Publishing Group Ltd., 2007, p. 302</ref> |- |} === Ајна: Чакра веѓа === {| border="0" |width=170 valign=top|[[Податотека:Chakra06.png|center]] |valign=top|'''[[Ајна]]''' (заедно со '''[[Бинду]]''', уште е позната како чакрата на [[третото око]]) е поврзана со [[епифиза]]та што го објаснува нејзиниот модел на прикажување. Епифизната жлезда е жлезда чувствителна на светлина кој го лачи хормонот [[мелатонин]] кој го регулира спиењето и будењето. Ајна се прикажува како цвет со два листа, а одговара со белата, индиго или темносината боја. Главните точки на интерес на ајна се балансирањето на вишото и нижото јас и вербата во внатрешното предводење. Внатрешната суштина на ајна е пристапот до интуицијата. Ментално, ајна управува со визуелната свест. Емоционално, ајна управува со јасновидоста на интуитивно ниво. (Забелешка: некои сметаат дека хипофизната и епифизната жлезда треба да си ги сменат местата во врска со чакрата курна и веѓа, врз основа на описот во книгата за [[кундалини]] на Артур Аолон наречена ''Силата на змијата'' или емпириско истражување.) | - |} === Висуда: Грлена чакра === {| border="0" |width=170 valign=top|[[Податотека:Chakra05.png|center]] |valign=top|'''[[Висуда]]''' се поврзува со комуникацијата и напредокот во изразувањето. Оваа чакра е паралелна со [[тироидата]], жлезда на грлото која го лачи [[тироидниот хормон]], одговорен за растот и зреењето. Се прикажува како цвет со шеснаесет ливчиња. Висуда се претставува со светло или бледо сина боја или тиркизна. Како што е споменато погоре, ги регулира себе-изразувањето и комуникацијата. Физички, висуда управува со комуникацијата, емоционално, управува со независноста, психички со непречената мисла, и духовно со смислата за безбедност. | - |} === Анахата – Срцева чакра === {| border="0" |width=170 valign=top|[[Податотека:Chakra04.png|center]] |valign=top|'''[[Анахата]]''', или '''Анахата-пури''' или '''падма–сундара''' е поврзана со [[тимусот]], кој се наоѓа во градите. Тимусот е дел од [[имуниот систем]] како и од ендокриниот систем. Тој е местото на зреење на [[Т-лимфоцит|Т–клетките]], одговорни за блокирањето на болестите на кои им влијае [[стресот]]. Анахата се прикажува како цвет со дванаесет ливчиња. Анахата се поврзува со зелената или розовата боја. Главните точки на интерес на анахата се сложените емоции, сочувство, нежност, безусловна љубов, урамнотеженост, одбивањето и благосостојбата. Физички, анахата управува со циркулацијата, емоционално, со безусловната љубов кон себеси и другите, психички со страста и духовно со посветеноста. | - |} === Манипура: Сончева плексус чакра === {| border="0" |width=170 valign=top|[[Податотека:Chakra03.png|center]] |valign=top|'''[[Манипура]]''', или манипурака се поврзува со метаболизмот и системот за варење. Манипура соодвествува со Островните или [[Лангенхансови]] кои се група клетки од [[панкреасот]], како и со [[надбубрежните жлезди]] и [[бубрежната кора]]. Ова игра важна улога во [[варењето]], претворањето на храната во телесна енергија. Прикажана е како цвет со десет ливчиња, претставена со жолтата боја. Главните точки на интерес на Манипура се личната моќ, стравот, колебливоста, оформувањето на мислење, повлеченоста и преминувањето на едноставните и основни емоции во сложени. Физички, манипура управува со варењето, емоционално, управува со личната моќ, психички со избувливоста и духовно со сите материи подложени на раст. | - |} === Свадистана: Сакрална чакра === {| border="0" |width=170 valign=top|[[Податотека:Chakra02.png|center]] |valign=top|'''[[Свадистана]]''' или '''[[адистана]]''' се наоѓа во [[карличниот појас]] и соодветсвува на тестисите и јајчниците кој лачат различни [[полови хормони]] вклучени во [[репродуктивниот циклус]]. За Свадистана се смета исто така дека е поврзана , поопшто , со генитоуринарниот систем и бубрезите.Свадистаната е прикажана како цвет со шест ливчиња и одговара на портокаловата боја. Главните точки на интерес на Свандистаната се врските, насилството, зависностите, основните емоционални потреби и задоволството. Физички, Свадистаната управува со репродукцијата, психички со креативноста, емоционално со радоста и духовно со ентузијазмот. | - |} === Муладхара: Основната чакра === {| border="0" |width=170 valign=top|[[Податотека:Chakra01.png|center]] |valign=top|'''[[Муладхара]]''', или '''коренската чакра''' е поврзана со инстинктот, сигурноста, преживувањето и со основниот човечки потенцијал. Овој центар се наоѓа во пределот помеѓу гениталиите и анусот. Иако овде нема ендокрин орган, се смета дека таа е поврзана со гонадите и бубрежната срцевина, одговорни за [[борбата]] и [[борбената одбрана]] кога му се заканува опасност на опстанокот. На ова место постои мускул кој ја регулира ејакулацијата при сексуалниот акт кај мажот. Повлечена е паралела помеѓу клеточната [[сперма]] и [[овумот]] каде што се наоѓа [[генетскиот код]] и [[кундалини]]. Муладхарата е прикажана како цвет со четири листа во црвено. Главните точки на интерес вклучуваат сексуалност, копнеж и опседнатост. Физички, Муладхара управува со сексуалноста, психички со стабилноста, емоционално со сензуалноста и духовно со чувството на сигурност. Вудроф исто така опишува седум главни чакри ( вклучувајќи ги Ајна и Сахасрара ) во другите негови индијански текстуални извори. Од најниската до најгорната тие се – Талу/Талана/Лалана, Ајна, Манас, Сома, Брамаранда, Шри (во склоп на Сахасрара), Сахасрара. | - |} == Трансперсонална чакра == ''[[Трансперсоналната чакра]]’’ според многу практиканти на медитацијата се наоѓа меѓу круната чакра. Се смета дека таа се наоѓа 4-5 прста над главата. Оваа чакра е поврзана со духовната врска помеѓу луѓето, како и со поврзаноста со Вишото јас. Оваа најниско сместена трансперсонална чакра понекогаш се смета за ‘’ѕвезда на душата’’. '‘’Трансперсоналните чакри’’’ во [[Хиндуизмот]],[[Вајрајана Будизмот]], [[таоизам|даоизмот]], во [[чигунг]] и во [[Новата ера]] се претставени како неколку чакри над главата. Трансперсоналните чакри во Хиндуизмот имаат санскртитски имиња, во Вајрајана будизмот имаат санскритски и тибетски имиња, и во Даоизмот и чигунг имаат кинески имиња. Според имињата од Новата ера, најниската трансперсонална чакра( ѕвездата на душата) се наоѓа околу 4-5 прсти над главата, средната трансперсонална чакра ( Чакрата порта кон Бога) се наоѓа околу 12 инчи над главата и највисоката трансперсонална чакра ( чакрата на вишиот портал ), се наоѓа 18 инчи над главата, оваа највисока трансперсонална чакра е наречена - виш портал- бидејќи според некои мистичари, магионичари и јогисти таа нуди пристап кон патот на душата, во други делови на универзумот, во алтернативни универзуми, до повисоки летови на постоењето, кон минатото и иднината на нашиот животен век или алтернативни животни векови преку патување низ времето напред или назад во времето, или кон други космоси. Постојат пет трансперсонални чакри над главата над споменатите седум кои се споменати и именувани во езотеричките текстови на Вајрајана Будизмот. == Чакра Земјина ѕвезда == ‘’[[Чакрата Земјина ѕвезда]]’’ е чакра за која од некој Неопагански и групи од Новата ера се верува дека постои во линија на ‘рбетот шест инчи под стапалата ( иако, човекот ќе ја носи со себеси шест инчи под Земјината површина кога чекори, и секако шест инчи под себеси кога се движи, како на пример кога лета со авион или кога се искачува по карпи.) Се верува дека таа одговара на Земјиното јадро за телото на личноста кое води кон центарот на земјата, и кога функционира правилно во координација со првата чакра ( муладхара ) дозолува човекот да биде приземјен и концентриран ( всушност да функционира правилно во однос на физичкиот лет имајќи ја способноста да има такви доблести како добро образование, да задржи работата, да ги одржува сопствените финансии, и да остане здрав добро исхранувајќи се, правејќи доволно физички вежби и не користејќи дроги за забава или истите злоупотребувајќи ги.) == Функцијата на чакрата Земјина ѕвезда == Според мрежното место на Вингмејкер – Нео паганска група од Новата ера основана во Кристчрч, Нов Зеланд, - Се смета дека преку оваа чакра ние се поврзуваме со Земјиното ниво. Оваа чакра се наоѓа 6 инчи под стапалата и соодветсвува на земјиото јадро за нашето бестежинско тело. Многу суштества на Земјиното ниво често посакувале или копнееле да бидат на друго место отколку на Земјата. Некои личности, со цел да се справат со бруталноста на Земјиното ниво, енергетски се неприземјени со што се способни да лебдат, и да се најдат во како што се чини за нив, безбедна зона... Истовремено, нема предрасуси за тоа дали нашата свест е тука или не сè додека ние сме отелотворени на Земјата. Треба да се сфати дека, ако ние сакаме да учествуваме преку нашето сегашно отелотворување во овој период на транзиција на Земјиното ниво ние треба да сме приземјени...Со тоа што сме приземјени ние можеме соодветно да реагираме со секој дел од нас на секое случување или искуство во животот со што имаме целосно искуство на нивото на земјата како и што сме целосно присутни за секое од овие искуства. == Чакрите на табаните на стапалата и дланките на рацете == Во врска со чакрата Земјина ѕвезда постои учење, во кое многу групи од [[Новата ера]] веруваат, дека постојат чакри на табаните на стапалата и на дланките на рацете. == Наводи == {{наводи}} == Литература == === Традиционални извори === * Banerji, S. C. ''Tantra in Bengal''. Second Revised and Enlarged Edition. (Manohar: Delhi, 1992) ISBN 81-85425-63-9 * {{Наведена книга | last = Saraswati | first = Swami Sivananda, MD | title = [[Kundalini Yoga]] | publisher = [[Tehri-Garhwal, India: Divine Life Society]] | date = 1953 - 2001 | isbn = 81-7052-052-5 }} * Shyam Sundar Goswami, ''Layayoga: The Definitive Guide to the Chakras and Kundalini'', Routledge & Kegan Paul, 1980. === Западна литература === * Leadbeater, C.W. ''The Chakras'' Wheaton, Illinois, U.S.A.:1926—Theosophical Publishing House—Picture of the Chakras on plates facing page 17 as claimed to have been observed by Leadbeater with his ''[[third eye]]'' [http://www.anandgholap.net/Chakras-CWL.htm Full text of the book “The Chakras” by C.W. Leadbeater with colour illustrations of the chakras:] * {{Наведена книга | author = Sharp, Dr. Michael | authorlink = Michael Sharp | year = 2005 | title = Dossier of the Ascension: A Practical Guide to Chakra Activation and Kundalini Awakening | edition=1 | publisher = Avatar Publications | isbn = 0973537930 | url = http://dossier.michaelsharp.org | access-date = 2021-08-09 | archive-date = 2012-12-21 | archive-url = https://archive.today/20121221033639/http://dossier.michaelsharp.org/ | url-status = dead }} * Guru Dharam S Khalsa and Darryl OKeeffe. ''The Kundalini Yoga Experience'' New York, NY U.S.A.:2002, Fireside, Simon & Schuster, Inc. Copyright by Baia Books Limited. Kriyans and meditations copyright Yogi Bhajan, All Rights reserved. * [[Anodea Judith|Judith, Anodea]] (1996). ''Eastern Body Western Mind: Psychology And The Chakra System As A Path To The Self''. Berkeley, California, USA: Celestial Arts Publishing. ISBN 0-89087-815-3 * {{Наведена книга | author = Dahlheimer, Dr. Volker | year = 2006 | publisher = 5th Level Publications | edition = Video clip with words and explanative grafics | title = Kundalini Shakti: Explanation of the Seven Chakras | url = http://www.youtube.com/watch?v=oXODGtPzp_Y }} == Надворешни врски == {{Wiktionary|Сhakra}} * [http://search.dmoz.org/cgi-bin/search?search=chakra Чакра]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} на [[Open Directory Project]] {{Избрана}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Њу ејџ]] [[Категорија:Хиндуизам]] [[Категорија:Медитација]] iiriikhpi4rm2duzmetg1t1zaf8tcsg Индиска култура 0 181771 5589073 5469396 2026-07-08T10:10:05Z Bjankuloski06 332 /* Архитектура */ Правописна исправка, replaced: Лотус → Лотос 5589073 wikitext text/x-wiki {{Викифицирање}} '''Културата во Индија''' е обликувана според нејзината долга историја, единствената географија, најразличната демографија и апсорција на обичаи, традицијата и идеите на некој од своите соседи, но секако и зачувување на своето античко наследство, кои биле формирани за време на цивилизацијата во долината на реката Инд<ref name="John Keay 2011">John Keay (2011), ''India: A History'', 2nd Ed – Revised and Updated, Grove Press / Harper Collins, {{ISBN|978-0-8021-4558-1}}, see Introduction and Chapters 3 through 11</ref><ref name="Mohammada, Malika 2007">Mohammada, Malika (2007), ''The foundations of the composite culture in India'', Aakar Books, {{ISBN|81-89833-18-9}}</ref> и кои продолжиле да се развиваат во Ведскиот период, прифатени или отфрлени од Будизмот, Златната Доба, Муслиманското освојување и Европската колонизација. Огромното шаренило на религијата, јазиците, обичаите и традицијата во Индија ја илустрираат оваа исклучителна мешавина, во последните пет милениуми. Различната Индиска традиција и религија кои произлегуваат од ова соединиување имале големо влијание во светот. == Религија == Индија е родно место на древните религии како што се [[Будизмот]], [[Хиндуизмот]], [[Џаинизам|Џаинизмот]] и [[Сикизам|Сикизмот]]<ref name=relind1>Adams, C. J., [http://www.britannica.com/eb/article-38030/classification-of-religions Classification of religions: Geographical], [[Encyclopædia Britannica]], 2007. Accessed: 15 July 2010</ref>. Древните религии попознати како Индиски религии претставуваат форми на светска религија веднаш до [[Аврамски религии|Аврамските]]. Денес во светот Хиндуизмот и Будизмот претставуваат трета и четврта најголема религија со околу 1.4 милијарди следбеници. Индија е една од најголемите религиозно различни нации во светот, со длабоко религиозно општество и култура. Религијата сѐ уште игра централна и дефинитивна улога во животот на поголемиот дел од населението. Процентуално 80.4% од населението во Индија се следбеници на Хиндуизмот, додека 13.4% од населението се Муслимани. Јанизмот и Сикхизмот, а особено Будизмот се влијателни не само во Индија туку и ширум светот. Исто така и [[Христијанството]] и [[Јудаизам|Јудизмот]] се застапени во Индија меѓутоа во многу мал број<ref name=relind2>{{наведено списание | doi=10.1080/15570274.2016.1184437|title = Faith and Foreign Policy in India: Legal Ambiguity, Selective Xenophobia, and Anti-minority Violence| journal=The Review of Faith & International Affairs| volume=14| issue=2| pages=31–39|year = 2016|last1 = Bauman|first1 = Chad M.| url=https://digitalcommons.butler.edu/facsch_papers/969| doi-access=free}}</ref>. И покрај силното влијание на религијата во животот на луѓето, присутен е и атеизмот заедно со толеранцијата кон другите вери. == Општество == Според Макар традиционалната индиска култура е дефинирана според релативно строгата социјална хиерархија. Тој исто така укажува на тоа дека уште од најраното детство, децата ги учат и практикуваат својата улога и место во општеството. Ова е засилено и од фактот дека верувањата во различни богови и духови имаат составна и функционлна улога во одредувањето на нивните животи. Неколку разлики како што е религијата ја делат културата. Но значитечлно посилна поделба постои кај Хиндуизмот којшто се дели на незагадени и загадени окупирања. илјадници години овие групи се предводени од строги социјални табуа. Во последните неколку години, особено во градовите, некои од овие движења избледуваат, а некои од нив дури и исчезнуваат. Нуклерните семејства стануваат централни во Индиската култура. Важните семејни врски се зацврстуваат кога одреден род, потомство или клан се одредуваат за Хинду религијата уште пред нивното раѓање. Во руралните средини сосема е нормално три до четири генерации во семејството да живеат под ист кров. Семејните проблеми најчесто се решаваат со патријахатот. Меѓу земјите во развој, Индија има релативно ниско ниво на професионална и географска подвижност. Луѓето најчесто ги бираат истите професии како и своите родители и многу ретко географски се движат во општеството. За време на националната преселба, претенциозното однесување е изоставено. Рамноправното однесување и социјалните служби се промовираат додека небитното трошење на пари се презира, а трошењето на пари за „покaжување” се смета за грев. Оваа слика е претставена дури и во политиката каде што и политичарите носат едноставна, рурална облека. == Семејствто == Во Индија со векови преовладувала традицијата на семеен заеднички систем. Тоа претставува систем на заедничко живеење кој го опфаќа и поширокото семејство, како што се на пример родителите, децата, сопругите на децата, внуците и слично. Најстариот член на семејството, најчесто најстариот маж е глава во заедничкиот индиски семеен систем и тој ги донесува сите важни одлуки и правила, додека останатите членови на семејството мора да ги почитуваат. Аранжираните бракови имаат традиција во Индиското општество со векови. Дури и денес, поголемиот дел од младите Индијци дозволуваат нивните бракови да ги планираат нивните родители или угледни членови на семејството, секако со согласност на невестата и младоженоцот. Аранжираните бракови се прават врз основа на повеќе фактори како на пример возраста, висината, личните вредности и вкусови, потеклото на нивните семејства (богатство, социјална положба), сталежот на кој припаѓаат како и дали младоженците си одговараат според хороскопските знаци. Во Индија бракот се смета за доживотен и според ова, стапката на развод е особено ниска 1.1% во споредба со стапката на развод во САД која изнесува 50%. Генерално аранжираните бркови имаат релативно ниска стапка на разводи. Стапките на развод значително се зголемиле во последните неколку години: „Мислењата во врска со оваа појава се поделени: за некои традиционалисти зголемениот број на разводи е последица на распадот на општеството, додека за некои модернисти ова е последица на зголемената моќ на жената.” Иако бракот на деца беше забранет со закон во 1860 година сепак продолжил да се практикува во некои рурални делови на Индија. Според извештајот на УНИЦЕФ „членка на советот на децата-2009” жените на возраст од 20 до 24 години биле омажени пред законската возраст од 18 и тоа 56% во руралните средини. Извештајот исто така, покажува дека 40% од браковите на деца се случиле во Индија. Индиските имиња се засновани на најразлични системи, кои се разликуваат од регион до регион. Имињата исто така можат да бидат и под влијание на сталежот, религијата или најразличните епови. Населението во Индија зборува најразлични јазици. Иако жените и мажите се рапноправни пред законот и тенденцијата кон половата еднаквост е забележителна, сепак мажите и жените имаат различни функции во општеството. Улогата на жената во општеството најчесто е вршење на домашните обврски или бесплатна работа во заедницата. Оваа мала стапка на учество е од идеолошки и историски причини. Жените и нивните проблеми се појавуваат само од 7 до 14% од времето во вестите. Во многу индиски семејства жените не поседуваат никаков имот ниту пак имаат дел од имотот на своите родители. Поради слабите спроведувања на законите за нивна заштита жените и понатаму имаат ограничен пристап до замјиштето и имотот. Во многу рурални семејства девојките и жените се подложени и на дискриминација во однос на храната, па затоа поголемиот дел се анемични или прегладнети. Тие сѐ уште се во позадина на мажите кога станува збор за приход или професија. Традиционалната хинду уметност е многу популарна меѓу жените во Индија. Исто така како популарни и влијателни се сметаат списанијата Фемина, Женска Ера и слични. == Животни == Разновидната флора и фауна во Индија, имала големо влијание врз развојот на културата во регионот. Заедничкото име за шумите со див свет во Индија е џунгла коешто било прифатено од Англиките колонии. Овој збор е застапен и во делото на Рудард Киплинг Книга за џунглата. Живот свет во Индија претставува предмет на бројни други приказни и басни. Во хиндуизмот кравата се смета како симбол на ахисма(без насилство) мајка божица која носи богатство и среќа. Поради оваа причина кравите се сметаат за најценети животни во Хинду културата и хранењето на кравите се смета како чин на обожување. == Начин на живот == === Намасте === Намасте, Намаскар или Намаскарам е најчесто употребуван поздрав во Индиското општество. Поздравот Намаскар се смета за една поформална верзија отколку останатите, и со овој поздрав се искажува длабока почит. Најчесто се користи во Индија и Непал, но и во други земји. Во Индиската и културата во Непал, овој збор се употребува за отпочнување и на пишана и на вербална комуникација. Во јогата намасте значи „Светлината во мене ја почестува светлината во тебе”, оваа изрека ја користат инструкторите за јога како и нивните ученици. Во буквален превод би значело „Ти се поклонувам”. Зборот има латинско потекло "namas" што значи поклонување, почитување и "te" што значи тебе. Кога се упатува овој поздрав најчесто е проследен со поклошување, со втиснати раце, втиснати дланки и прсти нагоре, во предниот дел на градите. Овој гест може да се направи и без зборови или пак за повикување на некој друг Бог, но сепак го има истото значење. ===Облека===http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/79/Button_reflink.png Традиционалната индиска облка за жени претствуваат носиите како и „Гадраха Цхолис”. За мажите традиционланите облеки се „Дхоти” или „Курта”. Делхи се смета за моден град во Индија и претствува домаќин на Модната недела. Во некои делови на Индија особено во селата сѐ уште се носат овие традиционални носии. Делхи, Мумбаи и Ахмедабад се места кај што луѓето најчесто одат на шопинг. Во јужна Индија и Тамил мажите носат долги бели платна во форма на панталони, а над нив носат маици, кошули или нешто друго. Жените најчесто носат долги ткаенини во шарени дезени, попратено од едноставна модерна блуза. Ова најчесто го носат помладите жени и девојките. Малите девојчиња најчесто носат „павада”, што претставува долго здолниште кое се носи под блузата и најчесто се во шарени бои. „Бинди” е дел од женскта шминка која жените ја носеле како точка на средина на челото. Традиционално црвената точка ја носеле омажените жени во Индија, но сега претставува дел од женската мода. Исто така „бинди” ја сметале како трето око, кое гледа она што другите очи не гледаат, а исто така го заштитува и мозокот од сонцето. ---- ---- ---- ---- ---- ---- == Празници == Индија како мулти-културна и мулти-религиска земја, празнува фестивали и празници на најразлични религии. Трите национални празници во Индија, „Денот на Независноста”, „Денот на Републиката” и „Ганди Јауанти” се прославуаат со голема ревност и ентузијазам. Покрај тоа многу држави и региони имаат локални фестивали распространети во зависност од религијата и јазикот. Одредени фестивали во Индија се прославени од сите религии. Како на пример празникот „Дивали” кој го слават Хиндузите и Јаните, како и „Будх Пурнима” која што исто така го слават Хиндузите и Будистите. Муслиманските празници како што е „Рамазан” го слават во Индија. Постојат и многу други празници кои се дел од големото шаренило на Индија и нејзината култура. == Индиска кујна == Најразличната Индиска кујна се одликува со својата софистицирана и суптилна употреба на многу зачини и билки. Секое семејство од оваа кујна се одликува со широк избор на јадења и техники за готвење. Иако поголемиот дел од индиската храна е вегетаријанска, многу традиционални јадења вклучуваат пилешко месо, јагнешно месо, риба или друг вид на месо. Храната претставуваа многу важен дел во Индиската култура и игра значајна улога во секојдневниот живот и секојдневната исхрана. Индиската кујна се резликува од регион до регион што претставува резултат на различното етничко општество. Генерално може да се подели на пет категории: Северна, Јужна, Источна, Западна и Северно-источна кујна. И покрај сета оваа разновидност, сепак постои нешто заедничко за оваа кујна. Разновидната употреба на зачини се интегрален дел од подготвовката на храната и се користат за подобрување на вксусот на една нација за создавање единствени вкусови и мириси. Индиската кујна исто така била под влијание на различни културни групи кои биле дел од нејзината историја, како што се Персијците и многу други европски колонисти. Сепак многу традиционални индиски јадења уживаат и голема популарност во светот. Индиската кујна е една од најпопуларните во светот. Историски гледано индиските зачини и билки се едни од најбараните трговски артикли. Трговијата со зачини помеѓу Индија и Европа доведе до пораст и доминација на арапските трговци. Популарноста на „кари” и многу други зачини кои потекнуваат од Индија, низ цела Азија најчесто се етикирани како „пан-азиски”. == Литература == Најраните индиски дела се пренесени усно. Санскрит литературата започнува со „Риг Веда” што претставува колекција на свети химни кои датираат од 1500-1200 година пред нашата ера. Санскрит еповите „Рамајана” и „Махабхарата” се појавуваат кон крајот на првиот милениум пред нашата ера. Класичната санскрит литература била во подем во првите неколку векови на првиот милениум. Во средновековниот период, книжевноста во Каннада и Телугу се појавува во деветтиот и единаесеттиот век, проследена со малезиските дела од 12 век. Во овој период, литературата на бенгалски, маратски и други хинду дијалекти започна да се појавува исто така. Едни од најпознатите индиски писатели се Тагоре, Рамдари, Барати и многу други. Во современта индиска литеаратура постојат и две книжевни награди кои се доделауваат секоја година на писатели низ целата територија на Индија. === Поезија === Илустрација на Битката кај „Куркшетра”. Со повеќе од 74.000 стихови, долги пасуси проза и околу 1.8 милиони зборови во целост, „Махабхарата” е една од најдолгите епски песни во светот. Индија се одликува со силна поетска традиција, како и прозни композиции. Поезијата често е тесно поврзана со музичките традиции и многу од поезијата може да се препише на религиозните движења. Писателите и филозофите исто така се сметаат за кфалификувани поети. Во денешно време поезијата служи како едно многу битен, ненасилен инструмент на национализмот за време на индиските движења за слобода. Познати современи примери на оваа традиција може да се најдат во личности како што се Рабиндранат Тагоре во поново време и поети како Басава, Кабир и Парандарадаса во средниот век, како и епови од антички времиња. Два примери на поезијата на Тагоре служат како национални химни и во Индија и во Бангладеш. === Епови === „Рамајана” и „Махабхарата” се едни од најстарите зачувани и сѐ уште добро познати епови на Индија, некои од нивните верзии се усвоени како епови во Јуисточни азиски земји како Тајланд, Малезија и Индонезија. Покрај ова постојат и пет епови на класичниот тамилски јазик. == Музика == Музиката во Индија се сотои од најразлични типови на музика како на пример: религиозна, фолк, поп и класична музика. Од најстарите сочувани примери на индиската музика се мелодиите на "Самаведа" која сѐ уште се изведува во одредени индиски ритуали. Во поглед на класичната музика, Индија е под силно влијание на Хинду текстовите. Постојат два разлини стила: Карнатска и Хинду музика. Познати се по употребата на мелодични режими и опфаќаат милениумска историја која се развивала во повеќе епохи. Музиката останува инструментална на религионата инспирација, додека културното изразување е само за забава. Карнатскта музика се смета за религозна музика и Парандаранаса се смета како „татко на карнатската музика”, и неговите песни најчесто се состоеле со поздрави за Бога и се верува дека напишал околу 475.000 песни на индиски јазик, но само 1000 се познати денес. === Индиски танци === Индиските танци се поделени на класични и фолк танци. Индија се одликува со многу ора, народни танци како и осум балетски форми, со наративни форми и митолошки елементи, на кои им е доделен статус на класични танци од страна на „Националната Академија за Музика, Танц и Драма”. „Калари” се смета за една од најстарите боречки вештини во светот. Калари и како многу други подоцна формирани боречки вештини се претпоставува дека патувале сè до Кина како и Будизмот и се развиле во светски познатото Кунг-фу, а во Индија постојат и многу други општо познати боречки вештини. == Драма и театар == Индиската драма и театар имаат имаат долга историја како и нивната музика и танцувањето. Една од најстарите преживеани драми со традиција од 2000 години е драмата „Керала” која потекнува од Индија. Драмите на Баса се исто така доста поуларни. Во народната традиција театарот е многу популарен во различни јазични региони во Индија. Покрај тоа Индија се одликува и со богата традиција на куклен театар од вториот век пред нашата ера, според тоа театарот има значајна улога во живото на луѓето во Индија. == Ликовна уметност == Најраните ликовни индиски дела претсатвуваат камените слики кои датираат од пред-историски времиња, а некои од нив дури и од камена доба. Античките слики ги опишуваат најраните анегдоти кои биле заеднички за семејставата во тој период и ги отсликуваат претежно луѓето и нивниот начин на живот. Многу пештерски пронајдени слики сведочат за љубовта кон натурализмот. Раната и средновековната уметност во Индија е Хинду уметноста или будизмот. Раја Рави Варма е една од класичните уметници во средновековна Индија. Денес постојат и многу модерни уметници во Индија кои ја претставуваат новата ера на индиската уметност, која што укажува на светска уметност за директно обединување во индски класичен стил. А голем дел од Индиските уметници имаат стекнато и меѓународни признавања. == Вајарство == Првите скулптури во Индија датираат од цивилизацијата во Индиската долина, каде што се откриени камени и бронзени фигури. Подоцна со развојот на Хиндуизмот, Будизмот и Јанизмот, Индија започна со производство на одредени сложени бронзи, како и црковни резби. Некои големи храмови како на пример „Елора”, не биле изградени со блокови туку со помош на цврсти карпи. Склуптурите произведени во северно-западна Индија од плочник или глина, покажуваат силна комбинација на класично индиско и хеленско влијание, а во некои делови дури и грчко-римско влијание. Песочните скулпури во „Махтуара” се развивале речиси истовремено. Во периодот од четвртиот до шестиот век, скулптурите постигнаа многу високи стандарди во деликатес моделирањето. Еволуирањето на овие и други стилови во Индија водат кон класичната индиска уметност, која придонела за развојот на будистичките и хинду скулптурите во Југоисточна, Централна и Источна Азија. == Архитектура == Индиската архиктектура опфаќа мноштво изрази низ времето и просторот, како и постојано апсорбирање на нови идеи. Резултатот е низа архитектонски производствени развои, кои сепак го задржуваат определениот износ на континуитет низ историјата. Некои од најраните архитектонски прозиводи се забележуваат кај индиската цивилизација во долината на реката Инд 2600-1900 година п.н.е. , која е окарактеризирна со добро испаланирани градови и куќи. Религијата овде се чини дека не одиграла некоја значајна улога во планирањето и уредувањето на овие градови. За време на империјата на Мауриа и Гипта како и нивните наследници, неколку будистички архитектонски комплекси како што се пештерите „Ајанта” и „Елора” биле изградени. Подоцна во Индија доаѓа до изградба на голем број Хинду храмови кои постојат и ден денес. Будистичките храмови како и Хинду храмовите изградени во Индија покажуваат силно влијание врз југоисточната Азиска архитектура, бидејќи се изградени во стилови речиси идентични со традиционалните индиски верски објекти. Хинду храмот во Делхи е еден од најголемите во светот. Традиционалнито систем на „Ваасту Схастра” се користи како и индиската верзија на „фенг шуи” кои влијаат врз планирањето на градовите, архитектурата и ергономијата. Не е јасно кој од овие два системи е постар но тие содржат одредени сличности. Фенг шуи се почесто се користи низ целиот свет. Иако вториот систем е концептулано сличен на фенг шуи, кој исто така се обидува да го усогласи протокот на енергија низ домот (исто така наречен и животна сила), сепак тој се разликува во одредени детали, како на пример како одредени предмети или материјали треба да бидат насочени и поставени во собите во домот. Со доаѓањето на исламското влијание од запад, индиската архитектура е адаптирана да им овозможи на традициите од новата религија нивни нови творби кои често се користат како стереотипни симболи на Индија. Колонијалното владеење на Британската Империја го предвидела развојот на Индо-сараценскиот стил, како и мешањето на некои други стилови како на пример Европските Готи. Меморијалната „Викторија” и „Викторија Терминус” се забележителни примери. Идиската архитектура имала значително влијание врз источна и југоисточна Азија, како резултат на ширењето на Будизмот. Голем број на индиските архитектонски карактериситики како што се храмовите „Могила или Ступа” како и многу други, станаа познати симболи на азиската култура кои опширно се застапени во источна и југоисточна Азија. Централната кула исто така се нарекува и „винаман”. Додека јужните храмови се одликуваат со комплексност и величевственост. Современата индиска архитектура е повеќе космополит. Градовите се многу компактни и густо населени, кои се одликуваат со многу високи згради. Последните архитектонски дела како што се „Лотос Храмот”, како и останатите современо урабни развои на Индија се доста значајни за самата земја. == Рекреација и спорт == Во областа на спорт и рекреација Индија се одликува со широк спектар на игри. Модерните источни боречки вештини се смета дека потекнуваат од античките игри и боречки вештини од Индија, а се верува дека некои од овие игри биле пренесени во странски земји, каде што биле дополнително адаптирани и модернизирани. Традиционалните спортски игри ги вклучуваат и „кабадди” и „гилли-даданда” кои се играат во повеќето делови на земјата. Неколку игри кои беа воведени во Индија за време на Британскиот раџ станаа доста популарни во Индија како на пример хокеј на трева, фудбал, а особено крикет. Иако хокеј натрева претставува официјално национален спорт во Индија, крикет е далеку најпопуларниот спорт и тоа не само во Индија туку и на целиот потконтинет, каде што дел од популацијата се занимава професионално со овој спорт. Крикетот од неодамна се користи и како форум за дипломатки односи меѓу Индија и Пакистан. Двата тима од овие две земји се сретнуваат еднаш годишно и овие натпревари се доста страствени и за двете страни. Во одредени области или региони се игра и поло. Внатрешните и надворешни игри како шах, трки, играње карти и други национални игри се доста полуларни. Но она што е од особена важност дека шахот бил измислен во Индија. Игрите со примена насила и брзина доживеале вистински бум во Индија. Во Античка Индија постоеле и голем број на игри со камења и прачки. Античките индијци се натпреварувале и во трки со кочии, стрелашво, уметност, воени тактики, кревање тежина, борење, лов, пливање и трчање. == Популарни медиуми == Индиската телевизија започна со работа во 1959 година во Њу Делхи и тоа претежно со образовна програма. Програмирањето на малите екрани во Индија започна во средината седумдесеттите. Во тој период постоел само еден национален канал кој бил во сопственост на Владата. Во 1982 година започнала телевизиската револуција под влијание на азиските игри во Њу Делхи, истата година Индија го добила и првиот телевизор во боја. „Рамајана и Махамбарат” беа едни од најпопуларните произведени тв-серии. Кон крајот на осумдесеттите многу луѓе започнаа да купуваат телевизори. Иако постоел само еден канал, сепак телевизката програма била презаситена. Поради оваа причина Владата отвори уште еден канал кој претставувал дела од националните програми и дел од регионалните. Овој канал бил познат како „ДД2” а подоцна како „ДД Метро”, и овие два канали биле емитувани взаемно. Во 1991 година Владата го ослободи својот пазар со негово отворање на кабелска телевизија. Оттогаш постои голем опсег во бројот на канали на располагање. Денес, Индискиот „Сребрен Екран” претставува огромна индустрија, која емитува илјадници програми ширум Индија. Малите екрани произведоа безброј славни личности, а некои од нив постигнале дури и светска слава. Тв- новелите се најзастапени и најпопуларни кај домаќинките и постарата популација. Некои мали и непознати глумци се здобиле со огромна слава во „Боливуд”. Индиската телевизија денес има многу канали кои се доста слични на западните, како на пример „картоон нетворк” и „МТВ Индиа”. == Филм == „Боливуд” е неформалното име дадено на популарната Мумбаи-заснована филмаска индустрија во Индија. „Боливуд” како и другите поголеми филмски индустрии претставуваат поширока индиска филмска индустрија, чиј резултат се смета за најголем во светот во однос на бројот на произведените филмови и бројот на распродадени билети за кино претстави. Во Индија не само што има славни глумци туку постојат и голем број на филмски критичари. Со отворањето на економијата во последните години и резултат на изложеноста на светските кина, вкусот на публиката се менува. Но и покрај тоа индиската филмска индустрија ја задржува својата популарност. == Дополнителна литература == * {{Наведена книга |last= Nilakanta Sastri|first= K.A.|title= A history of South India from prehistoric times to the fall of Vijayanagar|origyear=1955|year=2002|publisher= Indian Branch, Oxford University Press|location= New Delhi|isbn= 0-19-560686-8}} * {{Наведена книга |last= Narasimhacharya|first= R|title= History of Kannada Literature|origyear=1988|year=1988|publisher= Asian Educational Services|location= New Delhi, Madras|isbn= 81-206-0303-6}} * {{Наведена книга |last= Rice|first= B.L.|title= Mysore Gazatteer Compiled for Government-vol 1|origyear=1897|year=2001|publisher= Asian Educational Services|location= New Delhi, Madras|isbn= 81-206-0977-8}} * {{Наведена книга |last= Kamath|first= Suryanath U.|title= A concise history of Karnataka: from pre-historic times to the present|origyear=1980|year= 2001|publisher= Jupiter books|location= Bangalore|oclc= 7796041|id= {{LCCN|809|0|5179}}}} * Varma, Pavan K. ''Being Indian: Inside the Real India''. (ISBN 0-434-01391-9) * [[Mark Tully|Tully, Mark]]. ''No Full Stops in India''. (ISBN 0-14-010480-1) * [[V.S. Naipaul|Naipaul, V.S]]. ''[[India: A Million Mutinies Now]]''. (ISBN 0-7493-9920-1) * Grihault, Nicki. ''India - Culture Smart!: a quick guide to customs and etiquette''. (ISBN 1-85733-305-5) * Manjari Uil, ''Foreign Influence on Indian Culture (c.600 BC to AD 320)'', (ISBN 81-88629-60-X) == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.culturopedia.com Индиска уметност] * [http://www.indiancultureonline.com IndianCultureOnline.com - страница за индиска култура] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20191019105020/http://indiancultureonline.com/ |date=2019-10-19 }} * [http://www.sscnet.ucla.edu/southasia/Culture/culture.html Култура во Индија] * [http://www.kamat.com/indica/culture/ Вовед во индиската култура] [[Категорија:Индиска култура|Култура во Индија]] e7xflgg9yshtl44ne52hcopszsd5pn3 5589106 5589073 2026-07-08T10:18:56Z Bjankuloski06 332 5589106 wikitext text/x-wiki {{Викифицирање}} '''Културата во Индија''' е обликувана според нејзината долга историја, единствената географија, најразличната демографија и апсорција на обичаи, традицијата и идеите на некој од своите соседи, но секако и зачувување на своето античко наследство, кои биле формирани за време на цивилизацијата во долината на реката Инд<ref name="John Keay 2011">John Keay (2011), ''India: A History'', 2nd Ed – Revised and Updated, Grove Press / Harper Collins, {{ISBN|978-0-8021-4558-1}}, see Introduction and Chapters 3 through 11</ref><ref name="Mohammada, Malika 2007">Mohammada, Malika (2007), ''The foundations of the composite culture in India'', Aakar Books, {{ISBN|81-89833-18-9}}</ref> и кои продолжиле да се развиваат во Ведскиот период, прифатени или отфрлени од Будизмот, Златната Доба, Муслиманското освојување и Европската колонизација. Огромното шаренило на религијата, јазиците, обичаите и традицијата во Индија ја илустрираат оваа исклучителна мешавина, во последните пет милениуми. Различната Индиска традиција и религија кои произлегуваат од ова соединиување имале големо влијание во светот. == Религија == Индија е родно место на древните религии како што се [[Будизмот]], [[Хиндуизмот]], [[Џаинизам|Џаинизмот]] и [[Сикизам|Сикизмот]]<ref name=relind1>Adams, C. J., [http://www.britannica.com/eb/article-38030/classification-of-religions Classification of religions: Geographical], [[Encyclopædia Britannica]], 2007. Accessed: 15 July 2010</ref>. Древните религии попознати како Индиски религии претставуваат форми на светска религија веднаш до [[Аврамски религии|Аврамските]]. Денес во светот Хиндуизмот и Будизмот претставуваат трета и четврта најголема религија со околу 1.4 милијарди следбеници. Индија е една од најголемите религиозно различни нации во светот, со длабоко религиозно општество и култура. Религијата сѐ уште игра централна и дефинитивна улога во животот на поголемиот дел од населението. Процентуално 80.4% од населението во Индија се следбеници на Хиндуизмот, додека 13.4% од населението се Муслимани. Јанизмот и Сикхизмот, а особено Будизмот се влијателни не само во Индија туку и ширум светот. Исто така и [[Христијанството]] и [[Јудаизам|Јудизмот]] се застапени во Индија меѓутоа во многу мал број<ref name=relind2>{{наведено списание | doi=10.1080/15570274.2016.1184437|title = Faith and Foreign Policy in India: Legal Ambiguity, Selective Xenophobia, and Anti-minority Violence| journal=The Review of Faith & International Affairs| volume=14| issue=2| pages=31–39|year = 2016|last1 = Bauman|first1 = Chad M.| url=https://digitalcommons.butler.edu/facsch_papers/969| doi-access=free}}</ref>. И покрај силното влијание на религијата во животот на луѓето, присутен е и атеизмот заедно со толеранцијата кон другите вери. == Општество == Според Макар традиционалната индиска култура е дефинирана според релативно строгата социјална хиерархија. Тој исто така укажува на тоа дека уште од најраното детство, децата ги учат и практикуваат својата улога и место во општеството. Ова е засилено и од фактот дека верувањата во различни богови и духови имаат составна и функционлна улога во одредувањето на нивните животи. Неколку разлики како што е религијата ја делат културата. Но значитечлно посилна поделба постои кај Хиндуизмот којшто се дели на незагадени и загадени окупирања. илјадници години овие групи се предводени од строги социјални табуа. Во последните неколку години, особено во градовите, некои од овие движења избледуваат, а некои од нив дури и исчезнуваат. Нуклерните семејства стануваат централни во Индиската култура. Важните семејни врски се зацврстуваат кога одреден род, потомство или клан се одредуваат за Хинду религијата уште пред нивното раѓање. Во руралните средини сосема е нормално три до четири генерации во семејството да живеат под ист кров. Семејните проблеми најчесто се решаваат со патријахатот. Меѓу земјите во развој, Индија има релативно ниско ниво на професионална и географска подвижност. Луѓето најчесто ги бираат истите професии како и своите родители и многу ретко географски се движат во општеството. За време на националната преселба, претенциозното однесување е изоставено. Рамноправното однесување и социјалните служби се промовираат додека небитното трошење на пари се презира, а трошењето на пари за „покaжување” се смета за грев. Оваа слика е претставена дури и во политиката каде што и политичарите носат едноставна, рурална облека. == Семејствто == Во Индија со векови преовладувала традицијата на семеен заеднички систем. Тоа претставува систем на заедничко живеење кој го опфаќа и поширокото семејство, како што се на пример родителите, децата, сопругите на децата, внуците и слично. Најстариот член на семејството, најчесто најстариот маж е глава во заедничкиот индиски семеен систем и тој ги донесува сите важни одлуки и правила, додека останатите членови на семејството мора да ги почитуваат. Аранжираните бракови имаат традиција во Индиското општество со векови. Дури и денес, поголемиот дел од младите Индијци дозволуваат нивните бракови да ги планираат нивните родители или угледни членови на семејството, секако со согласност на невестата и младоженоцот. Аранжираните бракови се прават врз основа на повеќе фактори како на пример возраста, висината, личните вредности и вкусови, потеклото на нивните семејства (богатство, социјална положба), сталежот на кој припаѓаат како и дали младоженците си одговараат според хороскопските знаци. Во Индија бракот се смета за доживотен и според ова, стапката на развод е особено ниска 1.1% во споредба со стапката на развод во САД која изнесува 50%. Генерално аранжираните бркови имаат релативно ниска стапка на разводи. Стапките на развод значително се зголемиле во последните неколку години: „Мислењата во врска со оваа појава се поделени: за некои традиционалисти зголемениот број на разводи е последица на распадот на општеството, додека за некои модернисти ова е последица на зголемената моќ на жената.” Иако бракот на деца беше забранет со закон во 1860 година сепак продолжил да се практикува во некои рурални делови на Индија. Според извештајот на УНИЦЕФ „членка на советот на децата-2009” жените на возраст од 20 до 24 години биле омажени пред законската возраст од 18 и тоа 56% во руралните средини. Извештајот исто така, покажува дека 40% од браковите на деца се случиле во Индија. Индиските имиња се засновани на најразлични системи, кои се разликуваат од регион до регион. Имињата исто така можат да бидат и под влијание на сталежот, религијата или најразличните епови. Населението во Индија зборува најразлични јазици. Иако жените и мажите се рапноправни пред законот и тенденцијата кон половата еднаквост е забележителна, сепак мажите и жените имаат различни функции во општеството. Улогата на жената во општеството најчесто е вршење на домашните обврски или бесплатна работа во заедницата. Оваа мала стапка на учество е од идеолошки и историски причини. Жените и нивните проблеми се појавуваат само од 7 до 14% од времето во вестите. Во многу индиски семејства жените не поседуваат никаков имот ниту пак имаат дел од имотот на своите родители. Поради слабите спроведувања на законите за нивна заштита жените и понатаму имаат ограничен пристап до замјиштето и имотот. Во многу рурални семејства девојките и жените се подложени и на дискриминација во однос на храната, па затоа поголемиот дел се анемични или прегладнети. Тие сѐ уште се во позадина на мажите кога станува збор за приход или професија. Традиционалната хинду уметност е многу популарна меѓу жените во Индија. Исто така како популарни и влијателни се сметаат списанијата Фемина, Женска Ера и слични. == Животни == Разновидната флора и фауна во Индија, имала големо влијание врз развојот на културата во регионот. Заедничкото име за шумите со див свет во Индија е џунгла коешто било прифатено од Англиките колонии. Овој збор е застапен и во делото на Рудард Киплинг Книга за џунглата. Живот свет во Индија претставува предмет на бројни други приказни и басни. Во хиндуизмот кравата се смета како симбол на ахисма(без насилство) мајка божица која носи богатство и среќа. Поради оваа причина кравите се сметаат за најценети животни во Хинду културата и хранењето на кравите се смета како чин на обожување. == Начин на живот == === Намасте === Намасте, Намаскар или Намаскарам е најчесто употребуван поздрав во Индиското општество. Поздравот Намаскар се смета за една поформална верзија отколку останатите, и со овој поздрав се искажува длабока почит. Најчесто се користи во Индија и Непал, но и во други земји. Во Индиската и културата во Непал, овој збор се употребува за отпочнување и на пишана и на вербална комуникација. Во јогата намасте значи „Светлината во мене ја почестува светлината во тебе”, оваа изрека ја користат инструкторите за јога како и нивните ученици. Во буквален превод би значело „Ти се поклонувам”. Зборот има латинско потекло "namas" што значи поклонување, почитување и "te" што значи тебе. Кога се упатува овој поздрав најчесто е проследен со поклошување, со втиснати раце, втиснати дланки и прсти нагоре, во предниот дел на градите. Овој гест може да се направи и без зборови или пак за повикување на некој друг Бог, но сепак го има истото значење. ===Облека===http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/79/Button_reflink.png Традиционалната индиска облка за жени претствуваат носиите како и „Гадраха Цхолис”. За мажите традиционланите облеки се „Дхоти” или „Курта”. Делхи се смета за моден град во Индија и претствува домаќин на Модната недела. Во некои делови на Индија особено во селата сѐ уште се носат овие традиционални носии. Делхи, Мумбаи и Ахмедабад се места кај што луѓето најчесто одат на шопинг. Во јужна Индија и Тамил мажите носат долги бели платна во форма на панталони, а над нив носат маици, кошули или нешто друго. Жените најчесто носат долги ткаенини во шарени дезени, попратено од едноставна модерна блуза. Ова најчесто го носат помладите жени и девојките. Малите девојчиња најчесто носат „павада”, што претставува долго здолниште кое се носи под блузата и најчесто се во шарени бои. „Бинди” е дел од женскта шминка која жените ја носеле како точка на средина на челото. Традиционално црвената точка ја носеле омажените жени во Индија, но сега претставува дел од женската мода. Исто така „бинди” ја сметале како трето око, кое гледа она што другите очи не гледаат, а исто така го заштитува и мозокот од сонцето. ---- ---- ---- ---- ---- ---- == Празници == Индија како мулти-културна и мулти-религиска земја, празнува фестивали и празници на најразлични религии. Трите национални празници во Индија, „Денот на Независноста”, „Денот на Републиката” и „Ганди Јауанти” се прославуаат со голема ревност и ентузијазам. Покрај тоа многу држави и региони имаат локални фестивали распространети во зависност од религијата и јазикот. Одредени фестивали во Индија се прославени од сите религии. Како на пример празникот „Дивали” кој го слават Хиндузите и Јаните, како и „Будх Пурнима” која што исто така го слават Хиндузите и Будистите. Муслиманските празници како што е „Рамазан” го слават во Индија. Постојат и многу други празници кои се дел од големото шаренило на Индија и нејзината култура. == Индиска кујна == Најразличната Индиска кујна се одликува со својата софистицирана и суптилна употреба на многу зачини и билки. Секое семејство од оваа кујна се одликува со широк избор на јадења и техники за готвење. Иако поголемиот дел од индиската храна е вегетаријанска, многу традиционални јадења вклучуваат пилешко месо, јагнешно месо, риба или друг вид на месо. Храната претставуваа многу важен дел во Индиската култура и игра значајна улога во секојдневниот живот и секојдневната исхрана. Индиската кујна се резликува од регион до регион што претставува резултат на различното етничко општество. Генерално може да се подели на пет категории: Северна, Јужна, Источна, Западна и Северно-источна кујна. И покрај сета оваа разновидност, сепак постои нешто заедничко за оваа кујна. Разновидната употреба на зачини се интегрален дел од подготвовката на храната и се користат за подобрување на вксусот на една нација за создавање единствени вкусови и мириси. Индиската кујна исто така била под влијание на различни културни групи кои биле дел од нејзината историја, како што се Персијците и многу други европски колонисти. Сепак многу традиционални индиски јадења уживаат и голема популарност во светот. Индиската кујна е една од најпопуларните во светот. Историски гледано индиските зачини и билки се едни од најбараните трговски артикли. Трговијата со зачини помеѓу Индија и Европа доведе до пораст и доминација на арапските трговци. Популарноста на „кари” и многу други зачини кои потекнуваат од Индија, низ цела Азија најчесто се етикирани како „пан-азиски”. == Литература == Најраните индиски дела се пренесени усно. Санскрит литературата започнува со „Риг Веда” што претставува колекција на свети химни кои датираат од 1500-1200 година пред нашата ера. Санскрит еповите „Рамајана” и „Махабхарата” се појавуваат кон крајот на првиот милениум пред нашата ера. Класичната санскрит литература била во подем во првите неколку векови на првиот милениум. Во средновековниот период, книжевноста во Каннада и Телугу се појавува во деветтиот и единаесеттиот век, проследена со малезиските дела од 12 век. Во овој период, литературата на бенгалски, маратски и други хинду дијалекти започна да се појавува исто така. Едни од најпознатите индиски писатели се Тагоре, Рамдари, Барати и многу други. Во современта индиска литеаратура постојат и две книжевни награди кои се доделауваат секоја година на писатели низ целата територија на Индија. === Поезија === Илустрација на Битката кај „Куркшетра”. Со повеќе од 74.000 стихови, долги пасуси проза и околу 1.8 милиони зборови во целост, „Махабхарата” е една од најдолгите епски песни во светот. Индија се одликува со силна поетска традиција, како и прозни композиции. Поезијата често е тесно поврзана со музичките традиции и многу од поезијата може да се препише на религиозните движења. Писателите и филозофите исто така се сметаат за кфалификувани поети. Во денешно време поезијата служи како едно многу битен, ненасилен инструмент на национализмот за време на индиските движења за слобода. Познати современи примери на оваа традиција може да се најдат во личности како што се Рабиндранат Тагоре во поново време и поети како Басава, Кабир и Парандарадаса во средниот век, како и епови од антички времиња. Два примери на поезијата на Тагоре служат како национални химни и во Индија и во Бангладеш. === Епови === „Рамајана” и „Махабхарата” се едни од најстарите зачувани и сѐ уште добро познати епови на Индија, некои од нивните верзии се усвоени како епови во Јуисточни азиски земји како Тајланд, Малезија и Индонезија. Покрај ова постојат и пет епови на класичниот тамилски јазик. == Музика == Музиката во Индија се сотои од најразлични типови на музика како на пример: религиозна, фолк, поп и класична музика. Од најстарите сочувани примери на индиската музика се мелодиите на "Самаведа" која сѐ уште се изведува во одредени индиски ритуали. Во поглед на класичната музика, Индија е под силно влијание на Хинду текстовите. Постојат два разлини стила: Карнатска и Хинду музика. Познати се по употребата на мелодични режими и опфаќаат милениумска историја која се развивала во повеќе епохи. Музиката останува инструментална на религионата инспирација, додека културното изразување е само за забава. Карнатскта музика се смета за религозна музика и Парандаранаса се смета како „татко на карнатската музика”, и неговите песни најчесто се состоеле со поздрави за Бога и се верува дека напишал околу 475.000 песни на индиски јазик, но само 1000 се познати денес. === Индиски танци === Индиските танци се поделени на класични и фолк танци. Индија се одликува со многу ора, народни танци како и осум балетски форми, со наративни форми и митолошки елементи, на кои им е доделен статус на класични танци од страна на „Националната Академија за Музика, Танц и Драма”. „Калари” се смета за една од најстарите боречки вештини во светот. Калари и како многу други подоцна формирани боречки вештини се претпоставува дека патувале сè до Кина како и Будизмот и се развиле во светски познатото Кунг-фу, а во Индија постојат и многу други општо познати боречки вештини. == Драма и театар == Индиската драма и театар имаат имаат долга историја како и нивната музика и танцувањето. Една од најстарите преживеани драми со традиција од 2000 години е драмата „Керала” која потекнува од Индија. Драмите на Баса се исто така доста поуларни. Во народната традиција театарот е многу популарен во различни јазични региони во Индија. Покрај тоа Индија се одликува и со богата традиција на куклен театар од вториот век пред нашата ера, според тоа театарот има значајна улога во живото на луѓето во Индија. == Ликовна уметност == Најраните ликовни индиски дела претсатвуваат камените слики кои датираат од пред-историски времиња, а некои од нив дури и од камена доба. Античките слики ги опишуваат најраните анегдоти кои биле заеднички за семејставата во тој период и ги отсликуваат претежно луѓето и нивниот начин на живот. Многу пештерски пронајдени слики сведочат за љубовта кон натурализмот. Раната и средновековната уметност во Индија е Хинду уметноста или будизмот. Раја Рави Варма е една од класичните уметници во средновековна Индија. Денес постојат и многу модерни уметници во Индија кои ја претставуваат новата ера на индиската уметност, која што укажува на светска уметност за директно обединување во индски класичен стил. А голем дел од Индиските уметници имаат стекнато и меѓународни признавања. == Вајарство == Првите скулптури во Индија датираат од цивилизацијата во Индиската долина, каде што се откриени камени и бронзени фигури. Подоцна со развојот на Хиндуизмот, Будизмот и Јанизмот, Индија започна со производство на одредени сложени бронзи, како и црковни резби. Некои големи храмови како на пример „Елора”, не биле изградени со блокови туку со помош на цврсти карпи. Склуптурите произведени во северно-западна Индија од плочник или глина, покажуваат силна комбинација на класично индиско и хеленско влијание, а во некои делови дури и грчко-римско влијание. Песочните скулпури во „Махтуара” се развивале речиси истовремено. Во периодот од четвртиот до шестиот век, скулптурите постигнаа многу високи стандарди во деликатес моделирањето. Еволуирањето на овие и други стилови во Индија водат кон класичната индиска уметност, која придонела за развојот на будистичките и хинду скулптурите во Југоисточна, Централна и Источна Азија. == Архитектура == Индиската архиктектура опфаќа мноштво изрази низ времето и просторот, како и постојано апсорбирање на нови идеи. Резултатот е низа архитектонски производствени развои, кои сепак го задржуваат определениот износ на континуитет низ историјата. Некои од најраните архитектонски прозиводи се забележуваат кај индиската цивилизација во долината на реката Инд 2600-1900 година п.н.е. , која е окарактеризирна со добро испаланирани градови и куќи. Религијата овде се чини дека не одиграла некоја значајна улога во планирањето и уредувањето на овие градови. За време на империјата на Мауриа и Гипта како и нивните наследници, неколку будистички архитектонски комплекси како што се пештерите „Ајанта” и „Елора” биле изградени. Подоцна во Индија доаѓа до изградба на голем број Хинду храмови кои постојат и ден денес. Будистичките храмови како и Хинду храмовите изградени во Индија покажуваат силно влијание врз југоисточната Азиска архитектура, бидејќи се изградени во стилови речиси идентични со традиционалните индиски верски објекти. Хинду храмот во Делхи е еден од најголемите во светот. Традиционалнито систем на „Ваасту Схастра” се користи како и индиската верзија на „фенг шуи” кои влијаат врз планирањето на градовите, архитектурата и ергономијата. Не е јасно кој од овие два системи е постар но тие содржат одредени сличности. Фенг шуи се почесто се користи низ целиот свет. Иако вториот систем е концептулано сличен на фенг шуи, кој исто така се обидува да го усогласи протокот на енергија низ домот (исто така наречен и животна сила), сепак тој се разликува во одредени детали, како на пример како одредени предмети или материјали треба да бидат насочени и поставени во собите во домот. Со доаѓањето на исламското влијание од запад, индиската архитектура е адаптирана да им овозможи на традициите од новата религија нивни нови творби кои често се користат како стереотипни симболи на Индија. Колонијалното владеење на Британската Империја го предвидела развојот на Индо-сараценскиот стил, како и мешањето на некои други стилови како на пример Европските Готи. Меморијалната „Викторија” и „Викторија Терминус” се забележителни примери. Идиската архитектура имала значително влијание врз источна и југоисточна Азија, како резултат на ширењето на Будизмот. Голем број на индиските архитектонски карактериситики како што се храмовите „Могила или Ступа” како и многу други, станаа познати симболи на азиската култура кои опширно се застапени во источна и југоисточна Азија. Централната кула исто така се нарекува и „винаман”. Додека јужните храмови се одликуваат со комплексност и величевственост. Современата индиска архитектура е повеќе космополит. Градовите се многу компактни и густо населени, кои се одликуваат со многу високи згради. Последните архитектонски дела како што се Лотосовиот храм, како и останатите современо урабни развои на Индија се доста значајни за самата земја. == Рекреација и спорт == Во областа на спорт и рекреација Индија се одликува со широк спектар на игри. Модерните источни боречки вештини се смета дека потекнуваат од античките игри и боречки вештини од Индија, а се верува дека некои од овие игри биле пренесени во странски земји, каде што биле дополнително адаптирани и модернизирани. Традиционалните спортски игри ги вклучуваат и „кабадди” и „гилли-даданда” кои се играат во повеќето делови на земјата. Неколку игри кои беа воведени во Индија за време на Британскиот раџ станаа доста популарни во Индија како на пример хокеј на трева, фудбал, а особено крикет. Иако хокеј натрева претставува официјално национален спорт во Индија, крикет е далеку најпопуларниот спорт и тоа не само во Индија туку и на целиот потконтинет, каде што дел од популацијата се занимава професионално со овој спорт. Крикетот од неодамна се користи и како форум за дипломатки односи меѓу Индија и Пакистан. Двата тима од овие две земји се сретнуваат еднаш годишно и овие натпревари се доста страствени и за двете страни. Во одредени области или региони се игра и поло. Внатрешните и надворешни игри како шах, трки, играње карти и други национални игри се доста полуларни. Но она што е од особена важност дека шахот бил измислен во Индија. Игрите со примена насила и брзина доживеале вистински бум во Индија. Во Античка Индија постоеле и голем број на игри со камења и прачки. Античките индијци се натпреварувале и во трки со кочии, стрелашво, уметност, воени тактики, кревање тежина, борење, лов, пливање и трчање. == Популарни медиуми == Индиската телевизија започна со работа во 1959 година во Њу Делхи и тоа претежно со образовна програма. Програмирањето на малите екрани во Индија започна во средината седумдесеттите. Во тој период постоел само еден национален канал кој бил во сопственост на Владата. Во 1982 година започнала телевизиската револуција под влијание на азиските игри во Њу Делхи, истата година Индија го добила и првиот телевизор во боја. „Рамајана и Махамбарат” беа едни од најпопуларните произведени тв-серии. Кон крајот на осумдесеттите многу луѓе започнаа да купуваат телевизори. Иако постоел само еден канал, сепак телевизката програма била презаситена. Поради оваа причина Владата отвори уште еден канал кој претставувал дела од националните програми и дел од регионалните. Овој канал бил познат како „ДД2” а подоцна како „ДД Метро”, и овие два канали биле емитувани взаемно. Во 1991 година Владата го ослободи својот пазар со негово отворање на кабелска телевизија. Оттогаш постои голем опсег во бројот на канали на располагање. Денес, Индискиот „Сребрен Екран” претставува огромна индустрија, која емитува илјадници програми ширум Индија. Малите екрани произведоа безброј славни личности, а некои од нив постигнале дури и светска слава. Тв- новелите се најзастапени и најпопуларни кај домаќинките и постарата популација. Некои мали и непознати глумци се здобиле со огромна слава во „Боливуд”. Индиската телевизија денес има многу канали кои се доста слични на западните, како на пример „картоон нетворк” и „МТВ Индиа”. == Филм == „Боливуд” е неформалното име дадено на популарната Мумбаи-заснована филмаска индустрија во Индија. „Боливуд” како и другите поголеми филмски индустрии претставуваат поширока индиска филмска индустрија, чиј резултат се смета за најголем во светот во однос на бројот на произведените филмови и бројот на распродадени билети за кино претстави. Во Индија не само што има славни глумци туку постојат и голем број на филмски критичари. Со отворањето на економијата во последните години и резултат на изложеноста на светските кина, вкусот на публиката се менува. Но и покрај тоа индиската филмска индустрија ја задржува својата популарност. == Дополнителна литература == * {{Наведена книга |last= Nilakanta Sastri|first= K.A.|title= A history of South India from prehistoric times to the fall of Vijayanagar|origyear=1955|year=2002|publisher= Indian Branch, Oxford University Press|location= New Delhi|isbn= 0-19-560686-8}} * {{Наведена книга |last= Narasimhacharya|first= R|title= History of Kannada Literature|origyear=1988|year=1988|publisher= Asian Educational Services|location= New Delhi, Madras|isbn= 81-206-0303-6}} * {{Наведена книга |last= Rice|first= B.L.|title= Mysore Gazatteer Compiled for Government-vol 1|origyear=1897|year=2001|publisher= Asian Educational Services|location= New Delhi, Madras|isbn= 81-206-0977-8}} * {{Наведена книга |last= Kamath|first= Suryanath U.|title= A concise history of Karnataka: from pre-historic times to the present|origyear=1980|year= 2001|publisher= Jupiter books|location= Bangalore|oclc= 7796041|id= {{LCCN|809|0|5179}}}} * Varma, Pavan K. ''Being Indian: Inside the Real India''. (ISBN 0-434-01391-9) * [[Mark Tully|Tully, Mark]]. ''No Full Stops in India''. (ISBN 0-14-010480-1) * [[V.S. Naipaul|Naipaul, V.S]]. ''[[India: A Million Mutinies Now]]''. (ISBN 0-7493-9920-1) * Grihault, Nicki. ''India - Culture Smart!: a quick guide to customs and etiquette''. (ISBN 1-85733-305-5) * Manjari Uil, ''Foreign Influence on Indian Culture (c.600 BC to AD 320)'', (ISBN 81-88629-60-X) == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.culturopedia.com Индиска уметност] * [http://www.indiancultureonline.com IndianCultureOnline.com - страница за индиска култура] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20191019105020/http://indiancultureonline.com/ |date=2019-10-19 }} * [http://www.sscnet.ucla.edu/southasia/Culture/culture.html Култура во Индија] * [http://www.kamat.com/indica/culture/ Вовед во индиската култура] [[Категорија:Индиска култура| ]] 9yz262gf0px61v0ugoxt7a9uzjrligp Димитар Ризов 0 182552 5588858 5497727 2026-07-07T22:05:27Z Buli 2648 5588858 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име=Димитар Ризов | портрет= Dimitar Rizov circa 1915.jpg | портрет-опис = | опис=македонски револуционер и дипломат на Бугарија | роден-дата= [[1860]] | роден-место= [[Битола]], [[Македонија]] | починал-дата= [[23]] [[април]] [[1918]] | починал-место=[[Берлин]], [[Германија]] }} '''Димитар Христов Ризов''' — политички работник, публицист, дипломат, изразит германофил. Во политичкиот живот се експонирал како експонент на бугарската анексионистичка политика кон Македонија. Огорчен противник на сите акции и глумци со цел осамостојување на Македонија. Бугарски амбасадор во Рим. Уредник на списанието „Млада Бугарија“, „Македонски глас“. Ѓорче Петров го нарекувал „најопасен подривач на македонското дело“<ref>{{Наведена книга|title=Македонскиот 19 век|first=Горан Калоѓера|publisher=Македоника|year=2014|isbn=978-608-4614-59-3|location=Скопје|pages=125}}</ref>. == Образование == Најпрвин учел во бугарското училиште во Битола, а потоа своето образование го продолжува во [[Пловдив]]. По 1887 година го продолжува своето образование на Универзитетот во [[Лиеж]], [[Белгија]]. == Политичка и општествена активност во Бугарија == [[Податотека:PanicaStojanowRizoff.jpg|мини|лево|[[Коста Паница]], [[Захариј Стојанов]] и Димитар Ризов во Пловдив, 1885.]] Работи како егзрхиски инспектор на бугарските училишта во Македонија (1880 година). Во [[1884]] година се вклучува во политичкиот живот на Бугарија, и е еден од многуте Македонци кои ќе навлезаат во општество и ќе играат важна улога во политичкиот и општестевен живот на [[Бугарија]]. Тој бил член на '''''Бугарскиот таен централен револуционерен комитет''''' и учестува во подготовките за присоединување на [[Источна Румелија]] кон кнежевството Бугараија<ref>Антонова Ил., Маринкова В., ''Митев Пл., Антонов Ал., История на България - Енциклопедия А-Я, София, 2001''</ref>.Од [[6]] до [[9 септември]] [[1885]] година е член на привремената управа во Пловдив. По обединувањето на Бугарија, во периодот [[1886]]-[[87]] година, станува народен пратеник во Третото големо народно собрание. Поради честата промена на политичките ставови, Ризов го стекнал прекарот "Човек на стоте мислења. Бил политички противник на кнезот [[Фердинанд I]] поради што дури и е осуден на затвор, потоа Ризов, го прифати неговиот режим и неговата политичка линија. == Публицистика == Димитар Ризов е уредник на повеќе весници: ''"Христо Ботев"'', ''„Търновска конституция“'' (Трновски устав), орган на бугарската либерална партија, ''Самозаштита'', ''Глас Македонски'', ''Независност'', ''Млада Бугарија'' и др. Тој е автор и на книгата ''"Етнографија на Македонија"''. Во текот на 1917 година, зедно со својот брат [[Никола Ризов]] го издаваат атласот "''Бугарите во нивните историски, етнографски и политички граници'''', кој се состоел од 40 карти. == Активност меѓу македонската емиграција == По падот на владата на [[Стефан Стамболов]], Ризов и се приклучува на македонската емиграција во барањата за спроведување на реформи во Македонија врз членот 23 од [[Берлинскиот конгрес]]. Димитар Ризов учествува во формирањето на [[Братски сојуз]] на [[27 декември]] [[1894]] година во [[Софија]] зедно со [[Трајко Китанчев]], [[Никола Наумов]], [[Андреј Љапчев]], [[Наум Туфекчиев]] и [[Тома Карајовов]]<ref>''П.Константин Национлнотоослободително движение в Македония и Тракия 1893-1093, София, 1979,68''</ref>. Во меѓувреме дошло до обединување на мекедонските друштва во Бугарија, за време на првиот македонски конгрес на кој и Димитар Ризов бил делегат. Активно продолжил да учествува во општествениот и политички живот на македонската емиграција сега во рамките на ''Македонскиот Комитет'', подоцна познат како ''Врховен Македонски Комитет'' односно [[Врховен македонско-одрински комитет]]. Учествува за време на работата на Шестиот македонски конгрес на македонските друштва во Бугарија на [[1 мај]] [[1899]] година, кога за претседател на ВМК е избран [[Борис Сарафов]]. На овој конгрес станало и збор за востание во [[Македонија]], Ризов ги убедувал делегатите дека не треба да се крева востание во [[Македонија]], без бугарската влада и Русија, притоа побарл ''ВМК'' и [[ТМОРО]] да се обединат, но неговите предлози за востанието и организацијата биле отфрлени. == Трговски агент во Македонија == Во [[јуни]] [[1897]] година, бугарскиот премиер [[Константин Стоилов]] го поставил за агент при Бугарското трговско агенство во Скопје. Истовремено од бугарската влада бил задолжен да биде посредник помеѓу владата и [[ТМОРО]] . Димитар Ризов играл ''',,дволична политика'''''<ref>Ѓ. Петров, Спомени, Коресподенција...,90.</ref>",меѓутоа и покрај тоа [[Ѓорче Петров]] за него ќе каже дека '''најдобро од сите''' се држел. '''Според [[Христо Татарчев]], Ризов се држел џентлменски, ја заштитувал тезата на бугарската влада, но пред неа ги застапувал и интересите на Организацијата<ref>Ванчо Ѓорѓиев, Слобода или Смрт, Македонското револуционерно националноослободително движење во Солунскиот вилает 1893-1903 година, 247, Институт за историја -Филозофски факултет, Скопје, 2003</ref>.'''''Оваа должност Ризов ја извршувал до крајот на [[1898]] година, не можејќи да ги усоглси ставовите на владата и организацијата, си поднел оставка на должноста агент при Трговското агенство во [[Скопје]]. == Дипломатија == Од (1903-1905) година, Ризов бил бугарски дипломатски претставник во [[Цетиње]], потоа во [[Белград]](1905-1907), [[Рим]] (1908-1915) и [[Берлин]] (1915-1918) == Смрт == Димитар Ризов умира на [[23 април]] 1918 година во [[Берлин]], [[Германија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://promacedonia.org/en/dr/index_de.html Бугарите во нивните историски, етнографски и политички граници, Берлин 1917] {{Дејци на Македонскиот комитет}} {{Нормативна контрола}} {{DEFAULTSORT:Ризов, Димитар}} [[Категорија:Бугарски политичари од Македонија]] [[Категорија:Македонски борци]] [[Категорија:Дејци на ВМОК]] [[Категорија:Луѓе од Битола]] [[Категорија:Погребани на Централните софиски гробишта]] [[Категорија:Македонски преселници во Пловдив]] [[Категорија:Родени во 1862 година]] [[Категорија:Починати во 1918 година]] [[Категорија:Македонски општественици]] 2md6siexaqv3pqgjnte3xgs97zacc3q 5588859 5588858 2026-07-07T22:05:50Z Buli 2648 5588859 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име=Димитар Ризов | портрет= Dimitar Rizov circa 1915.jpg | портрет-опис = | опис=македонски револуционер и дипломат на Бугарија | роден-дата= [[1860]] | роден-место= [[Битола]], [[Македонија]] | починал-дата= [[23]] [[април]] [[1918]] | починал-место=[[Берлин]], [[Германија]] }} '''Димитар Христов Ризов''' ({{langx|bg|Димитър Христов Ризов}}; 1862 &ndash; 1918) — политички работник, публицист, дипломат, изразит германофил. Во политичкиот живот се експонирал како експонент на бугарската анексионистичка политика кон Македонија. Огорчен противник на сите акции и глумци со цел осамостојување на Македонија. Бугарски амбасадор во Рим. Уредник на списанието „Млада Бугарија“, „Македонски глас“. Ѓорче Петров го нарекувал „најопасен подривач на македонското дело“<ref>{{Наведена книга|title=Македонскиот 19 век|first=Горан Калоѓера|publisher=Македоника|year=2014|isbn=978-608-4614-59-3|location=Скопје|pages=125}}</ref>. == Образование == Најпрвин учел во бугарското училиште во Битола, а потоа своето образование го продолжува во [[Пловдив]]. По 1887 година го продолжува своето образование на Универзитетот во [[Лиеж]], [[Белгија]]. == Политичка и општествена активност во Бугарија == [[Податотека:PanicaStojanowRizoff.jpg|мини|лево|[[Коста Паница]], [[Захариј Стојанов]] и Димитар Ризов во Пловдив, 1885.]] Работи како егзрхиски инспектор на бугарските училишта во Македонија (1880 година). Во [[1884]] година се вклучува во политичкиот живот на Бугарија, и е еден од многуте Македонци кои ќе навлезаат во општество и ќе играат важна улога во политичкиот и општестевен живот на [[Бугарија]]. Тој бил член на '''''Бугарскиот таен централен револуционерен комитет''''' и учестува во подготовките за присоединување на [[Источна Румелија]] кон кнежевството Бугараија<ref>Антонова Ил., Маринкова В., ''Митев Пл., Антонов Ал., История на България - Енциклопедия А-Я, София, 2001''</ref>.Од [[6]] до [[9 септември]] [[1885]] година е член на привремената управа во Пловдив. По обединувањето на Бугарија, во периодот [[1886]]-[[87]] година, станува народен пратеник во Третото големо народно собрание. Поради честата промена на политичките ставови, Ризов го стекнал прекарот "Човек на стоте мислења. Бил политички противник на кнезот [[Фердинанд I]] поради што дури и е осуден на затвор, потоа Ризов, го прифати неговиот режим и неговата политичка линија. == Публицистика == Димитар Ризов е уредник на повеќе весници: ''"Христо Ботев"'', ''„Търновска конституция“'' (Трновски устав), орган на бугарската либерална партија, ''Самозаштита'', ''Глас Македонски'', ''Независност'', ''Млада Бугарија'' и др. Тој е автор и на книгата ''"Етнографија на Македонија"''. Во текот на 1917 година, зедно со својот брат [[Никола Ризов]] го издаваат атласот "''Бугарите во нивните историски, етнографски и политички граници'''', кој се состоел од 40 карти. == Активност меѓу македонската емиграција == По падот на владата на [[Стефан Стамболов]], Ризов и се приклучува на македонската емиграција во барањата за спроведување на реформи во Македонија врз членот 23 од [[Берлинскиот конгрес]]. Димитар Ризов учествува во формирањето на [[Братски сојуз]] на [[27 декември]] [[1894]] година во [[Софија]] зедно со [[Трајко Китанчев]], [[Никола Наумов]], [[Андреј Љапчев]], [[Наум Туфекчиев]] и [[Тома Карајовов]]<ref>''П.Константин Национлнотоослободително движение в Македония и Тракия 1893-1093, София, 1979,68''</ref>. Во меѓувреме дошло до обединување на мекедонските друштва во Бугарија, за време на првиот македонски конгрес на кој и Димитар Ризов бил делегат. Активно продолжил да учествува во општествениот и политички живот на македонската емиграција сега во рамките на ''Македонскиот Комитет'', подоцна познат како ''Врховен Македонски Комитет'' односно [[Врховен македонско-одрински комитет]]. Учествува за време на работата на Шестиот македонски конгрес на македонските друштва во Бугарија на [[1 мај]] [[1899]] година, кога за претседател на ВМК е избран [[Борис Сарафов]]. На овој конгрес станало и збор за востание во [[Македонија]], Ризов ги убедувал делегатите дека не треба да се крева востание во [[Македонија]], без бугарската влада и Русија, притоа побарл ''ВМК'' и [[ТМОРО]] да се обединат, но неговите предлози за востанието и организацијата биле отфрлени. == Трговски агент во Македонија == Во [[јуни]] [[1897]] година, бугарскиот премиер [[Константин Стоилов]] го поставил за агент при Бугарското трговско агенство во Скопје. Истовремено од бугарската влада бил задолжен да биде посредник помеѓу владата и [[ТМОРО]] . Димитар Ризов играл ''',,дволична политика'''''<ref>Ѓ. Петров, Спомени, Коресподенција...,90.</ref>",меѓутоа и покрај тоа [[Ѓорче Петров]] за него ќе каже дека '''најдобро од сите''' се држел. '''Според [[Христо Татарчев]], Ризов се држел џентлменски, ја заштитувал тезата на бугарската влада, но пред неа ги застапувал и интересите на Организацијата<ref>Ванчо Ѓорѓиев, Слобода или Смрт, Македонското револуционерно националноослободително движење во Солунскиот вилает 1893-1903 година, 247, Институт за историја -Филозофски факултет, Скопје, 2003</ref>.'''''Оваа должност Ризов ја извршувал до крајот на [[1898]] година, не можејќи да ги усоглси ставовите на владата и организацијата, си поднел оставка на должноста агент при Трговското агенство во [[Скопје]]. == Дипломатија == Од (1903-1905) година, Ризов бил бугарски дипломатски претставник во [[Цетиње]], потоа во [[Белград]](1905-1907), [[Рим]] (1908-1915) и [[Берлин]] (1915-1918) == Смрт == Димитар Ризов умира на [[23 април]] 1918 година во [[Берлин]], [[Германија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://promacedonia.org/en/dr/index_de.html Бугарите во нивните историски, етнографски и политички граници, Берлин 1917] {{Дејци на Македонскиот комитет}} {{Нормативна контрола}} {{DEFAULTSORT:Ризов, Димитар}} [[Категорија:Бугарски политичари од Македонија]] [[Категорија:Македонски борци]] [[Категорија:Дејци на ВМОК]] [[Категорија:Луѓе од Битола]] [[Категорија:Погребани на Централните софиски гробишта]] [[Категорија:Македонски преселници во Пловдив]] [[Категорија:Родени во 1862 година]] [[Категорија:Починати во 1918 година]] [[Категорија:Македонски општественици]] 18vmmuvjlh1wv73jcwvbzvflfkza9fl Портал:Религија/Избрана статија/2010/октомври 100 207983 5589087 3899707 2026-07-08T10:12:04Z Bjankuloski06 332 /* top */ Правописна исправка, replaced: Лотус → Лотос 5589087 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Chenrezigthangka.jpg|десно|140п]] '''[[Авалокитешвара]]''' — [[бодисатва]] во сожалување. Тој е еден од најраспространетите [[бодисатва|бохисатви]] во [[Махајана|махајанскиот]] [[будизам]]. Во [[Кина]] со своето културно и религиозно опкружување влијателно е тврдењето дека Авалокитешвара е од женски род, по име [[Гуан Јин]]. Во [[Таоизам|таостичката]] митологија се вели дека Гуан Јин не е во роднинска врска со Авалокитешвара. Името Авалокитешвара некаде се наоѓа и како '''Падмапани''' ("одржувач на Лотосот), а некаде и само '''Локешвара''' («господар на светот»). Во [[Тибет]] Авалокитешвара се споменува и како '''Ченрециг''' и се верува дека [[реинкарнирал]] во [[далај-лама]]та [[Кармапа]] и другите лами. Во [[Монголија]] е познат како '''Мигдјид Јанраисиг''', '''Хоншим бодисатва''', или '''Ниду-бер Ујегчи'''. ''[[Авалокитешвара|Прочитајте повеќе]]'' <noinclude>[[Категорија:Портал:Религија/Избрана статија/2010|октомври]]</noinclude> cz84b4xsmjokyw0mla5brz58uon1dul Џејмс Дин 0 758562 5589057 5509977 2026-07-08T10:05:53Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: Лотус → Лотос, лотус → лотос 5589057 wikitext text/x-wiki [[Податотека:James Dean ca 1955.jpg‎|мини|<center>Дин во 1955 година.</center>]] '''Џејмс Дин Бајрон''' ({{роден на|8|февруари|1931}} — {{роден на|30|септември|1955}}) — американски филмски глумец. Тој е културна икона, која е најдобро отелотворена во насловот на неговиот најпознатиот филм, [[Бунтовник без причина]] (1955), во кој тој глуми како проблематичен тинејџер од [[Лос Анџелес]] по име [[Џим Старк]]. Останатите две улоги го дефинираат неговиот статус на ѕвезда, како осаменикот Кол Траск во филмот [[Источно од рајот]] (1955), како и на груб земјоделец, Џет Ринг, во Џин (1956). Вечната слава и популарност на Дин, се потпираат на неговите настапи само на овие три филма, во кои кај сите ги има водечките улоги. Со неговата прерана смрт, во сообраќајна несреќа, само го зацврсти својот легендарен статус.<ref name="lifemag">{{наведени вести|url=|title=Delirium over dead star|last=Goodman|first=Ezra|date=24 September 1956|work=Life (magazine)|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|location=|pages=Vol. 41 No. 13 75–88}}</ref> Дин беше првиот добитник на посмртен [[Оскар]] во номинација за најдобар глумец со што и понатаму останува единствен глумец кој имал две посмртни номинации за глума.<ref name="KidderOppenheim2008">{{Наведена книга|author1=David S. Kidder|author2=Noah D. Oppenheim|title=The Intellectual Devotional Modern Culture: Revive Your Mind, Complete Your Education, and Converse Confidently with the Culturati|url=https://books.google.com/books?id=9KOHEPbBBbIC&pg=PA228|accessdate=21 July 2013|date=14 October 2008|publisher=Rodale|isbn=978-1-60529-793-4|page=228|quote=Dean was the first to receive a posthumous Academy Award nomination for acting and is the only actor to have received two such posthumous nominations.}}</ref> Во 1999 година, Американскиот филмски институт го рангира Дин на 18-тото место за најдобра машка филмска ѕвезда на нивните јубиларни АФИ -100 години ... 100 список на ѕвезди.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.afi.com/100Years/stars.aspx |title=AFI's 100 Years...100 Stars |publisher=American Film Institute}}</ref> ==Ран живот== Џејмс Дин е роден на 8 февруари [[1931]] година, во Севен Гејблс во апартманите во куќа во Марион, [[Индијана]], син на Винтон Дин и Милдред Вилсон. Шест години откако неговиот татко го напуштил земјоделието за да стане забен техничар, Џејмс и неговото семејство се преселуваат во [[Санта Моника]], [[Калифорнија]]. Семејството поминало неколку години таму, и судејќи според нештата, младиот Дин бил многу близок со неговата мајка. Според Мајкл Де Анџелис, таа била "единствената личност која е во состојба да го разбере него". Тој бил запишан во Брентвуд, државно училиште кое се наоѓа во Брентвуд, град кој е во соседство на [[Лос Анџелес]], кога неговата мајка починала од рак, а Дин имал девет години. Не можејќи да се грижи за неговиот син, Винтон Дин го испраќа Џејмс да живее со сестра си Ортенсе и нејзиниот сопруг Марко Винслоу, на една фарма во [[Фермоунт]], [[Индијана]], [[САД]], каде што тој бил воспитуван во верски дух. Дин побарал совет и пријателство од страна на Методистичкиот свештеник Џејмс Де Верд. Се чинело дека тој имал формативно влијание врз Дин, особено по неговите идни интереси во борбите со бикови, автомобилски трки, но и во театарот. Според Ј. Били Харбин, "Дин имал интимен однос со својот свештеник ... кој започна во неговата завршна година од средното училиште и траел повеќе години." Нивната сексуална врска подоцна била прикажана во 1994 година, во книгата, Булевар на скршени соништа: животот, времињата, и легендата за Џејмс Дин од Пол Александар. Во средно училиште, вкупните резултати на Дин биле средни. Сепак, тој бил популарен спортист во училиштето, успешен играч на [[бејзбол]] и на кошаркарските тимови, во меѓувреме студирал драма и се натпреваруваал во [[судска медицина]] преку Средношколско судската асоцијација на [[Индијана]]. По завршувањето на средното училиште Фермоунт, на 16 мај 1949 година, Дин се преселил назад во [[Калифорнија]] со неговото кусоного детективско куче, Макс, да си живее со татко му и со маќеата. Тој се запишал во [[Санта Моника]] на колеџ (Cанта Моника Колеџ) и дипломира на пред-право. Дин се префрлил во [[Лос Анџелес]] и го променил своето школување, посветувајќи се на драма, што резултирало со оддалечување од неговиот татко. Тој се заколнал во Сигма Ну братството, но никогаш не бил активен во него. Додека бил во Лос Анџелес, е избран од многу, од 350 глумци да ја игра улогата на Малком во [[Магбет]]. Во тоа време, тој, исто така, започнува со глума, во глумечката работилница на Џејмс Вајтмор. Во јануари 1951 година, тој го напушта школувањето во Лос Анџелес, за да продолжи со полно работно време, градејќи глумечка кариера. ==Глумечка кариера== [[Податотека:James_Dean_in_East_of_Eden_trailer_2.jpg‎|мини|<center>Дин во [[Источно од Рајот]] ([[1955]]).</center>]] Прво телевизиско појавување на Дин, било во телевизиска реклама на Пепси Кола. Тој се откажал од колеџот за да се работи со полно работно време и бил во улогата на Џон саканиот следбеник, во Хил број еден, во посебната велигденска програма и споредни улоги во филмовите, „Фиксна бајонета!“, „Морнари пазете се“, и „Ја видел ли некој мојата Гал?“. Единствено, тој зборува само во филмот „Морнари пазете се“, комедија на Парамаунт, каде што глумат Дин Мартин и Џери Луис. Овде Дин добива улога како боксерски тренер. Додека се мачел да добие работни места во Холивуд, Дин, исто така, работел и како паркинг надзорник, на КБС студиос, за кое време тој се запознава со Роџерс Brackett, радио-директор на рекламна агенција, кој му понудил стручна помош и насоки во својата избрана кариера, како и место за престој. Во октомври [[1951]] година, следејќи го глумецот [[Џејмс Вајтмор]] и советот на својот ментор Роџерс Бракет, Дин се преселува во [[Њујорк]]. Таму тој работел како хостес во квизот [[Победи го часовникот]]. Тој, исто така, се појавува во неколку епизоди во сериите на CBS Телевизијата, Веб, Студио Еден, и Лукс Видео [[Театар]]от, пред стекнување односно одобрување за прием на легендарното глумечко Студио, за да студира на Методи на глумецството, под надзор на Ли Стразберг. Горд на ова свое остварување, Џејмс Дин, од Студиото, во 1952 испраќа писмо до неговото семејство велејќи дека е во најголемото училиште на театарот. Дека се запознал со големите луѓе како Марлон Брандо, Џули Харис, Артур Кенеди, Милдред Данкок.... Многу малку ја имале таа чест... Тоа е најдоброто нешто што може да му се случи на еден глумец. Јас сум еден од најмладите кој им припаѓа. Кариерата на Дин беше во зародиш...Играл во повеќе епизоди од раните 1950-ти години, во телевизиски емисии, како Крафт Телевизија Театар, Роберт Монтгомери Презентс, Денџер, и Џенерал електрик театар. Една од раните улоги, за Си-Би-Ес серијалот Омнибус во епизодата "Слава во цвет", каде што Дин претставува тип на млад и незадоволен човек, што подоцна ќе се овековечи во Бунтовник без причина. (Тоа лето, во 1953 на програмата, исто така е познат по песната "Лудиот човек", една од првите драмски ТВ програми во функција на рокенролот.) Во 1954 година, Дин добива позитивни критики за театарската улога како "Бачир", за подведување на млади северноафрикански слуги, во адаптација на книгата на [[Андре Гајд]], [[Аморалист]], после која улога започнале да пристигнуваат повици од [[Холивуд]]. ===''Источно од рајот''=== Во [[1953]] година, [[режисер]]от [[Елија Казан]] е во потрага по вистински емоцијален глумец за да ја игра комплексната улога на "Кол Траск", на сценаристот Пол Озборн, со адаптација на романот на Џон Стенбек од [[1952]] година, Источно од рајот. Долгите роман се занимаваа со приказните на семејствата Траск и Хамилтон во текот на три генерации, фокусирајќи се особено на животите на последните две генерации во долината Салинас во Калифорнија, и тоа од средината на 19 век па сè до [[1910]]-те. Спротивно на тоа, филмот избра да доминира претежно ликот на Кол Траск. Првично, навидум побожен, далечен и емотивно повознемирен од неговиот брат близнак Арон, се согледува дека Кол за кратко време станува, вреден, работлив, со чувство за бизнис, па дури повеќе и од нивниот благочестив и постојано неодобрителен татко (кој го игра Рејмонд Меси), обидувајќи се да измисли зеленчук за смрзнување, и далечната мајка за Кал открива дека е мадам, во бордел(Jo Ван Флит). [[Елија Казан]], му рекол на Кал пред кастингот дека го сакал Брандо за таа улогата. Озборн го предложил Дин на Стенбек; на кого не му се допаѓало тоа да идниот нобеловец биде млад човек, но сепак сметал дека тој е идеален за таа улога. Казан започнал со кастингот за филмот, пробувајќи го релативно непознатиот млад глумец во улогата. На 8 април [[1954]] година, Дин го напушта [[Њујорк]] и се упатува кон Лос Анџелес за да го започне снимањето. глумечката изведба на Дин во филмот ја навестува улогата како Џим Старк во Бунтовник без причина. И двата лика се гневни кон остарените протагонисти и неразбрани отпадници, очајни по желба за одобрение од родителот. Голем дел од перформансите на Дин во филмот сеизведени без сценарио, вклучувајќи го и неговиот танц во областа насадена со грав и неговото фасцинантно стоење, додека се вози на кровот на колата (после барањето на неговата мајка, во блискиот град). Најпознатата импровизација во текот на филмот беше, кога татко му Кол го одби неговиот паричен подарок од 5,000 долари (понудени како репарација за бизнис загубата на татко му). Наместо да бега од својот татко како што се вели во сценариото, Дин инстинктивно се свртува кон Меси и во плач го прегрнува. Ова парче и шокантната реакција на Меси беа зачувани во филмот од страна на Казан. На Оскарите во 1955 година, Дин доби посмртна номинација за најдобар глумец во главна улога за неговиот настап во Источно од рајот, со што беше прва посмртна номинација во историјата на [[Оскари]]те. (Жан Иглс е неофицијално номинирана за најдобра споредна женска улога во 1929 година, кога правилата за избор на победникот биле различни.) ===''Бунтовник без причина''=== Дин брзо се надоврза на неговата улога во Источно од рајот, со главната улога во Бунтовник без причина, филм што ќе се покаже како многу популарен, посебно помеѓу тинејџерите. Во филмот често е цитиран како точен приказ, тинејџерскиот гнев. Во филмот кој беше во режија на [[Николас Реј]], тој глуми заедно со глумците тинејџери [[Натали Вуд]], [[Сал Минео]] и [[Денис Хопер]]. ===''Џин''=== Џин, кој беше објавен посмртно во 1956 година, го прикажа Дин како игра значајна улога со [[Елизабет Тејлор]] и [[Рок Хадсон]]. Ова се должи на неговата желба да избегне да биде типичен како Џим Старк и Кал Траск. Во филмот, тој игра Џет, тексашки нафтен богаташ. Неговата улога беше забележителна и значајна во тој филм, со цел да се прикаже една постара верзија на неговиот лик во една сцена, каде Дин си ја бојадиса косата сива и со избричен дел на челото, за да се постигне импресија на коса во опаѓање. Џин, ќе биде последниот филм на Дин. На крајот од филмот, Дин требаше да одржи еден говор во пијана состојба на банкетот, која сцена го носи името "Последната вечера", бидејќи тоа беше последната сцена, пред неговата ненадејна смрт. Дин промрморе толку тешко, што на сцената подоцна мораше да биде ре-снимена од страна на неговиот двојник, бидејќи Дин почина пред да биде завршен филмот. За Оскарите во 1956 година, Дин го доби својот втор посмртен Оскар за наоминација за најдобар глумец, токму за неговата улога во Џин. ==Тркачка кариера и "Малото копиле"== Кога Дин ја доби улогата во [[Источно од рајот]], тој самиот го купи црвениот тркачки опремен МГ - ТД, а набргу потоа, еден бел Форд [[Country Squire Woodie]] караван. Дин го надградува неговиот МГ до 1954-та, Порше 356 Speedster, со кој возеше во трки. Дин беше втор во Палм Спрингс трките во март 1955, откако возачот беше дисквалификуван, тој дојде до трето место во мај 1955 година во Бејкерсфилд и беше на четврто место на трките во Санта Моника. Подоцна овој месец, тој се повлекува од трките соочувајќи се со дефект на моторот. Во текот на снимањето на филмот Бунтовник без причина, Дин прави замена на својот 356 Speedster за едниот и единствен 90 Порше 550 Spyders. Тој потшишал договор, со кој му се забранува учествувањето на трките додека трае снимањето на филмот, но после тоа тој бил слободен да се трка повторно. Поршето беше, всушност, само привремена кола на Дин, откако му е доставен супериорниот Лотус Mk. Тој му беше потребен автомобил за да продолжи да се натпреварува на трките во Салинас, Калифорнија. Поршето 550 на Дин му беше приспособено од страна на Џорџ Барис, кои ќе оди за да го дизајнира Бетмобилот. Диновото "Порше" било нумерирано со бројот 130 на предната страна и одпозади. Колата имала клупа за седење (наместо класични седишта) и две црвени ленти во задниот дел на предната хауба. На колата и е даден прекар "Малото копиле". Прекарот бил даден од страна на Бил Хикман, неговиот јазичен тренер за филмот Џин. Дин го ангажирал автомобилскиот сликар и уметник за тетоважи Дин Џефрис за да наслика мало копиле на автомобилот. Кога Дин му се претстави на глумецот Алек Гинис надвор пред еден ресторан, тој побара од него да погледне во Спајдерот. Алек Гинис, загледувајќи се во воодушевувачкиот автомобил, му се обратил на Дин со зборовите: „ Доколку влезеш во тој автомобил, ќе те најдат мртов во него до истово време следната недела “. Оваа средба се случила на 23 септември [[1955]] година, седум дена пред смртта на Дин. ==Лични односи== Сценаристот [[Вилијам Баст]], беше еден од најблиските пријатели на Дин, факт кој е признаен од страна на семејството на Дин.<ref name="Perry, George">Perry, George, ''James Dean'', London, New York: DK Publishing, 2005, p. 68 ("Authorized by the James Dean Estate")</ref> Според Баст кој бил првиот биограф на Дин (1956), тие биле цимери во [[Лос Анџелес]], а подоцна и во [[Њујорк]], и го познавал Дин во текот на последните пет години од неговиот живот. Педесет години по смртта на Дин, тој истакна дека во нивното пријателство е вклучена и одредна сексуална интимност.<ref name="Bast133183232">{{harvnb|Bast|2006|pages=133, 183–232}}</ref> Рано во кариерата на Дин, откако го потпишал договорот со "Ворнер брадерс", објавува студиото, Одделението за односи почнало со генерирање на приказни за љубовните врски на Дин со различни млади глумецки кои претежно биле подведувани на муштерии од страна на холивудскиот агент на Дин, Дик Клејтон. Студиските соопштенија за јавноста исто така го групират Дин заедно со уште двајца други глумци, [[Рок Хадсон]] и [[Таб Хантер]], кои биле наречени ергени кои сè уште не нашле време за да се посветат на една жена. "Тие велат дека нивните филмски проби се во спротивност со нивните проби за брак."<ref>Michael DeAngelis, ''Gay Fandom and Crossover Stardom: James Dean, Mel Gibson and Keanu Reeves'', p. 98.</ref> Најдобро запаметен однос на Дин беше со младата италијанска глумица Пјер Анџели, која ја сретнал додека Анџели била на снимање на филмот Сребрениот колеж на соседот Варнер, и со која си размениле предмети и накит како знак за љубов. Мајката на Анџели се изјаснила дека не го има одобрено тој однос, бидејќи Дин не бил од Католичката вера. Во својата автобиографија, режисерот на Источно од рајот, [[Елија Казан]], при отфрлањето на идејата дека Дин би можел да има успех со жените, тврде дека тој ги има слушано при гласното водење љубов во соблекувалната на Дин. Казан беше цитиран велејќи за Дин дека "Тој секогаш имаше неизвесни односи со девојките."<ref name="Fade to Black">{{Наведена книга|last1=Donnelley|first1=Paul|title=Fade to Black: A Book of Movie Obituaries|date=2003|publisher=Omnibus Press|location=London, England|isbn=978-0711995123|page=31}}</ref> За многу кратко време приказната за љубовна афера на Дин и Анџели, беше дури и промовирана од страна на самиот Дин, кој ги задоволи и потврди разните озборувања од страна на колумнистите, како и на неговата филмаска партнерка, Џули Харис, која во интервју објави дека Дин и рекол дека е лудо заљубен во Анџели. Сепак, во почетокот на октомври 1954 година, Анџели неочекувано ја објавува, односно ја обелоденува нејзината веридба со италијанско-американскиот пејач Вик Дејмон, вест која предизвикала огромна нервоза кај Дин. Веќе следниот месец, Анџели стапила во брак со Дејмон и колумнистите за жолтиот печат објавиле дека Дин, или некој облечен како него ја следел свадбата од другата страна на патот со мотор. Меѓутоа, кога Баст го испрашувал за изјавите по весниците, Дин негирал дека тој би сторил нешто толку глупаво, а Баст, како и Пол Александар, сметал дека односот бил само публицитетен трик.<ref name="Boulevard2">Alexander, Paul, ''Boulevard of Broken Dreams: The Life, Times, and Legend of James Dean'', New York: Viking, 1994</ref><ref>{{harvnb|Bast|2006|page=197}}</ref> Пјер Анџели само еднаш има зборувно за односот со Дин, и тоа во нејзиниот подоцнежен живот, во едно интервју, давајќи живописни описи на романтични состаноци на плажа. Диновиот биограф Џон Хавлет, ќе рече дека сето тоа изгледало како пуста фантазија, како што тврди Баст. глумицата [[Лиз Шеридан]] тврди дека таа и Дин имале една кратка афера во [[Њујорк]]. Во своите мемоари, таа исто така вели дека Дин имал сексуална вмешаност со режисерот [[Роџерс Бракет]], и ја опишува својата негативна реакција на оваа ситуација. Сепак, Баст е скептичен дали Дин и Шеридан имале вистинска љубовна афера бидејќи тие не поминувале многу време заедно. Дин го избегнал [[регрутирање]]то со тоа што се декларирал како хомосексуалец, нешто кое во тоа време било класифицирано од страна на американската влада како ментално нарушување. Кога бил прашан за ова, тој рекол: "Не, јас не сум хомосексуалец. Но, јас исто така нема да одам низ животот со едната рака врзана позади мојот грб." ==Смрт== Непосредно пред почетокот на снимањето на филмот Источно од рајот, Дин се спријателил со коњскиот тренер Монти Робертс. Робертс го претставил Дин во јавноста помеѓу луѓето од таа бранша по што двајцата станале многу блиски пријатели. Дин планирал да се сретне со Робертс набргу по завршувањето на трката на 30 септември, за да разговараат околу плановите за изградба на ранчот, кој ќе биде во сопственост на Дин, но под менаџерство на Робертс. Робертс и неговата сопруга беа првите луѓе кои ќе разберат за смртта на Дин преку телефонскиот повик, од страна на автомобилскиот механичар на Дин, Ролф Вутерик, веднаш по инцидентот, повик во кој Вутерик одвај промрморел со скршена вилица дека Дин починал. Робертс и неговото семејство не присуствуваа на погребот на Дин, бидејќи, иако двајцата се сметале себеси за 'браќа', нивното пријателство им било непознато за семејството на Дин. На 30 септември 1955 година, Дин заедно со неговиот механичар Ролф Вутерик тргнале од „Натпреварувачки мотори ", каде што го подготвувале тркачкото Порше 550 Spyder тоа утро, за спортската автомобилска трка во Салинас, Калифорнија. Дин планирал поршето да го испроба возејќи го до местото на натпреварувањето Салинас, а приколката да е закачена зад неговиот Нов Ford Country Squire караван, управуван од Хикман и фотографот Санфорд Рот, кој беше со план да направи фото приказна за Дин на трките. Во последен момент, Дин одлучува да го вози Spyder-от, откако воочил дека е потребно повеќе време за да може да се запознае со автомобилот. Во 15:30, Дин беше казнет во Метлер станицата, во [[Керн Каунти]], за возење 65 милји на час (105 километри на час), во зона каде што е дозволено ограничување до 55 милји на час (89 километри на час). Возачот на Фордот беше казнет за возење 20 милји на час (32 километри на час) над границата од дозволенот, затоа што ограничувањето на брзината за сите возила кои влечат приколка зад себе била 45 милји на час (72 километри на час). Подоцна возејќи тој се одлепил од Фордот оставајќи го далеку зад себе, а овие пак застанале во едно мало место со име „Напуштена планина“, за да наполнат гориво, и се сретнале со колегата тркач Ленс Ревентлоу. По напуштањето на месноста „Напуштена планина“, Дин возел кон запад на патот 466, подоцна Државен пат 46, источно од [[Cholame]], [[San Luis Obispo County]], кога црно-бел автомобил Форд Тјудор купе од 1950 година, управуван во спротивна насока од страна на 23 годишниот Кал Поли кој бил студент, се префрлил на државниот пат број 41 преминувајќи во лентата на Дин. Така, двата автомобили се судриле директно еден со друг. Според една приказна објавена на 1 октомври 2005, во издание на "Лос Анџелес тајмс“, Калифорнискиот патролен полицаец Рон Нелсон и неговиот партнер биле на кафе пред завршувањето на смената во Пасо Роблес, кога биле повикани на местото на несреќата, каде што се видело несвесното тело на Дин и силното негово дишење додека веќе се наоѓал во амбулантното возило на Прва помош. Болничарите укажувале прва помош на Вутерик кој бил исфрлен од автомобилот и лежел на работ од патот до оштетеното Порше – Спајдер, во едвај свесна состојба, но преживеа со скршена вилица и други повреди. Џејмс Дин бил однесен во [[Пасо Роблес]] болницата, каде што бил прогласен за мртов веднаш по пристигнувањето, во 17:59 часот, од страна на лекарите кои биле присутни во собата за итни случаи. Неговите последни зборови, изговорени токму пред судирот, биле кога Вутерик му рекол на Дин да успори кога го виделе автомобилот Форд купе пред нив како вози во нивната лента, и се вели дека биле: "Тоа момче мора да се тргне кога ... ќе не види нас. " Според обдукцијата, се верува дека главата на Дин удрила во предниот дел од другиот автомобил. Овој удар на телото, како и придружните повреди при несреќата резултирале со скршен врат, плус неколку скршеници на вилицата, рацете и нозете, како и масивни внатрешни повреди. Со обдукцискиот извештај, се верува дека загинал околу 10 минути по несреќата при испитувања во амбулантната кола. Со години, имало гласини од страна на фотограф, нивен пријател, кој сообраќал кон метсото на трката со друг автомобил, дека имал фотографии од Дин, заробен во автомобилот како биле мртви или умирале. Ваквите фотографии никогаш не се појавија во јавноста. Спротивно на извештаите за пребрзото возење на Дин, кои опстојуваат и со децении по неговата смрт, Нелсон ќе рече: "повредите и позицијата на телото на Дин посочуваат дека неговата брзина била 55 милји на час или 88 километри на час." Совозачот на другиот автомобил, се здобил со мали гребнатинки на носот и на челото и не беше на распит во полиција за да биде испрашан како се случила несреќата. Тој беше интервјуиран од страна на весникот Тулар Адвас, веднаш по несреќата,каде што вели дека тој не го видел автомобилот на Дин како се приближува, но после тоа, одбива некогаш воопшто, повторно да зборува јавно за податоци во врска со несреќата. Тој продолжил да го поседува и да работи во електро бизнисот, а починал од рак на белите дробови во 1995 година. Вутерик загинал во сообраќајна несреќа во [[Германија]] во 1981 година откако преживеа неколку обиди за самоубиство. Додека траело завршувањето на снимањето на филмот Џин, и околу промовирањето на Бунтовник без причина, Дин снимил краток разговор со глумецот Гиг Јанг за една епизода на Ворнер Брос, во која Дин, наместо да ја каже популарната фраза "Животот кој ќе го спасиш, може да биде твојот", тој вели "Животот кој можеби ќе го спасиш, може да биде мојот." Ненадејна смрт на Дин го поттикна студиото за да направи римејк на една секција, на едно парче кое никогаш не се емитуваше, иако во последните неколку изданија на снимката, погрешно беа најавувани низ јавноста. (Сегментот може, сепак да се види како на ВХС од 2001 година и на ДВД изданијата од 2005 година на Бунтовник без причина). ===Споменик=== [[Податотека:JamesDeanMemorialCholame.jpg|мини|<center>Споменик на Џејмс Дин во Cholame, Калифорнија. Дин почина на околу 900 метри источно од ова дрво.</center>|врска=Special:FilePath/JamesDeanMemorialCholame.jpg]] Џејмс Дин е погребан на гробиштата во Фаирмоунт Парк, Индијана. Во 1977 година, во спомен на Дин бил изграден споменик во [[Cholame]], [[Калифорнија]]. Стилизирана, скулптурата е составена од бетон и челик околу едно дрво кое расте кон небото во предниот дел на поштенската канцеларија во Cholame. Скулптурата е направена во Јапонија и се транспортирала до Cholame, придружуван од добротворот на проектот, [[Сеита Ониши]]. Ониши го одбрал местото после испитување на локацијата на несреќата, каде што сега има малку повеќе сообраќајни знаци и светкави жолти сигнали. Оригиналната крстосница на автопат 41 и 46, каде што се случила незгодата сега е пасиште. Двете насоки, беа коригирани и поместени, за да се направи побезбедна раскрсница. Во септември 2005 година, на раскрсницата на автопатите 41 и 46 биле посветени на Џејмс Дин, со поставување на споменик на крстосницата, како дел од одбележувањето на 50-годишнината од неговата смрт. Датумот, часот на раѓање и денот на смртта на Дин, се гравирани во скулптурата, заедно со еден ракопис, од пријателот на Дин Вилијам Баст, еден од омилените стихови на Дин од Антоан де Сент Егзипери, "Малиот принц", "Она што е од суштинско значење е невидливо за окото. " ===Документарен филм=== [[Податотека:James_Dean_Park_Cemetery_Fairmont.jpg|мини|<center>Гробот на Дин во неговото родно место во Индијана.</center>]] На 15 февруари [[2009]] година, сите три полициски офицери кои се занимавале со Џејмс Дин на денот на неговата смрт, полицискиот офицер Оти Хантер, кој го казни Дин за брзо возење и офицерите [[Ерни Трипке]] и [[Роналд Нелсон]], кои ја истражува фаталната несреќа, учествувале во SCVTV документарниот филм во копродукција на Санта Кларита, во кој ги споделија своите спомени и сеќавања од тој кобен ден. Материјали од легендата: Последното возење на Џејмс Дин. (Документарец). ==Наследството и легендарниот статус== ===Влијанието врз културата и медиумите=== Американските тинејџери во времето на големите филмови на Дин се идентификуваа со Дин и со улогите кои тој ги одигра, особено во Бунтовник без причина: типичен тинејџер, најден каде што никој, дури ни неговите врсници, не можејќи да го разберат. [[Џо Хјамс]] вели дека Дин бил "една од ретките ѕвезди, како и [[Рок Хадсон]] и [[Монтгомери Клифт]], кои и од мажите и од жените биле сметани за секси." Според [[Мерџори Гарбер]], овој квалитет е недефинираното екстра нешто кое некој го прави ѕвезда. Легендарноста на Дин се препишува на потребата на јавноста од некој кој ќе може да застане позади презреаните младинци на времето, како и на андрогонијата која ја проектирал преку екраните. Дин исполнет со љубов и нежност кон вљубениот [[Сал Минео]], во Бунтовник без причина продолжува да ја допира и возбудува геј публиката со својата искреност. Читателите на Геј Тајмс списанието, го имаат прогласено Дин за геј икона на сите времиња. Дин е често споменуван во песни како и во телевизиски емисии, филмови, книги и романи. Во една епизода на Degrassi: The Next Generation, карактерот на Либерти се споредува со бунтовен, преку анти-социјалниот Шон Камерон како Џејмс Дин. На серијалот Среќните денови, ликот Фонзи има слика на Дин во неговата соба на плакарот до огледалото. А слика од Дин, исто така, се појавува на ѕидот на Ризо во филмот Маснотии. На американската верзија на ТВ серијата Queer as Folk, главниот лик Брајан Кини го споменува Џејмс Дин заедно со [[Кобејн]] и [[Хендрикс]], велејќи: "Тие се сите легенди. Тие секогаш ќе бидат млади, а и тие секогаш ќе бидат убави". Во алтернативна историја, во книгата На пат кон дома од Хари Туртлдав, за Дин е наведено дека не го загубил животот во сообраќајна несреќа и дека направил уште неколку филмови, вклучувајќи ги и Спасувањето на приватниот Ранфал, врз основа на [[Спасувајќи го војникот Рајан]]. Имотот на Дин сè уште заработува околу 5.000.000 долари годишно, според магазинот "Форбс". На 20 април 2010 година, долго "изгубената" во живо епизода на "Џенерал електрик театар“ во кој Џејмс Дин е откриен од страна на NBC писателот Вејн Федерман додека работи на телевизиската ретроспективата на Роналд Реган. Епизодата, првично се емитува во декември 1954 година, и го привлече вниманието на меѓународната јавност и ја претставуваа на бројни национални медиуми, вклучувајќи: CBS Evening News, NBC Nightly News, Добро утро Америка. Подоцна беше откриено дека некои снимки од епизодата, насловена како The Dark, Dark days, првпат е објавена во документарецот од 2005 година, Џеjмс Дин: вечно млад. ===Шпекулирања за сексуална ориентација=== Денес, Дин често се смета за икона поради неговиот "експериментален живот", вклучувајќи ја и неговата амбивалентна сексуалност. Вилијам Баст, еден од најблиските пријатели на Дин, беше првиот биограф на Дин (1956). Тој го објави откривањето во надградбата на својата прва книга, во која по многу години успешно затајување на прашањето за тоа дали тој и Дин биле сексуално активни, тој конечно потврдува. Во оваа втора книга, Баст ги опишува тешките околности на нивната взаемна инволвираност и исто така пишува искрено и за некои други пријавени хомосексуални врски на Дин, особено говори за пријателството на глумецот со Роџерс Брекет, влијателниот продуцент на радио драми кој му помогнал на Дин во неговата кариера со корисни професионални контакти. Новинарот Џо Хјамс изјавува дека хомосексуалната активност на Дин би можело да се вклучува во онаа која е строго само заради "кревање на фама", како средство за унапредување на неговата кариера. Вал Холи забележува дека, според холивудскиот биограф Лоренс Ј. Квирк, Холивудскиот геј колумнист [[Мајк Коноли]], ќе ја стави на тапет бисексуалноста на најистакнатите млади глумци, меѓу кои [[Роберт Френсис]], [[Гај Медисон]], [[Ентони Перкинс]], [[Ник Адамс]] и Џејмс Дин." Сепак, "Кревањето на прашина заради публицитетска слава" е само поим за кој се дебатира со Баст и други биографи на Дин. Настрана од мислењето на Баст, за својот однос со Дин, пријателот на Дин, велосипедистот и членот на Night Watch, Џон Гилмор тврди дека Дин "експериментирал" сексуално, но без да дообјасни. Сценаристот Гевин Ламберт, и самиот хомосексуално ориентиран и дел од Холивуд геј круговите на 1950-тите и 1960-тите години, го опиша Дин како хомосексуалец. Режисерот на Бунтовник без причина, Николас Реј на едно снимање е забележано како вели дека Дин е хомосексуалец. Покрај тоа, Вилијам Баст и биографот Пол Александар заклучиле дека Дин е хомосексуалец, додека Џон Хаулет заклучува дека Дин бил "сигурен бисексуалец". Биографијата напишана од Џорџ Пери ги намалува овие аспекти за експериментирањата околу сексуалноста на Дин. Сепак, Хјамс и Пол Александар исто така тврдат дека односот на Дин со пастирот Де Вирд, бил исто така заемен и од сексуален аспект. Баст, исто така покажува дека Дин имал и познавање на геј баровите и обичаите. Следствено, Роберт Олдрич и Гари Вотерспун во книгата "Кој е кој во современа Геј и Лезбејска Историја: Од Втората светска војна до денес" (2001) вклучуваат записи и за Џејмс Дин. ===Проклетството на "Малото копиле"=== Од смртта на Дин, се има појавено и "легендата", дека неговото Порше 550 Spyder е "проколнато" и наводно има повредено или убиено уште неколку други лица во годините после неговата смрт. Една верзија на приказната оди вака: Познатиот автомобилски производител, Џорџ Барис купил крш за 2.500 долари, само за да ја извлече приколката од него, и при тоа механичарот кој работел си ја скршил ногата. Набргу потоа, Барис го продава моторот и возниот механизам, на физичарите Троја Мекхенри и Вилијам Ешрид. Тие требало да се натпреваруваат еден со друг, но првиот, ќе биде убиен веднаш, кога неговото возило ќе излезе надвор од контрола и ќе удри во дрво, а вториот бил сериозно повреден кога неговото возило излетало додека навлегувало во една крива. Барис подоцна продава две гуми, кои функционираат како добри. Тоа биле гумите кои останале неоштетени од сообраќајната незгода на Дин, кои му пукаат на купувачот во текот на возењето и предизвикуваат несреќа во која се превртува автомобилот на несреќмиот купувач. Потоа, двајца млади крадци биле повредени при обид да украдат дел од автомобилот. Кога еден се обидел да го украде воланот од Поршето, неговата рака била повредена од шилест метал. Подоцна, еден друг човек бил повреден додека се обидувал да украде крвавото предно седиште. Ова ќе биде последната сламка за Барис, кој одлучил да го однесе „Малото копиле“ далеку, но брзо бил убеден од Калифорнија Highway Patrol, да ја даде на безбедносна изложба на хаварисани автомобили покрај автопатот. Првата изложба организирана од страна на полицијата, за автомобилот заврши неуспешно, откако гаражата каде се чуваа автомобилите, а и Спајдер-от се запали, уништувајќи се' освен самиот автомобил, кој немаше никакви оштетувања од огнот. Вториот таков настан, во Сакраменто, во едно средно училиште, заврши кога автомобилот падна врз еден студент кршејќи му го колкот. "Малото копиле" предизвика и доста проблеми додека се транспортирало неколкупати. На пат кон Силанас, камионот со возилото изгубил контрола, со што возачот излетал, паднал на грб и за малку не бил смачкан од поршето. Во два одделни случаја, еднаш на автопат, и повторно во Орегон, автомобилот излетал и од други камиони додека се транспортирал. Иако немало повредени, случаите биле пријавени, а шофершајбната на друго возило во Орегон била скршена. Неговото последо експонирање на изложби организирани од полицијата, беше во [[1959]] година. Во [[1960]] година, кога се вратил автомобилот кај Џорџ барис, во [[Лос Анџелес]], [[Калифорнија]], автомобилот мистериозно исчезнал. Од тој ден, автомобилот повеќе не е виден. Додека тоа се покажало невозможно, досега да се потврди или негира, сите тврдења во оваа легенда, се соочени од неколку јасни фактички грешки. Барис не бил првиот купувач на хаварисаното Порше 550. Потоа се јавува и фактот дека Троја Мекхенри и Вилијам Ешрид, како 550 Спајдер сопственици, го купиле хаварисаниот автомобил директно од осигурителната компанија. Тие ги отстраниле управувачкиот неханизам, управувачот и други механички компоненти за да ги искористат како стари делов во своите автомобили, а дури потоа тие ја продаваат школката од автомобилот на Џорџ Барис. Вилијам Ешрид го употребил моторот во неговиот тркачки автомобил „Лотус“. Троја Мекхенри загинува на трката во Помона 1956 година, кога управувачката летва Питман, монтирана на неговиот Порше 550 откажал. Но тоа не бил единствениот од "проколнатите" делови кои биле монтирани на неговото Порше 550. Авто историските атракции во Roscoe, Илиноис тврдат дека поседуваат последен дел од Спајдер-от на Дин (мал дел со големина од неколку квадратни инчи). Сепак, ова не е точно, бидејќи е познато дека постојат сè уште и некои други поголеми делови. Патничката врата била изложена во Авто музејот во Воло. [[Мотор]]от (90.059) кој е пријавен, уште е во сопственост на синот на починатиот д-р Ешрих. И на крај возобновениот трансмисионен-менувач на „Порше" (10046) познато дека е во сопстваност на автомобилскиот колекционер Џек Стил. == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Дин, Џејмс}} [[Категорија:Родени во 1931 година]] [[Категорија:Починати во 1955 година]] [[Категорија:Американски глумци]] [[Категорија:Бисексуалци]] [[Категорија:Американски филмски глумци]] [[Категорија:Добитници на Златен глобус]] 717xoqywwoghkceckny1tqns3bb2n63 Грб на Индија 0 764002 5589069 2983095 2026-07-08T10:09:25Z Bjankuloski06 332 /* top */ Правописна исправка, replaced: лотус → лотос 5589069 wikitext text/x-wiki {{infobox Coat of arms |name = Грб на Индија |image = Emblem of India.svg |image_width = 200 |middle = |middle_width = |middle_caption = |lesser = |lesser_width = |lesser_caption = |image2 = |image2_width = |image2_caption = |image3 = |image3_width = |image3_caption = |armiger = |year_adopted = [[26 јануари]] [[1950]] |crest = |torse = |shield = |supporters = |compartment = |motto = "''सत्यमेव जयते''" (Вистината сама победува) |orders = |other_elements = |earlier_versions = |use = }} '''[[Грб]]от на [[Индија]]''' е адаптација на скулптури од индиски лавови од [[Сарнат]]. Оригиналот се состои од четири стоечки [[лав]]ови (на грбот се гледаат само три) кои стојат на точката на кои се нацртани [[слон]], [[коњ]], [[бик]], [[лав]] и [[лотос]]. Грбот е усвоен на [[26 јануари]] [[1950]], на денот кога Индија станала република. Под грбот стои натписот "''सत्यमेव जयते''" (Вистината сама победува). == Поврзано == * [[Знаме на Индија]] {{Азија по тема|Грб на}} [[Категорија:Национални симболи на Индија]] [[Категорија:Државни грбови во Азија]] mk10z7nxx140q5vsgm2wk84awiq63rb Будистичка уметност 0 781717 5589061 5507934 2026-07-08T10:06:42Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: Лотус → Лотос, лотус → лотос 5589061 wikitext text/x-wiki [[Податотека:StandingBuddha.jpg|thumb|250px|десно|Исправениот Буда, Гандара, 1 век]] '''Будистичката уметност''' потекнува од [[Индија]] следејќи го историскиот живот на [[Сидарта Гаутама]], од 6-5 век п.н.е., и се развивала во контакт со другите култури ширејќи се низ Азија и светот. Се развивала на север кон [[Средна Азија]] и во [[Источна Азија]], создавајќи ја северната гранка на будистичката уметност и источно сè до [[Југоисточна Азија]], создавајќи ја јужната гранка на будистичката уметност. Во Индија, будистичката уметност цветала и влијаела врз развојот на [[Хиндуизам|Хиндуистичката]] уметност, сè дури будизмот речиси не исчезнал во Индија околу 10. век, делумно поради силната експанзија на [[ислам]]от, како и на [[Хиндуизам|хиндуизмот]]. ==Предиконска фаза (5 – 1 век п.н.е.)== [[Податотека:Buddha-Footprint.jpeg|thumb|upright|left|Отисок од стапалото на [[Гаутама Буда|Буда]]. 1 век, [[Гандара]].]] Во текот на 2-1 век п.н.е., вајарите станале поексплицитни претставувајќи епизоди од животот и учењата на Буда. Иако Индија имала долга традиција во изработка на скулптури и мајсторство во богатата иконографија, Буда никогаш не бил прикажан во човечки облик, туку единствено преку [[будистички симболи]]зам. Овој период се нарекува предиконски. Ваквата тенденција останала до 2 век п.н.е во јужните делови на Индија, во уметноста на школата Амаравати. Се дискутира дека можеби постоеле рани антропоморфни претстави на Буда изработени во дрво кои со време исчезнале. Сепак, не постојат археолошки наоди да ги поткрепат овие расправи. Најраното дело на Будистичката уметност во Индија датира од 1 век п.н.е. [[Храм Маахабоди|Храмот махабоди]] во Бот Гааја станал модел за слични структури во Бурма и Индонезија. За фреските во [[Сигирија]] се вели дека се постари дури и од сликарството во пештерите [[Аџанта]].<ref>[http://www.frontline.in/archives.htm Buddhist Art], Frontline Magazine May 13-26, 1989</ref> ==Иконска фаза (од 1 век до денес)== [[Податотека:Gandhara Buddha (tnm).jpeg|thumb|upright|Буда од [[Гандара]], 1 век.]] Антропоморфните претстави на Буда почнале да се појавуваат од 1 век во Северна [[Индија]]. Двата главни центри на творештво се [[Гандара]] во денешна [[Северозападна погранична провинција]], во [[Пакистан]], и подрачјето на [[Матура, Утар Прадеш|Матура]], во централниот дел на северна Индија. Уметноста на Гандара искористила од тоа што со векови била во интеракција со античката култура откако [[Александар Македонски]] во 332 п.н.е. ја освоил Индија. Будистичката скулптура од Гандара била под влијание на старогрчката скулптура и се сугерира дека концептот на "човек-бог" бил главно инспириран од [[Грчка митологија|грчката митолошка]] култура. Елементи на скулптурата на гандарската школа се кадрава коса, наметка која ги покрива двете рамења, чевли и сандали, декорации со листови од акант и сл. Уметноста на Матура се стреми повеќе кон индиската традиција. Во оваа школа облеката е претставена на начин да го покрива левото рамо со тенок [[муслин]], а декорациите се палма, лотос и сл. Двете школи влијаеле една на друга. Оваа иконска уметност уште на почетокот се одликувала со реалистичен идеализам, комбинирајќи го реалното во однос на човечкото во однос на пропорции, ставови и атрибути и желбата да се прикаже совршенството и спокојот на божественото. Овој приказ на Буда воедно како човек и бог станува иконографски стожер за понатамошната Будистичка уметност. Интересно е и да се забележи дека Буда е предмет во уметностите како скулптура, сликарство и литература, но не и во музиката и танцот. Будистичката уметност продолжила да се развива во Индија некоку века. Розовите скулптури на Матура од песочник се развиле во тек на [[Империја Гупта|Гупта]] периодот (4-6 век). Уметноста на Гупта школата извршила големо влијание насекаде низ Азија. Накај 10 век, како што почнале да преовладуваат [[Хиндуизам|Хиндуизмот]] и [[Ислам]]от, Будистичката уметност почнала да опаѓа во Индија. На крајот од 12 век, Будизмот во Индија се одржал само во регионот на Хималаите. Со ширењето на будизмот надвор од Индија, изворното уметничко творештво се мешало со други уметнички влијанија и се диференцирале: * '''Северниот пат''' од 1 век наваму низ [[Средна Азија]], [[Тибет]], [[Бутан]], [[Кина]], [[Кореја]], [[Јапонија]] и [[Виетнам]], каде преовладувал [[Махајана]] Будизмот. * '''Јужнатиот пат''', каде доминирал [[Теравада]] Будизмот, која води низ [[Мјанмар]], [[Шри Ланка]], [[Тајланд]], [[Камбоџа]], и [[Лаос]]. ==Северна будистичка уметност== [[Податотека:Wood Bodhisattva.jpg|left|thumb|Кинеска дрвена [[бодисатва]] од [[Династија Сонг|династијата Сонг]] ([[960]]-[[1279]])]] Ширењето на будизмот по патот на свилата кон Средна Азија, Кина и најпосле Кина и Јапонија почнало во 1 век преку Таримската Котлина амбасадорите испртени кон запад на кинескиот цар [[Император Минг од Хан|Минг]] (58-75). Сепак, поинтензивни контакти имало од 2 век натаму веројатно како последица на ширењето на империјата на Кушаните на кинеска територија кај [[Таримска Котлина|Таримската Котлина]], преку [[мисионерство]]то на голем број будистички монаси во Кина дојдени од Средна Азија. Првите [[мисионер]]и и преведувачи на будистичките скулптури на [[Кинески јазик|кинески]], како [[Локаксема]], биле или [[Партско Царство|Парти]], [[Кушани]], [[Согдијана|Согдијанци]] или [[Тохарски јазици|Тохари]]. Централно-азиското мисионерство долж [[Пат на свилата|патот на свилата]] било придружено со наплив уметнички влијанија видливи во развојот на [[Сериндиска уметност|Сериндиската уметност]] од 2 до 11 век во Таримската Котлина, денешен [[Синѓанг]]. Сериндиската уметност честопати произлегува од [[хеленско-будистичка уметност|хеленско-будистичката уметност]] на областа [[Гандара]] – денешен [[Пакистан]], која е комбинација на индиски, грчки и [[Римска уметност|римски]] влијанија. Хеленско-будистичките уметнички влијанија од патот на свилата може да се најдат дури до Јапонија, во архитектонските мотиви, приказите на Буда и некои претстави на [[Ками|јапонските богови]]. Уметноста на северниот пат исто била под големо влијание и на развојот на [[Махајана]] Будизмот, посебна гранка на будизмот што се одликува со прифаќање на нови текстови додадени на традиционалните [[Агама (Будизам)|агами]]. Махајана оди подалеку од традиционалниот ранобудистички идеал на ослободување преку страдањето - ([[дукха|духкха]]) -и ја истакнува патеката на [[бодисатва]]. Махајана го издигнува Буда во трансцендентално и бесконечно битие. Оттука Северната будистичка уметност се стреми кон богати и синкретични претстави на Буда, со мноштво слики на разни Будини прикази, бодисатви и небесни суштества - ([[дева (Будизам)|деви]]). ===Авганистан=== [[Податотека:Tall-Buddha-Bamiyan F.Riviere.jpg|thumb|left|Големиот Буда (од Бамијан) и пештерите каде што живееле монасите, Авганистан.]] Будистичката уметност во [[Авганистан]] (поранешна [[Бактрија]]) траела неколку века сè до ширењето на Исламот во 7 век. Претставена е со [[Будите од Бамијан]]. Други скулптури, во [[штукатура]], [[шкрилец]] или [[глина]], прикажуваат силно индиско пост-[[Империја Гупта|гуптиско]] влијание како и класично влијание (хеленско, па дури и грчко-римско). Иако Исламот донекаде бил толерантен кон другите религии, покажал нетолеранција кон Будизмот на кој се гледало како религија што зависи од „[[идолопоклонство]]“. Човечките фигуративни уметнички форми исто така биле забранети со Исламот па така, Будистичката уметност претрпела бројни напади што кулминирало со нејзино систематско уништување за време на [[Талибан]]скиот режим. Будите од Бамијан, скулптурите од [[Хада]], и многу други артефакти во Авганистанскиот музеј биле уништени. Бројните конфликти после 1980 исто така довеле до систематски грабежи на археолошките наоѓалишта со цел нивна понатамошна распродажба на меѓународниот пазар. ===Средна Азија=== [[Податотека:SerindianGroup.jpg|thumb|десно|[[Сериндиска уметност]], 6-7 век [[теракота]], Тумшук (Синѓанг).]] [[Средна Азија]] долго играла улога на раскрсница меѓу Кина, Индија и [[Иран|Персија]]. Во тек на 2 век п.н.е., експанзијата на [[Династија Хан|поранешен Хан]] кон Запад довело до зголемен контакт со хеленистичките цивилизации на Азија, посебно со [[Грчко-Бактриско кралство|Грчко-бактриското кралство]]. Оттогаш, ширењето на Будизмот кон север довело до формирање на будистички градови па дури и кралства во оазите на Средна Азија. На некои од градовите на патот на свилата во кои имало развиени будистички манастири една од главните цели им била да пречекуваат и да даваат услуги на патници меѓу Истокот и Западот. Источниот дел на Средна Азија ([[Кинески Туркестан]] ([[Таримска Котлина|Таримската Котлина]], [[Синѓанг]]) особено развил мошне богата [[Сериндиска уметност]] ([[пештерско сликарство|ѕидно сликарство]] и [[релјеф]]и во бројни пештери, сликарство на платно, скулптура, ритуални предмети), под влијание на индиската и хеленистичките култури. Најдени биле скулптури во Гандара стил како и гандарското писмо - [[Харошти]]. Овие влијанија набрзо биле потиснати од страна на напливот на кинеската култура. Поврзано: [[Дунхуанг]], [[Пештери Могао]], [[Кралство Котан]], [[Пат на свилата]] ===Кина=== Будизмот дошол во [[Кина]] околу 1 век и вовел нов трип на уметност во Кина, особено во областа на [[статуа]]та. Примајќи ја оваа религија, силни кинески црти биле инкорпорирани во будистичка уметност. ====Северни династии==== [[Податотека:NorthernWeiMaitreya.JPG|thumb|left|upright|Кинески [[Северен Веј|северно-вејски]] Буда, 443.]] Во 5 и 6 век, [[Северни династии|Северните династии]], развиле симболични и апстрактни начини на претставување, со шематски линии. Нивниот стил е свечен и величествен. Недостигот на телесност во оваа уметност, и нејзината оддалеченост од оригиналната будистичка цел на изразување на чистиот идеал на просветлување на реалистичен начин, постепено доведе до промена кон повеќе натурализам и реализам доведувајќи до израз на Танг будистичката уметност. Места каде е зачувана будистичката скулптура на династијата Северен Веј: *[[Јунганг (пештери)|Пештери Јунганг]], [[Шанси]] *[[Лунгмен (пештери)|Пештари Лунгмен]], [[Хенан]] *[[Бинглинг (пештери)|Пештери Бинглинг]], [[Гансу]] ====Династија Танг==== Поради отвореноста на династијата на странски влијанија, и обновената размена со индиската култура поради многубројните патувања на кинеските будистички свештеници во Индија, будистичката скулптурата на династијата Танг попримила класична форма, инспирирана од индиската уметноста од Гупта периодот. За тоа време, главниот град на Танг [[Шанган]] (денешен [[Сијан]]) станал важен центар за будизмот. Од таму будизмот се проширил во [[Кореја]] и [[Јапонија]]. [[Податотека:TangBodhisattva.JPG|thumb|upright|[[Бодисатва]] од Танг.]] Сепак, на странските влијанија кон крајот на Танг династијата се гледало како на нешто негативно. Во 845, Танг императорот [[Император Вузонг од Танг Кина|Вузонг]] ги забранил сите "странски" религии (вклучително и христијанското [[Несторијанство]], [[Зороастризам]] и [[Будизам]]) со цел да се поддржи домородната религија, [[Таоизам]]. Тој го конфискувал будистичкиот имот и ги натерал верниците скришно да го почитуваат култот со тоа влијаејќи на развојот на религијата и на нејзината уметност во Кина. [[Чан]] Будизмот сепак, како претходник на јапонскиот [[Зен]], продолжил да цути неколку века, посебно под [[Сонг династија]]та (960-1279), кога Чан манастирите биле големи културни и образовни центри. [[Податотека:Chinesischer Maler von 1238 001.jpg|thumb|left|upright|Портрет на кинески [[Зен]] будист [[Јужун Шифан]], насликан во 1238, [[Сонг династија]].]] Раното сликарство на Чен монасите имало тенденција да го одбегне прецизниот реализам на [[Гомби]] сликарството во полза на енергични, монохроматски слики, обидувајќи се преку творештвото да го искажат влијанието на просветленоста.<ref>Cotterell, A; ''The imperial capitals of China: an inside view of the celestial empire'', Random House 2008, ISBN 9781845950101 p179</ref> Подемот на [[неоконфуцијанство]]то во времето на [[Сји Чу]] во 21 век резултирал со огромна критика кон монашките сликари. Поврзани со тогаш непопуларната школа на Чен будизмот, нивните слики биле негирани. Некои слики преживеале откако биле однесени во Јапонија, но школата на Чен сликарство во Кина целосно била уништена.<ref>Ortiz, Valérie Malenfer; ''Dreaming the southern song landscape: the power of illusion in Chinese painting'', BRILL 1999, ISBN 9789004110113 p161-2</ref> ==== Династија Кинг ==== На почетокот на [[Кинг династија]]та, таканаречените сликари Четири Монаси ([[Жу Да]], [[Ши Тао]], [[Кун Кан]] и [[Хонг Рен]]) ги користеле своите слики да го искажат своето неодобрување на тогашната политичка клима. Иако ги користеле традиционалните форми, тие отишле чекор подалеку од високотехничките дела популарни во тоа време (претставени преку [[Четворицата Ванг]]) и концентрирани на експресивните потези со четка и смели бои.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.chinese.cn/culture/en/article/2009-09/28/content_43370.htm |title=Confucius Institute Online: Four Wangs and Four Monks |accessdate=2011-11-22 |archive-date=2012-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120329134203/http://www.chinese.cn/culture/en/article/2009-09/28/content_43370.htm |url-status=dead }}</ref> ==== Наследството==== Популаризацијата на будизмот во Кина оваа земја ја направи дом на една од најбогатите збирки на будистички уметности во светот. [[Могао Пештери]]те во близина на [[Дунхуанг]] и пештерите на храмот [[Храм Бинглинг|Бинглинг]] во близина на [[Јонгжинг]] во провинцијата [[Гансу]], пештерите [[Лонгмен]] во близина на [[Луојанг]] во провинцијата [[Хенан]], пештерите [[Јунганг]] во близина на [[Датонг]] во провинцијата [[Шанси]] и [[Дазу Рок резби]]те во близина на општината [[Чонгкинг]] се едни од најзначајните и најпознати будистички наоѓалишта на скулптурата. [[Буда од Лешан|Џиновската статуа на Буда во Лешан]], исклесана во рид во 8 век за време на династијата [[Династија Танг|Танг]] е најголемата камена статуа на Буда во светот. ===Кореја=== [[Кореја|Корејската]] будистичка уметност главно одразува интеракција меѓу другите будистички влијанија и силната изворна корејска култура. Освен тоа, уметноста на степите, особено сибирски и [[Скитија|скитски]] влијанија се гледаат во раната будистичка уметност заснована на ископувањето на артефакти и погребни богатства како [[Силска круна|кралските круни]] на [[Кралство Сила|Сила]] појаси, ножеви, и [[гогок|гогоци]] во облик на запирка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.metmuseum.org/explore/Korea/koreaonline/crown.htm|title= Crown| publisher=The Metropolitan Museum of Art| work=Arts of Korea| accessdate=2007-01-09}}</ref><ref>Grayson (2002), p. 21.</ref> Стилот на оваа домородна уметност бил геометриски, апстрактен и богато украсен со одлики на "варварскиот " луксуз. Иако многу други влијанија биле силни, Корејската будистичка уметност, се одликува со "вкус за вистинскиот тон, смисла за апстракција но исто така и за бои што доста интересно е во линија со современиот вкус"<ref>Pierre Cambon, ''Arts asiatiques- Guimet'''</ref>. ====Трите кралства на Кореја==== [[Податотека:Pensive Bodhisattva 02.jpg|upright|thumb|десно|[[Бангасајусанг]], скулптура која веројатно датира од раниот 7 век (Кралство Сила).]] Првото од [[Трите кралства на Кореја]] што официјално го примиле Будизмот било [[Когурио]] во 372.<ref name=graysonp25>Grayson (2002), p. 25.</ref> Сепак, кинеските записи и употребата на будистичките мотиви на когуриските ѕидови укажува на тоа дека будизмот бил воведен порано од официјалната дата.<ref>Grayson (2002), p. 24.</ref> Кралството [[Пекче]] официјално го признало будизмот во 384.<ref name=graysonp25/> Кралството [[Кралство Сила|Сила]] изолирано со потежок пристап кон Кина, официјално го прифатило будизмот во 535 иако оваа туѓинска религија била позната во кралството уште во раниот 5 век благодарение на работата на монасите од Когурио.<ref>{{наведена енциклопедија|title=The Encyclopedia of World History: ancient, medieval, and modern, chronologically arranged| author=Peter N. Stearns and William Leonard Langer| publisher=Houghton Mifflin Books| year=2001| id=ISBN 0-395-65237-5}}; {{Наведена мрежна страница|url=http://www.metmuseum.org/toah/ht/06/eak/ht06eak.htm| title=Korea, 500&ndash;1000 A.D.| publisher=The Metropolitan Museum of Art| work=Timeline of Arts History| accessdate=2007-01-09}}</ref> Воведувањето на будизмот кај уметниците ја стимулирало потребата од создавање слики за обожување, кај архитектите за изградба на храмови а книжевниците за Будини сутри со што тој полека придонел за трансформација на корејската цивилизација. Особено значајна при преносот на софистицираните уметнички стилови во корејското кралство била уметноста на "варварскиот" Туоба, кланот кој ја воспоставил [[Северен Веј|северно-вејската]] династија во Кина во 386. Северно-вејскиот стил особено бил влијателен на уметноста во Когурио и Пекче. Подоцна уметниците од Пекче го пренеле овој стил во Јапонија заедно со елементите на Јужната династија и корејските обележја. Корејските уметници биле доста селективни во изборот на стилот и комбинирањето на различните регионални стилови со што создале една специфична Корејски будистички уметнички стил.<ref>Grayson (2002), pp. 27 & 33.</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.metmuseum.org/toah/hd/kobs/hd_kobs.htm| title=Korean Buddhist Sculpture, 5th&ndash;9th Century| publisher=The Metropolitan Museum of Art| work=Timeline of Arts History| accessdate=2007-01-09}}</ref> Додека Когуриската будистичка уметност покажувала виталност и подвижност налик на Северновејските прототипи, Кралството пекче било воедно во близок контакт со [[Јужни династии|Јужните династии]] на Кина и овие блиски дипломатски контакти довеле до појавата на една фина и пропорционална скулптура <ref>[http://www.metmuseum.org/toah/hd/kobs/hd_kobs.htm metmuseum.org]</ref> Кралството Сила исто така развило значајна будистичка уметност чиј пример е [[Бангасајусанг]], скулптура која била испратена во Јапонија како подарок за Кориуџи храмот.<ref>[http://www2.kenyon.edu/Depts/Religion/Fac/Adler/Reln275/Jap-Kor-art.htm kenyon.edu]</ref> Будизмот во периодот на трите кралства стимулирал голема изградба на храмови, како храмот [[Миреукса]] во пекче и храмот Temple in the Baekje Kingdom and the [[Хвангниогса]] во Сила. Архитектите на пекче биле познати по нивните вештини и изградбата на голема деветкатна пагода во Хвангниогса и раните будистички храмови во Јамато Јапонија како [[Асука-дера|Хокоџи]] (Асука-дера) и [[Хориуџи]].<ref>* Fletcher, Banister; Cruickshank, Dan, [http://books.google.com/books?id=Gt1jTpXAThwC&printsec=frontcover ''Sir Banister Fletcher's a History of Architecture''], Architectural Press, 20th edition, 1996, ISBN 0750622679.</ref><ref>[http://www.orientalarchitecture.com/nara/horyujiindex.htm orientalarchitecture.com]</ref> ===Јапонија=== [[File:ASURA detail Kohfukuji.JPG|thumb|left|200px|Асура во [[Кофукуџи]], [[Нара (Јапонија)|Нара]] (734)]] Пред воведувањето на Будизмот, [[Јапонија]] веќе била седиште на разни култури и уметнички влијанија, од апстрактната линиска декоративна уметност на изворниот неолитски [[Јомон|јомонски период]] од околу 10500 п.н.е. - 300 п.н.е., до уметноста во тек на периодите [[Јајои]] и [[Кофун]] со развој на уметноста [[Ханива]]. Јапонците го откриле будизмот во 6 век кога мисионерските монаси допатувале на нивните острови заедно со бројни скулптури и уметнички дела. Будистичката религија во следните векови била прифатена од страна на државата. Поставена на самиот крај на [[Пат на свилата|патот на свилата]], Јапонија успеала да зачува многу аспекти на Будизмот токму во времето кога тој изчезнувал од Индија и кога бил потиснуван во Средна Азија и Кина. [[File:Bodhidarma.jpg|thumb|upright|Калиграфија на [[Бодидарма]] "Зен точки директно во човечкото срце, погледни во својата природа и стани Буда", од [[Хакуин Екаку]] (1686 - 1769)]] Од 711, бројни храмови и манастири биле изградени во главниот град [[Нара]], вклучително и петкатна [[пагода]], Златната сала на Хориуџи и храмот [[Кофукуџи]]. Биле изработени огромен број слики и скулптури, честопати по нарачка и со спонзорство на власта. Во оригиналниот стил карактеристичен по реализмот и грациозноста, се мешале индиски, хеленистички, кинески и корејски уметнички влијанија. Творештвото на Јапонската будистичка уметност било особено богато меѓу 8 и 13 век за време на периодите [[Нара период|Нара]], [[Хејан период|Хејан]] и [[Камакура период|Камакура]]. Јапонија развила крајно богата фигуративна уметност за пантеонот на будистичките божества, понекогаш во комбинација со [[Хиндуизам|Хинду]] и [[Шинто]] влијанија. Од 12 – 13 век, се развила [[Зен]] уметноста, и ги достигнала своите златни денови во [[Муромаши период]]от, после воведување на верата од страна на [[Доген]] и [[Ејсаи]] после нивното враќање од Кина. Зен уметноста главно се одликува со оригиналното сликарство (како на пример [[сумие]]) и поезијата (главно [[хаику]]). Потрагата по просветленост "во моментот" исто довело и до развој на други значајни изведени уметности како чајната церемонија [[Јапонска чајна церемонија|Чаноју]] и уметноста на цветно аранжирање наречено [[Икебана]]. Будизмот до денес останал мошне активен во Јапонија и зачувани се околу 80.000 будистички храмови. Многу од нив се од дрво и затоа редовно подлежат на реставрација. ===Тибет и Бутан=== [[Податотека:Yama tibet.jpg|thumb|left|[[Јама (Будизам и кинеска митологија)|Јама]] (средина на 17 век или ран 18 век, Тибет)]] [[Тантрички будизам|Tантричкиот будизам]] почнал како движење во источна Индија околу 5-6 век. Многу од практиките на тантричкиот будизам потекнуваат од [[Ведско Браманство|Браманство]]то (користењето на [[мантра|мантри]]те, [[јога]]та, или палењето на жртвени подароци). Од 8 век, тантризмот станал доминантна форма на [[будизам]] во [[Тибет]]. Поради нејзината географска поставеност во центариот дел на Азија, Тибетската будистичка уметност примила влијанија од Индиската, [[непал]]ската, хеленско-будистичката и Кинеската уметност. Една од најкаректеристичните творби на тибетската будистичка уметност се [[Мандала|мандалите]], дијаграми на "божествениот храм". Од уметнички аспект, будистичката [[Империја Гупта|Гупта]] уметност и Хиндуистичката уметност се двете најсилни инспирации на тибетската уметност. ===Виетнам=== Кинеското влијание било најдоминантно на северот од [[Виетнам]] (Тонкин) меѓу 1 и 9 век а преовладувале [[конфуцијанство]]то и Махајана Будизмот. На југ се наоѓало поранешното кралство [[Чампа]] (пред да биде заземено од Виетнамците од север). Уметноста во [[Чампа]] имала силно индиско влијание исто како соседната [[Камбоџа]]. ==Јужна будистичка уметност== [[File:Bodhisattva Lokesvara statue.jpg|thumb|upright|Бодисатва [[Авалокитесвара|Локесвара]], [[Камбоџа]] 12 век.]] Ортодоксните форми на будизмот, исто така познати како Јужен Будизам сè уште се практикуваат во Шри Ланка, Мјанмар (Бурма), Тајланд, Лаос и Камбоџа. Уште во текот на 1 век, најмногу преку трговијата, Индија почнала силно да врши влијание во земјите на [[Југоисточна Азија]]. Трговските патишта ја поврзувале Индија со јужниот дел на [[Бурма]], со централниот и јужниот дел на [[Тајланд|Сијам]], долна [[Камбоџа]] и јужен [[Виетнам]], и во тие делови биле основани бројни урбанизирани крајбрежни населби. Речиси повеќе од илјада години, индиското влијание бил главен фактор кој различните земји од овој регион ги довел до одреден степен на културно единство. Јазиците [[Пали]] и [[Санскрит]] и индиското писмо, заедно со [[Махајана]] и [[Теравада]] Будизмот, [[Ведско Браманство|Браманизмот]] и [[Хиндуизам|Хиндуизмот]], биле пренесувани преку директен контакт или преку светите текстови и индиската литература како [[Рамајана]] и [[Махабхарата]]. Ова ширење обезбедило уметнички контекст за развој на Будистичката уметност во овие земји, кои понатаму развиле свои сопствени одлики. Меѓу 1 и 8 век, неколку кралства се бореле за превласт во регионот (посебно камбоџанското [[Фунан]] потоа бурманските [[Мон (етничка група)|Мон]] кралства) кои придонесувале со разноразни уметнички одлики, во поголем дел произлезени од индискиот [[Империја Гупта|Гупта]] стил. Од 9 до 13 век, Југоисточна Азија имала многу моќни империи и станала исклучително активна во однос на будистичкото творештво и архитектура. Империјата [[Шри Виџаја]] на југ и империјата [[Империја Кмер|Кмер]] на север се бореле за превласт но и двете биле дел од Махајана Будизмот и нивната уметност го изразувала богатиот Махајана пантеон на [[Бодисатва|бодисатвите]]. [[Теравада]] будизмот во регион од бил воведен околу 13 век од [[Шри Ланка]], и бил прифатен од новото тајландско кралство [[Сукхотај]]. Од периодот на теравада будизмот централно место заземале манастирите кои воедно биле и центри на учење. Градењето на '''храмови комплекси''' игра посебно значајна улога во уметничкиот израз на Југоисточна Азија од тоа време. Од 14 век, во регионот почнал да се шири Исламот, во [[Малезија]], [[Индонезија]], и повеќето од далечните острови на [[Филипини]]те. Во континенталните подрачја, Теравада Будизмот продолжил да се шири во Бурма, [[Лаос]] и Камбоџа. ===Шри Ланка=== Според традицијата, Будизмот во Шри Ланка бил воведен во 3 век п.н.е. од страна на индиски мисионери под водство на Тхера Махинда, син на императорот Асока. Пред експанзијата на Будизмот, домородното население на Шри Ланка живеело во анимистичен свет полн со предрасуди. Преобраќањето на таквото население во ранобудистичките верувања бил тежок и бавен процес. Најраниот монашки комплекс бил Махавихара. Махавихара станал центар на ортодоксната Теравада доктрина. Овој центар преовладувал сè до основањето на Абхајагири Вихара околу 89 п.н.е. Абхајагири Вихара станал седиште на реформистичките Махајана доктрини. Третиот центар бил Џетаванарама. Шри Ланка е позната по камените скулптури на Буда изработени во бронзена легура.<ref>von Schroeder, Ulrich. 1990. ''Buddhist Sculptures of Sri Lanka''. First comprehensive monograph on the stylistic and iconographic development of the Buddhist sculptures of Sri Lanka. 752 pages with 1620 illustrations (20 colour and 1445 half-tone illustrations; 144 drawings and 5 maps. (Hong Kong: Visual Dharma Publications, Ltd.). von Schroeder, Ulrich. 1992. ''The Golden Age of Sculpture in Sri Lanka - Masterpieces of Buddhist and Hindu Bronzes from Museums in Sri Lanka'', [catalogue of the exhibition held at the Arthur M. Sackler Gallery, Washington, D. C., 1st November 1992 – 26th September 1993]. (Hong Kong: Visual Dharma Publications, Ltd.).</ref> ===Мјанмар=== [[Податотека:Buddha 00004.JPG|thumb|Статуа на Буда во мандалајски стил]] Сосед на Индија, [[Мјанмар]] (Бурма) бил под силно влијание на источниот дел на индиската територија. Се вели дека народот [[Мон (народ)|Мон]] од јужниот дел на Бурма го прифатил Будизмот околу 200 п.н.е. под влијание на Индискиот крал [[Ашока]], пред шизмата на [[Махајана]] и [[Хинајана]] Будизмот. Најдени биле ранобудистички храмови, како Беиктано во централен Мјанмар, кои датираат меѓу 1-5 век. Будистичката уметност на монасите била под влијание на индиската уметност од [[Империја Гупта|Гупта]] и пост-Гупта периодот, и нивниот стил се проширил во Југоисточна Азија во тек на експанзијата на империјата Мон меѓу 5-8 век. Подоцна, илјадници будистички храмови биле изградени во главниот град [[Баган]], меѓу 11 и 13 век и околу 2.000 од нив сè уште постојат. Од тој период останале прекрасни накитени скулптури на Буда. За време на [[Кралство Ава|Ава периодот]], од 14-16 век, популарен бил Ава стилот во отсликувањето на Буда. Во овој стил, Буда има широки испакнати уши, истакнати веѓи кои се искривуваат нагоре, полузатворени очи, тенки усни и коса во [[пунџа]] на врвот, и обично со [[мудра]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.seasite.niu.edu/burmese/cooler/Chapter_4/Part1/post_pagan_period__part_1.htm |title=The Post Pagan Period - 14th To 20th Centuries Part 1 |accessdate=2011-11-22 |archive-date=2008-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081206015924/http://www.seasite.niu.edu/burmese/Cooler/Chapter_4/Part1/post_pagan_period__part_1.htm |url-status=dead }}</ref> Во тек на династијата [[Конбаунг династија|Конбаунг]], на крајот на 18 век, се појавил Мандалај стилот на отсликувањето на Буда – стил кој останал популарен до денес.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.seasite.niu.edu/burmese/cooler/Chapter_4/Part3/post_pagan_period__part_3.htm |title=The Post Pagan Period - 14th To 20th Centuries Part 3 |accessdate=2011-11-22 |archive-date=2015-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150224002310/http://www.seasite.niu.edu/burmese/Cooler/Chapter_4/Part3/post_pagan_period__part_3.htm |url-status=dead }}</ref> Во овој стил, лицето на Буда е многу поприродно, помесесто, со природно обликувани веѓи, со малку искосени очи, со подебели усни и со округла пунџа на врвот. Во овој стил, Буда е прикажан како седи или како стои.<ref>[http://www.buddhaartgallery.com/mandalay_buddha_statues.html Mandalay Buddha Statues], Buddha Art Gallery</ref> Стилот на облеката е со набори, обвиткана околу телото. Друг вообичаен стил е Шан стилот, на народот [[Шан (народ)|Шан]], кои живеат во планините на Мјанмар. Во овој стил Буда е прикажан со аглести одлики, широк и шилест нос, коса врзана слична како во тајландските прикази и со мала, тенка уста.<ref>[http://www.buddhaartgallery.com/shan_buddha_statues.html Shan Buddha Statues], Buddha Art gallery</ref> ===Камбоџа=== [[Камбоџа]] било центар на кралството [[Фунан]] кое се проширило во Бурма и на југ дури до Малезија меѓу 3 и 6 век со влијанија од Индија. Подоцна, од 9 до 13 век, Махајана Будизмот и хиндуистичката империја [[Империја Хмер|Хмер]] доминирале во голем дел на југоисточниот азиски полуостров и влијаел врз развојот на Будистичката уметност во регионот. Под империјата Хмер повеќе од 900 храмови биле изградени во Камбоџа и соседен Тајланд. [[Ангкор]] бил центар на овој развој со голем будистички комплекс а голем дел од будистичките скулптури се зачувани. ===Тајланд=== [[Податотека:Wat Si Chum in Sukhothai.jpg|thumb|десно|Фра Ачана [[Ват Си Чум]], [[Провинција Сухотај]], [[Тајланд]]]] Од 1-7 век, Будистичката уметност во [[Тајланд]] отпрвин била под влијание на индиската поради директниот контакт со трговците и експанзијата на кралството [[Мон (народ)|Мон]] што водело до создавање хинду-будистичка уметност инспирирана од [[Империја Гупта|Гупта]] традицијата, со бројни монументални вешто изработени статуи Од 9 век, разните школи на тајландската уметност биле под силно влијание на камбоџанската [[Империја Хмер|хмерска]] уметност на север и уметноста [[Шри Виџаја]] на југ, и двете со Махајана религија. Во 13 век, [[Теравада]] будизмот бил воведен од Шри Ланка речиси истовремено кога било воспоставено тајландското кралство [[Кралство Сукхотај|Сукхотај]]. Новата религија инспирирала високостилизирани слики во Тајландски будизам со понекогаш многу геометриски и речиси апстрактни фигури. Во текот на периодот [[Кралство Ајутхаја|Ајутхаја]] (14-18 век), Буда почнал да биде претставуван на постилизиран начин прикажан со накити и украси. ===Индонезија=== [[Податотека:Borobudur-perfect-buddha.jpg|thumb|лево|Буда во [[Боробудур]].]] [[File:029 LalitavistaraDeva listening to Dhamma.jpg|лево|thumb|Детаљ на релјеф од Боробудур.]] Како и останатиот дел на Југоисточна Азија и [[Индонезија]] се чини дека најсилно била под влијание на Индија во 1 век. Островите [[Суматра]] и [[Јава (остров)|Јава]] во западниот дел на Индонезија биле седиште на империјата [[Шри Виџаја]] (8-13 век). Шривиѓајанската империја го прифатила [[ммахајана]]та и [[ваѓрајана]]та и , под власта на владетелите кои се викале [[Саилендра]]. Шривиџајците ја ширеле махајанската будистичка уметност во тек на нивната експанзија на Југоисточниот азиски полуостров. Бројни статуи [[бодисатва]] од Махајана од овој период се најдени низ регионот кои се одликуваат со висока софистицираност и техника. Богати и убави архитектонски остатоци се пронајдени на Јава и Суматра. Највеличествен е храмот на [[Боробудур]] (најголемата будистичка структура на светот, изградена околу 780-850). Овој храм бил изграден според будистичката концепција на универзумот со [[Мандала]]та која брои 505 слики на седнатиот Буда. Во [[Суматра]] Шри Вижаја веројатно го изградиле храмот на Муара Такус и Муаро Џамби. Најубав примерок на класичната јаванска будистичка уметност е деликатната статуа на [[Праџнапарамита]] (колекција на Националниот музеј Џакарта) божицата на трансценденталната мудрост од кралството [[Сингхасари]]. Индонезиската будистичка империја на Шри Виџаја пропаднала после конфликтот со владетелите [[Чола]] од Индија, аа потоа следела империјата [[Маџапахит]], пред да биде дестабилизирана со ширењето на Исламот во 13 век. ==Современа будистичка уметност== Многу современи автори користат будистички теми. Достојни примери за тоа се [[Бил Виола]], во неговите видео инсталации,<ref>Buddha Mind in Contemporary Art, University of California Press, 2004</ref> [[Џон Конел]], во скулптурата.,<ref>ARTlines, април 1983</ref> и [[Алан Греам]] во неговата мултимедија „Времето е спомен” (Time is Memory).<ref>The Brooklyn Rail, December 2007</ref> Во Британија, Мрежата на будистички организации сакала да идентификува будистички практичари низ сите уметности. Во 2005, бил одржан фестивал на уметностите, „Лотос во цвет“ (A Lotus in Flower), а во 2009 помогнала во организирање на дводневната уметничка конференција, „Будистички ум, креативен ум“ (Buddha Mind, Creative Mind). Подоцна, како резултат се формирала Асоцијација на будистички уметници. == Поврзано == * [[Будизам]]; * [[Будистички симболизам]]; * [[Боробудур]]; * [[Историја на источната уметност]]. == Литература == * {{Наведена книга |author=Foltz, Richard C.|title=Religions of the Silk Road: Premodern Patterns of Globalization |location=New York, New York, USA|publisher=Palgrave Macmillan|year=2010|isbn=978-230-62125-1}} * {{Наведена книга | first = Jean-François | last = Jarrige | year = 2001 | title = Arts asiatiques- Guimet | edition = Éditions de la Réunion des Musées Nationaux | location = Paris | isbn = 2-7118-3897-8}} * {{Наведена книга | first = Sherman | last = Lee | year = 2003 | title = A History of Far Eastern Art| edition = 5th | publisher = Prentice Hall | location = New York | isbn = 0-13-183366-9}} * {{Наведена книга | first = Dr. Chris (editor) | last = Scarre | year = 1991 | title = Past Worlds. The Times Atlas of Archeology | publisher = Times Books Limited | location = London | isbn = 0-7230-0306-8}} * Susan L. Huntington: "Early Buddhist art and the theory of aniconism", Art Journal, Winter 1990. * von Schroeder, Ulrich. 1981. ''Indo-Tibetan Bronzes''. (Hong Kong: Visual Dharma Publications, Ltd.). * von Schroeder, Ulrich. 2001. ''Buddhist Sculptures in Tibet''. Vol. One: ''India & Nepal''; Vol. Two: ''Tibet & China''. (Hong Kong: Visual Dharma Publications, Ltd.). == Наводи == {{наводи|2}} ==Надворешни врски== {{рв|Buddhist art}} * [http://www.dmoz.org/Society/Religion_and_Spirituality/Buddhism/Art/ Buddhist Art], [[Проект на отворен директориум]] *[http://www.pem.org/library/collections/offen The Herbert Offen Research Collection of the Phillips Library at the Peabody Essex Museum] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100130185156/http://www.pem.org/library/collections/offen |date=2010-01-30 }} {{Нормативна контрола}} {{DEFAULTSORT:Buddhist Art}} [[Категорија:Будистичка уметност| ]] [[Категорија:Будизам|Уметност]] 525gpy14chkkespzz0httayo0fl4jrg Скапоцен камен 0 872865 5589095 5447449 2026-07-08T10:16:29Z Bjankuloski06 332 /* Папрадаша */ Правописна исправка, replaced: лотус → лотос 5589095 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Gem.pebbles.800pix.labelled.jpg|десно|мини|300п|Видови на скапоцени камења]] '''Скапоцен камен''' ('''драг''', драгоцен или '''бесценет камен''') — парче [[минерал]] кој во исполирана и изделкан облик се користи за правење накит или други украси. Меѓутоа одредени карпести (како [[син камен]] и органски материјали (како килибарот или ахатот т.е. црн килибар) не се минерали, но сепак се користат за изработка на накит поради нивниот сјај или нивните физички особини кои имаат уметничка вредност. Реткоста е уште една одлика која што ја дава вредноста на скапоцениот камен. Уште од XIX век, од најраната антика освен за накит, изрезбаните и гравираните скапоцени камења како пехарите биле најголемите луксузни уметнички форми, резбаријата на [[Карл Фаберже]] била последната најзначајна изработка во оваа традиција. ==== Особености и подредба ==== Традиционалната подредба на западот, останата уште од Старите Грци, започнала со разликувањето на драги и полудраги камења. Слични разликувања се направени и во другите култури. Во современата употреба драги камења се :дијамантот, рубинот, сафирот и смарагдот, а сите останати се полудраги. Оваа разлика ја одразува реткоста на овие посебни камења, како и нивниот квалитет уште од древни времиња. Сите се проѕирни со префинета боја на својот чист облик. Другите камења се подредени според својата боја, проѕирност и цврстина. Традиционалната особеност не ги погодува модерните вредности, на пример додека гранатот е релативно евтин „ зелениот гранат наречен Tsavorite, може да биде многу повреден отколку смарагдот од среден квалитет. цврст камен е уште еден ненаучен израз за полудрагите камења кои се употребуваат во историјата на уметноста и археологијата. Употребата на термините „скапоцени“ и „полускапоцени“ во трговски контекст се веројатно погрешни, бидејќи лажно опфаќа одредени камења кои се во основа повеќе вредни од другите. Во денешно време камењата ги идентификувааат гемолози коишто ги опишуваат скапоцените камења, како и нивните особености користејки стручна терминологија што се однесува на полето на гемологијата. Првата одлика што гемолозите ја користат за да го откријат видот на скапоцениот камен е нивната [[хемиска структура]]. На пример, дијамантите се направени од јаглерод (C) a рубините од алуминиум оксид (Al2O3). Следува дека многу скапоцени камења се кристали коишто се распоредени според својот кристален систем каде што има правоаголни, триаголни или моноклонски. Другиот термин што се употребуве е Хабитен, за оние форми на скапоцени камења што најчесто се наоѓаат. На пример дијамантите, кои имаат кубичен кристален систем најчесто се најдени како [[осумаголник|осумаголни]]. Скапоцените камења се подредени под различни групи, видови и различности. На пример рубинот е од црвениот спектар на видот Корунд, додека пак било која друга боја на корундот се смета за сафир. Смарагдот (зелен), [[аквамарин]]от (син), [[берил]] (црвен), хелиодор (жолт), морганит (розов) сите овие се видови на Берилот. Скапоцените камења се одликуваат со показател на прекршување на светлината, протстранетост, специфична гравитација, цврстина, расцепи, пукнатини и сјај. Тие може да покажуваат состојба на колоритност или на двојно прекршување. Тие може да имаат луминисценција и карактеристично впивање на спектар. Некоја честичка или пукнатина може да биде присутна како негова содржина. Скапоцените камења исто така може да бидат подредени во однос на нивната „вода“ (квалитет). Ова е познато подредување на овие камења според нивниот сјај, прозирност или пак блескавост. Најпрозирните камења се сметаат за најквалитетни, додека второстепени и третитостепени се оние со помала прозирност. ==== Вредност ==== Нема сеопфатен систем за проценка на скапоцените камења. Дијамантите се оценуваат со употреба на систем кој го развил Гемолошкиот институт на Америја (ГИА) уште од 1950те години. Од историска гледна точка сите скапоцени камења биле оценувани со голо око. ГИА системот вклучувал и голем новитет: 10 пати голем коефициент на зголемување како класичен облик за оценување на чистината на каменот. Другите пак сè уште се проценуваат според голото око. Претставен е нов мнемониски уред таканаречен; „Четири критериуми “ (боја, облик, чистина и карат) кој ќе им помогне на потрошувачите да ги разберат факторите кои се употребуваат за да се оцени еден дијамант. Со изменување, овие категории може да бидат корисни при оцена на сите скапоцени камења. Четирите критериуми имаат различна тежина во зависност од тоа дали се применуваат на обоени скапоцени камења или на безбоен дијамант. За дијамантите, се намалува примарниот фактор за вредност, проследен со јасност и боја. Дијамантите се створени да блескаат, да ја разложат својата светлина во составните бои на виножитото, исечкани во светлосни мали парченца (светкавци), и доставени до човечкото око (сјај). Но доколку го задржат својот груб кристален облик, дијамантот нема да ги има овие особености, затоа за да постигне ова потребна е посебна техника која е наречена брусење. Камењата кои имаат своја боја, вклучувајќи ги и обоените дијаманти, основни одлучувачи на квалитетот се нивната чистина и убавината на таа боја. Физичките одлики кои ги прават обоените камења скапоцени се бојата, јасноста на бојата во помала мера (смарагдите секогаш се во помал број) кога се отсекуваат како необични оптички појави како што се појасна боја и астерија (ефект на ѕвезда). Јаснотијата на бојата е нерамна со создавањето на бојата во скапоцениот камен. Грците, на пример многу го вреднуваат ефектот на ѕвездата кој се наоѓа во каменот, кој се сметал како моќна љубовна магија, а Елена Тројанска била позната по носењето на ѕвездениот корунд. Од историска гледна точка скапоцените камења биле класифицирани во драги и полудраги камења. Таквата дефинираност на овие камења постојано се менува и варира заедно со културата, и отсекогаш била тешка задача да се одлучи што е тоа што скапоцените камења ги прави да бидат скапоцени. На страна од дијамантот пак, рубинот, сафирот, смарагдот, бисерот (кој не е скапоцен камен) и опалот се смета дека се скапоцени. Аметистот се сметал за скапоцен камен исто така како и во Грција сè до пронаоѓањето на поголема маса во Бразил во XIX век. Дури и во последниов век определени скапоцени камења како што се аквамаринот, оливинот и мачкиното око се популарни и поради тоа се сметаат за скапоцени. Денес во наше време пазарот не прави таква разлика. Многу скапоцени камења се употребуваат како најскап накит, секако зависно од заштитното име на дизајнерот, модните трендови, понудата на пазарот, обработката итн. И покрај тоа дијамантите, рубините, сафирите и смарагдите сè уште имаат репутација која што ги надминува другите скапоцени камења. Ретки или пак необични камења во главно се сметаат оние коишто едвај се среќаваат од страна на познавачите вклучувајќи ги андалуситот, аксинитот, каситеритот, клиногумитот и црвениот берил. Цените на скапоцените камења може многу да се променат (како и оние на танзанитот низ годините) или може да бидат доста стабилни или непроменливи (како оние на дијамантите). Всушност цените на големите скапоцени камења за карат се повисоки отколку на оние помалите, но популарноста на одредена величина на каменот може да делува врз цената. Просечните цени може да се одвиваат од 1 американски долар за карат за нормален аметист до 20.000-50.000 американски долари за трикаратниот колекционерски речиси совршен рубин наречен гулабова црвена крв. ==== Брусење и полирање ==== Некои скапоцени камења се корастат како кристали или пак во некоја друг облик зависно од тоа во каква се наоѓаат. Повеќето од нив сепак се брусат и полираат при што се користат како накит. Мала фабрика во Тајланд обработува илјадници карати сафир годишно наречени кабошони (елипсовиден облик) и камења кои се обработуваат со фацета (брусалица) со тоа што полира мали мазни прозорчиња наречени фацети со правилни мерки на прави агли. Камењата кои се непроѕирни како :опалот, тиркизот, варицитот итн, се најчесто брусени во елипсовиден облик. Овие скапоцени камења се дизајнирани така да ја покажат бојата на каменот или својствата на неговата површина како на опалот и на ѕвездениот сафир. Се користат брусни тркала и полирачи за да може да се избруси, обликува и исполира мазниот камен со облик на купола. Скапоцените камења кои се проиѕирни се нормално брусени, тоа е метода која што ги покажува оптичките особини на скапоцениот камен. Доколку аглите се премногу длабоки или премногу плитки, светлината ќе помине низ него и нема да се рефлектира кон гледачот. Брусалицата се користи за да се држи каменот на рамен круг за брусење и полирање со рамните фацети. Ретко но сепак се користат брусалици кои користат виткани кругови за да брусат и полираат виткани фацети. ==== Боја ==== Бојата на било кој материјал се должи на светлината од самата природа. Дневната светлина , која се нарекува и бела светлина, е всушност комбинација на сите бои од спектарот. Кога светлината ќе погоди некој материјал, повеќето зраци од светлината се впива додека пак мало количевство на одредена честота или бранова должина се рефлектира. Делот кој се рефлектира окото го прифаќа како боја. Рубинот изгледа црвен затоа што ги впива комплетно сите бои на дневната светлина (сина и жолта на пример) додека пак ја рефлектира црвената светлина Истиот материјал може да се појави во повеќе различни бои. На пример рубинот и сафирот го имаат истиот хемиски состав (двата камења се корунд) но имаат различни бои. Може да се случи дури и истиот скапоцен камен да има различни бои : кај сафирот се појавуваат неколку различни нијанси на сина и розова, а елегантниот сафир се експонира со цел круг на бои од жолта до портокалово-розова од неодамна е наречен Padparadscha sapphire. (папрадаша сафир) Разликата во боите се заснова на атомската структура на каменот. Иако различните камења во суштина имаат ист состав, тие не се сосема еднакви. Секој момент некој атом е заменет со сосема некој друг различен атом (може да биде во неколку, како еден во милион атоми.). Овие таканаречени примеси се доволни за да впијат одредена боја, а да остават другите бои да немаат никаков ефект врз каменот. На пример берилот, кој е безбоен и е во своја чиста минерален облик, станува смарагд со примеса на хром. Доколку додадете манган наместо хром, берилот ќе стане розов морганит. Со железо тој станува аквамарин. Некои обработки на скапоцените камења го користат фактот дека овие примеси може да бидат управувани, со тоа што ќе ја сменат бојата на скапоцениот камен. ==== Обработка ==== Скапоцените камења најчесто се обработуваат за да ја сменат бојата и бистрината на каменот. Вредноста на каменот може да зависи од видот и степенот на обработка. Некои обработки доста се користат бидејќи некои камења се цврсти, додека пак другите најчесто и не се употребуваат бидејќи бојата на скапоцениот камен не е цврста и може да се врати во првобитната нијанса. ==== Топлина ==== Топлината може да придонесе за бојата и јасноста на скапоцениот камен. Процесот на загревање со векови им е доста познат на обработувачите на скапоцени камења, и за многу видови на камења веќе и загревањето на каменот е веќе вообичаена техника. Повеќето цитрини се направени со загревање на аметистот, а пак со делумно загревање на силен степен се добива Аметрин- камен кој е половина аметист и половина цитрин. Аквамаринот најчесто се загрева за да се отстранат жолтеникавите нијанси и да се смени зелената боја во посакуваната сина или за да се прочисти веќе постоечката сина боја во почиста сина. Скоро цел танзанит се загрева на пониски температури за да се отстранат кафените тонови и да се добие посакуваната синовиолетова боја. Значителен дел од сите сафири и рубини се обработува со разновидни обработувања на топлина за да се истакнат бојата и јасноста. Доколку накитот со дијаманти се загрева (при поправки) дијамантот треба да се заштити со [[борна киселина]], а пак дијамантот (кој е чист јаглен) може да изгори на површината или пак комплетно. доколку накит кој содржи сафири или пак рубини се загрева не треба да биде обложен со борна киселина или било која друга супстанца бидејќи ова би можело да ја изгребе површината, значи не треба да бидат заштитени како што тоа го прават со дијамантот. Сеедно дали скапоцениот камен е природен или лабораториски направен (вештачки) камен, особеностите на било кој од нив се еднакви. Вештачките имаат по интезивна боја ако примесите не биле во лабораторија или пак не ја измениле јасноста на бојата на каменот. ==== Кварц==== 'Кварцот' е втор најмногу протстран минерал на Земјината кора после момирокот. Направен е од системот на SiO4 каде што секое соединение на кислород се дели на два тетраедара давајки им ја целокупната формула SiO2. Има доста разни видови кварц, од кои некои се и полудраги камења. Особено во Европа и средниот исток, разновидноста на кварцот постои уште од [[стар век|древно време]] од најчесто користените минерали за правење на накит и резби на камен. === Сооднос и структура на кристалот === Кварцот припаѓа на триагоналниот кристален систем. Идеалната кристален облик е шестрана призма со шестранични пирамиди на секој крај. Во природата кварцните кристали се најчесто сплеткани, искривени или пак толку сраснати со густо распоредени кристалчиња од кварц или други минерали што едвај им се познава дел од нивниот облик, или заедно се појавуваат во големо распротстранување. Добро обликуваните кристали во буквална смисла се формираат во лежиште каде што имаат спокоен раст во празнината, но бидејќи кристалите мора да бидат прилепени кој другиот крај на матрицата, само еден крај во вид на пирамида е присутен. Во Херкимер Каунти, Њујорк забележана е појава каде што Херкимер дијамантите имаат завршетоци на двата краја. Кварцниот отвор е таква состојба каде што празнината е речиси тркалезен облик, која што е обложена со кристали кои се насочени кон внатрешната стран. ==== Поврзани кварцни (силикатни) минерали ==== Тридимитот и кристобалитот се SiO<sub>2</sub> полиморфи со висока температура коишто се среќаваат во висококварцните вулкански карпи.Коезитот е погуст кварцен полиморф (многуобличен) кој може да се најде на места кои некогаш биле погодени од метеор, или пак во метаморфните карпи (што си го променуваат изгледот) формирани под притисок поголем од оној којшто е вообичаен за Земјината кора. ==== Вештачки кварц ==== Повеќето кварцови кои се употребуваат во микроелектрониката се произведени по вештачки пат. Големи, во стерилизатор преку хидротермален процес се создадени совршени кристали. Процесот вклучува обработување на здробените природни кварцови со топол воден раствор на основа на натриум хидроксид. Хидроксидот се употребува како минерализер т.е. тој помага да се испушти хранливата состојка на кварцот. Потребни се високи температури, најчесто околу 675&nbsp;°C. Растворениот кварц тогаш се кристализира во кристални зрна на прилично пониски температури. Во 2005 година во САД се произведени речиси 200 тони кварц. Вештачкиот кварц најчесто се проценува според неговиот основен Q-фактор, кој е мерка на неговата пиезоелектричка реакција и негов индикатор за чистината на кристалот. ==== Употреба ==== Кварцот е извор на многу силициумски соединенија како силициумите (на пример висококвалитетните полимери) силициумот (на пример микроелектроните) и многу други компоненти од трговско значење. Кварцот во облик на песок е намален преку јаглетоплинска реакција како прв чекор во овие интезивно енергетски процеси. ==== Пиезоелектрика ==== Кварцните кристали имаат [[пиезоелектричен ефект|пиезоелектрични]] особини: тие развиваат [[електричен потенцијал]] при примена на механички притисок. Првата примена на кварцните кристали била со фоногравските магнети. Најчеста пиезоелектрична употреба на кварцот денеска е како кристален осцилатор. Кварцниот саат е познат уред кој користи минерал. Честотата на кварцниот осцилатор е сменета со механично полнење, а ова се користи за многу прецизни мерки на многу мали промени на масите во кварцниот микробаланс и во плазма мониторите. Во 1880 година Жак и Пјер Кири ги откриле функциите на пиезоелектриката на кварцот. Болтер Гајтан Кади во 1927година прв го развил Кварцниот осцилатор или резонатор. ==== Скапоцените камења и разноликите каменоресци ==== Најзначајната разлика помеѓу видовите на кварцот е микрокристалинот (посебни кристали видливи со голо око) и видовите на крокристалинот или на криптокристалинот (агрегати на кристали видливи само под висок степен на зголемување) ==== Видови на необработени кристали ==== Чистиот кварц, народски наречен карпест кристал (понекогаш наречен бистар кварц) е безбоен и проѕирен или делумно проѕирен. Најчести обоени видови се: цитринот, розовиот кварц, аметистот, сивиот кварц, и млечниот кварц. === Цитрин === Цитринот е вид на кварц чија боја се движи од бледо жолта до кафена. Природниот цитрин е многу редок : комерцијалните цитрини се топлински обработен аметист. Цитринот содржи и траги од Fe3+ и навистина многу тешко се наоѓа. Името доаѓа од [[латински јазик|латинскиот]] збор [[citrina]] кој значи „жолта“. === Розов кварц=== Розовиот кварц е вид на кварц кој се одликува со бледорозова боја до розикаво црвена боја. Бојата обично се смета како резултат на количината на трагите од титан, железо и манган во поголема количина. Некои видови на кварц содржат микроскопски рутил игли кои произведуваат соѕвездие во преносна светлина. Последните истражувања за прекршувњето на зраците констатираат дека бојата се должи на тенките мискроскопски влакна од можниот думортиерит со поголема количина на кварц. Во кристален облик (многу ретко се наоѓа) е наречен розов кварц и неговата боја се мисли дека е произведена од трагите на фосфатот или алуминиумот. Бојата во кристалите е очигледно осетлива на светлина и е предмет на избледување. Првите кристали биле пронајдени во пегматитот блиску Румфорд, Маин, Америка, но повеќето кристали на пазарот доаѓаат од сојузната држава [[Минаш Жераис]], [[Бразил]]. === Аметист === Аметистот е облик на кварц чија боја е од светла до темна или пак виолетова мат. ===Сивкав кварц === Сивкавиот кварц е сив, проѕирна верзија на кварцот, според бистрината е од скоро целосно проѕирен до кафено – сив кристал кој е скоро непроѕирен. === Млечен кварц === Млечниот кварц можеби е еден од најчестиот вид на кристалниот кварц и може да се најде речиси насекаде. Белата боја може да се предизвика со течна содржина на гас, течност или и двете, заглавени додека трае формирањето на кристалот. Заматеноста која е создадена при оваа содржина вистински ја ограничува неговата употреба во повеќето оптички и квалитетни примени на скапоцените камења. === Рубин === Рубинот е розова до крваво-црвена боја, вид од минерални корунди (алуминиум оксид). Црвената боја е предизвикана главно поради присуството на елементот хром. Неговото име доаѓа од латинскиот збор ruber, што значи црвен. Другите видови на квалитетните корунди се наречени Сафири. Рубинот се смета за еден од 4те драгоцени камења, заедно со сафирот, смарагдот и дијамантот. Цената на рубинот се одлучува според бојата на рубинот. Најсветлиот и највредниот Црвен наречен боја на гулабова крв, кој има голема привилегираност и покрај другите рубини со сличен квалитет. По бојата следи и јасноста : слична е со дијамантите. Резбањето и тежината се исто така важни фактори за одлуката на цената. == Физичи особини == Рубините имаат цврстина од 9,0 според [[Мосова скала|Мосовата скала]] на цврстината на минералите. Од природните скапоцени камењА само мосанитот и дијамантот се со поголема цврстина од 10,0 според Мос, а мосанитот е некаде помеѓу [[корунд]]от (рубинот) и [[дијамант]]от според цврстината. Рубинот е α-Алуминиум (нај стабилен облик на Al2O3) во која мал дел од 3 позитивни јони на алуминиум се заменува со три позитивни јони на хромот. Секој од Cr3+ е опколен осумаголно со 6 негативни јони на кислород. Ова кристалографско уредување силно влијае на секој позитивен хром, по што резултира на светла апсорпција во зелено-жолтиот регион на спектарот и се претвора во црвена боја на каменото. Кога јоните на хромот ја примаат жолто – зелената светлина таа се претвора во црвен сјај (луминисценција). Ова испуштање на сјај, придонесува на црвената боја која што се добива со одземањето на зелената и виолетовата светлина од белата светлина, и додава сјај на изгледот на скапоцениот камен. Сите природни рубини имаат свои несовршености, вклучувајќи ја чистината на бојата и содржината на рутилните иглички познати како „ свила“. Обично необработените камења се загреваат пред да се обработат. Скоро сите рубини во денешно време се обработени во некој облик, а загревањето на камењата е како најсоодветна алатка. Како и да е, рубините кои воопшто не се обработени во некој облик а се со одличен квалитет се сè уште на високо место. Некои рубини покажуваат астеризам или звезда од 3 или 6 точки. Овие рубини се обработени во кабохони за да го истакнат вистинскиот ефект. Астеризмите се најдобровидливи со еден извор на светлина, и се движат низ каменот како што светлината се движи или како што каменот ротира. === Природна појава === Могок долината во Горен Мајамар (Бурма) со векови била главниот извор на рубини во светот. Тоа место има произведено некои од најубавите рубини што некогаш биле пронајдени. Најдобрата боја на мајнмар рубините е опишана како гулабова крв. Во централен Мајнмар, местото Монг Су почна да произведува рубини во текот на 90те и рапидно стана најголемото место за пронаоѓање на рубини. Неодамна во Мјанмар е пронајден талог од рубин сместен во северниот дел од државата Качин. Рубините уште од дамнешна историја се ископуваат во Тајланд, Палин и Самлоут, Дистрикт од Камбоџија, Бурма, Индија, Авганистан и во Пакистан. Рубините многу ретко се наоѓаат во Шри Ланка, загоа пак розовите сафири се многу чести. По Втората светска војна во Танзанија, Мадагаскар, Виетнам, Непал, Таџикистан и Пакистан најдени се траги (талози) од рубин. Неколку рубини се најдени и во САД во Монтана, Северна Каролина и Јужна Каролина. Неодамна се пронајдени поголеми талози на рубин под ледената плоча на Гриеланд. Во 2002 година во Васегес реката во Кенија се пронајдени рубини. Постојат извештаи дека се најдени големи остатоци на рубин во Мозамбија, во Нанхубир во Кабо Делгадо во округот на Монтепуез. Спинелот е друг вид на црвен скапоцен камен, понекогаш може да се најде заедно со рубинот во склоп на ист камен или мермер. Оние кои немаат толку искуство со скапоцени камења Црвениот спинел може да го помешаат со рубинот. Како и да е, најпрекрасните црвени спинели може да имаат приближна цена со онаа на просечниот рубин. === Фактори кои влијаат на вредноста === Дијамантите се оценуваат според критериум 4 ЦС кој е именуван според бојата, обработката и тежината на каратот. Сличните природни рубини се проценуваат со критериумот ЦС како и нивната големина и географско потекло. ==== Боја ==== Со вреднувањето на обоените скапоцени камења, бојата е единствениот најважен фактор. Бојата се дели на три компоненти: нијанска, интезивност и тон. Нијансата се упатува на бојата која што ние ја користиме како секојдневен термин. Прозирни скапоцени камења се наоѓаат во следниве нијанси: црвена, портокалова, жолта, зелена, сина, виолетова, пурпурна и розова.Првите 6 се познати како спектарни нијанси, последните две како изведени спектарни нијанси.Пурпурната е нијанса која што е помеѓу црвена и сина. Розовата е побледа нијанса на црвената боја. Во природата има многу малку чисти нијанси на скапоцени камења, се зборува за примарни, секундарни или терцијални нијанси.Во врска со рубинот, примарната нијанса мора да биде црвена. Сите други нијанси на видот на скапоцениот камен корунд се нарекуваат сафир.Рубинот може да има неколку секундарни нијанси. Можни се портокалова, пурпурна, виолетова и розова. ==== Обработка и разубавување ==== Подобрувањето на квалитетот на скапоцените камења со нивна обработка е многу честа појава.Некои обработки се употребуваат во скоро сите случаи и се сметаат за најприфатени. Во текот на доцните деведесетти години, големата понуда на евтини материјали предизвика ненадеен наплив во понудата на топлински обработени рубини, што доведе до пад на цената на рубинот. Под подобрување се подразбира промена на бојата, подобрување на проѕирноста со растворање на рутилни снопчиња, лечењето на фрактурите (испукнатините) или пак нивно целосно полнење. Најчеста обработка е со примена на топлина. Повеќето ако не и сите, рубини на долниот крај на пазарот се применува топлина на грубите камења за да се подобри бојата, да се отстранат виолетовата нијанса, сините траги и свиленоста. Овие топлински обработки се најчесто на температура од 1800&nbsp;°C (3300&nbsp;°F) степени.Некои рубини подлежат на процес со загревање на пониска температура, на јаглени цевки на температура од 1300&nbsp;°C (2400&nbsp;°F) степени за 20-30 минути. Свилата е само делумно уништена откако бојата се подобрува. Другата обработка, која што стана најчеста во последниве години, е со стаклено полнење.Полнењето на исцепините во внатрешноста на рубинот со олово стакло или сличен материјал значително ја подобри провидноста на каменот, правејќи ги претходните рубини кои биле несоодветни да бидат погодни за аплицирање на накитот. Процесот се случува во 4 чекори. * Грубите камења се полираат претходно за да се искоренат сите нечистотии од површината коишто можат да му наштетат на процесот. *Грубоста се отстранува со Флуороводород *Првиот процес на загревање во коишто не се додаваат спојници. Загревањето ги искоренува сите нечистотии од внатрешноста на испукнатините. Иако ова може да се направи на температури до 1400&nbsp;°C (2500&nbsp;°F) степени, најчесто се случува на температура од околу 900&nbsp;°C (1600&nbsp;°F) степени од свилата која е недопрена. *Вториот процес на загревање е во електрична рерна со различни хемиски додатоци. Најразлични решенија и мешавани се покажаа како успешни, како и да е оловото кое што најмногу содржи стаклен прав е најмногу употребувано во моментов.Рубинот се потопува во масла, а потоа прекриени со прав ставени на плоча се ставаат во рерна каде се загреваат на 900&nbsp;°C (1600&nbsp;°F) 1 саат во оксидирачка атмосфера. Со загревање портокаловата боја во прав се претвора во проѕирна до обоена жолта паста која што ги исполнува сите испукнатини. Откако ќе се олади, бојата на пастата е целосно проѕирна и значително ја истакнува целосната прозирност на рубинот. Ако е потребно да се додаде боја, тогаш стаклениот прав може да биде „ засилен „ со бакар или други метални оксиди како и други елементи на пример натриум, калциум, калиуми др. Вториот процес на загревање може да се повтори три или четири пати дури и да се применат различни мешавини. Ако се загрее оној накит кој содржи рубини (при поправка) не смее да биде во контакт со борна киселина или со други супстанци доколку тие може да ја вдлабнат површината. Не мора да бидат заштитени какко дијамантот. === Аметист === Аметистот е виолетова верзија на кварцот кој многу често се користи во накитот. Името доаѓа од Стара Грција: ἀ -не, и μέθυστος, methustos –пијаница, кое се однесува на верувањето дека овој камен го шптити својот сопственик од опијанување, Старите Грци и романи го носеле аметистот и исто така правеле од нив садови за пиење со верување дека тие ќе го сопрат опијанувањето. Тој е еден од многуте форми на кварцот. Аметистот е традционален камен за месецот Февруари. ==== Структура ==== Аметистот е пупрпурна верзија на кварцот (SiO2), која содржи нечистотии на железо, кое што ја дава пурпурната боја на минералот. Цврстината на минералот е иста како и на кварцот така што го прави погодна за накит. ==== Нијанса и боја ==== Аметистот се наоѓа во првични нијанси од 75–80%, светлорозово-виолетова до темнопурпурна нијанса, 15–20% од сина и црвена нијанса (зависно од светлосниот извор). Зелениот кварц понекогаш е погрешно наречен зелен аметист што е навистина погрешно и не е прифатливо име за материјал, правилниот термин би бил Празиолит. Другите имиња за зелениот кварц се вермарин, позеленет аметист или лимонов цитрин. На многу променлив интезитет, бојата на аметистот е најчесто поставена во паралелни ленти на лицето на кристалот. Еден аспект на возвишената уметност ги вклучува брусењето со кое што се добива точната бојата со цел да се направи бојата на избрусените камења, хомогена. Фактот дека понекогаш само тенок слој на виолетова боја е присутна во камен, или дека бојата не е хомогена често го прави за тешка за сечење.. Бојата на аметистот е демонстрирана како резултат на структура на тривалентно железо (Fe3+). Кога ќе се загрее аметистот може да се претвори во жолто-портокалова, жолто –кафена, или пак темнокафена и може да личи на цитрин. ==== Историја ==== Старите Египќани го употребувале аметистот како скапоцен камен и бил во голема мера застапен во древните скапоцени резбани камења. Грците верувале дека каменот аметист може да го спречи опијанувањето, додека средно европските војници носеле амајлии од аметист како заштитници во битката- Причината е тоа дека се верувало за аметистот дека лекува луѓе и ги чува трезни. Во гробовите на англосаксонците во англија биле пронајдени монистри од аметист. На 1902-та изложба во Диселдорф, Германија била презентирана голема геодезија или пак аметист-пештера пронајдена блиску Санта Крус во јужен Бразил. Во XIX век, за бојата на аметистот заслужен е присутниот манган. Сепак бидејќи е способен да подлежи на многу големи измени па дури и да биде разреден од топлина, од некои извори се верува дека е од органски извор. исто така се појавува железо тиоцијанат а и сулфур е детектиран во овој минерал. ==== Вештачки аметист ==== Вештачкиот аметист е произведен од гама-зраци, рендгенското зрачење на електронските снопчиња на чистиот кварц кој е прв смешан со железни нечистотии. На изложување на топлина, ефектите од зрачењето може делумно да бидат откажани и аметистот да стане жолт кварц, а во накитот се нарекува само „Изгорен аметист“. Вештачкиот аметист е направен како имитација на најдобриот, квалитетен аметист. Неговите хемиски и физички особини се толку слични со оние на природниот аметист така што без гемолошки испитувања (кои најчесто се чинат скапи) не може да се разликува со голема веројантност,. Има еден тест којшто е врз основа на законот на Бразилското извивање (облик на кварцно извивање каде што десните и левите кварцни структури се комбинирани во еден кристал) којшто може да се употреби како многу полесен идентификатор на вештачкиот аметист. Возможно е споените аметисти да се синтетизираат, но овој вид не е достапен во големи количини на пазарот. ==== Митологија ==== Грчкиот збор ''аметистос'' може да се преведе како „непијани“, од грчки A-„не“ + methustos „опијанети“. Аметистот се смета за силен противотров против пијанство, и затоа пехарите за вино често биле изгравирани со нив. Во старогрчката митологија, Дионис, богот на пијанството и виното ја прогонувал девицата (девојката) со име Аметистос, која што ја одбивала неговата љубов. Аметистос се молела на боговите да остане чиста, молитва на која што божицата Артемида и одговорила така што ја трансформирала во Бел камен. Покорен од желбата на Аметиста да остане чиста, Дионис истурил вино врз каменот како курбан, обојувајќи го кристалот пурпурен. Разноликоста на приказната вклучува дека Дионис бил навредуван од смртник па поради тоа и се заколнал дека ќе го убие следниот смртник кој ќе помине по неговиот пат, создавајќи крволочни тигри кои ќе го одмаздат неговиот гнев. Но излегло дека тој смртник е една прекрасна млада жена, Аметиста, која што била на пат да и оддаде почит на Артемида. Артемида и го поштедила живот така што претворила девојката во статуа од чист кртистален кварц за да ја заштити од грубите канџи. Дионис гледајќи во преубавата статуа поради тоа што се каел исплакал солзи од вино. Солзите на богот го претвориле кварцот пурпурен. Другата верзија на приказната го вклучува и титанот Реја кој го претставува Дионис со каменот Аметист со цел да предизвика умереност во пиењето на вино. ==== Географска распротстранетост ==== Аметистот се произведува во најголеми количини во Минас Гераис во Бразил каде што се создава во големи геоди заедно со вулкански карпи. Многу од шупливите рубини од југозападен Бразил и Уругвај содржат посев на кристали на аметисти во внатрешноста. Артигас, Уругвај и соседната бразилска држава Рио гранде до Сул се големи светски создавачи познати по квантитетот, Минас Гераис како и Мато Гросо, Еспирито Санто, Бахиа и државите Сеара, сите се важни производители во Бразил. Исто така е пронајдено и ископано во Јужна Кореја. Најголем површински ископ на аметиста жила во светот е во Мајсау, под Австрија. Од Русија доаѓа многу квалитетен аметист, особено од Екатеринбург блиску Муршинка, каде што се создава во шуплините на гранитните карпи. Многу места во јужна Индија произведуваат аметист. Еден од најголемите произведувачи е Замбија во Јужна Африка со годишно производство од околу 1000 тона. Аметистот се појавува во многу места во Америка. Помеѓу овие се спомнати : Мазатзал планинскиот реон во Гила и земјите на Марикопа, Аризона, Езерата Ред Федер близу Колинс, Колорадо, Планината Аметист, Тексас, Јелоу стоун Националниот парк, Делавер Каунти во Пенсилванија, Хаувуд Каунти во Северна Каролина, Дир Хил и Стоу, Маина и во езерото Супериор во регионот Минесота, Висконсин, Мичиган и Онтарио во Канада. Аметистот релативно често се наоѓа во Онтарио и во неколку места низ Нова Скотиа. Најголемиот рудник на аметист во Северна Америка се наоѓа во Тандер Беј, Онтарио. ==== Вредност ==== До XVIII век, аметистот бил вклучен во кардиналот, или во највредните скапоцени камења (заедно со дијамантот, сафирот, рубинот и смарагдот). Но, бидејќи големо количество е откриено во локации како што се Бразил, изгуби доста голем дел од својата вредност. Собирачите трагаат по длабочината на бојата, доколку е возможно со црвен отсјај доколку е соодветно избрусено. Највисококвалитетниот аметист (наречен „длабоко Руски“) е особено редок и затоа доколку се најде таков неговата вредност зависи од побарувачката на собирачите. Тој како и да е сè уште се подредува според поголемиот сјај, помал од оној на сафирите или рубините (падраша сафирот или рубинот гулабова крв) === Авентурин === Авентуринот е облик на кварц којшто се одликува со своја проѕирност и присуство на содржина на платиминерал којшто го дава сјајниот или блескавиот ефект авентуресценција. Најчеста боја на Авентуринот е зелената, но исто така тој може да биде и портокалов, кафен, жолт, син или пак сив. Портокаловите и кафените се својствени за хематитот или гоетитот. Бидејќи авентуринот е камен, неговите физички особини се : неговата специфична гравитација може да биде помеѓу 2,64-2,69 а неговата цврстина е нешто пониска од обичниот кварц кој тежи 6,5. Авентуринскиот момирок или сончевиот камен може да се помешаат со портокаловиот и црвениот кварц авентурин, иако првиот е со поголема проѕирност. Авентуринот е често врзан и изобилството на пурпурни листови може да го направи матен така што тој може да биде на прв поглед помешан со малахитот. Името Авентурин произлегува од италијанскиот збор ventura којшто значи случајно. Ова е наговестување на среќното откритие на стаклото на авентурин или златен камен, од некоја гледна точка во XVIII век. Иако тој прв бил пронајден, златниот камен е заедничка имитација на авентуринот и сончевиот камен. Златниот камен визуелно се разликува од подоцниве два минерали поради неговите груби дамки од бакар, дисперзирани заедно со стаклото во еден натприроден единствен начин. Тој е обично златно кафен, но може да се најде и син или зелен. Поголемиот дел на зелен и синозелен авентурин потекнува од Индија (особено во околината на Мајсур и Мадрас) каде што е обработен од страна на продуктивни занаетчии. Во Чиле, Шпанија и Русија се пронајдени крем бели, сиви и портокалови материјали. Повеќето се изгравирани на монисти и облици во најфините примероци претставени во кабошони, а подоцна и во накит. === Сафир === Сафирот (грчки: σάπφειρος, син камен) е скапоцен камен кој е еден вид на минералот корунд, алуминиум оксид (α-Al2O3), која е друга боја а не црвена или темнорозова, каде што каменот би се нарекувал рубин се смета за различен скапоцен камен. Количината на трагите на другите елементи како железо, титан или хром може да му придонесат на корундот сина, жолта, розова, портокалова или зеленкаста боја. Чистиот Хром е чиста нечистотија од рубини. Како и да е, комбинацијата од на пр. Хром и титан може да му дадат на сафирот боја различна од црвената. Сафирите се најчесто носени во накитот.Сафирите може да се најдат по природен пат, со барање по одредени таложења (кои се должат на отпорот да бидат кородирани во споредба со камењата со помала цврстина), или формирањата на карпите, или пак тие можат да бидат рачно изработени за индустриска или декоративна намена во големи кристални топки. Поради значителната цврстина на сафирите (и во главно на алуминиум оксидот) сафирите се употребуваат во некои неукрасни апликации вклучувајќи ги инфрацрвените оптички компоненти, како што се научни инструменти : високоиздржливите стакла (прозори) (исто така употребени во научните алати). ==== Природни сафири ==== Сафирот е еден од двата или трите видови на скапоцени камења на корундот, од кои едниот е црвен а другиот темнорозов рубин. Иако сината е нивната најпозната боја, сафирите се направени од било која боја освен црвена. Сафирите исто така може да се и безбојни, а може да се најдат во нијанси на сиво и црно. Цената на природните сафири варира зависно од нивната боја, читина, големина, обработка, и секако квалитетот – како и нивното географско потекло. Значителни талози на сафир се пронајдени во Источна Австралија, Тајланд, Шри Ланка, Мадагаскар, ИсточнаАфрика и во Северна Америка во неколку локации, најмногу во Монтана. Сафирот и рубините се ајчесто пронајдени заедно на исто место, но обично еден скапоцен камен е во поголемо изобилство. ==== Син сафир ==== Бојата на скапоцените камења се разделува во три компоненти : нијанса, интезивност и тоналитет. Интезивноста се однесува на живописноста или светлината или обоеноста на нијансата, тоналитетот за светлоста или темноста на нијансата. Синиот сафир постои во неколку мешавии на неговата примарна (сина) и секундарна нијанса, неколку нијансни тонови и нијанси на светлина. Сините сафири се проценуваат според чистината на примарната нијанса. Пурпурна, виолетова и зелена се најчестите второстепени нијанси пронајдени на синиот сафир. Виолетовата и пурпурната може да придонесат за целокупната убавина на бојата, додека пак зелената се смета дека може да делува негативно. Сините сафири што имаат повеќе од 15% виолетова или пурпурна боја во главно се смета дека се со најпрефинет квалитет. Сините сафири со било колкава количина на зелена боја како втора нијанса не се сметаат за скапоцени камења со префинет квалитет. Сивата боја е нормално заситувачки модификатор или маска најдена во сините сафири. Сивата боја го намалува интезивитетот или светлината на нијансата и така добива негативен ефект. Бојата на префинетите сини сафири може да се опише како живописна речиси темновиолетова до пурпурна сина каде што приманата сина нијанса е најмалку 85% застапена, а секундарната нијанса е не повеќе од 15% застапена без ни најмалку мешање на второстепено зелена нијанса или пак зелена покриеност. 423 каратниот (85g) сафир Логан којшто се наоѓа во Националниот природонаучен музеј во Вашингтон е еден од најголемите фацетни квалитетни скапоцени камења на синиот сафир што воопшто постојат. ==== Луксузна боја на сафирот ==== Жолтите и зелените сафири исто така доста се наоѓаат.Како што хромот расте, Розовите сафири се продлабочуваат во бојата. Колку е подлабока розовата боја толку поголема е нивната парична вредност. Сафирите исто така може да се сретнат во нијанси на портокалова и кафена, а пак безбојните сафири понекогаш се употребуваат како замена на дијамантот во накитот. Падмарага сафирите секогаш носат поголеми цени дури и од најпрефинетите сини сафири. Во последно време, повеќето сафири од оваа боја се појавуваат на пазарот како резултат на вештачка обработка која што се нарекува : решеткаста дифузија. === Папрадаша=== Папрадаша е розово-портокалов корунд, со низок до среден интезивитет и светол тон, првично ископан во Шри Ланка, но исто така се пронајдени талози во Виетнам и Африка. Папрадаша сафирите се ретки, најретко од се е комплетно природната разноличност, без никаква трага на преработка. Името потекнува од [[санскрит]]скиот збор „падмарага“ (падма = лотос; рага = боја). Боја, слична на [[лотосов цвет]]. ==== Ѕвезден сафир ==== Ѕвездениот сафир е вид на сафир којшто изразува ѕвезда исто како појавата позната како астеризам. Ѕвездениот сафир содржи иглични пресеци како содржина (често минерален траг, минерал создаден првенствено од [[титан оксид]]) којшто создава привидение од 6 зрачна шема во облик на ѕвезда кога се гледа со надземен извор на светлина. Црната ѕвезда од Квинсленд се верув дека е најголемиот ѕвезден сафир којшто некогаш бил ископан, и тежи 733 карати. Звездата од Индија (која тежи 563,4 карати) се мисли дека е вториот по големина ѕвезден сафир, и моментално е изложен во [[Американски природонаучен музеј|Американскиот природонаучен музеј]] во Њујорк . 182 каратната Ѕвезда од Бомбај, која е сместена во Националниот природонаучен музеј во Вашингтон е пример за син ѕвезден сафир. Вредноста на ѕвездениот сафир, како и да е зависи не само од тежината на каменот туку и од бојата, прозирноста и интезивитетот на астеризмот. ==== Менување на бојата на сафирот ==== Ретката разноликост на сафирот, позната како сафир којшто ја менува бојата, постои во разлиќни бои и различна светлина. Овие сафири кои ја менуваат бојата на надворешна дневна светлина се пурпурни а а на флуоресцентна светлина да бидат и зеленкасти. Некои камења менуваат боја целосно а некои само делумно, со тоа што некои камења од сини одат кон сино виолетова боја. Додека овие сафири коишто ја менуваат својата боја доаѓаат од повеќе различни месте, скапоцените камчиња од танзанија е главниот извор. Одредени вештачки сафири кои ја менуваат својата боја се продаваат како лабораториски или синтетички александрит, којшто е прецизно наречен симунат (исто така е наречен александриум) вториот е всушност тип на крисоберил-сосема различни супстанци чиј плеохроизам е различен и многу појасен отколку корундот (сафирот) кој менува бои. ==== Извор на боја ==== Рубините се корунди кои содржат `` нечистотиии од хром кои впиваат жолто-зелена светлина и се резултира во подлабока рубинова црвена боја со зголемена содржина. Пурпурните сафири содржат траги од вандиум и доаѓа до неколку разновидни нијанси. Корундот кој содржи ~0,01% од титанот е безбојна. Доколку се присутни траги од железо, многу бледа жолтеникава до зелена боја може да биде видена. Доколку се присутни нечистотии од титан и железо, како и да е резултатот ќе биде прекрасна модросина боја. За разлика од локализираната (мегуатомска) апсорпција на светлина која што ја предизвикува бојата за нечистотии на хромот и вандиумот, сината боја на сафирите доаѓа од интервалентно преносно полнење, што подразбира пренесување на електрон од еден јон на преносен метал на друг преку спроводник или валентна врска. Железото може да биде во облик на Fe2+ или Fe3+ додека пак титанот во главно го има обликот Ti4+. Доколку јоните на Fe2+ и Ti4+ се заменат со Al3+, се создаваат области на нерамнотежа на полнењето. Преносот на еден електрон од Fe2+ и Ti4+ може да предизвика промена на валентната состојба во двете соединенија. Поради таа валентна промена се случува специфична промена на енергијата на електронот и се впива електромагнетна енергија. Брановата должина на впиената енергија ја дава жолтата светлина. Кога оваа светлина се одзема од карактеристичната бела светлина се комплетира резултатот на сина боја. Понекогаш кога атомското растојание е различно и оди во различен правец тогаш се добива резултат на синозелено двобојство. Интервалентниот пренос е процес којшто создава силно обоена појава со мал процент на примеси. додека 1% на хром мора да биде присутен во корундот пред да се појави црвена рубин боја, сината сафирна боја е присутна на само 0,01% титан и железо. ==== Обработка ==== Сафирите може да се обработуваат со неколку методи за да се разубави и подобри нивната јасност и боја. Се практикува загревањето на природните сафири за да се подобри и разубави нивната боја. Ова се прави со загревање на сафирот по неколку часа на температура од 500 до 1800&nbsp;°C , или пак со загревање на непотполна азотна атмосферска печка седум дена или повеќе. По загревањето камењата стануваат се посини но губат некои свои рутилни соединенија (свила). Кога се употребуваат високи температури, каменот ја губи целата свила и станува чист при зголемување. Уште од римско време постои доказот дека сафирот и другите камења биле предмет на греење. Оние камења кои не се загреваат се многу ретки и често се продаваат заедно со потврда од независни гемолошки лаборатории со која се потврдува дека „нема знаци на топлинска обработка“. Јого-сафирите не треба да бидат загреани бидејќи нивната сина боја е постојана и јака, тие се во главно без примеси и имаат постојана чистина (јасност). Во 1980-тите Кога Интергем Лимитед започнал да го рекламира Јого-каменот како светски гарантиран не обработен сафир, изјавата го погодила пазарот на скапоцени камења бидејќи претходно процесот на загревање бил таен (неоткриен), но во 1982 година проблемот со загревањето на камењата станал уште поголем. Во тоа време 95% од сафирите во целиот свет биле термално обработени за да ја подобрат својата природна боја. Соочувајки се со овој проблем, оние скапоцени камења кои биле загревани многу често избледувале со тек на време. Обучените гемологисти можат да препознаат камен кој е загреан со точност од 95%. Обработката со дифузија е нешто поконтраверзна со тоа што таа се користи за да се додадат елементи на сафирот за намена да се подоврат боите. Најчесто берилиумот е дифузиран во сафир при загревање на многу висока температура, речиси до точката на топење на сафирот. Првично со овој процес се создадени (околу 2000) портокалови сафири, иако сега процесот е унапреден и многу бои на сафирот се најчесто обработени со берилиумот. Не е етички тајно да се продаваат сафири обработени со берилиум, и цената би требало да им биде многу пониска од природниот скапоцен камен или од оној кој сам се разубавува преку самостојно загревање. Оние камења кои се обработени со дифузија на површината се претежно одобрени бидејќи кога деланките на каменот повторно се полираат, папрадаша обоениот слој може да се отстрани. (постојат некои камења обработени со дифузија на коишто бојата им оди многу подлабоко од површината). Проблемот е во фактот дека обработените папрадаши се понекогаш навистина многу тешки за да се препознаат, затоа се и причина да се добие сертификат од угледната гемолошка лабораторија (на пример Gubelin, SSEF, AGTA, итн, ) како препорака пред да се инвестира во нив. Според упатствата на Федералната комисија за трговија во САД се бара откривање на каков било начин на разубавување којшто има значителен ефект врз вредноста на скапоцениот камен. ==== Откопување ==== Сафирите се откопуваат од алувијални талози или пак од првичните подземни работи. Рударските локации се Бурма, Мадагаскар, Шри Ланка, Австралија, Тајланд, Индија, Пакистан, Авганистан, Танзанија, Кенија и Кина. Логан сафирот, ѕвездата на Индија, и ѕвездата на Бомбај потекнуваат од рудниците во Шри Ланка. Мадагаскар е светски водач во производство на сафир (од 2007) особено со неговите талози во градот Иакака и околу него. Пред отворањето на Иакака рудниците, Австралија беше најголемиот производител на сафири (како во 1987 година). Во 1991 бил откриен нов извор на сафири во Андранондамбо, јужен Мадагаскар. во 1993 започнале со ископување на сафирот по што после неколку годи ни го напуштиле поради потешкотиите за да се подобри лежиштето на сафирот. Во северна Америка се извадени сафири од неколку талози во Монтана, по Мисури реката во близина на Елена, Монтана, Драи Котонвуд Крик во близина на Мисула, Монтана и Рок Крик во близина на Филипзбург, Монтана. Пронајдени се префинети сини Јого-сафири во Јого Гулх, западно од Левинстон, Монтана. Неколку ископи на сафири и рубини исто така се пронајдени во околината на Франклин. Талозите од сафир во Кашмир сè уште се добро познати во индустријата на скапоцени камења, и порај фактот дека највисокото производство во оваа околина најмногу зазема место со релативно краток период на крајот од XIX и почетокот на XX век. ==== Вештачки сафир ==== Во 1902 година францускиот хемичар Август Вернел разви процес за производство на вештачки сафирни кристали.во процесот Вернел именуван по него се додава префинет земјен прав на оксихидрогенскиот пламен а ова се случува директно наспроти покривката. Земјата полека се таложи во пламенот создавајќи „боул, од сафир, во облик на солза. Може да се додадат хемиски додатоци за да се создаде вештачка верзија на рубинот, и сите други природни бои на сафирот и плус сите други бои кои не се виделе во геологијата. Вештачкиот материјал за сафир е идентичен на природниот сафир, освен тоа тој може да се направи без недостатоци кои може да се најдат во природниот камен. Недостатокот на процесот Вернеул е дека големите кристали имаат висок процент на внатрешна крутина. Многу методи на рачната изработка на сафирот се варијации на процесот Цохралски кој е измислен во 1916 година. Во овој процес мал сафирен кристал се натопува во сад направен од скапоценеиот метал родиум, кој содржи стопена алуминиум, а потоа полека сеповлекува на со стапка од 1 до 100 [[мм]] на час. На крајот алуминиумот се кристализира, создавајки голем долг камен во облик на [[морков]] со големина од над 400 мм во пречник и со тежина од околу 500 кг. == Наводи == {{наводи}} {{Скапоцени камења}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Скапоцени камења| ]] [[Категорија:Материјали]] [[Категорија:Минералогија]] [[Категорија:Минерали|*]] [[Категорија:Накит]] 8ykaplwujuwr9vdyml4kb3xbwyj7xnr Омуртаг 0 998951 5588852 5579045 2026-07-07T21:55:57Z Buli 2648 /* Надворешна политика */ 5588852 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name =Омуртаг | title =Хан на Бугарија | image= Omurtag1.jpg | reign =814–831 | coronation = | predecessor =[[Крум]] | successor =[[Маламир]] | spouse = | issue =[[Енравота]] <br /> [[Звиница]] <br /> [[Маламир]] | royal house = [[Крумова династија]], најверојатно [[Дуло]] | father =[[Крум]] | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | buried = | religion = [[Паганство]], веројатно [[тенгризам]] |}} {{Крумова династија}} '''Хан Омуртаг''' ({{langx|el|Μορτάγων<ref>[[Теофан Продолжител]], p.64; [[Георги Кедрин]] </ref>, Ομουρτάγ}}<ref>[http://mandara.narod.ru/nadpisi.htm Мадарски натписи, Inscriptions of Madara", Inscription No.64. Retrieved 10 April 2012.]</ref>) — средновековен бугарски владетел, син на хан [[Крум]]. Со [[Прво Бугарско Царство|Бугарското Царство]] управувал од [[814]] до [[831]] година<ref name="Трновски натпис на хан Омуртаг">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.history.kemsu.ru/oldversion/ISV/1bolg.htm |title=Трновски натпис на хан Омуртаг |accessdate=2012-05-21 |archive-date=2011-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111004090202/http://www.history.kemsu.ru/oldversion/ISV/1bolg.htm |url-status=dead }}</ref>. Водел успешни војни на северната граница со [[Империја на Франките|Франките]]. Ги проширил границите на Бугарија до [[Срем]] и [[Панонска Хрватска]].<ref name="Трновски натпис на хан Омуртаг"/> == Први години== Изворите за причината за смртта на ханот [[Крум]], како и неговиот наследник се мали и дискутабилни. Се смета дека по смртта на Крум, во земјата настапил краток период од неколку месеци на политичка нестабилност. Изворите споменуваат за тројца бугарски владетели за периодот од [[814]] до [[816]] година - Дукум, Диценг и Цог. Постојат неколку хипотези за улогата на овие големци. Така, според првата овие тројца биле крумови војводи со важна улога во развојот на настаните<ref>'''Павлов, Пл.''' - „Бунтари и авантюристи в средновековна България“, [http://liternet.bg/publish13/p_pavlov/buntari/index.html ел. издание], ЕИ "LiterNet" Варна, 2005</ref>, според втората тие биле регенти на малолетниот Омуртаг и според третата тие биле узурпатори на престолот. Бидејќи е невозможно да се утврди точно што се случило, како компромисно решение дал бугарскиот професор Васил Ѓузелев, според кој Омуртаг го наследил својот татко по кратки немири во државното управување. == Надворешна политика == [[Податотека:Krum Omurtag.jpg|лево|мини|270x270пкс|Бугарија за време на владеењето на Омуртаг]] По ненадејната смрт на хан Крум, голем број на бугарски војници останале во [[Тракија]], каде продолжиле да ги бранат стратешките позиции. [[Прво Бугарско Царство|Бугарите]] продолжиле со воените дејствија во [[814]] - [[815]] година, отфрлувајќи го византискиот предлог за мир. Тоа го принудило на византискиот цар [[Лав V Ерменец]] во зимата [[815]] - [[816]] година да организира морски поход во кој бугарските сили биле поразени кај [[Несебар]], и со тоа византиските сили отвориле нов воен фронт, по оној во [[Тракија]]<ref>Гюзелев, Васил, история на Средновековна България VII — XIV век, Том I, Дял втори : Езическа България, Анубис, С., 1999, стр. 145</ref>. Со следните дејствија Византијците успеале да си ги вратат најважните тврдини во [[Источна Тракија]]. Освен гореспоменатиот напад, Византијците презеле и други мерки против Бугарите. Во почетокот на [[814]] година византиски емисари биле прифатени од царот на [[Империја на Франките|Франките]], [[Лудвиг Побожниот]]. Според западните летописци, целта била да се направи сојуз меѓу двете држави, насочен против Бугарија. Не се знае дали се стигнало до унија, но се претпоставува дека Франките не се обврзиле со конкретни активности. Сепак, веста за преговорите меѓу двете империи стигнала до [[Плиска]]. Така во [[815]] година бил склучен мировен договор меѓу двете земји. Делови од овој договор се наоѓаат во т.н. Сулејманкојски натпис. Договорот се состоеил од 11 клаузули, но денеска се зачувани само првите четири: * Првата клаузула ја одредува границата во [[Тракија]]. Таа започнувала од црноморското крајбрежје кај Девелт и преку Еркесија продолжувала кон Хасково на реката Марица и оттаму - кон Родопите и Стара Планина, но без да ги вклучува Пловдив и неговата област; * Втората клаузула го уредува прашањето за Словените кои живееле во границите на Византија. * Третата клаузула го уредува прашањето за Словените од приморските области. * Четвртата клаузула ја регулира размената на заробениците. [[Податотека:ThomasTheRebelAndMourtagon.jpg|мини|десно|Омуртаг го напаѓа [[Тома Славјанинот]]]] Овој договор се покажал исклучително корисен за Бугарија, бидејќи земјата имала потреба од мир. Војската била изморена, престолнината [[Плиска]] се наоѓала во урнатини, а и самата [[Византија]] не претставувала повеќе закана за Бугарите. Договорот бил склучен за период од 30 години и бил почитуван и од двете страни. Истиот бил обновен со доаѓањето на новиот византиски цар [[Михаил II (Византија)|Михаил II]]. Тоа можеби било продиктувано од размената на заклетвените ритуали меѓу двајцата владетели (Лав V требало да се заколне на паганските обичаи, а Омуртаг - по христијанските). Во [[823]] година избувнал бунтот на византискиот војсководец [[Тома Славјанинот]] кој започнал со опсада [[Цариград]] со војниците со цел да се искачи на византискиот престол. Омуртаг му дал воена помош на царот Михаил II и ги нападнал бунтовничките трупи во грб. Активностите на бугарскиот владетел се или во согласност со клаузула од склучениот во [[816]] година мировен договор, или на лична иницијатива на ханот. == Внатрешна политика == [[File:Pliska - Gate.JPG|thumb|Портата на тврдината Плиска]] Во внатрешната политика Омуртаг успеал да ја доврши административната реформа започната од неговиот претходник Крум. Со тоа конечно бил ставен крај на автономијата на словенските племиња. === Градителска активност === Омуртаг во бугарската историја останал познат со своите градежни дејности кои придонеле за развојот на Плисковско-преславската култура. Зачувани се голем број на извори и натписи кои сведочат за обновата на престолнината Плиска која била разрушена од византискиот цар Никифор, како и за изградбата на нова палата со престолна соба, како и неколку палати и тврдини. Во [[Трновски натпис на Омуртаг|Трновскиот натпис]] кој му припаѓа на Омуртаг пишува<ref>[http://www.promacedonia.org/vb/vb_10.html Бешевлиев, Веселин, Прабългарски епиграфски паметници, Издателство на Отечествения фронт, С., 1981, стр. 123]</ref>: {{цитат|Човек и добро да живее, умира и друг се раѓа по него. Нека родениот подоцна, кој го гледа овој натпис, да си спомне за оној што го направил. А името на архонтот е Омуртаг канас у биги. Нека Господ Бог да го удостои да доживее сто години.}} === Прогонство на христијаните === [[File:KoutragonChristiansBGhistory.jpg|thumb|Христијански прогони]] Во времето на Омуртаг, како последица на територијалната експанзија, во пределите на [[Прво Бугарско Царство|Бугарија]] попаднале и голем број на [[Стари Словени|словенски]] [[Христијанство|христијани]]. Прогонството против христијаните во Бугарија во [[9 век]] според некои извори било од верска и од политичка причина<ref>'''Павлов, Пл.''' - „Бунтари и авантюристи...“, [http://liternet.bg/publish13/p_pavlov/buntari/index.html ел. издание]</ref><ref>Според Житието на Св. 15 Тивериополски маченици, наследникот на Омуртаг и негов син [[Маламир]] му наредил на својот брат [[Енравота]] да се оддалечи од христијанството или ќе биде погубен</ref>, бидејќи Словените се сметале за сојузници на византиското влијание во земјата. Објаснувањата околу овие настани можат да бидат проследени со житието на [[Теофилакт Охридски]] посветено на [[Св. Петнаесет тивериополски (струмички) маченици|Светите Петнаесет тивериополски маченици]], каде се тврди дека [[Енравота]] - еден од синовите на Омуртаг ја прифатил новата вера. == Смрт == Омуртаг починал во [[831]] година и бил наследен на престолот од третиот син [[Маламир]] († 836), бидејќи првородениот син [[Енравота]] (или Бојан) бил лишен од престолот поради прифаќањето на христијанската вера, а вториот син - [[Звиница]], починал многу млад. Причините за смртта на Омуртаг се нејасни. По неочекуваната негова смрт се појавил слух, според кој владетелот бил убиен од еден свој големец. Некои научници, како полскиот византолог Т. Вашилевски, го прифаќаат ова тврдење. Во продолжение на скоро едно столетие во историската наука се водело спор за местото на гробот на хан Омуртаг. Тоа довело до појава на голем број хипотези. Првите од нив се појавиле во врска со Трновскиот натпис на владетелот и претпоставката дека гробницата била изградена уште пред неговата смрт. Таму е опишано дека бил изграден т.н. Преславски дом, на средина на растојанието помеѓу него и Плиска била изградена могила. Професорот Васил Златарски објаснува дека грчкиот збор "''τουμβαν''" од натписот одговара не само на могила, туку и на гроб<ref>'''Златарски, В.''' - „История на България през средните векове, Т. 1, Ч. 1 Епоха на хуно-българско надмощие“, АИ "проф. Марин Дринов", С., 2002, с. 327, 447</ref>. По извршените археолошки ископувања во Могила, истата била откриена и денеска истата се нарекува Омуртагова. == Наводи == {{наводи}} == Литература== * ''Omurtag''. ''Prosopographie der mittelbyzantinischen Zeit: Erste Abteilung (641–867).'' Nach Vorarbeiten von Ralph-Johannes Lilie, Claudia Ludwig, Thomas Pratsch, Ilse Rochow, Beate Zielke. Bd. 3, Berlin 2000, S. 484–486. * [[Веселин Бешевлиев]], ''Die protobulgarische Periode der bulgarischen Geschichte''. Amsterdam 1981. * Mark Whittow: The Making of Byzantium. Berkeley 1996, S. 278ff. * [[Николај Овчаров|Николај Димитров Овчаров]], „Омортаг Кана Сюбиги от Бога владетел на българите“, „Тангра ТанНакРа“, [[София]], 2002 * [[Николај Овчаров|Николај Димитров Овчаров]], „Човек дори добре да живее умира“, Военноиздателски комплекс „Св. Георги Победоносец“, Наука и изкуство, София, 1992, с. 42 * [[Станчо Ваклинов]], [http://www.kroraina.com/knigi/sv/ Формиране на старобългарската култура VI-XI век]. Българско Историческо Дружество, Издателство Наука и изкуство, София 1977. ''Kultura starobułgarska'', Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1984, ISBN 83-06-01043-4 * [http://historyexam.hit.bg/2.htm Политическо издигане на Българското ханство през първата половина на IX в.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100724014801/http://historyexam.hit.bg/2.htm |date=2010-07-24 }}{{икона|bg}} * J. Henning et al. ''Khan Omurtag's stone palace of AD 822: a "modernized" eighth century timber fort''. Post-Roman Towns, Trade and Settlement in Europe and Byzantium. Vol. 2. Byzantium, Pliska, and the Balkans. Ed. Joachim Henning. Berlin/New York, 2007 (Millennium-Studien, 5/2), 433-440. * R.J. Crampton, ''A concise History of Bulgaria'', 2ª ed., Cambridge Concise History, Cambridge University Press, 2005. * [[Ѓорѓи Острогорски]], ''Storia dell'impero bizantino'', Torino, Einaudi, 1993, ISBN 88-06-17362-6. * John V. A. Fine Jr., ''The Early Medieval Balkans'', Ann Arbor, 1983. {{s-start}} {{succession box|before=[[Крум]]|title=[[Список на бугарски владетели|Кан на Бугарија]]|after=[[Маламир]]|years=814–831}} {{s-end}} {{Бугарски владетели}} [[Категорија:Бугарски монарси]] [[Категорија:Крумова династија]] [[Категорија:Родени во непозната година]] [[Категорија:Туркиски владетели]] [[Категорија:Починати во 831 година]] champfg161dvcwu2g0af2bcixsuskr8 NGC 3804 0 1041562 5588904 4893494 2026-07-08T06:41:18Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5588904 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Голема Мечка (соѕвездие)|Голема Мечка]] |слика =NGC 3804 legacy dr9.jpg |опис=Поглед кон галаксијата NGC 3804. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија= |деклинација= |положбен агол=120 |вид на објект= [[спирална галаксија]] |морфолошки вид=SBc |привиден сјај В=12,9 |привиден сјај Ч=13,6 |површински сјај=14 |привидни димензии=2,2' x 1,5' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Вилијам Хершел]] |датум на откривање=[[14 април]] [[1789]] |алтернативни ознаки=NGC 3794, UGC 6640, MCG 9-19-153, IRAS 11381+5628, CGCG 268-70, CGCG 292-19 }} '''NGC 3804''' — [[спирална галаксија]] во соѕвездието [[Голема Мечка (соѕвездие)|Голема Мечка]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 3804 се споменува и како NGC 3794, UGC 6640, MCG 9-19-153, IRAS 11381+5628, CGCG 268-70, CGCG 292-19. == Откривање == Објектот е откриен на [[14 април]] [[1789]] година од страна на [[Вилијам Хершел]], со помош на [[рефлекторски телескоп]], чијашто леќа имала пречник од 18,7&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 3804 е од видот SBc.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 12,9 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13,6 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 14 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 3804 има привидни димензии од 2,2' х 1,5'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 120°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на NGC 3804 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 36238. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 47; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 3835. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 59. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (3501-4000)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Голема Мечка (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Hirshfeld, Alan, and Roger W. Sinnott, eds., Sky Catalogue 2000.0, Vol.2, Cambridge, Massachusetts: Sky Publishing Corp. and Cambridge University Press, 1985. (3098,238) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC3804 Прегледувач на длабокото небо — NGC 3804]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC3804 Поправени информации за NGC 3804] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%203804 NGC 3804] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%203804 NGC 3804] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Голема Мечка (соѕвездие)]] lsa6h3dx6rnbgtd5bmvr1hoqewkalxl NGC 3924 0 1041692 5588930 4893623 2026-07-08T08:05:58Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5588930 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Голема Мечка (соѕвездие)|Голема Мечка]] |слика =NGC3924 - SDSS DR14.jpg |опис=Поглед кон галаксијата NGC 3924. Слика создадена од [[Sloan Digital Sky Survey]], DR14 со SciServer.| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија= |деклинација= |положбен агол=38 |вид на објект= [[леќеста галаксија]] |морфолошки вид=S0-a |привиден сјај В=12,8 |привиден сјај Ч=13,7 |површински сјај=12,9 |привидни димензии=1,7' x 0,8' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Вилијам Хершел]] |датум на откривање=[[10 март]] [[1790]] |алтернативни ознаки=NGC 3922, UGC 6824, MCG 8-22-17, CGCG 243-17, CGCG 269-8 }} '''NGC 3924''' — [[леќеста галаксија]] во соѕвездието [[Голема Мечка (соѕвездие)|Голема Мечка]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како NGC 3924 се споменува и како NGC 3922, UGC 6824, MCG 8-22-17, CGCG 243-17, CGCG 269-8. == Откривање == Објектот е откриен на [[10 март]] [[1790]] година од страна на [[Вилијам Хершел]], со помош на [[рефлекторски телескоп]], чијашто леќа имала пречник од 18,7&nbsp;см. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], NGC 3924 е од видот S0-a.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 12,8 ''m'', а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13,7 ''m'', додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,9 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за NGC {{{n}}}</ref> NGC 3924 има привидни димензии од 1,7' х 0,8'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 38°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на NGC 3924 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 37072. Во рамките на атласот на длабокото небо, Уранометрија 2000.00, објектот припаѓа на групата означена со бројот 47; додека во [[Каталог на основни ѕвезди|Каталогот на основни ѕвезди]] (GSC) е групиран под бројот 3454. Објектот е забележан и во фотографското истражување спроведено од [[Паломарска опсерваторија|Паломарската опсерваторија]] во 1958 година, каде што се споменува во групата под број 1338. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на NGC објекти (3501-4000)]]; * [[Нов општ каталог]]; * [[Голема Мечка (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Hirshfeld, Alan, and Roger W. Sinnott, eds., Sky Catalogue 2000.0, Vol.2, Cambridge, Massachusetts: Sky Publishing Corp. and Cambridge University Press, 1985. (3098,238) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=NGC3924 Прегледувач на длабокото небо — NGC 3924]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC3924 Поправени информации за NGC 3924] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?NGC%203924 NGC 3924] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%203924 NGC 3924] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:Објекти од Новиот општ каталог]] [[Категорија:Голема Мечка (соѕвездие)]] [[sr:NGC 3924]] f6172n1dthbqyos0hwt2af575v6e2wk Иван Бекјарев 0 1050586 5588833 5536454 2026-07-07T20:07:51Z Dandarmkd 31127 5588833 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Иван Бекјарев | портрет = Ivan Bekjarev 2019.jpg | px = | опис = = Иван Бекјарев во „Адлигат” | родено-име = | роден-дата = {{роден на|6|април|1946}} | роден-место = {{роден во|Белград}}, [[СР Србија|НР Србија]], [[ФНРЈ]] | починал-дата = {{починал на и возраст|df=yes|2020|11|16|1946|4|6}} | починал-место = {{починал во|Белград}}, [[Србија]] | починал-причина = | националност = [[Србија|Србин]] | народност = [[Македонци|Македонец]] | наставка = <!-- ова е наставка за полињата „Роден“ и „Починал“. ако го нема ова поле, ништо нема да се смени --> | наставка1 = <!-- ова е наставка само за полето „Роден“ --> | наставка2 = <!-- ова е наставка само за полето „Починал“ --> | познат = | занимање = [[глумец]] | сопружник = | татко = Георги | мајка = Радмила | родители = | роднини = | деца = | lbl1 = <!-- Додатно поле 1 --> | data1 = <!-- Податок за додатното поле 1 --> | lbl2 = | data2 = | lbl3 = | data3 = | lbl4 = | data4 = | lbl5 = | data5 = | lbl-style = <!-- Стил на додатните полиња --> }} '''Иван Бекјарев''' ([[Белград]], [[6 април]] [[1946]] — Белград, [[16 ноември]] [[2020]]) — [[Србија|српски]] [[филм]]ски и [[театар]]ски [[глумец]] од [[Македонци|македонска]] [[народност]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.dnevnik.mk/default.asp?ItemID=FA2ADB9EDCC36C4FA396FE42CAD4A47A |title=Жал ми е што не заиграв на мајчин, македонски јазик |accessdate=2014-09-18 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304192346/http://www.dnevnik.mk/default.asp?ItemID=FA2ADB9EDCC36C4FA396FE42CAD4A47A |url-status=dead }}</ref> == Животопис == Родителите на Бекјарев потекнуваат од [[Македонија]]. Татко му Георги од [[Ума]], дошол во [[Белград]], пред [[Втората светска војна]], а мајка му Радмила (со потекло од [[Гевгелија]]) во Белград дошла [[1945]] година. Татко му на Иван, пред војната го сменил на [[српски]] своето презиме во Беќаревиќ, но после Ивановото раѓање повторно го преименувал во Бекјарев, како би ги избегнал непријатностите затоа што се така презивал [[Бошко Беќаревиќ]], шеф на белградската Специјална полиција која соработувала со Германците во текот на војната. Ивановиот татко [[1952]] год. службено е преместен во [[Краљево]]. После завршетокот на основното училиште, се запишал во Шестата белградска гимназија, а потоа и на Факултет на драмски уметности. За приемен на факултет го спремале [[Миќа Томиќ]] и [[Оливера Марковиќ]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://pressonline.rs/sr/vesti/Dnevni_magazin/story/239673/Zvezda+je+%C5%BEivot%2C+ostalo+je+gluma.html |title=Звезда је живот, остало је глума - интервју („Прес“, 26 август 2012) |accessdate=2012-10-05 |archive-date=2012-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120827023949/http://www.pressonline.rs/sr/vesti/Dnevni_magazin/story/239673/Zvezda+je+%C5%BEivot%2C+ostalo+je+gluma.html |url-status=dead }}</ref> Заедно со него студирале [[Јосиф Татиќ]] и [[Милан Гутовиќ]]. == Кариера == Прва улога во филм ја одиграл [[1967]] година, во филмот „[[Боксерите одат во рај]]“, каде главната улога ја толкувал [[Мија Алексиќ]]. Славата ја стекнал со улогата Вујковиќ во ТВ серијата „Бањица“ ([[1984]]) и Стевица Курчубиќ во ТВ серијата „[[Подобар живот]]“ ([[1987]], [[1990]]). Иван Бекјарев бил кандидат за народен пратеник на списокот на [[Движење на сила во Србија]] на изборите за Народно собрание на Србија [[2007]]. Долги години Бекјарев се занимава со педагошки ред, како редовен професор на глума на Академијата на уметностите БК каде е 2001 биран како вонреден и 2006 редовен професор.<ref>[http://www.akademijaumetnosti.edu.rs/index.php?option=com_content&task=view&id=287&Itemid=195 Биографија на сајту Академије уметности]</ref> Неговите студенти биле [[Милан Калиниќ]], [[Ива Штрљиќ]], [[Александра Балмазовиќ]], [[Данијел Николиќ]]. == Наводи == {{наводи}} {{DEFAULTSORT:Бекјарев, Иван}} [[Категорија:Луѓе од Белград]] [[Категорија:Југословенски Македонци]] [[Категорија:Македонци во Србија]] [[Категорија:Југословенски глумци]] [[Категорија:Српски филмски глумци]] [[Категорија:Српски театарски глумци]] [[Категорија:Срби од 21 век]] [[Категорија:Погребани во Алејата на заслужните граѓани на Новите гробишта (Белград)]] [[Категорија:Луѓе со потекло од Гевгелија]] [[Категорија:Луѓе со потекло од Ума]] e67lwyz9rh8vthdop30zekel069b4px Предлошка:Општина Студеничани 10 1060926 5588709 4908668 2026-07-07T15:22:51Z MacedonianMaps 67957 5588709 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Општина Студеничани | title = Населени места во [[Општина Студеничани]] | listclass = hlist | state = {{{state|}}} | above = | image = [[Податотека:Coat of arms of Studeničani Municipality.png|45п|десно|Грбот на Oпштина Студеничани]] | list1 = * [[Батинци]] * [[Вртекица]] * [[Горно Количани]] * [[Долно Количани]] * [[Драчевица (Скопско)|Драчевица]] * [[Елово]] * [[Малчиште]] * [[Маркова Сушица]] * [[Морани]] * [[Пагаруша]] * [[Рамни Габер]] * '''[[Студеничани]]''' * [[Цветово]] * [[Црвена Вода (Скопско)|Црвена Вода]] * [[Црн Врв]] | group2 = Раселени | list2 = * [[Алдинци]] * [[Калдирец]] * [[Мала Река (Скопско)]] * [[Осинчани]] * [[Умово]] | group3 = Историски | list3 = * [[Дресница]] * [[Љубош]] | below = }}<noinclude> [[Категорија:Општина Студеничани|Ψ]] [[Категорија:Предлошки за општини во Македонија|Студеничани]] </noinclude> ob495up9we9z5zy1nqqz7xwoe1mhctx Ченгду 0 1062330 5589104 5540573 2026-07-08T10:17:39Z Bjankuloski06 332 /* Туристички места во Ченгду */ Правописна исправка, replaced: лотус → лотос 5589104 wikitext text/x-wiki {{внимание}} {{Инфокутија Населено место |name = Ченгду |official_name = 成都 |other_name =- |native_name = |nickname = |settlement_type = |total_type = |motto = |translit_lang1=[[Кинески знаци|кинески]] |translit_lang1_type=[[Упростено кинеско писмо|Упростено]] |translit_lang1_info= |translit_lang1_type2=[[пинјин]] |translit_lang1_info2=Chéngdū |image_skyline =雪山下的成都市天际线 Chengdu skyline with snow capped mountains (cropped).jpg |imagesize = |image_caption = Поглед кон Ченгду |subdivision_type = Земја |subdivision_name = [[НР Кина]] |subdivision_type1 = [[Покраини во Кина|Покраина]] |subdivision_name1 = [[Сечуан]] |subdivision_type2 = [[Административна поделба на Кина|Окружни единици]] |subdivision_name2 = |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |seat_type = Градски центар |seat = |parts_type = |parts_style = |parts = |p1 = |p2 = |government_footnotes = |government_type = |leader_title = [[Партиски секретар (Кина)|Партиски секретар]] |leader_name = Ванг Џиенџин |leader_title1 = [[Градоначалник]] |leader_name1 = Хоу Сјаочун |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = |established_date = |established_title1 = |established_date1 = |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = |established_date3 = |founder = |named_for = |area_magnitude = |unit_pref = |area_magnitude = <!-- use only to set a special wikilink --> |unit_pref = <!--Enter: Imperial, to display imperial before metric--> |area_footnotes = |area_total_km2 =12132 <!-- ALL fields with measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_land_km2 = <!--See table @ Template:Инфокутија Населено место for details on unit conversion--> |area_water_km2 = |area_water_percent = |area_urban_km2 =2129 |area_metro_km2 =1617 |area_blank1_title = |area_blank1_km2 = <!-- Elevation --------------------------> |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> tags--> |elevation_m = 500 |elevation_max_m =5364 |elevation_min_m =378 <!-- Population -----------------------> |population_as_of =2010 |population_footnotes = |population_note = |population_total =14,047,625 |population_density_km2 =auto <!--For automatic calculation, any density field may contain: auto --> |population_density_sq_mi = |population_metro =6,730,749 |population_density_metro_km2 =auto |population_urban =7,677,100 |population_density_urban_km2 =auto |population_density_urban_sq_mi = |population_downtown =5,295,400 |population_density_downtown_sq_km2 =11,388 |population_blank1_title =Major [[Nationalities of China|Националности]] |population_blank1 =[[Han Chinese|Хан]] |population_density_blank1_km2 = <!-- General information ---------------> |timezone = [[China Standard Time|China Standard]] |utc_offset = +8 |latd= 30 |latm= 39 |lats= 31 |latNS=N |longd=104 |longm=03 |longs=53 |longEW=E <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = [[Postal code of China|Поштенски број]] |postal_code ='''6100'''00-'''6119'''44 |area_code =28 |blank_name =[[БДП]] (номнално) Вкупно (2010) |blank_info =[[Renminbi|¥]] 555.13 милијарди (US$82.119 милијарди) |blank1_name =[[БДП]] (номинално) Per Capita (2010) |blank1_info =[[Renminbi|¥]] 43,417 (US$6,442) |blank2_name =[[Vehicle registration plates of the People's Republic of China|License Plate Prefix]] |blank2_info =川A 川O (Влада) |blank3_name = |blank3_info = |blank4_name = |blank4_info = |blank5_name = |blank5_info = |blank6_name = |blank6_info = |website = http://www.chengdu.gov.cn |footnotes = }} '''Ченгду''' ({{lang-zh|成都}}, {{пинјин|Chéngdū}}) е главен град на покраината [[Сечуан]], [[НР Кина]]. Ченгду е познат како градот на хибискусот и се наоѓа во областа наречена земјата на рајот или земјата на изобилието поради плодната почва ([[кинески]] tianfuzhiguo 天府之国).<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.visitourchina.com/guide/chengdu.htm |title=архивски примерок |accessdate=2013-01-06 |archive-date=2013-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130116113753/http://visitourchina.com/guide/chengdu.htm |url-status=dead }}</ref> Се вбројува и во еден од десетте најдобри градови за живеење во Кина.<ref>http://www.chinadaily.com.cn/english/doc/2006-01/03/content_508828.htm</ref> == Географија и клима== Ченгду се наоѓа во Југозападна Кина блиску [[Тибетска Висорамнина|Тибетската Висорамнина]]. Тој е еден од поголемите градови во Кина со површина од 12390 км². Во должина од исток кон запад е 192 километри, ширина југ-север 166 километри. Со брзиот развој на градот тој ги припојува и околните мали гратчиња од 2000 година.<ref name="chengdu.gov.cn">http://www.chengdu.gov.cn/echengdu/overview/natural_Geographic_Situation.jsp</ref> Има [[суптропска клима|суптропска]] [[монсун]]ска клима карактеристична по рана пролет, топло лето, свежа есен и не многу студени зими. Монсунскиот влажен период започнува во април и завршува во октомври. Карактеристична е слабата циркулација на ветер, згора на тоа и блискоста до Тибетската Висорамнина од каде доаѓа слив на густи облаци носи на Ченгду најмалку 1412 сончеви часови годишно што го прави Ченгду познат по сребреното (облачно) небо.<ref name="chengdu.gov.cn"/><ref>http://www.chinahighlights.com/chengdu/weather.htm</ref> == Култура == Ченгду е динамичен град во кој секој ден се одвиваат од локални до светски збиднувања. Ченгду е град со традиција долга 3000 години, која влијаела на Кина и други азиски држави. Ченгдуанското секојдневие го одбележуваат неколку работи: локалната кујна, традицијата на пиење чај, резерватот на [[панда|пандите]], [[Таоизам|Таоизмот]] и трите кралства.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://scenery.cultural-china.com/en/147Scenery155.html |title=архивски примерок |accessdate=2013-01-06 |archive-date=2013-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130208160516/http://scenery.cultural-china.com/en/147Scenery155.html |url-status=dead }}</ref> === Сечуански чај и сечуанска кујна === [[Податотека:Teehaus chengdu.jpg|мини|Кинеска чајџилница]] Сечуанската кујна користи крајно лут вкус. Се смета за една од најдобрите во Кина, но и Азија, впрочем од страна на УНЕСКО Ченгду беше прогласен за град на гастрономијата во 2010. Тоа е првиот азиски град кој го добива ова признание.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://travel.cnn.com/explorations/eat/chengdu-city-gastronomy-and-that%E2%80%99s-official-557728 |title=архивски примерок |accessdate=2013-01-06 |archive-date=2013-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130513125410/http://travel.cnn.com/explorations/eat/chengdu-city-gastronomy-and-that%E2%80%99s-official-557728 |url-status=dead }}</ref> Во готвењето се користат до 15 видови на лути пиперчиња и во некои јадења и кинески црвен бибер откој се вцепенува јазикот. Најпознатите деликатеси се мапо тофу (кинески 麻婆豆腐) и врелото тенџерче (кинески 涮羊肉). == Јазикот во Ченгду == Во Ченгду се зборува [[сечуански дијалект]] на [[кинески јазик|кинескиот јазик]]. На [[фонетика|фонетско ниво]] е изразен во промена на ''џ'', ''ч'' и ''ш'' во ''ѕ'', ''ц'', ''с'' исто и слевање на дифтонг во едeн звук оу во о, пример за двата наведени случаи Оуџоу што значи Европа на сичуански дијалект е оѕо. На [[синтактика|морфо-синтактичко]] ниво при формирање на различни фрази одекнуваат дијалекни зборови и фрази.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.gochengdoo.com/en/blog/item/2380/sichuanhua_speaking_mandarin_with_a_southwestern_accent |title=архивски примерок |accessdate=2013-01-06 |archive-date=2012-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121122085125/http://www.gochengdoo.com/en/blog/item/2380/sichuanhua_speaking_mandarin_with_a_southwestern_accent |url-status=dead }}</ref> == Стопанство == Ченгду е еден од поразвиените градови во Кина. Ченгду се вбројува во југозападнокинескиот економски триаголник, другите два града се Чонгчинг и Ши`ан.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.thechinaperspective.com/topics/city/chengdu |title=архивски примерок |accessdate=2013-01-10 |archive-date=2012-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120817070413/http://www.thechinaperspective.com/topics/city/chengdu/ |url-status=dead }}</ref> Од општината на град Ченгду известуваат дека минатата година БДП на градот надраснал 15 %.<ref>http://www.chengdu.gov.cn/echengdu/news/content.jsp?ID=591479</ref> Потребата за работна рака може да се задоволува со планираното зголемување на населението кое до 2020 година треба да изнесува барем 20 милиони луѓе.<ref name="gochengdu.cn">http://www.gochengdu.cn/investing/chengdu-economic-overview</ref> Ченгду е еден од најбрзо растечките градови во светот. Во подем е изградбата на објекти, инфраструктура во градот и надворешна врска со други држави во светот како и секако приморскиот дел на Кина. Впечатлив е напливот на страски фирми за висока технологија како DELL, CISCO и други.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.forbes.com/2010/10/07/cities-china-chicago-opinions-columnists-joel-kotkin.html |title=архивски примерок |accessdate=2013-01-23 |archive-date=2013-01-23 |archive-url=https://archive.today/20130123070217/http://www.forbes.com/2010/10/07/cities-china-chicago-opinions-columnists-joel-kotkin.html |url-status=live }}</ref> Директните странски инвестиции достигнуваат 2 милијарди евра, и се во континуиран пораст од 28,5% годишно.<ref name="gochengdu.cn"/> == Туристички места во Ченгду == Местото за кое туристите доаѓаат од секаде од светот е секако центарот за истражување на репродукцијата на пандите. Поточно тоа се два центри, едниот на 10-тина километри од центарот на градот а вториот на час и половина пат од центарот на градот.<ref>http://www.tripadvisor.com/Attraction_Review-g297463-d1312394-Reviews-Chengdu_Research_Base_Of_Giant_Panda_Breeding-Chengdu_Sichuan.html</ref> Кривото сокаче Куанџај се наоѓа во центарот на градот.<ref>http://www.tripadvisor.com/Attractions-g297463-Activities-Chengdu_Sichuan.html</ref> И потекнува од времето на Ќинг династија. Друга атракција е палатата Ќингјанг, која е најстарата и најголемата палата во Ченгду.<ref>http://www.chengdu.gov.cn/echengdu/tourism/landscape_detail/qyg.jsp</ref> Колибата на Дуфу е резиденцијата на Дуфу, кој е еден истакнат кинески поет од времето н Танг династијата. Се наоѓа во бамбусова шума, прилагодена патеки, мостови и мали плоштади.<ref>http://www.chengdu.gov.cn/echengdu/tourism/landscape_detail/dfct.jsp</ref> Народниот Парк (кинески 人民公园) е едно интересно место во Ченгду каде може да погледате разни претстави на отворено, разноврсен профил на луѓе, да уживате во чајџилниците покрај езерцата со лотоси. Тибетскиот Кварт е една приказна со една тотално различна култура, која е втаена во различна облека на луѓето, различен јазик, музика, мирис на путер од јак и инсент стапчиња. Чунгши Шопинг улицата привлекува над милион посетители за време на викендот.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.chengduliving.com/top-10-free-places-in-chengdu/ |title=архивска копија |accessdate=2013-01-10 |archive-date=2013-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130111014604/http://www.chengduliving.com/top-10-free-places-in-chengdu/ |url-status=dead }}</ref> == Ченгду, домот на пандите == Во центарот за истражување на репродукцијата на пандите живеат над 83 панди <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.panda.org.cn/english/us/1.htm |title=архивски примерок |accessdate=2013-01-10 |archive-date=2010-11-17 |archive-url=https://www.webcitation.org/5uJicyTEh?url=http://www.panda.org.cn/english/us/1.htm |url-status=dead }}</ref>, ист ваков центар постои и во Ја`ан блиску Ченгду каде има поголем број на панди. Првично нивното седалиште било во Уолонг, но по катастрофалниот земјотрес преместени се во центрите во Ченгду и Ја`ан.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.pandasinternational.org/about.html |title=архивски примерок |accessdate=2013-01-10 |archive-date=2013-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130120052148/http://www.pandasinternational.org/about.html |url-status=dead }}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Ченгду| ]] [[Категорија:Градови во Сечуан]] [[Категорија:Населени места основани во 4 век п.н.е.]] o0ycr3o26lb3cu076271vsnx8t2czje Зен 0 1062970 5589071 5535544 2026-07-08T10:09:56Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: Лотус → Лотос (2), лотус → лотос (2) 5589071 wikitext text/x-wiki {{внимание}} {{викифицирање}} {{без извори}} '''Зен''' — школа на [[Махајана|махајанскиот]] [[будизам]]. Потекнува од Кина, во текот на 6 век познато како Чан. Од Кина, ова учење се пренесува во Виетнам, Кореја и Јапонија.{{sfn|Harvey|1995|p=159–169}} Зен го претставува достигот на самопознание и личните експресии на директни разбирања на Будистичките учења.{{sfn|Kasulis|2003|p=24}} Во оваа филозофија, поголемо значење содржи самостојно просветлување или со интеракција со просветлен учител, отколку на просветлување постигнато со напишаните правила на многубројни сутри и мантри.{{sfn|Yampolski|2003-A|p=3}} Сепак се применуваат голем број на запишани преданија од Махајана, посебно од Јогачара, како и техники на Сутрата Татхагатагарбха и Хуауан. Исто така Прајнапарамита литературата како и Мадхуамака се покажале доста влијателни. == Кинески Чан == ===Историска поделба на Чан=== Историјата на Чан во Кина се состои од повеќе периоди. Зборот Зен, добро познат во оваа современа доба, всушност е резултат на долгата историја на Чен, со многу промени и контигентни фактори. Секој период се состои од различни методи на Зен учењето, некои методи останале до ден денес, додека други целосно исчезнале. {{sfn|McRae|2003}}{{sfn|Ferguson|2000}} Историчарот фергузон разликува 3 периоди (од 5 век до 13 век):: # Легендарен период: од Бодидарма во доцниот V век па сè до востанието на Ан ЛуШан во 765 н.е, во центарот на династијата [[Танг (династија)|Танг]]. Нема многу податоци за овој период, но важни елементи од ова време се познатите шест Патријарси, вклучувајЌи ги Бодидарма и Хуијенг, и на легендарната поделба помеѓу Северната и Јужната школа на чан учењето.{{sfn|McRae|2003}} # Класичен период: од крајот на Ан Лушан востанието(765год до почетокот на династијата Сунг, околу 950 год). Ова е време на големите учители на Чан филозофијата, познатите Мазу Даоуи и Лињи Уихуан и творецот на џи-лу жанрот, исполнет со записите на сите нивни мудрости и преданија. # Писмен период (950 до 1250): за време на династијата Сунг (960-1279). Во овој период составена е гонган збирката-колекција на народни преданија, како и кратки раскази од познати учители, приложени со поезија, коментари и додатни објаснувања. Овој период покажува како писмените записи придонеле кон сочувување и развивање на Чан филозофијата. Овој период го идеализира Класичниот период односно златната доба на Чан. Благодарение на златната доба се создала литературата на Писмената доба содржувајќи ги големите методи на познатите учители. Иако професорот Џон Рае има поинаков поглед кога станува збор за поделбата на Чан историјата, тој ја дели на четири периоди-{{sfn|McRae|2003|p=11-21}} # прачан (500-600). Во овој период, Чан се развива низ повеЌе област во Северна Кина. Нејзината основа е практичната примена на ''дхјана'', и е поврзано со учењата на Бодувамата и Хуике. Основното учење се содржи во текстот ''Два влеза и Четири методи''.{{sfn|McRae|2003|p=13, 15-17}} # Ран-Чан (600-900). Во овој период Чан се здобива со значително јасна и важна форма. Важни личности од овој период се: петтиот патријарх Даман Хонгрен (601-674), неговиот дарма-наследник Ѕуљуан Схенџиу (606 -706), шестиот патријарх Хуиненг (638-713), антагонист на најдобрата Платформ Сутра и Сенхуи (670?-762), чија пропаганда го овозможила статусот на шестиот патријарх Хуиненг. Основна поделба на школите: Северна школа, Јужна школа и Охејад школа.{{sfn|McRae|2003|p=13, 17-18}} # Среден-Чан (750-1000). Во овој период се развиваат учењата на најголемите зен-мастери. Главни учители се Мазу Даоуи (709-788), Шитос Хигиан (710-790), Линји Уихуан( 857) и Хуефенг Уицун (822-908).Важни елементи се Хунгџоу и текстот Антологија на патријаршката сала (952) испонлета со мнгоубројни приказни и добро познатото родословие на школата Чан.{{sfn|McRae|2003|p=13, 18-19}} # династијата Сунг (околу 950-1300) Во овој период Чан филозофијата создаде своја конечна форма и свое општествена место во златната доба на Чан, со употребата на коани за одделни студиски и медативни учења. Важни Школи од овој период се Линји и Цаидонг додека познати учители се Дахуи Зонгао (1089-1163) кој ја вовел Хуа Тоу праксата, и Хонгџи Зенгјуе (1091-1157) кој ја истакнал важноста на зазен-седечката медитативна форма. Во овој период започнува збирката на класичните коан-колекции,исто така Чан учењето се пренесува во Јапонија(под името Зен) и во Кореја(под името Сеон). ===Потекло и Таоистичко влијание=== Кога Будистите од Индија пристигнале во Кина, нивното учење одма се сплотило со Кинеската култура. Конфуцизмот и Таоизмот доста влијаеле на Будизмот. Големиот учител Д.Т.Сузуки го доживува Чан како природна еволуција на Будизмот подвлијание на Таоизмот. Сепак во некои предели Будизмот бил прикажан како недеформирана примитивна верзија на Таоизмот.{{sfn|Fowler|2005|p=79}} {{quote|Судејќи според анализите на влијателните луѓе од Хан Динсатијата како и коментарите според Хинауана учењето, Будизмот се перцепира и се согледува со голема поврзаност кон духовниот Даоизам(Таоизам). Буда се прикажува како бесмртник кој има постигнато некои од Даоизам формите на безсмртноста. Будистичката техника на дишење се гледа како едно продолжително учење на Даоизмот..{{sfn|Lai|Year unknown}}}} Во најстарите преводи од Будистички текстови Таоизам терминолгијата се користи за опишување на методот ко-и (спојување на концептите), додека Кинеските Будисти меѓусебе се натпреварувал со следниве филозофии: [[таоизам]] и [[конфуцијанство]].{{sfn|Brown Holt|1995}} Првите Будистички регрути во Кина биле Таоисти.{{sfn|Fowler|2005|p=79}} Наспроти овој начин на развивање, се чини дека таоистичкиот концепт на природност е преземен од раните Чан ученици.{{sfn|Dumoulin|2005-A|p=167}}Тие на некој начин ги изедначија и сплотија Тао вредностите со Будизмот, и наместо да се чувствуваат “врзани” за апстрактните мудрости од сутрите, тие ја насочија енергијата во согледување на Будистичката (и Тао) природа во секојдневниот живот.{{sfn|Dumoulin|2005-A|p=168}} Како надополнивање на Тао идеате,припаѓаат и Нео-Тао концептите. Концепти како Ти-јунг (Суштина и Функција) и Ли-Шех(Чудата и Душевното ) биле предавани во Хуа-јен Будистички школи, што резултирало со големо влијание на Чан. Од друга страна пак Таоистите погрешно го протолкувале значењето на Сунуата- го споредиле со Таоистичкото небитие..{{sfn|Lai|Year unknown|p=8}} ===Легендарниот период/прачан: време на Шесте патријарси=== {{Главна|Bodhidharma}} [[File:BodhidharmaYoshitoshi1887.jpg|thumb|left|upright|[[Bodhidharma]]. [[Woodcut]] print by [[Yoshitoshi]] (Japanese), 1887.]] Основачот на Чан учењето во Кина е Индискиот монах Бодидарма.Неговата животна сторија како и на Шесте патријарси, се одвивала во текот на династијата Танг, што резултирало со зглемување на бројот на Чан школата.{{sfn|McRae|2003}} Индискиот монах Бодидарма дошол во Кина за време на Јужната и Северната династија за да пренесе “посебно учење надовр од скриптите” што “се издига над сите зборови”.{{sfn|Dumoulin|2005-A|p=85-94}}Биографски информации за Бодидарма постојат многу малку,но неговото житие се развива кога Чан традицијата се здобива со посилно значење во раниот 8 век. Во текот на овој временски период, се формирала лозата сосставена од шесте предци. основачи на Чан во Кина.<ref name="Harvcolnb|McRae|2003">{{Harvcolnb|McRae|2003}}</ref> Краткиот текст Два Влеза и Четири Методи, напишани од Тан-Лин (曇林; 506–574), содржи учења кои се припишуваат на Бодидарма. Сепак вистинските корени на Чан лежат во изолираните практичари на Будизмот, кои наШле прибежиШте во Шумите и планините. Дазу Хуике екстремниот самник, кој ги Школувал другите, е клучна фигура во приказните за Бодидарма. Хуике е вториот Чан патријарх.кој бил назначен од Бодидарма како негво наследник. Еден од учениците на Хуике, Сенгчан се согледува како третиот патријарх. ===Ран Чан/Класична династија Чан-Танг (618-907)=== ====Ран Чан==== Сепак нема довлно податоци за поврзаноста помеЃу Хуике, Сенгчан и чествриот патријарх Даохин (580-651) затоа и ова сознае останува бледо и недоплонето. Со Даохин и неговиот наследник, петтиот патријарх Хонгрен (601-674) се создала нова насока на учење. Се собирале големи групи на ученици, па екстремната изолираност станала застарен метод и начин на учење. Периодот Што ги опфаЌа Даохин и Хонгрен е познат како време на просветителни учења на источната планина, поради самата локација на престолнината на Хонгрен, планината Хуамгеми. Хуи-ненг ученик на Хонгрен, го добива статусот на шести патријарх.{{sfn|Dumoulin|2005-A}}{{sfn|McRae|2003}} Терминот "наставата на источната планина", се користи од страна на Сенхуи (606-706) најважниот наследник на Хонгрен. Во 701 тој бил повикан од царицата Ву во нејзиниот дворец, која му давала голема сума на пари. Така неговата школа добила поддршка и легитимација од царскиот дворец.{{sfn|McRae|2003|pp=33–36}} Но во Чан-традицијата возвишен е уште еден ученик на Хогрен, Хуиненг (638-731)кој е прогласен како шестиот и последниот патријарх. Драматичната приказна за животот на Хуиненг е раскажана во Платформ Сутрата. Конкурентноста за титулата патријарх била многу голема. Откако бил избран од петтиот патријах Хонгрен, Хуиненг морал скришум да избега во доцните ноЌни часови од храмот Нанхуа, за да ги избегне љубоморните погледи на верните ученици на Хонгрен. Исто така историски податоци кои датираат од средината на 8 век ја прикажуваат важноста на наследникот на Хуиненнг, Шенхуи кој се здобил со моќта да влијае во царскиот дворец. Тој тврдеше дека оригиналниот наследник на Хонгрен е Хуиенг, а не Сенхиу како што се верувало. Северната школа на Сенхиу се здобила со помалку признанија отколку Јужната школа на Шенхуи. Приказната на Шенхуи била толку влијателна што сите школи го сметаа Хуиненг како свој предок.{{sfn|McRae|2003}}{{sfn|Dumoulin|2005-A}} ====Класичен Чан==== Династијата [[Танг (династија)|Танг]] ја губи моќта по бунтот Ан Лушан (755-763) и Чан сцената повторно се менува.Метропоскиот Чан почнува да го губи својот статус, а други школи почнуваат да прават име во надворешните предели контролирани од диктаторите. Тоа се школите-претходници на денешниот Чан<ref>{{Harvcolnb|Yampolski|2003-A|p=11}}</ref> Најважното од овие школи е Хонгџу од Мазу под кое исто така се наоѓаат Шиту, Баиџанг и Линжи. Со своите истакнувања на личниот израз на увидот како и одбивањето на позитивните образложби за истиот, оваа школа станува заштитен знак на Зенот. Шиту се смета за татко на Каодонг, додека Линжи се смета за основоположник на Ринзај-зен. За време на династијата Сунг, кога Зенот претставува една од најголемите Будистички школи,чија популарност е пренесена и во кралскиот двор, династијата Танг се смета за златната доба на Зенот, што е одлично опишано со познатата поговорка: {{quote|Погледни ја територијата на Танг —''<br>''целата се наоѓа во сферата на Чан школата.<ref>{{Harvcolnb|Huaijin|1997|p=95}}</ref>}} Царот [[Вуџунг]] во 845-846 ги гони Будистичките школи во Кина. Тоа го уништува метрополскиот Чан, Ма-цу и компанија преживуваат и стануваат водечки школи во Зенот на доцната династија [[Танг (династија)|Танг]].<ref name="ReferenceA"/> Преживеаниот Чан се дели во 5 Куќи на Зен (五家) или 5 школи на Зен. Отпрвин не се сметаат за школи или секти, но со тек на време го добиваат тој статус. Повеќето Чан лози низ Азија како и од остатокот од светот се развиваат од 5те куќи на Зен. ====Периодот на Петте Династии и Десетте Кралства(907–960/979)==== Не постои централизирана контрола во Кина во периодот на Петте Династии и Десетте Кралства по падот на династијата Танг, па е поделена на неколку независни региони. Само некои од нив го поддржуваат Будистичкото учење. Школите Хуа-јен и Тиент-таи кои дотогаш зависат од поддршката на царот, се губат. Падот на династијата Танг исто така влијае и на аристократијата, многу од благородниците губат од своето влијание и богатство, а Будизмот и понатаму ослабува. Северната Школа на Шенџиу и Јужната школа на Хеншуи не преживуваат во овие услови. ===Книжевен Чан - династија Сунг (960&ndash;1297)=== Периодот на 5те Династии и 10те Кралства завршува со динстијата [[Сунг (династија)|Сунг]], која формира силна централна влада. За време на династијата Сунг, владата ја користи Чан фолозофијата (禪) за да ја зацврсти својата контрола над земјата и Зенот станува најголемата секта во Кинескиот Будизам. Идеалната слика на Чан спиритуалноста е направена за време на династијата Танг и таа е причината за новиот статус на Чан учењето.<ref>{{Harvcolnb|McRae|1993|pp=119–120}}</ref> Кинескиот бирократски систем влегува во Чан храмовите низ Кина со вметнувањето на системот Ву-шен (Гозан) за време на јужниот Сунг и таа се развива во еден организиран систем на храмски титули и администрација.<ref>{{Harvcolnb|Yampolski|2003-B|p=266}}</ref> Школата Линжи станува доминантна Чан школа со поддршката од книжевниците и судот. Малку детали се знаат за оваа школа пред династијата Сунг, а првпат се спомнува во Зутанг жи во 952 година, 86 години пред умирањето на Линжи. Но Зутанг жи ја замислува лозата на Џуефенг Јикун како наследник на Мазу и школата Хонгџу.Според Велтер, вистинскиот основач на школата Линжи е Шоушан или Бајинг (923-993), четвртата генерација на дарма-наследник на Линжи. 'Проширените записи за ламбата од ерата Тјеншенг на Тјеншенг Гуангденг-лу создадени од Ли Зунџу (李遵勗)(988-1038) потврдуваат дека статусот на Шоушан Шенгниан, и го ставаат Линжи како главен татко на Чан и наследник на Мазу, намалувајќи ја важноста на лозата Фајан.{{sfn|Welter|year unknown-B}}Записите исто така го популаризираат слоганот 'специјален пренос надвор од учењата', поддржувајќи го барањето од школата Линжи 'Зен да се раздели и да биде над сите други учења на Будизмот'.{{sfn|Young|2009}} Во текот на 12 век се појавува јасна разлика помеѓу школите Линжи и Каодонг. Двете школи се натреваруваат за поддршката на книжевниците, кои стануваат помоќни кога владата-Сунг почнува да го ограничува нивното влијание врз општеството.Хонгџи Џенџуе (1091-1157) од школата Каодонг го истакнува тивкото просветлување или шикантаза како единствена вештина која може да ја практикуваат монасите.{{sfn|Schlütter|2008}} За време на династијата Сунг двете школи се пренесуваат во Јапонија каде стануваат две јасно разделени школи или "секти". ===Пост-Класичен Чан=== Текот на развитокот на овој период во Кина е доста различен, будистичките школи пробале да се спојат во една скинретична кинеска будистичка школа. ====Јуен Династија(1279-1368)==== Династијата [[Јуен (династија)|Јуен]] била царството воспоставено од [[Кублај Кан]], водичот на Монголскиот Борјигин клан, откако Монголците ги победиле Јин и јужната Сонг династија во Кина. Чан предавањата започнале да се мешаат со Пуре Ланд предавања(1263-1323). ===Минг Династија(1368-1644)=== Чан Будизмот доживеал некој вид преродба во династијата [[Минг (династија)|Минг]], со учители како Ханшан Делинг (憨山德清), кој пишувал и одржувал предавања за Чан и за Пуре Ланд Будизмот, кој посмртно бил определен за првиот патријарх на Обаку Зен училиштето, исто како Јинги Зухонг и Оји Зиџу(蕅益智旭). Чан бил предаван паралелно со Пуре Ланд будизамот во многу Будистички храмови во Кина. По одреден временски период, многу од разликите помеѓу Чан и Пуре Ланд будизмот биле избришани, со тоаШто многу мајстори вршеле истовремени предавања за Чан и Пуре Ланд.<ref>{{Harvcolnb|Sharf|2002}}</ref> Со пропаѓањето на династијата Минг, неколку кинески Чан мајстори преминале во Јапонија, каде што ја започнале школата Обаку.{{sfn|Dumoulin|2005-B|p=299}} ===Династија Ќинг (1644-1912)=== На почетокот од династијата [[Ќинг (династија)|Ќинг]], практикувањето на тепање и викање било вратено во употреба од страна на Мијун Јуанву и под публикацијата на Вуденг јантонг (Строгото пренесување на Петте Чан Школа) од Феијин Тонгронг(1593-1662), дхарма наследник на Мијун Јуанву. Книгата (Строгата трансмисија на петте Чан Школи) ги сместувала само-прогласените Чан монаси без соодветна Дхарма трансмисија во категорија “Непознати”, а со тој акт им ја намалил важноста на неколку важни Чаодонг монаси.{{sfn|Meng-Tat Chia|2011}} ====Поново време==== По неколку векови на општествено пропаЃање во текот на династијата Ќинг (1644–1912), Чан филозофијата била повторно оживеана во раниот 20 век од страна на Сју Јун(虛雲), добро позната фигура во Кинескиот Будизам на 20 век. Всушност, многу од денешните Чан учители водат корени од Сју Јун(聖嚴) (во нив спаѓаат и шенг-Јен и Сјуен Хуа) кои го ширеле Чан на западот, каде што пополека растел во текот на 20 и 21 век. Чан филозофијата била потисната во Кина во текот на 60-тите, во револуција на народните култури , но денес пополека се враќа во употреба, а исто така има голем број следбеници во Тајван и Хонгконг (па дури и кај кинези кои живеат во други земји). ==Ширење на Чан филозофијата во Азија== ===Тиенскиот будизам во Виетнам=== [[File:Buddhist Monk Service Hue Vietnam.jpeg|thumb|right|upright|Thiền monks performing a service in [[Huế]].]] Тиенскиот будизам (禪宗 Thiền Tông) е витнамско име за школата на зен будизмот. Тхиен претежно потекнува од ''Кинескиот Чан Зонг''(禪宗). Во Виетнам (580 год) Индискиот монах Винитаручи,откако ги завршил своите студии во Сенгчан и станал третиот патријах на Кинескиот Чан одпатувал во Виетнам. Со овој тек на настани се оформирало првото религиозно учење на Чан во Виетнам. Најстарата веркса група предводена од Винитаручи ги поставила корените не Чан учењето во Виетнам. Во 10 век Винитаручи Школата постанува една од највлијателните Будистички Школи во Виетнам, предводена од патријахот Ван-Ханх (починат 1018) Други познати Зен Школи како Во Нгон Тхонг, ги вклучува методите на Мази и на Тао Дуонг, поврзани со нианфо мантрите, молитви на Кинеските монаси. Рел игиозниот крал на Виетнам го формирал школата Труц Лам, каде што [[таоизам|таоизмот]] и [[неоконфуцијанство]]то се главни филозофии. Сепак со високата престижност ова школата владееше со векови откако Конфуцизмот станала доминатна филозофија во кралството. Во 17 век група на монаси водени од учителот Нгујен Тјеу ја основале новата Школа Лам Те. Подоцна во 18 век се создава една нова посовремена школа под името Лиеу Киан . Зен учителот Тхич Тханх Ту е највлијателната фигура на Зен учењето во Виетнам, тој бил ученик на познатиот учител Тхичх Тхиен Хоа. Најпознат автор на голем број Зен книги во Виетнам е Тич Њат Хањ, кој е исто така основателот на Дарма центарот Плум Вилаге во Франција заедно со неговиот колега Чан Кунг. ===Сеон во Кореја === Во доцниот период Сила (7 до 9 век) монаси од Кореја кои ги стекнале своите знаења во Хваом и Јогакара Школите го започнале својот пат кон Кина со цел да се запознаат со нивнинте традиции и обичаи. Мазу Зен учителот во Кина привлекол голем број на Корески ученици. Некои ученици се вратиле во Кореја и ја основале школата наречена девете планини. Ова било почетокот на Чан во Кореја, кое се развивало под името Сеон. Сеон го постигнал својот најзначаен развиток откако монахот Џинул од кралстовот Горуео, го воспоставил реформско движење и ја вовел употребата на Коан-збирките во Кореја. Џинул го основал манастирот Сунгвангса како центар за прочистување и медитирање. Во времето на Џинул, религиозната група Јогуе постигнала доминатност, статус којшто до ден денес. важи за оваа религиска група во Корејскиот Будизам. Не само што била доминатна во високите општествени кругови туку и во руралните области. Сепак во наредните неколку века, се појавуваат важни учители како Хуегеун, Таего, Гихва и Хујеонг кои разботеле кон развивање на основите на Корејската Будистичка медитација формирани од Џинул. Во големите манастири во Сеон продолжува да се практикува во Кореја , како и да се предава на универзитетот Донгук, кој содржи голем број на студии поврзани со оваа религија. Таего Боу (1301-1328) ученик на познатиот Линџи од Кина се вратил во Кореја за да ги обедини училиштата Девете Планини. Во современа Кореја, најголема доминатност во Зен постигнала со Јогуе организацијата која во суштина е зен религиозна секта. Важните елементи на Сеон се медитатицјата, монаптвото и испосниптво. Многу коресјки монаси поседуваат само неколкуосновни лични предмети, а понекогаш им се прекинати какви било врски со надворешниот свет. Постојат одредени монаси што го прифаЌаат питачкиот живот, и обично се движат од храм во храм, вежбајќи медитирање. Ваквиот начин на живот е прифатен од монаси за кои медитацијата претставува најважна цел во нивниот живот. Моментално во Кореја Будизмот се наоѓа во состојба на транзиција. Иако теоријата на ненадејното преосветлување на Џнул ги создало корените не Будизмот во Кореја, сепак современиот учител Сеонгцхеол оставил длабоки траги во Корејскиот Будизам. Иако постои отпор кон промени во редовите на Јогиен организацијата со псоледните три врховни патријаси-став кој е во согласност со Сеонгшеол, има постепена промена во атмосферата на Корејскиот Будизам. ===Зен во Јапонија=== ===Камакура (1185-1333)=== Сè до 12 век,Зен филозофијата не беше воведена како посебена школа. Муōан Еисаи патувал во Кина и се врати за да ја воспостави лоза Линји, која на крајот исчезнала. Децении подоцна, Нанпо Шомуо кој стдирал според Линји учењата во Кина, ги поставил темелите на јапонската Отокан лоза најважаната и највлијателната лоза на ринзајска школа во Јапонија Во 1215 Доген помлад современик на Еисаи, патувал во Кина каде учел и медитирал за подоцна да го воспотави школата Сото во Јапонија. Подоцна значителното напредување на оваа школа се должи на Кеизан.Сото свештениците велат дека ако Доген е татко на Јапонскиот Сото Зен, Кеизан Јокин (1268-1325) е неговата мајка! ===Муромачи (односно Ашикага) (1336-1573)=== За време на периодот Муромачи, ринзајската школа постигнала голем успех. Ринзај било организирано со системот гозан. Овој систем ја опфатил цела Јапонија, каде централната власт ја имало главната управителна сила, преку која се администрирал системот. Манастирите на Ринка Школите, чија местоположба била главно во руралните населби далеку од градовите, имале повисок степен на самостојност. Лозата о-то-кан, исто така била доста самостојна. Уште една Pика ложа била поддржана од најпознатиот зен учител Бассуи Токушо. Сото филозофијата се прифаќа насекаде низ Јапониија. ===Азучи-Момојама (1573-1600) и Едо (односно Токугава) (1600-1868)=== После воениот период во Јапонија, земјава повторно воспостави единство со Азучи-Момојама периодот. Ова ја намали моќта на Будизмот, филозофија што стана силна политичка и воена сила во Јапониија и се согледуваше како закан од владеечкиот општествена класа. [[Неоконфуцијанство]]то се здобива со популарност додека Будизмот добива строга државна контрола. Јапонија ги затвори своите порти кон остатокот на светов. Постана забрането развивањето на нови методи, училишта и храмови. Но едиствен исклучок беше лозата Обаку , која за време на Едо периодот беше воведена од Кинескиот монах Лнген во 17 век. Познати зен учители од овој период се Банкеи Јотаку (1622-1693) Матсуо Башо (1664-1694) и Хакуни Екаку (1686-1768). ===Обновата на Мејџи (1686-1912) и експанзионизам=== За време на [[периодот Мејџи]] (1868-1912) Јапонија го заменува феудалниот систем со Западен модернизам. Шинтоизмот постанува државна религија, и Будизмот се соочува со прилагодување кон новиот режим. Ринзај и Сото Зен се соочуваат со засрамувачките последици кога Јапонскиот национализам беше одобрен од Зен институциите. Будистичките основатели во Западот се соочија со големи предизвици, главно поради потребата да се прилагодат одредени Зен гледиШта според Западната кутлура, додека истовремено треба да се одржува Јапонскиот идентите на оваа филозофија. ===Денешно време (после 1945)=== После Втората светска војна интересот за Зен филозофијата постојано растел. Јапонски учители дојдоа во Западот за да ги споделат своите Зен методи и учења додека луѓе како што се Филип Каплеау и ХоланЃанецот Јанвилен Ван Де Ветеринг заминале во Јапонија за да студираат Зен. ===Современи зен-организации=== Постојат три традиционални школи на Зен во современа Јапонија: Сото, Ринзај и Обаку. Сото е најголемата и најважаната школа, додека Ринзаи е на второ место. ==Зен во Западот== Иако практилно е тешко да се следи кога во луѓето на Западот се запознале за постоењето на Зенот како посебна форма на Будизам, посетата на Соен Шаку, Јапонски Зен монах, во Чикаго во 1893 година на Светскиот Парламент на Религии често се користи како показател на настан кој го засилува неговото постоење во Западниот свет. Значителен број на заинтересирани луѓе во оваа религија се појавува во доцнежните педесетти и раните шеесетти кога, освен потомци на Азиски имигранти, одредени групи на луѓе од Западот покажале зголемен интерест, особено Јапонскиот Зен. Оваа заинтересираност е потпомогната од книгите на [[Алан Вотс]] и Региналд Хорацио Блајт со книги на Зен тематики издадени помеѓу 1950 и 1975, како и различни поетики од великани како Џек Керунак, Ален Гинсберг и Гери Снајдер. ===Западни лози на Зенот=== Во последниве педесеттина години најпознатите форми на Зен, водени од различни учители и нивните наследници од Источна Азија, почнуваат да се оформуваат и на Западот. ====Потекло: Јапонија==== Во Јужна америка, Зен наследствата од школата на Санбо Киодан, формирана 1954 од Јасутани Хакуун се најбројни. Имено, самата група е заснована во Јапонија, и има реформистички ставови, кои имаат значајно влијание на Зенот во Западот. Најраспростанети се наследствата на Хакују Таизан Маезуми и неговоите “Монаси на Белата Слива”. Наследници на Маезуми се Сузам Мјоји Андерсен, Џон Даидо Лори, Тетсуген Берндард Гласман, Николи Јикјо МекМејхон , Џоан, Хогетсу Хоберирхтс и Шарлот Јоко Бек. Зен центарот на Сан Франциско, за Сото медитација, основан од Шунрију Сузуки, е серија на центри, составени од Зен манастирот Тасајара во 1967 како првиот од свој вид во Америка во близина на планискиот предел Биг Сур, Храмот за почетници и Зен-Фарма ценатрот Зелена Клисура. Проследено со други Сото центри за медитација, како Саншин Зен заедницата на Шохаку Окумура сместена во Блумингтон, Индијана, и уште неколку други центри сместени во Минеаполис и од гранката на Даџнин Катагири. Исто така многубројни се Ринзаи Зен центри во Западот. Во Јужна Америка, некои од најистакнатите се Ринзаи-џи основана од Роши, Кјозан Јошу Сасаки Калфифорнија, Чозен-џи , основана од Роши Омори Соген во Хаваи, Даи Босатсу Зендо Конго на Роши Еидо Шимано и Роши Соен Накагава во Њујорк, Даијузенџи основано од Роши Доген Хосокава (ученик на Роши Омори Соген) во Чикаго, Илиноис и Чобо-Ји на Роши Генки Такабајуши во Сиетл, Вашингтон. Во Европа е воспоставен Манастирот Егли (Еглеѕ) од духовниот наследник на Еидо Шимано, Денко Мортенсен. ====Потекло: Кина==== {{Поврзано|Chinese Chán}} Сјуен Хуа е првиот Кинески учител кој го споделувал своето знаење со луѓето во Јужна Америка. Неговите учења ги опфаќаат Чан и многубројни други традиции од кинескиот Будизам. Во близина на Јукиа, Калифронија, го има основано манастирот т.н. Град на Десет Илјади Буди кој се протега на површина на 237 акри/959,000 метри квадратни. Други кинески Чан учители со Западни ученици е Шенг-јен, кој ги поседува мудростите на Цаодонг (една од т.н. Петте Куќи на Чан) и Линџи (школа која ги промовирала своите учења во Јапонија како Ринзаи ). Спонзорството на Будистичката Асоцијација во Сооединентите Држави го довела Шенг-јен во Америка во 1978 при што тој создава ланец од Чан Медитациони Центри во Квинс, Њујорк и Одморалиште “Дхарма Тапан” за Чан монаси, во Пајн Буш, Њујорк. Основачот на Организацијата Фо Гуанг Шан (Светлата планина на Буда) , една од гранките на Чан школата, е почитуваниот Учител Сјинг Јун , кој воедно е дел од гранка на Линџи (односно Ринзаи) Традицијата. ====Потекло: Кореја==== Зен школата Кван Ум, најголемата Зен школа во Западот, подучува на форма на Сеон Будизам. Учител Соенг Хјанг, родена како Барбара Трекслер (подоцна Барбара Роудс) е Духовен Учител од меѓународнотата школа Куан Ум и наследник на Учител Сеунг Сан. ====Потекло:Виетнам==== Двајца учители вредни за споменување кои имале значајно влијание во Западните земји се Учителот Тиен-ан, кој дошол во Америка како професор на УЦЛА во 1966 предавајќи Тиен Медитација, и Учител Нат Хан, монах во Виетнам во време на Виетнамската Војна, кај што бил мировен активист. За неговите постигнувања бил номиниран од Мартин Лутер Кинг Џуниор во 1967 за Нобеловата награда за Мир. Во 1966, тој го напушта Виетнам и во денешницата живее во манастирот “Селото на Сливата” во Франција. На тема Будизам, има напишано над стотина книги, со што е вреднуван како еден од најистакнататите автори кои биле читани на Западот. Тој обрнува големо внимание на сати-одговонорноста и совесноста , како најзначајна одлики во секојдневниот живот. ====Пан-наследедни огранизации==== Во Америка, две вакви организации се имаат оформено во последните неколку години. Најстарата е “Американски Зен Учители” кои се спонозори на многу настани, како и најразлилни Јужно Американски Сото Учители, предводени од наследници на Таизан Маезуми и Шунрију Сузуки, кои имаат формирано своја “Сото Зен Будистичка Асосицијација”. ==Историјата на Зен книжевноста== Иако се вели дека Зен скриптите не би можеле целосно да ја опиШат оваа филозофија, сепак Зен има многу богата литература. Најважен елемент од основните учења е сознанието дека ние сепак веЌе сме просветлени битија, со Бодислава идеалот, односно сочувство со сите сетилни суштества. ===Спротивности=== Во класичниот Кинески Чан, учењата за оригиналната просветленост се претставени како збирка од спротивности: Природата на Буда-Празноста (Сунуата), апсолутно-релативно, постепено и ненадејно самопознаније. ====Буда-Природата и Сунуата==== Кога Будизимот бил воведен во Кина, народот ја прифатил и ја разбрал во согланост со сопствената култура. Идејата за Будистичка природа била лесно прифатено, поради сличноста со Тао. Сунуата укажува на една основна суштина исто како Буда-природата. Но сепак на Кинеските Будисти им биле потребни неколку векови за да разберат дека Синуата не се однесува на одредена суШтина Што се наоЃа во позадината на видливиот свет. Ова сознание видливо ја одредува насоката на Чан развивањето. ====Апсолутно-релативно==== Прајнапарамита Сутрите и Мадхуамака ја нагласуваат непостоечката спротивност на формата и празнината. Како што вели Сутрата на Срцето- формата е празнина, празнината е форма. Идејата дека постои апсолутна реалност во нашиот секојдневен живот од релативна реалност, целосно се вклопила во Кинеската култура која истакнува непостојаноста на светов и општеството. Но ова не ви кажува како апсолутното е постојано во променливиов свет. Одговорите на слични прашања се објаснети во “Петте чинови и Десетте бика”. ====Ненадејно и постепено просветлување==== Во Зен-Будизмот главно се согледуваат два начина на просветлување: ненадејно и постепено. Во почетоците на Чан се дава значајност на потепеното прочистување на човековите намери и мисли, навлегувајЌи во вистинската човекова природа, односно трансцендентност на телото и умот, и прочисување на знаењето и перцепијата. Во 8 век на Чан историјата, шенхуи успеШно ги обновува застарените принципи откако создава поделба помеѓу таканаречената Северна Школа, водена од Јукуан Шенхиу чие учење пропагира постепена просветленост неговата таканаречена Јужна Школа, која пропагира ненадејно просветлување. Според Шенхуи просветленоста се случува наеднаш, затоа понатамошни дискусии не се потребни за оваа вистинска природа. Откако поделбата помеЃу ненадејно и постепено просветлување ги зацврстила своите корени, во подоценсниот тек на развитокот сепак се создала одредена тензија и горчина помеЃу голем број теории и размислување помеѓу школите Чан и Хуа-јен. Во Платформ Сутрата поделбата помеЃу ненадејно и постепено просветлување сепак не е толку остра. Анализите на Гуифенг Зонгми наследник на Шенхуи, ја согледуваат ненадејната просветленост како последица на постепено применување и негување на Будистички техники и мисли. Сепак потребата за негување на овие медитации после просветленоста е поддржано од Ринзаи школарта и Санбо Куодан. ===Бодисатва идеал=== Како важен дел од Зен учењето е и Бодисатва идеалот, поврзано со апосолутното, како и сочувство со сите суШтества. Десетте будистички доблести (парамити) се дел од Бодисатва-идеалот, којшто исто така се спомнува во Диамон Сутра: -Дана (дарежливост, несебичност) -Сила (моралност) -Ксанти (трпение, толеранција, стрпливост, прифатливост, издржливост) -Вирва (поветеност, насочена енергија, напор) -Прајна (мудрост, согледување, увид) Бодисатва идеалот е главна тема на прајнапарамита-сутрата. Големиот учител Хакуин Екаку ја истанува неизбежната сочувствителност и поветеност кон сите битија, како најзначаен дел од Будистичкиот пат кон просветленост. Според Хакуин потебата за прочистување на умот од кругот на кармата, чекореќи кон тркалото на четирите универзални закону, посветувајќи се себеси кон спасот на сите битија додека се посветува секоја минут од животот свој кон придобивките на Дармата. Посветеноста на Хакуин го овозможила неговото просветление:“Зарем избричената глава и облекава на монахов не припаЃа на еден просветлен ум? Зарем рецитирањето на сутрите, мантрите, и сараните не се кажани од еден просветлен ум(...) Јас конечно се сплотив во самото срце на оваа голема убавина. НаеднаШ, неочекувано, видов - беШе јасно како ден. Што всуШност претставува еден проветлен ум?... Па тоа е способноста да се прават добри дела, подарувајќи ги даровите на Дарма учењето.” Амитабха, Авалокитесвара, Манјусри, Самантабадра и Кситигарба се исто толку почитувани и вреднувани како Гаутама Буда. ==Зен текстови== ===Зен литература=== Зен-традиција развила богата текстуална традиција, заснована на толкувањета на будистичките учења и снимените изреки на Зен мајсторите. Кинески текстови. ====Кинески текстови==== =====Хуи-ненговата Платформна Сутра===== Меѓу првите специјализирани Зен текстови, кои датираат од најмалку 8-от век, е платформната сутра на Шестиот патријарх, која му се припишува на Хуи-ненг. Таа била составена во текот на еден подолг временски период, и содржи различни слоеви на пишување. {{sfn|McRae|2003}}Таа е ... {{quote|...''...Прекрасен спој на почетните учења на Чан, едно виртуелно издишување на целата традиција до втората половина на ВИИИ век. Во срцето на проповедта е истото разбирање на природата на Буда што сме ја виделе во текстовите кои им се препишуваат на Бодидарма и Нингрен, вклучувајќи ја идејата дека суштинската природа на Буда е невидлива за обичните луѓе само поради нивните илузии".{{sfn|McRae|2003|p=65-66}}}} Таа го содржи познатиот расказ за конкурсот за наследникот на Хонгрен. Според текстот, Хуиненг победил на овој натпревар, но морал да побегне од манастирот за да го избегне гневот на приврзаниците на Хенгзуи. Приказната не е фактички запис, туку состав од 8 век, најверојатно од страна на т.н „Школа на Воловата Глава“. Платформната сутра наведува и објаснува широк спектар на будистички текстови: Дијамантската Сутра, Лотосовата Сутра (Садарма Пундарика Сутра), Вималакири Нирдешката Сутра, Сурангамаската Сутра, Ланкаватараската Сутра, „Будењето на Верата во Махајаната“ Сутра и Махапаринирвана-та Сутра. =====Пренос на Ламбата===== Чан-традиција се разви од веќе-востановената традиција на "канонски будизмот", кој "остана норматививен за сиот подоцнежен кинески будизам". Таа е основана на крајот од шестиот век, како резултат на Кинезите кои развиле разбирање на будизмот во претходните векови. Еден од пронајдоците на овој канонски будизмот биле преносните листи, наречени "Пренос на Ламбата", литературен уред за воспоставување на лоза. Т'иен Таи и Чен го презеле овој литературен уред, за да дадат овластување на оние кои ги развивале традициите, и да ја гарантираат нивната веродостојност.{{sfn|Chappell|1993|p=181}}{{sfn|McRae|p=2-9}} {{quote|Текстовите на Чан го претставуваат училиштето како самиот будизмот, или како централно учењето на будизмот, кое се пренесувало од седумте Буди од минатото до дваесет и осумте патријарси, како и сите генерации на кинески и јапонски Чан и Зен мајстори кои следеле.{{sfn|McRae|2003|p=4}}}} Традицијата развила свој корпус во овој жанр, со дела како „Антологија на патријаршиската сала“ (952) и „Џингде запизи за Преносот на Ламбата“ (објавена 1004). Преносните записи на Чан – „Танг-Лу“,биле од суштинско значење во формирањето на идентитетот на Чан. Евиденциите на Преносот на Ламбата (Ќинг-те ч’уан-танг лу), составена од Тао-јун и објавена во 1004 година, вовеле неколку од клучните елементи на Чан-традицијата. Друг клучен текст е „Запис на Широкаиот Пренос Шна ламбата“ собран за време на ерата Т'иен-Шенг" (Тјен-Шенг Куанг-Танг Лу), составен од Ли Чун-Су и објавен во 1036, кој јасно ја претставил идејата за "специјален пренос надвор од наставата". Сè до Т'иен-Шенг Лу Куанг-Танг, Чан бил гледан како настава во согласност со будистичката библиска традиција. Во десеттиот век, во периодот кога имало превирање на Петте династии и десет кралства, регионално ориентирани училишта со различни погледи на идентитетот на Чен биле развиени. Еден поглед бил на Чиа-ваи Пие-ч’уан, кој гласел "специјален пренос надвор од наставата". Спротивен став бил тој на Чиао-ч’ан И-Чих, "хармонија меѓу Чан и учењето". Погледот на хармонијата помеѓу Чан и учењата бил доминантен во лозата на Фа-Тен Вен-И (885 -958), и преовладувал во Јужните кралства во десеттиот век. Оригиналниот предговорот на Ќинг-те Чу’ан-танг Лу од страна на Тао-Јуан го одразува ставот на Фа-јен на хармонија со учењата. Тој бил заменет со вовед од страна на Јанг И, кој ја нагласил "посебната пракса надвор од наставата". Според Тао-јуан, "Бодидарма не покажал вербалниот исказ ШПу-ших ју-јенк, и не воспоставил зборови и букви Шпу-ли Уен-цук." Разликите датиират до толкувањето на текстот на Лонг за „Расправијата на Двата Влеза и Четири Практики“, текст припишан на Бодидарма. Во овој текст, "влезот преку принципот" (Ли-џу) се одликува на два начина: Влезот преку принцип се вели дека е " Некој разбуден на вистината во согласност со предавањата“Шчи-Чиаок. Подоцна, откако ќе се сфати вистинската природа ШЧен-ХсингЌ, за еден се вели дека "живе цврсто, без треперење, и никогаш повеќе нема да биде занишан од писмени учења Вен-Чиаок." Првата изјава може да се види како поддршка на хармонијата меѓу учењата и Чан. Втората изјава може да се види како поддршка на "специјалниот.{{sfn|Welter|2000|p=93}} =====Пренос на Ламбата===== Чан-традиција се разви од веќе-востановената традиција на "канонски будизмот", кој "остана норматививен за сиот подоцнежен кинески будизам". Таа е основана на крајот од шестиот век, како резултат на Кинезите кои развиле разбирање на будизмот во претходните векови. Еден од пронајдоците на овој канонски будизмот биле преносните листи, наречени "Пренос на Ламбата", литературен уред за воспоставување на лоза. Т'иен Таи и Чен го презеле овој литературен уред, за да дадат овластување на оние кои ги развивале традициите, и да ја гарантираат нивната веродостојност. Текстовите на Чан го претставуваат училиштето како самиот будизмот, или како централно учењето на будизмот, кое се пренесувало од седумте Буди од минатото до дваесет и осумте патријарси, како и сите генерации на кинески и јапонски Чан и Зен мајстори кои следеле. традицијата развила свој корпус во овој жанр, со дела како „Антологија на патријаршиската сала“ (952) и „Џингде запизи за Преносот на Ламбата“ (објавена 1004). Преносните евиденции на Чан – „Танг-Лу“,биле од суштинско значење во формирањето на идентитетот на Чан. Евиденциите на Преносот на Ламбата (Ќинг-те ч’уан-танг лу), составена од Тао-јун и објавена во 1004 година, вовеле неколку од клучните елементи на Чан-традицијата. Друг клучен текст е "Запис на Широкаиот Пренос Шна ламбатаЌ собран за време на ерата Т'иен-Шенг" (Т'иен-Шенг Куанг-Танг Лу), составен од Ли Чун-Су и објавен во 1036, кој јасно ја претставил идејата за "специјален пренос надвор од наставата". Сè до Т'иен-Шенг Лу Куанг-Танг, Чан бил гледан како настава во согласност со будистичката библиска традиција. Во десеттиот век, во периодот кога имало превирање на Петте династии и десет кралства, регионално ориентирани училишта со различни погледи на идентитетот на Чен биле развиени. Еден поглед бил на Чиа-ваи Пие-ч’уан, кој гласел "специјален пренос надвор од наставата". Спротивен став бил тој на Чиао-ч’ан И-Чих, "хармонија меѓу Чан и учењето". Погледот на хармонијата помеѓу Чан и учењата бил доминантен во лозата на Фа-Тен Вен-И (885 -958), и преовладувал во Јужните кралства во десеттиот век. Оригиналниот предговорот на Ќинг-те Чу’ан-танг Лу од страна на Тао-Јуан го одразува ставот на Фа-јен на хармонија со учењата. Тој бил заменет со вовед од страна на Јанг И, кој ја нагласил "посебната пракса надвор од наставата". Според Тао-јуан, "Бодидарма не покажал вербалниот исказ ШПу-ших ју-јенк, и не воспоставил зборови и букви ШПу-ли Уен-цук." Разликите датиират до толкувањето на текстот на Лонг за „Расправијата на Двата Влеза и Четири Практики“, текст припишан на Бодидарма. Во овој текст, "влезот преку принципот" (Ли-џу) се одликува на два начина: Влезот преку принцип се вели дека е " Некој разбуден на вистината во согласност со предавањата“Чи-Чиаок. Подоцна, откако ќе се сфати вистинската природа Чен-ХсингЌ, за еден се вели дека "живе цврсто, без треперење, и никогаш повеќе нема да биде занишан од писмени учења Вен-ЧиаоЌ." Првата изјава може да се види како поддршка на хармонијата меѓу учењата и Чан. Втората изјава може да се види како поддршка на "специјалниот пренос надвор од учењата" =====Линџи Јулу===== Линџи Јулу ("Женжо Линџи Хуижао Чанси Јулу“) е плодотворен текст на Линџи и Ринзаи училиштето. Тој содржи снимени изреки припишани на Линџи Јихуан (Д. 866). Тој бил објавен во 1120, но се развивал во еден период кој се протегал 952-1120. Првото спомнување на Линџи е во Зутанг Џи(祖 堂 集 "Антологија на патријаршиската сала“), составена во 952, 86 години по смртта на Линџи. Тјеншенг Гуангденг Лу (天 圣 广 灯 录), „Проширен запис за Ламбата од ерата Тјеншенг", составена од Ли Зунжу (李 遵 勖) (988-1038) го поставува Линџи како главен патријарх на Чан и како наследник на Хонгжоу училиштето. Исто така го основа слоганот" Специјален пренос надвор од предавањата" , поддржувајќи ги тврдењата на школата на Линџи дека "Чан е одвоен и супериорен во однос на сите други будистички учења". Женжоу Линџи Хуижао Чанси Јулу ("Записот за Линџи"), составена од Јуанџуе Зонган во 1120, е класична верзија на евиденцијата на Линџи . =====Коан-колекции===== Жанрот на „средбени дијалози“ се развил во различни збирки наречени „коани“, кои формирале еден голем литературен корпус. Применувањето на Коан се развил од литературната пракса, стилизирајќи фрагменти на средбен дијалог во добро изменети приказни. Се појавил во интеракција со "образовани писатели". Имало опасности вклучени во таков книжевен пристап, како што биле одредувањето на специфични толкувања на приказните. Двете најпознати Коани се "Безпортна Порта" и „Записот на Синиот Брег“. Везпортната Порта(кинески: 无门 关 Њуменгуан; јапонски: Мумонкан) е збирка од 48 Коани и коментари објавена во 1228 од страна на кинески монах Вумен (无门) (1183-1260). Записот на Синиот Брег (кинески: 碧 岩 录 Бìѕáн Лù; јапонски: Хекиганроку) е збирка на 100 коани собрани во 1125 од страна на Ѕуанњу Кељин (圜悟 克勤 1063-1135). ====Јапонски текстови==== Јапонската зен-традиција, исто така развила сопствен корпус. Во текот на Токугава периодот, „Shōbōgenzō“ на Доген станал авторитетен текст на училиштето на Сото. Во Ринзаи-училиштето, коан-програми биле систематизирани од страна на дарма-наследници на Хакуин, кој самиот произведувал проширен корпус на пишани текстови. ====Шобогензото на Доген==== Во текот на Токугава-периодот, Сото-училиштето започнало да става поголем акцент на текстуалниот авторитет. Во 1615 , било изјавено дека "Стандардите на Ехеиџи партијата мора да бидат правило за сите Сото монаси". Во тоа време со ова се мислело на сите сите дела на Доген, кои со тоа станале нормативен извор за учење и организација на Сото-училиштето. Клучен фактор во овој растечки акцент на Доген била жалбата на Манзан да ги промени правилата за дхарма преносот, врз основа на аргументи кои произлегуваат од Шобогензо. Друга реформа била спроведена од страна на Генто Сокучу (1729-1807), кој се обидел да го очисти Сото-училиштето од употреба на коани. Генто Сокучу вградил нови прописи врз основа на прописите на Доген. Овој растечки статус на Доген како текстуален авторитет претставувал проблем за Сото-училиштето. Постапувајќи по барање на Сото Хиерархијата, во 1722 владата забранила копирање или објавување на кој било дел од Шобогензо. Во текот на обновата на [[Мејџи]], споменот на Доген бил искористен за да се обезбеди централното место на Еихеи-Џи во Сото-организација, и "да се цементираат поблиски врски со луѓето“.{{sfn|Bodiford|2006}} =====Зенжу Шибуроку===== Зенжо Шибуроку, „Четирите Текста на Зен Сектата“ е колекција од 4 основни Зен тектови кои биле употребувани во Јапонија како воведни текстови во едукацијата на почетни Зен монаси. Колекцијата била составена од Југјузу (Десет Слики од Бикови), Шинџинмеи (Верба во Умот), Шодока (Песна на Просветлување) и Зазенги (Принципите на Зазен). ==Зен учења== Со традиција долга 1500 години и голем број на различни школи со многубројни методи и учења, скоро невозможно е да се долови основната суштина на Зен-учењето, која што е дел од реалноста таква каква што е-изразена преку различни настани во секојдневниот живот, а не преку зборови. Но нишката што ги поврзува сите овие школи и методи, е сознанието на реалноста таква каква што е, Бодисатба идеалот и приоритето на зазен. ===Посочување кон месечината=== Зен учењето може да биде опишано како посочување на прстот кон месечината. Разбудување и просветлување, реализирање на комплетноста на дхармадхату. Но, зен традицијата исто така посочува дека не треба да се сфати буквално овој акт, посочување кон месечината како просветлување. {{quote|Калуѓерката Вујин Чанг го замолила Хуи Ненг (Шестиот зен патријарх) да ја објасни Маханирвана Сутра. Учителот иако не знаел да чита и ветил дека ќе и помогне, па ја замолил калуѓерката да му го прочита текстот.<br> Калуѓерката рекла: ако не знаеш да читаш, тогаш како би можел да ја разбереш вистината што ја содржат овие зборови? -Вистината и зборовите не се поврзани. Вистината може да се спореди со месечината-одговорил Хуи Ненг, посочувајќи кон истата. - а зборовите можат да се според со прстов. Можам со прстов да посочам кон месечината, но мојот прст не е месечината, а на тебе едноставно не ти е потребен мојот прст за да ја согледаш. ===Разновидноста во зен учењето=== Различни традиции содржат различни техники и методи во нивните учења: Постојат два различни начини во разбирање и практикување на Зен. Овие два начина се изразену преку Кинеските термини Пен-чуех и Ших-чхуех. Терминот пен чхуех се однесува на верувањето дека со самото раЃање на човекот тој е веќе просветлен, додека схих-чѕех содржи верување дека човекот во одреден период на својот живот поминува низ затворот на излузија и не знаење до вистинското Зен ослободување: Нашето просветлување е безвременска, сепак нашата реализација има свој тек и свое време. Според ова верување доживувањето на просветлениот мир треба да е суштинско-централно значење во нашиов живот. ====Ринзаи==== Традицијата Ринзаи опфаќа посебно значење на кеншо односно самоспознавање на сопствената природа: Хакуин го претпочита терминот: самоспознавање на сопствената природа, едиствената реалност во овој свет. Буда-природата односно мудроста и космичкото Буда-тело односно празноста, вистинското единство што човекот го поседувал пред неговото раѓање. Како и други термини од богатите мудрости на Махајана терминологијата, биле доста јасни на овој учител кој бил посветен на изучување на сутрите и Зен литературата. Ова биле проследено со сатори вежби, потребни за достигнување на просветленост. Зен значењето не може да избледне кога ќе го разберете, и не постои можност да го отфрлите кога целосно ќе го прифатите. Колку повеќе рабираш, толку повеќе учи, толку повеќе прифаќаш, толку повеќе се трансформираш. Постепеното негување на ова учење од Чан учителот Шенг Јен е опишано со следниве зборови: Чан значи просветленост, односно самопознавање на сопствената вистинска природа. Но дури и ова сознание не е доволно. Откако Ќе ја согледате својата природа, треба да дозволите ова искуство да созрее, односно треба да имате просветлени мигови повторно и повторно, и да го подрживе овој тек на настани со постојани вежби и медитации. Иако Чан учењето вели дека при првото просветлување ваШ поглед кон светот е ист ко тој на возвишениот Буда, вие сепак не сте целосен-комплетен Буда. Многу други Зен учители ја поддржуваат идејата за постепено просветлување,а за да се постигне тоа изучување на зазен и коанот се од големо значење. Писателот Линји ги опишал овие постепени просветлувања во неговите Три мистеизони Порти, и Четирите Патишта кон Знањето на Хакуин. ====Сото==== Основачот на Сото во Јапонија големиот учител Доген , нагласува дека учењето и медитирањето не можат да бидат одвоено од просветленост. Со самото учење и вежбање се изразува просветленост: Основното учење на Доген е дека секој акт како ученик на Буда и најважното достигнување (просветленоста) се една Целина и не можат да бидат оделни. За Доген, важен елемент е зазенот или Шикантаза, кога станува збор за Будистичкото учење: Правилна местоположбан а телото при медитирање е основнот учење кога било пренесено од Буда на неговите ученици, оде ден учител на друг и така со генерации, без никакви промени или прекини кон оваа техника. Школата Сото го заменила учењето од коанс со шикантаза во време на учителот Генто Сокучу. ====Зен-учењето во западната цивилизација==== Зен-учењето во западот е дел од современата верзија на Перениал филозофијата, иста идеја составена од неколку вистини што е поддржана он мноуг бројни луѓе низ различни временски периодии места;. Пишувањата на Сузуки се клучно поврзани со ова разбирање. но сепак самиот учител се нашол под влијание на западот и неговите традиции. Оваа интерпретација е составена од духовниот прогрес. искуство и дирекното познание на прекрасната неизбежна реалност, возбишена и исполнета со којашто се поврзува или идентификува човековиот ум. Ова разбирање се разликува од Јапонскиот Зен. кој е составен од учења и медитации во манастири, каде се прифатени обични домашни обврски од секојдневниот живот. ==Зен медитации== Најважниот елемент на Зен-учењето се медитациите (дхуана). Зен-традицијата вели дека се потребни одредени медитации со специфична положба на телото за да се овозможи создавање на возвишената мудрост на Буда-природата. Има неколку термини опишувајќи го процесот на самоспознание какошто се интроспекција, чекор назад, пресвртување, или насочување на очите во внатрешноста. ====Зазен==== [[File:Hsuan Hua Hong Kong 1.jpeg|thumb|right|upright|Хсуан Хуа медитира во лотосовата положба, [[Хонгконг|Хонконг]], 1953.]] Седечката медитација (зазен) исто така може да се нарече и седечката дхуана. Учесниците обично за време на оваа медитација заземаат телесни позиции како што се лотос позицијата, полулотос, Бурмесе или Сеиза-формална седечка позиција, користејќи разни гестикулации (дхуана мудра). За насочено внимание и контрола на мислите, се практикува следење на дишењето, или да се насочи енергијата под папокот (анапанасати). Обично се користат душеци или преници, во некој случај и столици. ====Шикантаза==== Во школата Сото на Зен, главна предност се дава на медитации кои не опфаЌаат примена на каков било предмет. Учесникот едноставно се концентрира на неговиот мисловен тек, дозволувајќи на мислите да се појават и да исчезнат сами од себе без да остават одреден впечаток на неговот внимание. Доген Зенји напиша многу значајни текстови кои ја опфаЌаат оваа вештина.(Принципите на Зазен и Универзални Инструкции на Зазен учењето). ====Сешен==== Зен традицијата вклучува и интезивна групна медитација во манастири. Иако дневните вежби во манастирите се обвиваат неколку часа секојден, интезивниот тренинг бара целосна и постојана посветеност на седечката медитација. Во текот на денот се повторуваат многубројни 30-50минутни медитации кои можат да бидат прекинати за извршување на одредена работа или за јадење но сето ова да биде изврШено со истата насочена енергија што се создава за време на медитирањето. Спиењето трае 7 часа или помалку. Во модерните Бдустички манастири во Јапонија, Тајланд, и во Западот, учествувањето на интензивниот тренинг трае од 3,4,5 до 7 дена. Во групното Зен медитирање обично се кроситат дрвени кеисаки (стапови за предупредување)со кои се удираат учесниците за да останат фокусирани и будни. ===Коан === Коан е приказна, дијалог, прашање или изрека која служи како провокација или тестирање за утврдување на Зен прогресот на ученикот. Односно Коан е дијалог помеЃу Зен учителот и ученикот и ги потенцира не толку воочливите мудрости на Зен учењето. Да да може ученикот да учествува во коан дискусија, мора да го остави концептуалното размислување и логичниот редослед преку кој го уредуваме светов, за да може природно и спонтано да се развие одоговорт во самиот ученик. Но ова незначи дека зоборивте се безкорисни, поради самиот факт дека коан се зборови: Патот кон Сатори (просветлување) не зависи од зборови, дури иако тоа се зборовите на Буда или на некој друг голем учител, сепак нетрбеа да се одбиваат зборовите, без разлика колку се несоврШени тие се едиственото средство преку кое можеме да го пренесеме наШето просветление. со внимателност Треба да се користтат зборовите и идеите во коаните за да се постигне просветление, да не се помеШаат овие две работи. Концептуалност,а зборовите, лодиката и причините се средстцва преку кој еден може да постигне просветленост, но тие не можат да биде спореден си самото возвиШение на таа просветленост. Коаните се развиле во Кина, преку контекстот на прашања и одговори за време на сесиите на големите зен учители. Преку тоа се создале големи збирки на коани, која ја претставувало интеракцијата помеЃу учителот и ученикот. Во почетокот на династијата [[Сунг (династија)|Сунг]], Коаните станале многу популарни. Суштината на просветленоста може да биде утврдена со интеракцијата помеѓу учителот и ученикот. Безразлика за каков учење станува збор, нејзината примена е секога лична, секогаШ персонална. Затоа просветленоста не се гледа повеЌе како самопознание туку како личен соживот помеѓу други луЃе. Денеска Зен учениците при дијалог со учителот преку приватен разговор. учителите потенцираат дека проблемите Што се разреШуваат преку Коанот мораат да биде сфатен сериозно, и буквално. Иако праШањата претставени преку Коан дискусија не содржат некои специфични одоговри, сепак се очекува од учесниците да го покажаат своето разбирање на Зен и на Коанот преку нивните уникатни одговори. Учителот може да го одобори или да го одбие одговорот при што ќе го упати ученикот кон правилниот пат. Исто така има многубројни коментари напишани за Коани кои можат да служат како водич, и имаат голема вредност во сегашните учења на оваа тема. Коан дискусии можат да бидат практикувани за време на седечката медитација (зазен), движечката медитација (кинхин) како и низ било кои други активности од секојдневниот живот. Коан практиката е особено прифатено од страна на јапонската Ринзаи школа, но исто така и во многу други Зен школи. ===Интеракција со учител=== Уште еден важен аспек на Зен-традицијата кој е лесно занемарен е интеркацијата со Зен-учителот. Сепак има многу различни мислења поврзани со овој аспект, што дури и литературата врз која се основа коан-студијата се смета за несоодветна: Преку одземање на Сите реквизити, без текстови или други херменевтски методи, ученик практикува религизна трансформација под влијание на просветлен учител. На овој начин, употребата на скрипти, текстови, коани збирки се согледуваат како секундарни алатки во учењето, додека дирекната интеракција со Чан учител припаѓа на највисок степен на учење и медитирање. ===Зен мантри и церемонии=== Најважни елементи во монашкиот живот на будистите се мантрите и церемониите. Мантрите вклучуваат многубројни сутри како се Срцевата Сутра, и Лотос Сутрата(Авалокитешвара Сутра) Сутрата за големото сочувства и други слични мантри. Покрај олтарот во еден Будистички манастир можат да се најдат икони од Буда или Бодисатва. Ваквиот чин на обожување можат да се најдат во мнгоубројни јапонски куќи како што луѓето си создаваат мали светилишта во своите домови, а нивното рецитирање на мантрите се воочува како поврзување со големите светци од минатот. Ваквите молитви се кажуваат и за време на погреби и други настани, за да се разбудат натприродните сили. Мантрите обично ги опфаќаат големите светци (Бодистави)како Авалокитешвара и Манјусри. Според Махајана Будизмот светците се прочистени битија кои останале вечно во кргуот на смрта и раѓање (самсара) само за да им помогнат на останатие луѓе во нивното ослобдување од овој мачен круг на непрекинато раѓање и умирање. Бидејќи учесниците на Зен патот го посакуваат ова ослобудвање тие ги користат овие мантра како комуникација со светците при што треба самиот зен идел да со разберат со оваа божествена поврзаност. На пример со постојано повторување на некоја манта од Авалокитешвара сутрата, луѓето можат да го зачнат самиот Бодисатва идел во нивната душа. Крајната цел е јасно напишана во последниот од сутрате каде се вели: Наутро биди еден со Авалокитешвара, навечер биди еден со Авалокитешвара. Со реализирање на празноста и на Махајана значењето дека сите битија ја содржат Буда-природата во себе, тогаш би се подразбирало дека нема разлика помеѓу комичката бодисатва и човековата единка. Мудрсота Што ја содржат мантрите, може да биде еднаква со внатреШната сочувствителност на самиот учесник на мантрата. Затоа прекината е поделбата помеЃу објектот и субјектот, личноста Што се моли и светецот. мантрата и сутрата. ===Религиозни услуги=== Иако во западот Зен медитирањео одржува клучна улога во самата Зен култура, сепак Јапонскиот зен има одредена улога кога станува збор и за религизони услуги во јавноста. Монасите сепак се важен дел од погребалните услуги, статистиките објавени од школата Сото изјавува дека 80 % од народот ги посетува Храмовие само за погребални услуга и други причини пворзани со смрт, додека само 17 % ги посетуваат манаситирте за духовни потреби и само 3% посетуваат Зен сештеник во случај на лични проблеми. ==Зен организации и институции== Религијата не само што содржи голема значајност за индивидуецот туку претставув и дел од колективната свест. Иако во западниот свет, индивидиуалното искуство што го нуди иконскито свет на Зен е оппто прифатено, во зен традицијата ова искуство е одржано и пренесено преку висок степен на институционализација. Во Јапонија, формалниот систем на Зен ориентирани Школа, како што се Санбо Куодан и Нинген Зен Ксодан подлегнале на голем број на критики од современиов свет. Големиот предизвик за развивање на Зен учењето во западот се состои од ограничување на харизматичниот авторите и проблемите што ги носи со себе, како и одржување на легитимитет и авторитет со ограничување на бројот на овластени учители. ===Обука во Храмови=== За време на предавањата на источната планина, Зен учењето стана дел од монашкиот живот. Во школите Сото и Ринзаи, манастирите служат како објекит за обука и за образование на Зен свештениците, повеќето од кои имаат предизпоции да водат свој сопствен храм. Јапонското Сото и Ринзаи се организирани со сѕстем од централни храмови и споредни храмови. ====Сото==== Современото Сото-Шу има 4 класи на храмови:{{sfn|Bodiford|2008|p=330, note 29}} # ''Хонзан'', главни храмови (Еихеи-џи и Соџу-џи) # ''Какучи'', манастири каде што се одржуваат предавања и анго-церемоии # ''Хочи'', дхарма храмови; # ''Јун хочи'', обични храмови. Двата главни храма на Сото верската група се Еихеи-џи и Соџу-џи. Низ историјата Еихеи-џи храмовите се помалубројни во споредба со Соџу-џи. З а време на Токугава периодот, биел изградени приближно 16,200 Соџу-џи храмови, што билое значително голема бројка во споредба со 1,300 Еихеи-џи храмови. Исто така повеќе од 14,000 храмови кои се дел од Сото верската група. 13,850 од нив се идентификуваат со Соџу-џу група на храмови што е голема разлика во споредба со денешниве 148 храмови клои припаѓаат на Еихеи, главно сместени во Хоккаидо-поради колонизацијата за време на [[периодот Мејџи]]. Затоа, се вели дека Еихеи е главниот храм во смисла дека е глава на сите Сото дхарма лози. Којун Ошо вели: {{quote|Секоја година, пристигнуваат околу 150 почетници. Околу 90% се синови на свештеници, што значи дека само 10% го избираат самоволно овој сопствен пат. Околу есен пристигнаа 250 монаси. Нивното учење се сотои од запознавање на сите верски обичаи и церемонии на школата Сото. Преку овој начон, можноста за споствено просветлување е секогаш присутна.<ref name =KishigamiRoots group=web>[http://www.zen-road.org/index.php?option=com_content&view=article&id=26&Itemid=26&lang=en Kojun Kishigami Osho, ''Of roots and branches'']</ref>}} ====Ринзај==== Ринзајската школа има 14 главни храмови. Тие се:<ref group=web>[http://zen.rinnou.net/head_temples/index.html Head Temples]</ref><ref group=web>[http://zen.rinnou.net/ Rinzai-Obaku zen]</ref> {{div col|cols=2}} * [[Муошен-џи]] * [[Нанзен-џи]] * [[Кенчо-џи]] * [[Тофику-џи]] * [[Енгаку-џи]] * [[Даитоку-џи]] * [[Хоко-џи]] * [[Еиген-џи]] * [[Тенрји-џи]] * [[Шококу-џи]] * [[Кенин-џи]] * [[Когаку-џи]] * [[Кокутаи-џи]] * [[Манпуку-џи]] {{div col end}} ===Наследување на дармата=== Во зен-будизмот, наследувње на дармата е обичај преку кој ученивите создаваат нераскинлива врска со учителот, некој видн на духовно братство, кое започнало во времето на Буда. Ова наследување ја претставува важноста на семејната структура во древна Кина како и различните обичаи и ритуали кои го означуваат системот на духовни семејства. Метафорички, тоа може да се опише како пренесување на светлоста од една свеќа на друга. Оваа традиција исто така ги одржува Зен иституциите. =====Семејството-структура-===== Според Бодифор, Зен е предмонината фрома на будизам поради преносот на дармата. Ги слави своите предци со самото пренедување на нивното духовно богатство на пвистинските наследници, од генерација до генерација, коишто ќе ги продолжат семејните традиции.(...) Овој процесс на наследувањео на семејни традиции се создало преку формата на дарма преносот{{sfn|Bodiford|2008|p=264}}}} Бодифорд разликува 7 димензии кои опфаќааат семејни традиции и наследување на дармата: # Античка димензија: Предците претставуваат основен извор на сила и енергија. Со изврШување на ритуали во чест на предците, се одржува нивната значајност помеѓу живите.{{sfn|Bodiford|2008|p=264}} # Биолошка димензија: дарма лозата создава (духовно) потомство, исто како што фамилиите создаваат свои потомци.{{sfn|Bodiford|2008|p=264-265}} # Лингвистичка димензија: наследниците на дармата, добиваат нови имиња, прикажувајќи ја нивната поврзаност со дарма “фамилијата”.{{sfn|Bodiford|2008|p=265}} # Ритуал димензија: ритуалите ги претставуваат семејните односи. Честа на еден учител се одржува со ритуали.{{sfn|Bodiford|2008|p=265-266}} # Правна димезија: Наставници имаат обврска да ги дисциплинираат нивните ученици, како што студентите имаат обврска да ги почитуваат нивните наставници.{{sfn|Bodiford|2008|p=266}} # Институционална и финансиска димензија: дарма наследниците имаат обврска да го поддржат нивниот дом-храмот, финансиски и ритуално{{sfn|Bodiford|2008|p=266-267}} # Временската димензија: долгорочни взаемни односи придонесува кон зајакнување на претходните димензии.{{sfn|Bodiford|2008|p=267}} Семејниот модел е лесно препознатлив во Источна Азија, бидејќи се користи истата терминологија за опишување на земјени и спиритуални семејни односи. Во школата Сото, наследувањето на дармата создава доживотна поврзаност помеѓу учителот и ученикот. За да се класифицира како Зен свеШтеник, лицето треба да изврши доплонителнини обуки. Во Ринзај, најприфатливо наследување на дармата се означува преку одедениот престо на ученикот во храмот и неговите предизпозиции да стане свештеник. Но тука не спаѓа дипломата инка-Шомени, која се користи како сертификат на доплонителни учења на веќе квалификуваните свештеници. Има околу 50 до 100 сопственици на ина-шомени дипломи. ====Самоспознание ==== Зен традицијата иако силно верува во формалното наследување на дармата, сепак постојат многу учители кои постигнале Муши-докуго како: Нонин, Џинул, и Сузуки Шосан кои иако биле запознаени со зен учењата, сами без учител постигнале просветление. ===Зен-универзитети=== Иако Сото и Ринзај се образовни институции, сепак се соочуват со силна конкурентност од страна на Комазава Универзитетот и Ханазоно Универзитето. Многу познати учители ги завршиле своите студии таму, какошто се Шохаку Окомура и Кеидо Фукушима. ===Зен-организации на Западот=== Иако постојат голем број на зен манастири, сепак голем број на учења се одвиваат во различни зен центри низ Западот. Коен воочува три главни проблеми поврзани со Зен традицијата во западот: паричен приход, легитимитетот и авотритетот. Приход - Зен групите и организациите имаат потреба од паричен приход за да преживеат.. Одерени центри нудат безплатни курсеви за медитација. Овие групи обично се соочуваат со голем број на учесници, чии лекции траат долги временски периоди. Станбени центри, прифаќаат ограничен број на учесници кои се многу посветени и што се од голема корист за заедницата. Донациите се главен извор на приход, а публицитетот се држи на ниско нивопоради можноста од рапиден раст на учесници кои ќе го нарушат балансот. Легитимитет - Зен групите имаат потреба од легитимитет за да биде општесветно прифатени и ценети. Ова се одржува преку поврзаноста ученик-учител како и наследување на дармата. Тука припаѓаат традициите, како и адаптирање на традиции или позајмување на одредени ритуали од традициите. Авторитет - постојат два модели: духовно пријателство и духовна хиерархија. Помалите групи имаат тендеција кон посилна порзаност, еднаквост и духовно пријателство, додека поголемите групи имаат тенденција кон хиерархиска организација. Харизамтичниот авторите резултирал со гоелм број на скандали. Сандра Белл која ги анализирала скандалите во Вајрадхату и во Сан Франциско Зен Центарот заклучила дека овој вид на скандали најмногу се случуваат во организации кои припаЃаат на најчистата форма од харизматичен авторитет . Робер Сарф, исто така, ја истакнува потребата да се баланисра харизматичниот авторитет со институционалниот авторите. Останати анализи на слични скандали посочуваат дека религиозноста и наследноста на дармата им дава неограничн авторитет на учителите. Ваквите скандали довеле кон повторно организирање на зен центрите, каде управувањето на вакви центри се придава кон поголема група на луѓе, прекинувајќи ја улогата на харизматичниот авторитет. ==Зен како мотив во популарната култура== * [[Тони Зен]] - македонски [[рапер]]. * „[[Зен аркада]]“ (''Zen Arcade'') - албум на американската [[хардкор панк]] група „[[Хускер Ду]]“ (''Hüsker Dü'') од 1984 година.<ref>[https://www.discogs.com/H%C3%BCsker-D%C3%BC-Zen-Arcade/master/30095 DISCOGS, Hüsker Dü ‎– Zen Arcade (пристапено на 3.12.2020)]</ref> * „Прасиња во Зен“ (''Pigs in Zen'') - песна на американската [[Рок музика|рок]]-група „[[Џејнс адикшн]]“ (''Janes Addiction'') од 1987 година.<ref>[https://www.discogs.com/es/Janes-Addiction-Janes-Addiction/master/32058 Discogs, Janes Addiction* ‎– Janes Addiction (пристапено на 14.12.2020)]</ref> == Наводи == {{наводи}} <references group="web"/> {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Зен| ]] [[Категорија:Будистички школи]] [[Категорија:Будистички поими]] [[Категорија:Махајана]] oy8nswziw8wbhrlg035zogqzg1cmqm7 Чан-будизам 0 1062985 5589103 5295340 2026-07-08T10:17:35Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: Лотус → Лотос, лотус → лотос (2) 5589103 wikitext text/x-wiki {{внимание}} Историјата на Чан во Кина се состои од повеќе периоди. Зборот Зен, добро познат во оваа современа доба, всушност е резултат на долгата историја на Чен, со многу промени и контигентни фактори. Секој период се состои од различни методи на Зен учењето, некои методи останале до ден денес, додека други целосно исчезнале. Историчарот фергузон разликува 3 периоди (од 5 век до 13 век):: # Легендарен период: од Бодидарма во доцниот V век па сè до востанието на Ан Лушан во 765 н.е, во центарот на Танг Династијата. Нема многу податоци за овој период, но важни елементи од ова време се познатите шест Патријарси, вклучувајЌи ги Бодидарма и Хуијенг, и на легендарната поделба помеѓу Северната и Јужната школа на чан учењето. # Класичен период: од крајот на Ан Лушан востанието(765год до почетокот на Сунг Династијата, околу 950 год). Ова е време на големите учители на Чан филозофијата, познатите Мазу Даоуи и Лињи Уихуан и творецот на џи-лу жанрот, исполнет со записите на сите нивни мудрости и преданија. # Писмен период (950 до 1250): за време на Сунг Династијата (960-1279). Во овој период составена е гонган збирката-колекција на народни преданија, како и кратки раскази од познати учители, приложени со поезија, коментари и додатни објаснувања. Овој период покажува како писмените записи придонеле кон сочувување и развивање на Чан филозофијата. Овој период го идеализира Класичниот период односно златната доба на Чан. Благодарение на златната доба се создала литературата на Писмената доба содржувајќи ги големите методи на познатите учители. Иако професорот Џон Рае има поинаков поглед кога станува збор за поделбата на Чан историјата, тој ја дели на четири периоди # прачан (500-600). Во овој период, Чан се развива низ повеЌе област во Северна Кина. Нејзината основа е практичната примена на “дхјанa” и е поврзано со учењата на Бодувамата и Хуике. Основното учење се содржи во текстот “Два влеза и Четири методи”. # Ран чан (600-900). Во овој период Чан се здобива со значително јасна и важна форма. Важни личности од овој период се: петтиот патријарх Даман Хонгрен (601-674), неговиот дарма-наследник Ѕуљуан Схенџиу (606 -706), шестиот патријарх Хуиненг (638-713), антагонист на најдобрата Платформ Сутра и Сенхуи (670?-762), чија пропаганда го овозможила статусот на шестиот патријарх Хуиненг. Основна поделба на школите: Северна школа, Јужна школа и Охејад школа. # Среден чан (750-1000). Во овој период се развиваат учењата на најголемите зен-мастери. Главни учители се Мазу Даоуи (709-788), Шитос Хигиан (710-790), Линји Уихуан( 857) и Хуефенг Уицун (822-908).Важни елементи се Хонгзоу Школото и текстот Антологија на патријаршката сала (952) испонлета со мнгоубројни приказни и добро познатото родословие на Чан-Школото # [[Сунг (династија)|Династијата Сунг]] (околу 950-1300) Во овој период Чан филозофијата создаде своја конечна форма и свое општествена место во златната доба на Чан, со употребата на коани за одделни студиски и медативни учења. Важни Школи од овој период се Линји и Цаидонг додека познати учители се Дахуи Зонгао (1089-1163) кој ја вовел Хуа Тоу праксата, и Хонгџи Зенгјуе (1091-1157) кој ја истакнал важноста на зазен-седечката медитативна форма. Во овој период започнува збирката на класичните коан-колекции,исто така Чан учењето се пренесува во Јапонија(под името Зен) и во Кореја (под името Сон). ===Значајноста на Будизмот=== Кога Будизмот бил претставен во Кина, ова учење се прилагодило кон Кинеската култура и нивнто разбирање. Теориите повразни со влијанијата на различни Школи кон еволуцијата на Чан се потпираат строго на претпоставки отколку на некои историски записи. Некои Школари ја истакнуваат теоријата дека развитокот на Чан станал поради сплотување на Махајана Будизмот и Таоизмот, додека други инсистираат дека коренте на оваа филозофија потекнуваат од Јогата, особено од Камматтхана свесно доживување на надвореШни објекти и касина, целосна насоченост на умот. Постојат и многу други конфликтни теории.. Будизмот кога се појавил во Кина подлегнал под влијанијата на Конфуцијанството и Таоизмот. Д.Т.Сузуки, истакнува дека Чан претставува една природна еволуција на Будизмот под влијание на Таоизмот. Будизмот исто така бил доживеан како неусогласена и недоврШена верзија на Таоизмот. *Според погледите и коментарите на Хан од Хинауана учењето , Будизмот се перцепира и се согледува со голема поврзаност кон религиозното Даоизам (Таоизам)Буда се прикажува како бесмртник кој има постигнато некои од формите на вечноста на Даоизам. Свесноста за диШењето на Будистите се гледа како едно продолжено учење на Даоизмот. Терминологијата на Таозимот се употребува за изразување на Будистички докторини во најстарите преводи од Будистички текстови, нарекувајЌи се споредбеност на концептите*, додека Кинеските Будисти се натпреваруваа во Таоизмот и Конфуцизмот: Како надополнивање на Тао идеате, служат и Нео-Тао концептите. Концепти како Ти-јунг (Суштина и Функција) и Ли-Шех(Чудата и Душевното ) биле предавани во Хуа-јен Будистички школи, што резултирало со големо влијание на Чан. Од друга страна пак Таоистите погрешно го протолкувале значењето на Сунуата- го споредиле со Таоистичкото небитие ===Поделба на тренингот=== Кога Будизмот се појавил во Кина, се пренеле три поделби на учењето: 1.Вежбање со доблест и дициплина во однесувањето 2.Вежбање на умот преку медитирање за да се постигне повисока состојба на медитативност. 3.Вежбање според пиШаните техники и правила. Во ваков контекст Будизмот навлегол во Кинеската култура. Преку равивање на ваква дисциплина се создале три типа на учители: 1.Винуана учители, специјализирани во сите правила на дисциплината за монаси и калуЃерки. 2.Дихуана учители специјализирани во медитација и 3.Дхарма учители специјализирани во совладување на светите Будистички мантри. Биле создадени манастири и центри за учење каде се фокусирало на Винуана учење. ===Бодидарма=== Основачот на Чан во Кина е будистичкиот монах Бодидарма, којШто пристигнал во Кина во времето на Северна и Јужна Династија за да пренесе *посебно учење надвор од скриптите* кое *се издига над сите зборови. Биографски информации за Бодидарма постојат мнг малку, и повеЌето се офоремни во легенди. Некои традиции строго го прикажуваат Бодидарма како третиот син на Паллава кралот од Канципурам. Според него двете патиШта (кон просветлување) се патот на принципот и патот на вежбањето. Патот на принципот е да се постигне просветление кон вистината на основите од ова учење. Еден мора да има силна/неискуШувачка верба во фактот дека тој и самата Вистинска природа е составена од свесни суштества, и обични и просветлени, и дека оваа Вистинска природа е само покриена и невоочлива (од обичните луѓе) поради лажните сетилни сознанија. Патот и приемната на ова учење се состои од следниве 4тири делови: 1-Откажување од гневот: да се прифатат сите страдања како последици на минати гревови, без гнев или жалење. 2- Прифатливост на околностите: да не се потпадне под влијание дури ни на добрата среЌа, препознавајЌи ја минливоста на настаните и околностите. 3- Надминување на сите земјени страсти и потреби- бидејќи тие се изворот на сите страдања. 4.-Да се биде еден со Дхарма- да се избават лошите мисли, и да се практикуваат шесте совршености. ===Ширење на Чан учењето во Азија=== -Виетнам- Зен филозофијата се развива во Виетнам под името Тхиен, во времето на Индискиот монах Винитаручи.Тој кога ги завршил своите студии во Сенгчан и станал третиот патријах на Кинескиот Чан одпатувал во Виетнам каде го ширел своето знаење. Најстарата религиска група предводена од Винитаручи ги поставила корените не Чан учењето во Виетнам. -Кореjа- Зен учењето се развива во доцниот период Сила (7 до 9 век) кога одредени монаси од Кореја кои ги стекнале своите знаења во Хваом и Јогакара Школите го започнале својот пат кон Кина со цел да се запознаат со нивнинте традиции и обичаи. Подоцна во Кореjа започнала школата наречена девете планини. Ова било почетокот на Чан во Кореjа, кое се развивало под името Сон. -Јапонија- Муōан Еисаи патувал во Кина и се врати за да ја воспостави лоза Линји, која на крајот исчезнала. Децении подоцна, Нанпо шомуо кој стдирал според Линји учењата во Кина, ги поставил темелите на јапонската Отокан лоза, најважаната и највлијателната лоза на Ринзаи школа во Јапонија Во 1215 Доген помлад современик на Еисаи, патувал во Кина каде учел и медитирал за подоцна да го воспотави Сото школото во Јапонија. Подоцна значителното напредување на ова школо се должи на Кеизан. ===Чан учења и медитации=== Во класичниот Кинески Чан, учењата за оригиналната просветленост се претставени како збирка од спротивности: Природата на Буда-Празноста (Сунуата), апсолутно-релативно, постепено и ненадејно самопознаније. Буда-Природата и Сунуата Кога Будизимот бил воведен во Кина, народот ја прифатил и ја разбрал во согланост со сопствената култура. Идејата за Будистичка природа била лесно прифатено, поради сличноста со Тао. Но сепак на Кинеските Будисти им биле потребни неколку векови за да разберат дека Синуата не се однесува на одредена суШтина Што се наоЃа во позадината на видливиот свет. Ова сознание видливо ја одредува насоката на Чан развивањето. Апсолутно-релативно Идејата дека постои апсолутна реалност во нашиот секојдневен живот од релативна реалност, целосно се вклопила во Кинеската култура која истакнува непостојаноста на светов и општеството. Ненадејно и постепено просветлување Во ЗенБудизмот главно се согледуваат два начина на просветлување: ненадејно и постепено. Во почетоците на Чан се дава значајност на потепеното прочистување на човековите намери и мисли, навлегувајЌи во вистинската човекова природа, односно трансцендентност на телото и умот, и прочисување на знаењето и перцепијата. Во 8 век на Чан историјата, шенхуи успешно ги обновува застарените принципи откако создава поделба помеѓу таканаречената Северна Школа, водена од Јукуан Шенхиу чие учење пропагира постепена просветленост неговата таканаречена Јужна Школа, која пропагира ненадејно просветлување. Според шенхуи просветленоста се случува наеднаШ, затоа понатамоШни дискусии не се потребни за оваа вистинска природа. Откако поделбата помеЃу ненадејно и постепено просветлување ги зацврстила своите корени, во подоценсниот тек на развитокот сепак се создала одредена тензија и горчина помеЃу голем број теории и размислување помеЃу Чан и Хуа-јен школото. Во Платформ Сутрата поделбата помеЃу ненадејно и постепено просветлување сепак не е толку остра. Анализите на Гуифенг Зонгми наследник на Шенхуи, ја согледуваат ненадејната просветленост како последица на постепено применување и негување на Будистички техники и мисли. Сепак потребата за негување на овие медитации после просветленоста е поддржано од Ринзаи школарта и Санбо Куодан. ===Кинески скрипти=== Меѓу првите специјализирани Чан текстови, кои датираат од најмалку 8-от век, е платформната сутра на Шестиот патријарх, која му се припишува на Хуи-ненг. Таа била составена во текот на еден подолг временски период, и содржи различни слоеви на пишување. Платформната сутра е од голема важност за Чан учењето бидејќи објаснува широк спектар на будистички текстови: Дијамантската Сутра, Лотосовата Сутра (Садарма Пундарика Сутра), Вималакири Нирдешката Сутра, Сурангамаската Сутра, Ланкаватараската Сутра, „Будењето на Верата во Махајаната“ Сутра и Махапаринирвана-та Сутра. ===Медитации=== -Бодисатва идеалот Како важен дел од Зен учењето е и Бодисатва идеалот, поврзано со апосолутното, како и сочувство кон сите суштества. Зазен медитација Најважниот елемент на Зен-учењето се медитациите (дхуана). Зен-традицијата вели дека се потребни одредени медитации со специфична положба на телото за да се овозможи создавање на возвишената мудрост на Буда-природата. Седечката медитација (зазен) исто така може да се нарече и седечката дхуана. Учесниците обично за време на оваа медитација заземаат телесни позиции како што се лотос позицијата, полулотос, Бурмесе, користејќи разни гестикулации (дхуана мудра). -Коан Коан всушност го претставува дијалогот помеѓу Зен учителот и ученикот и ги потенцира не толку воочливите мудрости на Зен учењето. Да да може ученикот да учествува во коан дискусија, мора да го остави концептуалното размислување и логичниот редослед преку кој го уредуваме светов, за да може природно и спонтано да се развие одоговорт во самиот ученик. ===Чан во Западот=== Првиот Кинески учител кој во Западот ја вовел кинеската филозофија е Сјуен Хуа, кој во 1960 година го има своето прво предавање со храмот во Сан Франциско. Други кинески Чан у~iteli со Западни ученици е Шенг-јен, кој ги поседува mudrostite на Цаодонг (една од т.н. Петте Куќи на Чан) и Линџи (школа која ги промовирала своите учења во Јапонија како Ринзаи ). Основачот на Организацијата Фо Гуанг Шан (Светлата планина на Буда) , една од гранките на Чан школата, е почитуваниот Учител Сјинг Јун , кој воедно е дел од гранка на Линџи (односно Ринзаи) Традицијата. 2554uo3y9henmpokhbihm8j7zce5gz4 Минг (династија) 0 1063744 5589082 5535590 2026-07-08T10:11:31Z Bjankuloski06 332 /* Револт и бунтовничко соперништво */ Правописна исправка, replaced: Лотус → Лотос 5589082 wikitext text/x-wiki {{внимание}} [[Податотека:Ming Empire cca 1580 (mk).svg|мини|десно|300п|Кина за време на династијата Минг околу 1580&nbsp;г.]] '''Династијата Минг''', исто така наречена '''Царството на Големиот Минг''', била владејачката династија во [[Кина]] цели 276 години (1368-1644) после колапсот на монголската династија [[Јуен (династија)|Јуен]]. Минг, опишана од некои како една од најголемите ери на уредно владеење и социјална стабилност во човековата историја, била последната династија во Кина предводена од етнички [[Хан кинези]]. Иако главниот град [[Пекинг]] паднал во 1644 година при бунт предводен од Ли Цеченг (кој ја основал [[Шуен (династија)|Шуен]], која подоцна била заменета со манџурската династија [[Ќинг (династија)|Ќинг]]), режимите лојални на Минг — збирно наречени [[Јужен Минг]] - преживеале сè до 1662. Царот [[Хунгву]] (владеел 1368-98) се обидел да создаде општество на самоодржливи рурални заедници подредени во ригиден, немобилен систем кој би гарантирал и издржувал трајна класа војници за неговата династија. Постоечката војска на империјата броела над 1 милион војници а морнаричките пристаништа во Нанѓинг биле најголемите во светот. Исто така се погрижил за кршењето на моќта на [[дворски евнух|дворските евнуси]] и неповрзаните магнати, давајќи им земја низ цела Кина на многуте негови синови и се обидел да ги води овие принцови преку публикувани династички инструкции. Ова пропаднало спектакуларно кога неговиот наследник-тинејџер се обидел да ја сопре моќта на својот вујко, предизвикувајќи го востанието кое го поставило Принцот од Јан на престолот како царот [[Јонгл]] во 1402. Царот Јонгл го поставил Јан како секундарен главен град и го преименил во Пекинг, го изградил [[Забранетиот град]], и повторно го пуштил во употреба Големиот Канал. Го вратил и приматот на империјалните испитувања во официјални состаноци. Ги наградил своите следбеници-евнуси и ги вработил како противтежа на [[конфуцијанство|конфуцијанските]] учени-управници. Еден, Зенг Хе, водел седум огромни истражувачки патувања во Индискиот Океан сè до Арабија и брегот на Африка. Појавата на нови цареви и нови фракции ги намалило ваквите екстравагантности; а целосно завршиле со заробувањето на [[Царот Џенгтунг]] за време на [[Кризата Туму]] од 1449 година. Со принудна работа се изградила палисадата [[Љаодунг]] а се поврзал и утврдил [[Кинески Ѕид|Кинескиот ѕид]] во својата тогашна форма. Широки пописи на населението низ целата империја се спроведувале на секои 10 години, но желбата да се избегне работа и даноци и тешкотиите при складирање и прегледување на огромните архиви во Нанѓинг оневозможувале точни бројки. Проценки за подоцнежната популција на Минг варираат од 160-200 милиони. Но потребните приходи биле црпени од се помал број на фармери бидејќи сè повеќе исчезнувале од официјалните досиеја или ја “донирале” својата земја на евнуси или храмови изземени од плаќање данок. Законите Хајџин кои биле со намера да ги заштитат бреговите од Јапонските пирати наместо тоа успеале да претворат дел од своите граѓани во шверцери и пирати. Сепак до 16 век, [[Големите географски откритија|експанзијата на европската трговија]] – иако ограничена на острови близу [[Гуангџоу]], како [[Макао]] – ја раширила размената на земјоделски култури, растенија и животни во Кина, донесувајќи чили пиперки во сичуанската кујна и високо продуктивните жито и компири, кои го намалиле гладот и го поттикнале растот на населението. Растот на Португалската, Шпанската и Холандската трговија создала нова побарувачка за кинеските производи и произвела масивен увоз на јапонско американско сребро. Оваа поволност и дозволило на Минг конечно да ги избегне [[Банкнота|книжните банкноти]], кои започнале [[хиперинфлација]] во 1450-тите. Иако традиционалните [[конфуцијанци]] се противеле на оваа улога на трговијата, власта под Ванг Јангминг овозможила уште поголема комотност. Почетните успешни реформи на Џанг Јуженг се покажале катастрофални кога намаленото земјоделство предизвикано од Малото Ледено Доба било пресретнато со јапонски и шпански политики кои брзо го прекинале дотурот на сребро кое сега им било потребно на луѓето за да плаќаат даноци. Заедно со пропаднатите жетви, поплавите и епидемија, се сметало дека династијата го загубила [[Небесен мандат]] и паднала пред бунтовникот [[Ли Цеченг]] и [[Манџурија|манџурската]] инвазија. == Историја == ''Главна статија'': [[Историја на Династијата Минг]] ''За посеопфатна листа, видете'' [[Список на цареви од династијата Минг|Список на цареви на Династијата Минг]] === Основање === ==== Револт и бунтовничко соперништво ==== Династијта Јуен која била водена од [[монголци]] (1271-1368) владеела пред поставувањето на Династијата Минг. Заедно со етничката дискриминација против Хан кинезите која разгорувала омраза и бунт, други објаснувања за падот на Јуен можат да бидат и преголемото собирање даноци во области тешко погодени од инфлација, и масовни поплавувања од [[Хоангхо|Жолтата Река]] како резултат на непостоење на никакви иригациони проекти. Како резултат на сево ова, земјоделството и економијата биле разнишани а започнал и бунт меѓу стотиците илјади селани кои морале да ги поправаат штетите од Жолтата Река. Голем број групи на Хан кинези се бунтувале, вклучувајќи ги и Црвените Турбани во 1351. Црвените Турбани биле поврзани со Белиот Лотос, [[Будизам|будистичко]] тајно друштво. Жу Јуенџанг бил сиромав селанец и будистички монах кој им се придружил на Црвените Турбани во 1352, но наскоро добил голема репутација откако се оженил со посвоената ќерка на еден командант на бунтовниците. Во 1356, бунтовничките сили на Жу го освоиле градот Нанѓинг, кој тој подоцна ќе го постави како главен град на Династијата Минг. Со паѓањето на [[Династијата Јуен]], конкурентските бунтовнички групи започнале да се борат за контрола врз земјата и со тоа да добијат право да постават нова династија. Во 1363, Жу Јуенџанг го елиминирал својот најголем соперник и водач на бунтовничката фракција Хан, Чен Јулианг, во Битката на езерото Појанг, можеби најголемата поморска битка во историјата. Познати по својата амбициозна употреба на [[огнени бродови]], силите на Жу од 200.000 Минг морнари ја совладале бунтовничката Хан воена сила која била повеќе од трипати поголема, околу 650.000 војници. Со битката се уништила и последната опозициска бунтовничка фракција, оставајќи го Жу со неоспорена контрола врз богатата долина на [[Јангцекјанг]], и цементирајќи ја својата моќ на југот. Откако династичкиот водач на Црвените Турбани сомнително починал во 1367 додека бил гостин кај Жу, не останал никој кој бил приближно способен да го оспори неговиот пат кон престолот, и ги прикажал своите империјални амбиции со праќање војска кон главниот град на Јуен, Даду (сегашен Пекинг) во 1368. Последниот цар на Јуен побегнал на север во Шангду и Жу го прогласил основањето на Династијата Минг откако ги срамнил палатите на Јуен во Даду, и го преименил градот во Пекинг истата година. Жу Јуенџанг го зел името Хунгву или “Многу борбен” како име на неговата ера. ==== Владеење на Царот Хунгву ==== [[File:Sifangcheng bixi - left - arch - P1060431.JPG|thumb|Џиновска камена желка во Нанѓингскиот павилјон Сифангченг која што држи плоча со словото написано од царот Јунгле да го возвеличува татко си царот Хунгву]] Хунгву веднаш се обидел да ја изгради државната инфраструктура. Изградил ѕид околу Нанѓинг долг 48 километри како и нови палати и владини простории. Во Историјата на Минг е наведено дека уште во 1364 Жу Јуенџанг започнал да изготвува нов [[конфуцијанство|конфуцијански]] законик, наречен Да Минг Лу, кој бил завршен во 1397 и повторувал одредени клаузули од Законикот Танг од 653г. Хунгву организирал воен систем познат како веисуо кој бил сличен со фубинг системот од Династијата Танг (618-907). Во 1380 Хунгву го егзекутирал канцеларот Ху Веијонг под сомнение за заговор против него; после ова Хунгву ја укинал позицијата Канцелар и сам ја презел оваа улога и улогата на цар заедно, преседан кој е најчесто проследен низ целиот период на Минг. Поради зголемено сомневање кон неговите министри и поданици, Хунгву ја основал Џинуи Веи, тајна полициска мрежа собрана од неговата гарда. Тие биле делумно одговорни за загинувањето на 100.000 луѓе при неколку чистки во период од три децении. ==== Југозападна граница ==== ''Главна статија'': [[Освојувањето на Јинан од страна на Минг]] Во [[Ќингхај]], муслиманите [[Саларц]] доброволно паднале под власта на Минг, нивните водачи капитулирале околу 1370г. Трупи на [[Ујгури|Ујгур]] под команда на војсководец Хала Баши го потиснале востанијата Миао од 1370-тите и се сместиле во Чангде, Хунан. Муслиманските трупи Хуи исто така се сместиле во Чангде, Хунан откако им служеле на Минг во кампањи против други домородни племиња. Во 1381, династијата Минг ги анектирала териториите на југозападот кои порано биле дел од Кралството Дали, после успешните обиди на војските на муслиманите Хуи под водство на Минг. Тие ги поразиле војските на муслиманите Хуи и монголци кои биле верни на династијата Јуен во провинцијата Јинан. Трупите на Хуи под водство на војсководецот Му Јинг, кој бил назначен гувернер на Јинан, биле населувани во регионот како дел од обидите за колонизација. До крајот на 14 век, околу 200.000 воени колонисти населиле околу 2.000.000 (350.000 хектари) земјиште во она што сега е Јинан и Гуејџоу. Околу половина милион кинески доселеници пристигнале во подоцнежните периоди; овие миграции предизвикале голема промена во етничкиот состав на регионот, бидејќи порано повеќе од половина од населението не беа Хан народи. Незадоволството од такви големи промени во населението и како резултат на владиното присуство и политики предизвикале повеќе Миао и Јао револти во 1464-1466, кои биле задушени од страна на 30.000 Минг војници (вклучувајќи 1.000 Монголи) кои се приклучиле на 160.000 локални Гуангси. Откако научникот и филозоф [[Ванг Јангминг]] (1472-1529) потиснал друг бунт во регионот, тој се залагал за единствена, унитарна администрација на кинески и натурализирани етнички групи, со цел да се асимилираат локалните народи. ==== Односи со Тибет ==== ''Главна статија'': Тибет за време на династијата Минг Во [[Мингши]] - официјалната историја на династијата Минг составена подоцна од страна на Кинг династијата во 1739-се вели дека Минг основала патувачки команди за надгледување на тибетската администрација, а исто така и обновувала титули на екс-Јуен претставници од Тибет и доделувала нови титули на водачите на будистичките секти во Тибет. Сепак, Турел В. Вили вели дека цензурата во Мингши во корист на зацврстување на престижот и угледот на Минг ја прикрива суптилната историја на Синотибетските односи за време на ерата Минг. Денешните научници сè уште дебатираат дали Минг воопшто имала суверенитет врз Тибет, бидејќи некои веруваат дека тоа било слободно сузеренство кое било главно пресечено кога [[царот Џиаџинг]] (1521-67) го гонел будизмот во корист на [[Даоизъм|даоизмот]] на суд, а некои научници веруваат дека големата религиозна природа на односите меѓу дворот на Минг и тибетските лами не е доволно презентирана во денешното образование. Други го подвлекуваат комерцијалниот аспект на односите, забележувајќи го недостатокот од коњи во династијата Минг и потребата да се задржи трговијата чај-коњи со Тибет. Минг иницирала спорадични воени интервенции во Тибет во текот на 14 век, а понекогаш [[Тибеќани]]те имале успешен вооружен отпор против нападите на Минг. Патриша Ебреј, Томас Лерд, Ванг Џиавеј и Нима Гианкаин сите укажуваат дека династијата Минг немала постојан гарнизон војници во Тибет, за разлика од поранешната монголска Јуен династија. Царот [[Ванли]] (владеел во 1572-1620) направил обиди повторно да се воспостават Синотибетски односи во пресрет на монголско-тибетскиот сојуз инициран во 1578 година, кој влијаел на надворешната политика на следната манџурска династија Ќинг (1644-1912) на Кина, во нивната поддршка за [[далај-лама]] од сектата Жолтокапите. До крајот на 16 век, Монголците се покажале како успешни вооружени заштитници на [[далај-ама]] од Жолтокапите по нивното зголемено присуство во регионот Амдо, кулминирајќи со освојувањето на Тибет во 1642 година од страна на Гуши Кан (1582-1655). === Владеењето на Царот Јунгле === ''Главна статија'': [[Јунгле]] ==== Издигнување до моќта ==== Царот Хунгву го одредил неговиот внук Жу Јунвен како негов наследник, и тој го презел престолот како [[цар Џианвен]] (1398-1402) по смртта Хунгву во 1398. Најмоќниот од синовите на Хунгву, Жу Ди, тогашниот воен моќник не се согласувал со ова, и наскоро политичка пресметка еруптирала меѓу него и неговиот внук Џианвен. Откако Џианвен затворил многу соработници на Жу Ди, Жу Ди направил бунт, а бунтот предизвикал три-годишната граѓанска војна. Под изговор за спасување на младиот Џанвен од корумпирани функционери, Жу Ди лично ги предводел силите во револтот; палатата во Нанѓинг била изгорена до темел, заедно со самиот Џанвен, неговата сопруга, мајка, и дворјаните. Жу Ди го презел престолот како [[Јунгле]] (1402-1424); неговото владеење се смета од страна на научниците како "второ основање" на династијата Минг, бидејќи тој променил многу од политиките на неговиот татко. ==== Нов главен град и надворешен ангажман ==== Јунгле го деградирал Нанѓинг во секундарен главен град и во 1403 најавил дека новиот главен град на Кина ќе биде неговата главна база во [[Пекинг]]. Градењето на нов град таму траел од 1407 до 1420, вработувајќи стотици илјади работници секој ден. Во центарот бил политичкиот дел Империјалниот Град, а во центарот на ова бил [[Забранетиот град|Забранетиот Град]], резиденцијата на царот и неговото семејство. До 1553, Надворешниот град бил додаден на југ, со што вкупната големина на Пекинг достигнала 4 по 4 и пол милји. Јонгл ја искористил флотата на [[Џенг Хе]] за да го прошири трговскиот систем на Кина подалеку од кога и да е, користел пишување во дрвени плочки за да ја рашири кинеската култура а ја употребил војската (особено коњицата) за да ги прошири границите на Кина на север во Манџурија и на југ во Виетнам. ===== Флотата на богатството ===== [[File:Nanjing Treasure Boat - P1070979.JPG|thumb|Новоизградена макета на един од бродовите од Џенг Хе, во Нанѓингскиот Парк на Бродоградилиштето]] Почнувајќи од 1405, царот Јонгл го доверил својот омилен евнух, командант [[Џенг Хе]] (1371-1433), како адмирал на огромната нова флота бродови наменети за меѓународни сателитски мисии. Кинезите праќале дипломатски мисии кон запад уште од [[династијата Хан]] (202 п.н.е. - 220 г.н.е.) и биле вклучени во приватна прекуморска трговија сè до Источна Африка со векови назад – кулминирајќи со династиите Сунг и Јуен – но никогаш порано не била собрана флота за мисии со ваква големина спонзорирана од владата. За да сервисира седум различни сателитски мисии во странство, бродоградилишта во Нанѓинг изградиле две илјади бродови од 1403-1419, вклучувајќи ги големите бродови за богатство кои изнесувале 112 метри (370 стапки) до 134 метри (440 стапки) во должина и 45 метри (150 стапки) до 54 метри (180 стапки) во ширина. ==== Кризата Туму и Минг монголците ==== ''Главна статија'': [[Кризата Туму]] и [[Бунтот на Чао Кин]] Водачот на монголкото племе Оират, Есен Таиси започнал инвазија кон Кина во 1449г. Главниот евнух [[Ванг Жен]] го советувал [[Царот Џенгтунг]] (владеел 1435-1449) да поведе војска и лично да се соочи со монголите, после неодамнешниот пораз; марширајќи со 50.000 војска царот го напуштил главниот град и го поставил својот полубрат Жу Чији одговорен за работите како привремен регент. На 8 септември Есен ја поразил војската на Џенгтунг а царот бил заробен- случај познат како Кризата Туму. Монголците барале откуп за царот Џенгтунг. Сепак овој план бил осуетен откако помладиот брат на царот го презел престолот под името [[цар Џингтаи|Џингтаи]] (1449-57); монголците исто така биле воено одбиени откако довереникот на царот Џингтаи и министер за одбрана Ји Чен (1398-1457) стекнал контрола над вооружените сили. Држењето на царот Џенгтунг во заробеништво било бескорисно за монголците сè додека друг седел на неговиот престол, па затоа го пуштиле назад во Кина. Поранешниот цар бил во домашен притвор во палатата сè до државниот удар против Џингтаи во 1457 познат како Инцидентот за ослободување на Портата. Поранешниот цар го повратил престолот но сега под името Тјеншуен (владеел 1457-64). Владеењето на Тјеншуен се покажало како проблематичен период а монголските сили во рамките на воената структура на Минг продолжиле да бидат проблематични. На 7 август 1461 кинескиот војсководец Чао Чин и неговите Минг трупи од монголско потекло извеле државен удар против Тјеншуен од страв дека ќе бидат следни на списокот на истребување од оние кои му помогнале при Инцидентот. Бунтовниците на Чао успеале да ги запалат западната и источната порта на Империјалниот Град (згаснати од дождот за време на битката) и убиле неколку водечки министри пред да бидат опколени а тој бил приморан да изврши самоубиство. Иако царот Јонгл извршил пет поголеми офанзиви северно од Кинескиот Ѕид против монголците, константната закана од монголски напади ги натерала властите на Минг да го утврдуваат Ѕидот од доцниот 15 сè до 16 век; но Џон Фербанк забележува дека тоа бил залуден воен гест но јасно го покажал менталитетот на кинезите за опсади. Сепак Кинескиот Ѕид не бил наменет единствено како дефанзивно утврдување, неговите кули функционирале како серија светилници и станици за сигнализација за брзо да ги предупредат пријателските единици за непријателски сили. === Ослабување и пад на Династијата Минг === ''Главна статија'': [[Падот на Династијата Минг]] ==== Владеење на Ипмераторот Ванли ==== Финансиското ослабување од војната Имџин во Кореја против јапонците бил еден од многуте проблеми- фискален или каков било друг- со кој се соочувала Кина за време на владеењето на Царот Ванли (владеел 1572-1620). Во почетокот на владеењето, Ванли се опкружил со способни советници и направил свесен обид да се справи со државните работи. Неговиот главен Секретар Џанг Јуженг (1572-82) изградил делотворна мрежа на сојузи со големите државници. Сепак немало никој после него доволно способен да ја одржи стабилноста на овие сојузи, државниците наскоро се собрале заедно во опозициски политички фракции. Со текот на времето Ванли се уморил од дворските работи и честите политички кавги на неговите министри, и претпочитал повеќе да седи позади ѕидините на Забранетиот град и подалеку од очите на неговите државници. Образованите државници ја загубиле важноста во администрацијата и евнусите станале посредници помеѓу повлечениот цар и неговите државници, секој државник кој сакал да дискутира за државнички работи морал да убедува моќни евнуси со поткуп само за да неговата порака или барање биде пренесена до царот. ==== Улогата на евнусите ==== Царот Хунгву им забранил на евнусите да научат да читаат или пак да се занимаваат со политика. Дали овие рестрикции се исполнувале со апсолутен успех или не за време на неговото владеење, евнусите за време на владеењето на Јонгл и потоа управувале со огромни царски работилници, командувале војски и учествувале во назначувањето и унапредувањето на државници. Евнусите развиле своја бирократија која била организирана паралелно на, но не била предмет на цивилната бирократија. Иако постоеле неколку диктаторски евнуси низ ерата на Минг, како што се Ванг Жен, Ванг Жи и Лиу Џин, претерана тиранска моќ од евнух не е забележана сè до 1590-тите кога царот Ванли ги зголемил нивните права врз цивилната бирократија и им доделил моќ да собираат данок од провинциите. Евнухот Веј Џунгсјен (1568-1627) доминирал со дворот на Царот Тјенчи (владеел 1620-1627) и ги измачувал до смрт своите политички соперници. Градел храмови во своја чест низ целата империја, а изградил и лични палати со средства алоцирани за градење на гробници за претходниот цар. Неговото семејство и пријатели добивале важни позиции без никакви квалификации. Век исто така издал и историско дело во кое ги напаѓа и омаловажува своите политички соперници. Нестабилноста на дворот дошла во време кога природните катастрофи, чумата, бунтовите и странските инвазии биле во својот врв. И иако Царот Чонгжен (1627-44) го избркал Веј од дворот – по што Веј набрзо се самоубил- проблемот со дворските евнуси траел сè до падот на династијата речиси две децении подоцна. ==== Економска криза и катастрофа ==== Во текот на последните години од ерата на Ванли, и на неговите двајца наследници, се развила економска криза така што широко бил распростанет недостатокот на главниот медиум за размена: среброто. [[Филип IV од Шпанија]] (владеел. 1621-1665) започнал да го уништува нелегалното шверцување на сребро од Нова Шпанија и Перу кон Кина, во корист на превозот на Американско сребро преку шпанските пристаништа. Во 1639 новиот Токугава режим на Јапонија го затворил поголемиот дел од својата надворешно-трговска размена со европските сили, предизвикувајќи прекин на уште еден извор на сребро во Кина. Овие настани кои се случувале во приближно исто време предизвикале драматичен скок на вредноста на среброто и плаќањето даноци станало речиси невозможно за повеќето провинции. Луѓето почнале да го чуваат скапоценото сребро така што прогресивно се намалила неговата количина, предизвикувајќи стрмен пад на односот на вредноста на бакар и сребро. Во 1630-те, низа од илјада бакарни монети вределе една унца сребро; во 1640-те таа сума можела да достигне половина унца; и од 1643 само една третина од унца. За селаните ова била економска катастрофа бидејќи тие плаќале даноци во сребро додека спроведувањето на локалната трговија и продажбата на жетвата биле во бакар. Гладот исто така бил честа појава во северна Кина во почетокот на 17 век поради невообичаеното суво и ладно време што ја скратил сезоната на растење. Тоа биле ефекти од големиот еколошки настан сега познат како [[Мало Ледено Доба]]. Гладот, заедно со зголемувањето на даноците, зголемените воени дезертерства, опаѓачки помошен систем, како и природни катастрофи, како што се поплави и неспособноста на владата да управуваа со системите за наводнување и проекти за контрола на поплавите предизвикале голема загуба на животи и нормална цивилизација. Централната власт немала многу ресурси и можела да стори многу малку за да се ублажат ефектите од овие несреќи. За да бидат работите уште полоши, широко распространета епидемија се ширела низ Кина од Жеџанг до Хенан, при што загинале непознат, но сепак огромен број луѓе. Најсмртоносниот земјотрес на сите времиња, земјотресот во [[Шанси]] од 1556, се случи за време на владеењето на царот Џаџинг, при што загинале околу 830.000 луѓе. ==== Подемот на Манџурците ==== Јурченскиот племенски водач наречен Нурхачи (владеел. 1616-1626), почнувајќи со само мало племе, брзо добил контрола над сите манџурски племиња. За време на јапонската инвазија на Кореја во 1590, тој понудил да ги води своите племиња во поддршка на Минг и Џозеон. Оваа понуда била одбиена, но тој добил почесна Минг титула за неговиот гест. Препознавајќи ја слабоста на Минг северно од нивната граница, тој ги обединил сите соседни северни племиња и ја консолидирал моќта во регионот околу својата татковина како што Јурченската династија Јин направила порано. Во 1610, тој ги расипал односите со дворот на Минг. Во 1618, тој побарал Минг да му отплати отштета за да ги надоместат "Седумте жалби" кои тој документирано ги испратил до дворот на Минг. Ова било делотворна објава на војна, бидејќи Минг не сакала да плати пари на поранешен сателит. Од 1636, синот на Нурхачи Хуанг Таиџи ја преименувал својата династија од "Доцнежниот Јин" во "Големиот Кинг" во Шенјанг, кој паднал пред Кинговите сили во 1621 и бил прогласен нивен главен град во 1625. Хуанг Таиџи, исто така, го усвоил кинескиот царски наслов Хуангди, ја објавил ерата Чонгде, и го сменил етничкото име на својот народ од „[[Јурчен]]“ во „[[Манџурија|Манџу]]“. Во 1638 Манџу го поразил и освоил традиционалниот сојузник на Минг, Џозон со војска од 100.000 војници. Набргу потоа, Корејците се одрекнале од долгогодишната лојалност кон династијата Минг. ==== Бунт, инвазија, колапс ==== Селанец војник по име Ли Цеченг се побунил со неговите колеги војници во западен Шанси во почетокот на 1630-те откако владата на Минг не успеала да ги пренесе мошне потребните материјали таму. Во 1634 тој бил фатен од страна на миншкиот војсководец и ослободен само под услов да се врати на служба. Договорот наскоро бил прекинат кога локалниот магистрат егзекутирал триесет и шест од неговите колеги бунтовници ; војниците на Ли одговориле со убиство на функционери и продолжиле да водат бунт со седиште во Ронгјанг, централната провинција Хенан од 1635. Во 1640-те, поранешен војник и соперник на Ли-Џанг Сјенџунг (1606-1647)-создал цврста бунтовничка база во Ченгду, Сечуан, додека центарот на власта на Ли беше во [[Хубеј]] со проширено влијание врз Шанси и Хенан.<br /> Во 1640 година, масите кинески селани кои биле гладни, не можејќи да ги плаќаат даноците, а и без страв од најчесто поразуваната кинеска војска, почнале да се формираат во огромни групи на бунтовници. Кинеската војска, фатена помеѓу залудни напори да ги порази манџурските напаѓачи од север и големи селски буни во провинциите, во суштина се распаднала. Неплатена и гладна, војската бил поразена од страна на Ли Цеченг-сега самонаречен Принц од Шуен-го напуштила главниот град без многу борба. На 26 мај 1644, Пекинг паднал пред бунтовничката војска, предводена од Ли Цеченг кога градските порти биле предавнички отворени однатре. За време на кризата, последниот Минг цар се обесил на дрво во царската градина надвор од Забранетиот Град. Зграпчувајќи ја можноста, Манџурцџите го преминале [[Кинескиот Ѕид]] откако пограничниот војсководец на Минг Ву Сангуј (1612-1678) ги отворил портите на процепот Шанаи. Тоа се случило по кратко време откако дознал за судбината на главниот град и на војската на Ли Цеченг која марширала кон него; гледајќи ги своите опции, тој одлучил да застане на страната на [[Манџурци]]те. Манџурската војска на принцот Доргон (1612-1650) и Ву Сангуј се приближила до Пекинг откако војска испратена од страна на Ли била уништена во Шанхајгуан; војската на Принцот од Шуен избегала од главниот град на четврти јуни. На 6 јуни, Манџурците и Ву влегле во главниот град и го прогласиле младиот Шуенџе за цар владетел на Кина. Откако бил избркан од [[Сиан]] од Манџурците, го бркале по реката Хан сè до Вучанг, по должината на северната граница со покраината [[Џангси]], и конечно Ли Цеченг починал таму во текот на летото на 1645, со што се стави крај на Шуен династијата. Еден извештај вели дека неговата смрт била самоубиство;. друг наведува дека тој бил претепан до смрт од страна на селани откако бил фатен крадејќи ја нивната храна. Расфрлени остатоци од Минг се задржале и после 1644, вклучувајќи ја и онаа на Косинга (Женг Ченгонг) на Тајван (Формоза). И покрај загубата на Пекинг и смртта на царот, моќта на Минг во никој случај не била целосно уништена. Нанѓинг, Фуџен, Гуангдунг, Шанси, и Јинан, сите биле упоришта на отпорот на Минг. Сепак, имало неколку претенденти за престолот на Минг и нивните сили биле поделени. Секој бастион на отпорот беше поединечно поразен од Кинг до 1662, кога последната вистинска надеж за обновување на Минг почина со царот Јонгли, Жу Јуланг. И покрај поразот на Минг, помали лојалистички движења продолжиле сè до прогласувањето на [[Република Кина]]. == Влада == === Покраина, префектура, потпрефектура, општина === Царевите на Минг го презеле провинцискиот административен систем на династијата Јуен, а тринаесетте покраини на Минг се претходници на [[покраини во Кина|современите покраини]]. Во текот на династијата Сунг, најголемата политичка поделба била покраината (лу 路). Сепак, по инвазијата на Јурчен во 1127, дворот на Сунг утврдил четири полуавтономни регионални командантни системи засновани на територијалните и воени единици, со самостоен сервисен секретаријат дека ќе станат провинциски администрации на Јуен, Минг , и Кинг династиите. Копирани од моделот на Јуен, провинциските бирократија на Минг содржала од три комисии: една граѓанска, една воена и една за надзор. Под нивото на [[Покраини во Кина|покраината]] (Шенг 省) биле префектурите (Фу 府) кои оперирале под префект, проследени со подпрефектури (Џоу 州) под подпрефект. Најниска единица била општината (Сиан 县), надгледувана од страна на судијата. Покрај провинциите, имало и две големи области кои не припаѓале на ниедна покраина, туку биле области на метрополите (Џинг 亰) дел од Нанѓинг и Пекинг. === Институции и бироа === ==== Институционални трендови ==== Поаѓајќи од главниот централен административен систем општо познат како [[Трите одделенија и Шестте министерства]], кој беше воспоставена од страна на разни династии од крајот на Хан (202 п.н.е. - 220 г.н.е.), Минг администрацијата имаше само еден оддел, Секретаријатот, што ги контролираа Шесте министерства. По погубувањето на канцеларот Ху Веиџунг во 1380, царот Хунгву го укина Секретаријатот, Цензоратот, и началникот на воената комисија и лично го презеде раководењето на шесте министерства и регионалните пет воени комисии. Така цело ниво на администрацијата беше отсечено и само делумно обновено од страна на последователните владетели. [[Големиот секретаријат]], на почетокот секретарска институција која му помагала на царот со административните документи, бил воспоставен, но без вработување советници, или канцелари. Министерствата, предводени од министерот и стартувани од директорите останаа под директна контрола на царот до крајот на Минг. Царот Хунгву го испрати својот очигледен наследник до Шанси во 1391 за "турнеја и мир" низ регионот, во 1421 царот Јонгл нарачи 26 претставници да патуваат низ империјата и да исполнат слични истражни и патронски должности. Од 1430 овие задачи станаа институционализирани. Оттука, [[Цензоратот]] бил одново инсталиран и прво екипиран со истражни цензуратори, подоцна со главни цензуратори. Од 1453 година, на „големите координатори“- или „патувачки миротворци“, како што забележува Мајкл Чанг , им била доделена титулата заменик цензор на шефот или асистент цензор и одговорен уредник и им бил дозволен директен пристап до царот. Како и во претходните династии, провинциските администрации биле следени од страна на патувачки инспектор од Цензоратот.. Цензорите имале моќ на отповикување службеници на нередовна основа. Иако децентрализацијата на државната власт во провинциите се случила во раниот Минг, трендот на државници од централната власт да бидат делегиран на провинции како виртуелни провинциски гувернери започна во 1420. До доцниот Минг, имало централни владини државници делегирани на две или повеќе провинции како врховни команданти. ==== Големиот секретаријат и Шест министерства ==== Владините институции во Кина имале слична шема веќе две илјади години, но секоја династија инсталирала посебни канцеларии и бироа, како одраз на свои интереси. Големиот Секретаријат му помагал на царот, тие ракувале со документација под владеењето на Јонгл. Големиот Секретаријат ги добивал своите членови од [[Академија Ханлин|Академијата Ханлин]] и се сметал за дел од царската власт. Секретаријатот бил координативна агенција, додека Шесте министерствата- кои беа Персонал, Приходи, Ритуали, Војна, Правда и Јавни Работи-биле директни административни органи на државата. Министерството за Персонал бил задолжен за поставување, мерење на заслуги, промоции, како и деградирање на функционерите, како и доделување на почесни титули. Министерството за Приходи бил задолжен за собирање на податоците од пописот, собирање даноци и ракување со државните приходи, а постоеле и две канцеларии за валута кои биле потчинети на истото.. Министерството за Ритуали бил задолжен за државни церемонии, обреди и жртви, исто така го надгледувал регистрирањето на будистичките и даоистичките свештеници па дури и приемот на пратеници од сателитските држави. Министерството за Војна било задолжено за поставување, промоции, како и деградирање на воени офицери, одржување на воени инсталации, опрема и оружје, како и курирски систем. Министерството за правда било задолжено за судски и казнени процеси, но немало надзорна улога врз Цензоратот или Големиот Суд за Ревизија. Министерството за јавни работи било задолжено за владини градежни проекти, вработување на занаетчии и работници за привремена служба, производство на владина опрема, одржување на патишта и канали, стандардизација на тежини и мерки, како и собирање на средства од селата. ==== Бироа и канцеларии на царскиот имот ==== Персоналот на царскиот имот се состоел речиси целосно од евнуси и дами со свои бироа. Женските службеници биле организирани во Бирото за послуга на палатата, Бирото за церемонии, Бирото за облека, Бирото за прехранбени производи, Бирото за спалната соба, Бирото за ракотворби и Канцеларијата за надзор на персоналот. Почнувајќи од 1420-те евнусите почнале да ги заземаат овие позиции на дамите се дури не останало само Бирото за облека со своите четири помошни канцеларии. Хунгву ги организирал своите евнуси во Дирекцијата за послуга на палатата, но како што моќта на евнусите растела, растеле и нивните административни канцеларии, за на крај да бројат дванаесет дирекции, четири канцеларии и осум бироа. Династијата имала огромен царски имот, на кој работеле илјадници евнуси, кои биле водени од Дирекцијата за послуга на палатата. Евнусите биле поделени во различни дирекции задолжени за надзор на персоналот, церемонијални обреди, храна, прибор, документи, штали, печати, облека, и така натаму. Канцелариите биле задолжени за обезбедување на гориво, музика, хартија и бањи. Бироата биле задолжени за оружје, сребро, перење, капи, бронза, текстилно производство, винарски визби, и градини. Понекогаш, најмоќниот евнух во дирекцијата за церемонии бил и де факто диктатор во државата. Иако царскиот имот најмногу вработувал евнуси и дворски дами, постоела и цивилна канцеларија наречена Канцеларија за печати, која соработувала со евнусите за да ги одржи царските печати, записи и марки. Постоеле и цивилни служби кои ги надгледувале работите на царските принцови. === Персонал === ==== Школувани-државници ==== После владеењето на Хунгву – кој од 1373 до 84 ги наполнил своите бироа со службеници собрани само преку препораки – школуваните-државници кои ги пополниле редовите на бирократијата биле регрутирани преку ригорозен систем на испитување кои најпрво бил воспоставен од Династијата Суеј (581 – 618). Теоретски системот на испити дозволувал секому да се приклучи на редовите царски службеници, но во пракса времето и средствата потребни за испитите ги ограничувало учесниците на оние кои веќе потекнувале од повисоката класа. Сепак, владата спровела точни провинциски квоти за избирање на службеници. Ова било со цел да се избегне монополизацијата на моќ од страна на припадниците на повисоката класа кои доаѓале од побогати региони, кај што образованието било најнапредно. Експанзијата на индустријата за печатење уште од времето на Сунг го зголемила ширењето на учењето и бројот на потенцијални кандидати низ провинциите. За малите ученици постоеле печатени таблици за множење и буквари за основен [[вокабулар]], за возрасните кандидати за испит постоеле масовно произведувани, евтини томови на конфуцијански класици и успешни одговори за испитите. Како и во пораните периоди, фокусот на испитите биле класични конфуцијански текстови, а наголемиот дел од материјалот за тест се засновал на Четирите книги наведени од Џу Си во 12 век. Испитите во ерата на Минг можеби биле потешки за положување. Испитите станувале се потешки како што студентот напредувал од локалното ниво, и соодветни титули им биле доделени на успешните кандидати. Службениците биле класифицирани во девет хиерархиски нивоа, секое ниво поделено на два степена, со различна плата (номинално плаќана во ориз) според нивниот ранг. На провинциските дипломци веднаш им биле доделувани ниски работни места, а они кои го поминале испитот во палатата се здобивале со џинши (дипломиран научник) диплома и добивале повисоки позиции. Во 276 години од владеењето на Минг и деведесет испити во палатата, бројот на докторски дипломи бил 24.874. Ебреј наведува дека „постоеле само две до четири илјади од овие џинши во одредено време, во однос на еден од 10.000 возрасни мажи“. Ова е споредбено со 100.000 шенгуан (владини студенти), најниското ниво на дипломци, до 16век. Дозволениот рок на служба на функцијата бил девет години, но на секои три години државниците биле оценувани за нивната работа од страна на постари државници. Ако биле оценети како супериорни тогаш добивале унапредување, ако биле оценети како адекватни тогаш ги задржувале позициите, а ако биле оценети како неадекватни тогаш биле симнати за едно ниво. Во екстремни случаи, државниците би биле отпуштени или казнети. Само поголемите државници од ниво 4 и нагоре биле изземени од оценувањето, но сепак од нив се очекувало да признаат евентуални грешки. Имало преку 4.000 школски инструктори во обласни и префектурални училишта кои биле предмет на оценување на секои девет години. Главниот инструктор на префектуралното ниво бил класифициран како еднаков на областен дипломец од второ ниво. Супервизорството на царските инструктори го надгледувало образованите на очигледниот наследник на престолот, на чело на оваа канцеларија бил Големиот Супервизор за инструкции,кој бил рангиран како прва класа од трето ниво. ==== Помали функционери ==== Шолуваните-државници кои влегле во цивилната служба преку испитувањата биле извршни државници врз многу поголемо тело од нерангиран персонал наречени помали службеници. Соодносот меѓу нив и официјалните државници бил 4 спрема 1, Чарлс Хакер проценува дека можеби достигнувале бројка од 100.000 низ целата империја. Овие помали функционер извршувале канцелариски и технички задачи за владините агенции. Сепак не треба да ги мешаме со поттрчковците и носачите, помалите функционери периодично биле оценувани исто како и државниците и после девет години служба можеле да бидат примени во нискорангирани цивилни служби. Едната голема предност која ја имале помалите функционери врз државниците било тоа што државниците биле периодично ротирани и распределувани на различни региони и морале да се потпираат на добрата услуга и соработката на локалните помали функционери. ==== Евнуси, принцови и војсководци ==== Евнусите за време на династијата Минг се здобиле со претходно невидена моќ врз државничките работи. Едно од најефективните средства за контрола била тајната служба стационирана во Источното Депо на почетокот од династијата а подоцна во Западното Депо. Оваа тајна служба била водена од Дирекцијата за Церемонии, оттука поврзаноста на овој државен орган со тоталитаризмот. Евнусите имале редови кои биле еднакви на редовите на цивилната служба, само што нивните имале четири нивоа наместо девет. Потомците на првиот Минг цар биле наречени принцови и им биле доделени (само номинално) воени команди, годишни стипендии и големи поседи. Титулата која се користела била „крал“ (wang) но – за разлика од принцовите во династиите Хан и Јин- овие поседи не биле феудални, принцовите не служеле никаква административна функција и делумно учествувале во воените работи само во времето на првите два цара. Бунтот на Принцот од Јан бил делумно оправдан како бранење на правата на принцовите но, само што царот Јонгл седнал на престолот, продолжил со политиката на својот внук за разоружување на своите браќа и преместување на нивните поседи подалеку од милитаризираната северна граница. Иако принцовите не служеле на ниеден орган на државната администрација, тие заедно со здруженијата на царските принцези и благородничките роднини биле дел од Царскиот клански двор, кој ја надгледувал царската генеологија. Како и школуваните државници, и војсководците биле рангирани во хиерархиски систем на нивоа и биле оценувани на секои пет години (за разлика од трите години за државниците). Сепак воените офицери имале помал престиж од државниците. Ова е поради нивната наследничка служба (наместо заснована на заслуги) и конфуцијанските вредности кои повеќе го ценеле знаењето (wen) отколку насилството (wu). Иако биле сметани со помал престиж воените офицери не биле исклучени од испитувањата за цивилната служба а после 1478 војската дури си одржувала свој испитувања за да ги тестира воените способности. Освен што ја презела поставената бирократска структура од Јуен, царевите на Минг поставиле и нова позиција патувачки воен инспектор. Во раната половина на династијата, луѓе од благороднички род доминирале со повисоките редови на војската, овој тренд се преобратил во втората половина на династијата и луѓе со поскромно потекло евентуално ги замениле. == Општество и култура == === Литература и уметност === Како и во претходните династии, династијата Минг забележала процут на уметноста, било тоа да е сликање, поезија, музика, литература или драмски театар. Издлабнетите дизајни и дизајните врз порцелан биле слични по својата комплексност со оние во сликарството. Овие предмети можеле да се најдат во домовите на богатите заедно со свила и предмети од жад, слонова коска и слично. Куќите на богатите биле опремени со мебел од палисандрово дрво и пердувести орнаменти. Материјалите за пишување во работната соба на еден научник биле дизајнирани и ритуално аранжирани да имаат естетски изглед. Познавањето на уметноста во доцниот период на Минг било концентрирано околу овие предмети со рафиниран уметнички вкус, кои обезбедувале работа за трговците со уметнички дела па дури и за измамниците кои правеле имитации на оригинали и лажни атрибуции на уметничките дела. Ова било забележано од Језуитот Матео Ричи за време на неговиот престој во Нанѓинг, пишувајќи дека кинеските измамници биле генијални кога станувало збор за изработување фалсификати на уметнички дела и заработување голем профит. Постоел и голем напредок во книжевноста за време на Минг. Ху Сјиаке (1587-1641), писател на патничка литература, ги издал своето дело Патувачки дневник со 404.000 напишани карактери со информации за се од локална [[географија]] до [[минералогија]]. Првото издавање на приватен весник во Пекинг е забележано во 1582. Новото книжевно поле за морален водич во бизнис етиката бил развиен во доцниот Минг период за читателите од трговската класа. Иако расказите биле популарни уште од династијата Танг (618-907), а делата на современите автори како Ху Гуангчи, Ху Сјиаке и Сунг Јингсјинг биле најчесто технички и енциклопедиски, периодот на Минг го забележала развивањето на романот. Додека благородничката елита била доволно образована за целосно да го разбере [[Класичен кинески јазик|Класичниот кинески јазик]], оние со основно образование- како што се жените во образованите семејства, трговците, и дуќанџиите- станале поголема потенцијална публика за литературата и изведувачката уметност која била на [[Народен кинески јазик]]. Џин Пинг Меи издадена во 1610, се смета како петтиот голем роман на пред-модерна Кина, имајќи ги предвид [[Четирите Големи Класични Романи]]. Два од овие романи, Маргината на водата и Патување кон запад биле производ на династијата Минг. За да ја дополнат работата на романите, театарските сценарија и драми биле еднакво инвентивни. Една од најпознатите драми во кинесата историја Павиљонот Пеони била напишана од Минг писателот Танг Сианце (1550-1616).<br /> Спротивно на Ху Сјиаке кој се фокусирал на техничкиот аспект во неговата патувачка литература, кинескиот поет и државник Јуен Хунгдао (1568-1610) ја користел патувачката литература за да ја искаже својата желба за индивидуализам како и за самостојност од и фрустрација кон конфуцијанската дворска политика. Јуен сакал да се ослободи од етичките компромиси кои биле неразделлив дел од кариерата на еден школуван државник. Ова анти-официјално чувство во литературата и поезијата на Јуен всушност ја следело традицијата на поетот и државник Су Ши (1037-1101) од династијата Сунг. Јуен Хунгдао и неговите двајца браќа Јуен Цунгдао и Јуен Џунгдао биле основачи на школата Гунган. Оваа високо индивидуалистичка школа за поезија и проза била критикувана од конфуцијанската номенклатура поради нејзината поврзаност со интензивен сензуален лиризам, кој бил евидентен и во народните романи од периодот Минг како што е Џин Пинг Меи. Сепак и благородниците и школуваните државници биле погодени од новата популарна романтична литература. Постоеле многу познати визуелни уметници од периодот на Минг, вклучувајќи ги Ниџан, Шенџоу, Тангин, Вен Женгминг, Ки Јинг, Донг Кичанг, и многу други. Тие ги црпеле техниките, стиловите и комплексноста во цртањето постигнато од своите претходници од династиите Сунг и Јуен, но додале и некои нови техники и стилови. Добро познатите уметници можеле да живеат само од цртањето поради високите цени кои ги барале за своите дела и големата побарувачка од високо образованото општество да собира скапоцени уметнички дела. Познатите уметници честопати собирале група следбеници, од кои некои биле аматери кои цртале а во исто време имале и официјална кариера а други биле професионални уметници.<br /> Покрај уметниците, и одредени грнчари станале познати поради нивната уметност како што е Хе Чаоцунг во раниот 17 век, по неговиот стил за скулптури од бел порцелан. Најголемите центри за производство на порцелански предмети во династијата Минг биле Џингдежен во провинцијата Џансји и Дехуа во провинцијата Фуџен. Порцеланските фабрики во Дехуа го снабдувале европскиот пазар со создавање кинески порцелан за извоз до 16 век. Во Керамичката трговија во Азија, Чумеј Хо проценува дека околу 16% од извозот на кинеска керамика од доцен Минг биле пратени во Европа додека останатиот дел бил пратен во Јапонија и југоисточна Азија. === Религија === Доминантните религиски верувања во времето на династијата Минг биле разните форми на кинеската народна религија и Трите учења – [[конфуцијанство]], [[таоизам]] и [[будизам]]. Тибетските Лами кои биле поддржувани од династијата Јуен не биле во милост на раните миншки цареви кои го претпочитале Таоизмот и оние кои верувале во него добивале високи позиции во државните ритуални канцеларии. Царот Хунгву ја прекинал космополитската култура на монголската династија Јуен, а продуктивниот Принц од Нинг Жу Куан дури составил и една енциклопедија напаѓајќи го будизмот како странски „култ за жалење” штетен за државата и уште една енциклопедија која подоцна е вклучена во таоистичкото канонство. <br /> Исламот исто така бил присутен низ Кина, кој започнал со Сад Ибн Аби во времето на династијата Танг и добил силна поддршка во времето на Јуен. Иако династијата Минг остро ја прекинала оваа поддршка сепак постоеле видни муслимански лица во почетокот вклучувајќи ги и војсководците на царот Хунгву, Чанг Јукун, Лан Ју, Динг Десјинг и Му Јинг и моќниот евнух на царот Јонгл, Џенг Хе. Појавата на Минг во почетокот била уништувачка за христијанството, во неговата прва година царот Хунгву ја прогласил осумдесет годишната францисканска мисија за нелегална. Вековната Несториска црква исто така исчезнала. Подоцнежниот Минг забележал нов бран на христијански-особено језуитски- мисионери, кои ја користиле новата западна наука и технологија во своето убедување. Тие биле образувани на кинески јазик и култура во школата Св. Павле во Макао после нејзиното основање во 1579. Највлијателен бил Матео Ричи, чија [[Мапа на безбројните земји во светот]] ја подобрила традиционалната географија во источна Азија и чија работа со Ху Гуанџи довела до првиот кинески превод на делото ''[[Елементи (Евклид)|Елементи]]'' од Евклид во 1607. Откривањето на несториски остатоци од храм во Сиан во 1625 му овозможило на христијанството да биде третирано како стара и призната вера наместо како нов и опасен култ. За време на неговата мисија во Пекинг, Ричи бил контактиран од еден од петте илјади Каифенг Евреи и ги претставил нив и нивната долга историја во Кина низ Европа. Сепак, поплавата од 1642 предизвикана од Каифенг гувернерот ја уништил заедницата која загубила пет од дванаесетте семејства, синегогата и најголемиот дел од нивната Тора. === Филозофија === ==== Конфуцијанството на Ванг Јангминг ==== Во времето на династијата Минг, [[неоконфуцијаство|неоконфуцијанските]] учења на научникот Жу Сји од ерата на Сунг биле прифатени од дворот и кинеската елита во целина, иако директната линија на неговата школа била уништена од царот Јонгл во 1402. Највлијателниот научник во наредните генерации во ерата на Минг е сепак Ванг Јангминг (1472-1529), чии учења во негово време биле напаѓани поради нивната сличност со Чен Будизмот. Надоврзувајќи се на концептот на Жу Сји за „зголемување на знаењето“, стекнување на разбирање преку внимателно и рационално истражување на работите и настаните, Ванг тврдел дека универзалните концепти би се појавиле во умовите на секого. Затоа, тврдел дека секој- без оглед на нивното педигре и образование- би можел да биде мудар колку [[Конфуциј]] и [[Менг-це]], и дека нивните пишани дела не биле извори на вистината туку едноставно водичи кои би можеле да имаат грешки доколку внимателно се прегледаат. Тогаш еден земјоделец со големо искуство и интелигенција би бил помудар од државник кој ги меморирал Класиците но не го искусил вистинскиот живот. ==== Конзервативна реакција ==== Други научници-бирократи биле претпазливи поради неортодоксноста на Ванг, зголемениот број на неговите следбеници кои сè уште биле на функција и неговата севкупна социјално-бунтовна порака. За да го намалат неговото влијание, често бил испраќан да се справува со воени задачи и побуни далеку од главниот град. Сепак негивите идеи влегле во традиционалната кинеска мисла и охрабриле нов интерес кон Таоизмот и Будизмот. Понатаму, луѓето започнале да се сомневаат во валидноста на општествената хиерархија и идејата дека школуваниот треба да биде над земјоделецот. Ученикот на Ванг Јангминг и работник во рудник за сол, Ванг Ген им држел предавања на обичните луѓе да стекнат образование за да си го подобрат животот, а неговиот следбеник Хи Сјинин ја оспорил издигнатоста и нагласеноста на семејството во кинеското општество. Неговиот современик Ли Жи дури и учел дека жените се интелектуално еднакви на мажите и треба да им се даде подобро образование, двајцата и Ли и Хи на крајот умреле во затвор, затворени под обвинение дека шират „опасни идеи“. Сепак овие „опасни идеи“ за образование на жените веќе долго биле прифатени од некои мајки и куртизани кои биле писмени и вешти во калиграфија, сликање и поезија како и нивните машки гости. Либералните погледи на Ванг Јангминг наишле на спротивставеност од страна на Цензоратот и Академијата Донглин, која била повторно воспоставена во 1604. Овие конзервативци сакале враќање на ортодоксната конфуцијанска етика. Конзервативците како Гу Сианченг биле против идејата на Ванг за природно знаење за моралот, тврдејќи дека ова едноставно било легитимирање на безскрупулозно однесување како што се алчните потраги и лична добивка. Овие две страни на конфуцијанската мисла, засилени со верноста на кинеските ученици кон своите учители, се развиле во фракционализам помеѓу државните министри, кои ја користеле секоја прилика да исфрлат припадник на спротивната фракција од дворот. === Урбан и рурален живот === Ванг ген бил во можност да одржува филозофски предавања на многу обични луѓе од различни региони, бидејќи-следејќи го трендот од династија Сунг-заедниците во општеството Минг станувале се помалку изолирани како што растојанието помеѓу пазарните градови се намалувало. Училиштата, групите по потекло, религиозните здруженија, и други локални волонтерски организации се зголемувале по број и дозволувале поголем контакт меѓу образованите луѓе и месните жители. Џонатан Спенс пишува дека разликата помеѓу она што било град и село била заматена во периодот на Минг, бидејќи приградските области со фарми се наоѓале веднаш до, а во некои случаи и во рамките на градските ѕидини. Не само што заматеноста меѓу градот и селото била очигледна, била и во социоекономската класа во традиционалните четири струки (кинески: 士 农工商), бидејќи занаетчиите понекогаш работеле на фарми во врвните периоди а земјоделците често патувале во град за да најдат работа во време на глад. Разни окупации можеле да се изберат или да се наследат по линија на татковата дејност. Ова вклучува- но не ограничува само на- изработувачи на ковчези, работници со железо и ковачи, кројачи, готвачи и производители на тестенини, трговци на мало, таверни, чајџилници, управители на винарии, чевлари, сопственици на дуќани за заложување, бордели, и трговци-банкари ангажирани во прабанкарски систем кој вклучувал банкноти за размена. Буквално во секој град имало [[бордел]]и во кои можеле да се најдат машки и женски проститутки. Јавните бањи станале многу почести за разлика од претходни периоди. Урбаните продавници и продавачи на мало нуделе различни производи како специјални книжни пари за горење при жртвување за предците, специјализирана луксузна стока, капи, фино платно, чаеви и сл. Помалите заедници и гратчиња кои биле премногу сиромашни или раздалечени за да одржат продавници и занаетчии, ги добивале своите производи од периодични саеми и патувачки трговци. Мало гратче обезбедувало простор за основно школување, вести и трачеви, стројништво, верски фестивали, патувачки театарски групи, наплата на данок и центри за помош при гладување. Селаните земјоделци од северот ги поминувале деновите собирајќи ги жетвите од култури како пченица и просо, додека земјоделците јужно од реката Хуај се занимавале со интензивно одгледување ориз, и имале езерца и бари кајшто можеле да одгледуваат патки и риби. Одгледувањето дрвја-црници за свилени буби и грмушки за чај можеле да се видат јужно од реката Јангце, а уште појужно [[Шеќерна трска|шеќерната трска]] и цитрусот биле одгледувани како основни култури. Некои луѓе во југозападните планини преживувале од продажбата на дрвена граѓа од тврд бамбус. Освен сечење дрво за продажба, сиромашните правеле и јаглен од дрвјата, гореле школки од остриги за да направат вар, термо садови, а плетеле и душеци и кошници. Во северот патувањето со коњ и кочија било најзастапено, додека на југот безбројните реки, канали и езерца обезбедувале евтин и лесен воден транспорт. Иако југот бил покарактеристичен по богати земјопоседници и земјоделци закупци, во просек имало многу повеќе земјопоседници-земјоделци северно од реката Хуај поради поострата клима, кои живееле малку над егзистенцијалното ниво. == Наука и технологија == Во споредба со процутот на науката и технологијата во времето на династијата Сунг, династијата Минг забележала помал напредок во науката и технологијата во споредба со темпото на откривање во [[Западна Европа|западниот свет]]. Всушност, клучните достигнувања во кинеската наука во доцниот Минг биле поттикнати од контакт со Европа. Во 1626 Јохан Адам Шал вон Бел го напишал првото кинеско дело за телескопот (Оптичко стакло за гледање надалеку), во 1634 царот Чонгжен го добил телескопот на починатиот Јохан Шрек (1576-1630). Хелиоцентричниот модел за сончевиот Систем бил одбиен од католичките мисионери во Кина, но одеите на [[Јохан Кеплер]] и [[Галилео Галилеј]] го пронашле својот пат во Кина преку полскиот језуит Михаел Боим во 1627, расправата на Адам Шал вон Бел во 1640 и конечно преку Џозеф Еткинс, Алекс Вили, и Џон Фрајер во 19 век. Иако Шен Куо (1031-95) и Гуо Шоуџинг (1231-316) ги поставиле основите на [[тригонометрија]]та во Кина, следно значајно дело за кинеската тригонометрија нема да биде објавено сè до 1607 со обидите на Ху Гуангчи и [[Матео Ричи]]. Иронично е што некои пронајдоци кои ги влечат своите корени од древна Кина повторно биле претставени од Европа во доцниот Минг, на пример полска воденица. Кинескиот календар имал потреба од поправање бидејќи неадекватно ја мерел [[сончева година|сончевата година]] со 365 ¼ дена. Со тоа постоела грешка од 10 минути и 14 секунди годишно или приближно еден цел ден на секои 128 години. Иако Минг го усвоила календарот на Гуо Шоџинг од 1281, кој бил точен исто како и [[грегоријански календар|грегоријанскиот календар]], [[Дирекцијата за астрономија]] на Минг не успеала успешно периодично да го подесува, ова е можеби поради недостигот на стручност бидејќи овие позиции се добивале наследно, а статутите на Минг забранувале приватно инволвирање во астрономијата. Потомок од шесто колено на царот Хунсји, принцот Цу Цају (1536-611) поднел предлог да се поправи календарот во 1595, но ултра-конзервативната комисија за астрономија го одбила. Освен што ги објавил своите дела за музиката тој ги објавил и заклучоците за календарот во 1597. Една година подоцна Сјинг Јунлу советувал календарот да се подобри, но бил одбиен од Надзорникот на Бирото за астрономија поради законот за забрана за приватно инволвирање во астрономијата. Подоцна Сјинг заедно со Ху Гуангчи ќе помогнат да се реформира кинескиот календар според западните стандарди во 1629.<br /> Кога основачот на Минг Хунгву првпат ги видел механичките направи во палатата на династијата Јуен во Канбалик- како фонтани со топки кои играле на млазовите, само-оперативни автомати, уреди кои исфрлале облаци парфем, и механички часовници во стилот на Ји Сјинг (683-727) и Су Сунг (1020-101), тој ги поврзал сите нив со декаденцијата на монголското владеење и ги уништил. Ова е целосно опишано од Сјиао Хун кој исто така внимателно ги зачувал деталите од архитектурата и поставеноста на палатата на династијата Јуен. Подоцна, европските језуити Матео Ричи и Николас Триго накусо ќе ги спомнат инвентивните кинески часовници со тркалце. Сепак и Ричи и Триго ќе додадат дека европските часовници од 16 век биле многу понапредни. Кинезите биле заинтригирани од европската технологија, но исто така биле и посетителите Европејци од кинеската технологија. Енциклопедистот Сунг Јингсјинг (1587-1666) документирал широка палета технологии, металуршки и индустриски процеси во неговата енциклопедија од 1637. Тука биле влучени и механички и хидраулични направи за земјоделство и иригација, наутичка технологија како типови на бродови и опрема за нуркање за трагачите по бисери, годишните процеси на копринарството и ткаење со разбој, металуршки процеси како што се техники за топење и калење, производни процеси како на пример за печење железен пирит за претворање сулфид во оскид во сулфур користен во композиции на барут и слично. Фокусирајќи се на земјоделството во неговите дела, агрономот Ху Гуангчи (1562-1633) се заинтересирал за иригацијата, ѓубривата, намалување на гладот, економски и текстилни култури, и емпириска опсервација на елементите која била зачеток на раното разбирање на хемијата. Постоел голем напредок и нови дизајни во оружјата со барут во почетокот на династијата, но до средината и доцниот Минг кинезите почнале често да ги користат европските оружја и артилерија. Хулонџинг, книгата напишана од Џао Ји и Лиу Џи се состоела од голем број модерни оружја во тоа време. Тука вклучувајќи шупливи ѓулиња наполнети со барут кои експлодирале, нагазни мини кои имале комплексен систем за активирање, морски мини, рачни топови кои имале и по десет цевки, разни проектили и слично. Ли Шижен (1518-93)- еден од најпознатите фармаколози и доктори во кинеската историја – припаѓал на доцниот Минг. Во 1587, тој го завршил првиот дел од неговото дело Бенчао Гангму, во кое детално била опишана употребата на повеќе од 1.800 медицински лекови. Во поглед на оралната хигиена античките египќани користеле примитивни четки, но кинезите биле првите кои користеле модерни влакнести четки во 1498, иако тоа биле тврди влакна од свиња.<br /> == Популација == Историчарите синолози сè уште дебатираат за вистинската популациска бројка за секоја од ерите во династијата Минг. Историчарот Тимоти Брук забележува дека бројките од пописите во Минг се лажни бидејќи фискалните задолжувања натерало многу семејства да запишуваат помал број членови од нивниот дом и многу околни владини службеници да запишат помал број домаќинства под нивна јурисдикција. Децата биле често попишувани во помал број, особено женските деца, како што се гледа од популациската статистика низ целиот Минг период. Дури и возрасните жени биле прикажувани во помал број, на пример, префектурата Даминг во северен Жили наведува популација од 378.167 мажи и 226.982 жени во 1502. Владата се обидела да ги поправи бројките од пописот преку проценување на просечниот број луѓе во едно домаќинство , но ова не го решил широкиот проблем за регистрација на данок. Половата нееднаквост може донекаде да се должи на практиката на женско чедоморство. Таа практика е добро документирана во Кина, и трае повеќе од две илјади години, и била користена од речиси секое семејство. Сепак драматичниот сооднос во бројката помеѓу половите, која во многу области била над 2 спрема 1 до 1586, не може да биде објаснета само со чедоморство.<br /> Бројот на луѓе избројани во пописот од 1381 бил 59 873 305, сепак, оваа бројка значително опаднала кога владата дознала дека недостасуваат 3 милиони луѓе од даночниот попис во 1391. Иако прикажувањето помал број луѓе станало злостор во 1381, потребата за преживување натерала многу да го избегнат даночното регистрирање и да побегнат од својот регион, кајшто Хунгву се обидел да наметне ригидна немобилност на населението. Владата се обидела да го олесни ова преку создавање своја конзервативна процена од 60 545 812 луѓе во 1393. Во својата Студија за популацијата на Кина, Хо Пинг-ти предлага да се ревидира пописот од 1393 на 65 милиони луѓе забележувајќи дека голем дел од северна Кина и пограничните области не биле вклучени во тој попис. Брук наведува дека популациските бројки добиени од пописите после 1393 биле помеѓу 51 и 62 милиони, а всушност популацијата брзо растела. Вилијам Атвел вели дека околу 1400-та популацијата на Кина можеби била 90 милиони луѓе, цитирајќи ги Хиџдра и Моте.<br /> Историчарите сега се служат со локалните географски индесји од периодот на Минг за податоци кои би докажале постојан раст на населението. Со помош на географските индесји Брук проценува дека вкупната популација под царот Ченгуа (владеел 1464- 1487) била околу 75 милиони , иако пописите од среден Минг се вртат околу бројката 62 милиони. Додека префектурите низ целата империја во среден Минг објавувале пад или стагнација на населението, локалните географски индекси известувале за голем број нови слободни работници и недоволно добро обработена земја на која би работеле, така што многу станале безделници, измамници, или дрвосечачи што довело до уништување на шумите. Царевиите Гунгџе и Џенгде ги намалиле казните за оние кои избегале од домашниот регион, а царот Џиаџинг (владеел 1521- 67) ги натерал службениците да го запишуваат секое мигрантско движење или бегање со цел да се зголеми приходот. Дури и со реформите на Џиаџинг да се документираат мигрантските работници и трговци, до доцниот Минг владиниот попис сè уште не го покажувал точно огромниот раст на населението. Изработувачите на индесјите низ империјата го забележале ова и направиле свои процени за вкупната популација во Кина, некои претпоставувале дека населението се зголемило двапати, трипати а можеби и петпати од 1368. Фербанк проценува дека населението можеби изнесувало 160 милиони во доцниот Минг, додека Брук проценува 175 милиони а Ебреј пак наведува бројка од можни 200 милиони. Сепак, голема епидемија која влегла во Кина од северозапад во 1641 ги опустошила густо населените области околу Големиот канал, а еден индекс во северен [[Џеџанг]] забележува дека повеќе од половина од населението се разболело таа година и дека 90 проценти од месното население во една област починало до 1642. {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Минг (династија)| ]] [[Категорија:Поранешни монархии во Азија]] [[Категорија:Поранешни царства]] [[Категорија:Кинески династии]] q80xnps71zv11mv3uon7hgqpzyi0h6n IC 279 0 1072926 5588880 5263997 2026-07-08T04:14:51Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5588880 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Рајска Птица (соѕвездие)|Рајска Птица]] |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=15 ч 48 м 14,8 с |деклинација=-78° 10' 46" |положбен агол=61 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=SBc |привиден сјај В=12,8 |привиден сјај Ч=13,5 |површински сјај=12,6 |привидни димензии=1,9' x 0,5' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Делајл Стјуарт]] |датум на откривање=[[20 јули]] [[1900]] |алтернативни ознаки=ESO 22-12, AM 1541-780, IRAS 15411-7801 |слика=Aries_constellation_map mk.svg}} '''IC 279''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Рајска Птица (соѕвездие)|Рајска Птица]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 279 се споменува и како ESO 22-12, AM 1541-780, IRAS 15411-7801. == Откривање == Објектот е откриен на [[20 јули]] [[1900]] година од страна на [[Делајл Стјуарт]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 279 е од видот SBc.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 12,8 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13,5 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,6 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 279 има привидни димензии од 1,9' х 0,5'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 15 ч 48 м 14,8 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, -78° 10' 46".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 61°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 279 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 56077. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Рајска Птица (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Zwicky, F., E. Herzog, and P. Wild, "Catalogue of Galaxies and Clusters of Galaxies", Vol.I. Pasadena, Calif., California Institute of Technology, 1961. Also, successive volumes through 1968. (1,380) (Catalog) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC279 Прегледувач на длабокото небо — IC 279]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC279 Поправени информации за IC 279] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%20279 IC 279] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%20279 IC 279] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200616002024/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%20279 |date=2020-06-16 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Рајска Птица (соѕвездие)]] jkg7o7f5ytloc594q7lggczpesw41t0 IC 307 0 1072953 5588894 4883410 2026-07-08T04:57:13Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5588894 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Паун (соѕвездие)|Паун]] |епоха=Ј2000.0 |слика= IC307 - SDSS DR14.jpg |ректасцензија=18 ч 14 м 50 с |деклинација=-58° 41' 39" |положбен агол=0 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=SBc |привиден сјај В=13,3 |привиден сјај Ч=14 |површински сјај=13,7 |привидни димензии=1,8' x 0,9' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Делајл Стјуарт]] |датум на откривање=[[14 септември]] [[1901]] |алтернативни ознаки=ESO 140-13, IRAS 18104-5842 }} '''IC 307''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Паун (соѕвездие)|Паун]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 307 се споменува и како ESO 140-13, IRAS 18104-5842. == Откривање == Објектот е откриен на [[14 септември]] [[1901]] година од страна на [[Делајл Стјуарт]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 307 е од видот SBc.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 13,3 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,7 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 307 има привидни димензии од 1,8' х 0,9'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 18 ч 14 м 50 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, -58° 41' 39".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 0°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 307 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 61638. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Паун (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Nilson P.N., Uppsala Ceneral Catalogue of Galaxies. Uppsala: Uppsala Astronomical Observatory, 1973. (15,543) (Catalog) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC307 Прегледувач на длабокото небо — IC 307]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC307 Поправени информации за IC 307] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%20307 IC 307] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%20307 IC 307] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200914195905/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%20307 |date=2020-09-14 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Паун (соѕвездие)]] d1cpvqpu6561iv9d3tkiwka0shp5m3z IC 363 0 1073007 5588935 4883621 2026-07-08T08:20:23Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5588935 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Паун (соѕвездие)|Паун]] |слика =IC 363 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 363. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=19 ч 13 м 48,4 с |деклинација=-59° 17' 40" |положбен агол=28 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=SBbc |привиден сјај В=12,3 |привиден сјај Ч=13,1 |површински сјај=13 |привидни димензии=1,7' x 1,3' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Делајл Стјуарт]] |датум на откривање=[[16 септември]] [[1901]] |алтернативни ознаки=ESO 141-37, IRAS 19094-5922 }} '''IC 363''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Паун (соѕвездие)|Паун]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 363 се споменува и како ESO 141-37, IRAS 19094-5922. == Откривање == Објектот е откриен на [[16 септември]] [[1901]] година од страна на [[Делајл Стјуарт]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 363 е од видот SBbc.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 12,3 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13,1 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 363 има привидни димензии од 1,7' х 1,3'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 19 ч 13 м 48,4 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, -59° 17' 40".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 28°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 363 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 62934. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Паун (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC363 Прегледувач на длабокото небо — IC 363]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC363 Поправени информации за IC 363] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%20363 IC 363] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%20363 IC 363] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Паун (соѕвездие)]] 38un9uf96w36ad9p4feavnl1pz3iqpe IC 364 0 1073008 5588936 4883623 2026-07-08T08:20:26Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5588936 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Паун (соѕвездие)|Паун]] |слика =IC 364 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 364. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=19 ч 14 м 44,1 с |деклинација=-62° 16' 19" |положбен агол=111 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=Sab |привиден сјај В=11,3 |привиден сјај Ч=12,3 |површински сјај=13,4 |привидни димензии=3,5' x 0,9' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Делајл Стјуарт]] |датум на откривање=[[13 август]] [[1901]] |алтернативни ознаки=ESO 141-38, AM 1910-622, IRAS 19101-6221 }} '''IC 364''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Паун (соѕвездие)|Паун]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 364 се споменува и како ESO 141-38, AM 1910-622, IRAS 19101-6221. == Откривање == Објектот е откриен на [[13 август]] [[1901]] година од страна на [[Делајл Стјуарт]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 364 е од видот Sab.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 11,3 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 12,3 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,4 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 364 има привидни димензии од 3,5' х 0,9'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 19 ч 14 м 44,1 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, -62° 16' 19".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 111°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 364 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 62951. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Паун (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Zwicky, F., E. Herzog, and P. Wild, "Catalogue of Galaxies and Clusters of Galaxies", Vol.I. Pasadena, Calif., California Institute of Technology, 1961. Also, successive volumes through 1968. (1,380) (Catalog) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC364 Прегледувач на длабокото небо — IC 364]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC364 Поправени информации за IC 364] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%20364 IC 364] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%20364 IC 364] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Паун (соѕвездие)]] ew93kjhm038dt7s9napxo6duwafa26h IC 365 0 1073009 5588937 4883634 2026-07-08T08:20:44Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5588937 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Телескоп (соѕвездие)|Телескоп]] |слика =IC 365 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 365. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=19 ч 14 м 3,9 с |деклинација=-56° 36' 35" |положбен агол=144 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=Sab |привиден сјај В=12,7 |привиден сјај Ч=13,7 |површински сјај=12,6 |привидни димензии=2,2' x 0,5' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Делајл Стјуарт]] |датум на откривање=[[16 септември]] [[1901]] |алтернативни ознаки=ESO 184-39, IRAS 19098-5641 }} '''IC 365''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Телескоп (соѕвездие)|Телескоп]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 365 се споменува и како ESO 184-39, IRAS 19098-5641. == Откривање == Објектот е откриен на [[16 септември]] [[1901]] година од страна на [[Делајл Стјуарт]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 365 е од видот Sab.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 12,7 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13,7 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,6 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 365 има привидни димензии од 2,2' х 0,5'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 19 ч 14 м 3,9 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, -56° 36' 35".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 144°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 365 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 62938. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Телескоп (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Vorontsov-Velyaminov, B.A., and V.P. Arhipova, "Morphological Catalog of Galaxies", Parts I-V. Moscow: Moscow State University, 1962-74. (9,679) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC365 Прегледувач на длабокото небо — IC 365]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC365 Поправени информации за IC 365] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%20365 IC 365] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%20365 IC 365] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Телескоп (соѕвездие)]] 8x2lymw1eohm41s6by55f9583b5zg18 IC 366 0 1073010 5588901 5263908 2026-07-08T06:23:59Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5588901 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Паун (соѕвездие)|Паун]] |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=19 ч 16 м 18,1 с |деклинација=-60° 12' 0" |положбен агол=12 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=SBc |привиден сјај В=12,7 |привиден сјај Ч=13,3 |површински сјај=13,2 |привидни димензии=1,5' x 1,4' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Делајл Стјуарт]] |датум на откривање=[[13 август]] [[1901]] |алтернативни ознаки=ESO 141-43, IRAS 19118-6017 |слика=Taurus constellation map mk.svg}} '''IC 366''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Паун (соѕвездие)|Паун]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 366 се споменува и како ESO 141-43, IRAS 19118-6017. == Откривање == Објектот е откриен на [[13 август]] [[1901]] година од страна на [[Делајл Стјуарт]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 366 е од видот SBc.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 12,7 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13,3 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,2 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 366 има привидни димензии од 1,5' х 1,4'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 19 ч 16 м 18,1 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, -60° 12' 0".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 12°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 366 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 62990. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Паун (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC366 Прегледувач на длабокото небо — IC 366]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC366 Поправени информации за IC 366] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%20366 IC 366] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%20366 IC 366]{{Мртва_врска|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Паун (соѕвездие)]] nuu295djfv05hwyayqygb2c22r1z2zu IC 367 0 1073011 5588931 4883652 2026-07-08T08:20:13Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5588931 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Телескоп (соѕвездие)|Телескоп]] |слика =IC 367 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 367. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=19 ч 15 м 33,9 с |деклинација=-54° 37' 35" |положбен агол=147 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=SBbc/P |привиден сјај В=12,3 |привиден сјај Ч=13,1 |површински сјај=13,5 |привидни димензии=2,2' x 1,6' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Делајл Стјуарт]] |датум на откривање=[[16 септември]] [[1901]] |алтернативни ознаки=ESO 184-48, AM 1911-544, IRAS 19114-5443 }} '''IC 367''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Телескоп (соѕвездие)|Телескоп]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 367 се споменува и како ESO 184-48, AM 1911-544, IRAS 19114-5443. == Откривање == Објектот е откриен на [[16 септември]] [[1901]] година од страна на [[Делајл Стјуарт]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 367 е од видот SBbc/P.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 12,3 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13,1 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,5 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 367 има привидни димензии од 2,2' х 1,6'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 19 ч 15 м 33,9 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, -54° 37' 35".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 147°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 367 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 62975. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Телескоп (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Vorontsov-Velyaminov, B.A., and V.P. Arhipova, "Morphological Catalog of Galaxies", Parts I-V. Moscow: Moscow State University, 1962-74. (9,679) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC367 Прегледувач на длабокото небо — IC 367]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC367 Поправени информации за IC 367] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%20367 IC 367] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%20367 IC 367] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Телескоп (соѕвездие)]] f4900arp2yi4c747a5g2vfa5kmkfy2s IC 368 0 1073012 5588932 4883661 2026-07-08T08:20:15Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5588932 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Телескоп (соѕвездие)|Телескоп]] |слика =IC 368 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 368. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=19 ч 15 м 51,8 с |деклинација=-56° 12' 31" |положбен агол=131 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=SB0-a |привиден сјај В=13,7 |привиден сјај Ч=14,3 |површински сјај=13,3 |привидни димензии=1,1' x 0,7' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Делајл Стјуарт]] |датум на откривање=[[16 септември]] [[1901]] |алтернативни ознаки=ESO 184-49, IRAS 19116-5617 }} '''IC 368''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Телескоп (соѕвездие)|Телескоп]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 368 се споменува и како ESO 184-49, IRAS 19116-5617. == Откривање == Објектот е откриен на [[16 септември]] [[1901]] година од страна на [[Делајл Стјуарт]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 368 е од видот SB0-a.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 13,7 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,3 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,3 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 368 има привидни димензии од 1,1' х 0,7'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 19 ч 15 м 51,8 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, -56° 12' 31".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 131°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 368 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 62983. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Телескоп (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Vorontsov-Velyaminov, B.A., and V.P. Arhipova, "Morphological Catalog of Galaxies", Parts I-V. Moscow: Moscow State University, 1962-74. (9,679) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC368 Прегледувач на длабокото небо — IC 368]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC368 Поправени информации за IC 368] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%20368 IC 368] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%20368 IC 368] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Телескоп (соѕвездие)]] ab20gjeashamf6sjr0pjqh9m0ru10ru IC 369 0 1073013 5588933 4883662 2026-07-08T08:20:17Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5588933 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Телескоп (соѕвездие)|Телескоп]] |слика =IC 369 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 369. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=19 ч 19 м 2,7 с |деклинација=-56° 1' 37" |положбен агол=164 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=SBb |привиден сјај В=13,1 |привиден сјај Ч=13,9 |површински сјај=13,3 |привидни димензии=1,4' x 1' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Делајл Стјуарт]] |датум на откривање=[[16 септември]] [[1901]] |алтернативни ознаки=ESO 184-54 }} '''IC 369''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Телескоп (соѕвездие)|Телескоп]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 369 се споменува и како ESO 184-54. == Откривање == Објектот е откриен на [[16 септември]] [[1901]] година од страна на [[Делајл Стјуарт]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 369 е од видот SBb.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 13,1 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13,9 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,3 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 369 има привидни димензии од 1,4' х 1'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 19 ч 19 м 2,7 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, -56° 1' 37".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 164°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 369 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 63056. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Телескоп (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Vorontsov-Velyaminov, B.A., and V.P. Arhipova, "Morphological Catalog of Galaxies", Parts I-V. Moscow: Moscow State University, 1962-74. (9,679) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC369 Прегледувач на длабокото небо — IC 369]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC369 Поправени информации за IC 369] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%20369 IC 369] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%20369 IC 369] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Телескоп (соѕвездие)]] tpebcaquihc7gx1l2jsbtgzk8f6aswm IC 370 0 1073014 5588934 4883668 2026-07-08T08:20:19Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5588934 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Паун (соѕвездие)|Паун]] |слика =IC 370 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 370. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=19 ч 20 м 22,1 с |деклинација=-60° 23' 20" |положбен агол=87 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=SBb |привиден сјај В=11,6 |привиден сјај Ч=12,3 |површински сјај=12,5 |привидни димензии=1,5' x 1' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Делајл Стјуарт]] |датум на откривање=[[13 август]] [[1901]] |алтернативни ознаки=ESO 141-54, IRAS 19159-6028 }} '''IC 370''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Паун (соѕвездие)|Паун]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 370 се споменува и како ESO 141-54, IRAS 19159-6028. == Откривање == Објектот е откриен на [[13 август]] [[1901]] година од страна на [[Делајл Стјуарт]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 370 е од видот SBb.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 11,6 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 12,3 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,5 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 370 има привидни димензии од 1,5' х 1'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 19 ч 20 м 22,1 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, -60° 23' 20".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 87°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 370 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 63081. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Паун (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Vorontsov-Velyaminov, B.A., and V.P. Arhipova, "Morphological Catalog of Galaxies", Parts I-V. Moscow: Moscow State University, 1962-74. (9,679) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC370 Прегледувач на длабокото небо — IC 370]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC370 Поправени информации за IC 370] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%20370 IC 370] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%20370 IC 370] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Паун (соѕвездие)]] 1g7kmag1zaeqjthoj5ex3vv3hsbbyba IC 376 0 1073020 5588939 4883684 2026-07-08T08:23:35Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5588939 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Паун (соѕвездие)|Паун]] |слика =IC 376+377 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 376. Слика создадена од [[Legacy Surveys]] со DR10| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=19 ч 31 м 27,2 с |деклинација=-67° 22' 5" |положбен агол=141 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=SBc |привиден сјај В=14 |привиден сјај Ч=14,7 |површински сјај=13,6 |привидни димензии=1' x 0,8' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Делајл Стјуарт]] |датум на откривање=[[септември]] [[1900]] |алтернативни ознаки=ESO 105-1, AM 1926-672, IRAS 19263-6728 }} '''IC 376''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Паун (соѕвездие)|Паун]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 376 се споменува и како ESO 105-1, AM 1926-672, IRAS 19263-6728. == Откривање == Објектот е откриен во [[септември]] [[1900]] година од страна на [[Делајл Стјуарт]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 376 е од видот SBc.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 14 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,7 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,6 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 376 има привидни димензии од 1' х 0,8'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 19 ч 31 м 27,2 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, -67° 22' 5".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 141°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 376 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 63326. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Паун (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Vorontsov-Velyaminov, B.A., and V.P. Arhipova, "Morphological Catalog of Galaxies", Parts I-V. Moscow: Moscow State University, 1962-74. (9,679) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC376 Прегледувач на длабокото небо — IC 376]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC376 Поправени информации за IC 376] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%20376 IC 376] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%20376 IC 376] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Паун (соѕвездие)]] angxvq6533uv8gsztmtlos2l07dst8d IC 378 0 1073022 5588940 4883689 2026-07-08T08:24:03Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5588940 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Октант (соѕвездие)|Октант]] |слика =IC 376+377+378 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 378. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=19 ч 40 м 6 с |деклинација=-77° 33' 26" |положбен агол=176 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=SBa |привиден сјај В=13,5 |привиден сјај Ч=14,8 |површински сјај=12,8 |привидни димензии=1,5' x 0,4' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Делајл Стјуарт]] |датум на откривање=[[22 септември]] [[1900]] |алтернативни ознаки=ESO 25-13, AM 1932-774 }} '''IC 378''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Октант (соѕвездие)|Октант]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 378 се споменува и како ESO 25-13, AM 1932-774. == Откривање == Објектот е откриен на [[22 септември]] [[1900]] година од страна на [[Делајл Стјуарт]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 378 е од видот SBa.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 13,5 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,8 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,8 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 378 има привидни димензии од 1,5' х 0,4'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 19 ч 40 м 6 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, -77° 33' 26".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 176°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 378 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 63494. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Октант (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC378 Прегледувач на длабокото небо — IC 378]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC378 Поправени информации за IC 378] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%20378 IC 378] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%20378 IC 378] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Октант (соѕвездие)]] stbmr0z69mpsi0tf9858zr5u7mv9yjk IC 379 0 1073023 5588941 4883691 2026-07-08T08:24:06Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5588941 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Паун (соѕвездие)|Паун]] |слика =IC 379 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 379. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=19 ч 34 м 34,8 с |деклинација=-61° 8' 45" |положбен агол=163 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=Sb |привиден сјај В=13 |привиден сјај Ч=13,9 |површински сјај=13,4 |привидни димензии=1,5' x 1,1' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Делајл Стјуарт]] |датум на откривање=[[14 август]] [[1901]] |алтернативни ознаки=ESO 142-21, IRAS 19301-6115 }} '''IC 379''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Паун (соѕвездие)|Паун]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 379 се споменува и како ESO 142-21, IRAS 19301-6115. == Откривање == Објектот е откриен на [[14 август]] [[1901]] година од страна на [[Делајл Стјуарт]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 379 е од видот Sb.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 13 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13,9 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,4 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 379 има привидни димензии од 1,5' х 1,1'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 19 ч 34 м 34,8 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, -61° 8' 45".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 163°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 379 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 63376. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Паун (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Vorontsov-Velyaminov, B.A., and V.P. Arhipova, "Morphological Catalog of Galaxies", Parts I-V. Moscow: Moscow State University, 1962-74. (9,679) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC379 Прегледувач на длабокото небо — IC 379]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC379 Поправени информации за IC 379] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%20379 IC 379] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%20379 IC 379] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Паун (соѕвездие)]] heddysk5z6ahagug3amp9irc5zkjovu IC 388 0 1073031 5588942 4883752 2026-07-08T08:25:24Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5588942 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Телескоп (соѕвездие)|Телескоп]] |слика =IC 388+389 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 388 (десно). Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=19 ч 40 м 26,1 с |деклинација=-55° 51' 27" |положбен агол=156 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=SBbc |привиден сјај В=13,8 |привиден сјај Ч=14,6 |површински сјај=12,8 |привидни димензии=0,9' x 0,5' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Делајл Стјуарт]] |датум на откривање=[[17 септември]] [[1901]] |алтернативни ознаки=ESO 185-8, IRAS 19363-5558 }} '''IC 388''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Телескоп (соѕвездие)|Телескоп]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 388 се споменува и како ESO 185-8, IRAS 19363-5558. == Откривање == Објектот е откриен на [[17 септември]] [[1901]] година од страна на [[Делајл Стјуарт]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 388 е од видот SBbc.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 13,8 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,6 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,8 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 388 има привидни димензии од 0,9' х 0,5'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 19 ч 40 м 26,1 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, -55° 51' 27".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 156°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 388 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 63506. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Телескоп (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Vorontsov-Velyaminov, B.A., and V.P. Arhipova, "Morphological Catalog of Galaxies", Parts I-V. Moscow: Moscow State University, 1962-74. (9,679) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC388 Прегледувач на длабокото небо — IC 388]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC388 Поправени информации за IC 388] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%20388 IC 388] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%20388 IC 388] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Телескоп (соѕвездие)]] 6nhw7mo8ua2b9klyoyot8tpc57f2wqk IC 393 0 1073036 5588943 4883758 2026-07-08T08:25:30Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5588943 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Телескоп (соѕвездие)|Телескоп]] |слика =IC 393 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 393. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=19 ч 44 м 52,2 с |деклинација=-54° 27' 23" |положбен агол=93 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=E-S0 |привиден сјај В=13,8 |привиден сјај Ч=14,8 |површински сјај=13 |привидни димензии=1' x 0,7' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Ројал Харвуд Фрост]] |датум на откривање=[[31 август]] [[1904]] |алтернативни ознаки=ESO 185-12 }} '''IC 393''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Телескоп (соѕвездие)|Телескоп]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 393 се споменува и како ESO 185-12. == Откривање == Објектот е откриен на [[31 август]] [[1904]] година од страна на [[Ројал Харвуд Фрост]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 393 е од видот E-S0.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 13,8 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,8 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 393 има привидни димензии од 1' х 0,7'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 19 ч 44 м 52,2 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, -54° 27' 23".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 93°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 393 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 63609. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Телескоп (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Vorontsov-Velyaminov, B.A., and V.P. Arhipova, "Morphological Catalog of Galaxies", Parts I-V. Moscow: Moscow State University, 1962-74. (9,679) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC393 Прегледувач на длабокото небо — IC 393]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC393 Поправени информации за IC 393] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%20393 IC 393] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%20393 IC 393] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Телескоп (соѕвездие)]] lkginh2hqq2c9d9l7t6g2f0i2gsm4lw IC 407 0 1073049 5588944 4883874 2026-07-08T08:25:33Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5588944 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Телескоп (соѕвездие)|Телескоп]] |слика =IC 407 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 407. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=20 ч 0 м 9,1 с |деклинација=-55° 22' 26" |положбен агол=31 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=SBd |привиден сјај В=14,3 |привиден сјај Ч=14,9 |површински сјај=14,2 |привидни димензии=1,5' x 0,7' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Делајл Стјуарт]] |датум на откривање=[[3 октомври]] [[1901]] |алтернативни ознаки=ESO 185-43, AM 1956-553 }} '''IC 407''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Телескоп (соѕвездие)|Телескоп]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 407 се споменува и како ESO 185-43, AM 1956-553. == Откривање == Објектот е откриен на [[3 октомври]] [[1901]] година од страна на [[Делајл Стјуарт]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 407 е од видот SBd.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 14,3 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,9 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 14,2 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 407 има привидни димензии од 1,5' х 0,7'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 20 ч 0 м 9,1 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, -55° 22' 26".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 31°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 407 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 63956. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Телескоп (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC407 Прегледувач на длабокото небо — IC 407]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC407 Поправени информации за IC 407] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%20407 IC 407] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%20407 IC 407] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Телескоп (соѕвездие)]] 3rdqix4qhb9ze1lzomgd428yleljwhc IC 411 0 1073053 5588945 4883894 2026-07-08T08:26:12Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5588945 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Стрела (соѕвездие)|Стрела]] |слика =IC 411+IC 2121 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 411. Слика создадена од [[Legacy Surveys]] со DR10| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=20 ч 0 м 50,1 с |деклинација=-38° 34' 30" |положбен агол=127 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=E2 |привиден сјај В=11,8 |привиден сјај Ч=13 |површински сјај=13,4 |привидни димензии=2,4' x 2' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Луис Свифт]] |датум на откривање=[[6 јули]] [[1897]] |алтернативни ознаки=ESO 339-23, MCG -6-44-8 }} '''IC 411''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Стрела (соѕвездие)|Стрела]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 411 се споменува и како ESO 339-23, MCG -6-44-8. == Откривање == Објектот е откриен на [[6 јули]] [[1897]] година од страна на [[Луис Свифт]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 411 е од видот E2.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 11,8 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,4 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 411 има привидни димензии од 2,4' х 2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 20 ч 0 м 50,1 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, -38° 34' 30".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 127°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 411 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 63976. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Стрела (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Vorontsov-Velyaminov, B.A., and V.P. Arhipova, "Morphological Catalog of Galaxies", Parts I-V. Moscow: Moscow State University, 1962-74. (9,679) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC411 Прегледувач на длабокото небо — IC 411]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC411 Поправени информации за IC 411] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%20411 IC 411] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%20411 IC 411] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Стрела (соѕвездие)]] 89q7ea71v2a44hl5mazrjqyo45cohzm IC 416 0 1073058 5588946 4883977 2026-07-08T08:26:16Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5588946 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Паун (соѕвездие)|Паун]] |слика =IC 416 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 416. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=20 ч 6 м 11,6 с |деклинација=-60° 12' 40" |положбен агол=29 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=SBab |привиден сјај В=12,7 |привиден сјај Ч=13,4 |површински сјај=13,5 |привидни димензии=1,3' x 1,1' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Делајл Стјуарт]] |датум на откривање=[[15 август]] [[1901]] |алтернативни ознаки=ESO 143-7, FAIR 66, AM 2001-602 }} '''IC 416''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Паун (соѕвездие)|Паун]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 416 се споменува и како ESO 143-7, FAIR 66, AM 2001-602. == Откривање == Објектот е откриен на [[15 август]] [[1901]] година од страна на [[Делајл Стјуарт]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 416 е од видот SBab.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 12,7 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 13,4 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,5 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 416 има привидни димензии од 1,3' х 1,1'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 20 ч 6 м 11,6 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, -60° 12' 40".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 29°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 416 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 64096. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Паун (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Corwin, Harold G., Jr., A. de Vaucouleurs, and G. de Vaucouleurs, "Southern Galaxy Catalogue", Austin, Texas: University of Texas (Catalog) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC416 Прегледувач на длабокото небо — IC 416]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC416 Поправени информации за IC 416] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%20416 IC 416] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%20416 IC 416] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Паун (соѕвездие)]] tq778sh3pem4avz6jp4f10wq8k7wso4 IC 422 0 1073064 5588947 4884053 2026-07-08T08:28:13Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5588947 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Телескоп (соѕвездие)|Телескоп]] |слика =IC 422 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 422. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=20 ч 7 м 31,8 с |деклинација=-53° 8' 34" |положбен агол=84 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=E3 |привиден сјај В=13,9 |привиден сјај Ч=15 |површински сјај=12,9 |привидни димензии=0,8' x 0,6' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Ројал Харвуд Фрост]] |датум на откривање=[[31 август]] [[1904]] |алтернативни ознаки=ESO 185-69, AM 2011-620 }} '''IC 422''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Телескоп (соѕвездие)|Телескоп]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 422 се споменува и како ESO 185-69, AM 2011-620. == Откривање == Објектот е откриен на [[31 август]] [[1904]] година од страна на [[Ројал Харвуд Фрост]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 422 е од видот E3.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 13,9 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,9 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 422 има привидни димензии од 0,8' х 0,6'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 20 ч 7 м 31,8 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, -53° 8' 34".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 84°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 422 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 64138. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Телескоп (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC422 Прегледувач на длабокото небо — IC 422]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC422 Поправени информации за IC 422] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%20422 IC 422] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%20422 IC 422] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Телескоп (соѕвездие)]] cik6sx5jmjfuh99pevzv72229hqt9sf IC 433 0 1073075 5588948 4884088 2026-07-08T08:28:14Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5588948 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Паун (соѕвездие)|Паун]] |слика =IC 433 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 433. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=20 ч 12 м 27,3 с |деклинација=-56° 49' 34" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=S0 |привиден сјај В=13,7 |привиден сјај Ч=14,8 |површински сјај=13,7 |привидни димензии=1' x 1' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Ројал Харвуд Фрост]] |датум на откривање=[[17 мај]] [[1904]] |алтернативни ознаки=ESO 186-11, AM 2008-565 }} '''IC 433''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Паун (соѕвездие)|Паун]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 433 се споменува и како ESO 186-11, AM 2008-565. == Откривање == Објектот е откриен на [[17 мај]] [[1904]] година од страна на [[Ројал Харвуд Фрост]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 433 е од видот S0.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 13,7 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,8 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,7 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 433 има привидни димензии од 1' х 1'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 20 ч 12 м 27,3 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, -56° 49' 34".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 433 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 64272. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Паун (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Vorontsov-Velyaminov, B.A., and V.P. Arhipova, "Morphological Catalog of Galaxies", Parts I-V. Moscow: Moscow State University, 1962-74. (9,679) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC433 Прегледувач на длабокото небо — IC 433]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC433 Поправени информации за IC 433] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%20433 IC 433] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%20433 IC 433] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Паун (соѕвездие)]] cjqtkjpbpy0rl5hhi4xwpkvdnop7gss IC 445 0 1073086 5588949 4884104 2026-07-08T08:28:18Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5588949 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Паун (соѕвездие)|Паун]] |слика =IC 445 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 445. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=20 ч 23 м 27 с |деклинација=-71° 33' 55" |положбен агол=58 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=SBc |привиден сјај В=13,8 |привиден сјај Ч=14,5 |површински сјај=12,8 |привидни димензии=2,3' x 0,2' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Делајл Стјуарт]] |датум на откривање=[[21 септември]] [[1900]] |алтернативни ознаки=ESO 73-42, FGCE 1459, IRAS 20180-7143 }} '''IC 445''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Паун (соѕвездие)|Паун]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 445 се споменува и како ESO 73-42, FGCE 1459, IRAS 20180-7143. == Откривање == Објектот е откриен на [[21 септември]] [[1900]] година од страна на [[Делајл Стјуарт]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 445 е од видот SBc.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 13,8 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,5 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,8 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 445 има привидни димензии од 2,3' х 0,2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 20 ч 23 м 27 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, -71° 33' 55".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 58°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 445 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 64597. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Паун (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Nilson P.N., Uppsala Ceneral Catalogue of Galaxies. Uppsala: Uppsala Astronomical Observatory, 1973. (15,543) (Catalog) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC445 Прегледувач на длабокото небо — IC 445]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC445 Поправени информации за IC 445] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%20445 IC 445] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%20445 IC 445] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Паун (соѕвездие)]] q9qgf94f7jmzmpk4c2sqnghstv4wmrv IC 450 0 1073091 5588950 4884143 2026-07-08T08:28:35Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5588950 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Телескоп (соѕвездие)|Телескоп]] |слика =IC 450+451 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 450. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=20 ч 26 м 20,2 с |деклинација=-54° 46' 28" |положбен агол=5 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=SB0-a |привиден сјај В=14,3 |привиден сјај Ч=15,2 |површински сјај=13,5 |привидни димензии=1,1' x 0,5' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Ројал Харвуд Фрост]] |датум на откривање=[[17 мај]] [[1904]] |алтернативни ознаки=ESO 186-42, AM 2022-545 }} '''IC 450''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Телескоп (соѕвездие)|Телескоп]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 450 се споменува и како ESO 186-42, AM 2022-545. == Откривање == Објектот е откриен на [[17 мај]] [[1904]] година од страна на [[Ројал Харвуд Фрост]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 450 е од видот SB0-a.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 14,3 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15,2 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,5 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 450 има привидни димензии од 1,1' х 0,5'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 20 ч 26 м 20,2 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, -54° 46' 28".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 5°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 450 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 64681. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Телескоп (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * de Vaucouleurs, G., A. de Vaucouleurs, and H.C. Corvin, Jr., Second Reference Catalogue of Bright Galaxies. Austin, Texas, University of Texas Press, 1976.(118,206) (Catalog) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC450 Прегледувач на длабокото небо — IC 450]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC450 Поправени информации за IC 450] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%20450 IC 450] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%20450 IC 450] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Телескоп (соѕвездие)]] o9dyio4fggmafn2sg7cl6q8brrx1kef IC 451 0 1073092 5588951 4884152 2026-07-08T08:28:41Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5588951 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Телескоп (соѕвездие)|Телескоп]] |слика =IC 450+451 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 451. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=20 ч 26 м 40 с |деклинација=-54° 47' 57" |положбен агол=92 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=S0 |привиден сјај В=13,1 |привиден сјај Ч=14,1 |површински сјај=12,9 |привидни димензии=1,2' x 0,8' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Ројал Харвуд Фрост]] |датум на откривање=[[17 мај]] [[1904]] |алтернативни ознаки=ESO 186-44, AM 2022-545 }} '''IC 451''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Телескоп (соѕвездие)|Телескоп]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 451 се споменува и како ESO 186-44, AM 2022-545. == Откривање == Објектот е откриен на [[17 мај]] [[1904]] година од страна на [[Ројал Харвуд Фрост]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 451 е од видот S0.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 13,1 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,1 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,9 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 451 има привидни димензии од 1,2' х 0,8'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 20 ч 26 м 40 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, -54° 47' 57".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 92°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 451 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 64695. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Телескоп (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * de Vaucouleurs, G., A. de Vaucouleurs, and H.C. Corvin, Jr., Second Reference Catalogue of Bright Galaxies. Austin, Texas, University of Texas Press, 1976.(118,206) (Catalog) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC451 Прегледувач на длабокото небо — IC 451]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC451 Поправени информации за IC 451]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%20451 IC 451] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%20451 IC 451] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Телескоп (соѕвездие)]] 9fldt6yifmkkc1dh1shasakfui0ujvk IC 454 0 1073094 5588953 4884178 2026-07-08T08:29:08Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5588953 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Микроскоп (соѕвездие)|Микроскоп]] |слика =IC 454 Hubble.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 454.| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=20 ч 28 м 33,8 с |деклинација=-36° 1' 38" |положбен агол=19 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=SB0 |привиден сјај В=11,7 |привиден сјај Ч=12,7 |површински сјај=12,8 |привидни димензии=2,4' x 1,3' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Луис Свифт]] |датум на откривање=[[25 јули]] [[1897]] |алтернативни ознаки=MCG -6-45-4, ESO 400-29, AM 2025-361 }} '''IC 454''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Микроскоп (соѕвездие)|Микроскоп]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 454 се споменува и како MCG -6-45-4, ESO 400-29, AM 2025-361. == Откривање == Објектот е откриен на [[25 јули]] [[1897]] година од страна на [[Луис Свифт]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 454 е од видот SB0.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 11,7 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 12,7 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,8 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 454 има привидни димензии од 2,4' х 1,3'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 20 ч 28 м 33,8 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, -36° 1' 38".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 19°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 454 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 64772. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Микроскоп (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC454 Прегледувач на длабокото небо — IC 454]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC454 Поправени информации за IC 454] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%20454 IC 454] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%20454 IC 454] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Микроскоп (соѕвездие)]] 0iai4rovdezb1dfasa6a0sbyjk4chj5 IC 927 0 1073619 5588961 4885753 2026-07-08T08:32:18Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5588961 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Пегаз (соѕвездие)|Пегаз]] |слика =IC 920+924+927 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксиите IC 920, IC 924 и IC 927 | |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=22 ч 3 м 35,1 с |деклинација=+15° 6' 26" |положбен агол=105 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=E1 |привиден сјај В=13,7 |привиден сјај Ч=14,7 |површински сјај=13,8 |привидни димензии=1' x 0,9' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Труман Хенри Сафорд]] |датум на откривање=[[14 септември]] [[1866]] |алтернативни ознаки=UGC 11889, MCG 2-56-10, CGCG 428-25, NPM1G +14.0536 }} '''IC 927''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Пегаз (соѕвездие)|Пегаз]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 927 се споменува и како UGC 11889, MCG 2-56-10, CGCG 428-25, NPM1G +14.0536. == Откривање == Објектот е откриен на [[14 септември]] [[1866]] година од страна на [[Труман Хенри Сафорд]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 927 е од видот E1.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 13,7 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,7 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,8 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 927 има привидни димензии од 1' х 0,9'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 22 ч 3 м 35,1 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +15° 6' 26".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 105°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 927 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 67948. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Пегаз (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC927 Прегледувач на длабокото небо — IC 927]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC927 Поправени информации за IC 927] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%20927 IC 927] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%20927 IC 927] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Пегаз (соѕвездие)]] 15utfedzzwsu3yisla5wipzirljnz8y IC 1002 0 1073774 5588978 4880866 2026-07-08T08:49:46Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5588978 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Кит (соѕвездие)|Кит]] |слика =IC 1001+1002 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1002. Слика создадена од [[Legacy Surveys]] со DR10| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=1 ч 19 м 2,2 с |деклинација=-17° 3' 40" |положбен агол=170 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=Sb |привиден сјај В=13,2 |привиден сјај Ч=14 |површински сјај=12,8 |привидни димензии=1,3' x 0,6' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Луис Свифт]] |датум на откривање=[[18 декември]] [[1895]] |алтернативни ознаки=IC 93, MCG -3-4-43, IRAS 01165-1719 }} '''IC 1002''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Кит (соѕвездие)|Кит]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1002 се споменува и како IC 93, MCG -3-4-43, IRAS 01165-1719. == Откривање == Објектот е откриен на [[18 декември]] [[1895]] година од страна на [[Луис Свифт]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1002 е од видот Sb.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 13,2 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,8 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1002 има привидни димензии од 1,3' х 0,6'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 1 ч 19 м 2,2 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, -17° 3' 40".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 170°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1002 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 4724. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Кит (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1002 Прегледувач на длабокото небо — IC 1002]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1002 Поправени информации за IC 1002] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201002 IC 1002] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201002 IC 1002] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Кит (соѕвездие)]] 3h5zu9m7ca10mucc9of92cgoqu43rep IC 1023 0 1073794 5588979 4880895 2026-07-08T08:49:49Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5588979 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Печка (соѕвездие)|Печка]] |слика =IC 1023 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1023. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=1 ч 48 м 51,6 с |деклинација=-30° 5' 11" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=*2 |привиден сјај В= |привиден сјај Ч= |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Луис Свифт]] |датум на откривање=[[6 септември]] [[1897]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1023''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Печка (соѕвездие)|Печка]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[6 септември]] [[1897]] година од страна на [[Луис Свифт]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1023 е од видот *2.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 1 ч 48 м 51,6 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, -30° 5' 11".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1023 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Печка (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1023 Прегледувач на длабокото небо — IC 1023]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1023 Поправени информации за IC 1023] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201023 IC 1023] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201023 IC 1023] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Печка (соѕвездие)]] pvjqxns9sv146iok0ys3syhn53g8z2n IC 1046 0 1073816 5588980 4880932 2026-07-08T08:49:51Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5588980 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Овен (соѕвездие)|Овен]] |слика =IC 1046 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1046. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=2 ч 29 м 34,9 с |деклинација=+22° 56' 38"" |положбен агол=135 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=E3 |привиден сјај В=15,1 |привиден сјај Ч=16,1 |површински сјај=14 |привидни димензии=0,7' x 0,5' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Стефан Жавел]] |датум на откривање=[[16 јануари]] [[1896]] |алтернативни ознаки=NPM1G +22.0100 }} '''IC 1046''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Овен (соѕвездие)|Овен]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1046 се споменува и како NPM1G +22.0100. == Откривање == Објектот е откриен на [[16 јануари]] [[1896]] година од страна на [[Стефан Жавел]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1046 е од видот E3.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15,1 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16,1 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 14 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1046 има привидни димензии од 0,7' х 0,5'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 2 ч 29 м 34,9 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +22° 56' 38"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 135°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1046 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 95515. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Овен (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Vorontsov-Velyaminov, B.A., and V.P. Arhipova, ""Morphological Catalog of Galaxies"", Parts I-V. Moscow: Moscow State University, 1962-74. (9,679) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1046 Прегледувач на длабокото небо — IC 1046]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1046 Поправени информации за IC 1046] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201046 IC 1046] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201046 IC 1046] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Овен (соѕвездие)]] f822lmvp7cuoos6ee7kzsfinv401jde IC 1077 0 1073847 5588981 4880975 2026-07-08T08:49:54Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5588981 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Часовник (соѕвездие)|Часовник]] |слика =IC 1077 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1077. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=3 ч 19 м 51,8 с |деклинација=-50° 41' 31"" |положбен агол=82 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=SB? R |привиден сјај В=15,4 |привиден сјај Ч=16,2 |површински сјај=13,9 |привидни димензии=0,6' x 0,5' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Делајл Стјуарт]] |датум на откривање=[[14 октомври]] [[1898]] |алтернативни ознаки=ESO 200-5 }} '''IC 1077''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Часовник (соѕвездие)|Часовник]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1077 се споменува и како ESO 200-5. == Откривање == Објектот е откриен на [[14 октомври]] [[1898]] година од страна на [[Делајл Стјуарт]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1077 е од видот SB? R.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15,4 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16,2 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,9 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1077 има привидни димензии од 0,6' х 0,5'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 3 ч 19 м 51,8 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, -50° 41' 31"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 82°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1077 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 12435. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Часовник (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Corwin, Harold G., Jr., A. de Vaucouleurs, and G. de Vaucouleurs, "Southern Galaxy Catalogue", Austin, Texas: University of Texas == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1077 Прегледувач на длабокото небо — IC 1077]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1077 Поправени информации за IC 1077] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201077 IC 1077] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201077 IC 1077] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Часовник (соѕвездие)]] p4zrtraab8g07gdhld5ul5cdefxo8zw IC 1083 0 1073853 5588982 4880984 2026-07-08T08:49:57Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5588982 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Часовник (соѕвездие)|Часовник]] |слика =IC 1083 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1083. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=3 ч 24 м 53 с |деклинација=-50° 33' 20"" |положбен агол=91 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=S+S |привиден сјај В=16,1 |привиден сјај Ч=17,5 |површински сјај=14 |привидни димензии=0,5' x 0,2' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Делајл Стјуарт]] |датум на откривање=[[14 октомври]] [[1898]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1083''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Часовник (соѕвездие)|Часовник]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[14 октомври]] [[1898]] година од страна на [[Делајл Стјуарт]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1083 е од видот S+S.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 16,1 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 17,5 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 14 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1083 има привидни димензии од 0,5' х 0,2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 3 ч 24 м 53 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, -50° 33' 20"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 91°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1083 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 465294. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Часовник (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Vorontsov-Velyaminov, B.A., and V.P. Arhipova, ""Morphological Catalog of Galaxies"", Parts I-V. Moscow: Moscow State University, 1962-74. (9,679) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1083 Прегледувач на длабокото небо — IC 1083]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1083 Поправени информации за IC 1083] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201083 IC 1083] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201083 IC 1083] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Часовник (соѕвездие)]] 0hzzy96ox6kx6gfxjqrbouqwc1h7udh IC 1091 0 1073861 5588983 4880997 2026-07-08T08:49:59Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5588983 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Часовник (соѕвездие)|Часовник]] |слика =IC 1091 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1091. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=3 ч 26 м 27,9 с |деклинација=-51° 19' 23"" |положбен агол=153 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=S |привиден сјај В=15,2 |привиден сјај Ч=16 |површински сјај=12,9 |привидни димензии=0,7' x 0,2' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Делајл Стјуарт]] |датум на откривање=[[14 октомври]] [[1898]] |алтернативни ознаки=ESO 200-24 }} '''IC 1091''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Часовник (соѕвездие)|Часовник]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1091 се споменува и како ESO 200-24. == Откривање == Објектот е откриен на [[14 октомври]] [[1898]] година од страна на [[Делајл Стјуарт]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1091 е од видот S.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15,2 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,9 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1091 има привидни димензии од 0,7' х 0,2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 3 ч 26 м 27,9 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, -51° 19' 23"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 153°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1091 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 12847. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Часовник (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * de Vaucouleurs, G., A. de Vaucouleurs, and H.C. Corvin, Jr., Second Reference Catalogue of Bright Galaxies. Austin, Texas, University of Texas Press, 1976.(118,206) (Catalog) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1091 Прегледувач на длабокото небо — IC 1091]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1091 Поправени информации за IC 1091] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201091 IC 1091] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201091 IC 1091] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Часовник (соѕвездие)]] 8iifcs6bl0f18lyltexv1nguud5ufy2 IC 1110 0 1073878 5588985 4881030 2026-07-08T08:52:05Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5588985 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Часовник (соѕвездие)|Часовник]] |слика =IC 1110 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1110. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=3 ч 35 м 57,5 с |деклинација=-52° 39' 0"" |положбен агол=173 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=S? |привиден сјај В=15,1 |привиден сјај Ч=15,9 |површински сјај=13,3 |привидни димензии=0,7' x 0,3' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Делајл Стјуарт]] |датум на откривање=[[14 октомври]] [[1898]] |алтернативни ознаки=ESO 156-1, FAIR 388 }} '''IC 1110''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Часовник (соѕвездие)|Часовник]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1110 се споменува и како ESO 156-1, FAIR 388. == Откривање == Објектот е откриен на [[14 октомври]] [[1898]] година од страна на [[Делајл Стјуарт]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1110 е од видот S?.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15,1 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15,9 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,3 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1110 има привидни димензии од 0,7' х 0,3'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 3 ч 35 м 57,5 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, -52° 39' 0"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 173°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1110 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 13295. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Часовник (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Nilson P.N., Uppsala Ceneral Catalogue of Galaxies. Uppsala: Uppsala Astronomical Observatory, 1973. (15,543) (Catalog) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1110 Прегледувач на длабокото небо — IC 1110]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1110 Поправени информации за IC 1110] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201110 IC 1110] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201110 IC 1110] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Часовник (соѕвездие)]] 9vo03b6nx3sderjc9iv97la28q2tibl IC 1145 0 1073914 5588986 4881088 2026-07-08T08:52:07Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5588986 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Златна Рипка (соѕвездие)|Златна Рипка]] |слика =IC 1145 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1145. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=4 ч 15 м 48 с |деклинација=-49° 22' 8" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=NF |привиден сјај В= |привиден сјај Ч= |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Делајл Стјуарт]] |датум на откривање=[[декември]] [[1899]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1145''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Златна Рипка (соѕвездие)|Златна Рипка]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен во [[декември]] [[1899]] година од страна на [[Делајл Стјуарт]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1145 е од видот NF.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 4 ч 15 м 48 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, -49° 22' 8".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1145 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Златна Рипка (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1145 Прегледувач на длабокото небо — IC 1145]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1145 Поправени информации за IC 1145] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201145 IC 1145] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201145 IC 1145] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Златна Рипка (соѕвездие)]] ei74xe8ftptvg2ad2vv78u47oopqkz3 IC 1188 0 1073957 5588987 4881203 2026-07-08T08:52:09Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5588987 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Кобилица (соѕвездие)|Кобилица]] |слика =IC 1188 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1188. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=7 ч 28 м 27 с |деклинација=-51° 15' 24" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=NF |привиден сјај В= |привиден сјај Ч= |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Делајл Стјуарт]] |датум на откривање= [[1900]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1188''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Кобилица (соѕвездие)|Кобилица]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен во [[1900]] година од страна на [[Делајл Стјуарт]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1188 е од видот NF.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 7 ч 28 м 27 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, -51° 15' 24".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1188 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Кобилица (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dixon, R.S., and George Sonneborn, "A Master List of Nonstellar Optical Astronomical Objects (MOL)". Columbus, Ohio, Ohio State University Press, 1980. (0,526) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1188 Прегледувач на длабокото небо — IC 1188]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1188 Поправени информации за IC 1188] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201188 IC 1188] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201188 IC 1188] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Кобилица (соѕвездие)]] n33jwe4j37fl8oqlj1oo1ucgse9eu1j IC 1297 0 1074066 5588989 4921350 2026-07-08T08:56:10Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5588989 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Крма (соѕвездие)|Крма]] |слика =IC 1297 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1297. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=8 ч 26 м 27,7 с |деклинација=-13° 17' 36"" |положбен агол=144 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=Sa |привиден сјај В=13,7 |привиден сјај Ч=14,6 |површински сјај=13 |привидни димензии=1' x 0,6' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Херберт Хоу]] |датум на откривање=[[22 февруари]] [[1898]] |алтернативни ознаки=MCG -2-22-16 }} '''IC 1297''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Крма (соѕвездие)|Крма]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1297 се споменува и како MCG -2-22-16. == Откривање == Објектот е откриен на [[22 февруари]] [[1898]] година од страна на [[Херберт Хоу]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1297 е од видот Sa.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 13,7 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,6 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1297 има привидни димензии од 1' х 0,6'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 8 ч 26 м 27,7 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, -13° 17' 36"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 144°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1297 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 23683. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Крма (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Hirshfeld, Alan, and Roger W. Sinnott, eds., Sky Catalogue 2000.0, Sky Publishing Corp. and Cambridge University Press, 1985. (3098,238) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1297 Прегледувач на длабокото небо — IC 1297]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1297 Поправени информации за IC 1297] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201297 IC 1297] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201297 IC 1297] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Крма (соѕвездие)]] ll6desza28e8n395uuyv59n9zzqysjn IC 1309 0 1074078 5588990 4881763 2026-07-08T08:59:39Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5588990 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Рис (соѕвездие)|Рис]] |слика =IC 1309 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1309. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=9 ч 18 м 59,4 с |деклинација=+34° 51' 46"" |положбен агол=100 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=E3 |привиден сјај В=14,7 |привиден сјај Ч=15,7 |површински сјај=12,5 |привидни димензии=0,4' x 0,3' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Стефан Жавел]] |датум на откривање=[[25 април]] [[1903]] |алтернативни ознаки=NPM1G +35.0157 }} '''IC 1309''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Рис (соѕвездие)|Рис]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1309 се споменува и како NPM1G +35.0157. == Откривање == Објектот е откриен на [[25 април]] [[1903]] година од страна на [[Стефан Жавел]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1309 е од видот E3.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 14,7 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15,7 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,5 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1309 има привидни димензии од 0,4' х 0,3'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 9 ч 18 м 59,4 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +34° 51' 46"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 100°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1309 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 2055725. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Рис (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Corwin, Harold G., Jr., A. de Vaucouleurs, and G. de Vaucouleurs, "Southern Galaxy Catalogue", Austin, Texas: University of Texas == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1309 Прегледувач на длабокото небо — IC 1309]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1309 Поправени информации за IC 1309] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201309 IC 1309] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201309 IC 1309] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Рис (соѕвездие)]] c8moubyvkv9hzk7opxqwmwgztldoyoa IC 1319 0 1074088 5588991 4881787 2026-07-08T08:59:41Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5588991 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Водна Змија (соѕвездие)|Водна Змија]] |слика =IC 1319 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1319. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=9 ч 36 м 5,8 с |деклинација=-12° 26' 12"" |положбен агол=25 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=SBbc |привиден сјај В=12,1 |привиден сјај Ч=12,9 |површински сјај=12,7 |привидни димензии=1,5' x 1,4' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Луис Свифт]] |датум на откривање=[[20 февруари]] [[1898]] |алтернативни ознаки=NGC 2947, IC 547, MCG -2-25-4, IRAS 09336-1212 }} '''IC 1319''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Водна Змија (соѕвездие)|Водна Змија]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1319 се споменува и како NGC 2947, IC 547, MCG -2-25-4, IRAS 09336-1212. == Откривање == Објектот е откриен на [[20 февруари]] [[1898]] година од страна на [[Луис Свифт]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1319 е од видот SBbc.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 12,1 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 12,9 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,7 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1319 има привидни димензии од 1,5' х 1,4'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 9 ч 36 м 5,8 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, -12° 26' 12"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 25°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1319 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 27309. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Водна Змија (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Vorontsov-Velyaminov, B.A., and V.P. Arhipova, ""Morphological Catalog of Galaxies"", Parts I-V. Moscow: Moscow State University, 1962-74. (9,679) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1319 Прегледувач на длабокото небо — IC 1319]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1319 Поправени информации за IC 1319] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201319 IC 1319] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201319 IC 1319] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Водна Змија (соѕвездие)]] 7mss301karcxyghugy6m1ivoo3mmydu IC 1324 0 1074093 5588992 4881809 2026-07-08T08:59:43Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5588992 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Кобилица (соѕвездие)|Кобилица]] |слика =IC 1324 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1324. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=9 ч 38 м 33 с |деклинација=-69° 5' 6" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=NF |привиден сјај В= |привиден сјај Ч= |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Делајл Стјуарт]] |датум на откривање=[[23 март]] [[1901]] |алтернативни ознаки=ESO 61-?12 }} '''IC 1324''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Кобилица (соѕвездие)|Кобилица]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1324 се споменува и како ESO 61-?12. == Откривање == Објектот е откриен на [[23 март]] [[1901]] година од страна на [[Делајл Стјуарт]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1324 е од видот NF.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 9 ч 38 м 33 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, -69° 5' 6".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1324 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Кобилица (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1324 Прегледувач на длабокото небо — IC 1324]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1324 Поправени информации за IC 1324] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201324 IC 1324] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201324 IC 1324] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Кобилица (соѕвездие)]] mcj12osn9msug1gekm0belzfvu67fxi IC 1328 0 1074097 5588993 4881833 2026-07-08T08:59:45Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5588993 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Мал Лав (соѕвездие)|Мал Лав]] |слика =IC 1328 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1328. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=10 ч 7 м 50,5 с |деклинација=+34° 18' 55"" |положбен агол=177 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=SBc |привиден сјај В=13,9 |привиден сјај Ч=14,6 |површински сјај=13,4 |привидни димензии=0,9' x 0,8' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Стефан Жавел]] |датум на откривање=[[12 мај]] [[1896]] |алтернативни ознаки=MCG 6-22-76, CGCG 182-76, KARA 399, KUG 1004+345 }} '''IC 1328''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Мал Лав (соѕвездие)|Мал Лав]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1328 се споменува и како MCG 6-22-76, CGCG 182-76, KARA 399, KUG 1004+345. == Откривање == Објектот е откриен на [[12 мај]] [[1896]] година од страна на [[Стефан Жавел]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1328 е од видот SBc.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 13,9 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,6 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,4 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1328 има привидни димензии од 0,9' х 0,8'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 10 ч 7 м 50,5 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +34° 18' 55"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 177°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1328 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 29453. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Мал Лав (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Vorontsov-Velyaminov, B.A., and V.P. Arhipova, ""Morphological Catalog of Galaxies"", Parts I-V. Moscow: Moscow State University, 1962-74. (9,679) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1328 Прегледувач на длабокото небо — IC 1328]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1328 Поправени информации за IC 1328] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201328 IC 1328] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201328 IC 1328] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Мал Лав (соѕвездие)]] artifieyq8iobg8ox3uaoxg3myp8l2m IC 1331 0 1074100 5588994 4881843 2026-07-08T08:59:49Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5588994 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Мал Лав (соѕвездие)|Мал Лав]] |слика =IC 1331 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1331. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=10 ч 10 м 4,5 с |деклинација=+36° 30' 11"" |положбен агол=125 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=S |привиден сјај В=14,9 |привиден сјај Ч=15,7 |површински сјај=12 |привидни димензии=0,4' x 0,2' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Стефан Жавел]] |датум на откривање=[[13 мај]] [[1896]] |алтернативни ознаки=CGCG 182-80, CGCG 183-1 }} '''IC 1331''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Мал Лав (соѕвездие)|Мал Лав]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1331 се споменува и како CGCG 182-80, CGCG 183-1. == Откривање == Објектот е откриен на [[13 мај]] [[1896]] година од страна на [[Стефан Жавел]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1331 е од видот S.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 14,9 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15,7 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1331 има привидни димензии од 0,4' х 0,2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 10 ч 10 м 4,5 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +36° 30' 11"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 125°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1331 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 29582. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Мал Лав (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Vorontsov-Velyaminov, B.A., and V.P. Arhipova, ""Morphological Catalog of Galaxies"", Parts I-V. Moscow: Moscow State University, 1962-74. (9,679) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1331 Прегледувач на длабокото небо — IC 1331]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1331 Поправени информации за IC 1331] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201331 IC 1331] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201331 IC 1331] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Мал Лав (соѕвездие)]] fasmgq078t5ob93r3erljfdaljq4w60 IC 1359 0 1074128 5588995 4881917 2026-07-08T08:59:51Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5588995 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Лав (соѕвездие)|Лав]] |слика =IC 1359 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1359. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=11 ч 14 м 29,8 с |деклинација=+10° 46' 8"" |положбен агол=90 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=S |привиден сјај В=15,2 |привиден сјај Ч=16 |површински сјај=12,3 |привидни димензии=0,4' x 0,2' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 март]] [[1906]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1359''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Лав (соѕвездие)|Лав]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 март]] [[1906]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1359 е од видот S.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15,2 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,3 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1359 има привидни димензии од 0,4' х 0,2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 11 ч 14 м 29,8 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +10° 46' 8"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 90°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1359 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Лав (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Nilson P.N., Uppsala Ceneral Catalogue of Galaxies. Uppsala: Uppsala Astronomical Observatory, 1973. (15,543) (Catalog) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1359 Прегледувач на длабокото небо — IC 1359]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1359 Поправени информации за IC 1359] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201359 IC 1359] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201359 IC 1359] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Лав (соѕвездие)]] d5dcwunvekud7bcjkv9xdc294jtxu1x IC 1369 0 1074138 5588996 4921355 2026-07-08T09:00:27Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5588996 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Лав (соѕвездие)|Лав]] |слика =IC 1369.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1369. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=11 ч 15 м 8,7 с |деклинација=+13° 41' 41"" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=E0 |привиден сјај В=15,2 |привиден сјај Ч=16,2 |површински сјај=12,7 |привидни димензии=0,3' x 0,3' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 март]] [[1906]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1369''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Лав (соѕвездие)|Лав]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 март]] [[1906]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1369 е од видот E0.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15,2 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16,2 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,7 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1369 има привидни димензии од 0,3' х 0,3'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 11 ч 15 м 8,7 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +13° 41' 41"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1369 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Лав (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Hirshfeld, Alan, and Roger W. Sinnott, eds., Sky Catalogue 2000.0, Sky Publishing Corp. and Cambridge University Press, 1985. (3098,238) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1369 Прегледувач на длабокото небо — IC 1369]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1369 Поправени информации за IC 1369] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201369 IC 1369] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201369 IC 1369] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Лав (соѕвездие)]] 1tlithbvfrspud4lm61zl75wy19me0e IC 1407 0 1074176 5588997 5577240 2026-07-08T09:04:17Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5588997 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Лав (соѕвездие)|Лав]] |слика =IC 1407 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1407. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=11 ч 18 м 52,7 с |деклинација=+9° 37' 38"" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=E0 |привиден сјај В=15,7 |привиден сјај Ч=16,7 |површински сјај=12,3 |привидни димензии=0,2' x 0,2' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 март]] [[1906]] |алтернативни ознаки=NPM1G +09.0251 }} '''IC 1407''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Лав (соѕвездие)|Лав]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1407 се споменува и како NPM1G +09.0251. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 март]] [[1906]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1407 е од видот E0.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15,7 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16,7 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,3 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1407 има привидни димензии од 0,2' х 0,2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 11 ч 18 м 52,7 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +9° 37' 38"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1407 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 3091441. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Лав (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Zwicky, F., E. Herzog, and P. Wild, ""Catalogue of Galaxies and Clusters of Galaxies"", Vol.I. Pasadena, Calif., California Institute of Technology, 1961. Also, successive volumes through 1968. (1,380) (Catalog) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1407 Прегледувач на длабокото небо — IC 1407]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1407 Поправени информации за IC 1407] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201407 IC 1407] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201407 IC 1407]{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Лав (соѕвездие)]] 8hjdjb9pcfia2qm3l6rvy5vrky8qp91 IC 1417 0 1074186 5588998 4882034 2026-07-08T09:04:19Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5588998 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Лав (соѕвездие)|Лав]] |слика =IC 1417 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1417. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=11 ч 19 м 57,4 с |деклинација=+13° 25' 47"" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=E0 |привиден сјај В=16,6 |привиден сјај Ч=17,6 |површински сјај=14,7 |привидни димензии=0,4' x 0,4' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 март]] [[1906]] |алтернативни ознаки=NPM1G +13.0268 }} '''IC 1417''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Лав (соѕвездие)|Лав]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1417 се споменува и како NPM1G +13.0268. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 март]] [[1906]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1417 е од видот E0.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 16,6 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 17,6 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 14,7 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1417 има привидни димензии од 0,4' х 0,4'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 11 ч 19 м 57,4 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +13° 25' 47"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1417 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 1430824. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Лав (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * de Vaucouleurs, G., A. de Vaucouleurs, and H.C. Corvin, Jr., Second Reference Catalogue of Bright Galaxies. Austin, Texas, University of Texas Press, 1976.(118,206) (Catalog) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1417 Прегледувач на длабокото небо — IC 1417]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1417 Поправени информации за IC 1417] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201417 IC 1417] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201417 IC 1417] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Лав (соѕвездие)]] plrm85l5xup8i2t2ws19ddhdnij04yo IC 1431 0 1074200 5588999 4882055 2026-07-08T09:04:22Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5588999 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Лав (соѕвездие)|Лав]] |слика =IC 1431 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1431. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=11 ч 21 м 39,9 с |деклинација=+8° 48' 16" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=* |привиден сјај В= |привиден сјај Ч= |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 март]] [[1906]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1431''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Лав (соѕвездие)|Лав]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 март]] [[1906]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1431 е од видот *.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 11 ч 21 м 39,9 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +8° 48' 16".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1431 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Лав (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Skiff, Brian, private communication of February 27, 1988. (93,36) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1431 Прегледувач на длабокото небо — IC 1431]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1431 Поправени информации за IC 1431] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201431 IC 1431] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201431 IC 1431] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Лав (соѕвездие)]] cx6lp9bs5gdtft5jd1o8mo9pai3nd71 IC 1433 0 1074202 5589000 5577291 2026-07-08T09:04:24Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589000 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Лав (соѕвездие)|Лав]] |слика =IC 1433 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1433. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=11 ч 21 м 50,7 с |деклинација=+9° 39' 30"" |положбен агол=45 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=S |привиден сјај В=15,7 |привиден сјај Ч=16,5 |површински сјај=11,7 |привидни димензии=0,3' x 0,1' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 март]] [[1906]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1433''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Лав (соѕвездие)|Лав]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 март]] [[1906]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1433 е од видот S.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15,7 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16,5 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 11,7 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1433 има привидни димензии од 0,3' х 0,1'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 11 ч 21 м 50,7 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +9° 39' 30"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 45°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1433 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 1368199. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Лав (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Vorontsov-Velyaminov, B.A., and V.P. Arhipova, ""Morphological Catalog of Galaxies"", Parts I-V. Moscow: Moscow State University, 1962-74. (9,679) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1433 Прегледувач на длабокото небо — IC 1433]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1433 Поправени информации за IC 1433] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201433 IC 1433] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201433 IC 1433]{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Лав (соѕвездие)]] q3e29mmeiuqlwjjepxytntfqa3urvdk IC 1434 0 1074203 5589001 4921357 2026-07-08T09:04:58Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589001 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Лав (соѕвездие)|Лав]] |слика =IC 1434.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1434| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=11 ч 21 м 59,7 с |деклинација=+9° 52' 40"" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=C |привиден сјај В=15 |привиден сјај Ч=16 |површински сјај=11,4 |привидни димензии=0,2' x 0,2' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 март]] [[1906]] |алтернативни ознаки=very compact gxy or * }} '''IC 1434''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Лав (соѕвездие)|Лав]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1434 се споменува и како very compact gxy or *. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 март]] [[1906]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1434 е од видот C.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 11,4 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1434 има привидни димензии од 0,2' х 0,2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 11 ч 21 м 59,7 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +9° 52' 40"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1434 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Лав (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Hirshfeld, Alan, and Roger W. Sinnott, eds., Sky Catalogue 2000.0, Sky Publishing Corp. and Cambridge University Press, 1985. (3098,238) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1434 Прегледувач на длабокото небо — IC 1434]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1434 Поправени информации за IC 1434] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201434 IC 1434] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201434 IC 1434] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Лав (соѕвездие)]] clu9gq4v6j976ytlrzpdvnd3e6y8qk1 IC 1436 0 1074205 5589002 4882066 2026-07-08T09:05:04Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589002 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Лав (соѕвездие)|Лав]] |слика =IC 1436 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1436. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=11 ч 22 м 13,2 с |деклинација=+24° 19' 2"" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=E0 |привиден сјај В=14,1 |привиден сјај Ч=15,1 |површински сјај=12,2 |привидни димензии=0,4' x 0,4' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Гијом Бигурдан]] |датум на откривање=[[24 април]] [[1897]] |алтернативни ознаки=MCG 4-27-27, CGCG 126-41, HCG 51E, ARAK 290 }} '''IC 1436''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Лав (соѕвездие)|Лав]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1436 се споменува и како MCG 4-27-27, CGCG 126-41, HCG 51E, ARAK 290. == Откривање == Објектот е откриен на [[24 април]] [[1897]] година од страна на [[Гијом Бигурдан]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1436 е од видот E0.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 14,1 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15,1 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,2 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1436 има привидни димензии од 0,4' х 0,4'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 11 ч 22 м 13,2 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +24° 19' 2"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1436 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 34881. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Лав (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Vorontsov-Velyaminov, B.A., and V.P. Arhipova, ""Morphological Catalog of Galaxies"", Parts I-V. Moscow: Moscow State University, 1962-74. (9,679) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1436 Прегледувач на длабокото небо — IC 1436]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1436 Поправени информации за IC 1436] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201436 IC 1436] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201436 IC 1436] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Лав (соѕвездие)]] 6een2wa2yz1bbq56acdwbduxbfwttn8 IC 1453 0 1074222 5589003 4882109 2026-07-08T09:05:06Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589003 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Лав (соѕвездие)|Лав]] |слика =IC 1453 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1453. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=11 ч 22 м 53,5 с |деклинација=+8° 53' 4"" |положбен агол=165 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=S |привиден сјај В=15,8 |привиден сјај Ч=16,6 |површински сјај=13,2 |привидни димензии=0,5' x 0,2' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 март]] [[1906]] |алтернативни ознаки=NPM1G +09.0255 }} '''IC 1453''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Лав (соѕвездие)|Лав]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1453 се споменува и како NPM1G +09.0255. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 март]] [[1906]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1453 е од видот S.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15,8 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16,6 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,2 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1453 има привидни димензии од 0,5' х 0,2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 11 ч 22 м 53,5 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +8° 53' 4"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 165°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1453 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 3091445. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Лав (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Vorontsov-Velyaminov, B.A., and V.P. Arhipova, ""Morphological Catalog of Galaxies"", Parts I-V. Moscow: Moscow State University, 1962-74. (9,679) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1453 Прегледувач на длабокото небо — IC 1453]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1453 Поправени информации за IC 1453] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201453 IC 1453] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201453 IC 1453] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Лав (соѕвездие)]] j48n3bhvs8q9z9n8ozmmd6hy121sqb6 IC 1464 0 1074234 5589004 5577310 2026-07-08T09:05:09Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589004 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Лав (соѕвездие)|Лав]] |слика =IC 1464 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1464. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=11 ч 24 м 21 с |деклинација=+11° 42' 23" |положбен агол=140 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=S |привиден сјај В=16,3 |привиден сјај Ч=17,1 |површински сјај=13,8 |привидни димензии=0,4' x 0,3' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 март]] [[1906]] |алтернативни ознаки=NPM1G +11.0276 }} '''IC 1464''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Лав (соѕвездие)|Лав]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1464 се споменува и како NPM1G +11.0276. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 март]] [[1906]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1464 е од видот S.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 16,3 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 17,1 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,8 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1464 има привидни димензии од 0,4' х 0,3'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 11 ч 24 м 21 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +11° 42' 23".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 140°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1464 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 3091132. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Лав (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1464 Прегледувач на длабокото небо — IC 1464]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1464 Поправени информации за IC 1464] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201464 IC 1464] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201464 IC 1464]{{Мртва_врска|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Лав (соѕвездие)]] 62rrlpvyobmamv97xenwgfdbyhhzkzb IC 1471 0 1074241 5589005 4882135 2026-07-08T09:05:11Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589005 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Лав (соѕвездие)|Лав]] |слика =IC 1471 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1471. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=11 ч 25 м 17 с |деклинација=+11° 31' 47"" |положбен агол=45 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=S |привиден сјај В=16,2 |привиден сјај Ч=17 |површински сјај=11,8 |привидни димензии=0,2' x 0,1' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 март]] [[1906]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1471''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Лав (соѕвездие)|Лав]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 март]] [[1906]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1471 е од видот S.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 16,2 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 17 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 11,8 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1471 има привидни димензии од 0,2' х 0,1'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 11 ч 25 м 17 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +11° 31' 47"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 45°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1471 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 1394989. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Лав (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Vorontsov-Velyaminov, B.A., and V.P. Arhipova, ""Morphological Catalog of Galaxies"", Parts I-V. Moscow: Moscow State University, 1962-74. (9,679) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1471 Прегледувач на длабокото небо — IC 1471]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1471 Поправени информации за IC 1471] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201471 IC 1471] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201471 IC 1471] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Лав (соѕвездие)]] qdakpq87bpajh10jvymfv5moad1sg6f IC 1489 0 1074259 5589006 5560363 2026-07-08T09:05:13Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589006 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Лав (соѕвездие)|Лав]] |слика =IC 1489 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1489. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=11 ч 27 м 26,1 с |деклинација=+13° 36' 10"" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=* |привиден сјај В= |привиден сјај Ч= |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 март]] [[1906]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1489''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Лав (соѕвездие)|Лав]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 март]] [[1906]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1489 е од видот *.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 11 ч 27 м 26,1 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +13° 36' 10"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1489 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Лав (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Vorontsov-Velyaminov, B.A., and V.P. Arhipova, ""Morphological Catalog of Galaxies"", Parts I-V. Moscow: Moscow State University, 1962-74. (9,679) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1489 Прегледувач на длабокото небо — IC 1489]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1489 Поправени информации за IC 1489] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201489 IC 1489] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201489 IC 1489] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210626002428/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201489 |date=2021-06-26 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Лав (соѕвездие)]] 7stgxdmbdwwnefzz69p08kpqboquziy IC 1494 0 1074264 5589007 5577334 2026-07-08T09:05:16Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589007 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Лав (соѕвездие)|Лав]] |слика =IC 1494 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1494. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=11 ч 27 м 45,2 с |деклинација=+14° 0' 42" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=E0 |привиден сјај В=16 |привиден сјај Ч=17 |површински сјај=12,6 |привидни димензии=0,2' x 0,2' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 март]] [[1906]] |алтернативни ознаки=NPM1G +14.0279 }} '''IC 1494''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Лав (соѕвездие)|Лав]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1494 се споменува и како NPM1G +14.0279. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 март]] [[1906]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1494 е од видот E0.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 16 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 17 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,6 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1494 има привидни димензии од 0,2' х 0,2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 11 ч 27 м 45,2 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +14° 0' 42".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1494 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 3090746. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Лав (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1494 Прегледувач на длабокото небо — IC 1494]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1494 Поправени информации за IC 1494] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201494 IC 1494] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201494 IC 1494] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20250119054020/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201494 |date=2025-01-19 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Лав (соѕвездие)]] 0dwyqasx03o2g2ndrh36ax1memrhtqa IC 1495 0 1074265 5589008 4882164 2026-07-08T09:05:18Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589008 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Лав (соѕвездие)|Лав]] |слика =IC 1495 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1495. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=11 ч 27 м 45,5 с |деклинација=+10° 49' 11"" |положбен агол=5 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=S |привиден сјај В=15,7 |привиден сјај Ч=16,5 |површински сјај=11,7 |привидни димензии=0,3' x 0,1' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 март]] [[1906]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1495''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Лав (соѕвездие)|Лав]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 март]] [[1906]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1495 е од видот S.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15,7 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16,5 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 11,7 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1495 има привидни димензии од 0,3' х 0,1'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 11 ч 27 м 45,5 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +10° 49' 11"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 5°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1495 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Лав (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Vorontsov-Velyaminov, B.A., and V.P. Arhipova, ""Morphological Catalog of Galaxies"", Parts I-V. Moscow: Moscow State University, 1962-74. (9,679) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1495 Прегледувач на длабокото небо — IC 1495]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1495 Поправени информации за IC 1495] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201495 IC 1495] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201495 IC 1495] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Лав (соѕвездие)]] cfmqvdgvofstnnga9ec4egj33pix2ez IC 1531 0 1074596 5589009 4882220 2026-07-08T09:13:11Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589009 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Лав (соѕвездие)|Лав]] |слика =IC 1531 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1531. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=11 ч 30 м 48,1 с |деклинација=+12° 40' 39"" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=SB |привиден сјај В=15,7 |привиден сјај Ч=16,5 |површински сјај=12,9 |привидни димензии=0,3' x 0,3' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 март]] [[1906]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1531''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Лав (соѕвездие)|Лав]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 март]] [[1906]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1531 е од видот SB.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15,7 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16,5 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,9 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1531 има привидни димензии од 0,3' х 0,3'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 11 ч 30 м 48,1 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +12° 40' 39"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1531 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 1414074. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Лав (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Corwin, Harold G., Jr., A. de Vaucouleurs, and G. de Vaucouleurs, "Southern Galaxy Catalogue", Austin, Texas: University of Texas == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1531 Прегледувач на длабокото небо — IC 1531]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1531 Поправени информации за IC 1531] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201531 IC 1531] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201531 IC 1531] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Лав (соѕвездие)]] io57lvwejpmdtyabggfkxt6b2he2bov IC 1532 0 1074597 5589010 5560373 2026-07-08T09:13:13Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589010 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Лав (соѕвездие)|Лав]] |слика =IC 1532 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1532. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=11 ч 30 м 49 с |деклинација=+10° 35' 17"" |положбен агол=120 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=S |привиден сјај В=15,2 |привиден сјај Ч=16 |површински сјај=12,6 |привидни димензии=0,5' x 0,2' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 март]] [[1906]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1532''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Лав (соѕвездие)|Лав]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 март]] [[1906]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1532 е од видот S.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15,2 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,6 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1532 има привидни димензии од 0,5' х 0,2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 11 ч 30 м 49 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +10° 35' 17"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 120°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1532 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Лав (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Corwin, Harold G., Jr., A. de Vaucouleurs, and G. de Vaucouleurs, "Southern Galaxy Catalogue", Austin, Texas: University of Texas == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1532 Прегледувач на длабокото небо — IC 1532]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1532 Поправени информации за IC 1532] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201532 IC 1532] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201532 IC 1532] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210714035943/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201532 |date=2021-07-14 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Лав (соѕвездие)]] gai3c97sew3wjce8shwseexiiwwwgjw IC 1553 0 1074617 5589011 4882272 2026-07-08T09:13:35Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589011 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Лав (соѕвездие)|Лав]] |слика =IC 1553 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1533. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=11 ч 32 м 26,2 с |деклинација=+13° 14' 55"" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=NF |привиден сјај В= |привиден сјај Ч= |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 март]] [[1906]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1553''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Лав (соѕвездие)|Лав]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 март]] [[1906]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1553 е од видот NF.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 11 ч 32 м 26,2 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +13° 14' 55"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1553 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Лав (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Vorontsov-Velyaminov, B.A., and V.P. Arhipova, ""Morphological Catalog of Galaxies"", Parts I-V. Moscow: Moscow State University, 1962-74. (9,679) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1553 Прегледувач на длабокото небо — IC 1553]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1553 Поправени информации за IC 1553] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201553 IC 1553] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201553 IC 1553] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Лав (соѕвездие)]] 16520popjtep1dqrsuq30t88t74g7om IC 1558 0 1074622 5589012 5560388 2026-07-08T09:13:38Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589012 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Лав (соѕвездие)|Лав]] |слика =IC 1558 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1558. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=11 ч 32 м 53,7 с |деклинација=+13° 9' 50"" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=E0 |привиден сјај В=15,5 |привиден сјај Ч=16,5 |површински сјај=12,1 |привидни димензии=0,2' x 0,2' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 март]] [[1906]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1558''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Лав (соѕвездие)|Лав]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 март]] [[1906]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1558 е од видот E0.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15,5 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16,5 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,1 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1558 има привидни димензии од 0,2' х 0,2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 11 ч 32 м 53,7 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +13° 9' 50"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1558 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 1424388. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Лав (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Corwin, Harold G., Jr., A. de Vaucouleurs, and G. de Vaucouleurs, "Southern Galaxy Catalogue", Austin, Texas: University of Texas == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1558 Прегледувач на длабокото небо — IC 1558]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1558 Поправени информации за IC 1558] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201558 IC 1558] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201558 IC 1558] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210810070427/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201558 |date=2021-08-10 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Лав (соѕвездие)]] 50ypwel5nxdgcnrjt5qnp2m8h9br3fs IC 1561 0 1074625 5589013 5560390 2026-07-08T09:13:40Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589013 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Лав (соѕвездие)|Лав]] |слика =IC 1531 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1561. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=11 ч 33 м 4,7 с |деклинација=+12° 26' 13"" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=* |привиден сјај В= |привиден сјај Ч= |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 март]] [[1906]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1561''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Лав (соѕвездие)|Лав]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 март]] [[1906]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1561 е од видот *.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 11 ч 33 м 4,7 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +12° 26' 13"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1561 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Лав (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Vorontsov-Velyaminov, B.A., and V.P. Arhipova, ""Morphological Catalog of Galaxies"", Parts I-V. Moscow: Moscow State University, 1962-74. (9,679) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1561 Прегледувач на длабокото небо — IC 1561]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1561 Поправени информации за IC 1561] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201561 IC 1561] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201561 IC 1561]{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Лав (соѕвездие)]] 6ff8ockm435fi648cpzftknch1u069l IC 1576 0 1074640 5589014 5560397 2026-07-08T09:14:02Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589014 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Девица (соѕвездие)|Девица]] |слика =IC 1576 IC 1578 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1576. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=11 ч 54 м 6 с |деклинација=-5° 33' 42"" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=NF |привиден сјај В= |привиден сјај Ч= |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Луис Свифт]] |датум на откривање= [[1897]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1576''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Девица (соѕвездие)|Девица]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен во [[1897]] година од страна на [[Луис Свифт]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1576 е од видот NF.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 11 ч 54 м 6 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, -5° 33' 42"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1576 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Девица (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Vorontsov-Velyaminov, B.A., and V.P. Arhipova, ""Morphological Catalog of Galaxies"", Parts I-V. Moscow: Moscow State University, 1962-74. (9,679) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1576 Прегледувач на длабокото небо — IC 1576]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1576 Поправени информации за IC 1576] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201576 IC 1576] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201576 IC 1576]{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Девица (соѕвездие)]] l8e1fmqfocwt7nlijjcb1nggxzpaw2m IC 1578 0 1074642 5589023 4882345 2026-07-08T09:15:20Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589023 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Голема Мечка (соѕвездие)|Голема Мечка]] |слика =IC 1576 IC 1578 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1578. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=11 ч 56 м 54,2 с |деклинација=+32° 9' 31"" |положбен агол=171 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=SB0 |привиден сјај В=13,5 |привиден сјај Ч=14,5 |површински сјај=13 |привидни димензии=0,9' x 0,8' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Стефан Жавел]] |датум на откривање=[[12 јуни]] [[1896]] |алтернативни ознаки=UGC 6925, MCG 5-28-54, CGCG 157-59 }} '''IC 1578''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Голема Мечка (соѕвездие)|Голема Мечка]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1578 се споменува и како UGC 6925, MCG 5-28-54, CGCG 157-59. == Откривање == Објектот е откриен на [[12 јуни]] [[1896]] година од страна на [[Стефан Жавел]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1578 е од видот SB0.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 13,5 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,5 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1578 има привидни димензии од 0,9' х 0,8'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 11 ч 56 м 54,2 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +32° 9' 31"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 171°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1578 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 37559. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Голема Мечка (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Vorontsov-Velyaminov, B.A., and V.P. Arhipova, ""Morphological Catalog of Galaxies"", Parts I-V. Moscow: Moscow State University, 1962-74. (9,679) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1578 Прегледувач на длабокото небо — IC 1578]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1578 Поправени информации за IC 1578] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201578 IC 1578] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201578 IC 1578] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Голема Мечка (соѕвездие)]] bztyl26vw3n816anibhwlg7whq5ks9o IC 1579 0 1074643 5589015 5560398 2026-07-08T09:14:19Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589015 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Голема Мечка (соѕвездие)|Голема Мечка]] |слика =IC 1576 IC 1578 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1579. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=11 ч 55 м 42,5 с |деклинација=+32° 11' 24"" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=SBa |привиден сјај В=14 |привиден сјај Ч=14,9 |површински сјај=11,5 |привидни димензии=0,4' x 0,3' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Стефан Жавел]] |датум на откривање=[[12 јуни]] [[1896]] |алтернативни ознаки=MCG 5-28-48, CGCG 157-56, KUG 1153+324 }} '''IC 1579''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Голема Мечка (соѕвездие)|Голема Мечка]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1579 се споменува и како MCG 5-28-48, CGCG 157-56, KUG 1153+324. == Откривање == Објектот е откриен на [[12 јуни]] [[1896]] година од страна на [[Стефан Жавел]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1579 е од видот SBa.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 14 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,9 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 11,5 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1579 има привидни димензии од 0,4' х 0,3'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 11 ч 55 м 42,5 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +32° 11' 24"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1579 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 37462. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Голема Мечка (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Vorontsov-Velyaminov, B.A., and V.P. Arhipova, ""Morphological Catalog of Galaxies"", Parts I-V. Moscow: Moscow State University, 1962-74. (9,679) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1579 Прегледувач на длабокото небо — IC 1579]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1579 Поправени информации за IC 1579] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201579 IC 1579] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201579 IC 1579]{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Голема Мечка (соѕвездие)]] dswonakqhezc96owlw34dmexslnm925 IC 1581 0 1074645 5589016 4882361 2026-07-08T09:14:22Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589016 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Голема Мечка (соѕвездие)|Голема Мечка]] |слика =IC 1581 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1581. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=11 ч 59 м 7,2 с |деклинација=+30° 41' 51" |положбен агол=75 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=Sb |привиден сјај В=14,8 |привиден сјај Ч=15,6 |површински сјај=13,3 |привидни димензии=0,7' x 0,4' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Стефан Жавел]] |датум на откривање=[[6 јуни]] [[1896]] |алтернативни ознаки=MCG 5-28-68, CGCG 157-73, KUG 1156+309 }} '''IC 1581''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Голема Мечка (соѕвездие)|Голема Мечка]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1581 се споменува и како MCG 5-28-68, CGCG 157-73, KUG 1156+309. == Откривање == Објектот е откриен на [[6 јуни]] [[1896]] година од страна на [[Стефан Жавел]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1581 е од видот Sb.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 14,8 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15,6 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,3 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1581 има привидни димензии од 0,7' х 0,4'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 11 ч 59 м 7,2 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +30° 41' 51".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 75°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1581 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 37734. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Голема Мечка (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1581 Прегледувач на длабокото небо — IC 1581]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1581 Поправени информации за IC 1581] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201581 IC 1581] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201581 IC 1581] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Голема Мечка (соѕвездие)]] msit3pko7f89ji35k62y9b7ijk2axwq IC 1582 0 1074646 5589017 4882366 2026-07-08T09:14:25Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589017 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Голема Мечка (соѕвездие)|Голема Мечка]] |слика =IC 1582 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1582. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=11 ч 59 м 12,5 с |деклинација=+30° 43' 52"" |положбен агол=142 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=SB0-a |привиден сјај В=14,2 |привиден сјај Ч=15,1 |површински сјај=13,3 |привидни димензии=1' x 0,5' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Стефан Жавел]] |датум на откривање=[[6 јуни]] [[1896]] |алтернативни ознаки=UGC 6981, MCG 5-28-69, CGCG 157-74, KUG 1156+310 }} '''IC 1582''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Голема Мечка (соѕвездие)|Голема Мечка]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1582 се споменува и како UGC 6981, MCG 5-28-69, CGCG 157-74, KUG 1156+310. == Откривање == Објектот е откриен на [[6 јуни]] [[1896]] година од страна на [[Стефан Жавел]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1582 е од видот SB0-a.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 14,2 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15,1 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,3 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1582 има привидни димензии од 1' х 0,5'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 11 ч 59 м 12,5 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +30° 43' 52"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 142°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1582 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 37744. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Голема Мечка (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Vorontsov-Velyaminov, B.A., and V.P. Arhipova, ""Morphological Catalog of Galaxies"", Parts I-V. Moscow: Moscow State University, 1962-74. (9,679) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1582 Прегледувач на длабокото небо — IC 1582]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1582 Поправени информации за IC 1582] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201582 IC 1582] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201582 IC 1582] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Голема Мечка (соѕвездие)]] 8vrdc936o6tsh4xw4azeohu6zc8s6mn IC 1587 0 1074651 5589018 4882371 2026-07-08T09:14:27Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589018 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1587 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1587. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 5 м 45 с |деклинација=+20° 16' 54"" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=NF |привиден сјај В= |привиден сјај Ч= |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Гијом Бигурдан]] |датум на откривање=[[7 мај]] [[1894]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1587''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[7 мај]] [[1894]] година од страна на [[Гијом Бигурдан]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1587 е од видот NF.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 5 м 45 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +20° 16' 54"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1587 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Vorontsov-Velyaminov, B.A., and V.P. Arhipova, ""Morphological Catalog of Galaxies"", Parts I-V. Moscow: Moscow State University, 1962-74. (9,679) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1587 Прегледувач на длабокото небо — IC 1587]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1587 Поправени информации за IC 1587] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201587 IC 1587] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201587 IC 1587] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] r2egjrhyyep8murjcvkkrlurp3nkn2o IC 1588 0 1074652 5589019 4882372 2026-07-08T09:14:30Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589019 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1588 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1588. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 5 м 54 с |деклинација=+20° 45' 0" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=NF |привиден сјај В= |привиден сјај Ч= |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Гијом Бигурдан]] |датум на откривање=[[13 април]] [[1896]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1588''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[13 април]] [[1896]] година од страна на [[Гијом Бигурдан]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1588 е од видот NF.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 5 м 54 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +20° 45' 0".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1588 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1588 Прегледувач на длабокото небо — IC 1588]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1588 Поправени информации за IC 1588] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201588 IC 1588] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201588 IC 1588] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] l34fdzlvwoz24kdgvfdvebbw8q1835c IC 1594 0 1074658 5589020 4882386 2026-07-08T09:14:33Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589020 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1594 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1594. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 10 м 1,9 с |деклинација=+14° 22' 1"" |положбен агол=141 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=Im |привиден сјај В=14,6 |привиден сјај Ч=15,2 |површински сјај=14,2 |привидни димензии=1,3' x 0,6' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Ројал Харвуд Фрост]] |датум на откривање=[[7 мај]] [[1904]] |алтернативни ознаки=UGC 7150, MCG 3-31-51, VCC 17 }} '''IC 1594''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1594 се споменува и како UGC 7150, MCG 3-31-51, VCC 17. == Откривање == Објектот е откриен на [[7 мај]] [[1904]] година од страна на [[Ројал Харвуд Фрост]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1594 е од видот Im.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 14,6 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15,2 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 14,2 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1594 има привидни димензии од 1,3' х 0,6'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 10 м 1,9 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +14° 22' 1"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 141°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1594 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 38692. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Corwin, Harold G., Jr., A. de Vaucouleurs, and G. de Vaucouleurs, "Southern Galaxy Catalogue", Austin, Texas: University of Texas == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1594 Прегледувач на длабокото небо — IC 1594]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1594 Поправени информации за IC 1594] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201594 IC 1594] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201594 IC 1594] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] 926s3zirs0licfkkys123oegftnzyrp IC 1597 0 1074661 5589021 4882397 2026-07-08T09:14:37Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589021 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1597 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1597. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 11 м 4,2 с |деклинација=+13° 18' 29"" |положбен агол=32 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=S |привиден сјај В=15,2 |привиден сјај Ч=16 |површински сјај=12,2 |привидни димензии=0,7' x 0,1' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Ројал Харвуд Фрост]] |датум на откривање=[[7 мај]] [[1904]] |алтернативни ознаки=FGC 164A }} '''IC 1597''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1597 се споменува и како FGC 164A. == Откривање == Објектот е откриен на [[7 мај]] [[1904]] година од страна на [[Ројал Харвуд Фрост]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1597 е од видот S.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15,2 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,2 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1597 има привидни димензии од 0,7' х 0,1'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 11 м 4,2 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +13° 18' 29"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 32°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1597 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 92941. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Corwin, Harold G., Jr., A. de Vaucouleurs, and G. de Vaucouleurs, "Southern Galaxy Catalogue", Austin, Texas: University of Texas == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1597 Прегледувач на длабокото небо — IC 1597]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1597 Поправени информации за IC 1597] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201597 IC 1597] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201597 IC 1597] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] 1j1gth73rqlb4r53jaos3giapqmqim7 IC 1599 0 1074663 5589022 4882401 2026-07-08T09:15:00Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589022 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Девица (соѕвездие)|Девица]] |слика =IC 1599 IC 1600 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1599. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 12 м 42,7 с |деклинација=+12° 45' 47"" |положбен агол=51 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=S |привиден сјај В=16,2 |привиден сјај Ч=17 |површински сјај=13,7 |привидни димензии=0,6' x 0,2' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Ројал Харвуд Фрост]] |датум на откривање=[[7 мај]] [[1904]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1599''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Девица (соѕвездие)|Девица]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[7 мај]] [[1904]] година од страна на [[Ројал Харвуд Фрост]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1599 е од видот S.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 16,2 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 17 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,7 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1599 има привидни димензии од 0,6' х 0,2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 12 м 42,7 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +12° 45' 47"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 51°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1599 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 1415716. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Девица (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Vorontsov-Velyaminov, B.A., and V.P. Arhipova, ""Morphological Catalog of Galaxies"", Parts I-V. Moscow: Moscow State University, 1962-74. (9,679) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1599 Прегледувач на длабокото небо — IC 1599]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1599 Поправени информации за IC 1599] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201599 IC 1599] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201599 IC 1599] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Девица (соѕвездие)]] ljf1633vo88nc2otctdnz4hqok28q3w IC 1600 0 1074664 5589024 4882409 2026-07-08T09:23:22Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589024 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Девица (соѕвездие)|Девица]] |слика =IC 1599 IC 1600 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1600 (лево) и IC 1599 (горен дел, трета од лево). Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 12 м 47,2 с |деклинација=+10° 0' 36"" |положбен агол=170 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=S |привиден сјај В=15,4 |привиден сјај Ч=16,2 |површински сјај=13,1 |привидни димензии=0,7' x 0,2' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Ројал Харвуд Фрост]] |датум на откривање=[[7 мај]] [[1904]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1600''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Девица (соѕвездие)|Девица]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[7 мај]] [[1904]] година од страна на [[Ројал Харвуд Фрост]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1600 е од видот S.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15,4 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16,2 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,1 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1600 има привидни димензии од 0,7' х 0,2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 12 м 47,2 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +10° 0' 36"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 170°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1600 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Девица (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Vorontsov-Velyaminov, B.A., and V.P. Arhipova, ""Morphological Catalog of Galaxies"", Parts I-V. Moscow: Moscow State University, 1962-74. (9,679) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1600 Прегледувач на длабокото небо — IC 1600]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1600 Поправени информации за IC 1600] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201600 IC 1600] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201600 IC 1600] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Девица (соѕвездие)]] edrg0m4lzv488243h2nx7ag7e05tiqc IC 1601 0 1074665 5589025 4882411 2026-07-08T09:23:30Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589025 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Девица (соѕвездие)|Девица]] |слика =IC 1601 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1601. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 13 м 14,6 с |деклинација=+12° 59' 50" |положбен агол=45 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=S |привиден сјај В=15,2 |привиден сјај Ч=16 |површински сјај=12,3 |привидни димензии=0,4' x 0,2' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Ројал Харвуд Фрост]] |датум на откривање=[[7 мај]] [[1904]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1601''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Девица (соѕвездие)|Девица]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[7 мај]] [[1904]] година од страна на [[Ројал Харвуд Фрост]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1601 е од видот S.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15,2 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,3 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1601 има привидни димензии од 0,4' х 0,2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 13 м 14,6 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +12° 59' 50".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 45°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1601 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 1420536. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Девица (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1601 Прегледувач на длабокото небо — IC 1601]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1601 Поправени информации за IC 1601] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201601 IC 1601] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201601 IC 1601] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Девица (соѕвездие)]] 3bo3qmxfknky4vhwxjzgqgs0vsrygov IC 1603 0 1074667 5589026 4882415 2026-07-08T09:23:32Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589026 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1603 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1603. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 13 м 52 с |деклинација=+14° 13' 21"" |положбен агол=5 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=Sab R |привиден сјај В=14,6 |привиден сјај Ч=15,4 |површински сјај=13,2 |привидни димензии=0,8' x 0,4' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Ројал Харвуд Фрост]] |датум на откривање=[[7 мај]] [[1904]] |алтернативни ознаки=CGCG 98-109, VCC 95 }} '''IC 1603''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1603 се споменува и како CGCG 98-109, VCC 95. == Откривање == Објектот е откриен на [[7 мај]] [[1904]] година од страна на [[Ројал Харвуд Фрост]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1603 е од видот Sab R.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 14,6 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15,4 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,2 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1603 има привидни димензии од 0,8' х 0,4'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 13 м 52 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +14° 13' 21"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 5°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1603 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 39038. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Corwin, Harold G., Jr., A. de Vaucouleurs, and G. de Vaucouleurs, "Southern Galaxy Catalogue", Austin, Texas: University of Texas == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1603 Прегледувач на длабокото небо — IC 1603]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1603 Поправени информации за IC 1603] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201603 IC 1603] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201603 IC 1603] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] mmffou39r0cy62lp9k7256m0i08j4kb IC 1605 0 1074669 5589027 4882423 2026-07-08T09:23:35Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589027 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Девица (соѕвездие)|Девица]] |слика =IC 1605 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1605. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 14 м 22,5 с |деклинација=+12° 5' 30"" |положбен агол=80 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=S0-a |привиден сјај В=16,1 |привиден сјај Ч=17 |површински сјај=13,7 |привидни димензии=0,4' x 0,3' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Ројал Харвуд Фрост]] |датум на откривање=[[7 мај]] [[1904]] |алтернативни ознаки=VCC 113 }} '''IC 1605''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Девица (соѕвездие)|Девица]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1605 се споменува и како VCC 113. == Откривање == Објектот е откриен на [[7 мај]] [[1904]] година од страна на [[Ројал Харвуд Фрост]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1605 е од видот S0-a.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 16,1 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 17 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,7 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1605 има привидни димензии од 0,4' х 0,3'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 14 м 22,5 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +12° 5' 30"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 80°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1605 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 39104. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Девица (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Corwin, Harold G., Jr., A. de Vaucouleurs, and G. de Vaucouleurs, "Southern Galaxy Catalogue", Austin, Texas: University of Texas == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1605 Прегледувач на длабокото небо — IC 1605]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1605 Поправени информации за IC 1605] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201605 IC 1605] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201605 IC 1605] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Девица (соѕвездие)]] dzqsdwsc5ltripldwsa2efcxgvigbfb IC 1608 0 1074672 5589028 4882430 2026-07-08T09:23:39Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589028 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Девица (соѕвездие)|Девица]] |слика =IC 1608 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1608. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 15 м 23,2 с |деклинација=+11° 30' 40"" |положбен агол=50 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=Sc |привиден сјај В=16,3 |привиден сјај Ч=17 |површински сјај=14,3 |привидни димензии=0,6' x 0,3' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Ројал Харвуд Фрост]] |датум на откривање=[[7 мај]] [[1904]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1608''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Девица (соѕвездие)|Девица]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[7 мај]] [[1904]] година од страна на [[Ројал Харвуд Фрост]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1608 е од видот Sc.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 16,3 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 17 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 14,3 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1608 има привидни димензии од 0,6' х 0,3'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 15 м 23,2 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +11° 30' 40"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 50°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1608 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 1394706. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Девица (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Corwin, Harold G., Jr., A. de Vaucouleurs, and G. de Vaucouleurs, "Southern Galaxy Catalogue", Austin, Texas: University of Texas == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1608 Прегледувач на длабокото небо — IC 1608]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1608 Поправени информации за IC 1608] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201608 IC 1608] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201608 IC 1608] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Девица (соѕвездие)]] semmzch0nx4ofmuzorarcynjsrt93ex IC 1609 0 1074674 5589029 4882431 2026-07-08T09:23:42Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589029 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Девица (соѕвездие)|Девица]] |слика =IC 1609 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1609. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 15 м 19,8 с |деклинација=+10° 9' 39"" |положбен агол=105 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=S |привиден сјај В=15,4 |привиден сјај Ч=16,2 |површински сјај=12,8 |привидни димензии=0,5' x 0,2' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Ројал Харвуд Фрост]] |датум на откривање=[[7 мај]] [[1904]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1609''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Девица (соѕвездие)|Девица]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[7 мај]] [[1904]] година од страна на [[Ројал Харвуд Фрост]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1609 е од видот S.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15,4 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16,2 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,8 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1609 има привидни димензии од 0,5' х 0,2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 15 м 19,8 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +10° 9' 39"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 105°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1609 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 1375482. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Девица (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Corwin, Harold G., Jr., A. de Vaucouleurs, and G. de Vaucouleurs, "Southern Galaxy Catalogue", Austin, Texas: University of Texas == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1609 Прегледувач на длабокото небо — IC 1609]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1609 Поправени информации за IC 1609] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201609 IC 1609] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201609 IC 1609] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Девица (соѕвездие)]] d0rduj4hcb6o5jmljaezt3ugue1u5t4 IC 1615 0 1074680 5589030 4882444 2026-07-08T09:24:16Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589030 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Девица (соѕвездие)|Девица]] |слика =IC 1615 IC 1617 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1615 и 1617. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 17 м 45,8 с |деклинација=+9° 36' 47"" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=* |привиден сјај В= |привиден сјај Ч=15,3 |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Фридрих Карл Арнолд Швасман]] |датум на откривање=[[10 февруари]] [[1900]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1615''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Девица (соѕвездие)|Девица]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[10 февруари]] [[1900]] година од страна на [[Фридрих Карл Арнолд Швасман]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1615 е од видот *.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] во рамките на интервалот од минималната до максималната честота изнесува 15,3 mag.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 17 м 45,8 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +9° 36' 47"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1615 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Девица (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Corwin, Harold G., Jr., A. de Vaucouleurs, and G. de Vaucouleurs, "Southern Galaxy Catalogue", Austin, Texas: University of Texas == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1615 Прегледувач на длабокото небо — IC 1615]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1615 Поправени информации за IC 1615] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201615 IC 1615] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201615 IC 1615] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Девица (соѕвездие)]] jj9cm8vy4ndv6kntqcjj91i7km3posh IC 1616 0 1074681 5589031 4882445 2026-07-08T09:24:25Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589031 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1616 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1616. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 17 м 42,6 с |деклинација=+13° 22' 46"" |положбен агол=90 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=Sa |привиден сјај В=14 |привиден сјај Ч=14,9 |површински сјај=12,5 |привидни димензии=0,7' x 0,4' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Ројал Харвуд Фрост]] |датум на откривање=[[7 мај]] [[1904]] |алтернативни ознаки=MCG 2-31-81, CGCG 69-131, VCC 249 }} '''IC 1616''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1616 се споменува и како MCG 2-31-81, CGCG 69-131, VCC 249. == Откривање == Објектот е откриен на [[7 мај]] [[1904]] година од страна на [[Ројал Харвуд Фрост]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1616 е од видот Sa.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 14 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,9 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,5 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1616 има привидни димензии од 0,7' х 0,4'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 17 м 42,6 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +13° 22' 46"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 90°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1616 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 39449. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Corwin, Harold G., Jr., A. de Vaucouleurs, and G. de Vaucouleurs, "Southern Galaxy Catalogue", Austin, Texas: University of Texas == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1616 Прегледувач на длабокото небо — IC 1616]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1616 Поправени информации за IC 1616] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201616 IC 1616] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201616 IC 1616] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] qgkuo4wm5la7jsqjyr81m2xbrxavb0w IC 1621 0 1074686 5589032 5577393 2026-07-08T09:24:44Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589032 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Девица (соѕвездие)|Девица]] |слика =IC 1621 Beta Phoenicis legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1621. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 18 м 17,3 с |деклинација=+13° 15' 26" |положбен агол=130 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=P |привиден сјај В=16,5 |привиден сјај Ч=17,3 |површински сјај=14,5 |привидни димензии=0,6' x 0,3' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Ројал Харвуд Фрост]] |датум на откривање=[[7 мај]] [[1904]] |алтернативни ознаки=8ZW 178, close pair 18" }} '''IC 1621''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Девица (соѕвездие)|Девица]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1621 се споменува и како 8ZW 178, close pair 18". == Откривање == Објектот е откриен на [[7 мај]] [[1904]] година од страна на [[Ројал Харвуд Фрост]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1621 е од видот P.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 16,5 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 17,3 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 14,5 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1621 има привидни димензии од 0,6' х 0,3'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 18 м 17,3 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +13° 15' 26".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 130°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1621 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 39512. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Девица (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1621 Прегледувач на длабокото небо — IC 1621]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1621 Поправени информации за IC 1621] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201621 IC 1621] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201621 IC 1621] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20250524155001/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201621 |date=2025-05-24 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Девица (соѕвездие)]] m020v49mj4zh0qa9tsk6shz6qiw54e0 IC 1622 0 1074687 5589033 4882451 2026-07-08T09:25:10Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589033 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1622 IC 1623 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1622. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 18 м 25,5 с |деклинација=+24° 21' 56" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=* |привиден сјај В= |привиден сјај Ч= |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[23 март]] [[1903]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1622''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[23 март]] [[1903]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1622 е од видот *.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 18 м 25,5 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +24° 21' 56".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1622 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1622 Прегледувач на длабокото небо — IC 1622]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1622 Поправени информации за IC 1622] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201622 IC 1622] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201622 IC 1622] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] 04m9luy0w4rbzicbq5fdjilikxmu868 IC 1627 0 1074693 5589034 4882457 2026-07-08T09:25:17Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589034 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1627 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1627. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 18 м 57,6 с |деклинација=+27° 7' 48"" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=NF |привиден сјај В= |привиден сјај Ч= |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[23 март]] [[1903]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1627''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[23 март]] [[1903]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1627 е од видот NF.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 18 м 57,6 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +27° 7' 48"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1627 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Corwin, Harold G., Jr., A. de Vaucouleurs, and G. de Vaucouleurs, "Southern Galaxy Catalogue", Austin, Texas: University of Texas == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1627 Прегледувач на длабокото небо — IC 1627]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1627 Поправени информации за IC 1627] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201627 IC 1627] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201627 IC 1627] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] mtei7vbeyn7g00t0dy6zyi87ieai0rc IC 1628 0 1074694 5589035 4882458 2026-07-08T09:25:20Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589035 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1628 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1628. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 19 м 9,7 с |деклинација=+25° 17' 51"" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=S? |привиден сјај В=15,5 |привиден сјај Ч=16,3 |површински сјај=13,4 |привидни димензии=0,4' x 0,4' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[23 март]] [[1903]] |алтернативни ознаки=NPM1G +25.0283, KUG 1216+255 }} '''IC 1628''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1628 се споменува и како NPM1G +25.0283, KUG 1216+255. == Откривање == Објектот е откриен на [[23 март]] [[1903]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1628 е од видот S?.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15,5 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16,3 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,4 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1628 има привидни димензии од 0,4' х 0,4'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 19 м 9,7 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +25° 17' 51"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1628 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 89578. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Corwin, Harold G., Jr., A. de Vaucouleurs, and G. de Vaucouleurs, "Southern Galaxy Catalogue", Austin, Texas: University of Texas == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1628 Прегледувач на длабокото небо — IC 1628]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1628 Поправени информации за IC 1628] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201628 IC 1628] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201628 IC 1628] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] 89qp329d2ixpailb8be9p3m11y5y6w4 IC 1630 0 1074696 5589036 5577407 2026-07-08T09:25:24Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589036 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1630 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1630. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 19 м 12,4 с |деклинација=+25° 42' 53"" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=S? |привиден сјај В=15,3 |привиден сјај Ч=16,1 |површински сјај=13,2 |привидни димензии=0,4' x 0,4' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[23 март]] [[1903]] |алтернативни ознаки=KUG 1216+259 }} '''IC 1630''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1630 се споменува и како KUG 1216+259. == Откривање == Објектот е откриен на [[23 март]] [[1903]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1630 е од видот S?.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15,3 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16,1 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,2 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1630 има привидни димензии од 0,4' х 0,4'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 19 м 12,4 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +25° 42' 53"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1630 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 89579. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Corwin, Harold G., Jr., A. de Vaucouleurs, and G. de Vaucouleurs, "Southern Galaxy Catalogue", Austin, Texas: University of Texas == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1630 Прегледувач на длабокото небо — IC 1630]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1630 Поправени информации за IC 1630] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201630 IC 1630] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201630 IC 1630] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210901072023/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201630 |date=2021-09-01 }} — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] b1fs55ee0qyburbxu3rgrehwe9lm8y5 IC 1637 0 1074703 5589037 4882468 2026-07-08T09:25:27Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589037 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1637 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1637. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 20 м 21,3 с |деклинација=+25° 35' 58"" |положбен агол=130 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=E3 |привиден сјај В=15 |привиден сјај Ч=16 |површински сјај=12 |привидни димензии=0,3' x 0,2' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[23 март]] [[1903]] |алтернативни ознаки=near SAO 82250 }} '''IC 1637''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1637 се споменува и како near SAO 82250. == Откривање == Објектот е откриен на [[23 март]] [[1903]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1637 е од видот E3.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1637 има привидни димензии од 0,3' х 0,2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 20 м 21,3 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +25° 35' 58"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 130°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1637 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Corwin, Harold G., Jr., A. de Vaucouleurs, and G. de Vaucouleurs, "Southern Galaxy Catalogue", Austin, Texas: University of Texas == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1637 Прегледувач на длабокото небо — IC 1637]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1637 Поправени информации за IC 1637] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201637 IC 1637] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201637 IC 1637] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] 9z1y77phzgj20i9j1f1uumqrk89jvml IC 1644 0 1074710 5589038 4882477 2026-07-08T09:25:30Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589038 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1644 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1644. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 20 м 52,6 с |деклинација=+25° 25' 46" |положбен агол=95 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=S? |привиден сјај В=14,9 |привиден сјај Ч=15,7 |површински сјај=10,9 |привидни димензии=0,3' x 0,1' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[23 март]] [[1903]] |алтернативни ознаки=CGCG 128-81, KUG 1218+257 }} '''IC 1644''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1644 се споменува и како CGCG 128-81, KUG 1218+257. == Откривање == Објектот е откриен на [[23 март]] [[1903]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1644 е од видот S?.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 14,9 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15,7 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 10,9 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1644 има привидни димензии од 0,3' х 0,1'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 20 м 52,6 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +25° 25' 46".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 95°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1644 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 39874. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1644 Прегледувач на длабокото небо — IC 1644]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1644 Поправени информации за IC 1644] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201644 IC 1644] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201644 IC 1644] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] 53fcj71dnosn3hsh0d7w06vij0x1to7 IC 1649 0 1074715 5589039 4882483 2026-07-08T09:25:32Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589039 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Девица (соѕвездие)|Девица]] |слика =IC 1649 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1649. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 21 м 26,7 с |деклинација=+11° 45' 28"" |положбен агол=85 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=S |привиден сјај В=15,9 |привиден сјај Ч=16,7 |површински сјај=13,4 |привидни димензии=0,4' x 0,3' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Ројал Харвуд Фрост]] |датум на откривање=[[7 мај]] [[1904]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1649''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Девица (соѕвездие)|Девица]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[7 мај]] [[1904]] година од страна на [[Ројал Харвуд Фрост]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1649 е од видот S.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15,9 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16,7 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,4 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1649 има привидни димензии од 0,4' х 0,3'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 21 м 26,7 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +11° 45' 28"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 85°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1649 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 165092. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Девица (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Corwin, Harold G., Jr., A. de Vaucouleurs, and G. de Vaucouleurs, "Southern Galaxy Catalogue", Austin, Texas: University of Texas == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1649 Прегледувач на длабокото небо — IC 1649]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1649 Поправени информации за IC 1649] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201649 IC 1649] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201649 IC 1649] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Девица (соѕвездие)]] p04u843hudyete4iarcnnyqjxrlmokg IC 1650 0 1074717 5589040 4882484 2026-07-08T09:25:35Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589040 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1650 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1650. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 21 м 25,8 с |деклинација=+25° 26' 38"" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=* |привиден сјај В= |привиден сјај Ч= |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[23 март]] [[1903]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1650''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[23 март]] [[1903]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1650 е од видот *.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 21 м 25,8 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +25° 26' 38"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1650 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Corwin, Harold G., Jr., A. de Vaucouleurs, and G. de Vaucouleurs, "Southern Galaxy Catalogue", Austin, Texas: University of Texas == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1650 Прегледувач на длабокото небо — IC 1650]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1650 Поправени информации за IC 1650] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201650 IC 1650] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201650 IC 1650] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] sbx6dn6ouzn9wg4x4llzjvjkhmbocwu IC 1655 0 1074721 5589041 4882489 2026-07-08T09:25:37Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589041 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1655 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1655. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 21 м 50,5 с |деклинација=+24° 14' 56" |положбен агол=115 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=S? |привиден сјај В=15,5 |привиден сјај Ч=16,3 |површински сјај=12,3 |привидни димензии=0,3' x 0,2' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[23 март]] [[1903]] |алтернативни ознаки=KUG 1219+245 }} '''IC 1655''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1655 се споменува и како KUG 1219+245. == Откривање == Објектот е откриен на [[23 март]] [[1903]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1655 е од видот S?.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15,5 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16,3 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,3 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1655 има привидни димензии од 0,3' х 0,2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 21 м 50,5 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +24° 14' 56".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 115°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1655 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 89593. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dixon, R.S., and George Sonneborn, "A Master List of Nonstellar Optical Astronomical Objects (MOL)". Columbus, Ohio, Ohio State University Press, 1980. (0,526) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1655 Прегледувач на длабокото небо — IC 1655]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1655 Поправени информации за IC 1655] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201655 IC 1655] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201655 IC 1655] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] 1elw1xtwzroo4tgf0fsdpu7e1qln9sj IC 1657 0 1074723 5589042 4882491 2026-07-08T09:25:40Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589042 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1657 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1657. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 21 м 51,3 с |деклинација=+26° 21' 51"" |положбен агол=115 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=S? |привиден сјај В=14,9 |привиден сјај Ч=15,7 |површински сјај=12 |привидни димензии=0,4' x 0,2' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[23 март]] [[1903]] |алтернативни ознаки=CGCG 158-87, KUG 1219+266 }} '''IC 1657''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1657 се споменува и како CGCG 158-87, KUG 1219+266. == Откривање == Објектот е откриен на [[23 март]] [[1903]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1657 е од видот S?.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 14,9 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15,7 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1657 има привидни димензии од 0,4' х 0,2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 21 м 51,3 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +26° 21' 51"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 115°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1657 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 39988. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Corwin, Harold G., Jr., A. de Vaucouleurs, and G. de Vaucouleurs, "Southern Galaxy Catalogue", Austin, Texas: University of Texas == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1657 Прегледувач на длабокото небо — IC 1657]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1657 Поправени информации за IC 1657] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201657 IC 1657] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201657 IC 1657] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] 28o8w44shiqx95wdztkfp926vbzipe9 IC 1660 0 1074725 5589043 4882494 2026-07-08T09:25:43Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589043 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1660 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1660. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 22 м 9,1 с |деклинација=+27° 14' 6" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=* |привиден сјај В= |привиден сјај Ч= |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[23 март]] [[1903]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1660''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[23 март]] [[1903]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1660 е од видот *.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 22 м 9,1 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +27° 14' 6".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1660 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1660 Прегледувач на длабокото небо — IC 1660]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1660 Поправени информации за IC 1660] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201660 IC 1660] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201660 IC 1660] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] d7il5rmo2f9li80u16snxq3tmb773o7 IC 1667 0 1074731 5589044 4882500 2026-07-08T09:25:45Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589044 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Девица (соѕвездие)|Девица]] |слика =IC 1667 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1667. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 22 м 39 с |деклинација=+6° 40' 35" |положбен агол=40 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=Sd |привиден сјај В=13,9 |привиден сјај Ч=14,5 |површински сјај=13,8 |привидни димензии=1,8' x 0,6' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Фридрих Карл Арнолд Швасман]] |датум на откривање=[[4 ноември]] [[1899]] |алтернативни ознаки=UGC 7441, MCG 1-32-28, CGCG 42-54, VCC 567 }} '''IC 1667''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Девица (соѕвездие)|Девица]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1667 се споменува и како UGC 7441, MCG 1-32-28, CGCG 42-54, VCC 567. == Откривање == Објектот е откриен на [[4 ноември]] [[1899]] година од страна на [[Фридрих Карл Арнолд Швасман]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1667 е од видот Sd.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 13,9 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 14,5 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,8 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1667 има привидни димензии од 1,8' х 0,6'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 22 м 39 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +6° 40' 35".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 40°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1667 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 40111. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Девица (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1667 Прегледувач на длабокото небо — IC 1667]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1667 Поправени информации за IC 1667] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201667 IC 1667] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201667 IC 1667] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Девица (соѕвездие)]] 7zih3fu4ftqv7guar767bui27rq979z IC 1708 0 1074770 5589093 4882548 2026-07-08T10:16:17Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589093 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1708 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1708. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 25 м 3,1 с |деклинација=+27° 22' 30" |положбен агол=40 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=S |привиден сјај В=17,2 |привиден сјај Ч=18 |површински сјај=14,3 |привидни димензии=0,4' x 0,2' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[23 март]] [[1903]] |алтернативни ознаки=NPM1G +27.0362 }} '''IC 1708''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1708 се споменува и како NPM1G +27.0362. == Откривање == Објектот е откриен на [[23 март]] [[1903]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1708 е од видот S.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 17,2 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 18 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 14,3 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1708 има привидни димензии од 0,4' х 0,2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 25 м 3,1 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +27° 22' 30".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 40°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1708 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 3089319. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1708 Прегледувач на длабокото небо — IC 1708]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1708 Поправени информации за IC 1708] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201708 IC 1708] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201708 IC 1708] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] j0ubd3bf58dihuenu1m8mrstyp7dvrz IC 1719 0 1074778 5589123 4882575 2026-07-08T10:21:34Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589123 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1719 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1719. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 25 м 46 с |деклинација=+26° 4' 55"" |положбен агол=10 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=S0 |привиден сјај В=15,2 |привиден сјај Ч=16,2 |површински сјај=12,3 |привидни димензии=0,4' x 0,2' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[23 март]] [[1903]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1719''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[23 март]] [[1903]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1719 е од видот S0.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15,2 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16,2 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,3 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1719 има привидни димензии од 0,4' х 0,2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 25 м 46 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +26° 4' 55"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 10°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1719 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Corwin, Harold G., Jr., A. de Vaucouleurs, and G. de Vaucouleurs, "Southern Galaxy Catalogue", Austin, Texas: University of Texas == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1719 Прегледувач на длабокото небо — IC 1719]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1719 Поправени информации за IC 1719] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201719 IC 1719] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201719 IC 1719] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] t9e385qsbqfnlwpw9fu37o481gmviwr IC 1720 0 1074779 5589124 4882577 2026-07-08T10:21:37Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589124 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1720 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1720. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 25 м 49 с |деклинација=+26° 44' 22"" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=*2 |привиден сјај В= |привиден сјај Ч= |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[23 март]] [[1903]] |алтернативни ознаки=* + gxy ? }} '''IC 1720''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1720 се споменува и како * + gxy ?. == Откривање == Објектот е откриен на [[23 март]] [[1903]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1720 е од видот *2.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 25 м 49 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +26° 44' 22"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1720 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Corwin, Harold G., Jr., A. de Vaucouleurs, and G. de Vaucouleurs, "Southern Galaxy Catalogue", Austin, Texas: University of Texas == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1720 Прегледувач на длабокото небо — IC 1720]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1720 Поправени информации за IC 1720] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201720 IC 1720] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201720 IC 1720] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] 79ukhcg4c6qgwmyqeukztc606akdte9 IC 1722 0 1074781 5589127 4882586 2026-07-08T10:22:08Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589127 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1722 IC 1724 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1722. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 25 м 52,7 с |деклинација=+23° 46' 6"" |положбен агол=170 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=P |привиден сјај В=15,7 |привиден сјај Ч=16,5 |површински сјај=12,5 |привидни димензии=0,3' x 0,2' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[23 март]] [[1903]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1722''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[23 март]] [[1903]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1722 е од видот P.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15,7 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16,5 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,5 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1722 има привидни димензии од 0,3' х 0,2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 25 м 52,7 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +23° 46' 6"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 170°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1722 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 1693354. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Corwin, Harold G., Jr., A. de Vaucouleurs, and G. de Vaucouleurs, "Southern Galaxy Catalogue", Austin, Texas: University of Texas == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1722 Прегледувач на длабокото небо — IC 1722]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1722 Поправени информации за IC 1722] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201722 IC 1722] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201722 IC 1722] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] 8w402fib1wqlnwsdsc7mdwei70q48lm IC 1728 0 1074788 5589125 4882592 2026-07-08T10:21:50Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589125 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1728 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1728. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 26 м 22,1 с |деклинација=+25° 53' 9"" |положбен агол=55 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=S |привиден сјај В=15,2 |привиден сјај Ч=16 |површински сјај=13,2 |привидни димензии=0,6' x 0,3' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[23 март]] [[1903]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1728''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[23 март]] [[1903]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1728 е од видот S.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15,2 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,2 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1728 има привидни димензии од 0,6' х 0,3'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 26 м 22,1 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +25° 53' 9"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 55°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1728 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Corwin, Harold G., Jr., A. de Vaucouleurs, and G. de Vaucouleurs, "Southern Galaxy Catalogue", Austin, Texas: University of Texas == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1728 Прегледувач на длабокото небо — IC 1728]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1728 Поправени информации за IC 1728] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201728 IC 1728] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201728 IC 1728] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] k8dgyrqvq7snkrm5sookdva5fm0xumg IC 1729 0 1074789 5589126 4882593 2026-07-08T10:21:53Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589126 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1729 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1729. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 26 м 23,2 с |деклинација=+27° 44' 46"" |положбен агол=90 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=S? |привиден сјај В=15,9 |привиден сјај Ч=16,7 |површински сјај=13,4 |привидни димензии=0,4' x 0,3' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[23 март]] [[1903]] |алтернативни ознаки=KUG 1223+280 }} '''IC 1729''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1729 се споменува и како KUG 1223+280. == Откривање == Објектот е откриен на [[23 март]] [[1903]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1729 е од видот S?.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15,9 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16,7 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,4 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1729 има привидни димензии од 0,4' х 0,3'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 26 м 23,2 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +27° 44' 46"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 90°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1729 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 40682. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Corwin, Harold G., Jr., A. de Vaucouleurs, and G. de Vaucouleurs, "Southern Galaxy Catalogue", Austin, Texas: University of Texas == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1729 Прегледувач на длабокото небо — IC 1729]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1729 Поправени информации за IC 1729] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201729 IC 1729] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201729 IC 1729] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] k5qo7fqgpryo0il4vinfswats91vh97 IC 1734 0 1074794 5589110 4882614 2026-07-08T10:21:00Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589110 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1734 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1734. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 26 м 38 с |деклинација=+25° 37' 27"" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=E0 |привиден сјај В=16 |привиден сјај Ч=17 |површински сјај=14,1 |привидни димензии=0,4' x 0,4' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[23 март]] [[1903]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1734''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[23 март]] [[1903]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1734 е од видот E0.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 16 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 17 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 14,1 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1734 има привидни димензии од 0,4' х 0,4'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 26 м 38 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +25° 37' 27"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1734 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Corwin, Harold G., Jr., A. de Vaucouleurs, and G. de Vaucouleurs, "Southern Galaxy Catalogue", Austin, Texas: University of Texas == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1734 Прегледувач на длабокото небо — IC 1734]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1734 Поправени информации за IC 1734] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201734 IC 1734] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201734 IC 1734] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] qff42fbdmlqbvk03w5mp6aoot4zfynx IC 1739 0 1074800 5589111 4882623 2026-07-08T10:21:03Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589111 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Девица (соѕвездие)|Девица]] |слика =IC 1739 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1739. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 26 м 54,5 с |деклинација=+10° 39' 55" |положбен агол=120 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=E? |привиден сјај В=14,3 |привиден сјај Ч=15,3 |површински сјај=13,4 |привидни димензии=0,8' x 0,5' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Ројал Харвуд Фрост]] |датум на откривање=[[7 мај]] [[1904]] |алтернативни ознаки=VCC 949 }} '''IC 1739''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Девица (соѕвездие)|Девица]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1739 се споменува и како VCC 949. == Откривање == Објектот е откриен на [[7 мај]] [[1904]] година од страна на [[Ројал Харвуд Фрост]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1739 е од видот E?.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 14,3 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15,3 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,4 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1739 има привидни димензии од 0,8' х 0,5'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 26 м 54,5 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +10° 39' 55".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 120°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1739 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 40759. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Девица (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1739 Прегледувач на длабокото небо — IC 1739]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1739 Поправени информации за IC 1739] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201739 IC 1739] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201739 IC 1739] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Девица (соѕвездие)]] tgzg4w9twbn0hxe8ysw3zi8x10huxa9 IC 1759 0 1074818 5589112 4882660 2026-07-08T10:21:07Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589112 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1759 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1759. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 28 м 46,7 с |деклинација=+25° 43' 54"" |положбен агол=170 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=S |привиден сјај В=15,2 |привиден сјај Ч=16 |површински сјај=13 |привидни димензии=0,5' x 0,3' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[23 март]] [[1903]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1759''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[23 март]] [[1903]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1759 е од видот S.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15,2 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1759 има привидни димензии од 0,5' х 0,3'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 28 м 46,7 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +25° 43' 54"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 170°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1759 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Corwin, Harold G., Jr., A. de Vaucouleurs, and G. de Vaucouleurs, "Southern Galaxy Catalogue", Austin, Texas: University of Texas == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1759 Прегледувач на длабокото небо — IC 1759]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1759 Поправени информации за IC 1759] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201759 IC 1759] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201759 IC 1759] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] mtol76zakotssp1s3dzrttbxid74j3c IC 1762 0 1074821 5589113 4882665 2026-07-08T10:21:12Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589113 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Ловечки Кучиња (соѕвездие)|Ловечки Кучиња]] |слика =IC 1762 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1762. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 28 м 59,5 с |деклинација=+37° 43' 50"" |положбен агол=20 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=S0 |привиден сјај В=16,1 |привиден сјај Ч=17,1 |површински сјај=13,9 |привидни димензии=0,7' x 0,2' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Стефан Жавел]] |датум на откривање=[[11 јуни]] [[1896]] |алтернативни ознаки=NPM1G +38.0255 }} '''IC 1762''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Ловечки Кучиња (соѕвездие)|Ловечки Кучиња]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1762 се споменува и како NPM1G +38.0255. == Откривање == Објектот е откриен на [[11 јуни]] [[1896]] година од страна на [[Стефан Жавел]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1762 е од видот S0.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 16,1 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 17,1 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,9 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1762 има привидни димензии од 0,7' х 0,2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 28 м 59,5 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +37° 43' 50"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 20°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1762 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 2108047. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Ловечки Кучиња (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Corwin, Harold G., Jr., A. de Vaucouleurs, and G. de Vaucouleurs, "Southern Galaxy Catalogue", Austin, Texas: University of Texas == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1762 Прегледувач на длабокото небо — IC 1762]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1762 Поправени информации за IC 1762] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201762 IC 1762] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201762 IC 1762] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Ловечки Кучиња (соѕвездие)]] jhla9t80w4s1n3ep96l31eeejmnihwl IC 1763 0 1074822 5589114 4882667 2026-07-08T10:21:14Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589114 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1763 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1763. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 29 м 12,4 с |деклинација=+24° 35' 2" |положбен агол=175 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=S |привиден сјај В=15,7 |привиден сјај Ч=16,5 |површински сјај=13,1 |привидни димензии=0,5' x 0,2' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[23 март]] [[1903]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1763''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[23 март]] [[1903]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1763 е од видот S.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15,7 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16,5 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,1 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1763 има привидни димензии од 0,5' х 0,2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 29 м 12,4 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +24° 35' 2".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 175°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1763 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1763 Прегледувач на длабокото небо — IC 1763]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1763 Поправени информации за IC 1763] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201763 IC 1763] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201763 IC 1763] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] eitygc26era42bxyq0q4j42ypbjgxch IC 1767 0 1074824 5589116 4882674 2026-07-08T10:21:17Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589116 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1767 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1767. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 29 м 45 с |деклинација=+24° 24' 30" |положбен агол=100 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=S0 |привиден сјај В=15,8 |привиден сјај Ч=16,8 |површински сјај=11,4 |привидни димензии=0,2' x 0,1' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[23 март]] [[1903]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1767''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[23 март]] [[1903]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1767 е од видот S0.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15,8 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16,8 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 11,4 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1767 има привидни димензии од 0,2' х 0,1'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 29 м 45 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +24° 24' 30".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 100°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1767 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1767 Прегледувач на длабокото небо — IC 1767]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1767 Поправени информации за IC 1767] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201767 IC 1767] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201767 IC 1767] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] dp5pcbmezvcji0j25bzcsakqdmbpu0p IC 1768 0 1074825 5589117 4882676 2026-07-08T10:21:22Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589117 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1768 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1768. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 30 м 7,6 с |деклинација=+23° 40' 30"" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=* |привиден сјај В= |привиден сјај Ч=14,3 |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[23 март]] [[1903]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1768''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[23 март]] [[1903]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1768 е од видот *.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] во рамките на интервалот од минималната до максималната честота изнесува 14,3 mag.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 30 м 7,6 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +23° 40' 30"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1768 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Corwin, Harold G., Jr., A. de Vaucouleurs, and G. de Vaucouleurs, "Southern Galaxy Catalogue", Austin, Texas: University of Texas == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1768 Прегледувач на длабокото небо — IC 1768]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1768 Поправени информации за IC 1768] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201768 IC 1768] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201768 IC 1768] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] f4ye04vsd16zqjg7o0w6soq4ptucr0b IC 1769 0 1074826 5589118 4882686 2026-07-08T10:21:25Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589118 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1769 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1769. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 30 м 7,9 с |деклинација=+23° 32' 44" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=S R |привиден сјај В=15,4 |привиден сјај Ч=16,2 |површински сјај=13,3 |привидни димензии=0,4' x 0,4' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[23 март]] [[1903]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1769''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[23 март]] [[1903]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1769 е од видот S R.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15,4 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16,2 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,3 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1769 има привидни димензии од 0,4' х 0,4'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 30 м 7,9 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +23° 32' 44".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1769 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1769 Прегледувач на длабокото небо — IC 1769]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1769 Поправени информации за IC 1769] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201769 IC 1769] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201769 IC 1769] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] 94iej13fmwmocc54q69k0s1ynf229xk IC 1774 0 1074830 5589119 4882697 2026-07-08T10:21:27Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589119 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Девица (соѕвездие)|Девица]] |слика =IC 1774 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1774. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 31 м 19,4 с |деклинација=+12° 44' 16"" |положбен агол=15 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=E? |привиден сјај В=15,4 |привиден сјај Ч=16,4 |површински сјај=13,2 |привидни димензии=0,4' x 0,3' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Ројал Харвуд Фрост]] |датум на откривање=[[10 мај]] [[1904]] |алтернативни ознаки=VCC 1353 }} '''IC 1774''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Девица (соѕвездие)|Девица]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1774 се споменува и како VCC 1353. == Откривање == Објектот е откриен на [[10 мај]] [[1904]] година од страна на [[Ројал Харвуд Фрост]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1774 е од видот E?.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15,4 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16,4 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,2 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1774 има привидни димензии од 0,4' х 0,3'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 31 м 19,4 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +12° 44' 16"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 15°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1774 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 41432. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Девица (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Nilson P.N., Uppsala Ceneral Catalogue of Galaxies. Uppsala: Uppsala Astronomical Observatory, 1973. (15,543) (Catalog) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1774 Прегледувач на длабокото небо — IC 1774]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1774 Поправени информации за IC 1774] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201774 IC 1774] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201774 IC 1774] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Девица (соѕвездие)]] 26owcc0714ea25m35to737g5d0rfmum IC 1783 0 1074838 5589120 4921366 2026-07-08T10:21:30Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589120 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1783 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1783. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 32 м 11,1 с |деклинација=+25° 48' 10"" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=C |привиден сјај В=16,5 |привиден сјај Ч=17,5 |површински сјај=11,4 |привидни димензии=0,1' x 0,1' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[23 март]] [[1903]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1783''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[23 март]] [[1903]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1783 е од видот C.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 16,5 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 17,5 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 11,4 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1783 има привидни димензии од 0,1' х 0,1'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 32 м 11,1 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +25° 48' 10"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1783 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Hirshfeld, Alan, and Roger W. Sinnott, eds., Sky Catalogue 2000.0, Sky Publishing Corp. and Cambridge University Press, 1985. (3098,238) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1783 Прегледувач на длабокото небо — IC 1783]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1783 Поправени информации за IC 1783] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201783 IC 1783] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201783 IC 1783] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] sslyvyeeo6l2qyuc4qcdzvdbdr6jnxf IC 1796 0 1074851 5589121 4882767 2026-07-08T10:21:32Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589121 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Девица (соѕвездие)|Девица]] |слика =IC 1796 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1796. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 34 м 46,4 с |деклинација=+10° 10' 32"" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=E0 |привиден сјај В=16 |привиден сјај Ч=17 |површински сјај=14,1 |привидни димензии=0,4' x 0,4' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Ројал Харвуд Фрост]] |датум на откривање=[[10 мај]] [[1904]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1796''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Девица (соѕвездие)|Девица]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[10 мај]] [[1904]] година од страна на [[Ројал Харвуд Фрост]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1796 е од видот E0.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 16 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 17 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 14,1 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1796 има привидни димензии од 0,4' х 0,4'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 34 м 46,4 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +10° 10' 32"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1796 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 1375716. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Девица (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Corwin, Harold G., Jr., A. de Vaucouleurs, and G. de Vaucouleurs, "Southern Galaxy Catalogue", Austin, Texas: University of Texas == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1796 Прегледувач на длабокото небо — IC 1796]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1796 Поправени информации за IC 1796] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201796 IC 1796] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201796 IC 1796] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Девица (соѕвездие)]] m0kwiov56kthbcmp8z9rahemgshhec7 IC 1811 0 1074865 5589135 4882813 2026-07-08T10:32:45Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589135 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1811 IC 1813 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1811. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 36 м 7,1 с |деклинација=+27° 55' 36"" |положбен агол= |вид на објект= [[дел од галаксија]] |морфолошки вид=GxyP |привиден сјај В= |привиден сјај Ч= |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[23 март]] [[1903]] |алтернативни ознаки=part of N 4559 }} '''IC 1811''' — [[дел од галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведен во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1811 се споменува и како part of N 4559. == Откривање == Објектот е откриен на [[23 март]] [[1903]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1811 е од видот GxyP.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 36 м 7,1 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +27° 55' 36"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1811 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Corwin, Harold G., Jr., A. de Vaucouleurs, and G. de Vaucouleurs, "Southern Galaxy Catalogue", Austin, Texas: University of Texas == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1811 Прегледувач на длабокото небо — IC 1811]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1811 Поправени информации за IC 1811] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201811 IC 1811] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201811 IC 1811] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] somia7vlug4tidx3s60hupslkb9wby1 IC 1816 0 1074869 5589136 4882819 2026-07-08T10:32:50Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589136 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1816 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1816. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 36 м 32,4 с |деклинација=+13° 44' 50"" |положбен агол=0 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=E? |привиден сјај В=16,3 |привиден сјај Ч=17,3 |површински сјај=14,8 |привидни димензии=0,6' x 0,4' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Ројал Харвуд Фрост]] |датум на откривање=[[10 мај]] [[1904]] |алтернативни ознаки=VCC 1674 }} '''IC 1816''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1816 се споменува и како VCC 1674. == Откривање == Објектот е откриен на [[10 мај]] [[1904]] година од страна на [[Ројал Харвуд Фрост]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1816 е од видот E?.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 16,3 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 17,3 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 14,8 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1816 има привидни димензии од 0,6' х 0,4'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 36 м 32,4 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +13° 44' 50"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 0°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1816 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 42062. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Corwin, Harold G., Jr., A. de Vaucouleurs, and G. de Vaucouleurs, "Southern Galaxy Catalogue", Austin, Texas: University of Texas == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1816 Прегледувач на длабокото небо — IC 1816]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1816 Поправени информации за IC 1816] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201816 IC 1816] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201816 IC 1816] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1888 година]] [[Категорија:Сејфертови галаксии]] 2a41wlz6l49bp7zdzvpn27drub0xeqp IC 1817 0 1074870 5589137 4882820 2026-07-08T10:32:52Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589137 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1817 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1817. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 36 м 29,2 с |деклинација=+18° 17' 59" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=E0 |привиден сјај В=16 |привиден сјај Ч=17 |површински сјај=12,6 |привидни димензии=0,2' x 0,2' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Ројал Харвуд Фрост]] |датум на откривање=[[7 мај]] [[1904]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1817''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[7 мај]] [[1904]] година од страна на [[Ројал Харвуд Фрост]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1817 е од видот E0.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 16 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 17 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,6 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1817 има привидни димензии од 0,2' х 0,2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 36 м 29,2 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +18° 17' 59".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1817 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1817 Прегледувач на длабокото небо — IC 1817]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1817 Поправени информации за IC 1817] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201817 IC 1817] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201817 IC 1817] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] 5ny54uuneel0aneq5lld883x2ju2voc IC 1821 0 1074874 5589138 4882826 2026-07-08T10:32:55Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589138 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1821 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1821. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 37 м 24,6 с |деклинација=+23° 51' 49"" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=S? |привиден сјај В=15,1 |привиден сјај Ч=15,9 |површински сјај=13 |привидни димензии=0,4' x 0,4' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[23 март]] [[1903]] |алтернативни ознаки=KUG 1234+241 }} '''IC 1821''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1821 се споменува и како KUG 1234+241. == Откривање == Објектот е откриен на [[23 март]] [[1903]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1821 е од видот S?.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15,1 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15,9 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1821 има привидни димензии од 0,4' х 0,4'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 37 м 24,6 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +23° 51' 49"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1821 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 86325. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Zwicky, F., E. Herzog, and P. Wild, ""Catalogue of Galaxies and Clusters of Galaxies"", Vol.I. Pasadena, Calif., California Institute of Technology, 1961. Also, successive volumes through 1968. (1,380) (Catalog) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1821 Прегледувач на длабокото небо — IC 1821]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1821 Поправени информации за IC 1821] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201821 IC 1821] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201821 IC 1821] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] 3cwd7z3svtmvc6ztohvejqwzvxxyv28 IC 1825 0 1074877 5589139 4882829 2026-07-08T10:32:57Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589139 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1825 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1825. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 38 м 47,1 с |деклинација=+26° 52' 22"" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=E0 |привиден сјај В=16 |привиден сјај Ч=17 |површински сјај=12,6 |привидни димензии=0,2' x 0,2' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[23 март]] [[1903]] |алтернативни ознаки=Reiz 2644 }} '''IC 1825''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1825 се споменува и како Reiz 2644. == Откривање == Објектот е откриен на [[23 март]] [[1903]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1825 е од видот E0.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 16 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 17 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,6 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1825 има привидни димензии од 0,2' х 0,2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 38 м 47,1 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +26° 52' 22"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1825 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 1790902. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Nilson P.N., Uppsala Ceneral Catalogue of Galaxies. Uppsala: Uppsala Astronomical Observatory, 1973. (15,543) (Catalog) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1825 Прегледувач на длабокото небо — IC 1825]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1825 Поправени информации за IC 1825] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201825 IC 1825] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201825 IC 1825] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] tc1q9qtk42vrzk4sze5rev6ftc46946 IC 1829 0 1074880 5589140 4882832 2026-07-08T10:33:02Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589140 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1829 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1829. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 39 м 18,9 с |деклинација=+24° 8' 35" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=*2 |привиден сјај В= |привиден сјај Ч= |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[23 март]] [[1903]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1829''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[23 март]] [[1903]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1829 е од видот *2.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 39 м 18,9 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +24° 8' 35".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1829 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1829 Прегледувач на длабокото небо — IC 1829]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1829 Поправени информации за IC 1829] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201829 IC 1829] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201829 IC 1829] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] ol9xq0aikzmm7b84uanpw8w9h13hubv IC 1832 0 1074883 5589141 4882836 2026-07-08T10:33:04Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589141 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Девица (соѕвездие)|Девица]] |слика =IC 1832 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1832. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 39 м 34,5 с |деклинација=+11° 58' 55"" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=E0 |привиден сјај В=15,2 |привиден сјај Ч=16,2 |површински сјај=12,7 |привидни димензии=0,3' x 0,3' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Ројал Харвуд Фрост]] |датум на откривање=[[10 мај]] [[1904]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1832''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Девица (соѕвездие)|Девица]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[10 мај]] [[1904]] година од страна на [[Ројал Харвуд Фрост]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1832 е од видот E0.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15,2 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16,2 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,7 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1832 има привидни димензии од 0,3' х 0,3'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 39 м 34,5 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +11° 58' 55"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1832 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 1401857. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Девица (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Vorontsov-Velyaminov, B.A., and V.P. Arhipova, ""Morphological Catalog of Galaxies"", Parts I-V. Moscow: Moscow State University, 1962-74. (9,679) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1832 Прегледувач на длабокото небо — IC 1832]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1832 Поправени информации за IC 1832] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201832 IC 1832] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201832 IC 1832] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Девица (соѕвездие)]] 6qq9g66ifs2jwylawlvgam7ermcez6c IC 1833 0 1074884 5589142 4882837 2026-07-08T10:33:06Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589142 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Девица (соѕвездие)|Девица]] |слика =IC 1833 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1833. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 39 м 33,1 с |деклинација=+10° 58' 6"" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=E? |привиден сјај В=14,4 |привиден сјај Ч=15,4 |површински сјај=11 |привидни димензии=0,2' x 0,2' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Ројал Харвуд Фрост]] |датум на откривање=[[10 мај]] [[1904]] |алтернативни ознаки=CGCG 70-203, VCC 1799, NPM1G +11.0324 }} '''IC 1833''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Девица (соѕвездие)|Девица]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1833 се споменува и како CGCG 70-203, VCC 1799, NPM1G +11.0324. == Откривање == Објектот е откриен на [[10 мај]] [[1904]] година од страна на [[Ројал Харвуд Фрост]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1833 е од видот E?.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 14,4 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15,4 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 11 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1833 има привидни димензии од 0,2' х 0,2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 39 м 33,1 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +10° 58' 6"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1833 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 42364. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Девица (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Corwin, Harold G., Jr., A. de Vaucouleurs, and G. de Vaucouleurs, "Southern Galaxy Catalogue", Austin, Texas: University of Texas == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1833 Прегледувач на длабокото небо — IC 1833]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1833 Поправени информации за IC 1833] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201833 IC 1833] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201833 IC 1833] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Девица (соѕвездие)]] 6on9b6j8tqr7l1nhs9qegeneaduhsp5 IC 1835 0 1074886 5589143 4882839 2026-07-08T10:33:09Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589143 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1835 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1835. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 39 м 38,8 с |деклинација=+26° 14' 19" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=* |привиден сјај В= |привиден сјај Ч=15,1 |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[23 март]] [[1903]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1835''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[23 март]] [[1903]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1835 е од видот *.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] во рамките на интервалот од минималната до максималната честота изнесува 15,1 mag.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 39 м 38,8 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +26° 14' 19".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1835 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1835 Прегледувач на длабокото небо — IC 1835]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1835 Поправени информации за IC 1835] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201835 IC 1835] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201835 IC 1835] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] 39ybeqsghq8mh4e1h10bj9g621xe7si IC 1839 0 1074889 5589144 4882842 2026-07-08T10:33:14Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589144 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1839 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1839. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 40 м 25,1 с |деклинација=+26° 31' 28"" |положбен агол=40 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=S |привиден сјај В=14,7 |привиден сјај Ч=15,5 |површински сјај=11,8 |привидни димензии=0,4' x 0,2' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[23 март]] [[1903]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1839''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[23 март]] [[1903]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1839 е од видот S.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 14,7 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15,5 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 11,8 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1839 има привидни димензии од 0,4' х 0,2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 40 м 25,1 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +26° 31' 28"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 40°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1839 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 42478. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Nilson P.N., Uppsala Ceneral Catalogue of Galaxies. Uppsala: Uppsala Astronomical Observatory, 1973. (15,543) (Catalog) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1839 Прегледувач на длабокото небо — IC 1839]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1839 Поправени информации за IC 1839] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201839 IC 1839] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201839 IC 1839] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] dxys10ikjdnr2s41u4avz9gw99g1las IC 1841 0 1074890 5589145 4882844 2026-07-08T10:33:16Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589145 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1841 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1841. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 40 м 25,9 с |деклинација=+26° 43' 54"" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=E0 |привиден сјај В=14,8 |привиден сјај Ч=15,8 |површински сјај=12,3 |привидни димензии=0,3' x 0,3' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[23 март]] [[1903]] |алтернативни ознаки=Reiz 2682 }} '''IC 1841''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1841 се споменува и како Reiz 2682. == Откривање == Објектот е откриен на [[23 март]] [[1903]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1841 е од видот E0.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 14,8 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15,8 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,3 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1841 има привидни димензии од 0,3' х 0,3'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 40 м 25,9 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +26° 43' 54"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1841 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 1786619. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Zwicky, F., E. Herzog, and P. Wild, ""Catalogue of Galaxies and Clusters of Galaxies"", Vol.I. Pasadena, Calif., California Institute of Technology, 1961. Also, successive volumes through 1968. (1,380) (Catalog) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1841 Прегледувач на длабокото небо — IC 1841]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1841 Поправени информации за IC 1841] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201841 IC 1841] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201841 IC 1841] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] 7jlkdeu95mwlg2fx6hfubp0o8evftsq IC 1842 0 1074891 5589146 4882845 2026-07-08T10:33:19Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589146 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Девица (соѕвездие)|Девица]] |слика =IC 1842 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1842. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 40 м 40,9 с |деклинација=+12° 24' 24"" |положбен агол=90 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=SB |привиден сјај В=15,4 |привиден сјај Ч=16,2 |површински сјај=13,5 |привидни димензии=0,5' x 0,4' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Ројал Харвуд Фрост]] |датум на откривање=[[10 мај]] [[1904]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1842''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Девица (соѕвездие)|Девица]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[10 мај]] [[1904]] година од страна на [[Ројал Харвуд Фрост]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1842 е од видот SB.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15,4 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16,2 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,5 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1842 има привидни димензии од 0,5' х 0,4'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 40 м 40,9 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +12° 24' 24"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 90°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1842 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 1408965. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Девица (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Zwicky, F., E. Herzog, and P. Wild, ""Catalogue of Galaxies and Clusters of Galaxies"", Vol.I. Pasadena, Calif., California Institute of Technology, 1961. Also, successive volumes through 1968. (1,380) (Catalog) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1842 Прегледувач на длабокото небо — IC 1842]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1842 Поправени информации за IC 1842] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201842 IC 1842] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201842 IC 1842] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Девица (соѕвездие)]] c4gpfddtso16qvjy96me645l42r50pl IC 1847 0 1074895 5589147 4882850 2026-07-08T10:33:21Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589147 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1847 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1847. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 41 м 13,8 с |деклинација=+22° 35' 41"" |положбен агол=90 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=S? |привиден сјај В=15,1 |привиден сјај Ч=15,9 |површински сјај=12,5 |привидни димензии=0,5' x 0,2' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 јануари]] [[1904]] |алтернативни ознаки=KUG 1238+228B }} '''IC 1847''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1847 се споменува и како KUG 1238+228B. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 јануари]] [[1904]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1847 е од видот S?.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15,1 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15,9 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,5 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1847 има привидни димензии од 0,5' х 0,2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 41 м 13,8 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +22° 35' 41"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 90°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1847 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 86327. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Zwicky, F., E. Herzog, and P. Wild, ""Catalogue of Galaxies and Clusters of Galaxies"", Vol.I. Pasadena, Calif., California Institute of Technology, 1961. Also, successive volumes through 1968. (1,380) (Catalog) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1847 Прегледувач на длабокото небо — IC 1847]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1847 Поправени информации за IC 1847] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201847 IC 1847] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201847 IC 1847] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] j4fciivw1jt3bogpvl3x55vgqx632g8 IC 1853 0 1074899 5589148 4882855 2026-07-08T10:33:41Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589148 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1853.png |опис=Поглед кон галаксијата IC 1853. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 41 м 41,4 с |деклинација=+19° 56' 40"" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=* |привиден сјај В= |привиден сјај Ч= |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 јануари]] [[1904]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1853''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 јануари]] [[1904]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1853 е од видот *.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 41 м 41,4 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +19° 56' 40"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1853 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Vorontsov-Velyaminov, B.A., and V.P. Arhipova, ""Morphological Catalog of Galaxies"", Parts I-V. Moscow: Moscow State University, 1962-74. (9,679) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1853 Прегледувач на длабокото небо — IC 1853]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1853 Поправени информации за IC 1853] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201853 IC 1853] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201853 IC 1853] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] sofxa79zyzg3hqecmshye2z570asxn6 IC 1857 0 1074903 5589149 4882859 2026-07-08T10:33:44Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589149 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Ловечки Кучиња (соѕвездие)|Ловечки Кучиња]] |слика =IC 1857 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1857. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 41 м 37,4 с |деклинација=+41° 8' 25"" |положбен агол= |вид на објект= [[дел од галаксија]] |морфолошки вид=GxyP |привиден сјај В= |привиден сјај Ч= |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[21 март]] [[1903]] |алтернативни ознаки=part of N 4618 }} '''IC 1857''' — [[дел од галаксија]] во соѕвездието [[Ловечки Кучиња (соѕвездие)|Ловечки Кучиња]], заведен во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1857 се споменува и како part of N 4618. == Откривање == Објектот е откриен на [[21 март]] [[1903]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1857 е од видот GxyP.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 41 м 37,4 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +41° 8' 25"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1857 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Ловечки Кучиња (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Nilson P.N., Uppsala Ceneral Catalogue of Galaxies. Uppsala: Uppsala Astronomical Observatory, 1973. (15,543) (Catalog) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1857 Прегледувач на длабокото небо — IC 1857]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1857 Поправени информации за IC 1857] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201857 IC 1857] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201857 IC 1857] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Ловечки Кучиња (соѕвездие)]] iahryavn1fv8b0ne487wc6qcg794mce IC 1858 0 1074904 5589150 4882860 2026-07-08T10:34:14Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589150 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Девица (соѕвездие)|Девица]] |слика =IC 1858 IC 1859 IC 1860 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1858 (долу десно). Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 41 м 55 с |деклинација=+11° 46' 24"" |положбен агол=5 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=E2 |привиден сјај В=15 |привиден сјај Ч=16 |површински сјај=13,3 |привидни димензии=0,5' x 0,4' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Ројал Харвуд Фрост]] |датум на откривање=[[10 мај]] [[1904]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1858''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Девица (соѕвездие)|Девица]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[10 мај]] [[1904]] година од страна на [[Ројал Харвуд Фрост]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1858 е од видот E2.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,3 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1858 има привидни димензии од 0,5' х 0,4'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 41 м 55 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +11° 46' 24"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 5°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1858 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 1398556. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Девица (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Corwin, Harold G., Jr., A. de Vaucouleurs, and G. de Vaucouleurs, "Southern Galaxy Catalogue", Austin, Texas: University of Texas == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1858 Прегледувач на длабокото небо — IC 1858]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1858 Поправени информации за IC 1858] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201858 IC 1858] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201858 IC 1858] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Девица (соѕвездие)]] dm547zwkv5ixk6mzvdcv5apdyfx94ue IC 1862 0 1074908 5589151 4882866 2026-07-08T10:34:16Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589151 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1862 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1862. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 42 м 12,6 с |деклинација=+20° 52' 49"" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=S |привиден сјај В=15,9 |привиден сјај Ч=16,7 |површински сјај=12,3 |привидни димензии=0,2' x 0,2' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 јануари]] [[1904]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1862''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 јануари]] [[1904]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1862 е од видот S.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15,9 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16,7 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,3 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1862 има привидни димензии од 0,2' х 0,2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 42 м 12,6 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +20° 52' 49"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1862 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 1638720. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Corwin, Harold G., Jr., A. de Vaucouleurs, and G. de Vaucouleurs, "Southern Galaxy Catalogue", Austin, Texas: University of Texas == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1862 Прегледувач на длабокото небо — IC 1862]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1862 Поправени информации за IC 1862] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201862 IC 1862] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201862 IC 1862] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] f8sfdv23bxz95qulppo6iaxitlinq4x IC 1864 0 1074910 5589152 4882868 2026-07-08T10:34:20Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589152 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Ловечки Кучиња (соѕвездие)|Ловечки Кучиња]] |слика =IC 1864 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1864. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 42 м 0,8 с |деклинација=+39° 6' 18" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=* |привиден сјај В= |привиден сјај Ч= |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[21 март]] [[1903]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1864''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Ловечки Кучиња (соѕвездие)|Ловечки Кучиња]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[21 март]] [[1903]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1864 е од видот *.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 42 м 0,8 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +39° 6' 18".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1864 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Ловечки Кучиња (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1864 Прегледувач на длабокото небо — IC 1864]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1864 Поправени информации за IC 1864] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201864 IC 1864] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201864 IC 1864] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Ловечки Кучиња (соѕвездие)]] 6z4ou9gqga39hhlnae0x755o14cpfua IC 1870 0 1074917 5589153 4882877 2026-07-08T10:34:21Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589153 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1870 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1870. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 42 м 37 с |деклинација=+20° 51' 1"" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=E0 |привиден сјај В=15 |привиден сјај Ч=16 |површински сјај=11,6 |привидни димензии=0,2' x 0,2' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 јануари]] [[1904]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1870''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 јануари]] [[1904]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1870 е од видот E0.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 11,6 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1870 има привидни димензии од 0,2' х 0,2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 42 м 37 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +20° 51' 1"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1870 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Tully, R.B., ""Nearby Galaxies Catalog"". New York: Cambridge University Press, 1988. A preliminary version on magnetic tape (1981) was used here. (23,17) (Catalog) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1870 Прегледувач на длабокото небо — IC 1870]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1870 Поправени информации за IC 1870] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201870 IC 1870] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201870 IC 1870] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] q1n6ib3k8rbg8r6uyajhkcr8t1zalq4 IC 1875 0 1074922 5589154 4882887 2026-07-08T10:34:23Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589154 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1875 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1875. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 43 м 19,8 с |деклинација=+19° 15' 53"" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=NF |привиден сјај В= |привиден сјај Ч= |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 јануари]] [[1904]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1875''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 јануари]] [[1904]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1875 е од видот NF.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 43 м 19,8 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +19° 15' 53"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1875 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Corwin, Harold G., Jr., A. de Vaucouleurs, and G. de Vaucouleurs, "Southern Galaxy Catalogue", Austin, Texas: University of Texas == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1875 Прегледувач на длабокото небо — IC 1875]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1875 Поправени информации за IC 1875] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201875 IC 1875] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201875 IC 1875] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] ibzgipvi3093m9glye6eduh6z5oymdh IC 1877 0 1074924 5589132 4882890 2026-07-08T10:31:39Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589132 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Ловечки Кучиња (соѕвездие)|Ловечки Кучиња]] |слика =IC 1877 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1877. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 43 м 22 с |деклинација=+37° 58' 29"" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=* |привиден сјај В= |привиден сјај Ч=15,2 |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[21 март]] [[1903]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1877''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Ловечки Кучиња (соѕвездие)|Ловечки Кучиња]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[21 март]] [[1903]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1877 е од видот *.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] во рамките на интервалот од минималната до максималната честота изнесува 15,2 mag.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 43 м 22 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +37° 58' 29"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1877 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Ловечки Кучиња (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Corwin, Harold G., Jr., A. de Vaucouleurs, and G. de Vaucouleurs, "Southern Galaxy Catalogue", Austin, Texas: University of Texas == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1877 Прегледувач на длабокото небо — IC 1877]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1877 Поправени информации за IC 1877] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201877 IC 1877] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201877 IC 1877] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Ловечки Кучиња (соѕвездие)]] 4w2nxo4wfkxh8l0fun6s69cnj50ejzf IC 1878 0 1074926 5589134 4882891 2026-07-08T10:32:23Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589134 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Ловечки Кучиња (соѕвездие)|Ловечки Кучиња]] |слика =IC 1878 IC 1879 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1878. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 43 м 28,6 с |деклинација=+37° 58' 58" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=* |привиден сјај В= |привиден сјај Ч=14,4 |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[21 март]] [[1903]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1878''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Ловечки Кучиња (соѕвездие)|Ловечки Кучиња]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[21 март]] [[1903]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1878 е од видот *.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] во рамките на интервалот од минималната до максималната честота изнесува 14,4 mag.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 43 м 28,6 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +37° 58' 58".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1878 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Ловечки Кучиња (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1878 Прегледувач на длабокото небо — IC 1878]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1878 Поправени информации за IC 1878] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201878 IC 1878] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201878 IC 1878] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Ловечки Кучиња (соѕвездие)]] slooiwgkhjh5s0yq3d0xj4sk7ua91b9 IC 1882 0 1074929 5589155 4882900 2026-07-08T10:34:27Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589155 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Девица (соѕвездие)|Девица]] |слика =IC 1882 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1882. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 44 м 47,7 с |деклинација=+8° 6' 24"" |положбен агол=90 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=S? |привиден сјај В=14,6 |привиден сјај Ч=15,4 |површински сјај=11,7 |привидни димензии=0,4' x 0,2' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Фридрих Карл Арнолд Швасман]] |датум на откривање=[[23 јануари]] [[1900]] |алтернативни ознаки=CGCG 43-16, VCC 2007 }} '''IC 1882''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Девица (соѕвездие)|Девица]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1882 се споменува и како CGCG 43-16, VCC 2007. == Откривање == Објектот е откриен на [[23 јануари]] [[1900]] година од страна на [[Фридрих Карл Арнолд Швасман]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1882 е од видот S?.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 14,6 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15,4 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 11,7 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1882 има привидни димензии од 0,4' х 0,2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 44 м 47,7 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +8° 6' 24"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 90°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1882 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 42947. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Девица (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Nilson P.N., Uppsala Ceneral Catalogue of Galaxies. Uppsala: Uppsala Astronomical Observatory, 1973. (15,543) (Catalog) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1882 Прегледувач на длабокото небо — IC 1882]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1882 Поправени информации за IC 1882] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201882 IC 1882] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201882 IC 1882] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Девица (соѕвездие)]] cl2odmszsozacyj4lsb6mq3s6dipfgp IC 1885 0 1074931 5589156 4882902 2026-07-08T10:34:29Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589156 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Девица (соѕвездие)|Девица]] |слика =IC 1885 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1885. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 45 м 5,2 с |деклинација=+12° 26' 49"" |положбен агол=110 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=C |привиден сјај В=15,5 |привиден сјај Ч=16,5 |површински сјај=13,6 |привидни димензии=0,5' x 0,4' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Ројал Харвуд Фрост]] |датум на откривање=[[10 мај]] [[1904]] |алтернативни ознаки=NPM1G +12.0333 }} '''IC 1885''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Девица (соѕвездие)|Девица]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1885 се споменува и како NPM1G +12.0333. == Откривање == Објектот е откриен на [[10 мај]] [[1904]] година од страна на [[Ројал Харвуд Фрост]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1885 е од видот C.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15,5 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16,5 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,6 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1885 има привидни димензии од 0,5' х 0,4'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 45 м 5,2 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +12° 26' 49"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 110°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1885 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 1409720. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Девица (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Corwin, Harold G., Jr., A. de Vaucouleurs, and G. de Vaucouleurs, "Southern Galaxy Catalogue", Austin, Texas: University of Texas == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1885 Прегледувач на длабокото небо — IC 1885]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1885 Поправени информации за IC 1885] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201885 IC 1885] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201885 IC 1885] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Девица (соѕвездие)]] feaklb67qrxx2p4ojbjuk5zl54bb4gj IC 1886 0 1074932 5589157 4882903 2026-07-08T10:35:07Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589157 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Девица (соѕвездие)|Девица]] |слика =IC 1886 NGC 1221 NGC 1223 NGC 1225 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1886. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 45 м 11,9 с |деклинација=+10° 19' 27"" |положбен агол=45 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=E3 |привиден сјај В=15,3 |привиден сјај Ч=16,3 |површински сјај=12,3 |привидни димензии=0,3' x 0,2' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Ројал Харвуд Фрост]] |датум на откривање=[[10 мај]] [[1904]] |алтернативни ознаки=VCC 2015 }} '''IC 1886''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Девица (соѕвездие)|Девица]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1886 се споменува и како VCC 2015. == Откривање == Објектот е откриен на [[10 мај]] [[1904]] година од страна на [[Ројал Харвуд Фрост]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1886 е од видот E3.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15,3 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16,3 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,3 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1886 има привидни димензии од 0,3' х 0,2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 45 м 11,9 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +10° 19' 27"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 45°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1886 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 42980. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Девица (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Vorontsov-Velyaminov, B.A., and V.P. Arhipova, ""Morphological Catalog of Galaxies"", Parts I-V. Moscow: Moscow State University, 1962-74. (9,679) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1886 Прегледувач на длабокото небо — IC 1886]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1886 Поправени информации за IC 1886] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201886 IC 1886] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201886 IC 1886] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Девица (соѕвездие)]] 471vu7ug4ytclggbpmmmfb55p9c112g IC 1895 0 1074941 5589158 4882917 2026-07-08T10:35:14Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589158 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1895 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1895. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 45 м 51,4 с |деклинација=+19° 32' 9"" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=* |привиден сјај В= |привиден сјај Ч= |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 јануари]] [[1904]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1895''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 јануари]] [[1904]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1895 е од видот *.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 45 м 51,4 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +19° 32' 9"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1895 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Corwin, Harold G., Jr., A. de Vaucouleurs, and G. de Vaucouleurs, "Southern Galaxy Catalogue", Austin, Texas: University of Texas == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1895 Прегледувач на длабокото небо — IC 1895]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1895 Поправени информации за IC 1895] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201895 IC 1895] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201895 IC 1895] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] o8ul0vuf62ui8v8hv9hl3x16aga9aq5 IC 1896 0 1074942 5589159 4882918 2026-07-08T10:35:18Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589159 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1896 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1896. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 45 м 57,2 с |деклинација=+19° 6' 16" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=* |привиден сјај В= |привиден сјај Ч= |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 јануари]] [[1904]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1896''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 јануари]] [[1904]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1896 е од видот *.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 45 м 57,2 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +19° 6' 16".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1896 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1896 Прегледувач на длабокото небо — IC 1896]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1896 Поправени информации за IC 1896] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201896 IC 1896] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201896 IC 1896] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] mew7ikp6tlal6g4a5w33ndg0mtbr824 IC 1897 0 1074943 5589160 4882921 2026-07-08T10:35:39Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589160 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1897 NGC 1238 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1897. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 46 м 4,1 с |деклинација=+19° 0' 39"" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=* |привиден сјај В= |привиден сјај Ч= |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 јануари]] [[1904]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1897''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 јануари]] [[1904]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1897 е од видот *.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 46 м 4,1 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +19° 0' 39"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1897 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Vorontsov-Velyaminov, B.A., and V.P. Arhipova, ""Morphological Catalog of Galaxies"", Parts I-V. Moscow: Moscow State University, 1962-74. (9,679) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1897 Прегледувач на длабокото небо — IC 1897]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1897 Поправени информации за IC 1897] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201897 IC 1897] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201897 IC 1897] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] 9j7lvdcs45e2kmuqit5c6ndw6haruyt IC 1898 0 1074944 5589161 4882922 2026-07-08T10:35:42Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589161 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1898 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1898. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 46 м 4,3 с |деклинација=+19° 7' 17"" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=* |привиден сјај В= |привиден сјај Ч= |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 јануари]] [[1904]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1898''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 јануари]] [[1904]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1898 е од видот *.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 46 м 4,3 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +19° 7' 17"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1898 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Corwin, Harold G., Jr., A. de Vaucouleurs, and G. de Vaucouleurs, "Southern Galaxy Catalogue", Austin, Texas: University of Texas == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1898 Прегледувач на длабокото небо — IC 1898]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1898 Поправени информации за IC 1898] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201898 IC 1898] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201898 IC 1898] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] cck5au04ojb3vvfzhfxhhm07e77bhwy IC 1899 0 1074945 5589162 4882923 2026-07-08T10:35:45Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589162 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1899 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1899. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 46 м 9,4 с |деклинација=+19° 9' 27" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=*2 |привиден сјај В= |привиден сјај Ч= |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 јануари]] [[1904]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1899''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 јануари]] [[1904]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1899 е од видот *2.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 46 м 9,4 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +19° 9' 27".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1899 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1899 Прегледувач на длабокото небо — IC 1899]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1899 Поправени информации за IC 1899] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201899 IC 1899] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201899 IC 1899] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] ikgcqssrvzxkgk455hqzurvk9udt2i7 IC 1903 0 1074949 5589163 4882930 2026-07-08T10:41:39Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589163 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1903 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1903. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 46 м 45,9 с |деклинација=+21° 59' 6" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=S? |привиден сјај В=16,2 |привиден сјај Ч=17 |површински сјај=14,1 |привидни димензии=0,4' x 0,4' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 јануари]] [[1904]] |алтернативни ознаки=KUG 1244+222 }} '''IC 1903''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1903 се споменува и како KUG 1244+222. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 јануари]] [[1904]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1903 е од видот S?.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 16,2 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 17 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 14,1 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1903 има привидни димензии од 0,4' х 0,4'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 46 м 45,9 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +21° 59' 6".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1903 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 86329. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1903 Прегледувач на длабокото небо — IC 1903]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1903 Поправени информации за IC 1903] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201903 IC 1903] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201903 IC 1903] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] 00vycj2srpoxy868rpyfl1gidred7bx IC 1904 0 1074950 5589164 4882931 2026-07-08T10:41:41Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589164 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Ловечки Кучиња (соѕвездие)|Ловечки Кучиња]] |слика =IC 1904 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1904. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 46 м 35,1 с |деклинација=+38° 34' 26"" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=* |привиден сјај В= |привиден сјај Ч=15,1 |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[21 март]] [[1903]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1904''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Ловечки Кучиња (соѕвездие)|Ловечки Кучиња]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[21 март]] [[1903]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1904 е од видот *.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] во рамките на интервалот од минималната до максималната честота изнесува 15,1 mag.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 46 м 35,1 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +38° 34' 26"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1904 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Ловечки Кучиња (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Corwin, Harold G., Jr., A. de Vaucouleurs, and G. de Vaucouleurs, "Southern Galaxy Catalogue", Austin, Texas: University of Texas == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1904 Прегледувач на длабокото небо — IC 1904]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1904 Поправени информации за IC 1904] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201904 IC 1904] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201904 IC 1904] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Ловечки Кучиња (соѕвездие)]] dqrem8uy92cmw6w0en8csz7b3s33do6 IC 1906 0 1074952 5589165 4882933 2026-07-08T10:41:44Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589165 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Девица (соѕвездие)|Девица]] |слика =IC 1906 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1906. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 46 м 55,5 с |деклинација=+10° 10' 55"" |положбен агол=80 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=E? |привиден сјај В=15,2 |привиден сјај Ч=16,2 |површински сјај=13 |привидни димензии=0,6' x 0,2' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Ројал Харвуд Фрост]] |датум на откривање=[[10 мај]] [[1904]] |алтернативни ознаки=VCC 2045 }} '''IC 1906''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Девица (соѕвездие)|Девица]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1906 се споменува и како VCC 2045. == Откривање == Објектот е откриен на [[10 мај]] [[1904]] година од страна на [[Ројал Харвуд Фрост]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1906 е од видот E?.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15,2 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16,2 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1906 има привидни димензии од 0,6' х 0,2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 46 м 55,5 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +10° 10' 55"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 80°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1906 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 43119. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Девица (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Corwin, Harold G., Jr., A. de Vaucouleurs, and G. de Vaucouleurs, "Southern Galaxy Catalogue", Austin, Texas: University of Texas == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1906 Прегледувач на длабокото небо — IC 1906]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1906 Поправени информации за IC 1906] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201906 IC 1906] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201906 IC 1906] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Девица (соѕвездие)]] g3jxj8tevla6tu4d4hesqkog7er41fo IC 1908 0 1074953 5589166 4882936 2026-07-08T10:41:46Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589166 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Ловечки Кучиња (соѕвездие)|Ловечки Кучиња]] |слика =IC 1908 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1908. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 46 м 48 с |деклинација=+40° 28' 13"" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=* |привиден сјај В= |привиден сјај Ч= |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[21 март]] [[1903]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1908''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Ловечки Кучиња (соѕвездие)|Ловечки Кучиња]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[21 март]] [[1903]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1908 е од видот *.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 46 м 48 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +40° 28' 13"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1908 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Ловечки Кучиња (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Corwin, Harold G., Jr., A. de Vaucouleurs, and G. de Vaucouleurs, "Southern Galaxy Catalogue", Austin, Texas: University of Texas == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1908 Прегледувач на длабокото небо — IC 1908]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1908 Поправени информации за IC 1908] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201908 IC 1908] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201908 IC 1908] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Ловечки Кучиња (соѕвездие)]] e3i1h8lxu48sdpozqnbymv15tivqigk IC 1909 0 1074954 5589167 4882939 2026-07-08T10:41:48Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589167 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Ловечки Кучиња (соѕвездие)|Ловечки Кучиња]] |слика =IC 1909 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1909. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 46 м 52,6 с |деклинација=+39° 10' 25"" |положбен агол=70 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=E3 |привиден сјај В=15,7 |привиден сјај Ч=16,7 |површински сјај=12,7 |привидни димензии=0,3' x 0,2' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[21 март]] [[1903]] |алтернативни ознаки=NPM1G +39.0300 }} '''IC 1909''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Ловечки Кучиња (соѕвездие)|Ловечки Кучиња]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1909 се споменува и како NPM1G +39.0300. == Откривање == Објектот е откриен на [[21 март]] [[1903]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1909 е од видот E3.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15,7 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16,7 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,7 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1909 има привидни димензии од 0,3' х 0,2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 46 м 52,6 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +39° 10' 25"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 70°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1909 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 2144774. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Ловечки Кучиња (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Corwin, Harold G., Jr., A. de Vaucouleurs, and G. de Vaucouleurs, "Southern Galaxy Catalogue", Austin, Texas: University of Texas == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1909 Прегледувач на длабокото небо — IC 1909]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1909 Поправени информации за IC 1909] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201909 IC 1909] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201909 IC 1909] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Ловечки Кучиња (соѕвездие)]] qucg8f91f4ambsp8hqfsd7xn9rryhcs IC 1912 0 1074957 5589168 4882948 2026-07-08T10:41:50Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589168 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Девица (соѕвездие)|Девица]] |слика =IC 1912 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1912. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 47 м 25,4 с |деклинација=+9° 8' 37" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=* |привиден сјај В= |привиден сјај Ч=14,8 |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Фридрих Карл Арнолд Швасман]] |датум на откривање=[[15 февруари]] [[1900]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1912''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Девица (соѕвездие)|Девица]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[15 февруари]] [[1900]] година од страна на [[Фридрих Карл Арнолд Швасман]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1912 е од видот *.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] во рамките на интервалот од минималната до максималната честота изнесува 14,8 mag.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 47 м 25,4 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +9° 8' 37".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1912 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Девица (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1912 Прегледувач на длабокото небо — IC 1912]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1912 Поправени информации за IC 1912] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201912 IC 1912] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201912 IC 1912] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Девица (соѕвездие)]] jkghcoodje6vp8ak8a4uckruni6jq9z IC 1914 0 1074959 5589169 4882953 2026-07-08T10:41:53Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589169 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1914 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1914. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 47 м 24,6 с |деклинација=+22° 34' 10"" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=*2 |привиден сјај В= |привиден сјај Ч= |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 јануари]] [[1904]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1914''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 јануари]] [[1904]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1914 е од видот *2.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 47 м 24,6 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +22° 34' 10"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1914 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Corwin, Harold G., Jr., A. de Vaucouleurs, and G. de Vaucouleurs, "Southern Galaxy Catalogue", Austin, Texas: University of Texas == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1914 Прегледувач на длабокото небо — IC 1914]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1914 Поправени информации за IC 1914] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201914 IC 1914] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201914 IC 1914] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] a871aq58o47twfcupk0ogygx5g81grq IC 1915 0 1074960 5589170 4882956 2026-07-08T10:41:56Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589170 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Ловечки Кучиња (соѕвездие)|Ловечки Кучиња]] |слика =IC 1915 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1915. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 47 м 15,7 с |деклинација=+40° 22' 4" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=* |привиден сјај В= |привиден сјај Ч=15,2 |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[21 март]] [[1903]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1915''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Ловечки Кучиња (соѕвездие)|Ловечки Кучиња]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[21 март]] [[1903]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1915 е од видот *.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] во рамките на интервалот од минималната до максималната честота изнесува 15,2 mag.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 47 м 15,7 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +40° 22' 4".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1915 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Ловечки Кучиња (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1915 Прегледувач на длабокото небо — IC 1915]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1915 Поправени информации за IC 1915] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201915 IC 1915] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201915 IC 1915] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Ловечки Кучиња (соѕвездие)]] 0ffl4tlcugm537rzisriy8saavqwicl IC 1916 0 1074961 5589171 4882957 2026-07-08T10:41:58Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589171 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1916 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1916. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 47 м 50,6 с |деклинација=+19° 23' 5" |положбен агол=45 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=S? |привиден сјај В=15,6 |привиден сјај Ч=16,4 |површински сјај=12,7 |привидни димензии=0,4' x 0,2' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 јануари]] [[1904]] |алтернативни ознаки=NPM1G +19.0330, KUG 1245+196 }} '''IC 1916''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1916 се споменува и како NPM1G +19.0330, KUG 1245+196. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 јануари]] [[1904]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1916 е од видот S?.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15,6 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16,4 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,7 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1916 има привидни димензии од 0,4' х 0,2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 47 м 50,6 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +19° 23' 5".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 45°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1916 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 89739. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1916 Прегледувач на длабокото небо — IC 1916]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1916 Поправени информации за IC 1916] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201916 IC 1916] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201916 IC 1916] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] d2ji4rcsm6prqjbs3ivkl7tna4vcn8z IC 1917 0 1074962 5589172 4882958 2026-07-08T10:42:01Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589172 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1917 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1917. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 47 м 52,2 с |деклинација=+19° 16' 30" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=S |привиден сјај В=15,4 |привиден сјај Ч=16,2 |површински сјај=13,3 |привидни димензии=0,4' x 0,4' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 јануари]] [[1904]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1917''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 јануари]] [[1904]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1917 е од видот S.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15,4 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16,2 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,3 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1917 има привидни димензии од 0,4' х 0,4'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 47 м 52,2 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +19° 16' 30".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1917 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1917 Прегледувач на длабокото небо — IC 1917]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1917 Поправени информации за IC 1917] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201917 IC 1917] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201917 IC 1917] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] fp0lpfxldxslwr7bf5lnmj8lztn9eg1 IC 1922 0 1074967 5589173 4882966 2026-07-08T10:42:03Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589173 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1922 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1922. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 48 м 11,8 с |деклинација=+19° 9' 6" |положбен агол=80 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=S |привиден сјај В=16,2 |привиден сјај Ч=17 |површински сјај=12,2 |привидни димензии=0,3' x 0,1' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 јануари]] [[1904]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1922''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 јануари]] [[1904]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1922 е од видот S.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 16,2 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 17 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,2 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1922 има привидни димензии од 0,3' х 0,1'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 48 м 11,8 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +19° 9' 6".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 80°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1922 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1922 Прегледувач на длабокото небо — IC 1922]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1922 Поправени информации за IC 1922] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201922 IC 1922] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201922 IC 1922] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] e1g9rmv5ryy2tat0f1pxew32crxh6um IC 1924 0 1074969 5589174 4882968 2026-07-08T10:42:40Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589174 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |епоха=Ј2000.0 |слика =IC 1924 IC 1926 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1924 (десно). Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |ректасцензија=12 ч 48 м 27,2 с |деклинација=+20° 2' 13" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=* |привиден сјај В= |привиден сјај Ч= |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 јануари]] [[1904]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1924''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 јануари]] [[1904]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1924 е од видот *.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 48 м 27,2 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +20° 2' 13".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1924 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1924 Прегледувач на длабокото небо — IC 1924]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1924 Поправени информации за IC 1924] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201924 IC 1924] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201924 IC 1924] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] ifrdbcf0qg1ctv659qpfamexf6rowfz IC 1928 0 1074973 5589175 4882972 2026-07-08T10:42:44Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589175 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Девица (соѕвездие)|Девица]] |слика =IC 1928 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1928. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 49 м 4,4 с |деклинација=+10° 37' 56"" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=* |привиден сјај В= |привиден сјај Ч= |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Фридрих Карл Арнолд Швасман]] |датум на откривање=[[7 септември]] [[1900]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1928''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Девица (соѕвездие)|Девица]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[7 септември]] [[1900]] година од страна на [[Фридрих Карл Арнолд Швасман]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1928 е од видот *.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 49 м 4,4 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +10° 37' 56"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1928 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Девица (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Corwin, Harold G., Jr., A. de Vaucouleurs, and G. de Vaucouleurs, "Southern Galaxy Catalogue", Austin, Texas: University of Texas == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1928 Прегледувач на длабокото небо — IC 1928]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1928 Поправени информации за IC 1928] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201928 IC 1928] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201928 IC 1928] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Девица (соѕвездие)]] tkritladfwd01pr55r6m5h1prmgzirl IC 1929 0 1074974 5589176 4882973 2026-07-08T10:43:28Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589176 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Ловечки Кучиња (соѕвездие)|Ловечки Кучиња]] |слика =IC 1929 IC 1932 IC 1936 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1929 (горе десно). Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 48 м 42,4 с |деклинација=+38° 15' 15" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=*2 |привиден сјај В= |привиден сјај Ч= |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[21 март]] [[1903]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1929''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Ловечки Кучиња (соѕвездие)|Ловечки Кучиња]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[21 март]] [[1903]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1929 е од видот *2.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 48 м 42,4 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +38° 15' 15".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1929 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Ловечки Кучиња (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1929 Прегледувач на длабокото небо — IC 1929]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1929 Поправени информации за IC 1929] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201929 IC 1929] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201929 IC 1929] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Ловечки Кучиња (соѕвездие)]] [[sr:IC 1929]] ndvs3l4ij0vimxl4d9wi7qc44y1sj70 IC 1931 0 1074976 5589177 4882976 2026-07-08T10:43:33Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589177 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Ловечки Кучиња (соѕвездие)|Ловечки Кучиња]] |слика =IC 1931 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1931. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 49 м 4,4 с |деклинација=+36° 29' 22"" |положбен агол=170 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=E4 |привиден сјај В=15,6 |привиден сјај Ч=16,6 |површински сјај=13,6 |привидни димензии=0,5' x 0,3' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[21 март]] [[1903]] |алтернативни ознаки=NPM1G +36.0289 }} '''IC 1931''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Ловечки Кучиња (соѕвездие)|Ловечки Кучиња]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1931 се споменува и како NPM1G +36.0289. == Откривање == Објектот е откриен на [[21 март]] [[1903]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1931 е од видот E4.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15,6 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16,6 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,6 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1931 има привидни димензии од 0,5' х 0,3'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 49 м 4,4 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +36° 29' 22"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 170°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1931 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 3088424. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Ловечки Кучиња (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Vorontsov-Velyaminov, B.A., and V.P. Arhipova, ""Morphological Catalog of Galaxies"", Parts I-V. Moscow: Moscow State University, 1962-74. (9,679) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1931 Прегледувач на длабокото небо — IC 1931]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1931 Поправени информации за IC 1931] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201931 IC 1931] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201931 IC 1931] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Ловечки Кучиња (соѕвездие)]] 46z6s10f0jp6exwrov9shnm4ianey98 IC 1932 0 1074977 5589181 4882977 2026-07-08T10:44:57Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589181 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Ловечки Кучиња (соѕвездие)|Ловечки Кучиња]] |слика =IC 1929 IC 1932 IC 1936 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1932 (средина, долу). Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 49 м 3,2 с |деклинација=+40° 38' 47" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=* |привиден сјај В= |привиден сјај Ч= |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[21 март]] [[1903]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1932''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Ловечки Кучиња (соѕвездие)|Ловечки Кучиња]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[21 март]] [[1903]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1932 е од видот *.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 49 м 3,2 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +40° 38' 47".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1932 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Ловечки Кучиња (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1932 Прегледувач на длабокото небо — IC 1932]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1932 Поправени информации за IC 1932] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201932 IC 1932] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201932 IC 1932] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Ловечки Кучиња (соѕвездие)]] 0u3lljs59lw0d5kqzgtjxexuzq30m8g IC 1935 0 1074980 5589178 4882980 2026-07-08T10:43:43Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589178 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1935 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1935. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 49 м 38,5 с |деклинација=+19° 16' 29"" |положбен агол=160 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=S? |привиден сјај В=15,9 |привиден сјај Ч=16,7 |површински сјај=13,3 |привидни димензии=0,5' x 0,2' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 јануари]] [[1904]] |алтернативни ознаки=Reiz 2868, KUG 1247+195 }} '''IC 1935''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1935 се споменува и како Reiz 2868, KUG 1247+195. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 јануари]] [[1904]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1935 е од видот S?.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15,9 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16,7 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,3 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1935 има привидни димензии од 0,5' х 0,2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 49 м 38,5 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +19° 16' 29"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 160°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1935 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 89740. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Corwin, Harold G., Jr., A. de Vaucouleurs, and G. de Vaucouleurs, "Southern Galaxy Catalogue", Austin, Texas: University of Texas == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1935 Прегледувач на длабокото небо — IC 1935]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1935 Поправени информации за IC 1935] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201935 IC 1935] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201935 IC 1935] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] gofg0hic6bs83fept8kksyv3d0iczjx IC 1936 0 1074981 5589182 4882981 2026-07-08T10:45:16Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589182 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1929 IC 1932 IC 1936 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1929 (средина, лево). Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 49 м 43,4 с |деклинација=+22° 49' 54" |положбен агол=40 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=P |привиден сјај В=16,2 |привиден сјај Ч=17 |површински сјај=13 |привидни димензии=0,3' x 0,2' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 јануари]] [[1904]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1936''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 јануари]] [[1904]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1936 е од видот P.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 16,2 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 17 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1936 има привидни димензии од 0,3' х 0,2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 49 м 43,4 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +22° 49' 54".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 40°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1936 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 1676864. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1936 Прегледувач на длабокото небо — IC 1936]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1936 Поправени информации за IC 1936] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201936 IC 1936] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201936 IC 1936] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] r5uu2mj0cre652kotagi4rq1xscrdxy IC 1937 0 1074982 5589179 4882984 2026-07-08T10:43:46Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589179 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1937 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1937. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 49 м 46,8 с |деклинација=+21° 45' 7" |положбен агол=178 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=S |привиден сјај В=15,2 |привиден сјај Ч=16 |површински сјај=12,6 |привидни димензии=0,5' x 0,2' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 јануари]] [[1904]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1937''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 јануари]] [[1904]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1937 е од видот S.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15,2 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,6 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1937 има привидни димензии од 0,5' х 0,2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 49 м 46,8 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +21° 45' 7".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 178°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1937 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 1656496. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1937 Прегледувач на длабокото небо — IC 1937]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1937 Поправени информации за IC 1937] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201937 IC 1937] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201937 IC 1937] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] 697yp3w69z6q29xkvowdar6hskl73dd IC 1938 0 1074983 5589180 4882985 2026-07-08T10:43:48Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589180 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Гавран (соѕвездие)|Гавран]] |слика =IC 1938 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1938. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 50 м 16,3 с |деклинација=-14° 22' 48" |положбен агол=90 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=E3 |привиден сјај В=15,4 |привиден сјај Ч=16,4 |површински сјај=12,4 |привидни димензии=0,3' x 0,2' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Херберт Хоу]] |датум на откривање=[[10 мај]] [[1899]] |алтернативни ознаки=NPM1G -14.0474 }} '''IC 1938''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Гавран (соѕвездие)|Гавран]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1938 се споменува и како NPM1G -14.0474. == Откривање == Објектот е откриен на [[10 мај]] [[1899]] година од страна на [[Херберт Хоу]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1938 е од видот E3.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15,4 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16,4 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,4 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1938 има привидни димензии од 0,3' х 0,2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 50 м 16,3 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, -14° 22' 48".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 90°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1938 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 925330. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Гавран (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1938 Прегледувач на длабокото небо — IC 1938]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1938 Поправени информации за IC 1938] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201938 IC 1938] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201938 IC 1938] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Гавран (соѕвездие)]] 2istvc9ebjwmdeauqbmwq61z7fmnzt5 IC 1940 0 1074985 5589186 4882989 2026-07-08T10:51:49Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589186 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1940 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1940. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 49 м 57,6 с |деклинација=+20° 58' 7" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=* |привиден сјај В= |привиден сјај Ч=15,3 |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 јануари]] [[1904]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1940''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 јануари]] [[1904]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1940 е од видот *.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] во рамките на интервалот од минималната до максималната честота изнесува 15,3 mag.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 49 м 57,6 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +20° 58' 7".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1940 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1940 Прегледувач на длабокото небо — IC 1940]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1940 Поправени информации за IC 1940] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201940 IC 1940] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201940 IC 1940] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] 7mf9ubvo1xl35slnte0ii4h83v74shp IC 1942 0 1074987 5589187 4882991 2026-07-08T10:51:54Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589187 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Гавран (соѕвездие)|Гавран]] |слика =IC 1942 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1942. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 50 м 30,5 с |деклинација=-14° 25' 31" |положбен агол=0 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=E4 |привиден сјај В=14,6 |привиден сјај Ч=15,6 |површински сјај=12,6 |привидни димензии=0,5' x 0,3' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Херберт Хоу]] |датум на откривање=[[10 мај]] [[1899]] |алтернативни ознаки=NPM1G -14.0475 }} '''IC 1942''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Гавран (соѕвездие)|Гавран]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1942 се споменува и како NPM1G -14.0475. == Откривање == Објектот е откриен на [[10 мај]] [[1899]] година од страна на [[Херберт Хоу]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1942 е од видот E4.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 14,6 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 15,6 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,6 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1942 има привидни димензии од 0,5' х 0,3'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 50 м 30,5 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, -14° 25' 31".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 0°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1942 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 170210. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Гавран (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1942 Прегледувач на длабокото небо — IC 1942]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1942 Поправени информации за IC 1942] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201942 IC 1942] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201942 IC 1942] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Гавран (соѕвездие)]] b20e3h2sdp5b3q7pql44x6qqrp1xpda IC 1944 0 1074988 5589189 4882992 2026-07-08T10:51:59Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589189 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1944 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1944. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 50 м 51,3 с |деклинација=+19° 50' 10" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=* |привиден сјај В= |привиден сјај Ч= |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 јануари]] [[1904]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1944''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 јануари]] [[1904]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1944 е од видот *.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 50 м 51,3 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +19° 50' 10".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1944 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1944 Прегледувач на длабокото небо — IC 1944]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1944 Поправени информации за IC 1944] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201944 IC 1944] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201944 IC 1944] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] nr26trmt95sma6k0p79hfg28l10gvxl IC 1945 0 1074989 5589190 4882993 2026-07-08T10:52:29Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589190 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Ловечки Кучиња (соѕвездие)|Ловечки Кучиња]] |слика =IC 1945 IC 1946 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1945. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 50 м 49 с |деклинација=+39° 48' 36" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=Sc |привиден сјај В=15,6 |привиден сјај Ч=16,3 |површински сјај=13,9 |привидни димензии=0,5' x 0,5' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[21 март]] [[1903]] |алтернативни ознаки=MCG 7-26-57 }} '''IC 1945''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Ловечки Кучиња (соѕвездие)|Ловечки Кучиња]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1945 се споменува и како MCG 7-26-57. == Откривање == Објектот е откриен на [[21 март]] [[1903]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1945 е од видот Sc.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15,6 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16,3 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,9 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1945 има привидни димензии од 0,5' х 0,5'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 50 м 49 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +39° 48' 36".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1945 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 43482. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Ловечки Кучиња (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1945 Прегледувач на длабокото небо — IC 1945]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1945 Поправени информации за IC 1945] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201945 IC 1945] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201945 IC 1945] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Ловечки Кучиња (соѕвездие)]] i5vlf2ub464cllfaksi9ykuvxzm37gh IC 1948 0 1074992 5589191 4882997 2026-07-08T10:52:51Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589191 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1948 IC 1949 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1948. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 51 м 33 с |деклинација=+19° 43' 23" |положбен агол=80 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=S |привиден сјај В=16,4 |привиден сјај Ч=17,2 |површински сјај=12,4 |привидни димензии=0,3' x 0,1' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 јануари]] [[1904]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1948''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 јануари]] [[1904]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1948 е од видот S.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 16,4 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 17,2 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,4 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1948 има привидни димензии од 0,3' х 0,1'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 51 м 33 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +19° 43' 23".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 80°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1948 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1948 Прегледувач на длабокото небо — IC 1948]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1948 Поправени информации за IC 1948] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201948 IC 1948] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201948 IC 1948] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] mt6b4aaa3645f21ncud7vjy9py5ywbz IC 1950 0 1074994 5589192 4883003 2026-07-08T10:52:54Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589192 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1950 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1950. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 51 м 46,2 с |деклинација=+20° 25' 17"" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=* |привиден сјај В= |привиден сјај Ч= |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 јануари]] [[1904]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1950''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 јануари]] [[1904]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1950 е од видот *.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 51 м 46,2 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +20° 25' 17"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1950 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Corwin, Harold G., Jr., A. de Vaucouleurs, and G. de Vaucouleurs, "Southern Galaxy Catalogue", Austin, Texas: University of Texas == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1950 Прегледувач на длабокото небо — IC 1950]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1950 Поправени информации за IC 1950] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201950 IC 1950] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201950 IC 1950] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] b3dxykr5d8n6z3k1hnh19w1f5eb6yd8 IC 1951 0 1074995 5589193 4883005 2026-07-08T10:52:56Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589193 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1951 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1951. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 51 м 46,7 с |деклинација=+21° 44' 10" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=NF |привиден сјај В= |привиден сјај Ч= |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 јануари]] [[1904]] |алтернативни ознаки=vf diffuse object there }} '''IC 1951''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1951 се споменува и како vf diffuse object there. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 јануари]] [[1904]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1951 е од видот NF.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 51 м 46,7 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +21° 44' 10".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1951 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1951 Прегледувач на длабокото небо — IC 1951]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1951 Поправени информации за IC 1951] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201951 IC 1951] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201951 IC 1951] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] mm8qgdz4j4sf89uz2bypgjjqpyvnr20 IC 1952 0 1074996 5589194 4883007 2026-07-08T10:52:59Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589194 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1952 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1952. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 51 м 50,6 с |деклинација=+22° 20' 39"" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=*2 |привиден сјај В= |привиден сјај Ч= |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 јануари]] [[1904]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1952''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 јануари]] [[1904]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1952 е од видот *2.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 51 м 50,6 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +22° 20' 39"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1952 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Corwin, Harold G., Jr., A. de Vaucouleurs, and G. de Vaucouleurs, "Southern Galaxy Catalogue", Austin, Texas: University of Texas == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1952 Прегледувач на длабокото небо — IC 1952]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1952 Поправени информации за IC 1952] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201952 IC 1952] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201952 IC 1952] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] m79ffttuglit6w6xdwvyldh2rxcwlin IC 1955 0 1074999 5589195 4883010 2026-07-08T10:53:01Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589195 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Ловечки Кучиња (соѕвездие)|Ловечки Кучиња]] |слика =IC 1955 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1955. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 52 м 6,4 с |деклинација=+39° 49' 7" |положбен агол=30 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=Sc |привиден сјај В=15,5 |привиден сјај Ч=16,2 |површински сјај=12,3 |привидни димензии=0,3' x 0,2' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[21 март]] [[1903]] |алтернативни ознаки=MCG 7-26-59, NPM1G +40.0300 }} '''IC 1955''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Ловечки Кучиња (соѕвездие)|Ловечки Кучиња]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1955 се споменува и како MCG 7-26-59, NPM1G +40.0300. == Откривање == Објектот е откриен на [[21 март]] [[1903]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1955 е од видот Sc.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15,5 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16,2 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,3 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1955 има привидни димензии од 0,3' х 0,2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 52 м 6,4 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +39° 49' 7".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 30°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1955 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 43622. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Ловечки Кучиња (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1955 Прегледувач на длабокото небо — IC 1955]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1955 Поправени информации за IC 1955] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201955 IC 1955] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201955 IC 1955] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Ловечки Кучиња (соѕвездие)]] jm9d9pe4av4o93udyt4vg9fwhbusqhq IC 1957 0 1075001 5589196 4883012 2026-07-08T10:53:03Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589196 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1957 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1957. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 52 м 39 с |деклинација=+13° 38' 50" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=NF |привиден сјај В= |привиден сјај Ч= |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Фридрих Карл Арнолд Швасман]] |датум на откривање=[[20 ноември]] [[1900]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1957''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[20 ноември]] [[1900]] година од страна на [[Фридрих Карл Арнолд Швасман]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1957 е од видот NF.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 52 м 39 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +13° 38' 50".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1957 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1957 Прегледувач на длабокото небо — IC 1957]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1957 Поправени информации за IC 1957] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201957 IC 1957] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201957 IC 1957] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] iaccf4iudv67fup5ckm9pebpjsrq4tp IC 1958 0 1075002 5589197 4883013 2026-07-08T10:53:06Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589197 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1958 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1958. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 52 м 33,7 с |деклинација=+22° 3' 55" |положбен агол=130 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=S? |привиден сјај В=17,1 |привиден сјај Ч=17,9 |површински сјај=13,9 |привидни димензии=0,3' x 0,2' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 јануари]] [[1904]] |алтернативни ознаки=NPM1G +22.0391, KUG 1250+223 }} '''IC 1958''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1958 се споменува и како NPM1G +22.0391, KUG 1250+223. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 јануари]] [[1904]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1958 е од видот S?.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 17,1 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 17,9 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,9 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1958 има привидни димензии од 0,3' х 0,2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 52 м 33,7 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +22° 3' 55".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 130°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1958 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 86330. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1958 Прегледувач на длабокото небо — IC 1958]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1958 Поправени информации за IC 1958] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201958 IC 1958] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201958 IC 1958] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] pjtqm3g4bm6w5pvfdmyrojtw7frlp3a IC 1959/1 0 1075003 5589198 4883014 2026-07-08T10:53:08Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589198 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1959 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1959. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 52 м 40,5 с |деклинација=+21° 24' 53"" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=S0 |привиден сјај В=15,5 |привиден сјај Ч=16,5 |површински сјај=12,8 |привидни димензии=0,3' x 0,3' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 јануари]] [[1904]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1959/1''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 јануари]] [[1904]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1959/1 е од видот S0.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15,5 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16,5 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,8 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1959/1 има привидни димензии од 0,3' х 0,3'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 52 м 40,5 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +21° 24' 53"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1959/1 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 1649526. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Corwin, Harold G., Jr., A. de Vaucouleurs, and G. de Vaucouleurs, "Southern Galaxy Catalogue", Austin, Texas: University of Texas == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1959/1 Прегледувач на длабокото небо — IC 1959/1]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1959/1 Поправени информации за IC 1959/1] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201959/1 IC 1959/1] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201959/1 IC 1959/1] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] o8lvrxz5lgbhegsd7bfrsx0fh8ge3a3 IC 1960 0 1075004 5589199 4883016 2026-07-08T10:53:11Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589199 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Ловечки Кучиња (соѕвездие)|Ловечки Кучиња]] |слика =IC 1960 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1960. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 52 м 37 с |деклинација=+40° 46' 20"" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=* |привиден сјај В= |привиден сјај Ч= |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[21 март]] [[1903]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1960''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Ловечки Кучиња (соѕвездие)|Ловечки Кучиња]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[21 март]] [[1903]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1960 е од видот *.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 52 м 37 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +40° 46' 20"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1960 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Ловечки Кучиња (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Corwin, Harold G., Jr., A. de Vaucouleurs, and G. de Vaucouleurs, "Southern Galaxy Catalogue", Austin, Texas: University of Texas == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1960 Прегледувач на длабокото небо — IC 1960]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1960 Поправени информации за IC 1960] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201960 IC 1960] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201960 IC 1960] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Ловечки Кучиња (соѕвездие)]] 0kfbz9bkb8vdnoweevtd5ngsmevgmlx IC 1961 0 1075005 5589200 4883017 2026-07-08T10:53:13Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589200 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1961 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1961. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 53 м 4,7 с |деклинација=+21° 54' 34" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=* |привиден сјај В= |привиден сјај Ч= |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 јануари]] [[1904]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1961''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 јануари]] [[1904]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1961 е од видот *.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 53 м 4,7 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +21° 54' 34".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1961 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1961 Прегледувач на длабокото небо — IC 1961]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1961 Поправени информации за IC 1961] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201961 IC 1961] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201961 IC 1961] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] 1joihsikhql4h0hppwp459vvwu9gls7 IC 1967 0 1075012 5589201 4883026 2026-07-08T10:53:16Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589201 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1967 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1967. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 53 м 55,6 с |деклинација=+20° 47' 20"" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=* |привиден сјај В= |привиден сјај Ч=14,6 |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 јануари]] [[1904]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1967''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 јануари]] [[1904]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1967 е од видот *.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] во рамките на интервалот од минималната до максималната честота изнесува 14,6 mag.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 53 м 55,6 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +20° 47' 20"".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1967 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Vorontsov-Velyaminov, B.A., and V.P. Arhipova, ""Morphological Catalog of Galaxies"", Parts I-V. Moscow: Moscow State University, 1962-74. (9,679) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1967 Прегледувач на длабокото небо — IC 1967]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1967 Поправени информации за IC 1967] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201967 IC 1967] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201967 IC 1967] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] hkmzinhq2riy8jmc0ou8fl7mxy9982j IC 1968 0 1075013 5589202 4883027 2026-07-08T10:53:18Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589202 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1968 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1968. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 54 м 7,2 с |деклинација=+19° 17' 58" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=NF |привиден сјај В= |привиден сјај Ч= |површински сјај= |привидни димензии= |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 јануари]] [[1904]] |алтернативни ознаки=vf diffuse gxy? }} '''IC 1968''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1968 се споменува и како vf diffuse gxy?. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 јануари]] [[1904]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1968 е од видот NF.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 54 м 7,2 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +19° 17' 58".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1968 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1968 Прегледувач на длабокото небо — IC 1968]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1968 Поправени информации за IC 1968] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201968 IC 1968] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201968 IC 1968] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] 90viz7os01svpex7hn4c59yvbrpxqn0 IC 1969 0 1075014 5589203 4883030 2026-07-08T10:53:21Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589203 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Ловечки Кучиња (соѕвездие)|Ловечки Кучиња]] |слика =IC 1969 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1969. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 53 м 50,8 с |деклинација=+38° 16' 57" |положбен агол=120 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=E3 |привиден сјај В=15,2 |привиден сјај Ч=16,2 |површински сјај=12,2 |привидни димензии=0,3' x 0,2' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[21 март]] [[1903]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1969''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Ловечки Кучиња (соѕвездие)|Ловечки Кучиња]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[21 март]] [[1903]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1969 е од видот E3.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15,2 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16,2 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,2 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1969 има привидни димензии од 0,3' х 0,2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 53 м 50,8 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +38° 16' 57".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 120°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1969 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Ловечки Кучиња (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1969 Прегледувач на длабокото небо — IC 1969]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1969 Поправени информации за IC 1969] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201969 IC 1969] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201969 IC 1969] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Ловечки Кучиња (соѕвездие)]] 0w1su05qkjmf5thuk646zqltrn5swdi IC 1971 0 1075016 5589208 4883033 2026-07-08T10:55:17Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589208 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1971 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1971. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 54 м 12,3 с |деклинација=+18° 57' 5" |положбен агол=100 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=S |привиден сјај В=15,7 |привиден сјај Ч=16,5 |површински сјај=12,5 |привидни димензии=0,3' x 0,2' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 јануари]] [[1904]] |алтернативни ознаки=Reiz 2971 }} '''IC 1971''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1971 се споменува и како Reiz 2971. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 јануари]] [[1904]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1971 е од видот S.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15,7 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16,5 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,5 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1971 има привидни димензии од 0,3' х 0,2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 54 м 12,3 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +18° 57' 5".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 100°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1971 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1971 Прегледувач на длабокото небо — IC 1971]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1971 Поправени информации за IC 1971] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201971 IC 1971] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201971 IC 1971] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] 3qcmbuy2aulf9vimpk62hvcyv16z4ad IC 1972 0 1075017 5589214 4883034 2026-07-08T10:55:41Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589214 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1972 IC 1973 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1972. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 54 м 14,2 с |деклинација=+18° 52' 7" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=E0 |привиден сјај В=15 |привиден сјај Ч=16 |површински сјај=13,1 |привидни димензии=0,4' x 0,4' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 јануари]] [[1904]] |алтернативни ознаки=Reiz 2973 }} '''IC 1972''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1972 се споменува и како Reiz 2973. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 јануари]] [[1904]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1972 е од видот E0.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,1 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1972 има привидни димензии од 0,4' х 0,4'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 54 м 14,2 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +18° 52' 7".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1972 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1972 Прегледувач на длабокото небо — IC 1972]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1972 Поправени информации за IC 1972] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201972 IC 1972] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201972 IC 1972] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] 8t84ul1vfczl2k7lke8w15wz39hc4lt IC 1974 0 1075019 5589209 4883036 2026-07-08T10:55:23Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589209 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1974 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1974. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 54 м 20,9 с |деклинација=+18° 59' 26" |положбен агол=60 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=S |привиден сјај В=15,7 |привиден сјај Ч=16,5 |површински сјај=12,5 |привидни димензии=0,3' x 0,2' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 јануари]] [[1904]] |алтернативни ознаки=Reiz 1981 }} '''IC 1974''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1974 се споменува и како Reiz 1981. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 јануари]] [[1904]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1974 е од видот S.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15,7 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16,5 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,5 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1974 има привидни димензии од 0,3' х 0,2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 54 м 20,9 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +18° 59' 26".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 60°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1974 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката . == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1974 Прегледувач на длабокото небо — IC 1974]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1974 Поправени информации за IC 1974] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201974 IC 1974] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201974 IC 1974] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] 8zn19p5a1m49u9irg3jqtnvgugce2wp IC 1975 0 1075020 5589210 4883037 2026-07-08T10:55:25Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589210 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1975 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1975. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 54 м 21,2 с |деклинација=+18° 58' 18" |положбен агол=60 |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=S |привиден сјај В=16,8 |привиден сјај Ч=17,6 |површински сјај=13,6 |привидни димензии=0,3' x 0,2' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 јануари]] [[1904]] |алтернативни ознаки=Reiz 2980 }} '''IC 1975''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. Објектот бил предмет и на други истражувања, па освен како IC 1975 се споменува и како Reiz 2980. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 јануари]] [[1904]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1975 е од видот S.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 16,8 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 17,6 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 13,6 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1975 има привидни димензии од 0,3' х 0,2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 54 м 21,2 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +18° 58' 18".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> [[Положбен агол|Положбениот агол]] на објектот е во износ од 60°.<ref name="SEDS"/> == Други поделби == Проучување на IC 1975 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 87472. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1975 Прегледувач на длабокото небо — IC 1975]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1975 Поправени информации за IC 1975] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201975 IC 1975] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201975 IC 1975] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] gf2pmfvnr3u8cmdz7ol7fhv3ww80bw9 IC 1976 0 1075021 5589211 4883038 2026-07-08T10:55:28Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589211 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Галаксија |соѕвездие=[[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]] |слика =IC 1976 legacy dr10.jpg |опис=Поглед кон галаксијата IC 1976. Слика создадена од [[Legacy Surveys]]| |епоха=Ј2000.0 |ректасцензија=12 ч 54 м 21,6 с |деклинација=+22° 22' 52" |положбен агол= |вид на објект= [[галаксија]] |морфолошки вид=E0 |привиден сјај В=15,5 |привиден сјај Ч=16,5 |површински сјај=12,1 |привидни димензии=0,2' x 0,2' |црвено поместување= |оддалеченост= |откривач=[[Макс Волф]] |датум на откривање=[[27 јануари]] [[1904]] |алтернативни ознаки= }} '''IC 1976''' — [[галаксија]] во соѕвездието [[Береникина Коса (соѕвездие)|Береникина Коса]], заведена во [[Нов општ каталог|Новиот општ каталог]] на [[длабоконебесно тело|длабоконебесни тела]]. == Откривање == Објектот е откриен на [[27 јануари]] [[1904]] година од страна на [[Макс Волф]]. == Податоци == === Податоци од набљудување === Според [[Хаблова низа|морфолошката класификација на галаксиите]], IC 1976 е од видот E0.<ref>{{NASA link|број={{{n}}}}}</ref> Видливиот [[Привидна ѕвездена величина|сјај]] со голо око изнесува 15,5 mag, а оној во рамките на интервалот од минималната до максималната честота 16,5 mag, додека [[Површински сјај|површинскиот сјај]] изнесува 12,1 ''m''/лм<sup>2</sup>.<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC{{{n}}} Students for the Exploration and Development of Space], поправени податоци за IC {{{n}}}</ref> IC 1976 има привидни димензии од 0,2' х 0,2'.<ref name="SEDS"/> === Астрономски податоци === Објектот е од [[Епоха (астрономија)|епохата]] Ј2000.0. Неговата [[ректасцензија]], односно аголот измерен меѓу [[еклиптика]]та и [[небесен екватор|небесниот екватор]] со теме во [[Пролетна точка|пролетната точка]], изнесува 12 ч 54 м 21,6 с, а неговата [[Деклинација (астрономија)|деклинација]], односно висината на лакот на тој агол, +22° 22' 52".<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+{{{n}}} IC {{{n}}}], ''[[SIMBAD]]'', [[Центар за астрономски податоци во Стразбур]]</ref> == Други поделби == Проучување на IC 1976 е вршено од повеќе истражувачи, па поради тоа е вклучен и во други познати збирки според различн критериуми на поделба. Така, во [[Каталог на најважните галаксии|Каталогот на најважните галаксии]] (PGC), објектот се среќава со ознаката 1668852. == Поврзано == {{portalpar|Астрономија}} * [[Список на IC објекти (1-500)]]; * [[Индекс-каталог]]; * [[Береникина Коса (соѕвездие)]]. == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Dreyer, J.L.E., New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars (1888), Index Catalogue (1895), Second Index Catalogue (1908). London: Royal Astronomical Society, 1953. (28,2157) == Надворешни врски == * [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?ss=116277112754765&str=IC1976 Прегледувач на длабокото небо — IC 1976]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?IC1976 Поправени информации за IC 1976] * [http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?IC%201976 IC 1976] — VizieR. * [http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=IC%201976 IC 1976] — [[Вонгалактичка база на податоци на НАСА]] [[Категорија:IC-објекти]] [[Категорија:Береникина Коса (соѕвездие)]] tpe1tjhozkyndowjgud2y5gyrp6n07t Бруклин 0 1082839 5589060 5582949 2026-07-08T10:06:37Z Bjankuloski06 332 /* Паркови и други атракции */ Правописна исправка, replaced: лотус → лотос 5589060 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место |name = Бруклин |other_name = |nickname = БК |settlement_type = Округ на Њујорк |total_type = |motto = Taking it! |image_skyline = Brooklyn Bridge Postdlf.jpg |imagesize = |image_caption = Поглед на [[Бруклински мост|Бруклинскиот мост]] и Бруклин |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |image_blank_emblem = |blank_emblem_type = |blank_emblem_size = |image_map = New York City location Brooklyn.svg |mapsize = 260px |map_caption = Местоположбата на Бруклин прикажана во портокалово |coordinates_region = US-NY |subdivision_type = [[Список на суверени држави|Земја]] |subdivision_name = [[САД]] |subdivision_type1 = [[Сојузни држави во САД|Држава]] |subdivision_name1 = [[Њујорк (држава)|Њујорк]] |subdivision_type2 = Округ |subdivision_name2 = Кингс |subdivision_type3 = Град |subdivision_name3 = [[Њујорк]] |government_type = Округ (Њујорк) |leader_title = Окружен претседател |leader_name = Марти Марковиц (Д)<br />— ''(Округ Бруклин)'' |leader_title1 = Окружен обвинител |leader_name1 = Чарлс Хајнс<br />— ''(Округ Кингс)'' |established_title = Населен |established_date = 1634 |named_for = [[Брекелен]], [[Холандија]] |demonym = Бруклинци <!-- Area ---------------------> |area_total_sq_mi = 96.90 |area_land_sq_mi = 70.61 |area_water_sq_mi = 26.29 <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2012 |population_total = 2,565,635 |population_density_sq_mi = 36356 |population_blank1_title = [[Демоним]] |population_blank1 = Бруклинци |latd = 40 |latm = 37 |lats = 29 |latNS = N |longd = 73 |longm = 57 |longs = 8 |longEW = W |postal_code_type = Поштенски број |postal_code = 112 + 2 |Веб страна = [http://www.brooklyn-usa.org/index.htm www.Brooklyn-USA.org] }} '''Бруклин''' — најнаселениот од петте реони во [[Њујорк (град)|Њујорк]], со околу 2,5 милиони жители и е втор по големина во областа. Од 1896 година, Бруклин ги има истите граници како округот Кингс, која сега е најнаселената област во државата [[Њујорк (сојузна држава)|Њујорк]] и второ најгусто населена област во [[Соединети Американски Држави|САД]], после [[Менхетн|Менхетен]]. Бруклин исто така е најзападната област на [[Лонг Ајленд]]. Денес, доколку би бил независен град, Бруклин би се рангирал на четврто место по бројот на население во САД, веднаш зад [[Лос Анџелес]] и [[Чикаго]].<ref>[http://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/DEC/00_SF1/GCTPH1.US05PR GCT-PH1; Population, Housing Units, Area, and Density: 2000 - United States -- County by State; and for Puerto Rico from the Census 2000 Summary File 1 (SF 1) 100-Percent Data] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190330221531/https://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/DEC/00_SF1/GCTPH1.US05PR |date=2019-03-30 }}, [[United States Census Bureau]]. Accessed September 18, 2016.</ref> Бруклин бил независен град сè до 1 јануари [[1898]] година, кога во согласност со Повелбата на "Поголемиот Њујорк", Бруклин бил консолидиран со другите реони за да се формира современиот "Њујорк сити". Бруклин продолжува да одржува посебна култура. Многу населби во Бруклин се етнички енклави во кои одредени етнички групи и култури доминираат. Официјалното мото на Бруклин е ''Eendraght Maeckt Maght'', напишано на [[холандски јазик]], што во превод значи "'''''Единството прави сила'''''". Мотото е прикажано на печатот и знамето на округот. Официјалните бои на Бруклин се сина и златна<ref>Borough of Brooklyn.[http://www.brooklyn-usa.org/Press/2002/apr16.htm blue and gold] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061001185349/http://www.brooklyn-usa.org/Press/2002/apr16.htm|date=October 1, 2006}}.</ref>. == Историја == [[Холанѓани]]те биле првите [[Европа|Европејци]] кои се населиле во областа на западниот крај на Лонг Ајленд, кој исто така бил населен со [[Американски староседелци|индијанското племе]] Ленапи (често се наведува во современите колонијални документи како име за место на една од поголемите индијански населби : "Канарси").<ref>[http://www.bklyn-genealogy-info.com/Town/Bushwick/index.html Brooklyn Daily Eagle] Map of six townships</ref> Првите холандски населби, основани во 1624 година, биле наречени Мидвуд и Флетбуш. Холанѓаните исто така купувале земјиште за време на 1630-тите од Ленапите во денешен Гованус, Ред Хок, Дворот на Бруклинската Морнарица и Бушвик. Селото Бреукелен, именувано по Бреукелен во провинцијата [[Утрехт]] во Холандија, било овластено од страна на Холандската западно-индиска компанија во 1646 година. Тоа станало првата општина во денешната држава Њујорк. Во тоа време, селото Бреукелен било дел од Нова Холандија. Подоцна други села биле вклучени во Бруклин: Бушвик, Нов Утрехт, и Флетлендс. Неколку куќи и гробишта уште сведочат за холандското потекло на округот Бруклин, вклучувајќи ја и најстарата куќа во Њујорк, Куќата на Питер Клаесен Викоф во Флетлендс.<ref>[http://digitalcommons.unl.edu/libraryscience/30/ ''"Notes Geographical and Historical, relating to the Town of Brooklyn, in Kings County on Long-Island"''].</ref> === Топонимија === Холанѓаните го изгубиле Бреукелен во британското освојување на [[Нова Холандија]] во 1664. Во 1683 година, [[Обединето Кралство|Британците]] ја реорганизирале провинцијата Њујорк во дванаесет земји, од кои секоја била разделена на градови.<ref>N.Y. Col. Laws, ch4/1:122</ref> Со текот на времето, името еволуирало од Бреукелен, во Брокланд, во Броклин, во Бруклан, во Брукленд и на крајот, во Бруклин. Округот Кингс бил еден од оригиналните окрузи, а Бруклин бил еден од оригиналните шест града во рамки на Кингс. Округот бил именуван во чест на кралот [[Чарлс II]]. === Револуција === На 27 август 1776 година, Битката на Лонг Ајленд (исто така наречена Битката на Бруклин) се водела во округот Кингс . Таа била првата голема битка во [[Американска револуција|Американската револуционерна војна]] по [[Декларација за независност на САД|Декларацијата за независност]] и најголемата битка во целиот конфликт. Додека поразот на генералот [[Џорџ Вашингтон]] на бојното поле можеби фрлил ран сомнеж за неговите способности како воен тактичар и водач, тој ја зачувал Континенталната армија недопрена со тактично повлекување во текот на ноќта, преку Ист Ривер<ref>[[David McCullough|McCullough, David]]. ''[[1776 (book)|1776]]''. Simon & Schuster. May 24, 2005. {{ISBN|978-0-7432-2671-4}}</ref>. Њујорк станал британска политичка и воена база за операциите во Северна Америка. Ова го охрабрило заминувањето на патриотите и нивните симпатизери додека ги привлекло лојалистите, бегалци кои бегале од други колонии. Лојалистите ја населиле околината, вклучувајќи го и Бруклин. Соодветно, регионот станал фокус на разузнавачките активности на Генералот Вашингтон. Британците, исто така, почнале да ги држат американските патриотски воени заробеници во гнили бродови укотвени во заливот Валабут Беј во Бруклин. Повеќе американски затвореници починале во овие затвор-бродови.[[File:NYC1885-1.jpg|thumb|Карта на Њујорк, градот Бруклин и околината во 1885 година|лево]] === Урбанизација === [[File:Brooklyn 1879.jpg|thumb|281x281px|Бруклин во 1879.]]Во првата половина на [[19 век]] настанал значителен пораст на економскиот стратешки брег на Ист Ривер спроти Њујорк. Населението во Бруклин се зголемило повеќе од трипати помеѓу 1800 и 1820 година, повторно двојно се зголемило во 1820-тите, и уште еднаш двојно за време на 1830-тите. Во округот биле опфатени два градови: Градот Бруклин и градот Вилјамсбург. Бруклин се соединил со Вилјамсбург во 1854 година. Со додавањето на оваа нова област, Бруклин прераснал од значителна заедница со 36.236 жители во влијателен град со 96.838 жители. Изградбата на железничките врски, како што била линијата Брајтон Бич во 1878 година, довела до експлозивен раст при што за една деценија, градот Бруклин ги анексирал градовите Њу Лотос во 1886 година; Флетбуш, Грејвзенд и Њу Утрехт во 1894 година; и Флетлендс во 1896 година. Бруклин ги достигнал својите природни општински граници до линијата на округот Кингс. Во 1883 година, бил завршен Бруклинскиот мост, кој го олеснил патувањето до [[Менхетн|Менхетен]]. Бруклин бил ангажиран во процесот на консолидација за развој на целиот регион. Во 1894 година, жителите на Бруклин со мало мнозинство изгласале да се приклучат на Менхетен, Бронкс, Квинс и Ричмонд (подоцна Стејтн Ајленд) и да станат еден од петте реони на современиот Њујорк. Овој референдум стапил на сила во [[1898]] година. Кингс Каунти го задржал својот статус како еден од окрузите во државата Њујорк. ==Влада и политика== [[File:Bk Boro Hall summer dusk jeh.JPG|thumb|250px|Собранието на Бруклин]] Од припојувањето со Њујорк во [[1898]] година, Бруклин се управува според Њујоршката повелба која предвидува систем од градоначалник и Совет. Централизираната влада во [[Њујорк (град)|Њујорк]] е одговорна за јавното образование, поправните установи, библиотеките, јавната безбедност, рекреативните објекти, канализацијата, водоводот и социјалните услуги. Канцеларијата за Претседателот на округот била создадена за да се балансира централната со локалната власт. Секој претседател имал моќна административна улога изведена од правото за гласање во Одборот за проценка на Њујорк, кој бил одговорен за создавање и одобрување на буџетот на градот и предлозите за користење на земјиштето. Во 1989 година, [[Политика на САД|Врховниот суд на САД]] го прогласил Одборот за проценка за [[Устав на Соединетите Американски Држави|неуставен]], бидејќи Бруклин, најнаселениот округ, немал поголемо делотворно претставување од Одборот од Стејтн Ајленд, округ со најмалку население, прекршок на клаузата од Четвртиот амандман за заштита на еднаквоста согласно со одлуката на високиот суд од 1964 година "еден човек, еден глас".<ref>[https://www.law.cornell.edu/supct/html/historics/USSC_CR_0489_0688_ZS.html Cornell Law School Supreme Court Collection: Board of Estimate of City of New York v. Morris]. Retrieved June 12, 2006.</ref> [[Демократска партија (САД)|Демократската партија]] има мнозинство на јавни функции. Во 2005 година, 69,7% од регистрираните гласачи во Бруклин биле демократи. Партиските платформи се фокусираат на доделување на станови, образование и економски развој. Најконтроверзно политичко прашање е предложениот проект Атлантски Дворишта, голем станбен проект со спортска арена. Мнозинско влијание на [[Републиканска партија (САД)|републиканците]] постои во Грејвсленд, Бенсонхурст, Беј Риџ, Дјукер Хајтс и Мидвуд. Секој од петте окрузи на градот има свој јавен обвинител. Главниот јавен обвинител директно се избира со народно гласање. Бруклин има 16 членови во Градскиот совет, најмногу од петте окрузи. ==Економија== [[Податотека:Brooklyn_buildings_near_East_River_IMG_3731.JPG|десно|мини|250x250пкс|Понова зграда близу Ист Ривер Стејт Парк]] 44% од вработеното население во Бруклин, или 410.000 луѓе, работат во округот. Повеќе од половина од жителите на работат надвор од неговите граници. Како резултат на тоа, економските услови во Менхетн се важни за луѓето кои бараат работа во округот.<ref name="report">[http://www.bedc.org/statistics/Dept_Labor_Brookyn_Report_april_2006.html New York State Department of Labor Brooklyn Report, April 2006] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150201015505/http://www.bedc.org/statistics/Dept_Labor_Brookyn_Report_april_2006.html|date=February 1, 2015}}</ref> Силната меѓународна емиграција во Бруклин генерира работни позиции во услугите, малопродажбата и [[градежништво]]то. Во последниве години, Бруклин има постојан прилив на финансиски средства од работењето на канцеларијата за поддршка во Менхетн, од брзиот раст на економијата како и од силниот раст на услугите за поддршка, како што се сметководството, агенциите за лично снабдување и фирмите за компјутерски услуги. Работните места во околијата традиционално биле концентрирани на производството, но од 1975 година, Бруклин се префрлил од производствено заснована на услужно заснована економија. Во 2004 година, 215.000 жители на Бруклин работеле во услужниот сектор, додека 27.500 работеле во производството. Иако производството опаднало, значителна база останала во производство на мебел, обработка на метали и прехранбени производи.<ref>New York City Economic Development Corporation, Brooklyn Borough Update March 2004. [http://www.bedc.org/statistics/mfrg_employment_data.htm] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150201000455/http://www.bedc.org/statistics/mfrg_employment_data.htm|date=February 1, 2015}}</ref> Фармацевтската компанија Пфицер која била основана во Бруклин во 1869 година, со производствен погон во округот долги години и во која некогаш биле вработени илјадници работници, била затворена во 2008 година. Сепак, ново светлинско производство сконцентрирано на органска и висококвалитетна храна изникнало во стариот погон.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nytimes.com/2012/03/28/business/food-start-ups-flock-to-old-pfizer-factory-in-brooklyn.html|title=Food Start-Ups Find a Home in Brooklyn|date=March 28, 2012|work=The New York Times}}</ref> Најнапред воспоставен како објект за бродоградба во 1801 година, ''Бруклин Нејви Јард'' имал 70.000 вработени во кулминацијата за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]] и тогаш бил најголемиот работодавец во округот. Мисури, бродот на кој Јапонците формално се предале, бил изграден таму, исто како и бродот Мејн, чие тонење во [[Хавана]] довело до почетокот на Шпанско-американската војна. Железниот брод Монитор од времето на Граѓанската војна бил изграден во Гринпоинт.<ref>[http://www.BrooklynSteelBloodTenacityAppendix.com/ A Case Study of Seatrain Shipbuilding & the Brooklyn Navy Yard] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160503164111/http://www.brooklynsteelbloodtenacityappendix.com/ |date=2016-05-03 }}.</ref> Од 1968 до 1979 бродоградилиштето Ситрејн бил главниот работодавец. Подоцна се појавиле фирми за индустриски дизајн, претпријатија за преработка на храна, занаетчии, како и филмската и телевизиската индустрија. Околу 230 фирми од приватниот сектор во рамки на Бруклин Нејви Јард обезбедуваат околу 4.000 работни места. Градежништвото и услугите се најбрзо растечките сектори.<ref>[http://www.bedc.org/statistics/employbyind.htm New York State Dept of Labor] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150201024851/http://www.bedc.org/statistics/employbyind.htm|date=February 1, 2015}}</ref> Претежно, работодавци во Бруклин се малите бизниси. Во 2000 година, 91% од приближно 38.704 деловни претпријатија во Бруклин, имале помалку од 20 вработени.<ref>[http://www.bedc.org/statistics/firmsbyemployees.htm U.S. Census Bureau, 2001 County Business Patterns] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150201025950/http://www.bedc.org/statistics/firmsbyemployees.htm|date=February 1, 2015}}</ref> Во август 2008 година, стапката на невработеност во околијата била 5,9%.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.labor.state.ny.us/workforceindustrydata/nyc/index.shtm|archive-url=https://web.archive.org/web/20081005121423/http://www.labor.state.ny.us/workforceindustrydata/nyc/index.shtm|url-status=dead|archive-date=October 5, 2008|title=New York State Dept of Labor|publisher=Labor.state.ny.us|accessdate=October 24, 2010}}</ref> Бруклин е исто така дом на многу банки и кредитни унии. Според Федералната корпорација за осигурување на депозити, имало 37 банки и 21 кредитни унии кои работеле во Бруклин во 2010 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www2.fdic.gov/idasp/main.asp|archive-url=https://web.archive.org/web/20000510085416/http://www2.fdic.gov/idasp/main.asp|url-status=dead|archive-date=May 10, 2000|title=FDIC Office Directory|publisher=FDIC.gov|accessdate=October 24, 2010}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.branchspot.com/ny/brooklyn/|title=Credit Unions in Brooklyn, NY|publisher=Branchspot.com|date=November 9, 2015|accessdate=November 9, 2015}}</ref> ==Демографија== [[Image:New York City Demographics 05 500px.png|thumb|250px|Бруклин е најнаселената околија на Њујорк уште од средината на 1920-тите. (Агенда: Историски гледано, бројот на население во секоја околија во милиони. '''<span style="color:#c00;">Бронкс</span>''', '''<span style="color:green;">Бруклин</span>''', '''<span style="color:#009;">Мехнетен</span>''', '''<span style="color:#f60;">Квинс</span>''', '''<span style="color:purple;">Островот Стејтн</span>''')]] ===2010=== Според американскиот попис од 2010 година, демографијата на Бруклин е следна: * 42.8% [[Белци]] (35.7% не-шпански белци) * 34.3% [[Афроамериканци]] * 0.5% [[Индијанци|Староседелци]] * 10.5% [[Азијци]] * 0.0% [[Хаваи|Староседелци од Хаваи]] или островите во Тихиот Океан * 3.0% Две или повеќе раси * 8.9% Останати раси * 19.8% [[Шпанци]] или [[Латинска Америка|Латиноамериканци]] (од било која раса) ===Пресметки од 2009 година=== {{USCensusPop |1790= 4549 |1800= 5740 |1810= 8303 |1820= 11187 |1830= 20535 |1840= 47613 |1850= 138882 |1860= 279122 |1870= 419921 |1880= 599495 |1890= 838547 |1900= 1166820 |1910= 1634510 |1920= 2018560 |1930= 2560010 |1940= 2698285 |1950= 2738175 |1960= 2627319 |1970= 2602012 |1980= 2231028 |1990= 2300664 |2000= 2465326 |2010= 2504700 |estimate= 2565635 |estyear= 2012 |footnote=<center>U.S. Decennial Census<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.census.gov/prod/www/decennial.html|title=U.S. Decennial Census|publisher=Census.gov|accessdate=April 21, 2013}}</ref><br>2012 Estimate<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://factfinder2.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?src=bkmk|title=Annual Estimates of the Resident Population: April 1, 2010 to July 1, 2012|accessdate=April 21, 2013}}</ref><br>through 1960<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mapserver.lib.virginia.edu/|title=University of Virginia Library|accessdate=April 19, 2013|archive-date=2018-06-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20180623053220/https://mapserver.lib.virginia.edu/|url-status=dead}}</ref></center> }} Според Пописот на Американската заедница во 2009 година, населението во Бруклин се состоело од 46,6% [[белци]], од кои 36,9% биле не-шпански белци. Црнците сочинувале 34,2% од населението, од кои 32,9% биле не-шпански црнци. [[Американски староседелци|Индијанците]] сочинувале 0,3% од населението, додека [[Азија|Азијците]] сочинувале 9,5% од населението. Староседелците од Тихоокеанските Острови сочинувале само 0,1% од населението Американците од разни раси сочинувале 1,4% од населението. Шпанците и Латиноамериканците сочинувале 19,6% од населението во Бруклин.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/DEC/10_DP/DPDP1/0500000US36047|title=Profile of General Population and Housing Characteristics: 2010 - 2010 Demographic Profile Data|publisher=United States Census Bureau|accessdate=April 1, 2016|archive-date=2020-02-13|archive-url=https://archive.today/20200213012318/http://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/DEC/10_DP/DPDP1/0500000US36047|url-status=dead}}</ref> Според проценките на Бирото за попис на САД од 2012 година, имало 2.565.635 жители (за разлика од 2,3 милиони во 1990), 880.727 домаќинства и 583.922 семејства кои живеат во Бруклин. Густината на населеност била 34.920 жители на квадратна милија (13.480 / км ²). Имало 930.866 станбени единици со просечна густината од 13.180 на квадратна милија (5090 / км ²). Од 880.727 домаќинства во Бруклин, 38,6% биле [[Брак|брачни двојки]] кои живеат заедно, 22,3% биле жени без сопруг во моментот, и 33,7% не биле семејства. 33,3% имале деца под 18-годишна возраст кои живеат во нив. Од сите домаќинства 27,8% биле составени од поединци а 9,8% имале член од 65 години или постар. Просечна големина на домаќинството била 2,75 жители, а просечна големина на семејството била 3,41. Во Бруклин населението било застапено со 26,9% на возраст под 18 години, 10,3% на возраст помеѓу 18 и 24 години, 30,8% на возраст помеѓу 25 и 44 години, 20,6% на возраст помеѓу 45-64 години и 11,5% кои се 65 години или постари. Средната возраст била 33 години. Бруклин има повеќе жени и девојки, со 88,4 мажи за секои 100 жени. [[Лезбејство|Лезбејската]] заедница во Бруклин е најголемата заедница од сите реони во Њујорк. Просечниот приход за домаќинствата во Бруклин бил 32.135 $, а просечниот приход за едно семејство бил $ 36,188. Мажите имале просечен приход од $ 34.317, што е повеќе од женките, чиј просечен приход бил $ 30,516. Приходот по жител бил 16.775 $. Околу 22% од семејствата и 25,1% од населението биле под границата на [[сиромаштија]], вклучувајќи 34% од оние кои биле на возраст под 18 години и 21,5% од оние кои биле на возраст од 65 години или повеќе.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://demographics.coopercenter.org/DotMap/|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921024553/http://demographics.coopercenter.org/DotMap/|url-status=dead|archive-date=2013-09-21|title=The Racial Dot Map: One Dot Per Person for the Entire U.S.|publisher=}}</ref> ==Населба== [[Image:Greenpoint Houses.JPG|thumb|270px|Куќи од 19 век на дрворедите на улицата Кент во историскиот округ Гринпоинт|лево]]Бруклин долго време бил магнет за емигрантите и многу етнички групи доминирале во одредени населби во дадено време, бидејќи населбите постојано се менуваат како што населението доаѓа и си заминува. На пример, од почетокот до средината на 20 век во Браунсвил мнозинско население биле [[Евреи|еврејските жители]]. Од 1970 година мнозинство се Афроамериканците. Мидвуд на почетокот од 20 век бил исполнет со етнички [[Ирци]], а потоа бил исполнет со еврејски жители за речиси 50 години, и полека станува Пакистанска енклава. Најзастапената етничка група во Бруклин, белците, опаднале од 97,2% во 1930 на 46,9% до 1990 година. Со гентрификацијата, многу населби во Бруклин стануваат сè повеќе мешани, со приливот на емигранти и нивното интегрирање во населбите. Она што започна како тренд сега може да биде постојана рамнотежа. Бруклин и Квинс се светски пример за постојаниот прилив на сиромашни емигранти, кои подобро се снаоѓаат отколку во нивните матични земји. Во моментов, во нив има бројно население од многу земји. Бруклин исто така привлекува луѓе кои претходно живееле во други градови во САД. Од нив, повеќето доаѓаат од [[Чикаго]], [[Детроит]], Сан Франциско, Вашингтон, [[Балтимор]], [[Филаделфија]], Бостон, Синсинати, и [[Сиетл]].<ref>[http://www.encyclopedia.chicagohistory.org/pages/27.html "African Americans", Encyclopedia of Chicago]. Retrieved March 1, 2008.</ref><ref>Gibson, Campbell (June 1998). [https://www.census.gov/population/www/documentation/twps0027/twps0027.html Population of the 100 Largest Cities and Other Urban Places in the United States: 1790 to 1990], [[United States Census Bureau]]. Accessed November 19, 2016.</ref><ref>{{наведени вести|last=Ritter|first=John|url=https://www.usatoday.com/news/nation/2007-08-26-urban-blacks_N.htm|title=San Francisco Hopes to Reverse Black Flight|work=USA Today|date=August 28, 2007|accessdate=October 24, 2010}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nytimes.com/2007/09/12/nyregion/12census.html|title=Census Shows More Black Residents Are Leaving New York and Other Cities|date=September 12, 2007|work=The New York Times}}</ref><ref name="US Census Bureau, California, racial breakdown">{{Наведена мрежна страница|url=http://quickfacts.census.gov/qfd/states/06000.html|title=State &amp; County QuickFacts: California|publisher=U.S. Census Bureau|accessdate=February 11, 2007|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091228054319/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/06000.html|archivedate=December 28, 2009|df=}}</ref><ref>Brooklyn Economic Development Corporation. Comprehensive Economic Development Strategy Report, 2002. [http://www.bedc.org/statistics/domestic_migration.htm www.bedc.org]. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150201022144/http://www.bedc.org/statistics/domestic_migration.htm|date=February 1, 2015}}</ref><ref>Muhammad, Nisa Islam. [http://www.finalcall.com/artman/publish/article_3633.shtml "D.C. 'exodus' sparks district renewal efforts for Whites"], ''[[The Final Call]]'', June 21, 2007. Retrieved June 25, 2007.</ref> Бруклин содржи десетици различни населби кои ги претставуваат главните етнички групи кои живеат во рамките на Њујорк. Бруклин е дом на голема афроамериканска заедница. Бедфорд-Стивсенд е дом на една од најпознатите афроамерикански заедници во градот, заедно со Браунсвил и Источен Њујорк. "Бед-Стуј" е центар за афроамериканската култура, често референциран во [[Хип-хоп музика|хип-хоп]] и [[Афроамерикански англиски јазик|афроамериканска уметност]]. Афроамериканските заедници, како и карипските заедници, се протегаат низ поголемиот дел од Бруклин.[[File:Willow Street Brooklyn Heights 2006.jpg|thumb|270px|Бруклин Хајтс. Оригинална црвена тула од почетокот на 19-от век.]]Бруклин исто така е дом на голем број [[Руси]] и [[Украинци]], кои се главно сконцентрирани во населбите Брајтон Бич и Шипсхед Беј. Во Брајтон Бич има многу руски и украински бизниси. Поради големата украинска заедница, Брајтон Бич го носи прекарот "''Мала Одеса''". Сепак, неодамна прекарот бил преименуван во "''Мала Русија''", заради огромното присуство на руската популација. Првенствено таму претежно живееле Евреи, меѓутоа, денес украинската и руската заедница во Брајтон Бич претставуваат различни аспекти од украинската и руската култура.[[File:Park Slope Houses.jpg|thumb|270px]]Бушвик е најголемиот центар на шпанско-американската заедница во Бруклин. Како и другите населби во Њујорк, шпанската популација во Бушвик главно е од [[Порторико]], со многу [[Доминиканска Република|Доминиканци]] како и народи од неколку [[Список на држави и зависни територии во Јужна Америка|јужноамерикански држави]]. Речиси 80% од населението во Бушвик е шпанско, па неговите жители имаат создадено многу бизниси за поддршка на нивните разни национални и разнолики традиции во храна и други предмети. 42% од населението во Сансет Парк е шпанско, составено од овие различни етнички групи. Главните шпански групи во Бруклин се Порториканци, Мексиканци, Доминиканци и доселеници од [[Панама]], кои се распространети низ околијата. Порториканците и Доминиканците се предоминантни во Бушвик, Вилијамсбург и Источен Њујорк, додека Мексиканците се предоминантни во Сансет Парк а доселениците од Панама во Краун Хајтс. Италијанските Американци главно се сконцентрирани во населбите Бенсонхурст, Дјукер Хајтс и Беј Риџ, каде што има многу италијански ресторани и [[Пица|пицерии]]. Италијанските Американци се распространети низ поголемиот дел од јужен Бруклин, вклучувајќи ги Бат Бич, Грејвзенд, Марин Парк, Мил Басин и Берген Бич. Областа Керол Гарденс, како и северната половина на Вилиамсбург, исто така, имаат долгогодишни италијанско-американски заедници.[[File:Jueus ultraortodoxes satmar a brooklyn.jpg|thumb|Бруклин е дом на ортодоксните еврејски заедници. Во Бруклин, околу 23% се Евреи.|лево]] Ортодоксните [[Евреи]] и Хасидиските Евреи се сконцентрирани во Бороу Парк, каде што има многу јешиваси, [[Синагога|синагоги]] и кошер оддели, како и многу други еврејски бизниси. Кошер ресторани, синагоги, еврејски училишта и јешиваси може да се најдат насекаде низ Њујорк, како во другите делови, така и во Бруклин. Други значајни Ортодоксни и Хасидиски верски еврејски населби се Кенсингтон, Мидвуд, Вилјамсбург, Флетбуш, Канарс, Си Гејт и Краун Хајтс. Многу болници во Бруклин биле отворени од еврејските добротворни организации, вклучувајќи го Медицинскиот Центар Маимонидес во Бороу Парк, како и болницата Брукдејл во Браунсвил. Многу нерелигиозни [[Евреи]] се сконцентрирани во Дитмас Парк, Виндсор Терас и Парк Слоп. Полјаците во Бруклин во голема мера се сконцентрирани во Гринпоинт, кој е дом на Мала Полска. Тие исто така се расфрлани низ јужните делови на Бруклин. Бруклинската западн0-индиска заедница е сконцентрирана во населбите Краун Хајтс, Флетбуш, Источен Флетбуш, Кенсингтон и Канарси во центарот на Бруклин. Бруклин е дом на една од најголемите заедници на Западни [[Индија|Индијци]] надвор од Карибите, со конкурентен број на население само во Мајами, Монтреал, Лондон и Торонто. Иако најголемите Западни Индиски групи во Бруклин се доселениците од Јамајка и Хаити, постојат Западно Индиски емигранти речиси од сите делови на Карибите. Краун Хајтс и Флетбуш се дом на многу Западно Индиски ресторани и пекарници во Бруклин. Парадата за Денот на Трудот на Западните Индијци, се одржува секоја година на Денот на Трудот во Источен Парквеј. Грчките Американци во Бруклин живеат низ целата околија, но нивните бизниси денес се сконцентрирани во центарот на Бруклин во близина на Атлантик авенијата. Грчките специјалитети, како Ел-Греко што се служи на Шипсхед Беј, исто така се распространети низ околијата, но многу Грци повторно си заминале од Атлантик авенијата поради демографските промени. Кинеските Американци живеат низ јужните делови на Бруклин, во Сансет Парк, Бенсонхерст, Грејвзенд и Хоумкрест. Најголемата концентрација е во Сансет Парк по должина на 8-та Авенија, која е позната по кинеската култура. Таа се нарекува "Бруклински Чајнатаун". Многу кинески ресторани може да се најдат во Сансет Парк, а областа е домаќин и на популарната кинеска прослава на Нова Година. Ирските Американци може да се најдат низ Бруклин во ниски до умерени концентрации во населбите Беј Риџ, Марин Парк, Геритсен Бич и Винегар Хил. Многу се преселиле кон исток на Лонг Ајленд во средината на дваесеттиот век. Денес, Арапските Американци и [[Пакистан]]ците заедно со други [[Муслимански свет|муслимански заедници]] се населени во југозападниот дел на Бруклин, особено во Беј Риџ, каде што има многу блискоисточни ресторани, наргиле салони, халал продавници, исламски продавници и џамии. Авенијата Кони Ајленд е дом на Мал Пакистан како што Црковната Авенија е дом на Бангладеш. Улицата Џеј Стрит во Бороу Хал (центарот на Бруклин) е Мала Арабија. Пакистанскиот Ден на Независноста се одбележува секоја година со паради и партии на Кони Ајленд авенијата. Претходно, областа била претежно позната по своето ирско, норвешко и шкотско население. Исто така, постојат многу Блиско Источни, особено Јеменски, бизниси, џамии и ресторани на Атлантик авенијата западно од Флетбуш авенијата, во близина на Бруклин Хајтс. ==Култура== [[File:Bridge to Eden.jpg|thumb|Ботаничката градина во Бруклин.]] [[Image:The Soldiers and Sailors Memorial Arch at Grand Army Plaza.jpg|thumb|258x258px|Војничките и моричките стрелци на плоштадот на Големата армија.]] Бруклин има голема улога во различни аспекти на американската култура, вклучувајќи ги литературата, киното и театарот. Бруклинскиот акцент често се портретира како "типичен акцент за Њујорк" во американската телевизија и филмовите.<ref>{{наведени вести|url=http://nypost.com/2010/02/06/why-the-classic-noo-yawk-accent-is-fading-away/|title=Why the classic Noo Yawk accent is fading away|author=Sheila McClear|newspaper=New York Post|date=February 6, 2010|accessdate=March 29, 2016}}</ref> Бруклин е домаќин на светски познатата Бруклинска Академија за Музика, Бруклинската филхармонија, и втората по големина јавна уметничка колекција во САД, е сместена во музејот во Бруклин. Два филма на Спајк Ли, “Таа мора да го добие” и “Направи ја вистинската работа” биле снимани во Бедфорд-Стивсенд, Бруклин. Музејот во Бруклин, отворен во 1897 година, е втор по големина музеј за јавна уметност во земјата. Во својата постојана колекција има повеќе од 1,5 милиони предмети, од древни египетски ремек-дела до современа уметност. Музејот на Децата во Бруклин, првиот музеј во светот посветен на децата, бил отворен во декември 1899 година. Единствената ваква државна институција во Њујорк акредитирана од страна на Американското здружение на музеи, е една од ретките на глобално ниво кои имаат постојана колекција - над 30.000 културни објекти и примероци од [[природонаука]]та. Бруклинската Академија за Музика (БАМ) вклучува 2109 членови од оперската куќа, 874 членови од театарот и уметничката куќа БАМ Роуз Синемас. Барџмјузик и Магацинот Света Ен се наоѓаат на другата страна од центарот на Бруклин во DUMBO уметничката област. Бруклинското средно техничко училиште има втор по големина аудиториум во Њујорк (по Радио сити мјузик хал), со капацитет од над 3000 места за седење.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://schools.nyc.gov/ChoicesEnrollment/High/Directory/school/?sid=3330#AdditionalInformationAnchor|title=Brooklyn Technical High School, K430, Borough of Brooklyn, Zip Code 11217|publisher=Schools.nyc.gov|date=October 31, 2008|accessdate=October 24, 2010}}</ref> ===Медиуми=== ====Локални списанија==== Бруклин има неколку локални весници: “Бруклин Дејли Игл”, “Бруклин Вју“ “Бруклин Пејпер” и др. кои се во сопственост на Корпорацијата за вести на Руперт Мардок, најголемиот синџир на весници во Бруклин. Во Бруклин исто така се продаваат големите весници од Њујорк, вклучувајќи ги “[[The New York Times|New York Times]]”, “New York Daily News” и “New York Post”. ====Етнички печат==== Бруклин има просперитетен етнички печат. “El Diario La Prensa”, најголемиот и најстар дневен весник на [[шпански јазик]] во САД, го одржува своето корпоративното седиште на 1 “MetroTech Center” во центарот на Бруклин. Главни етнички публикации се Католичкиот весник од Бруклин и Квинс “The Tablet” и “Hamodia”, ортодоксно дневно еврејско списание. Многу национално дистрибуирани етнички весници имаат седиште во Бруклин. Повеќе од 60 етнички групи пишуваат на 42 јазици и објавуваат околу 300 неанглиски списанија и весници во Њујорк. Меѓу нив е кварталното двојазично списание “L'Idea” кое се печати на [[Италијански јазик|италијански]] и англиски јазик од 1974 година. Покрај тоа, многу весници објавени во странство, како што се “The Daily Gleaner” и “The Star of Jamaica”, се достапни во Бруклин. ====Онлајн медиуми==== HelloBrooklyn.com е најголемиот портал во Бруклин, со повеќе од 10.000 врски. ====Телевизија==== Градот Њујорк има официјална телевизиска станица, водена од страна на Њујорк Медиа Груп, која емитува разни програми со седиште во Бруклин. Пристапна телевизија за заедницата во Бруклин е јавниот околиски пристапен канал. ==Настани== * Годишната Парада на Сирени во Кони Ајленд (од средината до крајот на јуни) е парада со костими и пловење.<ref name="Ward, Nathan">{{Наведено списание|author=Ward, Nathan|url=http://americanheritage.com/articles/magazine/ah/2005/4/2005_4_26.shtml|title=Brooklyn Rising|journal=[[American Heritage (magazine)|American Heritage]]|date=August–September 2005|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070527151419/http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/2005/4/2005_4_26.shtml|archivedate=May 27, 2007|df=dmy-all}}</ref> * Кони Ајленд исто така е домаќин на годишниот Нејтанов натпревар во јадење хот-догови (4 јули). * Годишниот карневал за Денот на Трудот (исто така познат и како Парада за Денот на Трудот или Парада на Западно Индискиот Ден) се одвива по должина на Источен Парквеј во Краун Хајтс. * Бруклинскиот филмски фестивал<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theartofbrooklyn.org/|title=The Art of Brooklyn Film Festival|website=The Art of Bklyn|access-date=2017-06-30}}</ref> == Паркови и други атракции == [[Податотека:Astroland Wonder Wheel.jpg|мини| Астроленд во Кони Ајленд ]] Бруклинска ботаничка градина: се наоѓа во непосредна близина на Проспект Парк и е ботаничка градина со површина од 52 акри (21 хектари), која содржи голема површина со црешово дрво, цветна градина од 1 акр (0,4 хектари), јапонски рид и градина со езерце, миризлива градина, езерце со лотоси, неколку конзерваториуми, карпеста градина, староседелска флора градина, колекција со дрва [[бонсаи]], детска градина и откриени експонати. Кони Ајленд најпрво бил развиен како игралиште за богатите во почетокот на 1900, но прераснал во едно од нај забавните места во Америка и привлекува толпи од целиот Њујорк. Лудата железница „Циклон“, изградена во 1927 година, е во Националниот регистар за историски места. Тркалото на Чудата од 1920 и други атракции сè уште функционираат во Астроленд. Кони Ајленд бележи пад од 1970-тите, но во моментов доживува ренесанса: новиот Луна Парк беше отворен во 2010 година.<ref>[http://readingeagle.com/article.aspx?id=227072 "New park adds rides at Coney Island"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130723151430/http://readingeagle.com/article.aspx?id=227072 |date=2013-07-23 }}. ''Reading Eagle''. Retrieved June 29, 2010.</ref> Флојд Бенет областа: првиот општински аеродром во Њујорк, кој долго време бил затворен, сега е дел од системот на Националниот парк. Многу историски хангари и писти сè уште се преживеани. Разновидни природни патеки и разновидни живеалишта се наоѓаат во рамки на паркот, вклучувајќи површини со морска вода, како и реставрираната област на Преријата Шортграс што некогаш била широко распространета по рамнините на Хемпстед. Гробиштата Гринвуд, основани од страна на социјалниот реформатор Хенри Евелин Пирпонт во 1838 година, се едни од најзначајните гробишта во САД со распространета зелена површина од 478 акри (190 хектари) која содржи ридови и долови, неколку езерца и барокна капела. Тие сè уште се во употреба, и се вечен дом на многу значајни њујорчани<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Henry Evelyn Pierrepont|url=http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GSln=Pierrepont&GSfn=H&GSmn=E&GSbyrel=all&GSdyrel=all&GSst=36&GScntry=4&GSob=n&GRid=29723708&df=all&|publisher=Findagrave.com|accessdate=November 2, 2011}}</ref>, како Ф.А.О. Шварц (1836-1911), основачот на продавницата за играчки; Вилијам М. "Бос" Твид (1823-1878), озлогласениот шеф на политичкиот систем во Њујорк; како и глумецот Френк Морган (1890-1949), најпознат по неговата главна улога во филмот Волшебникот од Оз. Резерватот за диви животни Јамајка Беј: уникатен Сојузен резерват за диви животни, поставен е на границата помеѓу Бруклин и Квинс и е дел од Националната Површина за Рекреација Гејтвеј. Музејот Њујорк Транзит содржи историски артефакти од метрото во Њујорк, од патничките железнички и автобуски системи, се наоѓа во поранешната станица за метро на IND Судската Улица во Бруклин Хајтс. Проспект Парк е јавен парк во централен Бруклин кој опфаќа 585 акри (2,37 km2) (237 ха).<ref name="parkstat">{{Наведена мрежна страница|title=About Prospect Park|work=Prospect Park Alliance: Official Web Site of Prospect Park|publisher=Prospect Park Alliance|year=2008|url=http://www.prospectpark.org/|accessdate=November 29, 2008}}</ref> Паркот бил дизајниран од страна на Фредерик Ло Олмстед и Калверт Вокс, кои го создале [[Централен парк (Њујорк)|Централ Парк]] во Менхетен. Атракции во овој парк се: Лонг Медоу, ливада од 90 акри (36 хектари), Пикник куќата, во која се сместени канцеларии и сала која може да прими до 175 гости, вилата Личфилд, домот на Едвин Кларк Личфилд, ран инвеститор од соседството и поранешен сопственик на јужниот дел на паркот, зоолошката градина во Проспект Парк: голем резерват за диви животни<ref name="auduboncenter">{{Наведена мрежна страница|title=Audubon New York|publisher=National Audubon Society|year=2008|url=http://ny.audubon.org/CentersEdu_ProspectPark.html|accessdate=November 29, 2008|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090116062220/http://ny.audubon.org/CentersEdu_ProspectPark.html|archivedate=January 16, 2009|df=dmy}}</ref> езерото во Бруклин, што зафаќа површина од 60 акри (24 хектари) како и разни спортски и фитнес игралишта, вклучувајќи седум игралишта за [[бејзбол]]. == Спортови == Главен професионален спортски тим од Бруклин е на [[Национална кошаркарска асоцијација|НБА]] тимот [[Бруклин Нетс]]. Нетс се пресели во околијата во 2012 година и ги игра домашните натпревари во Барклејс Центарот во Проспект Хајтс. Пред тоа, тие играа во Лонг Ајленд и Њу Џерси. Раководството на НХЛ тимот Њујорк Ајслендерс, моментално со седиште во Насау Каунти во Лонг Ајленд, планира натпреварите да се одржуваат во Барклејс Центарот (задржувајќи го нивното сегашно име) од 2015 година, со што ќе станат вториот професионален спортски тим во Бруклин. Бруклин исто така има легендарна спортска историја. Тој е дом на многу познати спортски личности, како Винс Ломбарди, [[Мајк Тајсон]], Џо Торе и Витас Герулаитис. Кошаркарската легенда [[Мајкл Џордан]], е роден во Бруклин, иако израснал во Вилмингтон, [[Северна Каролина]]. Во најраните денови на организираниот [[бејзбол]] екипите од Бруклин доминирале во новата игра. Вториот архивиран бејзбол натпревар се одиграл во близина на она што денес е Форт Грин Парк, на 24 октомври 1845 година. Бруклинските екипи Екселиорс, Атлантикс и Екфордс биле водечките екипи од средината на 1850-тите до Граѓанската војна, имало и десетици локални тимови кои играле во лигата од соседството, како на пример во Мејплтон Овал. Во текот на оваа "ера на Бруклин," правилата на бејзболот еволуирале во современата игра: првата “fastball”, првата “changeup”, првиот “batting average”, првиот “triple play”, првите професионални бејзбол играчи, првиот затворен стадион, првата табла за бодови, првиот познат афроамерикански тим, првата игра ви првенството со црнци, првото одење на турнеи, првиот скандал со коцкање и првите осум “pennant” победници, сите биле во или од Бруклин. Најпознатиот историски тим од Бруклин, Бруклин Доџерс, именуван по "trolley dodgers" играле на стадионот “Ebbets Field”.<ref>[http://www.ebbets-field.com/FAQ/index.htm Ebbets Field] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071009222151/http://www.ebbets-field.com/FAQ/index.htm|date=October 9, 2007}}. Retrieved October 10, 2007.</ref> Во 1947 година Џеки Робинсон бил ангажиран од страна на оваа екипа како првиот афроамерикански играч во Главната бејзбол лига во современата ера. Во 1955 година Доџерси биле победници во Националната лига и ја освоиле единствената титула од Светската серија за Бруклин против нивните соперници Њујорк Јенкис. Настанот бил одбележан со масовна еуфорија и прослави. Само две години подоцна, Бруклин Доџерс се преселиле во [[Лос Анџелес]]. Валтер О'Мали, сопственик на тимот во тоа време, сè уште е оцрнет, дури и од страна на оние жители на Бруклин кои биле премногу млади за да се сеќаваат дека Доџерсите некогаш играле за Бруклин. Повеќето неодамнешни обиди за да се врати тимот назад биле неуспешни. По 43 години пауза професионалниот бејзбол се вратил во околијата во 2001 година, со тимот Бруклин Циклони,<ref>Elstein, Aaron. [http://www.crainsnewyork.com/article/20170911/NEWS/170919987/soccers-historic-new-york-cosmos-team-faces-possible-extinction-amidst-relegation-threat "Renowned Cosmos soccer team faces possible extinctionThe sport's governing body has moved to relegate the team Pele once played for to a lower division"]{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''[[Crain Communications|Crain's New York Business]]'', September 11, 2017. Accessed September 16, 2017. "In 2009 the NASL was revived, and the Cosmos reappeared soon after. But few attended games at Hofstra University on Long Island, and, after piling up about $30 million in losses, the Cosmos were about to shut down again last year when Commisso rescued the team and moved it to Coney Island's MCU Park, the 7,000-seat home of the Brooklyn Cyclones minor-league baseball team."</ref> тим од Малата Лига кој игра во МЦУ Парк во Кони Ајленд. Тие се огранок на Њујорк Метс. == Сообраќај == [[Податотека:Coney_Island-Stillwell_Avenue_Terminus.jpg|десно|мини|250x250пкс|Метро станица]] === Јавен превоз === Околу 57 проценти од сите домаќинства во Бруклин не поседуваат автомобил. На ниво на Њујорк стапката е 55 проценти.<ref>[http://www.tstc.org/reports/cpsheets/Brooklyn_factsheet.pdf Brooklyn]. Tri‐State Transportation Campaign and the Pratt Center for Community Development. Accessed May 16, 2015.</ref> Бруклин поседува огромен јавен превоз. Осумнаесет линии на њујоршкото метро, вклучувајќи ја и “Franklin Avenue Shuttle”, минуваат низ околијата и 92,8% од жителите на Бруклин кои патуваат во Менхетен го користат метрото. Позначајни станици од 170-те во Бруклин се: * Авенија Атлантик - Барклејс Центар, * Бродвеј Џанкшн, Авенија Декалб, * Џеј Стрит – Метро Тек * Кони Ајленд - Авенија Стилвел.<ref>nycsubway.org—[http://nycsubway.org/wiki/IND_Second_System_-_1929_Plan IND Second System 1929 Plan]</ref>, како и * линијата Спринг Крик.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://secondavenuesagas.com/wp-content/uploads/2008/06/1968expansionlarge.jpg|title=1968 NYCTA Expansion Plans (Picture)|publisher=Second Avenue Sagas}} Retrieved December 6, 2013</ref><ref>[http://www.thejoekorner.com/lines/progforaction.htm Program for Action maps] from thejoekorner.com</ref> Јавната автобуска мрежа ја прекрива целата околија. Исто така постои и дневен автобуски превоз до Менхетен. Познатото Жолто такси од Њујорк исто така обезбедува превоз и во Бруклин, но со помалку возила во околијата. Постојат три патнички железнички станици во Бруклин: Источен Њујорк, Авенија Ностранд и Атлантскиот Терминал, крајот од Атлантскиот Огранок на пругата во Лонг Ајленд. Терминалот се наоѓа во близина на Атлантската Авенија - метро станицата кај Барклејс Центарот, со десет поврзани метро услуги. === Патна мрежа === Поголемиот дел автопати и булевари со ограничен пристап се наоѓаат во западните и јужните делови на Бруклин. Во нив спаѓаат автопатот Бруклин-Квинс, автопатот “Gowanus”, кој е дел од Бруклин-Квинс автопатот, автопатот Проспект, државниот пат 27 во Њујорк, булеварот Белт и булеварот Џеки Робинсон (поранешниот Внатрешен булевар). Планиран автопат кој никогаш не бил изграден е автопатот Бушвик, продолжување на И-78 и автопатот кој минува низ Бруклин, И-878. Позначајни автопати и булевари се: Авенија Атлантик, Четврта Авенија, 86-та улица, Автопатот Кингс, Булеварот Беј, Булеварот Оушн, Источниот Булевар, Булеварот Линден, Булеварот МекГинис, Авенијата Флетбуш, Авенијата Пенсилванија и Авенијата Бедфорд. Повеќето од улиците во Бруклин имаат само имиња, но Парк Слоп, Беј Риџ, Сансет Парк, Бенсонхурст, Бороу Парк и другите западни делови имаат бројчени имиња на улиците кои се обраќаат од северозапад до југоисток, како и нумерирани авении кои се обраќаат од североисток до југозапад. Источно од Дахил Роуд, кон исток и запад се обраќаат авении именувани со букви (како Авенија М), а нумерираните улици имаат претставка "Исток". Јужно од авенијата О, поврзаните нумерирани улици западно од Дахил Роуд ја користат ознаката "Запад". Ова множество на нумерирани улици се движи од Западната 37-ма Улица до источната 108-ма Улица, а авениите се именувани со имиња од А до Z, при што некои од нив се заменети во некои населби (како Албемарл, Беверли, Кортелју, Дорчестер, Дитмас, Фостер, Фарагут, Гленвуд, Квентин). Нумерираните улици со претставка "Северна" и "Јужна" во Вилијамсбург, и "Беј", "Бич", "Брајтон", "Плум" или "Флетлендс" по должина на јужниот и југозападниот брег се изведени врз основа на старите сообраќајни мрежи на оригиналните градови на Кингс Каунти, кои се консолидирале за да го оформат Бруклин. [[File:Marine Parkway Bridge 2008 jeh - cropped.jpg|thumb|350px|Мостот “Марин Парквеј”.]] === Мостови === Бруклин е поврзан со Менхетн со три мостови: Бруклин, Менхетн и Вилијамсбург. Со коловозен тунел, Хју Л Кери Тунелот (поранешниот “Бруклин-Батери” тунел); и неколку метро тунели. “Verrazano-Narrows” мостот го поврзува Бруклин со приградската околија Стејтн Ајленд. Иако поголемиот дел од границите се на копно, Бруклин дели неколку водени премини со Квинс, вклучувајќи ги “Kosciuszko” мостот (дел од автопатот Бруклин-Квинс), мостот Пуласки и Спомен мостот на ЈЈ Брн, при што сите спроведуваат сообраќај кон Њутаун Крик, додека “Марин Парквеј” мостот го поврзува Бруклин со полуостровот “Рокавеј”. === Пристаниште === Бруклин долго време бил главно пристаниште за превоз, особено со неговиот терминал на Бруклинската Армија во Сансет Парк. Повеќето карго операции со товарни бродови се префрлиле на страната на Њу Џерси од Њујорк Харбор, додека терминалот Бруклин Круз во Ред Хук е фокусна точка за раст на Њујоршката пловна индустрија. Кралицата Мери 2, најголемиот светски океански брод, бил специјално дизајниран за да може да помине под мостот [[Веразано (мост)|Веразано]] “Verrazano-Narrows”, најдолгиот [[висечки мост]] во САД. Кралицата Мери 2 редовно доаѓа на терминалот Ред Хук при трансатлантските премини од Саутемптон, Англија. “NY Waterway” нуди патнички услуги од западниот брег на Бруклин до точки во Менхетен, Мидтаун и Лонг Ајленд Сити, како и тури и повелби. Железничкиот тунел “Крос-Харбор” кој првично бил предложен во 1920 година како јадро на проектот за тогашните нови пристанишни власти на Њујорк, повторно се проучува и разгледува како начин да се олесни товарниот сообраќај низ поголемиот дел од градското подрачје. {{wide image|Manhattan Bridge Panorama.JPG|1800px|alt= Manhattan Bridge|Мостот “Менхетен” од перспектива на Бруклин Бриџ Парк .}} ==Образование== Образованието во Бруклин е обезбедено од огромен број на јавни и приватни институции. Јавните училишта се управувани од страна на Министерството за образование на [[Њујорк (град)|Њујорк]], најголемиот јавно образовен систем. * Техничкото средно училиште во Бруклин (кое често се нарекува Бруклин Тек), кое е државно средно училиште во рамки на Њујорк, е најголемото специјализирано средно училиште за наука, [[математика]] и [[технологија]] во [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]]. Ова училиште било отворено во 1922 година. Локацијата на Бруклин Тек (од 2010 година) е спроти Форт Грин Парк. Ова средно училиште било изградено од 1930 до 1933, по цена од околу 6.000.000 $, и е високо 12 ката. Тоа опфаќа околу една половина од еден градски блок. Ова училиште е препознатливо по неговите познати алумни (вклучувајќи и два нобелови лауреати), неговите академици, како и по големиот број на дипломирани ученици кои се запишуваат на престижните универзитети. * Koлеџот Бруклин е колеџ за високо образование во рамки на Градскиот универзитет во Њујорк. Тој бил првиот јавен образовен колеџ за слободни уметности во Њујорк. Колеџот бил рангиран во најдобрите 10 колеџи на национално ниво две години по ред според Принстоновиот преглед од 2006 година, водичот за Најдобрите колеџи во Америка. Многу од неговите студенти се емигранти од прва и втора генерација. * Правниот Факултет во Бруклин бил основан во 1901 година и е познат по разноликоста на своето студентско тело. Жени и афроамериканци се запишувале во 1909 година. Според извештајот на Лејтер, компендиум за ранкингот на правните факултети објавен од страна на Брајан Лејтер, Правниот Факултет во Бруклин бил пласиран на 31-во место на национално ниво за квалитетот на студенти.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.leiterrankings.com|title=Leiter's Law School Rankings|publisher=Leiterrankings.com|accessdate=October 24, 2010}}</ref> * [[File:Kingsborough CC jeh.JPG|thumb|250px|Општинскиот Колеџ Кингсбороу.]]Општинскиот колеџ Кингсбороу е јуниор колеџ во системот на Градскиот универзитет на Њујорк, сместен во Менхетен Бич. * Универзитетот Лонг Ајленд е приватен универзитет во центарот на Бруклин со 6 417 студенти. Кампусот во Бруклин има силни програми за наука и медицинска технологија, на додипломски и постдипломски нивоа. * Основан во 1970 година, '''Медгар Еверс Колеџот''' е колеџ за високо образование во рамки на Градскиот Универзитет во Њујорк, со мисија да развие и одржи висококвалитетни, професионални, професионално ориентирани додипломски студиски програми во однос на образованието за либерални уметности. Колеџот нуди програми на вишо и високо ниво, како и часови за возрасни и доплнителни обуки за жителите на Централен Бруклин, за корпорации, владини агенции и општински организации. Медгар Еверс Колеџот се наоѓа само неколку блока источно од Проспект Парк во Краун Хајтс. * '''Институтот Прат''' во Клинтон Хил е едно од водечките училишта за уметност, дизајн и архитектура во САД. Прат е приватен колеџ со додипломски и постдипломски програми рангиран помеѓу првите десет во земјата. Неговата дипломска програмата за дизајн на ентериер е рангирана на прво место од страна на Американските Вести и Извештаи од Светот и од “DesignIntelligence”. Прат бил рангиран помеѓу најдобрите училишта за дизајн и од страна на Њусвик, а бил прогласен и за најдобро училиште за [[уметност]] во Њујорк од страна на “Global Language Monitor”. Прат има повеќе од 4 700 студенти, од кои повеќето се на кампусот во Бруклин. Програмите за постдипломски студии вклучуваат библиотекарство и информатички науки, архитектурата и урбанизам, како и бројни програми за уметност и дизајн. Програмите за додипломски студии ги вклучуваат речиси сите дисциплини за уметност и дизајн, архитектура, пишување, како и критички и визуелни студии, со повеќе од вкупно 25 програми. Паркот за Современа Скулптура на Прат е прогласен за една од најдобрите уметнички колекции од страна на Прегледот за Јавна Уметност. * [[Податотека:NYU_Tandon_School_of_Engineering.JPG|мини|Политехничкиот факултет]]Политехничкиот институт на Универзитетот во Њујорк ('''NYU-Poly'''), вториот најстар приватен институт за технологија во Соединетите Американски Држави, основан во 1854 година, кој го има својот главен кампус во Метро Тек Центарот, е комерцијален, граѓански и образовен проект во кој NYU-Поли бил клучниот спонзор. NYU-Поли е едно од 18-те училишта и колеџи од кои се состои Њујоршкиот Универзитет (NYU). NYU-Поли се смета за едно од најдобрите училишта за инженерство во светот. Forbes.com редовно го рангира NYU-Поли помеѓу првите 10 во својот список на "Најдобри Колеџи за Збогатување". NYU-Поли е редовно рангиран помеѓу најдобрите 4 во нацијата за алумни со највисоки просечни плати од CNNMoney.com. Во 2012 година, NYU-Поли бил рангиран на 21-во место според уписот на студии за инженерство во САД од страна на Американското друштво за инженерско образование. Од 2013 година, NYU-Поли е рангиран на 19-то место според уписот на студии за инженерство во САД од страна на Американските Вести и Извештаи од Светот. Институтот брои: ** 5 добитници на Нобелова награда (2 [[Нобелова награда за физика|Нобелови награди за физика]], 2 [[Нобелова награда за физиологија или медицина|Нобелови награди за физиологија или медицина]], 1 [[Нобелова награда за хемија]]), ** 3 победници на математичкиот натпревар Путнам, ** 2 добитници на Волф наградата за физика, ** Добитници на 1 Рас награда, ** 3 Гордон награди, ** 1 Драпер награда (исто така позната како Нобелова награда за Инженерство), ** 2 добитници на Тјуринг наградата (позната и како [[Тјурингова награда|Нобелова награда за компјутери]]), ** 2 добитници на В. Валас Мекдауел наградата (позната и како Нобелова награда за Информатичка Технологија и Компјутерско Инженерство), ** неколкумина имаат место во Салата на славни за национални пронаоѓачи, ** неколкумина се добитници на Конгресен златен медал, ** 1 е запишан во Списокот на најплодни пронаоѓачи, ** многумина се добитници на Еми наградата за технологија и инженерство, ** 3 се добитници на Израелската награда и многумина се добитници на наградите од Институтот за инженерска електротехника и електроника [[IEEE 802.11|IEEE]] (вклучувајќи 2 IEEE добитници на Едисонов Медал и 1 IEEE добитник на Медал на честа). Актуелни и поранешни претседатели на големи професионални здруженија, вклучувајќи ги Американското Општество за Физика, Американскиот Институт за Хемиски Инженери (NYU-Поли е еден од основачите на Американскиот Институт за Хемиски Инженери), Американското Хемиско Здружение, Американското Друштво на Градежни Инженери и Институтот за Инженери за Електротехника и Електроника (IEEE), се алумни. Тука спаѓаат Питер Стајкер (сегашен претседател на Институтот за Инженери за Електротехника и Електроника (IEEE)), Ендрју Херман (сегашен претседател на Американското Друштво на Градежни Инженери (ASCE)), Џоел Снајдер (IEEE претседател во 2001 година), Ели Пирс (претседател на Американското Хемиско Здружение), Франческо Де Марија (Тој е доживотен член на Американскиот Институт за Хемиски Инженери во кој служел како заменик-претседател во 1972 година, а воедно е член и на Американското Хемиско Здружение во кое служел како секретар на оддел од 1968 до 1969), Артур Бјененсток (претседател на Американското Здружение за Физика). Повеќе од 2.000 извршни директори и водачи на големи корпорации се NYU-Поли алумни. Програмата финансиско инженерство била втора програма од ваков вид и прв наставен план кој бил заверен од страна на Меѓународната Асоцијација на Финансиски Инженери. NYU-Поли бил еден од првите универзитети во кои се вовела безбедносна сајбер програма и е назначен како Центар на Академска Извонредност во Образованието за Осигурување на Информации и како Центар на Академска Извонредност во Истражувањето од страна на Националната Агенција за Безбедност. NYU-Поли е првото училиште во Њујорк кое што добило признание како Центар на Извонредност во Образованието за Осигурување на Информации од страна на Американската Национална Агенција за Безбедност. Првите програми за полимерна наука и полимерно инженерство во САД започнале во NYU-Поли. Во политехнички луѓе спаѓаат Ернст Вебер (прв претседател на Институтот за Инженери за Електротехника и Електроника (IEEE) и еден од основачите на американската Национална Академија за Инженерство (NAE)), Херман Френсис Марк (татко на современата полимерна наука), Бади Ратнер (еден од основоположниците на современото биоинженерство), Елмер Л Гаден (татко на биомедицинското инженерство), Семјуел Л Грејтзер (основач и претседател на Математичката Олимпијада во Соединетите Американски Држави) и Џорџ Буглијарело (еден од основачите на Американскиот институт за медицинско и биолошко инженерство).<ref>{{Наведена мрежна страница|title=About NYU|url=http://www.nyu.edu/about.html#|publisher=New York University|accessdate=October 19, 2012}}</ref><ref>{{наведени вести|title=Sam Pitroda to give inaugural address at NYU engineering school|url=http://post.jagran.com/sam-pitroda-to-give-inaugural-address-at-nyu-engineering-school-1337055643|accessdate=October 19, 2012|newspaper=[[Dainik Jagran|Jagran Post]]|date=May 15, 2012|archive-date=2012-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20121028220602/http://post.jagran.com/sam-pitroda-to-give-inaugural-address-at-nyu-engineering-school-1337055643|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://xfinity.comcast.net/slideshow/finance-collegeshighestsalaries/polytechnic-institute-of-new-york-university-nyu-poly%20/|title=8. Polytechnic Institute of New York University (NYU-Poly) - 24/7 Wall St.: Colleges That Guarantee the Highest Salaries - Comcast.net<!-- Bot generated title -->|publisher=|accessdate=2017-10-20|archive-date=2013-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20130724035400/http://xfinity.comcast.net/slideshow/finance-collegeshighestsalaries/polytechnic-institute-of-new-york-university-nyu-poly%20/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|title=Schools and Colleges|url=http://www.nyu.edu/academics/schools-and-colleges.html|publisher=New York University|accessdate=October 19, 2012}}</ref> * '''Колеџот за технологија во Њујорк''' (Сити Тек) на Градскиот универзитет во Њујорк (CUNY) (сместен во Центарот на Бруклин / Бруклин Хајтс) е најголем јавен колеџ за технологија во државата Њујорк и национален модел за технолошкото образование. Основан во 1946 година, Сити Тек своите корени може да ги пронајде во 1881 година, кога техничките училишта од Метрополитанскиот Музеј за уметност биле преименувани во Трговско училиште на Њујорк. Таа институција - која станала Технички институт Ворхес многу децении подоцна - наскоро била модел за развој на технички и стручни училишта низ целиот свет. Во 1971 година, Ворхес бил инкорпориран во Сити Тек. * Колеџот Свети Францис кој се наоѓа во Бруклин Хајтс бил основан во 1859 година од страна на Францискански калуѓери. Денес има повеќе од 2.400 студенти кои го посетуваат овој мал колеџ за либерални уметности. Свети Францис од страна на Њујорк Тајмс се смета за еден од најразноврсните колеџи и неодамна бил рангиран како еден од најдобрите бакалауреат колеџи од страна на Списанието Форбс како и од Американските Вести и Извештаи од Светот.<ref name="NYTimesDiversity">{{наведени вести|title=Colleges of Many Colors|url=https://www.nytimes.com/2006/11/05/education/data.html|work=The New York Times|date=November 5, 2006|accessdate=August 15, 2007}}</ref><ref name="Forbes.com">{{наведени вести|url=https://www.forbes.com/lists/2009/94/colleges-09_St-Francis-College_94363.html|title=America's Best Colleges List|work=Forbes|accessdate=July 8, 2010|date=August 5, 2009}}</ref><ref name="USNWR">{{Наведена мрежна страница|url=http://colleges.usnews.rankingsandreviews.com/best-colleges/brooklyn-heights-ny/st.-francis-college-2820|title=Baccalaureate Colleges (North) Rankings|publisher=U.S News & World Report|accessdate=July 8, 2010|year=2009}}</ref> * Медицинскиот центар “'''SUNY Downstate'''”, првобитно основан како Колеџ-болница Лонг Ајленд во 1860 година, е најстарото болничко-засновано медицинско училиште во САД. Медицинскиот центар се состои од Колеџот за медицина, Колеџот за здравствени професии, Колеџот за медицински Сестри, Училиштето за јавно здравство, Училиштето за додипломски студии и Универзитетската болница во Бруклин. Добитникот на Нобелова награда Роберт Ф. Фуршгот е член на овој центар. Половина од студентите во Медицинскиот центар се малцинства или емигранти. Колеџот за медицина има највисок процент на ученици од малцинствата од сите медицински училишта во државата Њујорк. Бруклин исто така има помали институции за слободни уметности, како колеџот Свети Јосиф во Клинтон Хил и колеџот Борисуа во Вилијамсбург. ==Јавната библиотека во Бруклин== [[File:Brooklyn Public Library by DS.JPG|thumb|250px|Централната Библиотека на Плоштадот на Големата армија]] Како независен систем, одделен од јавните библиотекарски системи на Њујорк и Квинс, Јавната библиотека во Бруклин нуди илјадници јавни програми, милиони книги и бесплатна употреба на повеќе од 850 [[Сметач|компјутери]] со интернет пристап.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.brooklynpubliclibrary.org/|title=Brooklyn Public Library|accessdate=October 24, 2010}}</ref> Исто така има книги и списанија на сите главни јазици кои се зборуваат во Бруклин, вклучувајќи англиски, руски, кинески, шпански, хебрејски, и креолски од Хаити, како и француски, [[јидиш]], [[хинди]], бенгалски, полски, италијански и арапски. Централната библиотека е историска зграда која гледа кон “Grand Army Plaza”, моментално во неа се изведува обемно реновирање и подземна експанзија. Постојат 58 ограноци на библиотеката, поставени на оддалеченост од половина милија до секој жител на Бруклин. Во прилог на специјализираната Библиотека за бизнис во Бруклин Хајтс, Јавната Библиотека се подготвува да изгради нова библиотека за Визуелни и изведувачки уметности во културниот округ БАМ, која ќе се фокусира на врската помеѓу новите уметности и технологии и собраните традиционални и дигитални збирки. Таа ќе обезбеди пристап и обука за уметнички апликации и технологии кои не се широко достапни за јавноста. Збирките ќе содржат предмети од уметноста, театарот, танцот, музиката, филмот, фотографијата и архитектурата. Во посебна архива ќе се чуваат записи за историјата и уметноста на заедниците во Бруклин. ==Временски услови== Областа на Бруклин има претрпено тешки оштетувања од ефектите на [[Тропски циклон|ураганот]] Сенди. Бруклин има влажна суптропска клима<ref name="Peel, M. C.; Finlayson, B. L.; McMahon, T. A">{{Наведена мрежна страница|last=Peel|first=M. C.|last2=Finlayson|first2=B. L.|last3=McMahon|first3=T. A|url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/bb/Koppen_World_Map_%28retouched_version%29.png|title=World Map of Köppen-Geiger climate classification|publisher=The University of Melbourne|accessdate=March 29, 2016|archive-date=2015-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20150113015116/http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/bb/Koppen_World_Map_%28retouched_version%29.png|url-status=dead}}</ref> со топли лета и студени зими. Во просек има снежни врнежи од околу 22 инчи на годишно ниво. Температурата во типичните зимски денови се движи од -2&nbsp;°C до 2&nbsp;°C, додека типичните летни денови имаат температура од околу 27&nbsp;°C. Бруклин има малку под 50 инчи дождовни врнежи на годишно ниво.<ref>[ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_IV/US/GROUP2/00305801.TXT] Accessed March 29, 2016.</ref>.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://planthardiness.ars.usda.gov/PHZMWeb/#|title=USDA Plant Hardiness Zone Map|publisher=Agricultural Research Center, PRISM Climate Group Oregon State University|accessdate=March 29, 2016|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140227032333/http://planthardiness.ars.usda.gov/PHZMWeb/|archivedate=February 27, 2014|df=dmy-all}}</ref>{{Weather box|location=[[Аеродром Џон Ф. Кенеди|ЏФК Аеродром]], Њујорк (1981–2010 нормални,<ref>Mean monthly maxima and minima (i.e. the expected highest and lowest temperature readings at any point during the year or given month) calculated based on data at said location from 1981 to 2010.</ref> extremes 1948–present)|single line=Y|collapsed=Y|Jan high F=39.1|Feb high F=41.8|Mar high F=49.0|Apr high F=59.0|May high F=68.5|Jun high F=78.0|Jul high F=83.2|Aug high F=81.9|Sep high F=75.3|Oct high F=64.5|Nov high F=54.3|Dec high F=44.0|year high F=61.6|Jan low F=26.3|Feb low F=28.1|Mar low F=34.2|Apr low F=43.5|May low F=52.8|Jun low F=62.8|Jul low F=68.5|Aug low F=67.8|Sep low F=60.8|Oct low F=49.6|Nov low F=40.7|Dec low F=31.5|year low F=47.2|Jan avg record high F=56.8|Feb avg record high F=57.9|Mar avg record high F=68.5|Apr avg record high F=78.1|May avg record high F=84.9|Jun avg record high F=92.1|Jul avg record high F=94.5|Aug avg record high F=92.7|Sep avg record high F=87.4|Oct avg record high F=78.0|Nov avg record high F=69.1|Dec avg record high F=60.1|year avg record high F=96.6|Jan avg record low F=9.8|Feb avg record low F=13.4|Mar avg record low F=19.1|Apr avg record low F=32.6|May avg record low F=42.6|Jun avg record low F=52.7|Jul avg record low F=60.7|Aug avg record low F=58.6|Sep avg record low F=49.2|Oct avg record low F=37.6|Nov avg record low F=27.4|Dec avg record low F=16.3|year avg record low F=7.5|Jan record high F=71|Feb record high F=71|Mar record high F=85|Apr record high F=90|May record high F=99|Jun record high F=99|Jul record high F=104|Aug record high F=101|Sep record high F=98|Oct record high F=90|Nov record high F=77|Dec record high F=75|Jan record low F=−2|Feb record low F=−2|Mar record low F=4|Apr record low F=20|May record low F=34|Jun record low F=45|Jul record low F=55|Aug record low F=46|Sep record low F=40|Oct record low F=30|Nov record low F=19|Dec record low F=2|precipitation colour=green|Jan precipitation inch=3.16|Feb precipitation inch=2.59|Mar precipitation inch=3.78|Apr precipitation inch=3.87|May precipitation inch=3.94|Jun precipitation inch=3.86|Jul precipitation inch=4.08|Aug precipitation inch=3.68|Sep precipitation inch=3.50|Oct precipitation inch=3.62|Nov precipitation inch=3.30|Dec precipitation inch=3.39|year precipitation inch=42.77|Jan snow inch=6.3|Feb snow inch=8.3|Mar snow inch=3.5|Apr snow inch=0.8|May snow inch=0|Jun snow inch=0|Jul snow inch=0|Aug snow inch=0|Sep snow inch=0|Oct snow inch=0|Nov snow inch=0.2|Dec snow inch=4.7|year snow inch=23.8|unit precipitation days=0.01 inch|unit snow days=0.1 inch|Jan precipitation days=10.5|Feb precipitation days=9.6|Mar precipitation days=11.0|Apr precipitation days=11.4|May precipitation days=11.5|Jun precipitation days=10.7|Jul precipitation days=9.4|Aug precipitation days=8.7|Sep precipitation days=8.1|Oct precipitation days=8.5|Nov precipitation days=9.4|Dec precipitation days=10.6|year precipitation days=119.4|Jan snow days=4.6|Feb snow days=3.4|Mar snow days=2.3|Apr snow days=0.3|May snow days=0|Jun snow days=0|Jul snow days=0|Aug snow days=0|Sep snow days=0|Oct snow days=0|Nov snow days=0.2|Dec snow days=2.8|year snow days=13.6|Jan humidity=64.9|Feb humidity=64.4|Mar humidity=63.4|Apr humidity=64.1|May humidity=69.5|Jun humidity=71.5|Jul humidity=71.4|Aug humidity=71.7|Sep humidity=71.9|Oct humidity=69.1|Nov humidity=67.9|Dec humidity=66.3|year humidity=68.0|source 1=NOAA (relative humidity 1961–1990)<ref name = NOAA > {{Наведена мрежна страница |url = http://www.nws.noaa.gov/climate/xmacis.php?wfo=okx |title = NowData - NOAA Online Weather Data |publisher = [[National Oceanic and Atmospheric Administration]] |accessdate = April 18, 2016}}</ref><ref name="NOAA JFK txt">{{Наведена мрежна страница |url=ftp://ftp.ncdc.noaa.gov/pub/data/normals/1981-2010/products/station/USW00094789.txt |publisher=National Oceanic and Atmospheric Administration |title=Station Name: NY NEW YORK JFK INTL AP |accessdate=March 28, 2014}}</ref><ref name = "NOAA RH JFK">{{Наведена мрежна страница|title=NEW YORK/JFK, NY Climate Normals 1961−1990|url=ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_IV/US/GROUP4/74486.TXT|publisher=NOAA |accessdate=March 23, 2014}}</ref>}} ==Збратимени странски градови== {|class="sortable wikitable" style="margin:1em auto; background:#ffe;" |- !Надлежност !Сестринска Област !Држава !Од |- |Бруклин |[[Анцио]] |[[Италија]] |1990 |- |Бруклин |[[Гдиња]] |[[Полска]] |1991<ref>{{Наведена мрежна страница |author=Net P.C. |url=http://www.gdynia.pl/eng/european/city/twin/cities/4908_38739.html |title=Gdynia – International Gdynia – Twin Cities |publisher=Gdynia.pl |accessdate=Oct 24, 2010 |archive-date=2016-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160121103655/http://www.gdynia.pl/eng/european/city/twin/cities/4908_38739.html |url-status=dead }}</ref> |- |Бруклин |[[Бешикташ]] |[[Турција]] |2005<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.brooklyn-usa.org/Pages/OIB/OIB_05/may.htm |title=Brooklyn Borough President |publisher=Brooklyn-usa.org |accessdate=Oct 24, 2010}}</ref> |- |Бруклин |[[Леополдштат]] |[[Австрија]] |2007<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.brooklyn-usa.org/Press/2007/mar05.htm |title=BP ''(Borough Pres.)'' Markowitz joins Vienna deputy mayor to announce new "district partnership" (March&nbsp;05) |publisher=Brooklyn-usa.org |date=Mar 5, 2007 |accessdate=Oct 24, 2010}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.wieninternational.at/de/node/3254 |title=Vienna in New York 2007 - (March 15, 2007) |publisher=Wieninternational.at |date=Mar 15, 2007 |accessdate=Oct 24, 2010 |archive-date=2011-07-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110706100435/http://www.wieninternational.at/de/node/3254 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.wieninternational.at/en/node/4478 |title=Brooklyn in Leopoldstadt (July 5, 2007) |publisher=Wieninternational.at |accessdate=Oct 24, 2010 |archive-date=2010-09-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100914015209/http://www.wieninternational.at/en/node/4478 |url-status=dead }}</ref> |- |Бруклин |[[Ламбет]] (Голем Лодон) |[[Обединето Кралство]] | |- |[[Краун Хајтс]] |[[Кфар Хабад]] |[[Израел]] | |- |Бруклин |[[Бнеи Брак]] |[[Израел]] | |} ==Бруклин како тема во уметноста и во популарната култура== Американската серија „[[Сите го мразат Крис]]“<ref>{{Наведување|title="Everybody Hates Chris" (2005)|url=http://www.imdb.com/title/tt0460637/combined|accessdate=2017-10-20}}</ref> (2005) го следи животот на еден млад црнец во 1980-тите, најстар од трите деца. Тој живее во Бруклин и учи во [[училиште]] во кварт на белци. Семејството живее во типичните бруклински згради од црвена цигла (''brownstone''). Серијата со хумористичен тон ги евоцира социјалните проблеми и [[Расизам|расизмот]]. Исто така, Бруклин се јавува како мотив и во други дела од уметноста и од популарната култура, како: * „Град без сон (Ноктурно на Бруклин Бриџ)“ — песна на шпанскиот поет [[Федерико Гарсија Лорка]].<ref>Федерико Гарсија Лорка, ''Песме''. Рад, Београд, 1970, стр. 89-91.</ref> * „Бруклинскиот мост“ (руски: ''Бруклинскиҋ мост'') — песна на рускиот поет [[Владимир Мајаковски]] од 1925 година.<ref>Владимир Мајаковски, ''Песме и поеме''. Нови Сад: Академска књига, 2015, стр. 143-147.</ref> * „Нема спиење до Бруклин“ (англиски: ''No Sleep till Brooklyn'') — песна на американската [[рап]]-група [[Бисти бојс]] (''Beastie Boys'') од 1986 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=07Y0cy-nvAg The Beastie Boys - No Sleep Till Brooklyn - YouTube (посетена на 6.11.2016)]</ref> * „Местото во кое живееме“ (англиски: ''The Place Where We Dwell'') — песна на американската [[хип-хоп]] група ''[[Gang Starr]]'' од 1990 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/24270-Gang-Starr-Daily-Operation Discogs, Gang Starr – Daily Operation (пристапено на 28.11.2022)]</ref> * „Зоолошката градина во Бруклин“ (англиски: ''Brooklyn Zoo'') — песна на американскиот рапер ''[[Ol' Dirty Bastard]]'' од 1995 година.<ref>[https://www.discogs.com/master/61996-Ol-Dirty-Bastard-Return-To-The-36-Chambers-The-Dirty-Version Ol' Dirty Bastard – Return To The 36 Chambers: The Dirty Version (пристапено на 22.5.2023)]</ref> * „Бруклин, Квинс“ (англиски: ''Brooklyn, Queens'') — песна на американската [[Хип-хоп музика|хип-хоп]] група ''3rd Bass'' од 1989 година.<ref>[https://www.discogs.com/release/8155174-3rd-Bass-The-Cactus-Album 3rd Bass – The Cactus Album (пристапено на 14.4.2024)]</ref> == Поврзано == * [[Њујорк]] * [[Бруклински мост]] == Наводи == {{наводи|3}} == Литература == * Lynn Harris. [http://www.nytimes.com/2008/05/18/fashion/18slope.html "Park Slope: Where Is the Love?"] ''[[The New York Times]]'' * Frank J. Trezza. [http://www.BrooklynSteel-BloodTenacity.com "Brooklyn Navy Yard 1966–1986, the Yard was still a Shipyard not an Industrial Park"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180804151243/http://brooklynsteel-bloodtenacity.com/ |date=2018-08-04 }} * Michael W. Robbins, ed. ''Brooklyn: A State of Mind''. Workman Publishing, New York, 2001. == Надворешни врски == {{Wikisource1911Enc|Brooklyn}} {{Ризница-врска|Brooklyn, New York City}} {{Wikivoyage}} * [http://www.brooklyn-usa.org/ Официјална страница] * [http://www.visitbrooklyn.org/ Туристичка страница] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200502054553/http://www.visitbrooklyn.org/ |date=2020-05-02 }} * [http://www.brooklyn101.com/ Соседства во Бруклин] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20161119074121/http://www.brooklyn101.com/ |date=2016-11-19 }} * [http://www.brooklyn.com/ Сè за Бруклин] {{Coord|40|41|34|N|73|59|25|W|display=title}} == Наводи == {{наводи|2}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Бруклин]] [[Категорија:Њујорк]] [[Категорија:Окрузи во Њујорк]] [[Категорија:Населени места основани во 1634 година]] bxau4vyig722pz9o8tgm79uvoxq8yjz Истегнување 0 1083449 5589075 5188320 2026-07-08T10:10:18Z Bjankuloski06 332 /* top */ Правописна исправка, replaced: лотус → лотос 5589075 wikitext text/x-wiki {{без извори|датум=мај 2013}} {{викифицирање}} '''Истегнувањето''' претставува еден вид физичка активност при којашто одреден мускул или тетива (или мускулна група) волево се истегнува со цел да се подобри еластичноста на мускулот и да се постигне удобен мускулен тонус. Резултатот од тоа е чувство на зголемена контрола врз мускулите, флексибилност и опсег на движење. Истегнувањето исто така се применува при терапевтски третмани за ублажување на грчевите. Во неговата наједноставна форма, истегнувањето претставува една природна и инстинктивна активност; истегнувањето се изведува и од човекот и од многу животни. Може да биде придружено со прозевање. Истегнувањето честопати се случува инстинктивно после станување од спиење, после долги периоди на физичка неактивност или после излегување од тесни простори и области. Зголемувањето на флексибилноста по пат на истегнување е една од основните начела на физичката кондиција. За спортистите вообичаено е да се истегнат пред и после тренингот со цел да се намали ризикот од повреди и да се подобри перформансот. Хата јогата вклучува истегнување на најголемите мускулни групи, меѓу коишто некои од нив бараат висок степен на флексибилност за да се изведат, како што е на пример позицијата на лотос. Истегнувањето може да придонесе за зајакнување на мускулите, а за возврат, важно е силните мускули безбедно и делотворно да се истегнуваат. Истегнувањето може да биде опасно ако се изведува на неправилен начин. Општо, постојат многу техники за истегнување, меѓутоа, во зависност од тоа која мускулна група се истегнува, некои техники можат да бидат неефикасни или штетни, до таа мера што можат да предизвикаат перманентно оштетување на тетивите, на лигаментите и на мускулното влакно. Оттука, физиолошката природа на истегнувањето и теориите за ефектот на различните техники претставуваат предмет на голема дебата. ==Физиологија== Истражувањата открија голема [[белковина]] во внатрешноста на скелетните мускули, наречен титин. Една студија спроведена од страна на Магид и Ло, покажа дека потеклото на пасивниот мускулен притисок (којшто се појавува за време на истегнувањето), всушност се случува во внатрешноста на миофибрилите, а не вонклеточно како што претходно се претпоставуваше. Поради невролошки заштитни мерки од повреди, најчесто е невозможно за возрасните лица да ги истегнат повеќето мускулни групи до максимална мера без претходен тренинг, коешто се должи на активирањето на мускулните антагонисти при протегањето на мускулот до неговиот нормален опсег на движење. Кога луѓето секојдневно се истегнуваат, тие ќе ја зголемат својата флексибилност, еластичност, опсегот на движење и производството на синовијална течност. Истегнувањето ја подобрува рамнотежата, физичкиот перформанс и циркулацијата на крвта. Болката во мускулите се создава поради оштетување на ткивата и поради прекумерна акумулација на крв. Ова може да се превенира ако се истегнуваме редовно. При истегнувањето, мускулот не треба да се влече премногу брзо поради тоа што тоа ќе предизвика болка или кинење на мускулите. Мускулите стануваат опуштени откако ќе се истегнат, коешто ги намалува шансите за една личност да добие стрес фрактура. Важно е да се истегнуваме за да го зголемиме протокот на крв за да го превенираме стврднувањето на артериите. ==Видови истегнувања== Постојат четири различни видови на истегнувања: балистичко, динамично, истегнување со проприоцептивно невромускулно олеснување и статично истегнување. Балистичкото истегнување претставува истегнување со брзо цимање при коешто еден дел од телото се движи со импулс којшто ги истегнува мускулите до максимум. Мускулите одговараат на овој тип на истегнување преку контракција за да се заштитат од претерано истегнување. Динамичното истегнување претставува истегнување коешто се заснова на пешачење или на движење. Со изведување на бавни контролирани движења низ еден цел опсег на движење, лицето го намалува ризикот од повреди. Проприоцептивното невромускулно олеснување (ПНО) претставува вид на истегнување којшто зафаќа одреден мускул и неговата соодветна функција, така што треба да се примени отпор а потоа мускулот треба да се опушти. Статичното истегнување претставува вид на истегнување при коешто лицето го истегнува мускулот сè додека не почувствува благ притисок и тогаш се задржува во таа положба околу триесет секунди без никакво движење ни цимање. Важно е личноста којашто се истегнува да не останува во положба на истегнување подолго од триесет секунди до една минута поради тоа што ќе настане претерано истегнување на мускулите. Истегнувањето не треба да биде болно и особено е важно лицето коешто се истегнува да го практикува тоа на правилен начин за да ги заштити мускулите од повреда. Лицето треба да се истегнува пред и после тренингот, а понекогаш и за времетраење на вежбањето. Временската рамка во којашто се истегнува една личност е најзначајна за благосостојбата на мускулатурата. Динамичното и балистичкото истегнување треба да се изведуваат пред тренинг со цел да се зголеми протокот на крв, да се зголеми силата и моќта и за да се намали затегнатоста на мускулите. Проприоцептивното невромускулно олеснување е истегнување коешто треба да се изведува на крајот на тренингот со цел да се зголеми флексибилноста и да се отстрани млечната киселина којашто се таложи. Правилното истегнување во правилна временска рамка на тренингот на вежбачот е од витално значење за уживање во предностите коишто ги нуди истегнувањето. ==Предности== Еден преглед укажува на тоа дека постојат многу корисни истегнувања коишто можат да го подобрат опсегот на движење кај спортистите, особено кај тркачите. Исто така, прегледот укажал дека само една вежба за истегнување изгледа не е доволна за ги превенира сите видови на повреди, и дека треба да се применуваат повеќе различни вежби за истегнување за да се почувствуваат целосните предности коишто ги нуди истегнувањето. Исто така, прегледот укажува дека истегнуваето со проприоцептивното невромускулно олеснување (ПНО) предизвикува најголема промена во опсегот на движење, а особено придонесува за краткорочни предности. Причина за биомеханичката предност којашто ја нуди ПНО истегнувањето е релаксацијата на мускулниот рефлекс којшто се наоѓа во мускулотендинозната единица којашто се истегнува. Другите коишто укажуваат на предностите на ПНО истегнувањето, сметаат дека тие се резултат на влијанието врз зглобот каде што се чувствува истегнувањето. Ако се применува правилно, истегнувањето го намалува ризикот од повреда, ги опушта мускулите, го зголемува опсегот на движење и флексибилноста, придонесува за подобри перформанси кај вежбачите, особено кај спортистите. И покрај тоа што истегнувањето не спречува настанок на повреда, сепак може во голема мера да го намали таквиот ризик, особено ако вежбачот правилно и редовно се истегнува. Истегнувањето е покорисно за оние коишто редовно го применуваат, за разлика од оние луѓе коишто се истегнуваат повремено. Истегнувањето го зголемува протокот на крв, коешто го превенира стврднувањето на артериите и исто така, создава синовијална течност којашто ги обложува зглобовите коишто се опкружени со мускулите, коешто за возврат пак, помага во превенција од појава на артритис. Истегнувањето ја стабилизира природната рамнотежа и држење на телото и ги усогласува зглобовите, коешто води до подобра координација. После секоја физичка активност, се создава талог од млечна киселина во телото на вежбачот, а со истегнување млечната киселина се отстранува, а оттука се ублажува секоја болка или згрчување во мускулите. За лицето коешто вежба, важно е правилно да ги применува сите четири вида на истегнување за да ги почувствува предностите. Се покажа деке интензивното истегнување има синергичен ефект врз плиометричниот тренинг со тоа што ги заштитува зглобовите и ги прави поприемчиви во однос на предностите од плиометричните вежби. ==Истражувања и контроверзии== Претераното истегнување или истегнување до степен на чувствување болка може да биде несоодветно и штетно. Влијанието врз перформансите, како на краткорочните, така и на долгорочните, може да вклучуваат склоност за настанување на повреда и можно оштетување на нервите. Друго истражување дојде до заклучок дека активните практики на истегнување ќе ја намалат мускулно-тетивната вискозност и ќе ја зголемат мускулната усогласеност и еластичност. Во спортски активности каде што има малку или каде што воопшто нема кратко – истегнувачки циклуси (велосипедизам, џогирање итн.), практиките на истегнување можат да бидат штетни врз спортскиот перформанс и да не придонесат за намалување на ризикот од повреди. Други теории го вклучуваат тврдењето дека активното статично истегнување го зголемува приливот на Ca2+ од вонклеточните простори во мускулите коишто се истегнуваат. Порастот на Ca2+ ја намалил болката предизвикана од грчеви во мускулите до 60%. Објаснувањето коешто стои позади ова тврдење е дека зголемените нивоа на Ca2+ во мускулите коишто се во фаза на одмор, кај лицата коишто се истегнале предизвикува побрзо да се заморуваат во однос на лицата коишто не се истегнале. ===Флексибилност=== Некои луѓе се пофлексибилни во споредба со други, како што е утврдено преку поединечните резултати за мерење на флексибилноста на телото. Тука спаѓаат половите разлики каде што жените се најчесто пофлексибилни за разлика од мажите. Истегнувањето можеби не може да го зголеми опсегот на движење, но наместо тоа ја зголемува толеранцијата на истегнување кај една единка, при коешто станува штетна за спортскиот перформанс. Помеѓу факторите коишто ги испитуваше оваа студија спаѓаат капсуларната подвижност, ФлексиСкор и усогласеноста на зглобовите и мускулите. Резултатите од истражувањето спроведено од страна на Витроу, покажуваат дека : секој од наведените има различно гледиште коешто се заснова на поединечната активност: При активности каде што истегнувачко – скратувачките циклуси се позастапени, како кај спринтот и кај скокањето, мускулно – тетивните единици мораат да складираат и да користат повеќе еластична енергија. Кај активности коишто не наметнуваат толку истегнувачко – скратувачки циклуси, како што е џогирањето, не е потребна поеластична мускулно – тетивна единица. Причината којашто стои зад конфликтните податоци се смета дека е резултат на различните нивоа на набљудувани спортски активности. {{Истегнување}} {{Physical exercise}} 67e7fo97ib8ydnv9rk7sou016a84al3 Синбад Морепловецот 0 1089949 5589094 5587071 2026-07-08T10:16:23Z Bjankuloski06 332 /* Четвртото патување на патување на морепловецот Синбад */ Правописна исправка, replaced: Лотус → Лотос 5589094 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Sinbad the sailor.jpeg|мини|Синбад морепловецот]] '''Синбад морепловецот''' е измислен морепловец и херој на приказните од [[Среден Исток|Средниот Исток]], кој потекнува од [[Басра]] и живеел во времето на [[Абасидски калифат]]. За време на неговите патувања низ морињата на источна [[Африка]] и јужна [[Азија]], тој доживува бројни фантастични авантури на магични места, сретнувајќи чудовишта и наидувајќи на натприродни појави. ==Потекло и извори== Персиското име Синбад („Крал на реката Синд“) наговестува на можно персиско потекло. Најстарите текстови од циклусот се на Арапски и ниедна стара или средновековна персиска верзија не преживеала. Приказната каква што ја имаме е за време на правилото на Абасидскиот калифат и особено го истакнува регионот на Харун ал-Рашид. Името Синбад го означува името на реката Инд (Синду). Синду морепловците, кои станале познати по нивните вештини за навигација, географија и јазици ги инспирирале приказните на Морепловецот Синбад. Всушност, Синд е споменат во пиказната за третото патување: („Откако нападнавме на земјата на Синд, каде што купивме и продадовме“). Во [[Ерменија]] се појавува промена на името во Смбат, како и верзијата Лампад од името на татко му Ламбад. Предизвикани се инциденти на некои приказни од старите литературни извори (вклучивајќи ги Хомеровата Одисеја и Панчатантра од Вишу Сарма и од арапската, индиската и персиската литература и фолклор. Приказната за Синбад била вклучена од страна на [[Антоан Галанд]], преведувачот на [[Илјада и една ноќ]], во 133. „ноќ“ од неговата колекција. Колекцијата е бајка 120 во том 6 од преводот на [[Ричард Бартон]] на Книгата за илјада и една ноќ, кога покрај критика, согледувајќи го преводот и објаснувањето останува најпроширената колекција на бајки Арапски Ноќи на англиски и често се кориси за писмена препорака во зборовниот англиски свет. Додека пак, западните преведувачи ги зачувале приказните на Синбад заедно со бајката [[Шехерезада]] во Арапски ноќи, тие потекнувале независно од тој циклус на приказни и модерните преведувачи од арапските ученици често не ги вклучувале приказните на Синбад или неколку други од Арапски ноќи кои и биле познати на западната публика. ===Бајките за Синбад === ====Носачот Синбад и морепловецот Синбад==== Исто како 1001 ноќ, циклусот на приказни на Синбад има замислена приказна, која следи: во времето на [[Харун ал-Рашид]], калиф од [[Багдад]], сиромашен носач (кој носи роба за други во маркет и низ градот) прави пауза да се одмори на една клупа надвор од портата на куќата на богат трговец, каде што тој му се жали на Алах за неправдата во светот која им овозможува на богатите лесно да живеат, додека тој мора да се мачи и пак да биде сиромашен. Сопственикот на куќата го слушнал тоа, се упатил кон носачот и дознава дека и двајцата се викаат Синбад. Богатиот Синбад му кажува на сиромашниот Синбад дека станал богат, „со среќа и судбина“ за време на седумте чудесни патувања, кои тој тогаш продолжува да ги раскажува. ====Првото патување на морепловецот Синбад==== Откако го истрошил богатството што го наследил од татко му, Синбад отишол на море за да го врати своето богатство. Застанал на брегот на нешто што наликува на остров, но всушност тоа бил огромен кит што спие. Разбуден од огновите на морепловците, китит се нурнал во длабочините, бродот заминал без Синбад, а Синбад се спасил со помош на дрво кој му го испратил [[Алах]]. Тој е фрлен на остров со многу дрва. Додека го истражувал пустинскиот остров, сретнал слуга на кралот. Кога Синбад помогнал да се спаси [[кобила]]та на кралот од давење од морски коњ (не морски коњ каков што знаеме ние, туку натприроден коњ кој живее под водата), слугата го однел Синбад кај кралот. Синбад и кралот се спријателуваат и тој станува верен дворјанин. Еден ден, бродот со кој Синбад отпловувал го укотвува на островот и ја рекламирал својата роба. Синбад му ја давал робата на кралот и за возврат добивал скапи подароци. Синбад ги продавал тие подароци за голем профит. Тој се вратил во Багдад каде што го продолжил својот живот во лесностија и задоволство. Со завршувањето на бајката, морепловецот Синбад му направил подарок на Синбад носачот од сто парчиња злато и му понудил да се врати следниот ден за да слушне повеќе за неговите авантури. ====Второто патување на морепловецот Синбад==== [[Податотека:Edward Julius Detmold49.jpg|мини|Големата птица со својот плен]] На вториот ден од раскажувањето на бајката за Синбад (549та ноќ од Шехерезада), морепловецот Синбад раскажува како тој израснал беспокојно и невработеност и повторно испловил на море, „опседнат со мислата на патување по светот на мажите и гледање на нивните градови и острови.“ Случајно напуштен од страна на неговите морнари повторно, тој се наоѓа себеси заглавен на еден остров кој содржи јајца од огромна птица. Тој самиот се фатил за птица и се транспотирал до долината на огромни змии кои можат да проголтаат и слонови, тие служеле како природен плен на птиците. Подот на долината е постелен со дијаманти, и трговците ги собирале фрлајќи огромни парчиња месо во долината; птиците го носат месото назад до нивните гнезда и мажите ги одвлекуваат птиците далеку и ги собираат дијамантите што се заглавиле во есото. Итриот Синбад нарамил едно парче месо на грбот и го вратил назад до гнездото заедно со голема вреќа полна со скапоцени камења. Спасен од гнездото од страна на трговците, тој се враќа во Багдад со богатство од дијаманти, сретнувајќи се со многу чуда по патот. ====Третото патување на морепловецот Синбад==== [[Податотека:HJFord-giant-enters.JPG|мини|Чудовиштето од третото патување на Синбад]] Неспокоен за патување и авантура, Синбад повторно испловува од Басра. За несреќа, тој и неговите придружници се исфрлени на еден остров каде што се заробени од страна на „огромно чудовиште што личи на човек, со црна боја... со очи како јаглен од оган и очи заби како на вепар и голем отвор како уста на бунар. И покрај тоа, тој имал долга мека уста како камила што виси надолу по градите и ушите и неговите нокти на рацете биле како канџи на лав.“ Ова чудовиште почнало да го јаде екипажот, почнувајќи од Рејс (капетанот), кој е најдебел. Синбад подготвува план за да го заслепи чудовиштето(повторно паралела со приказната за Полифемус во Одисеја на Хомер) со две црвено жешки железа го избодува и чудовиштето гори со бродската компанија. Тој и останатите мажи бегаат на сплав кој е изграден претходниот ден. Меѓутоа, повеќето од избеганите мажи се погодени од камења и се убиени. По понатамошните авантури (вклучувајќи гигантски питон од кој Синбад бега употребувајќи го својот брз памет), тој се враќа во Багдад, побогат од било кога. ====Четвртото патување на патување на морепловецот Синбад==== Присилен од неспокојството, Синбад отпловува повторно по морињата и како и обично доживува бродолом. Голите дивјаци меѓу кои се наоѓа и тој самиот се хранат со билка која има чудно дејство. Синбад согледува што се случува и одбива да јаде од растението што поттикнува лудило. Кога човекојадците го изгубиле интересот за него, тој бега. Група на собирачи на бибер го пренесуваат на нивниот остров, каде што нивниот крал се спријателува со него и му подарува прекрасна и богата сопруга. Предоцна, Синбад дознава за необичниот обичај на островот: со смртта на еден од брачните партнери, другиот се закопува жив заедно со својот партнер, и двајцата во нивната најубава облека и најскапите скапоцени камења. Сопругата на Синбад се разболува и наскоро умира, оставајќи го Синбад заробен во подземна пештера, општински гроб со бокал вода и седум парчиња леб. Како што овие оскудни резерви се речиси исцрпени, уште неколку брачни парови со мртов маж и жива жена паднале во пештерата. Синбад ја претепува жената и ги зема нејзините оброци. Ваквите епизоди продолжуваат; наскоро тој има значително голема продавница со леб и вода, како и злато и скапоцени камења од труповите, но сè уште не може да избега, сè додека едно диво животно го преминува преминот кон надвор , високо над морето. Од тука го спасува еден брод што поминува и го носи во Багдад, каде што тој им дава милостина на сиромашните и го продолжува својот живот во задоволство (коментари во фуснота од Бартон: Оваа бајка е очигледно земена од бегството на Аристомен од јамата во која тој бил фрлен, лисица како негов водич. Арапите во раните денови биле желни студенти за грчка литература.“) Слично на тоа, првата половина од патувањето наликува на епизодата [[Лошата вештерка]] од [[Одисеја]], со одредени разлики: во арапските бајки мажите се фаќале на стапица со растението, а во Одисеја било само магија од лошата вештерка која ги „здебелувала“ мажите. Во претходна епизода со особини на „Јадачите на лотос“, со што мажите во Одисеја се прехранувале,се фаќале во стапица со слично магично овошје. ====Петтото патување на морепловецот Синбад==== [[Податотека:Sinbad the Sailor (5th Voyage).jpg|мини|петтото патување на морепловецот Синбад]] „ Кога бев некое време на брегот по моето четврто патување; и кога, за моја утеха и задоволство, забава и радост над моите големи добивки и профит, ги заборавив сите страдања и опасности што ги издржав, телесниот човек повторно беше запленет со копнеж да патува и види странски земји и остров.“ Наскоро во морето уште еднаш, додека поминуваше пуст остров, екипажот на Синбад наидува на огромно јајце кое Синбад го препознава дека припаѓа на огромната птица. Од љубопитност патниците се истоваруваат од бродот за да го видат јајцето, при кајот на неговото кршење и излегување на пиле. Синбад веднаш ја согледува глупоста на нивното однесување и наредува сите да се вратат назад на бродот. Меѓутоа, разбеснетиот родител на птицата го стигнува бродот и го уништува со фрлање на огромни камења од своите канџи. Доживувајќи уште еден бродолом, Синбад е заробен од Старецот на морето, кој го носи Синбад на рамињата притиснат со неговите нозе околу вратот дење и ноќе додека не го усмрти. (Коментар во фуснота на Бартон го објаснува потеклото на старецот – орангутан, грчки тритон со африкански обичај кој ги јава робовите на овој начин. Конечно Синбад прави трик со вино кој старецот го испива. Откако паѓа,Синбад го убива и потоа бега. Еден брод го носи во градот на мајмуните, место чиишто жители ја поминуваат секоја ноќ во бродови вон брегот, додека нивниот град е отстапен на мајмуни човекојадци. Сепак, преку мајмуните Синбад го обесштетува своето богатство, и така на крајот наоѓа брод кој го носи дома уште еднаш во [[Багдад]]. ====Шестото патување на морепловецот Синбад==== „Мојата душа копнееше за патување и сообраќај“. Синбад доживува повторно бродолом, овој пат доста насилно што и неговиот брод е распарчен од парчиња карпи. Нема храна насекаде и екипажот на Синбад умира од глад, само тој преживува. Тој изградува сплав и открива река што се влева надвор од пештерата под карпи. Реката е исполнета со скапоцени камења и станува јасно дека островот е полн со амбра. Како што патува низ мракот тој заспива и се буди во градот на кралот Серендиб (Сејлон, Шри Ланка), „дијамантите се во неговата река, а бисерите се во неговата долина“. Кралот се зачудува од тоа што Синбад му го кажува за големиот Харун ал-Рашид, и прашува тој да земе подарок назад во Багдад во негово име, шолја изрезбана со рубин, со други подароци вкчлучувајќи и кревет направен од кожата на змијата која проголтала слон и „сто илјади мискали од Синд“ и робинка „како сјајна месечина“. И така Синбад се враќа во Багдад, каде што калифот се прашува за извештаите кои Синбад му ги дава за земјата Сејлон. ====Седмото и последното патување на морепловецот Синбад==== Постојано неспокоен Синбад испловува уште еднаш со вообичаен резултат. На пуст остров изградува сплав и плови надолу до блиската река во голем град. Овде шефот на трговците го спојува Синбад со неговата ќерка, го именува за свој наследник и умира. Жителите на овој град еднаш месечно се трансформираат во птици и Синбад има една птица која го носи високо горе речиси да го достигне небото, каде што ги слуша ангелите што го слават Бог„при што се прашувал и извикувал, фала му на Бога, величествено да биде совршенството на Бог! Но, по овие зборови се појавил оган од небото и птиците лути на Синбад го спуштаат на врвот од една планина, каде што сретнува две момчиња кои се слуги на Бога и кои му даваат златни работи. Враќајки се во градот Синбад дознава од својата сопруга дека луѓето-птици се ѓаволи, исто така таа и нејзиниот татко не се дел од нив, и така, по советот од својата сопруга, Синбад го продава својот имот и се враќа заедно со неа во Багдад каде што најпосле се решава да живее тивко уживајќи во своето богатство и повеќе да не доживува авантури. Бартон вклучува варијанта од седмата приказна, во која Харун ал-Рашид го прашува Синбад да однесе поклон за возврат на кралот Серендиб. Синбад возвратил, „Се колнам во [[Алах]], [[моќниот Господ]], ми се гади од патување и кога ќе ги слушнам зборовите „пловидба“ или „патување“, целиот треперам„. Потоа тој му кажува на калифот за неговите неуспешни патувања; Харун се согласува дека со таква историја „ти никогаш не покажувај само право дури и да станува збор за патување“. Сепак, на командата на калифот не треба да се противречи, и Синбад тргнува на своето уникатно дипломатско патување. Кралот на Серендиб е многу задоволен од подароците од калифот (кои вклучуваат, меѓу другото, послужавникот за храна на кралот Соломон) и го опсипува Синбад со својата наклонетост. На патувањето назад ги удира вообичаена катастрофа: Синбад е фатен и продаден во ропство. Неговиот господар го наместува да стрела слонови со лак и стрела, сè додека кралот да го однесе до гробот за слонови.Господарот на Синбад е толку задоволен од огромните количини на слонова коска во гробот за слонови, и го пушта Синбад на слобода и Синбад се враќа во [[Багдад]], богат со слонова коска и злато. „Еве, бев кај калифот откако го поздравив и му ги бакнував рацете, го известив за сè што ме снајде; при што тој се радуваше за мојата безбедност и му се заблагодари на семоќниот Алах и тој направи мојата приказна да биде со букви од злато. Тогаш влегов во мојата куќа, го запознав своето семејство и браќа: и ова е крајот на историјата што ми се случи за време на седумте патувања. Фала му на [[Алах]], единствениот, создавачот, творецот на сите нешта на небото и земјата!“. Во некои верзии се навраќаме во вообичаената приказна, во која Синбад носачот може добил краен дарежлив подарок од морепловецот Синбад. Во други верзии, циклусот на приказната завршува тука, и Синбад носачот понатаму не се спомнува. ==Филмови за Синбад== Приказната за мореполовецот Синбад е екранизирана во повеќе наврати. Во [[2003]] година бил снимен [[Анимиран филм|анимираниот филм]] „[[Синбад: Легендата за седумте мориња]]“ (''Sinbad: Legend of the Seven Seas''), во [[режија]] на Патрик Гилмор и Тим Џонсон, во кој гласовите ги позајмуваат славните глумци: [[Бред Пит]], [[Кетрин Зета-Џонс]] и [[Мишел Фајфер]].<ref>„Синбад: Легендата за седумте мориња“, ''Вест'', година XVII, 6,7 и 8 јануари 2017, стр. 25.</ref> ==Надворешни врски== {{рв|Sindbad}} * [http://www.stefanmart.de/02_sindbad/020e_sindbadinhalt.htm Story of Sindbad The Sailor] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20201220195120/http://www.stefanmart.de/02_sindbad/020e_sindbadinhalt.htm |date=2020-12-20 }} * [http://www.stefanmart.de/thumbs/02e_sindbad.htm 21 Illustrations by the German cartoon pioneer Stefan Mart, from ''Tales of the Nations'' (1933)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200216195651/http://www.stefanmart.de/thumbs/02e_sindbad.htm |date=2020-02-16 }} == Наводи == {{наводи}} {{Sinbad the Sailor}} {{DEFAULTSORT:Синбад морепловецот}} [[Категорија:Синбад морепловецот| ]] [[Категорија:Средновековна арапска литература]] [[Категорија:Улогите во илјада и една ноќ]] [[Категорија:Измислени морепловци]] [[Категорија:Средновековни легенди]] [[Категорија:Басра]] [[Категорија:Измислени луѓе од Ирак]] [[Категорија:Ирански фолклор]] [[Категорија:Синди фолклор]] m377ic6qoho71vlm1vidopdjrals9n5 100 книги на векот според Ле Монд 0 1093004 5589054 5447823 2026-07-08T10:02:03Z Bjankuloski06 332 5589054 wikitext text/x-wiki '''100 книги на векот''' — француска класификација на книжевни дела, одбрани како најдобри на ХХ. век. Изборот на книги е резултат на проект организиран од француското книгоиздателство [[Fnac]] и списанието ''[[Le Monde]]'' во 1999 година. Служејќи се со прелиминарен список на над двесте наслови, составен од библиотеки и новинари, седумнаесет илјади Французи гласале за сто дела одговарајќи на прашањето: „Кои книги ви се останати во сеќавање?“<ref>{{наведени вести |url=http://www.lemonde.fr/cgi-bin/ACHATS/acheter.cgi?offre=ARCHIVES&type_item=ART_ARCH_30J&objet_id=46796 |title=Écrivains et choix sentimentaux |trans-title=Authors and sentimental choices |first=Josyane |last=Savigneau |author-link=Josyane Savigneau |newspaper=Le Monde |language=fr |date=15 October 1999 |access-date=2016-12-28 |archive-date=2012-05-27 |archive-url=https://archive.today/20120527083227/http://www.lemonde.fr/cgi-bin/ACHATS/acheter.cgi?offre=ARCHIVES&type_item=ART_ARCH_30J&objet_id=46796 |url-status=dead }}</ref>. Конечниот список покрај [[роман]]и вбројува и дела од полето на [[поезија]]та, [[Драмска уметност|театарот]] и [[стрип]]от. Најголем број од делата на списокот се на француски јазик, а останатиот дел се на некои од другите западноевропски јазици; повеќето се од писатели со потекло од континентална Европа, а помал број се од другите континенти. Иако списокот е главно составен од книжевни дела, неколку од делата на списокот се од филозофски или научен карактер, како ''[[Битие и ништост]]'' на [[Жан-Пол Сартр]] или [[Три есеи за теоријата на сексуалноста|''Трите есеи за теоријата на сексуалноста'']] на [[Зигмунд Фројд]]. ==100 книги на векот== {| class="wikitable sortable centre" ! scope=col | бр. ! scope=col class="unsortable" | Наслов ! scope=col class="unsortable" | Автор ! scope=col | Година |---------------------------------- | align="right" | 1 | „[[Странецот]]“ | [[Албер Ками]] [[Податотека:Nobel prize medal mod.png|20px]] | [[1942 во книжевноста|1942]] |---------------------------------- | align="right" | 2 | „[[Во потрага по загубеното време]]“ | [[Марсел Пруст]] | [[1913 во книжевноста|1913]]—[[1927 во книжевноста|1927]] |---------------------------------- | align="right" | 3 | „[[Процес (роман)|Процес]]“ | [[Франц Кафка]] | [[1925 во книжевноста|1925]] |---------------------------------- | align="right" | 4 | „[[Малиот принц]]“ | [[Антоан де Сент Егзипери]] | [[1943 во книжевноста|1943]] |---------------------------------- | align="right" | 5 | „[[Човековата судбина]]“ | [[Андре Малро]] | [[1933 во книжевноста|1933]] |---------------------------------- | align="right" | 6 | „[[Патување до крајот на ноќта]]“ | [[Луј-Фердинан Селин]] | [[1932 во книжевноста|1932]] |---------------------------------- | align="right" | 7 | „[[Плодовите на гневот]]“ | [[Џон Стајнбек]] [[Податотека:Nobel prize medal mod.png|20px]] | [[1939 во книжевноста|1939]] |---------------------------------- | align="right" | 8 | „[[За кого бијат камбаните]]“ | [[Ернест Хемингвеј]] [[Податотека:Nobel prize medal mod.png|20px]] | [[1940 во книжевноста|1940]] |---------------------------------- | align="right" | 9 | „[[Големиот Мон]]“ | [[Ален-Фурнје]] | [[1913 во книжевноста|1913]] |---------------------------------- | align="right" | 10 | „[[Пената на деновите]]“ | [[Борис Вијан]] | [[1947 во книжевноста|1947]] |---------------------------------- | align="right" | 11 | „[[Вториот пол]]“ | [[Симон де Бовоар]] | [[1949 во книжевноста|1949]] |---------------------------------- | align="right" | 12 | „[[Чекајќи го Годо]]“ | [[Семјуел Бекет]] [[Податотека:Nobel prize medal mod.png|20px]] | [[1952 во книжевноста|1952]] |---------------------------------- | align="right" | 13 | „[[Битие и ништост]]“ | [[Жан-Пол Сартр]] [[Податотека:Nobel prize medal mod.png|15px]] | [[1943 во книжевноста|1943]] |---------------------------------- | align="right" | 14 | „[[Името на розата]]“ | [[Умберто Еко]] | [[1980 во книжевноста|1980]] |---------------------------------- | align="right" | 15 | „[[Архипелаг ГУЛАГ]]“ | [[Александар Солженицин]] [[Податотека:Nobel prize medal mod.png|20px]] | [[1973 во книжевноста|1973]] |---------------------------------- | align="right" | 16 | „[[Зборови (стихозбирка)|Зборови]]“ | [[Жак Превер]] | [[1946 во книжевноста|1946]] |---------------------------------- | align="right" | 17 | „[[Алкохоли]]“ | [[Гијом Аполинер]] | [[1913 во книжевноста|1913]] |---------------------------------- | align="right" | 18 | „[[Синиот лотос]]“ | [[Ерже]] | [[1936 во книжевноста|1936]] |---------------------------------- | align="right" | 19 | „[[Дневник (Франк)|Дневник]]“ | [[Ана Франк]] | [[1947 во книжевноста|1947]] |---------------------------------- | align="right" | 20 | „[[Tristes tropiques]]“ {{fr}} | [[Клод Леви-Строс]] | [[1955 во книжевноста|1955]] |---------------------------------- | align="right" | 21 | „[[Храбар Нов Свет]]“ | [[Алдус Хаксли]] | [[1932 во книжевноста|1932]] |---------------------------------- | align="right" | 22 | „[[1984 (роман)|1984]]“ | [[Џорџ Орвел]] | [[1949 во книжевноста|1949]] |---------------------------------- | align="right" | 23 | „[[Астерикс]]“ | [[Рене Гошини]] и [[Албер Удерцо]] | [[1959 во книжевноста|1959]] |---------------------------------- | align="right" | 24 | „[[Ќелавата пејачка]]“ | [[Ежен Јонеско]] | [[1952 во книжевноста|1952]] |---------------------------------- | align="right" | 25 | „[[Три есеи за теоријата на сексуалноста]]“ | [[Зигмунд Фројд]] | [[1905 во книжевноста|1905]] |---------------------------------- | align="right" | 26 | „[[L'Œuvre au noir]]“ | [[Маргерит Јурсенар]] | [[1968 во книжевноста|1968]] |---------------------------------- | align="right" | 27 | „[[Лолита]]“ | [[Владимир Набоков]] | [[1955 во книжевноста|1955]] |---------------------------------- | align="right" | 28 | „[[Улис]]“ | [[Џејмс Џојс]] | [[1922 во книжевноста|1922]] |---------------------------------- | align="right" | 29 | „[[Татарска пустина|Пустината на Татарите]]“ | [[Дино Буцати]] | [[1940 во книжевноста|1940]] |---------------------------------- | align="right" | 30 | „[[Ковачи на лажни пари]]“ | [[Андре Жид]] [[Податотека:Nobel prize medal mod.png|20px]] | [[1925 во книжевноста|1925]] |---------------------------------- | align="right" | 31 | „[[Хусар на покривот]]“ | [[Жан Жионо]] | [[1951 во книжевноста|1951]] |---------------------------------- | align="right" | 32 | „[[Belle du Seigneur]]“ {{fr}} | [[Албер Коен]] | [[1968 во книжевноста|1968]] |---------------------------------- | align="right" | 33 | „[[Сто години самотија]]“ | [[Габриел Гарсија Маркес]] [[Податотека:Nobel prize medal mod.png|20px]] | [[1967 во книжевноста|1967]] |---------------------------------- | align="right" | 34 | „[[Звукот на бесот]]“ | [[Вилијам Фокнер]] [[Податотека:Nobel prize medal mod.png|20px]] | [[1929 во книжевноста|1929]] |---------------------------------- | align="right" | 35 | „[[Тереза Дескејру]]“ | [[Франсоа Шарл Моријак]] [[Податотека:Nobel prize medal mod.png|20px]] | [[1927 во книжевноста|1927]] |---------------------------------- | align="right" | 36 | „[[Цаци во метрото]]“ | [[Ремон Кено]] | [[1959 во книжевноста|1959]] |---------------------------------- | align="right" | 37 | „[[Verwirrung der Gefühle]]“ {{de}} | [[Штефан Цвајг]] | [[1927 во книжевноста|1927]] |---------------------------------- | align="right" | 38 | „[[Однесено од виорот]]“ ([[Однесено од виорот (филм)|филм]]) | [[Маргарет Мичел]] | [[1936 во книжевноста|1936]] |---------------------------------- | align="right" | 39 | „[[Љубовниците на леди Четерли]]“ | [[Д. Х. Лоренс]] | [[1928 во книжевноста|1928]] |---------------------------------- | align="right" | 40 | „[[Волшебниот рид]]“ | [[Томас Ман]] [[Податотека:Nobel prize medal mod.png|20px]] | [[1924 во книжевноста|1924]] |---------------------------------- | align="right" | 41 | „[[Добар ден таго]]“ | [[Франсоаз Саган]] | [[1954 во книжевноста|1954]] |---------------------------------- | align="right" | 42 | „[[Тишината на морето]]“ | [[Веркор]] | [[1942 во книжевноста|1942]] |---------------------------------- | align="right" | 43 | „[[La Vie mode d'emploi]]“ {{fr}} | [[Жорж Перек]] | [[1978 во книжевноста|1978]] |---------------------------------- | align="right" | 44 | „[[Баскервилскиот пес]]“ | [[Артур Конан Дојл]] | [[1901 во книжевноста|1901]]—[[1902 во книжевноста|1902]] |---------------------------------- | align="right" | 45 | „[[Sous le soleil de Satan]]“ {{fr}} | [[Жорж Бернанос]] | [[1926 во книжевноста|1926]] |---------------------------------- | align="right" | 46 | „[[Големиот Гетсби]]“ | [[Френсис Скот Фицџералд]] | [[1925 во книжевноста|1925]] |---------------------------------- | align="right" | 47 | „[[Шега (новела)|Шега]]“ | [[Милан Кундера]] | [[1967 во книжевноста|1967]] |---------------------------------- | align="right" | 48 | „[[Презир]]“ | [[Алберто Моравија]] | [[1954 во книжевноста|1954]] |---------------------------------- | align="right" | 49 | „[[Убиството на Роџер Акројд]]“ | [[Агата Кристи]] | [[1926 во книжевноста|1926]] |---------------------------------- | align="right" | 50 | „Наѓа“ | [[Андре Бретон]] | [[1928 во книжевноста|1928]] |---------------------------------- | align="right" | 51 | „[[Aurélien]]“ {{fr}} | [[Луј Арагон]] | [[1944 во книжевноста|1944]] |---------------------------------- | align="right" | 52 | „[[Le Soulier de satin]]“ {{fr}} | [[Пол Клодел]] | [[1929 во книжевноста|1929]] |---------------------------------- | align="right" | 53 | „[[Шест лица го бараат писателот]]“ | [[Лујџи Пирандело]] [[Податотека:Nobel prize medal mod.png|20px]] | [[1921 во книжевноста|1921]] |---------------------------------- | align="right" | 54 | „[[Der aufhaltsame Aufstieg des Arturo Ui]]“ {{de}} | [[Бертолт Брехт]] | [[1959 во книжевноста|1959]] |---------------------------------- | align="right" | 55 | „[[Vendredi ou les Limbes du Pacifique]]“ {{fr}} | [[Мишел Турние]] | [[1967 во книжевноста|1967]] |---------------------------------- | align="right" | 56 | „[[Војната на световите]]“ | [[Херберт Џорџ Велс]] | [[1898 во книжевноста|1898]] |---------------------------------- | align="right" | 57 | „[[Se questo è un uomo]]“ {{it}} | [[Примо Леви]] | [[1947 во книжевноста|1947]] |---------------------------------- | align="right" | 58 | „[[Господарот на прстените (книга)|Господарот на прстените]]“ | [[Џ. Р. Р. Толкин]] | [[1954 во книжевноста|1954]]—[[1955 во книжевноста|1955]] |---------------------------------- | align="right" | 59 | „[[Les Vrilles de la vigne]]“ {{fr}} | [[Колет]] | [[1908 во книжевноста|1908]] |---------------------------------- | align="right" | 60 | „[[Capitale de la douleur]]“ {{fr}} | [[Пол Елијар]] | [[1926 во книжевноста|1926]] |---------------------------------- | align="right" | 61 | „[[Мартин Идн]]“ | [[Џек Лондон]] | [[1909 во книжевноста|1909]] |---------------------------------- | align="right" | 62 | „[[Corto Maltese]]—[[Una ballata del mare salato]]“ {{it}} | [[Хуго Прат]] | [[1967 во книжевноста|1967]] |---------------------------------- | align="right" | 63 | „[[Le Degré zéro de l'écriture]]“ {{fr}} | [[Ролан Барт]] | [[1953 во книжевноста|1953]] |---------------------------------- | align="right" | 64 | „[[Die verlorene Ehre der Katharina Blum]]“ {{de}} | [[Хајнрих Бел]] [[Податотека:Nobel prize medal mod.png|20px]] | [[1974 во книжевноста|1974]] |---------------------------------- | align="right" | 65 | „[[Le Rivage des Syrtes]]“ {{fr}} | [[Жилјен Грак]] | [[1951 во книжевноста|1951]] |---------------------------------- | align="right" | 66 | „[[Les Mots et les Choses]]“ {{fr}} | [[Мишел Фуко]] | [[1966 во книжевноста|1966]] |---------------------------------- | align="right" | 67 | „[[На пат]]“ | [[Џек Керуак]] | [[1957 во книжевноста|1957]] |---------------------------------- | align="right" | 68 | „[[Nils Holgerssons underbara resa genom Sverige]]“ {{sv}} | [[Селма Лагерлеф]] [[Податотека:Nobel prize medal mod.png|20px]] | [[1906 во книжевноста|1906]]—[[1907 во книжевноста|1907]] |---------------------------------- | align="right" | 69 | „[[Нечија сопствена соба]]“ | [[Вирџинија Вулф]] | [[1929 во книжевноста|1929]] |---------------------------------- | align="right" | 70 | „[[Марсовски хроники]]“ | [[Реј Бредбери]] | [[1950 во книжевноста|1950]] |---------------------------------- | align="right" | 71 | „[[Le Ravissement de Lol V. Stein]]“ {{fr}} | [[Маргерит Дирас]] | [[1964 во книжевноста|1964]] |---------------------------------- | align="right" | 72 | „[[Le Procès-verbal]]“ {{fr}} | [[Жан-Мари Ле Клезио]] [[Податотека:Nobel prize medal mod.png|20px]] | [[1963 во книжевноста|1963]] |---------------------------------- | align="right" | 73 | „[[Tropismes]]“ {{fr}} | [[Натали Сарот]] | [[1939 во книжевноста|1939]] |---------------------------------- | align="right" | 74 | „[[Journal, 1887-1910]]“ {{fr}} | [[Жил Ренар]] | [[1925 во книжевноста|1925]] |---------------------------------- | align="right" | 75 | „[[Лорд Џим]]“ | [[Џозеф Конрад]] | [[1900 во книжевноста|1900]] |---------------------------------- | align="right" | 76 | „[[Écrits]]“ {{fr}} | [[Жак Лакан]] | [[1966 во книжевноста|1966]] |---------------------------------- | align="right" | 77 | „[[Le Théâtre et son double]]“ {{fr}} | [[Антонен Арто]] | [[1938 во книжевноста|1938]] |---------------------------------- | align="right" | 78 | „[[Manhattan Transfer]]“ {{en}} | [[Џон Дос Пасос]] | [[1925 во книжевноста|1925]] |---------------------------------- | align="right" | 79 | „[[Фантазии (дело на Борхес)|Фантазии]]“ | [[Хорхе Луис Борхес]] | [[1944 во книжевноста|1944]] |---------------------------------- | align="right" | 80 | „[[Moravagine]]“ {{fr}} | [[Блез Сандрар]] | [[1926 во книжевноста|1926]] |---------------------------------- | align="right" | 81 | „[[Генералот на мртвата војска]]“ | [[Исмаил Кадаре]] | [[1963 во книжевноста|1963]] |---------------------------------- | align="right" | 82 | „[[Изборот на Софија]]“ | [[Вилијам Стајрон]] | [[1979 во книжевноста|1979]] |---------------------------------- | align="right" | 83 | „[[Цигански романсеро]]“ | [[Федерико Гарсија Лорка]] | [[1928 во книжевноста|1928]] |---------------------------------- | align="right" | 84 | „[[Pietr-le-Letton]]“ {{fr}} | [[Жорж Сименон]] | [[1931 во книжевноста|1931]] |---------------------------------- | align="right" | 85 | „[[Notre-Dame-des-Fleurs]]“ {{fr}} | [[Жан Жене]] | [[1944 во книжевноста|1944]] |---------------------------------- | align="right" | 86 | „[[Човек без својства]]“ | [[Роберт Музил]] | [[1930 во книжевноста|1930]]—[[1932 во книжевноста|1932]] |---------------------------------- | align="right" | 87 | „Бес и тајна“ | [[Рене Шар]] | [[1948 во книжевноста|1948]] |---------------------------------- | align="right" | 88 | „[[Игра во 'ржта]]“ | [[Џ. Д. Селинџер]] | [[1951 во книжевноста|1951]] |---------------------------------- | align="right" | 89 | „[[No Orchids for Miss Blandish]]“ {{en}} | [[Џејмс Хадли Чејс]] | [[1939 во книжевноста|1939]] |---------------------------------- | align="right" | 90 | [[Blake et Mortimer]] {{fr}} | [[Едгар П. Јакобс]] | [[1950 во книжевноста|1950]] |---------------------------------- | align="right" | 91 | „[[Die Aufzeichnungen des Malte Laurids Brigge]]“ {{de}} | [[Рајнер Марија Рилке]] | [[1910 во книжевноста|1910]] |---------------------------------- | align="right" | 92 | „[[La Modification]]“ {{fr}} | [[Мишел Битор]] | [[1957 во книжевноста|1957]] |---------------------------------- | align="right" | 93 | „[[The Origins of Totalitarianism]]“ {{en}} | [[Хана Арент]] | [[1951 во книжевноста|1951]] |---------------------------------- | align="right" | 94 | „[[Мајсторот и Маргарита]]“ | [[Михаил Булгаков]] | [[1967 во книжевноста|1967]] |---------------------------------- | align="right" | 95 | „[[The Rosy Crucifixion]]“ {{en}} | [[Хенри Милер]] | [[1949 во книжевноста|1949]]—[[1960 во книжевноста|1960]] |---------------------------------- | align="right" | 96 | „[[The Big Sleep]]“ {{en}} | [[Рејмонд Чендлер]] | [[1939 во книжевноста|1939]] |---------------------------------- | align="right" | 97 | „Чемери“ (Amers) {{fr}} | [[Сен-Џон Перс]] [[Податотека:Nobel prize medal mod.png|20px]] | [[1957 во книжевноста|1957]] |---------------------------------- | align="right" | 98 | „[[Gaston]]“ {{fr}} | [[Андре Франкен]] | [[1957 во книжевноста|1957]] |---------------------------------- | align="right" | 99 | „[[Под вулканот]]“ | [[Малколм Лоури]] | [[1947 во книжевноста|1947]] |---------------------------------- | align="right" | 100 | „[[Деца на полноќта]]“ | [[Салман Ружди]] | [[1981 во книжевноста|1981]] |} ==Поврзано== *[[Податотека:Nobel prize medal mod.png|20px]] [[Нобелова награда за литература]] *[[Гонкурова награда]] - <small>Пруст, Малро, де Бовоар, Турнје, Грак и Дирас</small> *[[Пулицерова награда]] - <small>Стајнбек, Хемингвеј, Фокнер, Мичел, и Styron</small> *[[Букерова награда]] - <small>Кадаре и Ружди</small> == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== *[http://www.librarything.com/bookaward/Newsweek's+Top+100+Books%3A+The+Meta-List ''Newsweek'''s Top 100 Books] *[http://www.complete-review.com/quarterly/vol1/issue1/dialog2.htm Books o' the Ages: A Millennial/Centennial/Decennial/Annual Reassessment], overview of Best of Century lists [[Категорија:Филозофски книги]] [[Категорија:Список на книги]] [[Категорија:Список на романи]] 9veyzmmjqywe80jrwjrzxhiqokfm0w0 Лимонска киселина 0 1106273 5588770 5573382 2026-07-07T17:36:14Z InternetArchiveBot 92312 Add 1 book for Verifiability (20260707sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 5588770 wikitext text/x-wiki {{Chembox |Verifiedfields = true |Watchedfields = changed |verifiedrevid = 477313834 |Name = Лимонска киселина |ImageFileL1 = Zitronensäure - Citric acid.svg |ImageSizeL1 = 150px |ImageNameL1 = Stereo skeletal formula of citric acid |ImageFileR1 = Citric-acid-3D-balls.png |ImageSizeR1 = 150px |ImageNameR1 = Ball-and-stick model of citric acid |ImageFile2 = Zitronensäure Kristallzucht.jpg |ImageSize2 = 320px |ImageName2 = Crystal sample from the saturated citric acid solution. |IUPACName = Лимонска киселина<ref name="IUPAC2014">{{cite book |author=[[International Union of Pure and Applied Chemistry]] |date=2014 |title=Nomenclature of Organic Chemistry: IUPAC Recommendations and Preferred Names 2013 |publisher=[[Royal Society of Chemistry|The Royal Society of Chemistry]] |pages=747 |doi=10.1039/9781849733069 |isbn=978-0-85404-182-4}}</ref> |PIN = 2-хидроксипропан-1,2,3-трикарбоксилна киселина<ref name="IUPAC2014"/> |Section1 = {{Chembox Identifiers |IUPHAR_ligand = 2478 |PubChem = 311 |PubChem1 = 22230 |PubChem1_Comment = (монохидрат) |UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} |UNII = XF417D3PSL |KEGG_Ref = {{keggcite|correct|kegg}} |KEGG = D00037 |InChI = 1/C6H8O7/c7-3(8)1-6(13,5(11)12)2-4(9)10/h13H,1-2H2,(H,7,8)(H,9,10)(H,11,12) |ChEBI_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} |ChEBI = 30769 |DrugBank_Ref = {{drugbankcite|correct|drugbank}} |DrugBank = DB04272 |SMILES = OC(=O)CC(O)(C(=O)O)CC(=O)O |InChIKey = KRKNYBCHXYNGOX-UHFFFAOYAM |ChEMBL_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} |ChEMBL = 1261 |StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} |StdInChI = 1S/C6H8O7/c7-3(8)1-6(13,5(11)12)2-4(9)10/h13H,1-2H2,(H,7,8)(H,9,10)(H,11,12) |StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} |StdInChIKey = KRKNYBCHXYNGOX-UHFFFAOYSA-N |CASNo = 77-92-9 |CASNo_Ref = {{cascite|correct|CAS}} |ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}} |ChemSpiderID = 305 |RTECS = GE7350000 |EINECS = 201-069-1 }} |Section2 = {{Chembox Properties |C=6 | H=8 | O=7 |Appearance = бела цврста супстанца |Odor = без мирис |MolarMass = 192.123{{nbsp}}g/mol (анхидрид), 210.14{{nbsp}}g/mol (монохидрат)<ref>{{PubChemLink|22230}}</ref> |Density = 1.665{{nbsp}}g/cm<sup>3</sup> (анхидрид)<br /> 1.542{{nbsp}}g/cm<sup>3</sup> (18{{nbsp}}°C, монохидрат) |Solubility = 54%{{nbsp}}w/w (10{{nbsp}}°C)<br /> 59.2%{{nbsp}}w/w (20{{nbsp}}°C)<br /> 64.3%{{nbsp}}w/w (30{{nbsp}}°C)<br /> 68.6%{{nbsp}}w/w (40{{nbsp}}°C)<br /> 70.9%{{nbsp}}w/w (50{{nbsp}}°C)<br /> 73.5%{{nbsp}}w/w (60{{nbsp}}°C)<br /> 76.2%{{nbsp}}w/w (70{{nbsp}}°C)<br /> 78.8%{{nbsp}}w/w (80{{nbsp}}°C)<br /> 81.4%{{nbsp}}w/w (90{{nbsp}}°C)<br /> 84%{{nbsp}}w/w (100{{nbsp}}°C)<ref name=pubchem>{{PubChemLink|311}}</ref> |SolubleOther = растворлива во [[ацетон]], [[етанол]], [[диетил етер]], [[етил ацетат]], [[диметил сулфоксид]]<br /> нерастворливс во [[бензен|{{хем|C|6|H|6}}]], [[хлороформ|CHCl<sub>3</sub>]], [[јаглерод дисулфид|CS<sub>2</sub>]], [[толуен]]<ref name=chemister /> |Solubility1 = 62{{nbsp}}g/100{{nnbsp}}g (25{{nbsp}}°C)<ref name=chemister /> |Solvent1 = eтанол |Solubility2 = 4.41{{nbsp}}g/100{{nnbsp}}g (25{{nbsp}}°C)<ref name=chemister /> |Solvent2 = aмил ацетат |Solubility3 = 1.05{{nbsp}}g/100{{nnbsp}}g (25{{nbsp}}°C)<ref name=chemister /> |Solvent3 = диетил етер |Solubility4 = 35.9{{nbsp}}g/100{{nnbsp}}g (25{{nbsp}}°C)<ref name=chemister /> |Solvent4 = 1,4-диоксан |MeltingPtC = 156 |BoilingPtC = 310 |BoilingPt_notes = decomposes from 175{{nbsp}}°C<ref name=chemister>{{cite web|url=http://chemister.ru/Database/properties-en.php?dbid=1&id=1624|title=citric acid|work=chemister.ru|access-date=June 1, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129151027/http://chemister.ru/Database/properties-en.php?dbid=1&id=1624|archive-date=November 29, 2014|url-status=dead}}</ref> |pKa = p''K''<sub>a1</sub> = 3.13<ref>name="sigma"</ref><br /> p''K''<sub>a2</sub> = 4.76<ref name="sigma" /><br /> p''K''<sub>a3</sub> = 6.39,<ref> {{cite web |url=http://www.zirchrom.com/organic.htm |title=Data for Biochemical Research |publisher=ZirChrom Separations, Inc |access-date=January 11, 2012}}</ref> 6.40<ref> {{cite web |url=http://www2.chemistry.msu.edu/faculty/reusch/VirtTxtJml/acidity2.htm |title=Ionization Constants of Organic Acids |publisher=Michigan State University |access-date=January 11, 2012}}</ref> |LogP = −1.64 |RefractIndex = 1.493–1.509 (20{{nbsp}}°C)<ref name=pubchem /><br /> 1.46 (150{{nbsp}}°C)<ref name=chemister /> |Viscosity = 6.5{{nbsp}}cP (50% {{abbr|aq. sol.|aqueous solution}})<ref name=pubchem /> }} |Section3 = {{Chembox Structure |CrystalStruct = Moноциклична }} |Section4 = {{Chembox Thermochemistry |DeltaHf = −1543.8{{nbsp}}kJ/mol<ref name=pubchem /> |HHV = 1985.3 kJ/mol (474.5 kcal/mol, 2.47&nbsp;kcal/g),<ref name=pubchem /> 1960.6{{nbsp}}kJ/mol |Entropy = 252.1{{nbsp}}J/(mol·K) |HeatCapacity = 226.51{{nbsp}}J/(mol·K) (26.85{{nbsp}}°C) }} |Section5 = {{Chembox Pharmacology |ATCCode_prefix = A09 |ATCCode_suffix = AB04 }} |Section6 = {{Chembox Hazards |ExternalSDS = [http://www.hmdb.ca/system/metabolites/msds/000/000/065/original/HMDB00094.pdf?1358893891 HMDB] |GHSPictograms = {{GHS corrosion}}{{GHS exclamation mark}}<ref name="sigma">[[Fisher Scientific]], [http://www.sigmaaldrich.com/catalog/product/sial/251275 Citric acid]. Retrieved on 2014-06-02.</ref> |GHSSignalWord = Warning |HPhrases = {{H-phrases|290}}, {{H-phrases|319}}, {{H-phrases|315}}<ref name="sigma" /> |PPhrases = {{P-phrases|305+351+338}}<ref name="sigma" /> |NFPA-H = 2 |NFPA-F = 1 |NFPA-R = 0 |MainHazards = Иритација на кожата и очите |FlashPtC = 155 |AutoignitionPtC = 345 |ExploLimits = 8%<ref name="sigma" /> |LD50 = 3000{{nbsp}}mg/kg (стаорец, oрално) }} }} '''Лимонската киселина''' е [[органско соединение]] со [[хемиска формула]] HOC(CO<sub>2</sub>H)(CH<sub>2</sub>CO<sub>2</sub>H)<sub>2</sub>.<ref name=:1/> Тоа е безбојна слаба [[органска киселина]].<ref name=:1/> Природно се наоѓа во агрумите. Во [[биохемија]]та, е посредник во циклусот на лимонска киселина, кој се јавува во [[Метаболизам|метаболизмот]] на сите [[аеробни организми]].<ref name=:1>{{Cite web |url=https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/citric_acid/ |title=Citric acid &#124; C6H8O7 - PubChem |access-date=December 19, 2021 |archive-date=January 19, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220119023922/https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/citric_acid |url-status=dead }}</ref> Секоја година се произведуваат повеќе од два милиони тони лимонска киселина. Широко се користи како закиселувач, како арома и хелатен агенс.<ref>{{cite book |last1=Apleblat |first1=Alexander |title=Citric acid |date=2014 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-11232-9}}</ref> '''Цитрат''' е дериват на лимонска киселина; односно солите, естрите и повеќеатомскиот анјон пронајдени во растворот. Пример за солта е тринатриум цитрат; естер е триетил цитрат. Кога е дел од сол, формулата на цитратниот анјон се запишува како {{хем|C|6|H|5|O|7|3-}} или {{хем|C|3|H|5|O(COO)|3|3-}}. ==Природна појава и индустриско производство== [[File:Citrus fruits.jpg|alt=|left|thumb|Лимоните, портокалите, лиметите и другите агруми поседуваат високи концентрации на лимонска киселина]] Лимонската киселина се наоѓа во различни [[Овошје|овошја]] и [[зеленчук]], особено во агрумите. [[Лимон]]ите и [[Лимета|лиметите]] имаат особено високи концентрации на киселината; може да сочинува дури 8% од сувата тежина на овие плодови (околу 47 g/L во соковите<ref>{{cite journal |vauthors=Penniston KL, Nakada SY, Holmes RP, Assimos DG| title=Quantitative Assessment of Citric Acid in Lemon Juice, Lime Juice, and Commercially-Available Fruit Juice Products | journal=Journal of Endourology | volume=22 | issue=3 | year=2008 | pmid=18290732 | pages = 567–570 | doi = 10.1089/end.2007.0304 | pmc=2637791}}</ref>).{{efn|This still does not make the lemon particularly strongly acidic. This is because, as a weak acid, most of the acid molecules are not dissociated so not contributing to acidity inside the lemon or its juice.}} Концентрациите на лимонска киселина во агрумите се движат од 0,005&nbsp;mol/L за [[портокал]]и и грејпфрути до 0,30&nbsp;mol/L во лимони и лимета; овие вредности варираат во видот во зависност од сортата и околностите под кои се одгледувал плодот. Лимонската киселина првпат била изолирана во 1784 година од хемичарот [[Карл Вилхелм Шеле]], кој ја кристализирал од сок од лимон.<ref>{{cite journal |last1=Scheele |first1=Carl Wilhelm |title=Anmärkning om Citron-saft, samt sätt at crystallisera densamma |journal=Kungliga Vetenskaps Academiens Nya Handlingar [New Proceedings of the Royal Academy of Science] |date=1784 |volume=5 |pages=105–109 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015009215438;view=1up;seq=115 |series=2nd series |trans-title=Note about lemon juice, as well as ways to crystallize it |language=sv}}</ref><ref name="book1">{{cite book|last=Graham|first=Thomas|title=Elements of chemistry, including the applications of the science in the arts|url=https://archive.org/details/elementschemist00grahgoog|access-date=June 4, 2010|year=1842|publisher=Hippolyte Baillière, foreign bookseller to the Royal College of Surgeons, and to the Royal Society, 219, Regent Street.|page=[https://archive.org/details/elementschemist00grahgoog/page/n973 944]}}</ref> Производството на лимонска киселина во индустриски размери првпат започнало во 1890 година врз основа на италијанската индустрија за цитрусно овошје, каде што сокот бил третиран со хидриран вар (калциум хидроксид) за да се таложи калциум цитрат, кој бил изолиран и повторно претворен во киселина користејќи разредена сулфурна киселина.<ref name="ullmann" /> Во 1893 година, C. Wehmer открил дека пеницилиумската мувла може да произведе лимонска киселина од шеќер. Сепак, микробното производство на лимонска киселина не станало индустриски важно сè додека не се нарушил италијанскиот извоз на цитрус за време на Првата светска војна. Во 1917 година, американскиот хемичар за храна Џејмс Кари открил дека одредени видови на мувла Aspergillus niger може да бидат ефикасни производители на лимонска киселина,<ref>{{Cite book |last=Currie |first=James |url=https://books.google.com/books?id=7q8BAAAAYAAJ&pg=PA15 |title=The Journal of Biological Chemistry |publisher=American Society for Biochemistry and Molecular Biology |year=1917 |pages=15–27 |language=en}}</ref> и фармацевтската компанија Pfizer започнала со производство на индустриско ниво користејќи ја оваа техника две години подоцна, проследено со Citrique Belge во 1929 год. сахароза или медиум што содржи гликоза за производство на лимонска киселина. Изворот на шеќер е пченкарен пијалак, меласа, хидролизиран пченкарен [[скроб]] или друг евтин, зашеќерен раствор.<ref>{{cite journal |first1=Walid A. |last1=Lotfy |first2=Khaled M. |last2=Ghanem |first3=Ehab R. |last3=El-Helow |year=2007 |title=Citric acid production by a novel ''Aspergillus niger'' isolate: II. Optimization of process parameters through statistical experimental designs |journal=Bioresource Technology |volume=98 |issue=18 |pages=3470–3477 |doi=10.1016/j.biortech.2006.11.032 |pmid=17317159}}</ref> Откако мувлата се филтрира од добиениот раствор, лимонската киселина се изолира со таложење со калциум хидроксид за да се добие калциум цитратна сол, од која лимонската киселина се регенерира со третман со сулфурна киселина, како и при директното екстракција од сок од цитрусно овошје. Во 1977 година, бил доделен патент на Lever Brothers за хемиска синтеза на лимонска киселина, почнувајќи или од аконитни или изоцитратни/алоидоцитратни калциумови соли под услови на висок притисок; ова произвело лимонска киселина во речиси квантитативна конверзија под она што изгледало како обратна, неензимска реакција на [[Кребсов циклус|Кребсовиот циклус]].<ref>US 4056567-V.Lamberti and E.Gutierrez</ref> Глобалното производство било над 2.000.000 тони во 2018 година.<ref>{{cite web |url=https://www.prnewswire.com/news-releases/global-citric-acid-markets-report-2011-2018--2019-2024-300814817.html |title=Global Citric Acid Markets Report, 2011-2018 & 2019-2024 |date= 19 March 2019 |website=prnewswire.com |access-date=28 October 2019}}</ref> Повеќе од 50% од овој волумен е произведен во Кина. Повеќе од 50% се користел како регулатор на киселост во пијалаци, околу 20% во други прехранбени апликации, 20% за детергенти и 10% за други апликации освен храна, како што се козметика, фармацевтски производи и во хемиската индустрија.<ref name="ullmann">{{Ullmann | title = Citric Acid | first1 = Frank H.|last1=Verhoff|first2=Hugo|last2=Bauweleers|year=2014|doi=10.1002/14356007.a07_103.pub3}}</ref> ==Хемиски одлики== [[File:Citric acid speciation.svg|thumb|left|[[Видообразба на јони|Видообразба]] дијаграм за 10-милимоларен раствор на лимонска киселина]] Лимонската киселина може да се добие како [[анхидрид]] (без вода) или како [[монохидрат]]. Анхидридната форма се кристализира од топла вода, додека монохидратот се формира кога лимонската киселина се кристализира од ладна вода. Монохидратот може да се претвори во анхидридна форма на околу 78&nbsp;°C. Лимонската киселина се раствора и во апсолутен (безводен) [[етанол]] (76 делови од лимонска киселина на 100 делови од етанол) на 15&nbsp;°C. Се распаѓа со губење на [[јаглерод диоксид]] над околу 175&nbsp;°C. Лимонската киселина е трибазна киселина, со pKa вредности, екстраполирани на нула [[јонска јачина]], од 3,128, 4,761 и 6,396 на 25&nbsp;°C.<ref>{{cite journal | first1= Robert N.| last1= Goldberg| first2= Nand| last2= Kishore| first3= Rebecca M.| last3= Lennen| s2cid= 94614267| title= Thermodynamic Quantities for the Ionization Reactions of Buffers| journal= J. Phys. Chem. Ref. Data| year = 2002| volume= 31| issue= 1| pages= 231–370| doi= 10.1063/1.1416902| bibcode= 2002JPCRD..31..231G}}</ref> Утврдено е, со помош на [[спектроскопија]] 13C NMR, дека pKa на хидроксилната група, е 14,4.<ref>{{cite journal| first1= Andre M. N.| last1= Silva | first2= Xiaole| last2= Kong| first3 =Robert C.| last3=Hider| title= Determination of the pKa value of the hydroxyl group in the α-hydroxycarboxylates citrate, malate and lactate by <sup>13</sup>C NMR: implications for metal coordination in biological systems| journal= Biometals| year = 2009| volume= 22| issue= 5| pages= 771–778| doi= 10.1007/s10534-009-9224-5| pmid=19288211| s2cid= 11615864}}</ref> Специјацискиот дијаграм покажува дека растворите на лимонска киселина се [[Пуфер|пуферски раствори]] помеѓу околу pH 2 и pH 8. Во биолошките системи околу pH 7, присутни се двата вида, цитрат јон и моно-водороден цитрат јон. SSC 20X хибридизацискиот пуфер е пример за вообичаена употреба.<ref>Maniatis, T.; Fritsch, E. F.; Sambrook, J. 1982. Molecular Cloning: A Laboratory Manual. Cold Spring Harbor Laboratory, Cold Spring Harbor, NY.</ref> Табели составени за биохемиски студии<ref>{{cite book | doi = 10.1016/0076-6879(55)01020-3 | chapter = 16 Preparation of buffers for use in enzyme studies | title = Methods in Enzymology Volume 1 | series = Methods in Enzymology| year = 1955| last1 = Gomori| first1 = G.| isbn = 9780121818012| volume = 1| pages = 138–146| chapter-url-access = registration| chapter-url = https://archive.org/details/methodsinenzymol01acad| url = https://archive.org/details/methodsinenzymol01acad/page/138}}</ref> се достапни. Од друга страна, pH на 1 mM раствор на лимонска киселина ќе биде околу 3,2. pH на овошните сокови од агруми како портокали и лимони зависи од концентрацијата на лимонска киселина, при што повисока концентрација на лимонска киселина резултира со пониска pH вредност. Киселите соли на лимонската киселина може да се подготват со внимателно прилагодување на pH вредноста пред да се кристализира соединението. Видете, на пример, натриум цитрат. Цитратниот јон формира комплекси со метални катјони. Константите на стабилност за формирање на овие комплекси се доста големи поради хелатниот ефект. Следствено, формира комплекси дури и со катјони на алкални метали. Меѓутоа, кога се формира хелатен комплекс со користење на сите три карбоксилатни групи, хелатните прстени имаат 7 и 8 членови, кои генерално се помалку стабилни термодинамички од помалите хелатни прстени. Како последица на тоа, хидроксилната група може да се депротонира, формирајќи дел од постабилен 5-член прстен, како кај амониум железен цитрат,{{хем|(NH|4|)|5|Fe(C|6|H|4|O|7|)|2}}·2{{хем|H|2|O}}.<ref>{{cite journal| first1= M.| last1= Matzapetakis| first2= C. P. | last2= Raptopoulou| first3 =A. | last3=Tsohos| first4 =V. | last4=Papaefthymiou| first5 =S. N. | last5=Moon| first6 =A. | last6=Salifoglou| title= Synthesis, Spectroscopic and Structural Characterization of the First Mononuclear, Water Soluble Iron−Citrate Complex, (NH<sub>4</sub>)<sub>5</sub>Fe(C<sub>6</sub>H<sub>4</sub>O<sub>7</sub>)<sub>2</sub>·2H<sub>2</sub>O| url= https://archive.org/details/american-chemical-society-journal_1998-12-23_120_50/page/13266| journal= J. Am. Chem. Soc.| year = 1998| volume= 120| issue= 50| pages= 13266–13267| doi= 10.1021/ja9807035}}</ref> Лимонската киселина може да се естерифицира во една или повеќе од нејзините три групи на карбоксилна киселина за да формира која било од различните моно-, ди-, три- и мешани естри.<ref>{{cite journal |doi=10.1016/S0040-4020(96)01061-7|title=Total synthesis of rhizoferrin, an iron chelator|url=https://archive.org/details/sim_tetrahedron_1997-01-13_53_2/page/n45|year=1997|last1=Bergeron|first1=Raymond J.|last2=Xin|first2=Meiguo|last3=Smith|first3=Richard E.|last4=Wollenweber|first4=Markus|last5=McManis|first5=James S.|last6=Ludin|first6=Christian|last7=Abboud|first7=Khalil A.|journal=Tetrahedron|volume=53|issue=2|pages=427–434}}</ref> ==Биохемија== ===Циклус на лимонска киселина=== {{Main|Citric acid cycle}} Цитратот е посредник во циклусот на лимонска киселина, исто така познат како циклус TCA (TriCarboxylic Acid) или циклус на Кребс, централен метаболички пат за животните, растенијата и бактериите. Цитрат синтаза ја катализира кондензацијата на оксалоацетат со ацетил CoA за да формира цитрат. Цитратот потоа делува како супстрат за аконитаза и се претвора во аконитна киселина. Циклусот завршува со регенерација на оксалоацетат. Оваа серија на хемиски реакции е извор на две третини од енергијата добиена од храна во повисоките организми. За ова откритие Ханс Адолф Кребс ја доби Нобеловата награда за физиологија или медицина во 1953 година. Некои бактерии (особено ''E. coli'') можат внатрешно да произведуваат и консумираат цитрат како дел од нивниот циклус на TCA, но не можат да го користат како храна бидејќи им недостасуваат ензими потребни за да го внесат во клетката. По десетици илјади еволуции во медиум со минимална гликоза кој исто така содржел цитрат за време на долгорочниот експеримент за еволуција на Ричард Ленски, варијантата ''E. coli'' еволуирала со способност да расте аеробно на цитрат. Захари Блаунт, студент на Ленски и неговите колеги ги проучувале овие „Cit+“ ''E. coli''<ref name="Powell">{{cite web|last1=Powell|first1=Alvin|title=59,000 generations of bacteria, plus freezer, yield startling results|url=https://phys.org/news/2014-02-bacteria-freezer-yield-startling-results.html|website=phys.org|access-date=April 13, 2017|date=February 14, 2014}}</ref><ref name="Blount et al.">{{cite journal|last1=Blount|first1=Z. D.|last2=Borland|first2=C. Z.|last3=Lenski|first3=R. E.|title=Historical contingency and the evolution of a key innovation in an experimental population of Escherichia coli|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2008-06-10_105_23/page/7899|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|date=4 June 2008|volume=105|issue=23|pages=7899–7906|doi=10.1073/pnas.0803151105|pmid=18524956|bibcode=2008PNAS..105.7899B|pmc=2430337|doi-access=free}}</ref> како модел за тоа како еволуираат новите особини. Тие пронашле докази дека, во овој случај, иновацијата е предизвикана од ретка мутација за дуплирање поради акумулацијата на неколку претходни „поттикнувачки“ мутации, чиј идентитет и ефекти се уште се испитуваат. Еволуцијата на одликата Cit+ се смета за значаен пример за улогата на историската непредвидливост во еволуцијата. ===Други биолошки улоги=== Цитратот може да се транспортира надвор од митохондриите и во цитоплазмата, потоа да се разложи на ацетил-CoA за синтеза на масни киселини и во оксалоацетат. Цитратот е позитивен модулатор на оваа конверзија и алостерски го регулира ензимот ацетил-CoA карбоксилаза, кој е регулирачки ензим во конверзијата на [[ацетил-CoA]] во [[малонил-CoA]] (чекор на посветеност во синтезата на масни киселини). Накратко, цитратот се транспортира во цитоплазмата, се претвора во ацетил-CoA, кој потоа се претвора во малонил-CoA со ацетил-CoA карбоксилаза, која е алостерски модулирана со цитрат. Високите концентрации на цитозолен цитрат може да ја инхибираат фосфофруктокиназата, катализаторот на чекорот на гликолиза со ограничување на брзината. Овој ефект е поволен: високите концентрации на цитрат покажуваат дека постои голема понуда на биосинтетички прекурсорски молекули, така што нема потреба фосфофруктокиназата да продолжи да испраќа молекули од својот супстрат, фруктоза 6-фосфат, во гликолиза. Цитратот делува така што го зголемува инхибиторниот ефект на високите концентрации на [[Аденозин трифосфат|ATP]], уште еден знак дека нема потреба да се спроведува [[гликолиза]].<ref name="Tightly Controlled">{{cite book|last1=Stryer|first1=Lubert|last2=Berg|first2=Jeremy|last3=Tymoczko|first3=John|title=Biochemistry|date=2003|publisher=Freeman|location=New York|isbn=978-0716746843|edition=5. ed., international ed., 3. printing|chapter-url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK22395/|chapter=Section 16.2: The Glycolytic Pathway Is Tightly Controlled}}</ref> Цитратот е витална компонента на коските, помагајќи да се регулира големината на кристалите на апатит.<ref>{{cite journal|last1= Hu |first1= Y.-Y. |last2= Rawal |first2= A. |last3= Schmidt-Rohr |first3= K. |title= Strongly bound citrate stabilizes the apatite nanocrystals in bone |url= https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2010-12-28_107_52/page/22425 |journal= Proceedings of the National Academy of Sciences |volume= 107 |pages= 22425–22429 |date=December 2010 |doi= 10.1073/pnas.1009219107 |pmid= 21127269 |pmc= 3012505 |issue=52|bibcode= 2010PNAS..10722425H |doi-access= free }}</ref> ==Апликација== ===Храна и пијалаци=== [[File:Lemon pepper preparation.jpg|thumb|Лимонска киселина во прав се користи за подготовка на [[лимон пипер]] зачини]] Бидејќи е една од посилните киселини за јадење, доминантната употреба на лимонската киселина е како ароматизирање и конзерванс во храната и пијалаците, особено безалкохолните пијалаци и бонбоните.<ref name="ullmann" /> Во рамките на Европската Унија се означува со Е број E330. Цитратните соли на различни метали се користат за доставување на тие минерали во биолошки достапна форма во многу додатоци во исхраната. Лимонска киселина има 247 kcal на 100 g.<ref name="FAOSouthgate">{{cite book |last1=Greenfield |first1=Heather |last2=Southgate |first2=D.A.T. |date=2003 |title=Food Composition Data: Production, Management and Use |location=Rome |publisher=[[FAO]] |page=146 |isbn=9789251049495 }}</ref> Во [[Соединети Американски Држави|Соединетите Држави]], барањата за чистота за лимонската киселина како додаток на храна се дефинирани со Кодексот за хемикалии за храна, кој е објавен од Фармакопеја на Соединетите Американски Држави (USP). Лимонската киселина може да се додаде во сладолед како средство за емулгирање за да се спречи раздвојување на мастите, во карамела за да се спречи кристализација на сахарозата или во рецепти наместо свеж сок од лимон. Лимонската киселина се користи со натриум бикарбонат во широк опсег на шумливи формули, и за голтање (на пр., прашоци и таблети) и за лична нега (на пример, соли за капење, бомби за капење и чистење од маснотии). Лимонската киселина што се продава во сува прашкаста форма најчесто се продава на пазарите и намирниците како „кисела сол“, поради нејзината физичка сличност со кујнската сол. Се користи во кулинарски апликации, како алтернатива на [[оцет]] или сок од [[лимон]], каде што е потребна чиста киселина. Лимонската киселина може да се користи во бојата на храната за да се балансира pH нивото на нормално основната боја ===Средство за чистење=== [[File:Fe2CITdianion.svg|thumb|144px|left|Структура на комплекс од железо(III) цитрат.<ref name="xiang">Xiang Hao, Yongge Wei, Shiwei Zhang (2001): "Synthesis, crystal structure and magnetic property of a binuclear iron(III) citrate complex". ''Transition Metal Chemistry'', volume 26, issue 4, pages 384–387. {{doi|10.1023/A:1011055306645}}</ref><ref name="shweky">{{cite journal|doi=10.1021/ic00101a001|title=Syntheses, Structures, and Magnetic Properties of Two Dinuclear Iron(III) Citrate Complexes|year=1994|last1=Shweky|first1=Itzhak|last2=Bino|first2=Avi|last3=Goldberg|first3=David P.|last4=Lippard|first4=Stephen J.|journal=Inorganic Chemistry|volume=33|issue=23|pages=5161–5162}}</ref>]] Лимонската киселина е одличен хелатен агенс, ги врзува металите така што ги прави растворливи. Се користи за отстранување и спречување на таложење на бигор од котлите и испарувачите.<ref name="ullmann" /> Може да се користи за третман на вода, што го прави корисен за подобрување на ефикасноста на сапуните и детергентите за перење. Со хелирање на металите во тврда вода, им овозможува на овие средства за чистење да произведуваат пена и да работат подобро без потреба од омекнување на водата. Лимонската киселина е активна состојка во некои раствори за чистење на бањи и кујна. Растворот со шест проценти концентрација на лимонска киселина ќе ги отстрани дамките од тврда вода од стаклото без чистење. Лимонската киселина може да се користи во шампон за миење на восокот и бојата од косата. Како илустрација за нејзините хелатни способности, лимонската киселина била првиот успешен елуент што се користел за целосно раздвојување на лантанидите со јонска размена, за време на проектот Менхетен во 1940-тите.<ref>{{Cite journal|last1=JOHNSON|first1=WARREN C.|last2=QUILL|first2=LAURENCE L.|last3=DANIELS|first3=FARRINGTON|date=1947-09-01|title=Rare Earths Separation Developed on Manhattan Project|url=http://dx.doi.org/10.1021/cen-v025n035.p2494|journal=Chemical & Engineering News Archive|volume=25|issue=35|pages=2494|doi=10.1021/cen-v025n035.p2494|issn=0009-2347}}</ref> In the 1950s, it was replaced by the far more efficient<ref>{{Cite journal|date=2020-08-01|title=Individual and combined application of EDTA and citric acid assisted phytoextraction of copper using jute (Corchorus capsularis L.) seedlings|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S2352186420300274|journal=Environmental Technology & Innovation|language=en|volume=19|pages=100895|doi=10.1016/j.eti.2020.100895|issn=2352-1864|last1=Saleem|first1=Muhammad Hamzah|last2=Ali|first2=Shafaqat|last3=Rehman|first3=Muzammal|last4=Rizwan|first4=Muhammad|last5=Kamran|first5=Muhammad|last6=Mohamed|first6=Ibrahim A.A.|last7=Khan|first7=Zaid|last8=Bamagoos|first8=Atif A.|last9=Alharby|first9=Hesham F.|last10=Hakeem|first10=Khalid Rehman|last11=Liu|first11=Lijun|s2cid=219432688}}</ref> [[Ethylenediaminetetraacetic acid|EDTA]]. Во индустријата се користи за растворање на ’рѓа од челик и за пасивирање на нерѓосувачките челици.<ref>{{Cite web|url=https://www.astm.org/Standards/A967.htm|title=ASTM A967 / A967M - 17 Standard Specification for Chemical Passivation Treatments for Stainless Steel Parts|website=www.astm.org}}</ref> ===Козметика, фармацевтски производи, суплементи и храна=== Лимонската киселина се користи како ацидуланс во креми, гелови и течности. Се користи во храна и додатоци во исхраната, може да се класифицира како помагало за преработка доколку е додаден заради технички или функционален ефект (на пр. киселински, хелатор, вискозификатор итн.). Ако сè уште е присутен во незначителни количини, а техничкиот или функционалниот ефект повеќе не е присутен, може да биде ослободен од означување <21 CFR §101.100(c)>. Лимонската киселина е алфа хидрокси киселина и е активна состојка во хемискиот пилинг на кожата.<ref>{{Cite journal|last1=Tang|first1=Sheau-Chung|last2=Yang|first2=Jen-Hung|date=2018-04-10|title=Dual Effects of Alpha-Hydroxy Acids on the Skin|journal=Molecules |volume=23|issue=4|page=863|doi=10.3390/molecules23040863|issn=1420-3049|pmc=6017965|pmid=29642579|doi-access=free}}</ref> Лимонската киселина најчесто се користи како пуфер за зголемување на растворливоста на кафеавиот хероин.<ref>{{cite journal |vauthors=Strang J, Keaney F, Butterworth G, Noble A, Best D |title=Different forms of heroin and their relationship to cook-up techniques: data on, and explanation of, use of lemon juice and other acids |url=https://archive.org/details/sim_substance-use-misuse_2001_36_5/page/573 |journal=Subst Use Misuse |volume=36 |issue=5 |pages=573–88 |date=April 2001 |pmid=11419488 |doi=10.1081/ja-100103561 |s2cid=8516420 }}</ref> Лимонската киселина се користи како една од активните состојки во производството на марамици за лице со антивирусни својства.<ref>{{cite news | url = https://money.cnn.com/2004/07/14/news/fortune500/kleenex/ | title = Tissues that fight germs | publisher = CNN | date = July 14, 2004 | access-date = May 8, 2008 | archive-date = 2022-12-20 | archive-url = https://web.archive.org/web/20221220031944/https://money.cnn.com/2004/07/14/news/fortune500/kleenex/ | url-status = dead }}</ref>[[File:Sol-gel processing.png|thumb]] === Друга употреба === Пуферирачките својства на цитратите се користат за контрола на pH во средствата за чистење домаќинства и фармацевтските производи. Лимонската киселина се користи како алтернатива на белиот оцет без мирис за боење на ткаенина со кисели бои. Натриум цитратот е компонента на Бенедиктовиот реагенс, кој се користи и за квалитативна и за квантитативна идентификација на редукционите шеќери.<ref>{{Cite journal|last1=Chen|first1=Wei|last2=Abramowitz|first2=Matthew K.|date=February 2014|title=Treatment of Metabolic Acidosis in Patients With CKD|journal=American Journal of Kidney Diseases |volume=63|issue=2|pages=311–317|doi=10.1053/j.ajkd.2013.06.017|issn=0272-6386|pmc=3946919|pmid=23932089}}</ref> Лимонската киселина може да се користи како алтернатива на азотна киселина при пасивација на нерѓосувачки челик.<ref>{{cite web|url=http://www.euro-inox.org/pdf/map/Passivating_Pickling_EN.pdf |title=Pickling and Passivating Stainless Steel |publisher=Euro-inox.org |access-date=2013-01-01 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120912054431/http://www.euro-inox.org/pdf/map/Passivating_Pickling_EN.pdf |archive-date=September 12, 2012 |df=mdy}}</ref> Лимонска киселина/калиум-натриум цитрат може да се користи како регулатор на киселина во крвта. Лимонската киселина е вклучена за да се подобри вкусноста<ref>{{Cite web|last=PubChem|title=Sodium citrate|url=https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/6224|access-date=2021-08-02|website=pubchem.ncbi.nlm.nih.gov|language=en}}</ref> Лимонската киселина е одличен флукс за лемење,<ref>{{cite web|url=https://apps.dtic.mil/dtic/tr/fulltext/u2/a295042.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20200315161916/https://apps.dtic.mil/dtic/tr/fulltext/u2/a295042.pdf |url-status=live |archive-date=March 15, 2020 |title=An Investigation of the Chemistry of Citric Acid in Military Soldering Applications |date=1995-06-19}}</ref> или сув или како концентриран раствор во вода. Треба да се отстрани по лемењето, особено со фини жици, бидејќи е благо корозивен. Се раствора и брзо се исплакнува во топла вода. Алкалниот цитрат може да се користи како инхибитор на камења во бубрезите со зголемување на нивото на цитрат во урината, корисен за спречување на камења од калциум и зголемување на pH на урината, корисен за спречување на урична киселина и цистински камења.<ref>{{Cite journal |last1=Berg |first1=C. |last2=Larsson |first2=L. |last3=Tiselius |first3=H. G. |date=1992 |title=The effects of a single evening dose of alkaline citrate on urine composition and calcium stone formation |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/1507355/ |journal=The Journal of Urology |volume=148 |issue=3 Pt 2 |pages=979–985 |doi=10.1016/s0022-5347(17)36795-2 |issn=0022-5347 |pmid=1507355}}</ref> ==Синтеза на други органски соединенија== Лимонската киселина е разновиден претходник на многу други органски соединенија. Патиштата на дехидрација даваат итаконска киселина и нејзиниот анхидрид.<ref>{{cite journal|author1=R. L. Shriner|author2=S. G. Ford|author3= l. J. Roll|journal=Org. Synth.|year=1931|volume=11|page=70|doi=10.15227/orgsyn.011.0070|title=Itaconic anhydride and itaconic acid}}</ref> Цитраконската киселина може да се произведе преку топлинска изомеризација на анхидрид на итаконска киселина.<ref>{{cite journal|author1=R. L. Shriner|author2=S. G. Ford|author3= l. J. Roll|journal=Org. Synth.|year=1931|volume=28|page=28|doi=10.15227/orgsyn.011.0028|title=Citraconic Anhydride and Citraconic Acid}}</ref> Потребниот анхидрид на итаконска киселина се добива со сува дестилација на лимонска киселина. Аконитната киселина може да се синтетизира со дехидрација на лимонска киселина со употреба на сулфурна киселина:<ref>{{cite journal| author = Bruce, W. F. | title = Aconitic Acid | journal = Organic Syntheses | year = 1937 | volume = 17 | pages = 1|doi=10.15227/orgsyn.017.0001 }}</ref> :(HO<sub>2</sub>CCH<sub>2</sub>)<sub>2</sub>C(OH)CO<sub>2</sub>H → HO<sub>2</sub>CCH=C(CO<sub>2</sub>H)CH<sub>2</sub>CO<sub>2</sub>H + H<sub>2</sub>O Ацетодикарбоксилната киселина може да се подготви и со декарбонилација на лимонска киселина во испарувана сулфурна киселина.<ref>{{OrgSynth | author = Roger Adams |author2=H. M. Chiles |author3=C. F. Rassweiler | title = Acetonedicarboxylic Acid | page = 5 | volume = 5 | year = 1925 | doi = 10.15227/orgsyn.005.0005}}</ref> ==Безбедност== Иако е слаба киселина, изложеноста на чиста лимонска киселина може да предизвика негативни ефекти. Вдишувањето може да предизвика кашлица, отежнато дишење или болки во грлото. Прекумерното голтање може да предизвика абдоминална болка и болки во грлото. Изложеноста на концентрирани раствори на кожата и очите може да предизвика црвенило и болка.<ref name=ICSC>{{cite web | url = https://www.cdc.gov/niosh/ipcsneng/neng0855.html | work = International Chemical Safety Cards | title = Citric acid | publisher = [[NIOSH]] | date = 2018-09-18 | access-date = September 9, 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180712084742/https://www.cdc.gov/niosh/ipcsneng/neng0855.html | archive-date = July 12, 2018 | url-status = dead }}</ref> Долготрајното или повеќекратното консумирање може да предизвика ерозија на забната глеѓ.<ref name=ICSC/><ref>{{Cite journal | doi = 10.1016/j.triboint.2008.12.008 | journal = Tribology International | volume = 42 | issue = 11–12 | date = December 2009 | pages = 1558–1564 | title = Erosion behavior of human tooth enamel in citric acid solution |author=J. Zheng |author2=F. Xiao |author3=L. M. Qian |author4=Z. R. Zhou}}</ref><ref>{{Cite web | url = http://www.livestrong.com/article/147503-the-effect-of-citric-acid-on-tooth-enamel | title = Effect of Citric Acid on Tooth Enamel}}</ref> == Белешки за објаснување == {{Notelist|30em}} ==Наводи== {{Reflist|30em}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Citric acid}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Цитрати| ]] [[Категорија:Цитруси]] [[Категорија:Додатоци во јадењето]] [[Категорија:Домашни хемикалии]] [[Категорија:Фотографски хемикалии]] [[Категорија:Трикарбоксилни киселини]] [[Категорија:Хелатни агенси]] fmmvppusxs6trmbr20qg7fzxz01lvqr UY Штит 0 1154698 5589225 5301590 2026-07-08T10:57:47Z Тиверополник 1815 #WPWPMK 5589225 wikitext text/x-wiki {{Starbox begin | name = UY&nbsp;Штит}} {{Starbox image | image =[[Податотека:UY Scuti zoomed in, DSS2 survey, 2003.png|мини]] | caption = DSS2 слика од црвената суперџинска ѕвезда UY Штит (најсјајната ѕвезда на сликата), опкружена со густо ѕвездено поле.}} {{Starbox observe | epoch =J2000 | equinox =J2000 | constell = [[Штит (соѕвездие)|Штит]] | ra = {{RA|18|27|36.5334}}<ref name=tycho>{{Наведено списание |bibcode=1998A&A...335L..65H |title=The TYCHO Reference Catalogue |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=335 |pages=L65 |last1=Hog |first1=E. |last2=Kuzmin |first2=A. |last3=Bastian |first3=U. |last4=Fabricius |first4=C. |last5=Kuimov |first5=K. |last6=Lindegren |first6=L. |last7=Makarov |first7=V. V. |last8=Roeser |first8=S. |date=1998}}</ref> | dec = {{DEC|-12|27|58.866}}<ref name=tycho/> | appmag_v=8,9<ref name=ppm>{{Наведено списание|bibcode=1994A&AS..105..301R|title=PPM Star Catalogue: The 90000 Stars Supplement|journal=Astronomy and Astrophysics|volume=105|last1=Röser|first1=S.|last2=Bastian|first2=U.|last3=Kuzmin|first3=A.|year=1994}}</ref> - 11.20<ref name=ducati/> }} {{Starbox character | class= M4Ia<ref name="Torres2013"/> | b-v=3<ref name=ducati>{{Наведено списание |bibcode=2002yCat.2237....0D |title=VizieR Online Data Catalog: Catalogue of Stellar Photometry in Johnson's 11-color system |journal=CDS/ADC Collection of Electronic Catalogues |volume=2237 |pages=0 |last1=Ducati |first1=J. R. |date=2002}}</ref> | u-b=3,29<ref name="Torres2013"/> | variable=[[Semiregular variable star|SRC]]<ref name=gcvs/> }} {{Starbox astrometry | prop_mo_ra=1,3<ref name=tycho2>{{Наведено списание |bibcode=2000A&A...355L..27H |title=The Tycho-2 catalogue of the 2.5 million brightest stars |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=355 |pages=L27 |last1=Høg |first1=E. |last2=Fabricius |first2=C. |last3=Makarov |first3=V. V. |last4=Urban |first4=S. |last5=Corbin |first5=T. |last6=Wycoff |first6=G. |last7=Bastian |first7=U. |last8=Schwekendiek |first8=P. |last9=Wicenec |first9=A. |date=2000}}</ref> | prop_mo_dec=−1,6<ref name=tycho2/> | dist_ly = 9.500 | dist_pc = 2.900<ref name=sylvester>{{Наведено списание | last1 = Sylvester | first1 = R. J. | last2 = Skinner | first2 = C. J. | last3 = Barlow | first3 = M. J. | doi = 10.1046/j.1365-8711.1998.02078.x | title = Silicate and hydrocarbon emission from Galactic M supergiants | journal = Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volume = 301 | issue = 4 | pages = 1083 | year = 1998 | doi-access = free | pmid = | pmc = | bibcode = 1998MNRAS.301.1083S }}</ref> |absmag_v = &minus;6.2<ref name=lee>{{Наведено списание|bibcode=1970ApJ...162..217L|title=Photometry of high-luminosity M-type stars|journal=Astrophysical Journal|volume=162|pages=217|last1=Lee|first1=T. A.|year=1970|doi=10.1086/150648}}</ref> }} {{Starbox detail | mass=7-10<ref name="Torres2013"/> | radius=1.708 ± 192<ref name="Torres2013"/> | luminosity=340.000<ref name="Torres2013">{{Наведено списание | last1 = Arroyo-Torres | first1 = B. | last2 = Wittkowski | first2 = M. | last3 = Marcaide | first3 = J. M. | last4 = Hauschildt | first4 = P. H. | title = The atmospheric structure and fundamental parameters of the red supergiants AH Scorpii, UY Scuti, and KW Sagittarii | doi = 10.1051/0004-6361/201220920 | journal = Astronomy & Astrophysics | volume = 554 | pages = A76 | year = 2013 | pmid = | pmc = | bibcode = 2013A&A...554A..76A |arxiv = 1305.6179 }}</ref> | temperature=3.365 ± 134<ref name="Torres2013"/> | gravity=−0,5<ref name="Torres2013"/> }} {{Starbox catalog | names=UY&nbsp;Sct, [[Бонски преглед|BD]]-12&nbsp;5055, [[IRC]]&nbsp;-10422, [[RAFGL]]&nbsp;2162, HV&nbsp;3805 }} {{Starbox reference | Simbad=UY+Sct }} {{Starbox end}}{{Небо|18|27|36.53|-|12|27|58.9|2360000}} '''UY Штит''' — блескава [[Црвен џин|црвена џиновска]] и пулсирачка [[променлива ѕвезда]] во [[соѕвездие]]то [[Штит (соѕвездие)|Штит]]. Водечки кандидат за [[Список на најголеми познати ѕвезди|најголемата позната ѕвезда]] по полупречник и е исто така една од најсјајните од својот тип. Нејзиниот полупречник е проценет на 1.708 [[Сончев полупречник|сончеви полупречници]], или пречник од 2,4 милијарди км (15,9 [[Астрономска единица|ае]]), на овој начин зафатнината е околу 3,7 милијарди пати поголема од онаа на Сонцето. Оваа ѕвезда е оддалечена на приближно 2,9 [[килопарсек|килопарсеци]] (9.500 светлосни години) од [[Земја (планета)|Земјата]]. Ако е поставена во средиштето на [[Сончев Систем|Сончевиот Систем]], нејзината [[фотосфера]] ќе ја зафати орбитата на [[Јупитер]], иако полупречникот не е точно познат, па можно е истата да се протега и до [[Сатурн (планета)|Сатурн]]. ==Именување и историја== UY Штит била забележана во 1860 г. од германските астрономи во опсерваторијата во [[Бон]] во текот на првото небесно истражување на ѕвездите за [[Бонски преглед|Бонскиот преглед]].<ref name="Universe Guide">{{нмс|title=UY Scuti - Universe Guide|url=https://www.universeguide.com/star/uyscuti|website=Universe Guide|accessdate=15 January 2016}}</ref> Бил именувана како '''BD-12 5055''', 5.055-та ѕвезда помеѓу 12°S и 13°S броејќи од 0h [[ректасцензија]]. За време на следното набљудување на ѕвездата биле забележани промени во сјајот, што укажувало дека станува збор за нова променлива ѕвезда. Во согласност со меѓународните стандарди за означување на променливите ѕвезди, ѕвездата е наречена UY Штит, 38-та променлива ѕвезда во соѕвездието Штит.<ref>{{Наведено списание|bibcode=1927KVeBB...1....1P|title=Katalog und Ephemeriden veraenderlicher Sterne fuer 1927|journal=Kleine Veroeffentlichungen der Universitaetssternwarte zu Berlin Babelsberg|volume=1|pages=1.i|last1=Prager|first1=R.|year=1927}}</ref> Под исклучителни поволни услови кога нема светлинско загадување, UY Штит може да се види, користејќи мал телескоп или голем двоглед како црвеникава ѕвезда со бледа дамка заедно со ѕвездите од Млечниот Пат. Со местоположба на неколу степени северно од ѕвездата од A-тип и видлива со голо око [[Гама Штит]], и 2 лачни минути северозападно од [[NGC 6611]]. Иако ѕвездата е многу сјајна, најсјајна од сите, гледана од Земјата таа е 9-та ѕвезда по сјајност, како резултат на оддалеченоста и положбата во [[Зона на одбегнување|подрачјето на одбегнување]] во [[Голем јаз (астрономија)|Лебедовиот јаз]].<ref>{{Наведена мрежна страница|title=UY Sct (UY Scuti)|url=http://www.kusastro.kyoto-u.ac.jp/vsnet/gcvs2/SCTUY.html|website=kusastro|accessdate=15 January 2016}}</ref> == Особености == [[File:UY Scuti size comparison to the sun mk.png|left|thumb|Илустрација на приближната величина на UY Штит во споредба со [[Сонце]]то]] Ѕвездата е класифицирана како полуправилна променлива ѕвезда која пулсира приближно на период од 740 дена.<ref name=gcvs>{{Наведено списание |last1=Kholopov |first1=P. N. |last2=Samus |first2=N. N. |last3=Kazarovets |first3=E. V. |last4=Perova |first4=N. B. |year=1985 |title=The 67th Name-List of Variable Stars |journal=Information Bulletin on Variable Stars |volume=2681 |page=1 |bibcode=1985IBVS.2681....1K }}</ref><ref name=aavso>{{Наведено списание|bibcode=1978JAVSO...7...71W|title=Observations of Three Variable Stars in Scutum|journal=The Journal of the American Association of Variable Star Observers|volume=7|pages=71|last1=Whiting|first1=Wendy A.|year=1978}}</ref><ref name=jura>{{Наведено списание | last1 = Jura | first1 = M. | last2 = Kleinmann | first2 = S. G. | doi = 10.1086/191488 | title = Mass-losing M supergiants in the solar neighborhood | journal = The Astrophysical Journal Supplement Series | volume = 73 | pages = 769 | year = 1990 | pmid = | pmc = | bibcode = 1990ApJS...73..769J }}</ref> Има вкупна болометариска моќ од 340.000 {{Сончева сјајност|link=y}}, правејќи ја една од најсјајните ѕвезди во галаксијата. Покрај својата големина, UY Штит е класифициран како [[хиперџин]]. Постои MKK сјајна класа 0 (нула) за хиперџиновите, но ова ретко се забележува во објавените спектрални класификации. Почесто, хиперџиновите се класифицирани како Ia-0, Ia+, или Iae засновани само на набљудуваните спектри и црвените суперџинови ретко ги добиваат овие дополнителни спектрални класификации. Сјајноста и големината се недоволни за да се дефинираат како суперџинови. Истото бара откривање на спектралните линии на атмосферските нестабилности и големата загуба на маса. Во овој случај UY Штит, во неговиот спектар има присуство на спектрални лиинии на јаглерод, вода и силициум оксид, но нема присуство на спектралните линии на кислородот, неонот, и другите потешки елементи, што укажува на недоволна загуба на масата. Покрај тоа, неговата местоположба во [[Херцшпрунг-Раселов дијаграм|Херцшпрунг-Раселовиот дијаграм]] е под овалната област на хиперџиновите, правејќи го единствен сјајен црвен суперџин. ==Величина== [[File:Comparison of planets and stars (sheet by sheet) (Apr 2015 update) mk.png|мини|десно|300x300п|Величините на планетите во Сончевиот Систем и некои други ѕвезди, вклучувајќи го UY Штит:<br> 1. [[Меркур (планета)|Меркур]] < [[Марс (планета)|Марс]] < [[Венера (планета)|Венера]] < [[Земја (планета)|Земја]] <br> 2. [[Земја (планета)|Земја]] < [[Нептун]] < [[Уран (планета)|Уран]] < [[Сатурн (планета)|Сатурн]] < [[Јупитер]] <br> 3. [[Јупитер]] < [[Проксима Кентаур]] < [[Сонце]] < [[Сириус]] <br> 4. [[Сириус]] < [[Полукс (ѕвезда)|Полукс]] < [[Арктур]] < [[Алдебаран]] <br> 5. [[Алдебаран]] < [[Ригел]] < [[Антарес]] < [[Бетелгез]] <br> 6. [[Бетелгез]] < [[VY Големо Куче]] < [[NML Лебед]] < '''UY Штит'''.]] Во летото 2012 година, астрономите од [[Многу голем телескоп|Многу големиот телескоп]] во [[Атакама]] во [[Чиле]] ги измериле параметрите на трите суперџинови близу [[галактичко средиште]] :<ref name="Torres2013" /> UY Штит, [[AH Шкорпија]] и [[KW Стрелец]]. Констатирале дека сите три ѕвезди се 1.000 пати поголеми од [[Сонце]]то, што ги прави најголеми познати ѕвезди. Ѕвездените величини се дефинираат со користење на [[Опацитет (оптика)|Роселандовиот полупречник]], во местото каде [[Оптичка Длабочина|оптичката длабочина]] е 2/3.<ref name=opacity>{{cite journal |bibcode=1991A&A...246..374B |title=The parameters R and Teff in stellar models and observations |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1991-06_246_2/page/n105 |last1=Wehrse |first1=R. |last2=Scholz |first2=M. |last3=Baschek |first3=B. |journal=Astronomy and Astrophysics|date=June 1991 |volume=246 |issue=2 |pages=374–382}}</ref> За UY Штит е утврдено дека е најголема од трите измерени ѕвезди со 1.708 ± 192 {{solar radius}}. Ова го прави [[Список на најголеми познати ѕвезди|најголем познат]] ѕвезден полупречник на која било ѕвезда и приближно 1,7 пати поголем од познатиот [[Бетелгез]]. Ѕвездата е толку голема што ако [[Земја (планета)|Земјата]] би имала пречник од 20 см, Јупитер со пречник 2,1 м Сонцето со пречник 22 м (висината колку и седумкатна зграда), додека пречникот на UY Штит би бил 38.000 м, четири пати повисок од [[Монт Еверест]]. Во поедноставни услови, хипотетичко тело кое се движи со [[брзина на светлината]] ќе направи еден круг околу UY Штит за 7 часа, а за круг околу Сонцето се потребни само 14,5.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Solar System Exploration: Planets: Sun: Facts & Figures|url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Sun&Display=Facts&System=Metric|publisher=NASA|accessdate=15 January 2016|archive-date=2008-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20080102034758/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Sun&Display=Facts&System=Metric|url-status=dead}}</ref> ==Маса== Масата на UY Штит е неодредена, првенствено бидејќи нема видлива придружна ѕвезда од која нејзината маса може да биде измерена преку гравитациските пречки. Моделите на ѕвездениот развој заклучуваат дека почетната маса на ѕвездата (масата на ѕвездата кога е создадена) која ја достигнува црвента суперџиновска фаза би изнесувала околу {{solar mass|25}} (можно е да биде до {{solar mass|40}} за неротирачка ѕвезда), и можно е загубата на масата да е повеќе од половина од сегашната.<ref name="Torres2013"/> ==Супернова== Врз основа на актуелните модели на [[Ѕвезден развој|ѕвездениот развој]], каде UY Штит започнала да го соединува [[хелиум]]от и продолжила да го соединува водородот во слоевите околу јадрото. Поради својата положба длабоко во внатрешноста на дискот на Млечниот Пат се претпоставува дека таа е ѕвезда богата со метали.<ref>{{Наведена книга|last1=Israelian|first1=edited by Garik|last2=Meynet|first2=Georges|title=The metal-rich universe|date=2008|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=9780521879989|url=http://www.cambridge.org/asia/catalogue/catalogue.asp?isbn=9780521879989|accessdate=15 January 2016}}</ref> UY Штит треба да соединува литиум, јаглерод, кислород, неон, и силициум во неговото јадро во следните неколку милиони години. По ова, неговото јадро ќе почне да создава железо, нарушувајќи ја рамнотежата на гравитацијата и зрачењето во јадрото што ќе доведе до [[Супернова|распаѓање на јадрото во супернова]]. Се очекува дека ѕвездите како UY Штит треба да се вратат назад кон потопли температури за да се создаде [[жолт хиперџин]], [[светлосна сина променлива]], или [[Волф-Рајеова ѕвезда]], создавајќи силен ѕвезден ветер кој ќе ги исфрли внатрешни слоеви и ќе го изложи јадрото, пред да експлодира као тип IIb, IIn, или тип Ib/Ic супернова.<ref name=groh>{{Наведено списание |bibcode=2013A&A...558A.131G |title=Fundamental properties of core-collapse supernova and GRB progenitors: Predicting the look of massive stars before death |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=558 |pages=A131 |last1=Groh |first1=Jose H. |last2=Meynet |first2=Georges |last3=Georgy |first3=Cyril |last4=Ekström |first4=Sylvia |date=2013 |doi=10.1051/0004-6361/201321906|arxiv = 1308.4681 }}</ref> ==Поврзано== * [[NML Лебед]] * [[VY Големо Куче]] * [[KW Стрелец]] * [[AH Шкорпија]] * [[Westerlund 1-26]] * [[Hypergiant]] ==Наводи== {{наводи|30em}} {{10 најголеми ѕвезди}} {{Ѕвезди во Штит}} [[Категорија:Штит (соѕвездие)]] [[Категорија:Полуправилни променливи ѕвезди]] [[Категорија:Променливи ѕвезди со ознаки|UY Штит]] [[Категорија:Суперџинови од типот M]] [[Категорија:Тела од Бонскиот преглед]] [[Категорија:Хиперџинови од типот M]] [[Категорија:TIC-објекти]] o18dbs2ms22wegi11xjejxi1gtkpg3j Википедија:Уредувачки натпревари/Француска книжевност/евиденција/Retrohead 4 1169632 5589055 4936940 2026-07-08T10:02:08Z Bjankuloski06 332 5589055 wikitext text/x-wiki {{:ВП:УНЗ|Retrohead}} {{:ВП:УНС|Грофот од Монте Кристо|2|2|2|<center>нова статија</center>}} {{:ВП:УНС|Жерминал|2|2|2|<center>нова статија</center>}} {{:ВП:УНС|Евгенија Гранде|1|1|1|<center>нова статија</center>}} {{:ВП:УНС|Шуани|1|1|1|<center>нова статија</center>}} {{:ВП:УНС|Роднината Понс|1|1|1|<center>нова статија</center>}} {{:ВП:УНС|Саразин|1|1|1|<center>нова статија</center>}} {{:ВП:УНС|Изгубени илузии|2|1|1|<center>нова статија</center>}} {{:ВП:УНС|Убавината на господарот|1|1|1|<center>нова статија</center>}} {{:ВП:УНС|Чумата|2|2|2|<center>нова статија</center>}} {{:ВП:УНС|Црвено и Црно|1|1|1|<center>нова статија</center>}} {{:ВП:УНС|Спротивниот брег|1|1|1|<center>нова статија</center>}} {{:ВП:УНС|Пена на дните|1|1|1|<center>нова статија</center>}} {{:ВП:УНС|Синиот лотос|2|2|2|<center>нова статија</center>}} {{:ВП:УНС|Патување до крајот на ноќта|2|2|2|<center>нова статија</center>}} {{:ВП:УНС|Големиот Молн|2|3|3|<center>нова статија</center>}} {{:ВП:УНС|Обвинувам|4|4|4|<center>нова статија</center>}} {{:ВП:УНС|Фаталистот Жак|3|3|3|<center>нова статија</center>}} {{:ВП:УНС|Астреја|2|2|2|<center>нова статија</center>}} {{:ВП:УНС|Манон Леско|2|2|2|<center>нова статија</center>}} {{:ВП:УНС|Персиски писма|3|3|3|<center>нова статија</center>}} {{:ВП:УНС|Книга за градот на дамите|2|2|2|<center>нова статија</center>}} {{:ВП:УНС|Рене|3|3|3|<center>нова статија</center>}} {{:ВП:УНС|Клевската принцеза|3|3|3|<center>нова статија</center>}} {{:ВП:УНС|Јулија или новата Елоиза|2|2|2|<center>нова статија</center>}} {{:ВП:УНС|Контемплации|1|1|1|<center>нова статија</center>}} {{:ВП:УНС|Албер Коен|1|1|1|<center>нова статија</center>}} {{:ВП:УНС|Жан Жене|2|2|2|<center>нова статија</center>}} {{:ВП:УНС|Жорж Перек|2|2|2|<center>нова статија</center>}} {{:ВП:УНС|Алфред Де Мисе|2|2|2|<center>нова статија</center>}} {{:ВП:УНС|Луј-Фердинан Селин|4|4|4|<center>нова статија</center>}} {{:ВП:УНС|Пол Бурже|1|1|1|<center>нова статија</center>}} {{:ВП:УНС|Ален Фурние|2|2|2|<center>нова статија</center>}} {{:ВП:УНС|Жилјен Грак|2|2|2|<center>нова статија</center>}} {{:ВП:УНС|Жорж Бернанос|2|2|2|<center>нова статија</center>}} {{:ВП:УНС|Мишел Турние|2|2|2|<center>нова статија</center>}} {{:ВП:УНС|Жил Ренар|2|2|2|<center>нова статија</center>}} {{:ВП:УНС|Натали Сарот|2|2|2|<center>нова статија</center>}} {{:ВП:УНС|Робер Пенже|2|2|2|<center>нова статија</center>}} {{:ВП:УНС|Гијом де Лорис|1|1|1|<center>нова статија</center>}} {{:ВП:УНС|Жан де Мен|1|1|1|<center>нова статија</center>}} {{:ВП:УНС|Едмон де Гонкур|2|2|2|<center>нова статија</center>}} {{:ВП:УНС|Шарл Ролен|2|2|2|<center>нова статија</center>}} {{:ВП:УНС|Пол Адам|1|1|1|<center>нова статија</center>}} {{:ВП:УНС|Шанфлери|2|2|2|<center>нова статија</center>}} {{:ВП:УНС|Жорж де Порториш|2|2|2|<center>нова статија</center>}} {{:ВП:УНС|Пјер Беноа|2|2|2|<center>нова статија</center>}} {{:ВП:УНС|Франсис Понж|3|3|3|<center>нова статија</center>}} {{:ВП:УНС|Етјен Пивер де Сенакур|3|3|3|<center>нова статија</center>}} {{:ВП:УНС|Адријан Бертран|2|2|2|<center>нова статија</center>}} {{:ВП:УНС|Анри Бордо|2|2|2|<center>нова статија</center>}} {{:ВП:УНС|Себастијан Жапризо|2|2|2|<center>нова статија</center>}} {{:ВП:УНС|Оноре де Балзак|6|7|7|<center>одново напишана</center>}} {{:ВП:УНС|Виктор Иго|5|5|5|<center>одново напишана</center>}} {{:ВП:УНК}} [[Категорија:Википедија:Уредувачки натпревари/Француска книжевност|Retrohead]] pbyaz9yjmdgrkkr3kgylqfedtpdaknz Синиот лотос 0 1170412 5589048 5524550 2026-07-08T10:01:32Z Bjankuloski06 332 5589048 wikitext text/x-wiki {{Infobox book |name =Синиот лотос |image =he Adventures of Tintin - 05 - The Blue Lotus.jpg | image_size = |author =[[Ерже]] |title_orig =Le Lotus bleu |genre =[[стрип]] |country =[[Белгија]] |language =[[француски јазик|француски]] |pub_date =1936 }} '''''Синиот лотос''''' ({{langx|fr|Le Lotus bleu}}) — петто продолжение од стрипот ''[[Авантурите на Тинтин]]'' од белгискиот карикатурист [[Ерже]]. Стрипот бил нарачан од белгискиот конзервативен весник ''Le Vingtième Siècle'' (прев. ''XX век'') како дел за детскиот додаток ''Le Petit Vingtième'' (прев. ''Малите дваесетти''), и излегувал секоја седмица од август 1934 до октомври 1935, а подоцна бил издаден како збирка од страна на Кастерман во 1936. Приказната продолжува од крајот на претходниот дел ''[[Цигарите на фараонот]]'',{{sfnm|1a1=Farr|1y=2001|1p=51|2a1=Lofficier|2a2=Lofficier|2y=2002|2p=35}} а се раскажува за младиот белгиски репортер [[Тинтин]] и неговото куче Милу, кои биле поканети во Кина за време на јапонската инвазија на Манџурија од 1931. Таму тој ги разоткрива тајните планови на јапонските шпиони и спречува синџир на трговија со дрога.{{sfn|Hergé|1983|pp=42–62}} Цртајќи го ''Синиот лотос'', Ерже обрнал повеќе внимание на точно и прецизно претставување на источната култура и општество. Тој бил помогнат од својот пријател Женг Хронгрен, кинески студент на студии во Белгија, со цел повешто да ги жигоса европските заблуди и предрасуди за Кина, како и да упати критика кон јапонските окупатори.{{sfnm|1a1=Goddin|1y=2008|1p=146|2a1=Assouline|2y=2009|2p=50|3a1=Peeters|3y=2012|3p=75}} ''Синиот лотос'' доживеал успех во Белгија, по што бил испечатен и во Франција и Швајцарија, а за популарноста на стрипот дознал и [[Чанг Кај Шек]], кој го поканил Ерже да ја посети Кина.{{sfnm|1a1=Thompson|1y=1991|1p=63|2a1=Assouline|2y=2009|2p=63–64|3a1=Peeters|3y=2012|3pp=105–106}} Ерже ги продолжил ''Авантурите на Тинтин'' со шестото продолжение ''[[Скршеното уво]]'', додека целиот серијал станал главно обележје на француско-белгиската школа на стрипот. Во 1946, ''Синиот лотос'' бил делумно прецртан во боја од страна на авторот и неговиот тим помошници, во текот на преработката биле сменети некои ситни детали. Освен Тинтин, во стрипот се појавуваат г. Довсон и Чанг Чон Ченг. Во 1991 стрипот бил прикажан како епизода од цртаниот филм ''Авантурите на Тинтин''.{{sfn|Lofficier|Lofficier|2002|p=90}} ''Синиот лотос'' наишол на позитивни реакции од читателите и стручната јавност, а се смета за едно од најдобрите остварувања на Ерже.{{sfn|Lofficier|Lofficier|2002|p=35}} ==Наводи== {{наводи}} ==Користена литература== *{{Наведена книга |title=Hergé, the Man Who Created Tintin |last=Assouline |first=Pierre |others=Charles Ruas (translator) |year=2009 |origyear=1996 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford and New York |isbn=978-0-19-539759-8 }} *{{Наведена книга |title=Tintin: The Complete Companion |last=Farr |first=Michael |year=2001 |publisher=John Murray |location=London |isbn=978-0-7195-5522-0 }} *{{Наведена книга |title=The Art of Hergé, Inventor of Tintin: Volume I, 1907–1937 |last=Goddin |first=Philippe |others=Michael Farr (translator) |year=2008 |publisher=Last Gasp |location=San Francisco |isbn=978-0-86719-706-8 }} *{{Наведена книга |title=The Pocket Essential Tintin |last1=Lofficier |first1=Jean-Marc |last2=Lofficier |first2=Randy |year=2002 |publisher=Pocket Essentials |location=Harpenden, Hertfordshire |isbn=978-1-904048-17-6 }} *{{Наведена книга |title=Hergé: Son of Tintin |last=Peeters |first=Benoît |others=Tina A. Kover (translator) |year=2012 |origyear=2002 |publisher=Johns Hopkins University Press |location=Baltimore, Maryland |isbn=978-1-4214-0454-7 }} ==Надворешни врски== *[http://en.tintin.com/albums/show/id/29/page/0/0/the-blue-lotus ''The Blue Lotus''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20191115155250/http://en.tintin.com/albums/show/id/29/page/0/0/the-blue-lotus |date=2019-11-15 }} at the Official Tintin Website *[http://www.tintinologist.org/guides/books/05bluelotus.html ''The Blue Lotus''] at Tintinologist.org [[Категорија:Книги од 1936 година]] 5vcmeom5s4wp2cfd4f4j3fqvboqbdxa 5589050 5589048 2026-07-08T10:01:44Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Синиот лотус]] на [[Синиот лотос]] 5589048 wikitext text/x-wiki {{Infobox book |name =Синиот лотос |image =he Adventures of Tintin - 05 - The Blue Lotus.jpg | image_size = |author =[[Ерже]] |title_orig =Le Lotus bleu |genre =[[стрип]] |country =[[Белгија]] |language =[[француски јазик|француски]] |pub_date =1936 }} '''''Синиот лотос''''' ({{langx|fr|Le Lotus bleu}}) — петто продолжение од стрипот ''[[Авантурите на Тинтин]]'' од белгискиот карикатурист [[Ерже]]. Стрипот бил нарачан од белгискиот конзервативен весник ''Le Vingtième Siècle'' (прев. ''XX век'') како дел за детскиот додаток ''Le Petit Vingtième'' (прев. ''Малите дваесетти''), и излегувал секоја седмица од август 1934 до октомври 1935, а подоцна бил издаден како збирка од страна на Кастерман во 1936. Приказната продолжува од крајот на претходниот дел ''[[Цигарите на фараонот]]'',{{sfnm|1a1=Farr|1y=2001|1p=51|2a1=Lofficier|2a2=Lofficier|2y=2002|2p=35}} а се раскажува за младиот белгиски репортер [[Тинтин]] и неговото куче Милу, кои биле поканети во Кина за време на јапонската инвазија на Манџурија од 1931. Таму тој ги разоткрива тајните планови на јапонските шпиони и спречува синџир на трговија со дрога.{{sfn|Hergé|1983|pp=42–62}} Цртајќи го ''Синиот лотос'', Ерже обрнал повеќе внимание на точно и прецизно претставување на источната култура и општество. Тој бил помогнат од својот пријател Женг Хронгрен, кинески студент на студии во Белгија, со цел повешто да ги жигоса европските заблуди и предрасуди за Кина, како и да упати критика кон јапонските окупатори.{{sfnm|1a1=Goddin|1y=2008|1p=146|2a1=Assouline|2y=2009|2p=50|3a1=Peeters|3y=2012|3p=75}} ''Синиот лотос'' доживеал успех во Белгија, по што бил испечатен и во Франција и Швајцарија, а за популарноста на стрипот дознал и [[Чанг Кај Шек]], кој го поканил Ерже да ја посети Кина.{{sfnm|1a1=Thompson|1y=1991|1p=63|2a1=Assouline|2y=2009|2p=63–64|3a1=Peeters|3y=2012|3pp=105–106}} Ерже ги продолжил ''Авантурите на Тинтин'' со шестото продолжение ''[[Скршеното уво]]'', додека целиот серијал станал главно обележје на француско-белгиската школа на стрипот. Во 1946, ''Синиот лотос'' бил делумно прецртан во боја од страна на авторот и неговиот тим помошници, во текот на преработката биле сменети некои ситни детали. Освен Тинтин, во стрипот се појавуваат г. Довсон и Чанг Чон Ченг. Во 1991 стрипот бил прикажан како епизода од цртаниот филм ''Авантурите на Тинтин''.{{sfn|Lofficier|Lofficier|2002|p=90}} ''Синиот лотос'' наишол на позитивни реакции од читателите и стручната јавност, а се смета за едно од најдобрите остварувања на Ерже.{{sfn|Lofficier|Lofficier|2002|p=35}} ==Наводи== {{наводи}} ==Користена литература== *{{Наведена книга |title=Hergé, the Man Who Created Tintin |last=Assouline |first=Pierre |others=Charles Ruas (translator) |year=2009 |origyear=1996 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford and New York |isbn=978-0-19-539759-8 }} *{{Наведена книга |title=Tintin: The Complete Companion |last=Farr |first=Michael |year=2001 |publisher=John Murray |location=London |isbn=978-0-7195-5522-0 }} *{{Наведена книга |title=The Art of Hergé, Inventor of Tintin: Volume I, 1907–1937 |last=Goddin |first=Philippe |others=Michael Farr (translator) |year=2008 |publisher=Last Gasp |location=San Francisco |isbn=978-0-86719-706-8 }} *{{Наведена книга |title=The Pocket Essential Tintin |last1=Lofficier |first1=Jean-Marc |last2=Lofficier |first2=Randy |year=2002 |publisher=Pocket Essentials |location=Harpenden, Hertfordshire |isbn=978-1-904048-17-6 }} *{{Наведена книга |title=Hergé: Son of Tintin |last=Peeters |first=Benoît |others=Tina A. Kover (translator) |year=2012 |origyear=2002 |publisher=Johns Hopkins University Press |location=Baltimore, Maryland |isbn=978-1-4214-0454-7 }} ==Надворешни врски== *[http://en.tintin.com/albums/show/id/29/page/0/0/the-blue-lotus ''The Blue Lotus''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20191115155250/http://en.tintin.com/albums/show/id/29/page/0/0/the-blue-lotus |date=2019-11-15 }} at the Official Tintin Website *[http://www.tintinologist.org/guides/books/05bluelotus.html ''The Blue Lotus''] at Tintinologist.org [[Категорија:Книги од 1936 година]] 5vcmeom5s4wp2cfd4f4j3fqvboqbdxa Разговор:Синиот лотос 1 1170413 5589052 3561888 2026-07-08T10:01:44Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Разговор:Синиот лотус]] на [[Разговор:Синиот лотос]] 3561888 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 10199 Харикло 0 1171643 5588802 5495028 2026-07-07T18:28:39Z InternetArchiveBot 92312 Add 1 book for Verifiability (20260707sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 5588802 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Планета |minorplanet=yes|background=#FFFFC0 |name=10199 Харикло |symbol=[[File:Chariklo symbol (bold).svg|24px]] |image=[[File:Artist’s impression close-up of the rings around Chariklo (eso1410b).jpg|300px]] |caption=An artist's rendering of Chariklo with its rings |discovery_ref=<ref name="jpldata">{{cite web |type = 2015-05-12 last obs. |title = JPL Small-Body Database Browser: 10199 Chariklo (1997 CU26) |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=2010199 |publisher = [[Jet Propulsion Laboratory]] |access-date= 16 August 2017}}</ref> |discoverer=[[James V. Scotti|James Scotti]], [[Spacewatch]] |discovered=15 February 1997 |alt_names={{мп|1997 CU|26}}|named_after=[[Chariclo]] |mp_category=[[Centaur (minor planet)|Centaur]] |orbit_ref=<ref name="jpldata" /> |epoch=13 January 2016 ([[Јулијански ден|JD]] 2457400.5) |uncertainty=1|observation_arc=9684 days (26.51 yr) |aphelion={{Convert|18.511|AU|Tm|abbr=on|lk=on}} |perihelion={{Convert|13.066|AU|Tm|abbr=on}} |semimajor={{Convert|15.789|AU|Tm|abbr=on}} |eccentricity=0.17244 |period=62.74 [[Јулијанска година (астрономија)|yr]] (22915 [[Јулијанска година (астрономија)|d]]) |mean_anomaly=68.918[[Degree (angle)|°]] |inclination=23.405° |asc_node=300.39° |arg_peri=242.20° |satellites=[[rings of Chariklo|2 rings]]<br>undiscovered embedded or [[shepherd moon]]s?<ref name=nature_paper>{{Cite journal | doi = 10.1038/nature13155| pmid = 24670644| title = A ring system detected around the Centaur (10199) Chariklo| url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_nature_2014-04-03_508_7494/page/n114| journal = Nature| volume = 508| issue = 7494| pages = 72–75| date = 2014-03-26| arxiv = 1409.7259| last1 = Braga-Ribas | first1 = F.| last2 = Sicardy | first2 = B.| last3 = Ortiz | first3 = J. L.| last4 = Snodgrass | first4 = C.| last5 = Roques | first5 = F.| last6 = Vieira-Martins | first6 = R.| last7 = Camargo | first7 = J. I. B.| last8 = Assafin | first8 = M.| last9 = Duffard | first9 = R.| last10 = Jehin | first10 = E.| last11 = Pollock | first11 = J.| last12 = Leiva | first12 = R.| last13 = Emilio | first13 = M.| last14 = Machado | first14 = D. I.| last15 = Colazo | first15 = C.| last16 = Lellouch | first16 = E.| last17 = Skottfelt | first17 = J.| last18 = Gillon | first18 = M.| last19 = Ligier | first19 = N.| last20 = Maquet | first20 = L.| last21 = Benedetti-Rossi | first21 = G.| last22 = Gomes | first22 = A. R. | last23 = Kervella | first23 = P.| last24 = Monteiro | first24 = H.| last25 = Sfair | first25 = R.| last26 = Moutamid | first26 = M. E. | last27 = Tancredi | first27 = G.| last28 = Spagnotto | first28 = J.| last29 = Maury | first29 = A.| last30 = Morales | first30 = N.| display-authors = 29|bibcode = 2014Natur.508...72B }}</ref> |dimensions=254&nbsp;км<ref name=nature_paper /><br>{{вред|248|18|u=км}} <ref name=TNOsCool8>{{cite journal|first=S.|last=Fornasier |first2=E. |last2=Lellouch |first3=T. |last3=Müller |display-authors=etal|date=2013|arxiv=1305.0449v2|title=TNOs are Cool: A survey of the trans-Neptunian region. VIII. Combined Herschel PACS and SPIRE observations of 9 bright targets at 70–500 ''µ''m.|journal=Astronomy & Astrophysics|volume=555|pages=A92|doi=10.1051/0004-6361/201321329|bibcode = 2013A&A...555A..15F }}</ref><br />302 km<ref name="jpldata" /> |spectral_type=[[SMASS classification|SMASS]] = [[D-type asteroid|D]], BR (G-mode)<ref name=johnston>{{cite web|url=http://www.johnstonsarchive.net/astro/astmoons/am-10199.html|title=(10199) Chariklo and ring system|website=www.johnstonsarchive.net}}</ref><br>B−V=0.84<ref name=johnston /><br>V−R={{вред|0.50|0.03}} <ref name=johnston /><br>B−R=1.34 <ref name=johnston /><br>V−I={{вред|1.02|0.02}} <ref name=johnston /><br>R−J=0.99<ref name=johnston /><br>V−J{{вред|1.49|0.07}} <ref name=johnston /><br>J−H=0.49 <ref name=johnston /><br>V−H={{вред|1.98|0.08}} <ref name=johnston /> |magnitude=~18.3 <ref name=AstDys>{{cite web |title=AstDys (10199) Chariklo Ephemerides |publisher=Department of Mathematics, University of Pisa, Italy |url=https://newton.spacedys.com/astdys/index.php?pc=1.1.3.0&n=Chariklo |access-date=2010-02-10}}</ref> |abs_magnitude={{вред|7.40|0.25}}, <ref name="TNOsCool8" /> 6.6<ref name="jpldata"/> |albedo=0.045 ± 0.010<ref name="TNOsCool8" /> |sidereal_day=7.004 h <ref name=jpldata /><ref name="johnston" /> |mean_motion={{Deg2DMS|0.015710|sup=ms}} / day |rotation={{Convert|7.004|h|d|abbr=on|lk=on}} |mean_radius=151 ± 15 km|moid={{Convert|12.1374|AU|Tm|abbr=on}} |jupiter_moid={{Convert|8.14711|AU|Tm|abbr=on}} |tisserand=3.479}} '''10199 Харикло''' ({{langx|grc|Χαρικλώ}}; [[Привремена ознака во астрономијата|привременото име]]: '''{{мп|1997 CU|26}}''') — најголемиот потврден кентаур (мала планета на надворешниот Сончев Систем). Тој орбитира на Сонцето помеѓу [[Сатурн (планета)|Сатурн]] и [[Уран (планета)|Уран]], пасејќи ја орбитата на Уран. На 26 Март, 2014 година, астрономите го објавија откривањето на два прстени (наречени Оипапоќе и Чуи), околу Харикло со набљудување на ѕвездени еклипси што ја прави првата позната мала планета која имаат прстени. Харикло била откриена од страна на Џејмс В. Скоти на програмата Набљудувач на вселента на 15 февруари 1997 година. Харикло е именуван според [[нимфа]]та Харикло (''{{Јаз|grc|Χαρικλώ}}''), сопруга на Хирон и ќерката на [[Аполон]]. Фотометриски студија во 2001 година не биле во можност да најдат одреден вртежен период. Инфрацрвената анализа на Харикло укажува на присуство на водена мраз, која, всушност, може да се наоѓа во неговите прстени. Мрежната страница на Мајкл Браун наведува дека можеби е џуџеста планета со одмерен пречник од 232 километри. ==Големина== Харикло во моментов е најголемиот познат кентаур, со проценет пречник од околу 250 километри (160 милји). 2060 Харон е веројатно втор по големина со 220 километри (140 милји). Изгубениот кентаур 1995 SN55 дури и може да биде поголем, со проценета пречник од околу 300 километри (190 милји). ==Орбита== Кентаурите потекнуваат од Кајперовиот Појас и се во динамички нестабилни орбити кои ќе доведат до исфрлање од Сончевиот Систем, има влијание од планета или од Сонцето, или транзиција во краток период со кометата. Орбитата на Харикло е постабилна од оние на Несус, Харон и Фолус. Хариклo лежи во рок од 0,09 астрономски единици од 4: 3. Резонанца на Уран и се проценува дека има релативно долга орбитален полуживот од околу 10,3 MYR Орбиталните симулации на дваесет клонови на Харикло укажуваат на тоа дека Харикло не ќе почне често да доаѓа во рок од 3 АУ (450 ГМ) на Уран за околу триесет илјади години. Во текот на перихеликчките опозиции 2003-04, Харикло имаше видлива величина од 17,7. Почнувајќи од 2014 година, Харикло беше 14,8 АУ од Сонцето. ==Прстени== Според ѕвездени набљудувања во 2013 година е откриено дека Харикло има два прстени со полупречници 396 и 405 километри и широчина од околу 7 км и 3,5 км соодветно. Прстените се околу 9 км, оддалечени. Ова го прави Харикло најмалиот познат објект кој има прстени. Овие прстени се во согласност со работ на ориентација во 2008 година, кои природно го објаснуваат затемнувањето на Харикло пред 2008 година и неговото потоа осветлување. Покрај тоа, таа, исто така, природно објаснува постепено исчезнување од одликите на вода/мраз во спектарот Харикло пред 2008 година и нивните потоа повторно да се појават ако мразот/водата е во прстените на Харикло. Постоењето на прстенест систем околу мали планети беше неочекуван, бидејќи се сметаше дека прстените можат да бидат стабилни само околу многу масивни тела. Прстенести системи во мали тела претходно не биле откриени и покрај потрага по нив преку директни слики и техники за набљудување на ѕвезди. Прстените на Харикло треба да се рашират во текот на период од најмногу неколку милиони години, па или се многу млади, или тие се содржани активно со [[пастирски месечини]] со маса слична на онаа на прстените. Тимот наречен прстените на Оипок (внатрешниот, посуштински прстен) и Чуи (надворешниот прстен), по двете реки кои ја формираат северната и јужната крајбрежна границите на Бразил. Барањата за формални имиња ќе бидат доставени до единицата за внатрешна ревизија на подоцнежен датум. 2060 Харон може да има личен пар на прстени. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Астрономски тела откриени во 1997 година]] [[Категорија:Астероиди од типот D]] [[Категорија:Астероиди наречени по ликови од старогрчката митологија]] [[Категорија:Уранопресекувачи]] [[Категорија:Неправилни месечини]] [[Категорија:Можни џуџести планети]] ne32jhbb4b85dgl4iezi7c6gypjhb1z Мала Река 0 1172098 5588708 4935671 2026-07-07T15:20:26Z MacedonianMaps 67957 5588708 wikitext text/x-wiki '''Мала Река''' може да се однесува на: '''Населби''' * [[Мала Река (Скопско)]] — викенд–населба во Македонија ;Реки * [[Мала Река (Голешничка)]] — река во Македонија * [[Мала Река (Козјачка)]] — река во Македонија * [[Мала Река (Лојанска)]] — река во Македонија * [[Мала Река (притока на Радика)|Мала Река]] (Мијачка) — река во Македонија * [[Мала Река (Мокра)]] — река во Македонија * [[Мала Река (Ниџева)]] — река во Македонија * [[Мала Река (Осогово)]] — река во Македонија * [[Мала Река (Огражденска)]] — река во Македонија * [[Мала Река (Пелистерска)]] — река во Македонија * [[Мала Река (Песјачка)]] — река во Македонија * [[Мала Река (Поречка)]] — река во Македонија ;Хидроцентрали * [[МХЕ „Мала Река“]] — мала хидроцентрала на Бабинска Река ;Области * [[Мала Река (област)|Мала Река]] — област во дебарскиот крај на Албанија {{ГеоПојас}} kctankhxrmbjmtya5t7lf32gnxaqe0d Страна на возење 0 1192199 5589096 5469876 2026-07-08T10:16:34Z Bjankuloski06 332 /* Галерија */ Правописна исправка, replaced: Лотус → Лотос 5589096 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Countries_driving_on_the_left_or_right.svg|мини|400x400пкс|Страна на возење, 2017 {{легенда|#CC0000|Сообраќај по десна страна}} {{легенда|#204A87|Сообраќај по лева страна}} ]] [[Податотека:Fari-Wechsel.jpg|десно|мини|Промена на правецот кај [[Таи-Лао|Пријателскиот мост Таи-Лао]].]] Поимите '''сообраќај по десната страна''' (СДС) и '''сообраќај по левата страна''' (СЛС) се однесуваат за практични ситуации, во двонасочни сообраќајни ситуации, со цел да возилото се задржи на десната страна или на левата страна на патот, соодветно. Ова е толку фундаментално за протокот на сообраќај што се нарекува преднос. СДС се применува во 163 земји и територии, а останатите 76 земји и територии применуваат СЛС. Земјите кои користат СЛС се смета дека претставуваат околу шестина од светската територија и една четвртина од нејзините патишта. Во 1919 година, 104 од светските територии применувале СЛС и еднаков број применувале СДС. Од 1919 до 1986 година, 34 од териториите со СЛС се префрлиле на СДС. Многу од земјите со СЛС биле порано дел од [[Британска Империја|Британската Империја]]. Покрај тоа, [[Јапонија]], [[Индонезија]] и други земји ја задржале традицијата за СЛС. Спротивно на тоа, многу од земјите со СДС порано биле дел од француската колонијална империја или, во Европа, биле предмет на француско владеење за време на [[Наполеонови војни|освојувањата на Наполеон]]. Кај [[железничкиот сообраќај]], СЛС преовладува во [[Западна Европа]], [[Латинска Америка]] и во земјите кои порано биле делови од британската или француската империја, додека кај северноамериканските, како и централните и источноевропските возови преовладува СДС. Според меѓународните регулативи за спречување на судири на море, водниот сообраќај се одвива според СДС. За [[воздухоплов]]ите, Федералните воздухопловни регулативи на САД сугерираат користење на СДС, како во воздухот така и на водата. Кај здравите популации, се смета дека безбедноста во сообраќајот е иста, без оглед на [[насока на движење|насоката на движење]], иако некои истражувачи шпекулирале дека СЛС може да биде побезбеден за постарото население, бидејќи луѓето се почесто [[доминантни со десното око]] отколку со левото око. == Историја == [[Податотека:Ecke_Kärntnerstraße_Annagasse_mit_Werbetafel_Tabarin_und_Chapeau_Rouge_ca_1930.jpg|мини|Сообраќај по лева страна во [[Виена]], [[Австрија]] 1930 година]] Старите грчки, египетски и римски војници се држеле на левата страна кога марширале. Во 1998 година, археолозите пронашле добро сочувана двојна патека што води кон римски каменоломи во близината на [[Свиндон]], во јужна Англија. Каналите на патот од левата страна (гледано надолу по патеката, во насока од каменоломот) биле многу подлабоки од оние од десната страна, што укажува на СЛС, барем на оваа локација, бидејќи количките излегувале од каменоломот натоварени, а влегувале празни. Првата референца во [[англиско право|англиското право]] за правилото СЛС била во 1756 година, во врска со [[Лондонски мост|Лондонскиот мост]]. Некои историчари, како што се [[Ц. Норткот Паркинсон]], верувале дека античките патници на коњи или пеш вообичаено се движеле на левата страна, бидејќи повеќето луѓе ја користеле десната рака. Ако двајца мажи кои јавале на коњи, требале да започнат борба, секој од нив се поместувал кон работ на левата страна. Во 1300 година, [[Папа Бонифациј VIII|папата Бонифациј VIII]] ги насочувал верниците да се движат на левата страна. Во доцните 1700-ти, сообраќајот во САД во основа се одвивал по СДС, врз основ на употребата на големите товарни вагони на тимстерите, кои биле влечени од неколку пара коњи. Вагоните немале возачко седиште, така што (вообичаено во десната рака) [[Управувач (возило)|управувачот]] го држел камшикот во десната рака и седел на задниот лев коњ. Седејќи лево, возачот претпочитал другите вагони да го поминат од левата страна, за да може да биде сигурен дека ќе се оддалечи од тркалата на вагоните што му доаѓале во пресрет. Во Франција, традиционално, пеш сообраќајот се одвивал по десната страна, додека сообраќајниот превоз се одвивал по левата страна. По Француската револуција, целиот сообраќај се одвивал по десната страна. По [[Наполеонови војни|Наполеоновите војни]], Французите наметнале СДС во делови од Европа. За време на колонијалниот период, СДС бил воведен од страна на Французите во [[Нова Франција]], [[Француска Западна Африка]], [[Магреб]], [[Француска Индокина]], [[Западни Инди|Западните Инди]], [[Француска Гвајана]] и [[Реинион]], помеѓу другите. Во меѓувреме, СЛС бил воведен од страна на Британците во делови од Канада ([[Атлантска Канада]] и [[Британска Колумбија]]), [[Австралија]], [[Нов Зеланд]], [[Протекторатот Источна Африка]] (сега [[Кенија]], [[Танзанија]] и [[Уганда]]), [[Британска Индија]], [[Родезија]] и [[Колонија Кејп|Колонијата Кејп]] (сега [[Замбија]], [[Зимбабве]] и [[Јужноафриканска Република|Јужна Африка]]), [[Британска Малаја]] (сега [[Малезија]], [[Брунеј]] и [[Сингапур]]), [[Британска Гвајана]] и [[Британски Хонгконг]]. СЛС бил воведен и од [[Португалска Империја|Португалската Империја]] и тоа во [[Португалски Макао|Португалскиот Макао]], [[Колонијален Бразил|Колонијалниот Бразил]], [[Португалски Тимор|Португалскиот Тимор]], [[Португалски Мозамбик|Португалскиот Мозамбик]] и [[Португалска Ангола]]. Првиот закон за правилото држи се десно за [[возење во Соединетите Американски Држави]] бил донесен во 1792 година и се применувал во [[Филаделфија]] и Ланкастер Трнпајк. [[Њујорк]] го формализирал СДС во 1804, [[Њу Џерси]] во 1813 и [[Масачусетс]] во 1821 година. Во раните 1900-ти години, некои земји, вклучувајќи ги [[Канада]], [[Шпанија]] и [[Бразил]], имале различни правила во различни делови на државата. Во текот на 1900-тите, многу земји се стандардизирале во рамките на своите јурисдикции и преминале од СЛС во СДС, најмногу за да се усогласат со регионалниот обичај. Во моментов, скоро сите земји користат или една или друга страна, на целата своја територија. Повеќето исклучоци се резултат на историските размислувања и/или ги вклучуваат островите кои немале патно поврзување со главниот дел на земјата. Во [[Народна Република Кина|Кина]] е СДС, освен специјалните административни региони на Кина, Хонгконг и Макао. Во [[Соединети Американски Држави|САД]] е СДС, освен на [[Американски Девствени Острови|Девствените Острови на Соединетите Американски Држави]]. Во Обединетото Кралство е СЛС, но нејзините прекуокеански територии [[Гибралтар]] и [[Британска Територија на Индискиот Океан]] се СДС. [[Податотека:Harcourt_Road_near_Admiralty_Centre.jpg|мини|Во Хонгконг се вози лево.]] [[Податотека:View_east_along_Sungang_East_Road_from_Renmin_North_Road,_Shenzhen,_China.jpg|мини|Во копнените делови на Кина се вози на десна страна.]] === Менување на страни === [[Податотека:Kungsgatan_1967.jpg|мини|Правецот во сообраќајот се менува од лево кон десно во [[Стокхолм]], [[Шведска]] на 3 септември 1967 година]] ==== Европа ==== Париската конвенција од 1920 година била влијателна во Европа, која советувала да се вози на десната страна на патот, со цел да се усогласи сообраќајот низ континентот со многу граници. Така било и покрај фактот дека СЛС сè уште бил широко распространет: на пример во 1915 година, СЛС бил воведен насекаде во [[Австроунгарија|Австроунгарското Царство]]. Меѓутоа, три години подоцна царството се поделило на неколку држави, и сите тие на крајот се смениле во СДС, особено кога нацистичка Германија [[го вовела СДС со речиси моментален ефект во Чехословачка]] во 1938-39 година. Во [[Шведска]] бил СЛС од околу 1734 до 1967 година, и покрај тоа што таа имала копнени граници со земјите со СДС, а околу 90 проценти од автомобилите возеле по левата страна (СЛС). Во 1955 година се одржал референдум, со големо мнозинство гласови против промена во СДС. Сепак, неколку години подоцна владата наредила промена, која започнала да се спроведува од 5 часот во неделата, на 3 септември 1967 година. Стапката на несреќи остро се намалила по промената, но наскоро се вратила на првобитното ниво. Денот бил познат како Dagen H („Денот- H“), а „H“ за Högertrafik („вистински сообраќај“). Кога [[Исланд]] се префрлил наредната година, тој ден бил познат како H-dagurinn, што повторно значело „Денот- H“. Во доцните 1960-ти, Британскиот оддел за транспорт сметал дека може да се префрлат на СДС, но го прогласил за небезбеден и премногу скап за веќе така изградена нација. Стандардите за изградба на патишта, особено за [[автопат]]иштата, овозможуваат асиметрично дизајнирани патни споеви, каде што лентите што се спојувааат и разминуваат се разликуваат по должина. ==== Азија и Тихиот Океан ==== Кина го усвоила СДС во 1946 година. [[Република Кина|Тајван]] истовремено се сменува во возење по десната страна. Хонгконг и Макао продолжуваат да бидат СЛС. И [[Северна Кореја]] и [[Јужна Кореја]] се префрлиле во СДС во септември 1945 година, по ослободувањето од Јапонија, која била поразена и им се предала на сојузниците. [[Мјанмар]] се префрлил на СДС во 1970 година. Во [[Самоа]], поранешната германска колонија, повеќе од еден век веќе бил СДС. Се префрлила на СЛС во 2009 година, како прва територија во речиси 30 години која се префрлила. Овој потег бил озаконет во 2008 година, со цел Самоа да ги користи поевтините возила со управувач од десната страна (СДС) - кои се подобро прилагодени за сообраќај по левата страна - увезени од Австралија, Нов Зеланд или Јапонија, и да се усогласат со другите земји од Јужниот Тихи Океан. Политичката партија, Народна партија, била формирана за да се обиде да протестира против промената, протестна група која започнала правен предизвик и просечно околу 18.000 луѓе присуствувале на демонстрациите против неа. Моторната индустрија, исто така, се спротивставила, бидејќи 14.000 возила од 18.000 возила во Самоа биле дизајнирани за СДС, а владата одбила да ги плати трошоците за префрлање. По неколку месеци на подготовка, преминувањето од десно во лево се случило во атмосфера на национална прослава. Немало пријавени инциденти. Во 05:50 по месно време, во понеделникот на 7 септември, радио-најавата го прекинала сообраќајот, а најавата во 6 часот наредила сообраќајот да се префрли на СЛС. Промената се совпаднала со порестриктивното спроведување на законите за брзини и носењето на појаси. Тој ден и следниот ден биле прогласени за државни празници, за да се намали сообраќајот. Промената вклучувала тридневна забрана за продажба на алкохол, додека полицијата поставила десетици контролни пунктови, предупредувајќи ги возачите да возат поспоро. На Филипините претежно бил СЛС, за време на [[Шпанскиот колонијален период|шпанскиот]] и [[Американскиот колонијален период|американскиот]] колонијален период, како и за време на ерата на Комонвелтот. За време на [[јапонската окупација]] Филипините останале на СЛС, исто така и поради тоа што јапонците барале да бидат на СЛС, но за време на [[Битката за Манила]] ослободителните американски сили ги возеле своите тенкови на десната страна за полесно олеснување на движењето. СДС бил формално финализиран со Извршниот налог бр. 34, потпишан од претседателот [[Серџо Осмења]] на 10 Март 1945 година. ==== Африка ==== Голем број несоседни поранешни британски колонии во [[Западна Африка]] првично возеле по СЛС и се префрлиле на СДС во раните 1970-ти за да совпаднат со околните земји. [[Сиера Леоне]] се префрлила на СДС во 1971 година, [[Нигерија]] во 1972, а [[Гана]] во 1974 година. Пред овој период [[Гамбија]], држава која е целосно содржана во СДС Сенегал, официјално се префрлила на СДС во 1965 година. Во [[Руанда]], поранешна белгиска колонија во централна Африка, е СДС, но размислува да се префрли на СЛС, за да ја доведе земјата во согласност со другите членови на Источноафриканската заедница (EAC). Истражувањето, спроведено во 2009 година, покажало дека 54% од жителите на Руанда сакале префрлање. Причините биле наведени во однос на намалените трошоци на возилата за СДС, наспроти верзиите за СЛС од истиот модел, полесното одржување и политичката корист од хармонизацијата на сообраќајните прописи со другите земји од EAC. Истата анкета, исто така, покажала дека автомобилите со СДС се 16 до 49% поевтини од нивните еквиваленти за СЛС. Во 2014 година, интерниот извештај на консултантите до Министерството за инфраструктура препорачал префрлање на СЛС. Во 2015 година, забраната за возила за СДС била укината; СДС камионите од соседните земји чинеле 1000 долари помалку од СЛС моделите увезени од Европа. == Безбедност == Во една студија, истражувачите заклучиле дека сообраќајот од левата страна може да биде побезбеден за постарите возачи, бидејќи луѓето се најчесто [[доминантни на десното око]] во споредба со левото око. Споредувајќи статистички податоци од несреќи помеѓу земјите што имаат СЛС или СДС, Лииминг заклучил дека СЛС е супериорен. Сепак, Вотсон го критикувал малиот број на примероци и ја отфрлил идејата.<ref name="watson">{{Наведена мрежна страница|last1=Watson|first1=Ian|title=The rule of the road, 1919-1986: A case study of standards change|url=http://www.ianwatson.org/rule_of_the_road.pdf|accessdate=30 November 2016}}</ref> == Менување страни на границите == [[Податотека:Drive-on-the-left-kent-1b.jpg|десно|мини|Сообраќаен знак во британската област [[Кент]] поставен на десната страна од патот.]] [[Податотека:Danish_motorcyclists_about_to_cross_the_border_between_Sweden_and_Norway_in_1934.png|десно|мини|Граничен премин помеѓу Шведска и Норвешка во 1934 година]] Иако многу СЛС јурисдикции има на островите, има случаи каде возилата можат да бидат возени од СЛС преку границата во СДС области. [[Виенската конвенција за патен сообраќај]] ја регулира употребата на странски регистрирани возила во 74 земји, кои ја ратификувале. Тајланд кој има СЛС има три СДС соседи: [[Камбоџа]], [[Лаос]], [[Мјанмар]]. Повеќето од нејзините граници користат едноставен семафор за да го направат префрлањето, но има исто така и клучки кои овозможуваат префрлање, притоа задржувајќи го континуираниот проток на сообраќајот. Постојат четири гранични премини меѓу Хонгконг и Кина. Во 2006 година, дневниот просечен број на патувања со возила, снимени на Лок Ма Чау, изнесувал 31.100. Следниот најголем е [[Ман Кам То]], каде што нема систем за префрлање, а граничните патишта од страна на копното [[Венџинду]] се пресекуваат како еднонасочни улици со главен пат. [[Мост Такуту|Мостот Такуту]] (кој ги поврзува СЛС Гвајана и СДС Бразил) е единствената граница во Америка каде сообраќајот се менува. Иако Обединетото Кралство е одвоено од [[континентална Европа]] со [[Ламанш|Англискиот канал]], нивото на сообраќај преку каналот е многу високо; само тунелот под каналот пренесува 3,5 милиони возила годишно, по железница, помеѓу Обединетото Кралство и Франција. == Конфигурација на патничките возила == === Позиција за седење на возачот === [[Податотека:Bolivia_Yunga_Road.jpg|десно|мини|Во Боливија се вози СДС, со исклучок на [[патот Јунгас]] каде е СЛС за да им помогне на возачите да си ги видат надворешните тркала.]] Кај СДС јурисдикциите, возилата се конфигурирани за СЛС, а возачот седи на левата страна. Кај СДС јурисдикциите, важи обратното. Страната на возачот, страната што е најблиску до центарот на патот, понекогаш се нарекува далечна страна, додека страната на совозачот, страната која е најблиску до страната на патот, понекогаш се нарекува и блиска страна. Историски гледано, имало помала доследност во односот помеѓу позицијата на возачот и страната на одвивање на сообраќајот. Повеќето американски автомобили произведени пред 1910 година биле наменети за СДС. Во 1908 година [[Хенри Форд]] го стандардизирал [[Форд Автомобил|Моделот Т]] како ВЛС (Возач од левата страна) во СДС Америка, тврдејќи дека со ВДС (Возач од десната страна) и СДС, патникот бил должен да „излезе на улица и да шета околу автомобилот“ и дека кај тие со волан од левата страна, возачот „е во можност да ги види дури и тркалата на другиот автомобил и лесно ја избегнува опасноста“. До 1915 година другите производители го следеле водството на Форд, поради популарноста на моделот Т. Во специјализирани случаи, возачот ќе седи на блиската страна, или на страната на тротоарот. Примерите вклучуваат: * Каде што на возачот му треба добар поглед на блиската страна, на пр. улични чистачи или возила што се движат по нестабилни рабови на патот;<ref>[http://www.lhdspecialist.com/location_of_the_steering_wheel.php LHD Specialist: Location of the Steering Wheel] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110921030931/http://www.lhdspecialist.com/location_of_the_steering_wheel.php|date=21 September 2011}}</ref> * Онаму каде што е попогодно за возачот да биде на блиската страна, како на пр. испорака на возила. Груман ЛЛВ поштенскиот дистрибутер, широко користи ВДС конфигурации во СДС Северна Америка. Некои Unimogs се дизајнирани да се префрлат помеѓу ВЛС и ВДС за да им дозволат на операторите да работат на поповолната страна на камионот. Општо земено, конвенцијата е да се монтира мотоцикл на левата страна, а ударните штандовите обично се на левата страна, што го прави попрактично да се монтира на побезбедната страна на тротоарот, како што е случајот со СЛС. Некои [[јурисдикции]] забрануваат поставување на приколка на подалечната страна на мотоциклот. === Фарови и друга опрема за осветлување === [[Податотека:Low_beam_light_pattern_for_right-hand_traffic.svg|лево|мини|Поглед од птичја перспектива на [[средни светла|средните светла]] на автомобилите од десна страна, со долг дострел на десната страна и скратено на левата за да не им пречи на возачите што доаѓаат од спротивната страна.]] Повеќето предни средни светла даваат асиметрична светлина, која е погодна за користење само на едната страна од патот. Фаровите со средно светло, во СЛС јурисдикциите, најголем дел од светлината ја фрлаат напред и во лево; оние за СДС најголем дел од своето светло фрлаат напред и во десно, со што се осветлуваат пречките и сообраќајните знаци, а го минимизираат отсјајот од сообраќајот кој доаѓа во пресрет. Во Европа, фаровите одобрени за употреба од едната страна од патот, мораат да бидат прилагодливи, за да обезбедат соодветно осветлување со контролиран отсјај, за привремено возење на другата страна од патот. Ова може да се постигне со поставување на маскирни ленти или призматични леќи на дел од објективот, или со поместување на целата или на дел од оптичката светилка на фарот, така да целиот или дел од зракот се префрла, а  асиметричниот дел се затвора. Некои видови на [[Фарови од проекторски тип|фаровите од проекторски тип]] можат да бидат целосно прилагодени за да произведат соодветен зрак за СЛС или СДС, со поместување на рачка или друг подвижен елемент, во или на склопот од светилки. Некои возила автоматски ги прилагодуваат предните фарови, кога [[ГПС]] уредот на возилото ќе детектира дека возилото се преместило од СЛС во СДС и обратно. Бидејќи црните ленти и лепливите призматични леќи ги намалуваат безбедносните перформанси на предните фарови, повеќето земји бараат, сите возила што се регистрирани или се користат на трајна или полутрајна основа во земјата, бидат опремени со фарови дизајнирани за правилна сообраќајна насока. Без приклучени странични возила, мотоциклите, [[Скутер|моторните скутери]], [[мопед]]ите и [[велосипед]]ите се речиси симетрични, со нивните управувачи во центарот. Меѓутоа, мотоциклите често се опремени со автомобилски типови на асиметрични фарови, кои исто така бараат приспособувања или замена, кога се доведуваат во земја со спротивна сообраќајна насока на возење. [[Податотека:Dagen_H_Headlamp.jpg|десно|мини|Главно светло продадено не долго пред промената од лево кон десно на Денот Х.]] ==== Задни светла за магла ==== Во [[Европска Унија|Европската Унија]], возилата мораат да бидат опремени со едно или [[две црвени задни светла за магла]]. Единечното задно светло за магла треба да биде сместено помеѓу надолжната централна линија на возилото и надворешната страна од возачката страна на возилото. === Разлики во тестовите за кршење (краш тест) === Австралиски извор за вести објавил дека некои автомобили со ВДС увезени во таа земја, помалку добро ги поминуваат краш тестовите за несреќи отколку верзиите со ВЛС, иако причината е непозната, а може да се должи на разликите во методологијата за тестирање. == Светска дистрибуција по држави == Од 193 земји моментално признаени од ОН (и непризнаената Палестина), 140 користат СДС и 54 користат СЛС. {| class="wikitable sortable" !Држава ! Страна на возење !Промена на страна !Двостран железнички сообраќај !Забелешки |- |[[Авганистан]] |СДС | | СДС/СЛС |Имал СЛС до 1950-тите, во согласност со соседниот Британски Раџ, а подоцна [[Пакистан]]. |- |[[Албанија]] |СДС | |СДС | |- |[[Алжир]] |СДС | | СДС | |- |[[Андора]] |СДС | | | |- |[[Ангола]] |СДС | 1928 | | |- |[[Антигва и Барбуда]] |СЛС | | | |- |[[Аргентина]] |СДС | 10 јуни 1945 | СЛС |Јубилејот на 10 јуни сè уште се разгледува секоја година како Día de la Seguridad Vial (ден за безбедност на патиштата). Premetro и Metrotranvía Mendoza користат СДС. |- |[[Ерменија]] |СДС | | СДС | |- |[[Австралија]] |СЛС | | СЛС |Комонвелт. Ги вклучува Божиќните Острови, Кокосовите Острови, Островот Норфолк. |- |[[Австрија]] |СДС |1921–1938 | СДС<ref>[https://books.google.co.uk/books?id=tYkoAAAAMAAJ&q=%22Austria+itself+was+something+of+a+curiosity.%22&dq=%22Austria+itself+was+something+of+a+curiosity.%22&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjbqaqv2rnWAhWJbrwKHdZoC-cQ6AEIKDAA ''New Scientist''], Volume 112, IPC Magazines, 1986, page 18</ref> |Првично СЛС, како и повеќето од поранешна Австроунгарија. Префрлени страни во 1921 во Предарлска, 1930 во Северниот Тирол, 1935 во Карантанија и Источен Тирол, а во 1938 година во остатокот од земјата. |- |[[Азербејџан]] |СДС | | СДС | |- |[[Бахами]] |СЛС | | |На Бахамите возилата со ВЛС се чести, поради увозот на користени автомобили од САД. |- |[[Бахреин]] |СДС | 1967 | |британски протекторат. Се префрлил на иста страна како соседите. |- |[[Бангладеш]] |СЛС | | СЛС | |- |[[Барбадос]] |СЛС | | | |- |[[Белгија]] |СДС | 1899 | СЛС |Метрото во Брисел е номинално со СДС, а со СЛС на кружната линијата западно од портата Хале. Ова било направено за да се овозможи еднонасочните возила ги користат островските платформи. |- |[[Белорусија]] |СДС | | СДС | |- |[[Белиз]] |СДС | 1961<ref name="kincaid">{{Наведена книга|last=Kincaid|first=Peter|authorlink=|title=The Rule of the Road: An International Guide to History and Practice|publisher=Greenwood Press|date=December 1986|location=|pages=50, 86–88, 99–100, 121–122, 198–202|url=|doi=|id=|isbn=0-313-25249-1}}</ref> | |Поранешна британска колонија. Се префрлил на иста страна како соседите. |- |[[Бенин]] |СДС | | | |- |[[Бутан]] |СЛС | | |Под британска заштита пред 1949 година. |- |[[Боливија]] |СДС | | | |- |[[Боцвана]] |СЛС | | | |- |[[Бразил]] |СДС | 1928<ref name="chartsbin">{{Наведена мрежна страница|title=Worldwide Driving Orientation by Country|url=http://chartsbin.com/view/edr|accessdate=13 December 2016|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225111225/http://chartsbin.com/view/edr}}</ref> | СДС |Португалската колонија до почетокот на 19 век, со СЛС и задржан по независноста, повеќето држави префрлено во СДС во 1928 како Португалија. Додека некои области во денешен Бразил порано припаѓале на Боливија, веќе биле со СДС. |- |[[Брунеј]] |СЛС | | | |- |[[Босна и Херцеговина|БиХ]] |СДС | 1918 | СДС<ref>https://www.youtube.com/watch?v=RqL4Ky7ebRQ</ref> |Сменила страни по падот на Австроунгарија. |- |[[Бугарија]] |СДС | | СДС | |- |[[Буркина Фасо]] |СДС | | | |- |[[Бурунди]] |СДС | | |Се префрла на СЛС во согласност со соседите Танзанија, Кенија и Уганда. |- |[[Камбоџа]] |СДС | | |СДС бил имплементиран додека била дел од Француска Индокина. Автомобилите со ВДС, многу од нив биле шверцувани од Тајланд, биле забранети од 2001 година, иако тие учествувале со 80% од возилата во земјата. |- |[[Камерун]] |СДС | 1961 | | |- |[[Канада]] |СДС | 1920-ти | СДС |Териториите кои се сега во Канада отсекогаш биле со СДС, со исклучок на Британска Колумбија, која се префрлила во СДС во фази од 1920 до 1923 година и Њу Брунсвик, Нова Шкотска и Островот Принц Едвард, кои се промениле во 1922, 1923 и 1924 година, соодветно. Њуфаундленд и Лабрадор се префрлиле во СДС во 1947 година, додека сè уште владеела Британската Империја, две години пред да се приклучат кон Канада. |- |[[Зелен ’Рт|Капе Верде]] |СДС | 1928 | | |- |[[Централноафриканска Република]] |СДС | | | |- |[[Чад]] |СДС | | | |- |[[Чиле]] |СДС | 1920-ти | СЛС |Метрото Сантјаго користи СДС. |- |[[Народна Република Кина|Кина]] |СДС | 1946 | СДС/СЛС |Некое време, северните провинции биле со СДС поради американското влијание, додека јужните провинции биле со СЛС поради британско влијание. СЛС бил унифициран во 1930-тите. Хонгконг и Макао се со СЛС поради нивното колонијално наследство. Повеќето метро системи користат СДС, освен Хонгконг MTR и Макао LRT. |- |[[Колумбија]] |СДС | | СДС | |- |[[Комори]] |СДС | | | |- |[[Република Конго|Конго]] |СДС | | | |- |[[Демократска Република Конго|ДР Конго]] |СДС | | | |- |[[Костарика]] |СДС | | | |- |[[Брег на Слоновата Коска|Брегот на Слоновата Коска]] |СДС | | | |- |[[Хрватска]] |СДС | | СДС |Истра и Далмација биле со СДС, додека Хрватска и Славонија била со СЛС кога Хрватска била дел од Австроунгарија. Регионите со СЛС се префрлиле во СДС при приклучувањето кон Кралството Југославија. |- |[[Куба]] |СДС | | | |- |[[Кипар]] |СЛС | | |Некогашна британска колонија. |- |[[Чешка]] |СДС | 1939 | СДС |Била со СЛС, како и повеќето од поранешна Австроунгарија, се префрлила за време на германската окупација на Чехословачка. |- |[[Данска]] |СДС | | СДС<ref name="DEN3">{{Наведена мрежна страница|url=http://videnskab.dk/videnskabdk/los-mysteriet-hvorfor-korer-nogle-lande-i-hojre-side-af-vejen-og-andre-i-venstre|title=;Hvorfor kører nogle lande i højre side? (Why do some countries drive on the right side?)|publisher=videnskab.dk|accessdate=31 Aug 2014}}</ref> |Ги вклучува Фарските Острови и Гренланд. |- |[[Џибути]] |СДС | | | |- |[[Доминика]] | СДС | | |Некогашна британска колонија. |- |[[Доминиканска Република]] |СДС | | | |- |[[Источен Тимор]] |СЛС | 1976 | |Изворно со СЛС, како и неговата колонијална сила Португалија. Се префрлил во СДС со Португалија во 1928 година. Под индонезиската окупација Источен Тимор, се префрлил назад во СЛС во 1976 година. |- |[[Еквадор]] |СДС | | СЛС |Квито метрото и Куенка трамвајскиот систем ќе користат СДС. |- |[[Египет]] |СДС | | СЛС |Патните возила се со СДС поради француското влијание, но железничкиот систем бил изграден од британски компании. |- |[[Ел Салвадор]] |СДС | | | |- |[[Екваторска Гвинеја]] |СДС | | | |- |[[Еритреја]] |СДС | 1964 | | |- |[[Естонија]] |СДС | | СДС | |- |[[Етиопија]] |СДС | 1964 | СЛС |Адис Абеба Лесната железница е со СДС. |- |[[Фиџи]] |СЛС | | | |- |[[Финска]] |СДС | 1858 | СДС/СЛС |Претходно управувана како дел од Шведска со СЛС, префрлена во СДС како Големото Кнежевство Финска со руски указ. Повеќето железнички линии во Хелсинки се со СЛС, но Метрото Хелсинки е со СДС. |- |[[Франција]] |СДС | 1792 | СЛС<ref name="Jan 1 1541, p.16">[https://books.google.com/books?id=qfak8nsMNGIC&pg=PA16&lpg=PA16#v=onepage&q&f=false 'Left is right on the road']{{Мртва_врска|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Mick Hamer ''New Scientist'', 25 December 1986 – 1 January 1987 No 1540/1541, p.16.</ref>/СДС |Ги вклучува Француска Полинезија, Нова Каледонија, Сент Пјер и Микелон, Валис и Футуна, Француска Гвајана, Реинион, Св. Бартелеми, Колективитетот на Свети Мартин, Гваделуп, Мајот. Железниците во Алзас и Мозел се со СДС, како поранешен дел од Германското Царство. CDGVAL користи СДС. Повеќето метро системи користат СДС, освен метрото во Лион. |- |[[Габон]] |СДС | | | |- |[[Гамбија]] |СДС | 1965<ref name="TBD Gambia">[https://books.google.co.uk/books?id=22wMAQAAIAAJ&dq=gambia+drive+right+1965&focus=searchwithinvolume&q=%22drive+on+the+right%22 ''Tourist and Business Directory - The Gambia''], 1969, page 19</ref> | | |- |[[Грузија]] |СДС | | СДС |Околу 40% од возилата во Грузија се со ВДС поради ниската цена на користени автомобили од Јапонија. Рудникот Батуми користи СЛС. |- |[[Германија]] |СДС | |СДС | |- |[[Гана]] |СДС | 1974<ref>[https://books.google.co.uk/books?id=UyCl5iWBSzwC&lpg=PA5&dq=ghana%20drive%20right%201974&pg=PA5#v=onepage&q=ghana%20drive%20right%201974&f=true ''Daily Graphic''], Issue 7526, December 21 1974, page 9</ref> | |Поранешна британска колонија. Кога се префрла на СДС, слоганот на јазикот Twi бил „Нифа, нифа енан“ или „Десно, десно, четврто“. |- |[[Грција]] |СДС | | СДС | |- | [[Гренада]] |СЛС | | | |- |[[Гватемала]] |СДС | | | |- |[[Гвинеја]] |СДС | | | |- |[[Гвинеја-Бисао|Гвинеја Бисао]] |СДС | 1928 | | |- | [[Гвајана]] |СЛС | | | |- |[[Хаити]] |СДС | | | |- |[[Хондурас]] |СДС | | | |- |[[Унгарија]] |СДС | 1941 | СДС |Изворно со СЛС, како и повеќето од Австроунгарија. |- |[[Исланд]] |СДС | 1968 | |Денот на префрлањето бил познат како H-dagurinn. Повеќето патнички возила веќе биле со ВЛС. |- |[[Иран]] |СДС | | СДС | |- |[[Ирак]] |СДС | | СЛС | |- |[[Индија]] |СЛС | |СЛС |Некогашна британска колонија. |- |[[Индонезија]] |СЛС | |СДС<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=1gL4CFLWb84|title=indonesia train compilation|first=|last=hadi anto|date=26 July 2016|publisher=|via=YouTube}}</ref> |Патиштата биле изградени од страна на Британците, но железниците се со СДС поради влијанието на Холандија. Џакарта MRT исто така ќе користи СДС. |- |[[Ирска]] |СЛС | | СЛС |Дел од Обединетото Кралство до 1922 година. |- |[[Израел]] |СДС | | СЛС |Лесното метро во Ерусалим користи СДС. |- |[[Италија]] |СДС | 1920-ти | СЛС |До 1927 во селата бил со СДС, додека во градовите бил со СЛС. Рим се префрлил во СДС во 1924, а Милано во 1926 година. Алфа Ромео и Ланча не произведувале автомобили со ВЛС дури до 1950 и 1953 година соодветно, бидејќи многу возачи го фаворизирале ВДС изгледот дури и при СДС, бидејќи ова му овозможувало на возачот појасен поглед на работ од патот во планинските региони во време кога многу такви патишта немале бариери или ѕидови. Метро системите во Бреша, Џенова, Милано и Торино користат СДС, како и сите трамвајски системи. |- |[[Јамајка]] |СЛС | | | |- |[[Јапонија]] |СЛС | | СЛС |Окинава од периодот по Втората светска војна била управувана од страна на Граѓанската администрација на САД од островите Рјукју и била со СДС. Била вратена на Јапонија во 1972 година, но не се вратила назад во СЛС сè до 1978 година. Операцијата за префрлање била позната како 730 (Нана-Сан-Мару, што значи Нана (7) -Сан (3) -Мару (0)). Окинава е едно од неколкуте места што се смениле од СДС во СЛС кон крајот на 20 век. Hakone Ropeway користи СДС. |- |[[Јордан]] |СДС | | |СДС, и покрај Мандатот за Палестина и Меморандумот од Трансјордан бил под британска власт до 1946 година. |- |[[Казахстан]] |СДС | | СДС | |- |[[Кенија]] |СЛС | | |Британската колонија сè до 1963 година. |- |[[Кирибати]] |СЛС | | | |- |[[Северна Кореја]] |СДС | 1946 | СЛС/СДС |Кореја била со СЛС поради влијанието на Јапонија во 1900-тите. Се префрлила во СДС под советска и американска окупација по 1945 година. Метро системот  во Пјонгјанг користи мешавина од СДС и СЛС. |- |[[Јужна Кореја]] |СДС | 1946 | СЛС/СДС |Кореја била со СЛС поради влијанието на Јапонија во 1900-тите. Се префрлила во СДС под советска и американска окупација по 1945 година. Повеќето метро системи во Јужна Кореја користат СДС (исклучоците ги вклучуваат линиите 1 и 4 од Сеул Метрополитен метрото, линијата Бунданг и линијата Шинбунданг). |- |[[Кувајт]] |СДС | | | |- |[[Киргистан]] |СДС | | СДС |Поранешен дел од Советскиот Сојуз со СДС. Во 2012 година, над 20.000 евтини користени автомобили со ВДС биле увезени од Јапонија. |- |[[Лаос]] |СДС | | СЛС |СДС бил имплементиран додека бил дел од Француска Индокина. |- |[[Латвија|Летонија]] |СДС | | СДС | |- |[[Либан]] |СДС | | |Поранешен француски мандат. |- |[[Лесото]] |СЛС | | | |- |[[Либерија]] |СДС | | | |- |[[Либија]] |СДС | | | |- |[[Лихтенштајн]] |СДС | | СДС | |- |[[Литванија]] |СДС | | СДС | |- |[[Луксембург]] |СДС | | СДС | |- |[[Македонија]] |СДС | | СДС | |- |[[Мадагаскар]] |СДС | | | |- |[[Малави]] |СЛС | | | |- |[[Малезија]] |СЛС | | СЛС |Поранешна британска колонија. |- |[[Малдиви]] |СЛС | | | |- |[[Мали]] |СДС | | | |- |[[Малта]] |СЛС | | |Британска колонија до 1964 година. |- | [[Маршалски Острови]] |СДС | | | |- |[[Мавританија]] |СДС | | |Рударските патишта помеѓу Фдерик и Зоуерат се со СЛС. |- |[[Маврициус]] |СЛС | | |Поранешна британска колонија. Островска нација. |- |[[Мексико]] |СДС | | СДС | |- |[[Микронезија]] |СДС | | | |- |[[Молдавија]] |СДС | | СДС | |- |[[Монако]] |СДС | | СЛС | |- |[[Монголија]] |СДС | | СДС | |- |[[Црна Гора]] |СДС | | СДС | |- |[[Мароко]] |СДС | | СДС | |- |[[Мозамбик]] |СЛС | | СЛС | |- |[[Мјанмар]] |СДС | 1970 | СЛС |Поголем дел од инфраструктурата сè уште е насочена кон СЛС, повеќето автомобили биле во претходна сопственост на ВДС, увезени од Јапонија. |- |[[Холандија]] |СДС | 1906<ref name="NED">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.volkskrant.nl/economie/de-claim-links-rijden~a358071/|title=De Claim links rijden|first=|website=|publisher=Volkskrant.nl|language=nl|author=Peter van Ammelrooy|accessdate=2014-05-14}}</ref> | СДС |Ротердам бил со СЛС до 1917 година. Ги вклучува Курасао, Синт Маартен и Аруба. |- |[[Намибија]] |СЛС | 1918 | |Со СДС како германска колонија. Откако Јужна Африка ја окупирала Германија, Југозападна Африка за време на Првата светска војна, се префрлила на СЛС. Југозападна Африка била ставена под мандат на Јужна Африка од Лигата на народите, а новото правило предност е основано со закон. |- |[[Науру]] |СЛС | 1918 | | |- |[[Непал]] |СЛС | | | |- |[[Нов Зеланд]] |СЛС | | СЛС |Ги вклучува териториите Ниуе и Островите Кук. |- |[[Никарагва]] |СДС | | | |- |[[Нигер]] |СДС | | | |- |[[Нигерија]] |СДС | 1972<ref>[https://books.google.co.uk/books?id=S8LiAAAAMAAJ&q=%22April+2,+1972,+Nigeria+will+cease+to+drive+on+the+left+and,+like+most+of+her+neighbours,+drive+on+the+right%22&dq=%22April+2,+1972,+Nigeria+will+cease+to+drive+on+the+left+and,+like+most+of+her+neighbours,+drive+on+the+right%22&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiRjcKJ36bZAhVFPsAKHbZjCyMQ6AEIKTAA ''Africa''], Issues 6-10, Africa Journal, Limited, 1972, page 32</ref> | СЛС |Поранешна британска колонија. Се префрлила во СДС, бидејќи е опкружена со поранешни француски колонии со СДС. |- |[[Норвешка]] |СДС | | СДС | |- |[[Оман]] |СДС | | |Не е членка на Виенската конвенција за патен сообраќај и ги забранува сите странски регистарски возила со ВДС. |- |[[Палау]] |СДС | | СДС | |- |[[Палестина]] |СДС | | | |- |[[Пакистан]] |СЛС | | СЛС | |- |[[Панама]] |СДС |1943<ref>[http://archives.chicagotribune.com/1943/04/25/page/10/article/panama-shifts-to-right-handed-driving-of-cars Panama Shifts To Right Handed Driving Of Cars] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170111081559/http://archives.chicagotribune.com/1943/04/25/page/10/article/panama-shifts-to-right-handed-driving-of-cars |date=2017-01-11 }}, ''[[Chicago Tribune]]'', April 25, 1943</ref> |СДС | |- |[[Папуа Нова Гвинеја]] |СЛС | | | |- |[[Парагвај]] |СДС | 1945<ref>[http://www.abc.com.py/edicion-impresa/suplementos/abc-revista/enterese-1219611.html De izquierda a derecha], ''[[ABC Color]]'', 2 March 2014</ref> | | |- | [[Перу]] |СДС | | СЛС | |- | [[Филипини]] |СДС | 1946<ref name="E.O. 34 1945">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.officialgazette.gov.ph/1945/03/10/executive-order-no-34-s-1945/|title=Executive Order No. 34, s. 1945|work=www.officialgazzete.gov.ph|accessdate=2018-03-19|archive-date=2020-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20201109032955/http://www.officialgazette.gov.ph/1945/03/10/executive-order-no-34-s-1945/|url-status=dead}}</ref> | СДС |Била со СЛС за време на шпанскиот и американскиот колонијален период. Се префрлиле во СДС за време на Битката кај Манила во 1945 година. |- |[[Полска]] |СДС | | СДС |Делови од Полска кои припаѓале на Германското Царство и Руската Империја биле со СДС. Деловите кои биле дел од Австроунгарија биле со СЛС и се префрлиле во СДС во 1920-тите. |- |[[Португалија|Португал]] |СДС | 1928 | СЛС |Колониите Гоа, Макао и Мозамбик, кои имале копнени граници со земјите со СЛС, не се префрлиле и продолжиле да возат лево. Метрото Порто користи СДС. |- |[[Катар]] |СДС | | | |- |[[Романија]] |СДС | | СДС |Трансилванија била со СЛС како и повеќето од поранешна Австроунгарија, додека Влашка и Молдавија веќе биле со СДС. |- |[[Русија]] |СДС | | СДС |Во далечниот исток на Русија возилата со ВДС се чести, поради увозот на користени автомобили од блиската Јапонија. Железничка линија помеѓу Москва и Рјазањ е со СЛС. Линијата Сормовскаја во Метрото на Нижни Новгород исто така го користи СЛС. |- |[[Руанда]] |СДС | | |Поранешен белгиски мандат. Се смета дека се префрла на СЛС како и нејзините соседи Танзанија, Кенија и Уганда. |- |[[Свети Кристофер и Невис]] |СЛС | | | |- |[[Света Луција]] |СЛС | | | |- |[[Свети Винцент и Гренадини]] |СЛС | | | |- |[[Самоа]] |СЛС | 2009 | |Се префрлила во СЛС, за да овозможи увоз на поевтини автомобили од Австралија, Нов Зеланд и Јапонија. |- |[[Сан Марино]] |СДС | | | |- |[[Саун Томе и Принсип]] |СДС | 1928 | | |- |[[Саудиска Арабија]] |СДС | | СЛС |Метрото Мака и метрото Ријад се со СДС. |- |[[Сенегал]] |СДС | | | |- |[[Србија]] |СДС | | СДС |Војводина била со СЛС додека била дел од Австроунгарија. |- |[[Сејшели]] |СЛС | | | |- |[[Сиера Леоне]] |СДС | 1971<ref>[https://books.google.com/books?id=F80CAAAAMAAJ&q=Sierra+Leone++right-hand+traffic+on+1+March+1971.&dq=Sierra+Leone++right-hand+traffic+on+1+March+1971.&hl=en&sa=X&ei=4hFRVbmVEojA7AbvxoGgCA&ved=0CD8Q6AEwBw ''The Rising Sun: A History of the All People's Congress Party of Sierra Leone''], A.P.C. Secretariat, 1982, page 396</ref> | |Увозот на возила со ВДС бил забранет во 2013 година. |- |[[Сингапур]] |СЛС | | СЛС |Поранешна британска колонија. |- |[[Словачка]] |СДС | 1939–41 | СДС |Била со СЛС, како и повеќето од поранешната Австроунгарија. Се префрлила во СДС кога станала клиентска држава на нацистичка Германија. |- |[[Словенија]] |СДС | | СЛС |Била со СЛС, како и повеќето од Австроунгарија. Се префрлила во СДС за да се обедини со Хрватска и Славонија, Далмација, Босна и Херцеговина, Србија и Црна Гора, за да се формира Кралството на Срби, Хрвати и Словенци. |- |[[Соломони]] |СЛС | | | |- |[[Сомалија]] |СДС | 1968<ref name="Tsvsati">{{Наведена мрежна страница|title=Somalia – Visa service and travel information|url=http://www.travcour.com/g_page.php?pageid=619&Pagetitle=Somalia|publisher=Travcour|accessdate=22 August 2013|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225111141/https://www.travcour.com/page/visa-applications/somalia.php}}</ref> | | |- |[[Јужноафриканска Република|Јужна Африка]] |СЛС | | СЛС |Поранешна британска колонија. |- |[[Јужен Судан]] |СДС | 1973 | |Бил со СЛС, за време на периодот на британското колонијално владеење. Се разделил од Судан во 2011 година, откако поголемиот дел од населението  гласал за независност. |- |[[Шпанија]] |СДС | 1924 | СДС |До 1920-тите Барселона била со СДС, а Мадрид бил со СЛС до 1924 година. Метро системите во Мадрид и Билбао користат СЛС. |- | [[Шри Ланка]] |СЛС | | СЛС |Поранешна британска колонија. |- |[[Судан]] |СДС | 1973 | |Поранешна британска колонија. |- |[[Суринам]] |СЛС | | | |- |[[Свазиленд]] |СЛС | | | |- |[[Шведска]] |СДС | 1967 3 September | СЛС |Денот на префрлањето бил познат како Dagen H. Повеќето патнички автомобили веќе биле со ВЛС. Трамвајските системи во Гетеборг (освен краток дел), Норшепинг и Стокхолм се со СДС. Железницата во Малме користи СДС поради поврзувањето со Данска. |- |[[Швајцарија]] |СДС | | СЛС |Трамвајскиот систем во Цирих и метрото во Лозана користат СДС. |- |[[Сирија]] |СДС | | | |- |[[Република Кина|Тајван]] |СДС | 1946 |СЛС |Бил со СЛС за време на периодот на јапонската власт. Владата на Република Кина го префрлила Тајван во СДС во 1946, заедно со остатокот од Кина. Повеќето метро системи користат СДС. |- |[[Таџикистан]] |СДС | | СДС | |- |[[Танзанија]] |СЛС | | | |- |[[Тајланд]] |СЛС | | СЛС |Една од неколкуте земји со СЛС, а не е поранешна британска колонија. Дели долга копнена граница со Лаос кој е со СДС и Камбоџа. |- |[[Того]] |СДС | | | |- |[[Тонга]] |СЛС | | | |- |[[Тринидад и Тобаго]] |СЛС | | |Поранешна британска колонија. |- |[[Тунис]] |СДС | | СЛС |Францускиот СДС бил наметнат во францускиот протекторат Тунис од 1881 година. |- |[[Турција]] |СДС | | СДС | |- |[[Туркменистан]] |СДС | | СДС | |- |[[Тувалу]] |СЛС | | | |- |[[Уганда]] |СЛС | | | |- |[[Украина]] |СДС | 1922<ref name="Komunikacja.krakow.eurocity.pl">{{Наведена мрежна страница|url=http://komunikacja.krakow.eurocity.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=412&Itemid=226|title=Krakowska Komunikacja Miejska – autobusy, tramwaje i krakowskie inwestycje drogowe – History of the Cracow tram network|publisher=Komunikacja.krakow.eurocity.pl|date=28 November 1982|accessdate=11 May 2009|archive-date=2011-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20110819132405/http://komunikacja.krakow.eurocity.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=412&Itemid=226}}</ref> | СДС |Западна Украина била со СЛС, како и повеќето од поранешна Австроунгарија. Карпатската Рутенија останала со СЛС, како дел од Чехословачка, пред да се префрли како дел од Унгарија во 1941 година. Остатокот од Украина, откако бил дел од Руската Империја, веќе возел по десната страна. Некои делови на Кривји Рих Метротрам користат СЛС, поради тоа што трамваите имаат врати само на десната страна, што го прави невозможно да се користи во СДС на станици со островски платформи. |- |[[Обединети Арапски Емирати|ОАЕ]] |СДС | | СДС | |- |[[Обединето Кралство|Велика Британија]] | СЛС<br /> {{small|(Велика Британија)}}<br /> СДС<br /> {{small|(Гибралтар)}} |1929 <br /> {{small|(во Гибралтар)}} | СЛС |Ги вклучува кралските депанданси и прекуморски територии: Ман, Гернси, Џерси, Ангвила, Бермуди, Британски Девствени Острови, Кајмански Острови, Фолкландски Острови, Монтсерат, Питкерн, Турк и Кајкос, Света Елена, Вознесение, Тристан да Кунха, сите се со СЛС. Гибралтар бил со СДС од 1929 година поради својата копнена граница со Шпанија. Каналските Острови (Џерси и Гернзи) возеле на десната страна, под германска окупација, сè до нивното ослободување во 1945 година. На Фолкландските Острови слично се возело на десна страна, за време на нивната окупација од страна на Аргентина во 1982 година. Системот PRT на Лондонскиот терминал 5 на Хитроу користи СДС. |- |[[Соединети Американски Држави|САД]] | СДС<br /> СЛС<br /> {{small|(Американски Девствени Острови)}} | | СДС/СЛС<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://brianlucas.ca/roadside/#trains|title=Which side of the road do they drive on?|website=brianlucas.ca}}</ref> |Ги вклучува Американска Самоа, Гуам, Северните Маријански Острови, Порторико, Американските Девствени Острови, кои се со СЛС, како и голем дел од Карибите. |- |[[Уругвај]] |СДС | 1945<ref name="Autoblog">[http://www.autoblog.com.uy/2015/08/el-dia-en-que-el-rio-de-la-plata-dejo.html El día en que el Río de la Plata dejó de manejar por la izquierda], Autoblog, 25 August 2015</ref> | СЛС |Се стекнал со СЛС во 1918 година, но како и во некои други земји во Јужна Америка, се префрлил на СДС на 2 септември 1945 година. До 30 септември била забележано ограничување на брзината од 30&nbsp;км/ч (19&nbsp;mph) заради безбедност. |- |[[Узбекистан]] |СДС | | СДС | |- |[[Вануату]] |СДС | | | |- |[[Венецуела]] |СДС | | СЛС |Метрото Каракас користи СДС. |- |[[Виетнам]] |СДС | | СЛС |Се стекнал со СДС како Француска Индокина. |- |[[Јемен]] |СДС | 1977<ref name="kincaid" /> | |Јужен Јемен, порано британската колонија Аден, се префрлил во СДС во 1977 година. Била издадена серија од поштенски марки за одбележување на настанот. Северен Јемен веќе бил со СДС. |- |[[Замбија]] |СЛС | | | |- |[[Зимбабве]] |СЛС | | СЛС |Поранешна британска колонија. Во 2010 година владата се обидела да ги забрани возилата со ВДС. |} == Сообраќајни правила == [[Податотека:Left-hand_traffic.svg|лево|мини|150x150пкс|СЛС]] [[Податотека:Right-hand_traffic.svg|десно|мини|150x150пкс|СДС]] {| class="wikitable" ! !СЛС !СДС |- |Освен ако не претекнуваш остани |Лево |Десно |- |Во кружен тек сообраќајот ротира |во насока на стрелките на часовникот |во насока спротивна од стрелките на часовникот |- |Сообраќајот во пресрет доаѓа од |Десно |Лево |- |Сообраќајот мора да го пропушти сообраќајот во пресрет кога врти |Десно |Лево |- |Повеќето сообраќајни знаци се наоѓаат на |Лево |Десно |- |Пешаците кога поминуваат двонасочна улица гледаат за сообраќај најпрво од нивната |Десно |Лево |- |Две коловозни ленти на автопат |Лево |Десно |- |По застанување на црвено светло дозволено е да свртиш |Лево |Десно |} == Железнички сообраќај == [[Податотека:Rail left right side Map of Europe.svg|мини|200x200пкс|{{легенда|#003399|Возовите возат десно}}{{легенда|#ffd617|Возовите возат лево}}]] Неколку држави во Европа имаат СДС за патишта, но СЛС за возови. Франција претежно има СЛС за возови, освен во Алзас-Лорен, источната француска територија која припаѓала на Германија, во поголемиот дел од својата историја. == Галерија == <gallery> Податотека:Gibraltar-LookLeft-right-hand traffic.jpg|Гибралтар бил СДС (од 1929). Податотека:Drive on left in australia.jpg|Знак кој го потсетува возачот да се движи лево во Австралија. Податотека:Lotus-bridge-macau.jpg|Возила влегувајќи и напуштајќи го мостот Лотос во Макаo. Податотека:DriveLeftIRL.jpg|Знак кој го потсетува возачот да се движи лево во Ирска </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == * [https://maps.google.com/maps?q=http://www.nicholashodder.com/download/leftright.kmz Гугл Карти ознаки за гранични премини каде страните на сообраќај се менуваат] [[Категорија:Списоци на земји]] [[Категорија:Патен сообраќај]] s3u108cxexh3ucu8bmsoez2194j2f05 Царска Бара 0 1198889 5589101 5084855 2026-07-08T10:17:28Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: лотус → лотос (2) 5589101 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Заштитено подрачје|name=Специјален резерват на природата „Царска Бара“|iucn_category=IV|location=[[Србија]]|nearest_city=[[Зрењанин]]|area=4.726|established=[[1955]]. година|governing_body=[[Србија]]}}'''Специјален резерват на природата „Царска Бара“''' — резерват на природата кој се наоѓа на територија која лежи помеѓу три града: [[Белград]], [[Нови Сад]] и [[Зрењанин]]; меѓу реките [[Тиса]] и [[Бегеј]]. До него може да се дојде по автопатот, кога на седумнаесеттиот километар од Зрењанин кон Белград ќе се сврти десно преку реката Бегеј. == Особености == Царска Бара е мрежа на водени [[екосистем]]и, со делови од [[трска]], [[Рогози|рогоз]], [[Врба|врбини]] шуми и [[Степа|степи]]. Низ просторот на Царска Б ра минува мрежа од реки, канали, езера и бари, а боите се менуваат од сина езерска преку зелена и кафена боја на шумите до бледо-жолта и бела на степските предели. На овој простор порано имало многу поголеми [[Мочуриште|мочуришта]]. Денес на овој простор има [[Меандра|меандри]] на [[Стар Бегеј|Стариот Бегеј]] кои ја намалиле мочуришната површина и кои денес сѐ повеќе се наведнуваат кон речното корито. [[Флора|Растителниот свет]] е исклучително богат и плени со својата убавина и раскош. Има бројни домородни видови од кои некои се ретки. По својата значајност од водените растенија се издвојуваат: [[Воден гриз|водениот гриз]], [[Водна папрат|водната папрат]], [[Бел лотос|белиот лотос]], а други чести растенија се и [[Ајдучка трева|ајдучката трева]], [[Слезови|слезот]], [[пелин]]от и ливадската [[жалфија]]. Од мочуришната вегетација чести се: трските, рогозот, [[Барска перуника|барската перуника]], [[Воден зумбул|водениот зумбул]], [[иѓирот]] и други. Шумските површини заземаат значаен дел од резерватот. Бројните стебла чии врвови се исушени се одлични места за создавање на јата на [[штркови]] и [[чапји]], кои ги користат за набљудување на околината и за полесно полетување при лов на риби во езерата и барите. [[Податотека:Поглед_на_Царску_бару.jpg|лево|мини|Поглед од патеката на здравјето|274x274пкс]] Богатството на флората е проследено со голема [[биоразновидност]] и на [[фауна]]та. Овде може да се најдат [[Дива свиња|дивата свиња]], [[срна]]та, [[Лисици|лисицата]], [[зајак]]от, [[Воден стаорец|водениот стаорец]], разни видови на [[лилјаци]], [[смрдливец]]от, [[еж]]от, [[Кртови|кртот]], [[ласица]]та, [[хрчаци]], [[Желки|барската желка]], [[Белоушка|змијата белоушка]], [[Жаба|зелената жаба]], [[Сив гуштер|сивиот гуштер]], [[Дождалец|шарениот дождовник]] и други. Во водите на Стар Бегеј живеат 24 [[Вид (биологија)|вида]] на риби кои припаѓаат на 16 различни [[Фамилија (биологија)|фамилии]]. Ова место се има здобиено со светска слава поради присуството на околу 240 видови на [[птици]]. Затоа овој резерват е прогласен за Рамско подрачје, т.е. наведен е во списокот на мочуришта од меѓународно значење. Од ретките птици можат да се видат: [[Белоопашест орел|белоопашестиот орел]], [[Блатна еја|блатната еја]], [[Ливадска еја|ливадската еја]], [[Чапја лажичарка|чапјата лажичарка]] и неколку видови на [[соколи]]. Во оваа оаза на флора и фауна, човекот е присутен од пред 6000 години, за што постојат [[Археолошко ископување|археолошки]] докази во околината на [[Мужије]] и [[Тител]]. Раната историја ја обележал хунскиот водач [[Атила]], а низ вековите низ ова подрачје поминувале Бугари, Романци, Германци, Унгарци, Турци и Срби. Секоја година тука се собираат планинарите од разни земји на средби под покровителство на планинарите од Зрењанин.  == Заштита == [[Податотека:PRERIJA.jpg|мини|Царска Бара|272x272пкс]] Пределот за првпат бил заштитен од државата во 1955 година. Поширока просторна заштита на подрачјето на Стар Бегеј и на Царска Бара беше воведена во 1986 година. На предлог на експертите од Заводот за заштита на природата на Србија, [[Влада на Република Србија|Владата на Република Србија]] ја прогласи оваа област за Специјален резерват на природата Стар бегеј-Царска Бара. Резолуцијата за прогласување на Специјалниот резерват на природата "Царска Бара", беше објавена во "Службен Весник на РС" Бр 46/2011 од 24.06.2011. година, со што беа заштитени 4.726 хектари на површина под I, II и III степен на заштита.<ref>[http://www.carskabara.rs/index.php/sr/zastita-podrucja Уредба о проглашењу Специјалног резервата - Сл. гласник РС бр. 46/2011 24.06.2011] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120507062054/http://www.carskabara.rs/index.php/sr/zastita-podrucja |date=2012-05-07 }}, Посетено на 30. 4. 2013.</ref> == Галерија == <gallery widths="140" heights="140"> Податотека:Царска бара.jpg Податотека:Carska bara 2a.jpg Податотека:Carska bara 4a.jpg Податотека:Carska bara 5.JPG Податотека:Carska bara 6.jpg Податотека:Carska bara 7.jpg Carska bara, Serbia.jpg Carska bara01.jpg Carska bara, Serbia 02.jpg Carska bara, Serbia 03.jpg Carska bara, Serbia 04.jpg Carska bara, Serbia 05.jpg Carska bara, Serbia 06.jpg </gallery> == Наводи == {{reflist}} == Извори == * [http://www.srbija.travel/priroda/ramsarska-podrucja/stari-begej-carska-bara/ ТОС Стари Бегеј - Царска бара] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120721004236/http://www.srbija.travel/priroda/ramsarska-podrucja/stari-begej-carska-bara/ |date=2012-07-21 }} (српски) * [http://www.kudazavikend.com/8-Na%20izlet/1939-Carska%20bara/ Куда на излет - Царска бара] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120518060147/http://www.kudazavikend.com/8-Na%20izlet/1939-Carska%20bara |date=2012-05-18 }} (српски) == Надворешни врски == * [http://www.carskabara.rs Портал на Специјалниот резерват на природата Царска Бара] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111207141257/http://www.carskabara.rs/ |date=2011-12-07 }} (српски) * [http://www.leei-carskabara.com/index.php?option=com_content&view=article&id=48&Itemid=54 Информации за Царска Бара] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110713195411/http://www.leei-carskabara.com/index.php?option=com_content&view=article&id=48&Itemid=54 |date=2011-07-13 }} * [http://www.carskabara.rs/index.php/sr/egalerija Галерија на фотографии на Царска Бара] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120529235534/http://www.carskabara.rs/index.php/sr/egalerija |date=2012-05-29 }} [[Категорија:Зрењанин]] [[Категорија:Езера во Србија]] [[Категорија:Природни резервати во Србија]] oed1n2tpuvco74k7en9ywpl6uthtqd0 Парк на природата Јегричка 0 1198895 5589084 5010104 2026-07-08T10:11:58Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: лотус → лотос (2) 5589084 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Заштитено подрачје|name=Парк на природата Јегричка|iucn_category=V|location=[[Србија]]|nearest_city=[[Бачка Паланка]]|area=11.44|established=[[2003]]. година|governing_body=[[Србија]]|caption=Јегричка}}'''Паркот на природата Јегричка''' се наоѓа на територија на [[Војводина]] меѓу општините [[Бачка Паланка]], [[Темерин]], [[Врбас]] и [[Жабаљ]]. Зафаќа површина од 11,144 [[хектар]]и и 81 [[ар]]и.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eko.vojvodina.gov.rs/index.php?q=park_prirode_jegricka|title=Парк природе Јегричка — површина|publisher=Eko.vojvodina.gov.rs|accessdate=30 април 2012}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Се наоѓа под заштита на државата како значајно природно богатство од III категорија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eko.vojvodina.gov.rs/index.php?q=park_prirode_jegricka|title=Парк природе Јегричка — степен заштите|publisher=Eko.vojvodina.gov.rs|accessdate=30 април 2012}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Според класификацијата на [[Меѓународен сојуз за заштита на природата]] (МСЗП) спаѓа во V категорија како заштитен копнено/морски предел.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eko.vojvodina.gov.rs/index.php?q=park_prirode_jegricka|title=Парк природе Јегричка — категорисање|publisher=Eko.vojvodina.gov.rs|accessdate=30 април 2012}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Овој парк се наоѓа во средниот тек на реката [[Јегричка]]. == Географски одлики == Паркот се наоѓа во [[Бачка]] и во него доминираат речни, мочуришни и барски биотопи. Пределот е оббраснат со трска, хидрофилни ливади и солени регии. Се наоѓа на надморска височина од околу 70 метри. Климата е [[Умереноконтинентална клима|умерено-континентална]], летата се долги и топли, додека зимите се остри. Најважниот речен тек е Јегричка, чиј дел на овој простор е заштитен со закон поради особените природни одлики. == Флора и фауна == На просторот на паркот се наоѓаат околу 80 [[Вид (биологија)|видови]] на водни и мочуришни [[растенија]], од кои многу се заштитени како: [[Бел лотос|белиот лотос]] (''Nymphea alba''), [[Водна папрат|водена папрат]] (''Thelypteris palustris''), [[воден орев]] (''Trapa natans''), [[мешинка]] (''Utricularia vulgaris''), и други.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eko.vojvodina.gov.rs/index.php?q=park_prirode_jegricka|title=Заштићене биљне врсте|publisher=Eko.vojvodina.gov.rs|accessdate=30 април 2012}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Фауна]]та ја чинат околу 150 регистрирани [[Животно|животински]] видови, од кои многу се ретки и [[Загрозен вид|загрозени видови]]  — [[голем воден бик]] (''Botaurus stellaris''), [[Големо штипче|големото штипче]] (''Podiceps nigricollis''), [[Црн кожувар|црниот кожувар]] (''Aythya nyroca''), [[патка лажичарка]] (''Anas clypeata''), [[дива гуска]] (''Anser anser''), [[блатна еја]] (''Circus aeroginosus''), [[мала барска кокошка]]  (''Porzana parva''), [[синогушка]] (''Luscinia svecica''), [[белобрада рибарка]] и [[црна рибарка]] (''Chlidonias hybridus, Ch. niger'').<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eko.vojvodina.gov.rs/index.php?q=park_prirode_jegricka|title=Животињске врсте у оквиру парка природе|publisher=Eko.vojvodina.gov.rs|accessdate=30 април 2012}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Јегричка е исто така важно живеалиште на [[Видра|видри]], што докажува дека има здрав, богат фонд на [[риби]] од околу 80 [[алохтони]] и [[автохтони]] видови, во чисто еколошко живеалиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eko.vojvodina.gov.rs/index.php?q=park_prirode_jegricka|title=Рибљи фонд|publisher=Eko.vojvodina.gov.rs|accessdate=30 април 2012}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Мерки на заштита == На просторот на Паркот на природата Јегричка се спроведуваат мерки за заштита на природните богатства.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.falco.org.rs/jegricka.html|title=Мере заштите|publisher=Falco.org.rs|accessdate=30 април 2012|archive-date=2013-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20131201022822/http://www.falco.org.rs/jegricka.html|url-status=dead}}</ref> Такви мерки се: отстранување на калта, ограничено користење на [[пестицид]]и, забрана на сечење на трски, културно однесување и собирање на отпадокот. Во заштитениот простор овозможена е научна-истражувачка работа, туризам, рекреација, едукација, уредување на бреговите и стазите, како и мониторинг на растителните и животинските видови.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eko.vojvodina.gov.rs/index.php?q=park_prirode_jegricka|title=Парк природе Јегричка — Могућности коришћења|publisher=Eko.vojvodina.gov.rs|accessdate=30 април 2012}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Галерија == <gallery widths="140" heights="140"> Податотека:Temerin - Jegricka 1.JPG Податотека:Temerin - Jegricka 2.JPG Податотека:Jegrička, park prirode, Zmajevo 01.jpg Податотека:Jegrička, park prirode, Zmajevo 02.jpg Податотека:Jegrička, park prirode, Zmajevo 03.jpg Податотека:Jegrička, park prirode, Zmajevo 04.jpg Податотека:Jegrička, park prirode, Zmajevo 05.jpg Податотека:Jegrička, park prirode, Zmajevo 06.jpg Податотека:Jegrička, park prirode, Zmajevo 07.jpg Податотека:Jegrička, park prirode, Zmajevo 08.jpg Податотека:Jegrička, park prirode, Zmajevo 09.jpg Податотека:Jegrička, park prirode, Zmajevo 10.jpg Податотека:Jegrička, park prirode, Zmajevo 11.jpg Податотека:Jegrička, park prirode, Zmajevo 12.jpg Податотека:Jegrička, park prirode, Zmajevo 13.jpg Податотека:Jegrička, park prirode, Zmajevo 14.jpg Податотека:Jegrička, park prirode, Zmajevo 15.jpg Податотека:Jegrička, park prirode, Zmajevo 16.JPG Податотека:Jegrička, park prirode, Zmajevo 17.JPG Податотека:Jegrička, park prirode, Zmajevo 18.JPG </gallery> == Поврзано == * [[Паркови на природата во Србија]] * [[Јегричка]] * [[Паркот на природата Стара Тиса кај Бисерен остров]] == Наводи == {{reflist}} == Надворешни врски == * [http://www.eko.vojvodina.gov.rs/index.php?q=park_prirode_jegricka ПП Јегричка - Покрајински секретаријат за заштиту животне средине]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (српски) * [http://www.falco.org.rs/jegricka.html ПП Јегричка - Друштво љубитеља природе Темерин] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131201022822/http://www.falco.org.rs/jegricka.html |date=2013-12-01 }} (српски) [[Категорија:Заштитени подрачја во Србија]] [[Категорија:Бачка]] [[Категорија:Паркови во Србија]] myom1ifbyzu7g2g7bhufzgl2tmsjn0a Лебедово Окно 0 1198908 5589079 4998499 2026-07-08T10:10:55Z Bjankuloski06 332 /* Особености */ Правописна исправка, replaced: лотус → лотос 5589079 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Заштитено подрачје|name=Специјален резерват на природата Лебедово Окно|iucn_category=IV|location=[[Србија]]|nearest_city=[[Бела Црква]]|area=37,33|established=[[2006]]. година|governing_body=[[Србија]]}}'''Лебедово Окно''' е [[специјален резерват на природата]] кој се наоѓа во [[Србија]], во општина Бела Црква, во [[Банат|Јужнобанатското подрачје]]. [[Податотека:Labudovo okno.jpg|мини]] == Особености == Лебедово Окно го опфаќа подрачјето на [[Дунав]] и неговите поплавени делови во јужниот дел од [[Панонска Низина|Панонската низина]]. Сместено е меѓу [[Делиблатско Песочиште|Делиблатското Песочиште]] на север и [[Рамско Езеро|Рамското Езеро]] на југ. Подрачјето го опфаќа текот и бреговите на Дунав, речниот остров Жилава и Чибуклија, потопените [[Меандра|меандри]] на [[Караш]], устието на [[Нера]], [[Ада Завојска]], Дунавче и тесниот дел од десниот брег на Дунав. Резерватот настанал со забавување на текот на Дунав по изградбата на акумулациското езеро [[Ѓердап]]. Името го добило затоа што дел од Големото блато секоја година го населуваат лебеди. На брегот на песокливите делови нема ни извори ни водени текови, додека во [[Алувијална почва|алувијалните]] рамнини на Дунав постојат подземни води кои формираат бари кои на повисоки водостои од реката, и при поплави, се спојуваат и меѓусебно и со коритото на реката. Водените живеалишта се [[екосистем]]и на реките, речните плитоци, поплавените шуми и слатководните [[Мочуриште|мочуришта]], па затоа и покажуваат голема разновидност на живиот свет. Од [[флора]]та се менуваат различни растителни заедници: водни, мочуришни, хидрофилно-ливадски, шумски, до степски пасишта. Од загрозените растителни [[Вид (биологија)|видови]] се среќаваат белиот и жолтиот лотос, а во влажните шуми има [[врби]], [[Топола|тополи]], [[црн глог]], [[даб]] и разни видови на [[Габа|габи]]. [[Податотека:Plegadis_falcinellus_(aka).jpg|лево|мини|Црн ибис (''Plegadis falcinellus'')|224x224пкс]] Ова подрачје е најзначајно место за гнездење, зимување, и е миграциска станица на барски [[птици]] во Србија. Тука се гнездат 55 вида на водни птици од кои голем дел се на списокот на [[Загрозен вид|загрозени видови]]. Резерватот е најважно зимувалиште на [[Балкански Полуостров|Балканот]] за [[Обична белочелна гуска|обичната белочелна гуска]], [[Сива гуска|сивата гуска]], [[Белоопашест орел|белоопашестиот орел]], [[гусковидна патка|гусковидната патка]] и [[Црн орел|црниот орел]]. Местото е најважно гнездилиште на [[Мал вранец|малиот вранец]] во Србија и единствено место за гнездење на [[Црн ибис|црниот ибис]]. Секоја година во овој резерват живеат околу 20,000 мочуришни птици, а во текот на преселбите при гнездење или зимување се собираат и преку 40,000 единки од [[Мала чапја|малата чапја]], [[Кокаљка|белата кокаљка]] и [[Црвеноглава шатка|црвеноглавата шатка]]. Во песочниот дел на Дунав се наоѓа најголемото јато на [[Брегова ластовичка|брегови ластовички]] со околу 15,000 парови. Плитките води и блатото на Дунав се идеално место за мрестење на многу видови на [[риби]]. Има околу 50 вида на риби, од кои најзначајни се: [[крап]]от, [[штука]]та, [[Бела риба|белата риба]], [[кечигови риби]] и други. [[Фауна]]та се одликува и со богатство на [[мекотели]] и [[прстенести црви]], како што се [[Школки|речни школки]], [[полжави]] и [[пијавици]]. Има околу 15,000 видови на [[инсекти]]. Голем дел од инсектите се врзани за песокливите живеалишта на бреговите од реката. Тука спаѓаат [[Оса-копач|осата-копачка]], [[Стеница|стеници]], [[тврдокрилци]], меѓу кои има бројни [[Ендемизам|ендеми]]. Во степските заедници живее [[Пајак-крстач|пајакот крстач]]. Во водените [[биотоп]]и се среќаваат: [[Комарец|комарците]], [[Вилинско коњче|вилинските коњчиња]], [[Воден пајак|водениот пајак]] и [[Речен рак|речниот рак]].  Подрачјето е богато и со голем број на видови на [[водоземци]] и [[влекачи]], како на пример: [[Степски гуштер|степскиот гуштер]], [[Степски смок|степскиот смок]], жабата црвеномешеста бумка (''Bombina bombina''), [[зелен гуштер]] (''Lacerta viridis'') и други. Од 39 видови на [[цицачи]] најзначајно е [[Слепо куче|слепото куче]], кое е на [[Црвен список на загрозени видови|Црвениот список на загрозени видови]] во светот. Ова подрачје е нивната најзначајна репродуктивна оаза во Панонската низина. На ова подрачје живеат и неколку загрозени видови на [[лилјаци]] кои со својата исхрана се врзани за водените и мочуришните живеалишта. Во барско-мочуришните екосистеми живее и микропопулација на [[Видра|видри]]. == Поврзано == * [[Резервати на природата во Србија]] == Литература == * Мала енциклопедија, Просвета (3 изд.), Белград: Просвета. 1985&nbsp;г. * Марковиќ, Ј. (1990) Енциклопедиски географски лексикон на Југославија. Сараево: Свјетлост. == Надворешни врски == * [http://www.pzzp.rs/sr/zastita-prirode/podrucja-od-medunarodnog-znacaja/srp-labudovo-okno.html СРП Лабудово окно] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150713062256/http://pzzp.rs/sr/zastita-prirode/podrucja-od-medunarodnog-znacaja/srp-labudovo-okno.html |date=2015-07-13 }} (српски) [[Категорија:Банат]] [[Категорија:Географија на Војводина]] [[Категорија:Природни резервати во Србија]] [[Категорија:Заштитени подрачја во Србија]] 1melmw2q4gjvh8ayaurrnxai1q71yec Делхи 0 1242646 5589070 5480809 2026-07-08T10:09:43Z Bjankuloski06 332 /* Култура */ Правописна исправка, replaced: Лотус → Лотос (2) 5589070 wikitext text/x-wiki {{внимание}} {{Инфокутија Населено место | name = Делхи | official_name = Национална престолнинска територија на Делхи | native_name = <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. --> | native_name_lang = | other_name = | image_blank_emblem = Seal_of_the_National_Capital_Territory_of_Delhi.svg | blank_emblem_type = Грб | settlement_type = [[Сојузни територии на Индија]] / [[велеград]] | image_skyline = | image_caption = <div style="background:#fee8ab;"> Надесно: [[Гробот на Хумајун]], [[Акшардхам (Делхи)|Храмот Акшардхам]], [[Храмот на лотосот]], [[Порта Индија]] и [[Кутаб Минар]] | image_size = 280 | image_map = IN-DL.svg | map_caption = Местоположба на Делхи во Индија | mapsize = | coordinates = {{coord|28|36|36|N|77|13|48|E|display=inline, title}} | subdivision_type = Држава | subdivision_name = {{знаме|India}} | established_title = Основан | established_date = 6 век п.н.е | established_title2 = Основање на престолнина | established_date2 = 1911 | established_title3 = Основање на сојузна територија | established_date3 = 1956 | established_title4 = Основање на NCT | established_date4 = 1 февруари 1992 | seat_type = Престолнина | seat = Њу Делхи | parts_type = Окрузи | parts_style = para | p1 = [[Список на окрузи во Делхи|11]] | governing_body = [[Влада на Делхи]] | leader_title = [[Список на гувернери на Делхи|Гувернер]] | leader_name = [[Анил Баиџал]] | leader_title1 = {{nowrap|[[Список на главни министри на Делхи|Главен министер]]}} | leader_name1 = [[Авринд Кеџривал]] ([[Партија Аам Аадми|AAP]]) | total_type = [[Сојузни територии на Индија]]<!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | area_magnitude = 1 E8 | area_total_km2 = 1484.0 | area_total_sq_mi = 573.0 | area_water_sq_mi = 6.9 | area_rank = [[Список на држави и сојузни територии на Индија според површина|31]] | elevation_m = 200–250 | elevation_ft = 650–820 <!-- Population, demographics -->| population_footnotes =<ref name="census2011.co.in Delhi" /> | population_total = 16,787,941 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = 29,298 | population_urban_footnotes =<ref name="delhi2011">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.citypopulation.de/India-Delhi.html?cityid=2925|title=Delhi (India): Union Territory, Major Agglomerations & Towns – Population Statistics in Maps and Charts|work=City Population|accessdate=28 February 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170302112054/https://www.citypopulation.de/India-Delhi.html?cityid=2925|archivedate=2 March 2017}}</ref> | population_urban = 16,349,831<!--These figures are for main UA of Delhi city as defined by Census of India which is located within Delhi NCT only--> ([[List of million-plus urban agglomerations in India|2nd]]) | population_blank1_footnotes =<ref name="census2011.co.in Delhi" /> | population_blank1_title = [[Општинска корпорација во Делхи|Мегаполис]] | population_blank1 = 11,034,555 ([[List of cities in India by population|2nd]]) | population_blank2_footnotes =<ref name="UNcities2016" /> | population_blank2_title = [[Метрополитенска област|Метро]] (2016) | population_blank2 = 26,454,000<!--These figures are for Extended UA of Delhi including Ghaziabad, Faridabad, Gurgaon and Noida.--> ([[List of metropolitan areas in India|1st]]) | population_demonym = Делхијци | demographics_type1 = Јазици | demographics1_title1 = Официјален | demographics1_info1 = {{hlist|[[Хинди]]|Англиски <ref name="OLA 2000">{{Наведена мрежна страница|url=http://delhi.gov.in/wps/wcm/connect/d09fd2004bd07ad9a305ab56803943f0/Delhi+Official+Languages+Act+2000.pdf?MOD=AJPERES&lmod=-344844204|title=Official Language Act 2000|date=2 July 2003|publisher=Government of Delhi|accessdate=17 July 2015|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304084459/http://delhi.gov.in/wps/wcm/connect/d09fd2004bd07ad9a305ab56803943f0/Delhi+Official+Languages+Act+2000.pdf?MOD=AJPERES&lmod=-344844204|archivedate=4 March 2016}}</ref> }} | demographics1_title2 = Дополнителен&nbsp;официјален | demographics1_info2 = {{hlist| [[Пенџапски јазик|Пенџаб]]|[[Урду]]<ref name="OLA 2000" /> }} | demographics_type2 = GDP {{nobold|(2018–19)}} | demographics2_footnotes =<ref name="Delhi_Budget">{{Наведена мрежна страница|url=http://delhiplanning.nic.in/sites/default/files/Budget%202019-20_English%20for%20CM.pdf|title=Gross State Domestic Product of Delhi|publisher=Planning Department, [[Government of Delhi]]|page=16|accessdate=9 June 2019}}</ref> | demographics2_title1 = [[List of Indian states and union territories by GDP|Nominal]] | demographics2_info1 = {{INRConvert|7.80|lc}} | demographics2_title2 = [[List of Indian states and union territories by GDP per capita|Nominal Per Capita]] | demographics2_info2 = {{INRConvert|365529}} | demographics2_title3 = [[Gross metropolitan product|Metro GDP]]/[[Purchasing power parity|PPP]] | demographics2_info3 = $370&nbsp;billion<ref name=gdp /> | blank_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] {{nobold|(2018)}} | blank_info_sec2 = {{nowrap|{{increase}} 0.746<ref name="snhdi-gdl">{{Наведена мрежна страница |title=Sub-national HDI – Area Database |url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/ |website=Global Data Lab |publisher=Institute for Management Research, Radboud University |accessdate=25 September 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/ |archive-date=23 September 2018 |url-status=live }}</ref> ({{color|green|High}})}} · [[List of Indian states and territories by Human Development Index|5th]] | blank1_name_sec2 = [[Писменост во Индија|Писменост]] {{nobold|(2011)}} | blank1_info_sec2 = 86.21%<ref name="pc-census2011">{{Наведена мрежна страница |title=Census 2011 (Final Data) – Demographic details, Literate Population (Total, Rural & Urban) |url=http://planningcommission.gov.in/data/datatable/data_2312/DatabookDec2014%20307.pdf |website=planningcommission.gov.in |publisher=Planning Commission, Government of India |accessdate=3 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180127163347/http://planningcommission.gov.in/data/datatable/data_2312/DatabookDec2014%20307.pdf |archive-date=27 January 2018 |url-status=live }}</ref> | blank2_name_sec2 = [[Human sex ratio|Полов сооднос]] {{nobold|(2011)}} | blank2_info_sec2 = 868 [[females|♀]]/1000 [[males|♂]]<ref name="pc-census2011" /> | timezone = [[Индиско стандардно време|IST]] | utc_offset = +5.30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PINs]]<ref name=pin>{{Наведена мрежна страница | url = https://www.indiapost.gov.in/vas/pages/FindPinCode.aspx | title = Find Pin Code | work = [[India Post|Department of Posts]] | accessdate = 5 June 2019}}</ref> | postal_code = 110000{{ndash}}110099 | area_code = [[Telephone numbers in India|+91 11]] | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-DL]] | registration_plate = DL | website = {{url|http://delhi.gov.in/}} }} '''Делхи''' ( {{Langx|hi|दिल्ली}} ) — град во [[Индија]], кој се наоѓа на специјална територија под контрола на централната влада на [[Индија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://indiacode.nic.in/coiweb/amend/amend69.htm|title=The Constitution (Sixty-Ninth Amendment) Act, 1991|publisher=Ministry of Law and Justice, [[Government of India]]|accessdate=23 ноември 2014}}</ref><ref name="habib, Royal, karamchandani, National">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=0ymFAAAAIAAJ|title=The agrarian system of Mughal India, 1556–1707|last=Habib|first=Irfan|publisher=Oxford University Press|year=1999|isbn=978-0-19-562329-1|quote=''... The current Survey of India spellings are followed for place names except where they vary rather noticeably from the spellings in our sources: thus I read "Dehli" not "Delhi ...''}} </ref> [[Њу Делхи]] е седиште на индиската влада и се наоѓа во метрополитенската област на Делхи. Делхи бил главен град на неколку империи и има околу 60.000 споменици. Делхи имал стратешка позиција во северна Индија и доминирал но старите трговски патишта што се движеле од северозападна Индија до долината на [[Ганг]]. Поради тоа, Делхи долго бил значаен културен, политички и интелектуален центар. Поради големата имиграција, Делхи е еден од најбрзорастечките градови. [[Светска банка|Светската банка]] го прогласила Делхи за најзагаден во светот а истото било потврдено и во 2018 година, со истражувањето спроведено од две мониторинг организации во 61 град<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.novamakedonija.com.mk/svet/%d1%9a%d1%83-%d0%b4%d0%b5%d0%bb%d1%85%d0%b8-%d0%bd%d0%b0%d1%98%d0%b7%d0%b0%d0%b3%d0%b0%d0%b4%d0%b5%d0%bd-%d0%b3%d1%80%d0%b0%d0%b4-%d0%b2%d0%be-%d1%81%d0%b2%d0%b5%d1%82%d0%be%d1%82-%d0%b2%d0%be-2018/|title=Њу Делхи најзагаден град во светот во 2018 година|last=НМ|date=2019-03-05|work=Нова Македонија|language=mk-MK|accessdate=2020-07-01}}</ref>. == Топонимија == Постојат голем број митови и легенди поврзани со потеклото на името Делхи. Еден од нив потекнува од Дилу, крал кој изградил град на оваа локација во 50 пр.н.е. и го именувал по самиот себе.<ref name="ecosurv1">{{Наведена мрежна страница|url=http://delhiplanning.nic.in/Economic%20Survey/ES%202005-06/Chpt/1.pdf|title=Chapter 1: Introduction|work=Economic Survey of Delhi, 2005–2006|publisher=Planning Department, Government of National Capital Territory of Delhi|pages=1–7|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161113174155/http://delhiplanning.nic.in/Economic%20Survey/ES%202005-06/Chpt/1.pdf|archivedate=13 November 2016|accessdate=21 December 2011|url-status=dead}}</ref><ref name="dhillu">{{Наведена книга|title=Delhi Through Ages|last=Bakshi|first=S.R.|publisher=Whispering Eye Bangdat|year=1995|isbn=978-81-7488-138-0|page=2|origyear=2002}}</ref><ref name="geobritish">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/bub_gb_C20DAAAAQAAJ|title=The Geography of British India, Political & Physical|last=Smith|first=George|publisher=J. Murray|year=1882|pages=[https://archive.org/details/bub_gb_C20DAAAAQAAJ/page/n258 216]–217|quote=raja delhi BC|accessdate=1 November 2008}}</ref> Друга легенда тврди дека името на градот се заснова на хинди зборот, ''дили'' (лабаво) и дека така го нарекувале [[Томара (династија)|Томарците]] бидејќи [[железниот столб на Делхи]] имал слаба основа и морал да се преместува.<ref name="geobritish" /> Според белешките на Панџаб, името на градот во времето на кралот Притвираџ било ''дили'' најверојатно изведено од стариот хиндиски збор „''дил''“ што значи ''еминентност''. ''Дили'' подоцна станало ''дихли/дехли''.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://dsalsrv04.uchicago.edu/cgi-bin/app/hobsonjobson_query.py?qs=DELHI&searchhws=yes |title=архивски примерок |accessdate=2020-07-01 |archive-date=2020-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200701211851/https://dsalsrv04.uchicago.edu/cgi-bin/app/hobsonjobson_query.py?qs=DELHI&searchhws=yes |url-status=dead }}</ref> Некои историчари веруваат дека ''Дили'' или ''Дилика'' било оригиналното име на градот, додека други веруваат дека името би можело да потекнува од хундистанските зборови, ''дехлез'' или ''дехали.'' Двата поима значат „праг“ или „порта“ и симболични се за градот како порта до Гангетската рамнина.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://dsal.uchicago.edu/dictionaries/platts/|title=A Dictionary of Urdu, Classical Hindi, and English|year=1884|publisher=Dsal.uchicago.edu|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111016190309/http://dsal.uchicago.edu/dictionaries/platts/|archivedate=16 October 2011|accessdate=24 October 2011|url-status=live}}</ref><ref name="cohen">{{Наведено списание|last=Cohen|first=Richard J.|date=October–December 1989|title=An Early Attestation of the Toponym Dhilli|journal=Journal of the American Oriental Society|volume=109|issue=4|pages=513–519|doi=10.2307/604073|jstor=604073}}</ref><ref name="dhilika">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mewarindia.com/ency/chat.html|title=Chauhans (Cahamanas, Cauhans)|last=Austin|first=Ian|author2=Thhakur Nahar Singh Jasol|publisher=mewarindia.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061114120751/http://mewarindia.com/ency/chat.html|archivedate=14 November 2006|accessdate=22 December 2006|encyclopedia=The Mewar Encyclopedia}}</ref> Жителите се нарекуваат Делхијци.<ref>{{наведени вести|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-08-05/news/29855331_1_floor-psf-delhiites|title=Why developers charge a premium for upper storeys in Delhi/NCR region|date=5 August 2011|newspaper=Economic Times|accessdate=30 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130127185535/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-08-05/news/29855331_1_floor-psf-delhiites|archive-date=27 January 2013|url-status=live}}</ref> == Историја == === Ран средовековен период === Областа околу Делхи веројатно била населена пред вториот милениум п.н.е. и има докази за континуирано населување уште од 6 век п.н.е.<ref name="asherhabit" /> За градот се верува дека е на локацијата на [[Индрапрастха]], легендарната престолнина на Пандавите во индискиот еп [[Махабхарата]].<ref name="ecosurv1" /> Според Махабхарата, оваа земја првично била огромно пространство на шуми наречена „Кандавапраста“, која била запалена за да се изгради градот Индрапрастха. Најстарите архитектонски наоди датираат од времето на [[Маурија]] (околу 300 п.н.е.); во 1966 година, во близина на Сриниваспори е откриен натпис на маурискиот император [[Ашока]] (273–235 п.н.е.). Во Делхи, можат да се најдат остатоци од неколку големи градови. Првиот од овие бил во јужниот дел на денешниот Делхи. Кралот [[Ананг Пал]] од династијата Томара го основал градот [[Лал Кот]] во 736 година. Притхвираџ Чауан го освоил Лал Кот во 1178 година и го преименувал во Кила Раи Питора. <gallery heights="134"> Податотека:Entry Door to the Yogmaya precincts.JPG|Стариот храм Јогмаја е еден од петте храмови од ерата на Махабхарата во Индрапастха.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=acoBAAAAMAAJ|title=Delhi Gazetteer|author=Prabha Chopra|publisher=The Unit|year=1976|page=1078}}</ref> Податотека:Iron Pillar, Delhi, May 2008.jpg|[[Железниот столб на Делхи]] се вели дека е од времето на империјата Гупта (375–413 н.е.).<ref name="vishnu1">Finbarr Barry Flood, 2003, [https://www.nyu.edu/gsas/dept/fineart/people/faculty/flood_PDFs/Pillars%20Palimpsests.pdf "Pillar, palimpsets, and princely practices"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160930192745/http://www.nyu.edu/gsas/dept/fineart/people/faculty/flood_PDFs/Pillars%20Palimpsests.pdf|date=30 September 2016}}, Res, Xliii, [[New York University]], p. 97.</ref> Податотека:Agrasen ki Baoli (Q4693773) -New Delhi - N-DL-52 c(1).jpg|Аграсен ки Баоли за кој се верува дека бил изграден од легендарниот крал Аграсен<ref>Mittal, J.P. (2006), History of Ancient India (4250 BCE to 637 CE) p. 675, {{ISBN|978-81-269-0616-1}} (This author considers King Agrasen an actual historical figure)</ref> Податотека:The bastion of Lal Kot fort, Mehrauli, Delhi.jpg|Тврдината Лал Кот во Мехрули во Делхи, му се припишува на томарскиот владетел, Анангпал, во 736 година.<ref name="Mukherji">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=90BuAAAAMAAJ|title=The red fort of Shahjahanabad|last1=Mukherji|first1=Anisha Shekhar|date=2002|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-565775-3|location=Delhi|page=46|access-date=12 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327091422/https://books.google.com/books?id=90BuAAAAMAAJ|archive-date=27 March 2019|url-status=live}}</ref> Податотека:Carving at Quwwat ul-Islam Mosque.jpg|Стариот храм Кутаб Минар </gallery> === Средновековен период === Кралот [[Притхвираџ Чауан]] бил поразен во 1192 од [[Мухамед Гури]], муслимански освојувач од [[Авганистан]] кој се потрудил да го освои северниот дел на Индија. До 1200, отпорот на Хиндусите започнал да пропаѓа, па муслиманските напаѓачи биле победници. Новата доминација на турските муслимански династии во северна Индија ќе трае наредните пет века. На генералот на Гури, Кутб-уд-дин Ајбак, му била дадена одговорноста да управува со освоените територии на Индија. По смртта на Гури во 1206 г., неговите територии се распаднале, при што разни генерали преземале суверенитет над различни области. Кутб-уд-дин ја преземал контролата врз индиските поседи на Гори и ги поставил темелите на султанатот во Делхи и [[Династија Мамлуци|Мамелучката династија]]. Тој ја започнал изградбата на џамијата Кутаб Минар, најстарата џамија во Индија. Неговиот наследник, [[Илтутмиш]] (1211–1236), го утврдлил турското освојување на северниот дел на Индија.<ref name="ecosurv1" /><ref name="Quwwat">{{Наведена мрежна страница|url=https://whc.unesco.org/archive/periodicreporting/cycle01/section2/233-summary.pdf|title='''India''': Qutb Minar and its Monuments, Delhi|work=State of Conservation of the World Heritage Properties in the Asia-Pacific Region: : Summaries of Periodic Reports 2003 by property, Section II|publisher=[[UNESCO]] World Heritage Centre|pages=71–72|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060524155833/https://whc.unesco.org/archive/periodicreporting/cycle01/section2/233-summary.pdf|archivedate=24 May 2006|accessdate=22 December 2006}}</ref> [[Разија Султан]], ќерката на Илтутмиш, го наследила како Султан на Делхи. Таа била првата и единствената жена која владеела со Делхи. Во следните триста години, во Делхи владеела едноподруго турско-авганистанската [[династија Лоди]]. Тие изградиле неколку тврдини и градови кои се дел од седумте градови на Делхи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sfusd.k12.ca.us/schwww/sch618/Ibn_Battuta/Battuta's_Trip_Seven.html|title=Battuta's Travels: Delhi, capital of Muslim India|publisher=Sfusd.k12.ca.us|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080423014415/http://www.sfusd.k12.ca.us/schwww/sch618/Ibn_Battuta/Battuta%27s_Trip_Seven.html|archivedate=23 April 2008|accessdate=7 September 2009|url-status=dead}}</ref> Делхи бил главен центар на [[Суфизам|суфизмот]] во тек на овој период<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=MsYj4ysWQ6sC&pg=PT9&dq=delhi+was+center+of+sufism#v=onepage|title=Travel Delhi, India|author1=Mobilereference|year=2007|isbn=9781605010519|location=History section|page=10|accessdate=10 June 2012|via=Google books|archive-date=2016-01-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20160101225812/https://books.google.com/books?id=MsYj4ysWQ6sC&pg=PT9&dq=delhi+was+center+of+sufism#v=onepage|url-status=dead}}</ref> Мамелучкиот Султанат (Делхи) бил соборен во 1290 година од Џалалудин Фируз Калџи (1290-1320). Султанатот во Делхи го достигнал својот врв за време на владеењето на Мухамед бин Туглук (1325–1351). Во годините по владеењето на Фироз Шах Тауглаг (1351–1388), Делхискиот султанат брзо почнал да ја губи својата позиција над северните провинции. Делхи бил освоен од [[Тамерлан]] во 1398 година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ucalgary.ca/applied_history/tutor/islam/mongols/timurid.html|title=The Islamic World to 1600: The Mongol Invasions (The Timurid Empire)|publisher=Ucalgary.ca|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090816204247/http://www.ucalgary.ca/applied_history/tutor/islam/mongols/timurid.html|archivedate=16 August 2009|accessdate=7 September 2009|url-status=dead}}</ref> кој масакрирал 100,000 заробеници.<ref>[https://books.google.com/books?id=nMMAk4VwLLwC&pg=PA28#v=onepage ''Genocide: a history''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160101225812/https://books.google.com/books?id=nMMAk4VwLLwC&pg=PA28|date=1 January 2016}}. W.D. Rubinstein (2004). p. 28. {{ISBN|978-0-582-50601-5}}</ref> Падот на Делхи продолжил под Саидската династија (1414–1451). Под авганистанската династија Лоди (1451-1526), ​​султанатот во Делхи ја вратил контролата врз Пенџаб и Гангетската рамнина за повторно да постигне доминација над Северна Индија. Сепак, закрепнувањето било краткотрајно и султанатот бил уништен во 1526 година од [[Бабур]], основач на династијата Мугал. <gallery heights="134"> Податотека:Qutub - Minar, Delhi (6994969674).jpg|Со 72,5 м [[Минаре|минарето]] на [[Кутуб Минар]] е највисокото во светот и заштитено како [[Светско наследство на УНЕСКО|Светско културно наследство на УНЕСКО]].<ref name="Qutab">{{Наведена мрежна страница|url=http://portal.unesco.org/en/ev.php-URL_ID=6643&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|title=Under threat: The Magnificent Minaret of Jam|date=October 2002|work=The New Courier No 1|publisher=UNESCO|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060522201305/http://portal.unesco.org/en/ev.php-URL_ID%3D6643%26URL_DO%3DDO_TOPIC%26URL_SECTION%3D201.html|archivedate=22 May 2006|accessdate=3 May 2006|url-status=live}}</ref> Податотека:Qila Rai Pithora, New Delhi.jpg|Музеј и остатоци од ѕидини во Кила Раи Питора, првиот град на Делхи, под власта на Притвираџ Чаухан. </gallery> === Модерен период === [[Податотека:Delhi_Red_fort.jpg|алт=Red Fort with the Indian Flag at the centre|мини|Црвената тврдина, [[светско наследство на УНЕСКО]], била главната резиденција на Мугалските императори скоро 200 години. Локацијата моментно ја користи премиерот на Индија за да се обрати на нацијата на Денот на независноста на Индија.]] Бабур бил потомок на [[Џингис Хан|Џингис Кан]] и [[Тамерлан]], од долината Фергана во денешен [[Узбекистан]]. Во 1526 година, тој ја нападнал Индија, го победил последниот султан на Лоди во Првата битка кај Панипат и го основал Мугалското царство кое владеело од Делхи и Агра<ref name="ecosurv1" /> Мугалската династија владеела со Делхи повеќе од три века со пауза од шеесет години за време на владеењето на Шер Шах Сури и Хему од 1540 до 1556.<ref name="shershah">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.indhistory.com/sher-shah-suri.html|title=Sher Shah&nbsp;– The Lion King|work=India's History: Medieval India|publisher=indhistory.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061212214725/http://www.indhistory.com/sher-shah-suri.html|archivedate=12 December 2006|accessdate=22 December 2006|url-status=live}}</ref> Во 1553, хиндуистичкиот крал Хему дошол на престолот на Делхи поразувајќи ги силите на мугалскиот цар Хумајун кај Агра и Делхи. Сепак Мугалците се вратиле на власт кога војската на Акбар го поразила Хему во тек на Втората битка кај Панипат во 1556.<ref name="AG">''Akbar the Great'', Srivastva, A.L. Vol. 1, pp. 24–26</ref><ref name="HFHH">Himu-a forgotten Hindu Hero," Bhartiya Vidya Bhawan, p100</ref><ref name="MHI 2">Kar, L. Colonel H.C. ''Military History of India'' Calcutta 1980, p. 283</ref> Шахот Џахан го изградил седмиот град на Делхи кој го носи името Шахџаханбад, кој бил престолнина на Мугалското царство од 1638 и денес се нарекува ''Стариот град'' на Старо Делхи.<ref name="book11111">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=MsYj4ysWQ6sC&pg=PT10&dq=Shah+Jahan+built+the+seventh+city+of+Delhi+that+bears+his+name+(Shahjahanabad),+and+is+more+commonly+known+as+the+%22Old+City%22+or+%22Old+Delhi%22#v=onepage&q=Shah%20Jahan%20built%20the%20seventh%20city%20of%20Delhi%20that%20bears%20his%20name%20(Shahjahanabad)%2C%20and%20is%20more%20commonly%20known%20as%20the%20%22Old%20City%22%20or%20%22Old%20Delhi%22|title=Travel Delhi, India|author1=Mobilereference|year=2007|isbn=9781605010519|page=12|via=Google Books|access-date=2020-07-01|archive-date=2016-01-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20160101225812/https://books.google.com/books?id=MsYj4ysWQ6sC&pg=PT10&dq=Shah+Jahan+built+the+seventh+city+of+Delhi+that+bears+his+name+(Shahjahanabad),+and+is+more+commonly+known+as+the+%22Old+City%22+or+%22Old+Delhi%22#v=onepage&q=Shah%20Jahan%20built%20the%20seventh%20city%20of%20Delhi%20that%20bears%20his%20name%20(Shahjahanabad)%2C%20and%20is%20more%20commonly%20known%20as%20the%20%22Old%20City%22%20or%20%22Old%20Delhi%22|url-status=dead}}</ref> По смртта на Ауранџеб во 1707 година, влијанието на Мугалското Царство брзо се намалило а хиндуистичкото царство Марата од висорамнината [[Декан (висорамнина)|Декан]] добило на сила.<ref>{{Наведена книга|title=Rajasthan, Delhi and Agra|last=Thomas|first=Amelia|publisher=Lonely Planet|year=2008|isbn=978-1-74104-690-8}}</ref> Во 1739, Мугалското царство ја загубило огромната битка кај Карнал од воено посупериорната персиска војска предводена од Надер Шах од Персија. По инвазијата, тој целосно го ограбил Делхи. Мугалското царство, сериозно ослабнато никогаш не можело да го надмине овој пораз и понижување, со што бил отворен патот за доаѓање на други напаѓачи, вклучително и на крајот Британците.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=ak5oFjTys8MC&pg=RA1-PA349&lpg=RA1-PA349&dq=battle+of+karnal+less+than+three+hours|title=Later Mughal|accessdate=2 June 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160101225812/https://books.google.com/books?id=ak5oFjTys8MC&pg=RA1-PA349&lpg=RA1-PA349&dq=battle+of+karnal+less+than+three+hours|archivedate=1 January 2016|url-status=live}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=M2uPAgAAQBAJ&pg=PA288&lpg=PA288&dq=nader+shah+humiliating+sack+of+delhi|title=Territories and States of India|last1=Boland-Crewe|first1=Tara|last2=Lea|first2=David|date=2 September 2003|isbn=9781135356255|accessdate=2 June 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160101225812/https://books.google.com/books?id=M2uPAgAAQBAJ&pg=PA288&lpg=PA288&dq=nader+shah+humiliating+sack+of+delhi|archivedate=1 January 2016|url-status=live}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.avalanchepress.com/Soldier_Shah.php|title=Iran in the Age of the Raj|publisher=Avalanchepress.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110113091203/http://avalanchepress.com/Soldier_Shah.php|archivedate=13 January 2011|accessdate=11 March 2011|url-status=live}}</ref> Во 1757 година, авганистанскиот владетел, Ахмад Шах Дурани, го освоил Делхи. Тој се вратил во Авганистан, оставајќи го мугалскиот владетел Аламгир Втори во номинална контрола. Маратите повторно го окупирале Делхи во 1758 година, и биле под контрола сè до нивниот пораз во 1761 година во Третата битка кај Панипат кога градот бил заземен повторно од Ахмад Шах Дурани.<ref>{{наведени вести|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-17/pune/30528210_1_third-battle-pandurang-balkawade-sadashivrao-bhau|title=In 1761, battle of Panipat cost Marathas Rs 93 lakh, say papers|date=17 December 2011|work=The Times of India|access-date=9 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029204137/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-17/pune/30528210_1_third-battle-pandurang-balkawade-sadashivrao-bhau|archive-date=29 October 2013|url-status=live}}</ref><gallery> Податотека:Hemu Vikramaditya.jpg|Хему, откако ја преземал контролата врз Делхи, ја преземал хинду-титулата Викарамадија и се спротивставил на Мугалците во 16 век. Податотека:Bajirao Peshwa I.jpg|Пешва Баџи Рао I во Првата битка на Делхи, 1737 година. Податотека:Ragonath Row Ballajee.jpg|Рагунат Рао, Пешва на Империјата Марата кој одиграл клучна улога во Втората битка на Делхи. </gallery> == Географија == === Клима === Делхи се одликува со атипична верзија на влажна суптропска клима ( [[Кепенова класификација на климата|Кепен]] ) на границата на [[Степска клима|топла полупустинска клима]] ( [[Кепенова класификација на климата|Кепен]] ). Топлата сезона трае од 21 март до 15 јуни со просечна дневна висока температура над {{Convert|39|°C|°F}}. Најтопол ден во годината е 22 мај, со просечна висока температура од {{Convert|46|°C|°F}} и ниска температура од {{Convert|30|°C|°F}} .<ref name="weatherspark">{{Наведена мрежна страница|url=http://weatherspark.com/averages/33934/New-Delhi-India|title=Average weather for New Delhi, India|publisher=Weatherspark.com|accessdate=2 јули 2013}}</ref> Студената сезона трае од 26 ноември до 9 февруари, со просечна дневна висока температура под {{Convert|20|°C|°F}}. Најстуден ден во годината е 4 јануари, со просечна ниска температура од {{Convert|2|°C|°F}} и висока температура од . Во почетокот на март, насоката на ветерот се менува од северозапад кон југозапад. Од април до октомври времето е топло. [[Монсун]]от пристигнува кон крајот на јуни, заедно со зголемување на влажноста.<ref name="climate">{{Наведена мрежна страница|url=http://delhitrip.in/about-delhi/climate-of-delhi|title=Climate of Delhi|publisher=Delhitrip.in|accessdate=17 мај 2012|archive-date=2014-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20140713174210/http://delhitrip.in/about-delhi/climate-of-delhi|url-status=dead}}</ref> Краткотрајната, блага зима започнува кон крајот на ноември, го достигнува врвот во јануари и честопати е придружена со силна магла.<ref name="Fog">{{Наведени вести|url=http://www.hindu.com/2005/01/07/stories/2005010719480300.htm|title=Fog continues to disrupt flights, trains|date=7 јануари 2005|work=The Hindu|location=Chennai, India|access-date=2020-05-08|archive-date=2005-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20050113001515/http://www.hindu.com/2005/01/07/stories/2005010719480300.htm|url-status=dead}}</ref> == Популација == Според неофицијалните резултати од пописот, градот имал население од 11.007.835 во 2011 година. == Стопанство == Делхи отсекогаш бил економски центар на северна Индија. Делхи бил најголемиот индустриски град во северна Индија. Во последно време услужниот сектор се развива брзо како резултат на високообразованата работна сила,која зборува на англиски јазик. Ова привлекло многу мултинационални компании, особено во информатичката технологија, телекомуникациите и банкарскиот сектор. Делхи привлекува многу луѓе од руралните области на Индија со подобриот животен стандард. Поради големата имиграција, Делхи е еден од најбрзорастечките градови во светот. == Култура == Делхи бил центар на неколку империи со различни религии. Затоа има единствена историја на мешање на различни култури. Стариот град е место каде што владетелите Могулските и муслиманските владетели изградиле неколку архитектонски чуда како што се џамијата Масџид и црвената тврдина на Делхи . Гробот на Хамајуун и минарето Кутаб се на списокот за светско наследство на [[УНЕСКО]] . Други значајни споменици се индиската порта и астрономската опсерваторија од 18 век, Јантар Мантар. Храмот Лотос е симбол на верската толеранција и единството на Делхи. Храмот Лотос е пример за модерна индиска архитектура. Најголемата џамија во Индија е џамијата Масџид. Повеќето луѓе во Делхи се хинуисти, а Берла Мандир е храм посветен на хинду-божицата на богатството. == Партнерски градови == * [[Чикаго]] * [[Лондон]] * [[Москва]] * [[Токио]] * [[Куала Лумпур]] * [[Сеул]] * [[Улан Батор]] * [[Карачи]] == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20100919175447/http://delhigovt.nic.in/ Владата на Индија] (јазик: англиски) * [http://www.exploredelhi.com/ Градски водич] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070221044230/http://www.exploredelhi.com/ |date=2007-02-21 }} (јазик: англески) * [https://web.archive.org/web/20061105120204/http://www.hosuronline.com/update/weather/changelocation.asp?code=INXX0038 Времето во Делхи] (јазик: англески) * [https://web.archive.org/web/20061121031501/http://streetphotos.net/india/ Фотографии од Олд Дели] (јазик: англески) * [https://web.archive.org/web/20080502163448/http://www.delhipage.org/ Водич и слики во Делхи] (јазик: англески) * [https://www.britannica.com/place/Delhi Делхи] * {{Dmoz}} == Наводи == {{наводи|2}} [[Категорија:Сојузни држави и територии на Индија]] [[Категорија:Градови во Индија]] [[Категорија:Индија]] [[Категорија:Градови]] [[Категорија:Главни градови]] [[Категорија:Населени места основани во 6 век п.н.е.]] [[Категорија:Сојузни територии на Индија]] ig49uu74e9hwbtgg8rhvk1z7xvm1ci9 5589105 5589070 2026-07-08T10:18:19Z Bjankuloski06 332 5589105 wikitext text/x-wiki {{внимание}} {{Инфокутија Населено место | name = Делхи | official_name = Национална престолнинска територија на Делхи | native_name = <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. --> | native_name_lang = | other_name = | image_blank_emblem = Seal_of_the_National_Capital_Territory_of_Delhi.svg | blank_emblem_type = Грб | settlement_type = [[Сојузни територии на Индија]] / [[велеград]] | image_skyline = | image_caption = <div style="background:#fee8ab;"> Надесно: [[Гробот на Хумајун]], [[Акшардхам (Делхи)|Храмот Акшардхам]], [[Храмот на лотосот]], [[Порта Индија]] и [[Кутаб Минар]] | image_size = 280 | image_map = IN-DL.svg | map_caption = Местоположба на Делхи во Индија | mapsize = | coordinates = {{coord|28|36|36|N|77|13|48|E|display=inline, title}} | subdivision_type = Држава | subdivision_name = {{знаме|India}} | established_title = Основан | established_date = 6 век п.н.е | established_title2 = Основање на престолнина | established_date2 = 1911 | established_title3 = Основање на сојузна територија | established_date3 = 1956 | established_title4 = Основање на NCT | established_date4 = 1 февруари 1992 | seat_type = Престолнина | seat = Њу Делхи | parts_type = Окрузи | parts_style = para | p1 = [[Список на окрузи во Делхи|11]] | governing_body = [[Влада на Делхи]] | leader_title = [[Список на гувернери на Делхи|Гувернер]] | leader_name = [[Анил Баиџал]] | leader_title1 = {{nowrap|[[Список на главни министри на Делхи|Главен министер]]}} | leader_name1 = [[Авринд Кеџривал]] ([[Партија Аам Аадми|AAP]]) | total_type = [[Сојузни територии на Индија]]<!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | area_magnitude = 1 E8 | area_total_km2 = 1484.0 | area_total_sq_mi = 573.0 | area_water_sq_mi = 6.9 | area_rank = [[Список на држави и сојузни територии на Индија според површина|31]] | elevation_m = 200–250 | elevation_ft = 650–820 <!-- Population, demographics -->| population_footnotes =<ref name="census2011.co.in Delhi" /> | population_total = 16,787,941 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = 29,298 | population_urban_footnotes =<ref name="delhi2011">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.citypopulation.de/India-Delhi.html?cityid=2925|title=Delhi (India): Union Territory, Major Agglomerations & Towns – Population Statistics in Maps and Charts|work=City Population|accessdate=28 February 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170302112054/https://www.citypopulation.de/India-Delhi.html?cityid=2925|archivedate=2 March 2017}}</ref> | population_urban = 16,349,831<!--These figures are for main UA of Delhi city as defined by Census of India which is located within Delhi NCT only--> ([[List of million-plus urban agglomerations in India|2nd]]) | population_blank1_footnotes =<ref name="census2011.co.in Delhi" /> | population_blank1_title = [[Општинска корпорација во Делхи|Мегаполис]] | population_blank1 = 11,034,555 ([[List of cities in India by population|2nd]]) | population_blank2_footnotes =<ref name="UNcities2016" /> | population_blank2_title = [[Метрополитенска област|Метро]] (2016) | population_blank2 = 26,454,000<!--These figures are for Extended UA of Delhi including Ghaziabad, Faridabad, Gurgaon and Noida.--> ([[List of metropolitan areas in India|1st]]) | population_demonym = Делхијци | demographics_type1 = Јазици | demographics1_title1 = Официјален | demographics1_info1 = {{hlist|[[Хинди]]|Англиски <ref name="OLA 2000">{{Наведена мрежна страница|url=http://delhi.gov.in/wps/wcm/connect/d09fd2004bd07ad9a305ab56803943f0/Delhi+Official+Languages+Act+2000.pdf?MOD=AJPERES&lmod=-344844204|title=Official Language Act 2000|date=2 July 2003|publisher=Government of Delhi|accessdate=17 July 2015|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304084459/http://delhi.gov.in/wps/wcm/connect/d09fd2004bd07ad9a305ab56803943f0/Delhi+Official+Languages+Act+2000.pdf?MOD=AJPERES&lmod=-344844204|archivedate=4 March 2016}}</ref> }} | demographics1_title2 = Дополнителен&nbsp;официјален | demographics1_info2 = {{hlist| [[Пенџапски јазик|Пенџаб]]|[[Урду]]<ref name="OLA 2000" /> }} | demographics_type2 = GDP {{nobold|(2018–19)}} | demographics2_footnotes =<ref name="Delhi_Budget">{{Наведена мрежна страница|url=http://delhiplanning.nic.in/sites/default/files/Budget%202019-20_English%20for%20CM.pdf|title=Gross State Domestic Product of Delhi|publisher=Planning Department, [[Government of Delhi]]|page=16|accessdate=9 June 2019}}</ref> | demographics2_title1 = [[List of Indian states and union territories by GDP|Nominal]] | demographics2_info1 = {{INRConvert|7.80|lc}} | demographics2_title2 = [[List of Indian states and union territories by GDP per capita|Nominal Per Capita]] | demographics2_info2 = {{INRConvert|365529}} | demographics2_title3 = [[Gross metropolitan product|Metro GDP]]/[[Purchasing power parity|PPP]] | demographics2_info3 = $370&nbsp;billion<ref name=gdp /> | blank_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] {{nobold|(2018)}} | blank_info_sec2 = {{nowrap|{{increase}} 0.746<ref name="snhdi-gdl">{{Наведена мрежна страница |title=Sub-national HDI – Area Database |url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/ |website=Global Data Lab |publisher=Institute for Management Research, Radboud University |accessdate=25 September 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/ |archive-date=23 September 2018 |url-status=live }}</ref> ({{color|green|High}})}} · [[List of Indian states and territories by Human Development Index|5th]] | blank1_name_sec2 = [[Писменост во Индија|Писменост]] {{nobold|(2011)}} | blank1_info_sec2 = 86.21%<ref name="pc-census2011">{{Наведена мрежна страница |title=Census 2011 (Final Data) – Demographic details, Literate Population (Total, Rural & Urban) |url=http://planningcommission.gov.in/data/datatable/data_2312/DatabookDec2014%20307.pdf |website=planningcommission.gov.in |publisher=Planning Commission, Government of India |accessdate=3 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180127163347/http://planningcommission.gov.in/data/datatable/data_2312/DatabookDec2014%20307.pdf |archive-date=27 January 2018 |url-status=live }}</ref> | blank2_name_sec2 = [[Human sex ratio|Полов сооднос]] {{nobold|(2011)}} | blank2_info_sec2 = 868 [[females|♀]]/1000 [[males|♂]]<ref name="pc-census2011" /> | timezone = [[Индиско стандардно време|IST]] | utc_offset = +5.30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PINs]]<ref name=pin>{{Наведена мрежна страница | url = https://www.indiapost.gov.in/vas/pages/FindPinCode.aspx | title = Find Pin Code | work = [[India Post|Department of Posts]] | accessdate = 5 June 2019}}</ref> | postal_code = 110000{{ndash}}110099 | area_code = [[Telephone numbers in India|+91 11]] | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-DL]] | registration_plate = DL | website = {{url|http://delhi.gov.in/}} }} '''Делхи''' ( {{Langx|hi|दिल्ली}} ) — град во [[Индија]], кој се наоѓа на специјална територија под контрола на централната влада на [[Индија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://indiacode.nic.in/coiweb/amend/amend69.htm|title=The Constitution (Sixty-Ninth Amendment) Act, 1991|publisher=Ministry of Law and Justice, [[Government of India]]|accessdate=23 ноември 2014}}</ref><ref name="habib, Royal, karamchandani, National">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=0ymFAAAAIAAJ|title=The agrarian system of Mughal India, 1556–1707|last=Habib|first=Irfan|publisher=Oxford University Press|year=1999|isbn=978-0-19-562329-1|quote=''... The current Survey of India spellings are followed for place names except where they vary rather noticeably from the spellings in our sources: thus I read "Dehli" not "Delhi ...''}} </ref> [[Њу Делхи]] е седиште на индиската влада и се наоѓа во метрополитенската област на Делхи. Делхи бил главен град на неколку империи и има околу 60.000 споменици. Делхи имал стратешка позиција во северна Индија и доминирал но старите трговски патишта што се движеле од северозападна Индија до долината на [[Ганг]]. Поради тоа, Делхи долго бил значаен културен, политички и интелектуален центар. Поради големата имиграција, Делхи е еден од најбрзорастечките градови. [[Светска банка|Светската банка]] го прогласила Делхи за најзагаден во светот а истото било потврдено и во 2018 година, со истражувањето спроведено од две мониторинг организации во 61 град<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.novamakedonija.com.mk/svet/%d1%9a%d1%83-%d0%b4%d0%b5%d0%bb%d1%85%d0%b8-%d0%bd%d0%b0%d1%98%d0%b7%d0%b0%d0%b3%d0%b0%d0%b4%d0%b5%d0%bd-%d0%b3%d1%80%d0%b0%d0%b4-%d0%b2%d0%be-%d1%81%d0%b2%d0%b5%d1%82%d0%be%d1%82-%d0%b2%d0%be-2018/|title=Њу Делхи најзагаден град во светот во 2018 година|last=НМ|date=2019-03-05|work=Нова Македонија|language=mk-MK|accessdate=2020-07-01}}</ref>. == Топонимија == Постојат голем број митови и легенди поврзани со потеклото на името Делхи. Еден од нив потекнува од Дилу, крал кој изградил град на оваа локација во 50 пр.н.е. и го именувал по самиот себе.<ref name="ecosurv1">{{Наведена мрежна страница|url=http://delhiplanning.nic.in/Economic%20Survey/ES%202005-06/Chpt/1.pdf|title=Chapter 1: Introduction|work=Economic Survey of Delhi, 2005–2006|publisher=Planning Department, Government of National Capital Territory of Delhi|pages=1–7|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161113174155/http://delhiplanning.nic.in/Economic%20Survey/ES%202005-06/Chpt/1.pdf|archivedate=13 November 2016|accessdate=21 December 2011|url-status=dead}}</ref><ref name="dhillu">{{Наведена книга|title=Delhi Through Ages|last=Bakshi|first=S.R.|publisher=Whispering Eye Bangdat|year=1995|isbn=978-81-7488-138-0|page=2|origyear=2002}}</ref><ref name="geobritish">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/bub_gb_C20DAAAAQAAJ|title=The Geography of British India, Political & Physical|last=Smith|first=George|publisher=J. Murray|year=1882|pages=[https://archive.org/details/bub_gb_C20DAAAAQAAJ/page/n258 216]–217|quote=raja delhi BC|accessdate=1 November 2008}}</ref> Друга легенда тврди дека името на градот се заснова на хинди зборот, ''дили'' (лабаво) и дека така го нарекувале [[Томара (династија)|Томарците]] бидејќи [[железниот столб на Делхи]] имал слаба основа и морал да се преместува.<ref name="geobritish" /> Според белешките на Панџаб, името на градот во времето на кралот Притвираџ било ''дили'' најверојатно изведено од стариот хиндиски збор „''дил''“ што значи ''еминентност''. ''Дили'' подоцна станало ''дихли/дехли''.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://dsalsrv04.uchicago.edu/cgi-bin/app/hobsonjobson_query.py?qs=DELHI&searchhws=yes |title=архивски примерок |accessdate=2020-07-01 |archive-date=2020-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200701211851/https://dsalsrv04.uchicago.edu/cgi-bin/app/hobsonjobson_query.py?qs=DELHI&searchhws=yes |url-status=dead }}</ref> Некои историчари веруваат дека ''Дили'' или ''Дилика'' било оригиналното име на градот, додека други веруваат дека името би можело да потекнува од хундистанските зборови, ''дехлез'' или ''дехали.'' Двата поима значат „праг“ или „порта“ и симболични се за градот како порта до Гангетската рамнина.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://dsal.uchicago.edu/dictionaries/platts/|title=A Dictionary of Urdu, Classical Hindi, and English|year=1884|publisher=Dsal.uchicago.edu|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111016190309/http://dsal.uchicago.edu/dictionaries/platts/|archivedate=16 October 2011|accessdate=24 October 2011|url-status=live}}</ref><ref name="cohen">{{Наведено списание|last=Cohen|first=Richard J.|date=October–December 1989|title=An Early Attestation of the Toponym Dhilli|journal=Journal of the American Oriental Society|volume=109|issue=4|pages=513–519|doi=10.2307/604073|jstor=604073}}</ref><ref name="dhilika">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mewarindia.com/ency/chat.html|title=Chauhans (Cahamanas, Cauhans)|last=Austin|first=Ian|author2=Thhakur Nahar Singh Jasol|publisher=mewarindia.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061114120751/http://mewarindia.com/ency/chat.html|archivedate=14 November 2006|accessdate=22 December 2006|encyclopedia=The Mewar Encyclopedia}}</ref> Жителите се нарекуваат Делхијци.<ref>{{наведени вести|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-08-05/news/29855331_1_floor-psf-delhiites|title=Why developers charge a premium for upper storeys in Delhi/NCR region|date=5 August 2011|newspaper=Economic Times|accessdate=30 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130127185535/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-08-05/news/29855331_1_floor-psf-delhiites|archive-date=27 January 2013|url-status=live}}</ref> == Историја == === Ран средовековен период === Областа околу Делхи веројатно била населена пред вториот милениум п.н.е. и има докази за континуирано населување уште од 6 век п.н.е.<ref name="asherhabit" /> За градот се верува дека е на локацијата на [[Индрапрастха]], легендарната престолнина на Пандавите во индискиот еп [[Махабхарата]].<ref name="ecosurv1" /> Според Махабхарата, оваа земја првично била огромно пространство на шуми наречена „Кандавапраста“, која била запалена за да се изгради градот Индрапрастха. Најстарите архитектонски наоди датираат од времето на [[Маурија]] (околу 300 п.н.е.); во 1966 година, во близина на Сриниваспори е откриен натпис на маурискиот император [[Ашока]] (273–235 п.н.е.). Во Делхи, можат да се најдат остатоци од неколку големи градови. Првиот од овие бил во јужниот дел на денешниот Делхи. Кралот [[Ананг Пал]] од династијата Томара го основал градот [[Лал Кот]] во 736 година. Притхвираџ Чауан го освоил Лал Кот во 1178 година и го преименувал во Кила Раи Питора. <gallery heights="134"> Податотека:Entry Door to the Yogmaya precincts.JPG|Стариот храм Јогмаја е еден од петте храмови од ерата на Махабхарата во Индрапастха.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=acoBAAAAMAAJ|title=Delhi Gazetteer|author=Prabha Chopra|publisher=The Unit|year=1976|page=1078}}</ref> Податотека:Iron Pillar, Delhi, May 2008.jpg|[[Железниот столб на Делхи]] се вели дека е од времето на империјата Гупта (375–413 н.е.).<ref name="vishnu1">Finbarr Barry Flood, 2003, [https://www.nyu.edu/gsas/dept/fineart/people/faculty/flood_PDFs/Pillars%20Palimpsests.pdf "Pillar, palimpsets, and princely practices"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160930192745/http://www.nyu.edu/gsas/dept/fineart/people/faculty/flood_PDFs/Pillars%20Palimpsests.pdf|date=30 September 2016}}, Res, Xliii, [[New York University]], p. 97.</ref> Податотека:Agrasen ki Baoli (Q4693773) -New Delhi - N-DL-52 c(1).jpg|Аграсен ки Баоли за кој се верува дека бил изграден од легендарниот крал Аграсен<ref>Mittal, J.P. (2006), History of Ancient India (4250 BCE to 637 CE) p. 675, {{ISBN|978-81-269-0616-1}} (This author considers King Agrasen an actual historical figure)</ref> Податотека:The bastion of Lal Kot fort, Mehrauli, Delhi.jpg|Тврдината Лал Кот во Мехрули во Делхи, му се припишува на томарскиот владетел, Анангпал, во 736 година.<ref name="Mukherji">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=90BuAAAAMAAJ|title=The red fort of Shahjahanabad|last1=Mukherji|first1=Anisha Shekhar|date=2002|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-565775-3|location=Delhi|page=46|access-date=12 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327091422/https://books.google.com/books?id=90BuAAAAMAAJ|archive-date=27 March 2019|url-status=live}}</ref> Податотека:Carving at Quwwat ul-Islam Mosque.jpg|Стариот храм Кутаб Минар </gallery> === Средновековен период === Кралот [[Притхвираџ Чауан]] бил поразен во 1192 од [[Мухамед Гури]], муслимански освојувач од [[Авганистан]] кој се потрудил да го освои северниот дел на Индија. До 1200, отпорот на Хиндусите започнал да пропаѓа, па муслиманските напаѓачи биле победници. Новата доминација на турските муслимански династии во северна Индија ќе трае наредните пет века. На генералот на Гури, Кутб-уд-дин Ајбак, му била дадена одговорноста да управува со освоените територии на Индија. По смртта на Гури во 1206 г., неговите територии се распаднале, при што разни генерали преземале суверенитет над различни области. Кутб-уд-дин ја преземал контролата врз индиските поседи на Гори и ги поставил темелите на султанатот во Делхи и [[Династија Мамлуци|Мамелучката династија]]. Тој ја започнал изградбата на џамијата Кутаб Минар, најстарата џамија во Индија. Неговиот наследник, [[Илтутмиш]] (1211–1236), го утврдлил турското освојување на северниот дел на Индија.<ref name="ecosurv1" /><ref name="Quwwat">{{Наведена мрежна страница|url=https://whc.unesco.org/archive/periodicreporting/cycle01/section2/233-summary.pdf|title='''India''': Qutb Minar and its Monuments, Delhi|work=State of Conservation of the World Heritage Properties in the Asia-Pacific Region: : Summaries of Periodic Reports 2003 by property, Section II|publisher=[[UNESCO]] World Heritage Centre|pages=71–72|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060524155833/https://whc.unesco.org/archive/periodicreporting/cycle01/section2/233-summary.pdf|archivedate=24 May 2006|accessdate=22 December 2006}}</ref> [[Разија Султан]], ќерката на Илтутмиш, го наследила како Султан на Делхи. Таа била првата и единствената жена која владеела со Делхи. Во следните триста години, во Делхи владеела едноподруго турско-авганистанската [[династија Лоди]]. Тие изградиле неколку тврдини и градови кои се дел од седумте градови на Делхи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sfusd.k12.ca.us/schwww/sch618/Ibn_Battuta/Battuta's_Trip_Seven.html|title=Battuta's Travels: Delhi, capital of Muslim India|publisher=Sfusd.k12.ca.us|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080423014415/http://www.sfusd.k12.ca.us/schwww/sch618/Ibn_Battuta/Battuta%27s_Trip_Seven.html|archivedate=23 April 2008|accessdate=7 September 2009|url-status=dead}}</ref> Делхи бил главен центар на [[Суфизам|суфизмот]] во тек на овој период<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=MsYj4ysWQ6sC&pg=PT9&dq=delhi+was+center+of+sufism#v=onepage|title=Travel Delhi, India|author1=Mobilereference|year=2007|isbn=9781605010519|location=History section|page=10|accessdate=10 June 2012|via=Google books|archive-date=2016-01-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20160101225812/https://books.google.com/books?id=MsYj4ysWQ6sC&pg=PT9&dq=delhi+was+center+of+sufism#v=onepage|url-status=dead}}</ref> Мамелучкиот Султанат (Делхи) бил соборен во 1290 година од Џалалудин Фируз Калџи (1290-1320). Султанатот во Делхи го достигнал својот врв за време на владеењето на Мухамед бин Туглук (1325–1351). Во годините по владеењето на Фироз Шах Тауглаг (1351–1388), Делхискиот султанат брзо почнал да ја губи својата позиција над северните провинции. Делхи бил освоен од [[Тамерлан]] во 1398 година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ucalgary.ca/applied_history/tutor/islam/mongols/timurid.html|title=The Islamic World to 1600: The Mongol Invasions (The Timurid Empire)|publisher=Ucalgary.ca|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090816204247/http://www.ucalgary.ca/applied_history/tutor/islam/mongols/timurid.html|archivedate=16 August 2009|accessdate=7 September 2009|url-status=dead}}</ref> кој масакрирал 100,000 заробеници.<ref>[https://books.google.com/books?id=nMMAk4VwLLwC&pg=PA28#v=onepage ''Genocide: a history''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160101225812/https://books.google.com/books?id=nMMAk4VwLLwC&pg=PA28|date=1 January 2016}}. W.D. Rubinstein (2004). p. 28. {{ISBN|978-0-582-50601-5}}</ref> Падот на Делхи продолжил под Саидската династија (1414–1451). Под авганистанската династија Лоди (1451-1526), ​​султанатот во Делхи ја вратил контролата врз Пенџаб и Гангетската рамнина за повторно да постигне доминација над Северна Индија. Сепак, закрепнувањето било краткотрајно и султанатот бил уништен во 1526 година од [[Бабур]], основач на династијата Мугал. <gallery heights="134"> Податотека:Qutub - Minar, Delhi (6994969674).jpg|Со 72,5 м [[Минаре|минарето]] на [[Кутуб Минар]] е највисокото во светот и заштитено како [[Светско наследство на УНЕСКО|Светско културно наследство на УНЕСКО]].<ref name="Qutab">{{Наведена мрежна страница|url=http://portal.unesco.org/en/ev.php-URL_ID=6643&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|title=Under threat: The Magnificent Minaret of Jam|date=October 2002|work=The New Courier No 1|publisher=UNESCO|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060522201305/http://portal.unesco.org/en/ev.php-URL_ID%3D6643%26URL_DO%3DDO_TOPIC%26URL_SECTION%3D201.html|archivedate=22 May 2006|accessdate=3 May 2006|url-status=live}}</ref> Податотека:Qila Rai Pithora, New Delhi.jpg|Музеј и остатоци од ѕидини во Кила Раи Питора, првиот град на Делхи, под власта на Притвираџ Чаухан. </gallery> === Модерен период === [[Податотека:Delhi_Red_fort.jpg|алт=Red Fort with the Indian Flag at the centre|мини|Црвената тврдина, [[светско наследство на УНЕСКО]], била главната резиденција на Мугалските императори скоро 200 години. Локацијата моментно ја користи премиерот на Индија за да се обрати на нацијата на Денот на независноста на Индија.]] Бабур бил потомок на [[Џингис Хан|Џингис Кан]] и [[Тамерлан]], од долината Фергана во денешен [[Узбекистан]]. Во 1526 година, тој ја нападнал Индија, го победил последниот султан на Лоди во Првата битка кај Панипат и го основал Мугалското царство кое владеело од Делхи и Агра<ref name="ecosurv1" /> Мугалската династија владеела со Делхи повеќе од три века со пауза од шеесет години за време на владеењето на Шер Шах Сури и Хему од 1540 до 1556.<ref name="shershah">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.indhistory.com/sher-shah-suri.html|title=Sher Shah&nbsp;– The Lion King|work=India's History: Medieval India|publisher=indhistory.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061212214725/http://www.indhistory.com/sher-shah-suri.html|archivedate=12 December 2006|accessdate=22 December 2006|url-status=live}}</ref> Во 1553, хиндуистичкиот крал Хему дошол на престолот на Делхи поразувајќи ги силите на мугалскиот цар Хумајун кај Агра и Делхи. Сепак Мугалците се вратиле на власт кога војската на Акбар го поразила Хему во тек на Втората битка кај Панипат во 1556.<ref name="AG">''Akbar the Great'', Srivastva, A.L. Vol. 1, pp. 24–26</ref><ref name="HFHH">Himu-a forgotten Hindu Hero," Bhartiya Vidya Bhawan, p100</ref><ref name="MHI 2">Kar, L. Colonel H.C. ''Military History of India'' Calcutta 1980, p. 283</ref> Шахот Џахан го изградил седмиот град на Делхи кој го носи името Шахџаханбад, кој бил престолнина на Мугалското царство од 1638 и денес се нарекува ''Стариот град'' на Старо Делхи.<ref name="book11111">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=MsYj4ysWQ6sC&pg=PT10&dq=Shah+Jahan+built+the+seventh+city+of+Delhi+that+bears+his+name+(Shahjahanabad),+and+is+more+commonly+known+as+the+%22Old+City%22+or+%22Old+Delhi%22#v=onepage&q=Shah%20Jahan%20built%20the%20seventh%20city%20of%20Delhi%20that%20bears%20his%20name%20(Shahjahanabad)%2C%20and%20is%20more%20commonly%20known%20as%20the%20%22Old%20City%22%20or%20%22Old%20Delhi%22|title=Travel Delhi, India|author1=Mobilereference|year=2007|isbn=9781605010519|page=12|via=Google Books|access-date=2020-07-01|archive-date=2016-01-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20160101225812/https://books.google.com/books?id=MsYj4ysWQ6sC&pg=PT10&dq=Shah+Jahan+built+the+seventh+city+of+Delhi+that+bears+his+name+(Shahjahanabad),+and+is+more+commonly+known+as+the+%22Old+City%22+or+%22Old+Delhi%22#v=onepage&q=Shah%20Jahan%20built%20the%20seventh%20city%20of%20Delhi%20that%20bears%20his%20name%20(Shahjahanabad)%2C%20and%20is%20more%20commonly%20known%20as%20the%20%22Old%20City%22%20or%20%22Old%20Delhi%22|url-status=dead}}</ref> По смртта на Ауранџеб во 1707 година, влијанието на Мугалското Царство брзо се намалило а хиндуистичкото царство Марата од висорамнината [[Декан (висорамнина)|Декан]] добило на сила.<ref>{{Наведена книга|title=Rajasthan, Delhi and Agra|last=Thomas|first=Amelia|publisher=Lonely Planet|year=2008|isbn=978-1-74104-690-8}}</ref> Во 1739, Мугалското царство ја загубило огромната битка кај Карнал од воено посупериорната персиска војска предводена од Надер Шах од Персија. По инвазијата, тој целосно го ограбил Делхи. Мугалското царство, сериозно ослабнато никогаш не можело да го надмине овој пораз и понижување, со што бил отворен патот за доаѓање на други напаѓачи, вклучително и на крајот Британците.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=ak5oFjTys8MC&pg=RA1-PA349&lpg=RA1-PA349&dq=battle+of+karnal+less+than+three+hours|title=Later Mughal|accessdate=2 June 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160101225812/https://books.google.com/books?id=ak5oFjTys8MC&pg=RA1-PA349&lpg=RA1-PA349&dq=battle+of+karnal+less+than+three+hours|archivedate=1 January 2016|url-status=live}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=M2uPAgAAQBAJ&pg=PA288&lpg=PA288&dq=nader+shah+humiliating+sack+of+delhi|title=Territories and States of India|last1=Boland-Crewe|first1=Tara|last2=Lea|first2=David|date=2 September 2003|isbn=9781135356255|accessdate=2 June 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160101225812/https://books.google.com/books?id=M2uPAgAAQBAJ&pg=PA288&lpg=PA288&dq=nader+shah+humiliating+sack+of+delhi|archivedate=1 January 2016|url-status=live}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.avalanchepress.com/Soldier_Shah.php|title=Iran in the Age of the Raj|publisher=Avalanchepress.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110113091203/http://avalanchepress.com/Soldier_Shah.php|archivedate=13 January 2011|accessdate=11 March 2011|url-status=live}}</ref> Во 1757 година, авганистанскиот владетел, Ахмад Шах Дурани, го освоил Делхи. Тој се вратил во Авганистан, оставајќи го мугалскиот владетел Аламгир Втори во номинална контрола. Маратите повторно го окупирале Делхи во 1758 година, и биле под контрола сè до нивниот пораз во 1761 година во Третата битка кај Панипат кога градот бил заземен повторно од Ахмад Шах Дурани.<ref>{{наведени вести|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-17/pune/30528210_1_third-battle-pandurang-balkawade-sadashivrao-bhau|title=In 1761, battle of Panipat cost Marathas Rs 93 lakh, say papers|date=17 December 2011|work=The Times of India|access-date=9 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029204137/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-17/pune/30528210_1_third-battle-pandurang-balkawade-sadashivrao-bhau|archive-date=29 October 2013|url-status=live}}</ref><gallery> Податотека:Hemu Vikramaditya.jpg|Хему, откако ја преземал контролата врз Делхи, ја преземал хинду-титулата Викарамадија и се спротивставил на Мугалците во 16 век. Податотека:Bajirao Peshwa I.jpg|Пешва Баџи Рао I во Првата битка на Делхи, 1737 година. Податотека:Ragonath Row Ballajee.jpg|Рагунат Рао, Пешва на Империјата Марата кој одиграл клучна улога во Втората битка на Делхи. </gallery> == Географија == === Клима === Делхи се одликува со атипична верзија на влажна суптропска клима ( [[Кепенова класификација на климата|Кепен]] ) на границата на [[Степска клима|топла полупустинска клима]] ( [[Кепенова класификација на климата|Кепен]] ). Топлата сезона трае од 21 март до 15 јуни со просечна дневна висока температура над {{Convert|39|°C|°F}}. Најтопол ден во годината е 22 мај, со просечна висока температура од {{Convert|46|°C|°F}} и ниска температура од {{Convert|30|°C|°F}} .<ref name="weatherspark">{{Наведена мрежна страница|url=http://weatherspark.com/averages/33934/New-Delhi-India|title=Average weather for New Delhi, India|publisher=Weatherspark.com|accessdate=2 јули 2013}}</ref> Студената сезона трае од 26 ноември до 9 февруари, со просечна дневна висока температура под {{Convert|20|°C|°F}}. Најстуден ден во годината е 4 јануари, со просечна ниска температура од {{Convert|2|°C|°F}} и висока температура од . Во почетокот на март, насоката на ветерот се менува од северозапад кон југозапад. Од април до октомври времето е топло. [[Монсун]]от пристигнува кон крајот на јуни, заедно со зголемување на влажноста.<ref name="climate">{{Наведена мрежна страница|url=http://delhitrip.in/about-delhi/climate-of-delhi|title=Climate of Delhi|publisher=Delhitrip.in|accessdate=17 мај 2012|archive-date=2014-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20140713174210/http://delhitrip.in/about-delhi/climate-of-delhi|url-status=dead}}</ref> Краткотрајната, блага зима започнува кон крајот на ноември, го достигнува врвот во јануари и честопати е придружена со силна магла.<ref name="Fog">{{Наведени вести|url=http://www.hindu.com/2005/01/07/stories/2005010719480300.htm|title=Fog continues to disrupt flights, trains|date=7 јануари 2005|work=The Hindu|location=Chennai, India|access-date=2020-05-08|archive-date=2005-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20050113001515/http://www.hindu.com/2005/01/07/stories/2005010719480300.htm|url-status=dead}}</ref> == Популација == Според неофицијалните резултати од пописот, градот имал население од 11.007.835 во 2011 година. == Стопанство == Делхи отсекогаш бил економски центар на северна Индија. Делхи бил најголемиот индустриски град во северна Индија. Во последно време услужниот сектор се развива брзо како резултат на високообразованата работна сила,која зборува на англиски јазик. Ова привлекло многу мултинационални компании, особено во информатичката технологија, телекомуникациите и банкарскиот сектор. Делхи привлекува многу луѓе од руралните области на Индија со подобриот животен стандард. Поради големата имиграција, Делхи е еден од најбрзорастечките градови во светот. == Култура == Делхи бил центар на неколку империи со различни религии. Затоа има единствена историја на мешање на различни култури. Стариот град е место каде што владетелите Могулските и муслиманските владетели изградиле неколку архитектонски чуда како што се џамијата Масџид и црвената тврдина на Делхи. Гробот на Хамајуун и минарето Кутаб се на списокот за светско наследство на [[УНЕСКО]] . Други значајни споменици се индиската порта и астрономската опсерваторија од 18 век, Јантар Мантар. Лотосовиот храм е симбол на верската толеранција и единството на Делхи. Овој храм е пример за модерна индиска архитектура. Најголемата џамија во Индија е џамијата Масџид. Повеќето луѓе во Делхи се хинуисти, а Берла Мандир е храм посветен на хинду-божицата на богатството. == Партнерски градови == * [[Чикаго]] * [[Лондон]] * [[Москва]] * [[Токио]] * [[Куала Лумпур]] * [[Сеул]] * [[Улан Батор]] * [[Карачи]] == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20100919175447/http://delhigovt.nic.in/ Владата на Индија] (јазик: англиски) * [http://www.exploredelhi.com/ Градски водич] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070221044230/http://www.exploredelhi.com/ |date=2007-02-21 }} (јазик: англески) * [https://web.archive.org/web/20061105120204/http://www.hosuronline.com/update/weather/changelocation.asp?code=INXX0038 Времето во Делхи] (јазик: англески) * [https://web.archive.org/web/20061121031501/http://streetphotos.net/india/ Фотографии од Олд Дели] (јазик: англески) * [https://web.archive.org/web/20080502163448/http://www.delhipage.org/ Водич и слики во Делхи] (јазик: англески) * [https://www.britannica.com/place/Delhi Делхи] * {{Dmoz}} == Наводи == {{наводи|2}} [[Категорија:Сојузни држави и територии на Индија]] [[Категорија:Градови во Индија]] [[Категорија:Индија]] [[Категорија:Градови]] [[Категорија:Главни градови]] [[Категорија:Населени места основани во 6 век п.н.е.]] [[Категорија:Сојузни територии на Индија]] s6xgsh2l49gnptptxu7l8k7jvoge48c Бранко Панов 0 1248166 5588629 5588628 2026-07-07T12:02:54Z Buli 2648 /* Творештво */ 5588629 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Бранко Панов | портрет = | px = | опис = | родено-име = | роден-дата = {{роден на|22|март|1932}} | роден-место = {{роден во|Струмица}}, [[Вардарска Бановина]], [[Кралство Југославија]] | починал-дата = {{починат на|10|јануари|2002}} | починал-место = {{починат во|Скопје}}, [[Македонија]] | починал-причина = | националност = [[Македонија|Македонец]] | народност = [[Македонци|Македонец]] | познат = | занимање = [[историчар]], [[универзитет]]ски [[професор]] | сопружник = | татко = | мајка = | родители = | роднини = | деца = }} '''Бранко Панов''' ({{роден во|Струмица}}, {{роден на|22|март|1932}} – {{починат во|Скопје}}, {{починат на|10|јануари|2002}}) – [[Македонија|македонски]] [[историчар]] и [[универзитет]]ски [[професор]]. Тој бил втемелувач на современата македонска медиевистика и основоположник на македонската [[византологија]].<ref>{{МКЕ|1113}}</ref> ==Животопис== Бранко Панов бил роден во [[Струмица]] на 22 март 1932 година. Основно и средно образование завршил во родниот град, потоа дипломирал (1955) и докторирал на [[Филозофски факултет - Скопје|Филозофскиот факултет]] – група Историја во Скопје (1955). Бил долгогодишен професор по [[Историја на Византија]] и по [[Историја на македонскиот народ]] – среден век на Филозофскиот факултет во Скопје (1976–1997). Низа учебни години бил [[професор]] и на студентите по [[географија]], [[етнологија]] и [[новинарство]] и на постдипломските студии на [[Природно-математички факултет - Скопје|Природно-математичкиот]] и [[Правен факултет „Јустинијан I“ - Скопје|Правниот факултет]] во Скопје. Учествувал на голем број научни собири во земјата и странство – [[Атина]], [[Букурешт]], [[Вашингтон]], [[Виена]], [[Копенхаген]], [[Краков]], [[Москва]], [[Нитра]], [[Салцбург]] и [[Регенсбург]]. Бил главен и одговорен уредник на списанието „''Историја''“, претседател на Управниот одбор, претседател на Советот, раководител на Советот на последипломските студии и раководител на ННСГ за историја на Филозофскиот факултет, член на Југословенскиот византолошки комитет и прв претседател на Собранието на Македонско-украинското друштво за културна соработка.<ref>{{МКЕ|1114}}</ref> ==Творештво== *Теофилакт Охридски како извор за средновековната историја на македонскиот народ, Скопје, 1971; *Средновековна Македонија, т. Ⅱ и Ⅲ, Скопје, 1985 *Охрид и Охридско низ историјата, кн. I, Охрид, 1985 (соавтор); * Македонија низ историјата, Скопје, 1999; *Историја на македонскиот народ, т. I, Скопје, 2000 (соавтор и уредник). Автор е на повеќе учебници и прирачници за основното и средното образование. <ref>{{Наведено списание|date=1965|title=Богомилското движење во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/eea6cf10-ee9f-4e0d-983d-bb322b0757b7/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=1|pages=50-57}}</ref> '''Статии''' {{Refbegin|30em}} * {{Наведено списание|date=1970|title=Описи од средновековните градови|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/45ae277a-c5aa-4e55-b539-6bcc24afc289/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=6|issue=1|pages=148-155}} * {{Наведено списание|date=1970|title=Имунитетот и феудалната рента во Македонија во XI и XII век според писмата на Теофилакт Охридски|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/183526f4-cdbc-4cf6-bb03-44678b7d2831/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=22|pages=225-270}} * {{Наведено списание|date=1972|title=Брегалничката мисија на Константин Филозоф – Кирил|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/000f7621-0f9f-46c8-b6be-6907d302ac84/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=8|issue=1|pages=41-49}} * {{Наведено списание|date=1975|title=Војните, востанијата и буржоаските револуции во Средниот век одразени во делата на класиците на марксизмот-ленинизмот|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/f8be268f-eb64-484a-8ce0-c5a24135537c/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=11|issue=1|pages=121-126}} * {{Наведено списание|date=1976|title=Богомилското движење во Македонија одразено во писмата на Теофилакт Охридски|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/ad52bf73-7e9e-463c-82c4-f3bd4b088e1f/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=28|pages=179-192}} * {{Наведено списание|date=1978|title=Охрид и Охридската област во првите векови по словенската колонизација (VI-VIII век)|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/5c182851-ca6b-445c-9bce-79c6de74bd5c/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=30|pages=119-138}} * {{Наведено списание|date=1980|title=Охрид и Охридската област во време на бугарското владеење (средина на IX в.–969)|url=http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ31-32(1979-80)/GZ31-32.09.%20%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2,%20%D0%91.%20-%20%D0%9E%D1%85%D1%80%D0%B8%D0%B4%20%D0%B8%20%D0%9E%D1%85%D1%80%D0%B8%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%20%D0%B2%D0%BE%20%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B1%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BE%20%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B5%D1%9A%D0%B5%20(%D1%81%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20%D0%BD%D0%B0%20IX%20%D0%B2.%E2%80%93969).pdf|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=31-32|pages=137-159}} * {{Наведено списание|date=1981|title=Градската самоуправа во Охрид кон крајот на XI и почетокот на XII век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/24154320-3fd0-4dfb-9cb8-3db83c4217c5/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=17|issue=2|pages=87-93}} * {{Наведено списание|date=1982|title=Штип и Брегалничка област во Средниот век (VI - крајот на XII век)|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/bb497b2e-9b33-4390-b611-91fb6be0b44d/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=34|pages=39-86}} * {{Наведено списание|date=1983|title=Охрид и Охридската област од средината на X до крајот на XII век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/270930ea-041a-4bf3-962c-4dcaffabc8db/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=36|pages=65-110}} * {{Наведено списание|date=1984|title=Охрид и Охридската област во XIII и XIV век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/76cd5ffe-2679-4402-9b3d-6f66c72da67c/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=37|pages=19-50}} * {{Наведено списание|date=1984|title=Мисијата на Константин Филозоф меѓу Сарацините (Арабите)|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/e7f99197-bc50-4040-a95c-39d363a180d9/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=20|issue=2|pages=245-251}} * {{Наведено списание|date=1985|title=Методиевото словенско кнежевство во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/6e27e7ff-d39c-457f-9a3c-8dd37eeac4ed/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=21|issue=1|pages=23-37}} * {{Наведено списание|date=1985|title=За потеклото и најраните години од животот и дејноста на Кирил и Методиј|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/e2af854f-5351-4940-a3f1-fc708bea414a/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=21|issue=2|pages=51-67}} * {{Наведено списание|date=1985|title=Кон 1100-годишнината од смртта на македонскиот и сесловенскиот просветител Методиј|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/16df090b-f33d-4267-bf67-deb82533f99a/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=38|pages=33-42}} * {{Наведено списание|date=1986|title=Климент Охридски и неговото сесловенско дело|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/843f3772-16ec-40c4-a257-430a7e79009d/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=22|issue=1|pages=7-28}} * {{Наведено списание|date=1986|title=Николај Н. Дурново за македонското прашање|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/4b6ef642-3d04-4205-9b66-7d762fa0e728/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=39|pages=196-210}} * {{Наведено списание|date=1987|title=За престојот на Кирил и Методиј во малоазиската планина Олимп|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/ce087da0-2230-410f-a9bb-ea3d54ea1d46/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=40|pages=111-116}} * {{Наведено списание|date=1992|title=Одразот на Косовската битка во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/a5d84ef2-73f4-41e4-b2f7-f593b735f965/content|journal=Историја|volume=28|pages=43-54}} * {{Наведено списание|title=Мисионерската дејност на Климент Охридски во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/a220596b-0c32-4380-9fdf-8309e6fcfb0f/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=46|pages=5-31|date=1993}} {{Refend}} ==Наводи== {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Панов, Бранко}} [[Категорија:Македонски медиевисти]] [[Категорија:Македонски универзитетски професори]] [[Категорија:Македонски уредници]] [[Категорија:Југословенски историчари]] [[Категорија:Југословенски универзитетски професори]] [[Категорија:Југословенски уредници]] [[Категорија:Професори на Филозофскиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Професори на Природно-математичкиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Професори на Правниот факултет „Јустинијан I“ - Скопје]] [[Категорија:Апсолвенти на Филозофскиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Доктори на Филозофскиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Добитници на наградата „Гоце Делчев“]] fxin47fbjywaad49gcfdw26qthufi9c 5588630 5588629 2026-07-07T12:03:27Z Buli 2648 /* Творештво */ 5588630 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Бранко Панов | портрет = | px = | опис = | родено-име = | роден-дата = {{роден на|22|март|1932}} | роден-место = {{роден во|Струмица}}, [[Вардарска Бановина]], [[Кралство Југославија]] | починал-дата = {{починат на|10|јануари|2002}} | починал-место = {{починат во|Скопје}}, [[Македонија]] | починал-причина = | националност = [[Македонија|Македонец]] | народност = [[Македонци|Македонец]] | познат = | занимање = [[историчар]], [[универзитет]]ски [[професор]] | сопружник = | татко = | мајка = | родители = | роднини = | деца = }} '''Бранко Панов''' ({{роден во|Струмица}}, {{роден на|22|март|1932}} – {{починат во|Скопје}}, {{починат на|10|јануари|2002}}) – [[Македонија|македонски]] [[историчар]] и [[универзитет]]ски [[професор]]. Тој бил втемелувач на современата македонска медиевистика и основоположник на македонската [[византологија]].<ref>{{МКЕ|1113}}</ref> ==Животопис== Бранко Панов бил роден во [[Струмица]] на 22 март 1932 година. Основно и средно образование завршил во родниот град, потоа дипломирал (1955) и докторирал на [[Филозофски факултет - Скопје|Филозофскиот факултет]] – група Историја во Скопје (1955). Бил долгогодишен професор по [[Историја на Византија]] и по [[Историја на македонскиот народ]] – среден век на Филозофскиот факултет во Скопје (1976–1997). Низа учебни години бил [[професор]] и на студентите по [[географија]], [[етнологија]] и [[новинарство]] и на постдипломските студии на [[Природно-математички факултет - Скопје|Природно-математичкиот]] и [[Правен факултет „Јустинијан I“ - Скопје|Правниот факултет]] во Скопје. Учествувал на голем број научни собири во земјата и странство – [[Атина]], [[Букурешт]], [[Вашингтон]], [[Виена]], [[Копенхаген]], [[Краков]], [[Москва]], [[Нитра]], [[Салцбург]] и [[Регенсбург]]. Бил главен и одговорен уредник на списанието „''Историја''“, претседател на Управниот одбор, претседател на Советот, раководител на Советот на последипломските студии и раководител на ННСГ за историја на Филозофскиот факултет, член на Југословенскиот византолошки комитет и прв претседател на Собранието на Македонско-украинското друштво за културна соработка.<ref>{{МКЕ|1114}}</ref> ==Творештво== *Теофилакт Охридски како извор за средновековната историја на македонскиот народ, Скопје, 1971; *Средновековна Македонија, т. Ⅱ и Ⅲ, Скопје, 1985 *Охрид и Охридско низ историјата, кн. I, Охрид, 1985 (соавтор); * Македонија низ историјата, Скопје, 1999; *Историја на македонскиот народ, т. I, Скопје, 2000 (соавтор и уредник). Автор е на повеќе учебници и прирачници за основното и средното образование. '''Статии''' {{Refbegin|30em}} * {{Наведено списание|date=1965|title=Богомилското движење во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/eea6cf10-ee9f-4e0d-983d-bb322b0757b7/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=1|pages=50-57}} * {{Наведено списание|date=1970|title=Описи од средновековните градови|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/45ae277a-c5aa-4e55-b539-6bcc24afc289/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=6|issue=1|pages=148-155}} * {{Наведено списание|date=1970|title=Имунитетот и феудалната рента во Македонија во XI и XII век според писмата на Теофилакт Охридски|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/183526f4-cdbc-4cf6-bb03-44678b7d2831/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=22|pages=225-270}} * {{Наведено списание|date=1972|title=Брегалничката мисија на Константин Филозоф – Кирил|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/000f7621-0f9f-46c8-b6be-6907d302ac84/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=8|issue=1|pages=41-49}} * {{Наведено списание|date=1975|title=Војните, востанијата и буржоаските револуции во Средниот век одразени во делата на класиците на марксизмот-ленинизмот|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/f8be268f-eb64-484a-8ce0-c5a24135537c/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=11|issue=1|pages=121-126}} * {{Наведено списание|date=1976|title=Богомилското движење во Македонија одразено во писмата на Теофилакт Охридски|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/ad52bf73-7e9e-463c-82c4-f3bd4b088e1f/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=28|pages=179-192}} * {{Наведено списание|date=1978|title=Охрид и Охридската област во првите векови по словенската колонизација (VI-VIII век)|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/5c182851-ca6b-445c-9bce-79c6de74bd5c/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=30|pages=119-138}} * {{Наведено списание|date=1980|title=Охрид и Охридската област во време на бугарското владеење (средина на IX в.–969)|url=http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ31-32(1979-80)/GZ31-32.09.%20%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2,%20%D0%91.%20-%20%D0%9E%D1%85%D1%80%D0%B8%D0%B4%20%D0%B8%20%D0%9E%D1%85%D1%80%D0%B8%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%20%D0%B2%D0%BE%20%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B1%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BE%20%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B5%D1%9A%D0%B5%20(%D1%81%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20%D0%BD%D0%B0%20IX%20%D0%B2.%E2%80%93969).pdf|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=31-32|pages=137-159}} * {{Наведено списание|date=1981|title=Градската самоуправа во Охрид кон крајот на XI и почетокот на XII век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/24154320-3fd0-4dfb-9cb8-3db83c4217c5/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=17|issue=2|pages=87-93}} * {{Наведено списание|date=1982|title=Штип и Брегалничка област во Средниот век (VI - крајот на XII век)|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/bb497b2e-9b33-4390-b611-91fb6be0b44d/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=34|pages=39-86}} * {{Наведено списание|date=1983|title=Охрид и Охридската област од средината на X до крајот на XII век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/270930ea-041a-4bf3-962c-4dcaffabc8db/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=36|pages=65-110}} * {{Наведено списание|date=1984|title=Охрид и Охридската област во XIII и XIV век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/76cd5ffe-2679-4402-9b3d-6f66c72da67c/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=37|pages=19-50}} * {{Наведено списание|date=1984|title=Мисијата на Константин Филозоф меѓу Сарацините (Арабите)|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/e7f99197-bc50-4040-a95c-39d363a180d9/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=20|issue=2|pages=245-251}} * {{Наведено списание|date=1985|title=Методиевото словенско кнежевство во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/6e27e7ff-d39c-457f-9a3c-8dd37eeac4ed/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=21|issue=1|pages=23-37}} * {{Наведено списание|date=1985|title=За потеклото и најраните години од животот и дејноста на Кирил и Методиј|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/e2af854f-5351-4940-a3f1-fc708bea414a/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=21|issue=2|pages=51-67}} * {{Наведено списание|date=1985|title=Кон 1100-годишнината од смртта на македонскиот и сесловенскиот просветител Методиј|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/16df090b-f33d-4267-bf67-deb82533f99a/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=38|pages=33-42}} * {{Наведено списание|date=1986|title=Климент Охридски и неговото сесловенско дело|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/843f3772-16ec-40c4-a257-430a7e79009d/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=22|issue=1|pages=7-28}} * {{Наведено списание|date=1986|title=Николај Н. Дурново за македонското прашање|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/4b6ef642-3d04-4205-9b66-7d762fa0e728/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=39|pages=196-210}} * {{Наведено списание|date=1987|title=За престојот на Кирил и Методиј во малоазиската планина Олимп|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/ce087da0-2230-410f-a9bb-ea3d54ea1d46/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=40|pages=111-116}} * {{Наведено списание|date=1992|title=Одразот на Косовската битка во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/a5d84ef2-73f4-41e4-b2f7-f593b735f965/content|journal=Историја|volume=28|pages=43-54}} * {{Наведено списание|title=Мисионерската дејност на Климент Охридски во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/a220596b-0c32-4380-9fdf-8309e6fcfb0f/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=46|pages=5-31|date=1993}} {{Refend}} ==Наводи== {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Панов, Бранко}} [[Категорија:Македонски медиевисти]] [[Категорија:Македонски универзитетски професори]] [[Категорија:Македонски уредници]] [[Категорија:Југословенски историчари]] [[Категорија:Југословенски универзитетски професори]] [[Категорија:Југословенски уредници]] [[Категорија:Професори на Филозофскиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Професори на Природно-математичкиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Професори на Правниот факултет „Јустинијан I“ - Скопје]] [[Категорија:Апсолвенти на Филозофскиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Доктори на Филозофскиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Добитници на наградата „Гоце Делчев“]] jikrj6bx1v0k7ghon5besrvtfg5irv4 5588631 5588630 2026-07-07T12:06:49Z Buli 2648 /* Творештво */ 5588631 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Бранко Панов | портрет = | px = | опис = | родено-име = | роден-дата = {{роден на|22|март|1932}} | роден-место = {{роден во|Струмица}}, [[Вардарска Бановина]], [[Кралство Југославија]] | починал-дата = {{починат на|10|јануари|2002}} | починал-место = {{починат во|Скопје}}, [[Македонија]] | починал-причина = | националност = [[Македонија|Македонец]] | народност = [[Македонци|Македонец]] | познат = | занимање = [[историчар]], [[универзитет]]ски [[професор]] | сопружник = | татко = | мајка = | родители = | роднини = | деца = }} '''Бранко Панов''' ({{роден во|Струмица}}, {{роден на|22|март|1932}} – {{починат во|Скопје}}, {{починат на|10|јануари|2002}}) – [[Македонија|македонски]] [[историчар]] и [[универзитет]]ски [[професор]]. Тој бил втемелувач на современата македонска медиевистика и основоположник на македонската [[византологија]].<ref>{{МКЕ|1113}}</ref> ==Животопис== Бранко Панов бил роден во [[Струмица]] на 22 март 1932 година. Основно и средно образование завршил во родниот град, потоа дипломирал (1955) и докторирал на [[Филозофски факултет - Скопје|Филозофскиот факултет]] – група Историја во Скопје (1955). Бил долгогодишен професор по [[Историја на Византија]] и по [[Историја на македонскиот народ]] – среден век на Филозофскиот факултет во Скопје (1976–1997). Низа учебни години бил [[професор]] и на студентите по [[географија]], [[етнологија]] и [[новинарство]] и на постдипломските студии на [[Природно-математички факултет - Скопје|Природно-математичкиот]] и [[Правен факултет „Јустинијан I“ - Скопје|Правниот факултет]] во Скопје. Учествувал на голем број научни собири во земјата и странство – [[Атина]], [[Букурешт]], [[Вашингтон]], [[Виена]], [[Копенхаген]], [[Краков]], [[Москва]], [[Нитра]], [[Салцбург]] и [[Регенсбург]]. Бил главен и одговорен уредник на списанието „''Историја''“, претседател на Управниот одбор, претседател на Советот, раководител на Советот на последипломските студии и раководител на ННСГ за историја на Филозофскиот факултет, член на Југословенскиот византолошки комитет и прв претседател на Собранието на Македонско-украинското друштво за културна соработка.<ref>{{МКЕ|1114}}</ref> ==Творештво== *Теофилакт Охридски како извор за средновековната историја на македонскиот народ, Скопје, 1971; *Средновековна Македонија, т. Ⅱ и Ⅲ, Скопје, 1985 *Охрид и Охридско низ историјата, кн. I, Охрид, 1985 (соавтор); * Македонија низ историјата, Скопје, 1999; *Историја на македонскиот народ, т. I, Скопје, 2000 (соавтор и уредник). Автор е на повеќе учебници и прирачници за основното и средното образование. <ref>{{Наведено списание|date=1996|title=Светите Кирил и Методиј и нивното македонско и сесловенско дело|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/cd2756ac-7023-4d7e-9ce5-97a9ac41e600/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=49|pages=181-195}}</ref> '''Статии''' {{Refbegin|30em}} * {{Наведено списание|date=1965|title=Богомилското движење во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/eea6cf10-ee9f-4e0d-983d-bb322b0757b7/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=1|pages=50-57}} * {{Наведено списание|date=1970|title=Описи од средновековните градови|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/45ae277a-c5aa-4e55-b539-6bcc24afc289/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=6|issue=1|pages=148-155}} * {{Наведено списание|date=1970|title=Имунитетот и феудалната рента во Македонија во XI и XII век според писмата на Теофилакт Охридски|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/183526f4-cdbc-4cf6-bb03-44678b7d2831/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=22|pages=225-270}} * {{Наведено списание|date=1972|title=Брегалничката мисија на Константин Филозоф – Кирил|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/000f7621-0f9f-46c8-b6be-6907d302ac84/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=8|issue=1|pages=41-49}} * {{Наведено списание|date=1975|title=Војните, востанијата и буржоаските револуции во Средниот век одразени во делата на класиците на марксизмот-ленинизмот|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/f8be268f-eb64-484a-8ce0-c5a24135537c/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=11|issue=1|pages=121-126}} * {{Наведено списание|date=1976|title=Богомилското движење во Македонија одразено во писмата на Теофилакт Охридски|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/ad52bf73-7e9e-463c-82c4-f3bd4b088e1f/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=28|pages=179-192}} * {{Наведено списание|date=1978|title=Охрид и Охридската област во првите векови по словенската колонизација (VI-VIII век)|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/5c182851-ca6b-445c-9bce-79c6de74bd5c/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=30|pages=119-138}} * {{Наведено списание|date=1980|title=Охрид и Охридската област во време на бугарското владеење (средина на IX в.–969)|url=http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ31-32(1979-80)/GZ31-32.09.%20%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2,%20%D0%91.%20-%20%D0%9E%D1%85%D1%80%D0%B8%D0%B4%20%D0%B8%20%D0%9E%D1%85%D1%80%D0%B8%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%20%D0%B2%D0%BE%20%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B1%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BE%20%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B5%D1%9A%D0%B5%20(%D1%81%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20%D0%BD%D0%B0%20IX%20%D0%B2.%E2%80%93969).pdf|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=31-32|pages=137-159}} * {{Наведено списание|date=1981|title=Градската самоуправа во Охрид кон крајот на XI и почетокот на XII век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/24154320-3fd0-4dfb-9cb8-3db83c4217c5/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=17|issue=2|pages=87-93}} * {{Наведено списание|date=1982|title=Штип и Брегалничка област во Средниот век (VI - крајот на XII век)|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/bb497b2e-9b33-4390-b611-91fb6be0b44d/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=34|pages=39-86}} * {{Наведено списание|date=1983|title=Охрид и Охридската област од средината на X до крајот на XII век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/270930ea-041a-4bf3-962c-4dcaffabc8db/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=36|pages=65-110}} * {{Наведено списание|date=1984|title=Охрид и Охридската област во XIII и XIV век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/76cd5ffe-2679-4402-9b3d-6f66c72da67c/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=37|pages=19-50}} * {{Наведено списание|date=1984|title=Мисијата на Константин Филозоф меѓу Сарацините (Арабите)|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/e7f99197-bc50-4040-a95c-39d363a180d9/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=20|issue=2|pages=245-251}} * {{Наведено списание|date=1985|title=Методиевото словенско кнежевство во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/6e27e7ff-d39c-457f-9a3c-8dd37eeac4ed/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=21|issue=1|pages=23-37}} * {{Наведено списание|date=1985|title=За потеклото и најраните години од животот и дејноста на Кирил и Методиј|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/e2af854f-5351-4940-a3f1-fc708bea414a/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=21|issue=2|pages=51-67}} * {{Наведено списание|date=1985|title=Кон 1100-годишнината од смртта на македонскиот и сесловенскиот просветител Методиј|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/16df090b-f33d-4267-bf67-deb82533f99a/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=38|pages=33-42}} * {{Наведено списание|date=1986|title=Климент Охридски и неговото сесловенско дело|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/843f3772-16ec-40c4-a257-430a7e79009d/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=22|issue=1|pages=7-28}} * {{Наведено списание|date=1986|title=Николај Н. Дурново за македонското прашање|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/4b6ef642-3d04-4205-9b66-7d762fa0e728/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=39|pages=196-210}} * {{Наведено списание|date=1987|title=За престојот на Кирил и Методиј во малоазиската планина Олимп|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/ce087da0-2230-410f-a9bb-ea3d54ea1d46/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=40|pages=111-116}} * {{Наведено списание|date=1992|title=Одразот на Косовската битка во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/a5d84ef2-73f4-41e4-b2f7-f593b735f965/content|journal=Историја|volume=28|pages=43-54}} * {{Наведено списание|title=Мисионерската дејност на Климент Охридски во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/a220596b-0c32-4380-9fdf-8309e6fcfb0f/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=46|pages=5-31|date=1993}} {{Refend}} ==Наводи== {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Панов, Бранко}} [[Категорија:Македонски медиевисти]] [[Категорија:Македонски универзитетски професори]] [[Категорија:Македонски уредници]] [[Категорија:Југословенски историчари]] [[Категорија:Југословенски универзитетски професори]] [[Категорија:Југословенски уредници]] [[Категорија:Професори на Филозофскиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Професори на Природно-математичкиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Професори на Правниот факултет „Јустинијан I“ - Скопје]] [[Категорија:Апсолвенти на Филозофскиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Доктори на Филозофскиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Добитници на наградата „Гоце Делчев“]] pt39eln1qj2q3oesff8cl0h6zpkkhem 5588634 5588631 2026-07-07T12:10:44Z Buli 2648 /* Творештво */ 5588634 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Бранко Панов | портрет = | px = | опис = | родено-име = | роден-дата = {{роден на|22|март|1932}} | роден-место = {{роден во|Струмица}}, [[Вардарска Бановина]], [[Кралство Југославија]] | починал-дата = {{починат на|10|јануари|2002}} | починал-место = {{починат во|Скопје}}, [[Македонија]] | починал-причина = | националност = [[Македонија|Македонец]] | народност = [[Македонци|Македонец]] | познат = | занимање = [[историчар]], [[универзитет]]ски [[професор]] | сопружник = | татко = | мајка = | родители = | роднини = | деца = }} '''Бранко Панов''' ({{роден во|Струмица}}, {{роден на|22|март|1932}} – {{починат во|Скопје}}, {{починат на|10|јануари|2002}}) – [[Македонија|македонски]] [[историчар]] и [[универзитет]]ски [[професор]]. Тој бил втемелувач на современата македонска медиевистика и основоположник на македонската [[византологија]].<ref>{{МКЕ|1113}}</ref> ==Животопис== Бранко Панов бил роден во [[Струмица]] на 22 март 1932 година. Основно и средно образование завршил во родниот град, потоа дипломирал (1955) и докторирал на [[Филозофски факултет - Скопје|Филозофскиот факултет]] – група Историја во Скопје (1955). Бил долгогодишен професор по [[Историја на Византија]] и по [[Историја на македонскиот народ]] – среден век на Филозофскиот факултет во Скопје (1976–1997). Низа учебни години бил [[професор]] и на студентите по [[географија]], [[етнологија]] и [[новинарство]] и на постдипломските студии на [[Природно-математички факултет - Скопје|Природно-математичкиот]] и [[Правен факултет „Јустинијан I“ - Скопје|Правниот факултет]] во Скопје. Учествувал на голем број научни собири во земјата и странство – [[Атина]], [[Букурешт]], [[Вашингтон]], [[Виена]], [[Копенхаген]], [[Краков]], [[Москва]], [[Нитра]], [[Салцбург]] и [[Регенсбург]]. Бил главен и одговорен уредник на списанието „''Историја''“, претседател на Управниот одбор, претседател на Советот, раководител на Советот на последипломските студии и раководител на ННСГ за историја на Филозофскиот факултет, член на Југословенскиот византолошки комитет и прв претседател на Собранието на Македонско-украинското друштво за културна соработка.<ref>{{МКЕ|1114}}</ref> ==Творештво== *Теофилакт Охридски како извор за средновековната историја на македонскиот народ, Скопје, 1971; *Средновековна Македонија, т. Ⅱ и Ⅲ, Скопје, 1985 *Охрид и Охридско низ историјата, кн. I, Охрид, 1985 (соавтор); * Македонија низ историјата, Скопје, 1999; *Историја на македонскиот народ, т. I, Скопје, 2000 (соавтор и уредник). Автор е на повеќе учебници и прирачници за основното и средното образование. '''Статии''' {{Refbegin|30em}} * {{Наведено списание|date=1965|title=Богомилското движење во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/eea6cf10-ee9f-4e0d-983d-bb322b0757b7/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=1|pages=50-57}} * {{Наведено списание|date=1970|title=Описи од средновековните градови|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/45ae277a-c5aa-4e55-b539-6bcc24afc289/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=6|issue=1|pages=148-155}} * {{Наведено списание|date=1970|title=Имунитетот и феудалната рента во Македонија во XI и XII век според писмата на Теофилакт Охридски|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/183526f4-cdbc-4cf6-bb03-44678b7d2831/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=22|pages=225-270}} * {{Наведено списание|date=1972|title=Брегалничката мисија на Константин Филозоф – Кирил|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/000f7621-0f9f-46c8-b6be-6907d302ac84/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=8|issue=1|pages=41-49}} * {{Наведено списание|date=1975|title=Војните, востанијата и буржоаските револуции во Средниот век одразени во делата на класиците на марксизмот-ленинизмот|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/f8be268f-eb64-484a-8ce0-c5a24135537c/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=11|issue=1|pages=121-126}} * {{Наведено списание|date=1976|title=Богомилското движење во Македонија одразено во писмата на Теофилакт Охридски|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/ad52bf73-7e9e-463c-82c4-f3bd4b088e1f/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=28|pages=179-192}} * {{Наведено списание|date=1978|title=Охрид и Охридската област во првите векови по словенската колонизација (VI-VIII век)|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/5c182851-ca6b-445c-9bce-79c6de74bd5c/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=30|pages=119-138}} * {{Наведено списание|date=1980|title=Охрид и Охридската област во време на бугарското владеење (средина на IX в.–969)|url=http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ31-32(1979-80)/GZ31-32.09.%20%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2,%20%D0%91.%20-%20%D0%9E%D1%85%D1%80%D0%B8%D0%B4%20%D0%B8%20%D0%9E%D1%85%D1%80%D0%B8%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%20%D0%B2%D0%BE%20%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B1%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BE%20%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B5%D1%9A%D0%B5%20(%D1%81%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20%D0%BD%D0%B0%20IX%20%D0%B2.%E2%80%93969).pdf|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=31-32|pages=137-159}} * {{Наведено списание|date=1981|title=Градската самоуправа во Охрид кон крајот на XI и почетокот на XII век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/24154320-3fd0-4dfb-9cb8-3db83c4217c5/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=17|issue=2|pages=87-93}} * {{Наведено списание|date=1982|title=Штип и Брегалничка област во Средниот век (VI - крајот на XII век)|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/bb497b2e-9b33-4390-b611-91fb6be0b44d/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=34|pages=39-86}} * {{Наведено списание|date=1983|title=Охрид и Охридската област од средината на X до крајот на XII век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/270930ea-041a-4bf3-962c-4dcaffabc8db/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=36|pages=65-110}} * {{Наведено списание|date=1984|title=Охрид и Охридската област во XIII и XIV век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/76cd5ffe-2679-4402-9b3d-6f66c72da67c/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=37|pages=19-50}} * {{Наведено списание|date=1984|title=Мисијата на Константин Филозоф меѓу Сарацините (Арабите)|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/e7f99197-bc50-4040-a95c-39d363a180d9/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=20|issue=2|pages=245-251}} * {{Наведено списание|date=1985|title=Методиевото словенско кнежевство во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/6e27e7ff-d39c-457f-9a3c-8dd37eeac4ed/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=21|issue=1|pages=23-37}} * {{Наведено списание|date=1985|title=За потеклото и најраните години од животот и дејноста на Кирил и Методиј|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/e2af854f-5351-4940-a3f1-fc708bea414a/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=21|issue=2|pages=51-67}} * {{Наведено списание|date=1985|title=Кон 1100-годишнината од смртта на македонскиот и сесловенскиот просветител Методиј|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/16df090b-f33d-4267-bf67-deb82533f99a/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=38|pages=33-42}} * {{Наведено списание|date=1986|title=Климент Охридски и неговото сесловенско дело|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/843f3772-16ec-40c4-a257-430a7e79009d/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=22|issue=1|pages=7-28}} * {{Наведено списание|date=1986|title=Николај Н. Дурново за македонското прашање|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/4b6ef642-3d04-4205-9b66-7d762fa0e728/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=39|pages=196-210}} * {{Наведено списание|date=1987|title=За престојот на Кирил и Методиј во малоазиската планина Олимп|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/ce087da0-2230-410f-a9bb-ea3d54ea1d46/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=40|pages=111-116}} * {{Наведено списание|date=1992|title=Одразот на Косовската битка во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/a5d84ef2-73f4-41e4-b2f7-f593b735f965/content|journal=Историја|volume=28|pages=43-54}} * {{Наведено списание|title=Мисионерската дејност на Климент Охридски во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/a220596b-0c32-4380-9fdf-8309e6fcfb0f/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=46|pages=5-31|date=1993}} * {{Наведено списание|date=1996|title=Светите Кирил и Методиј и нивното македонско и сесловенско дело|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/cd2756ac-7023-4d7e-9ce5-97a9ac41e600/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=49|pages=181-195}} {{Refend}} ==Наводи== {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Панов, Бранко}} [[Категорија:Македонски медиевисти]] [[Категорија:Македонски универзитетски професори]] [[Категорија:Македонски уредници]] [[Категорија:Југословенски историчари]] [[Категорија:Југословенски универзитетски професори]] [[Категорија:Југословенски уредници]] [[Категорија:Професори на Филозофскиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Професори на Природно-математичкиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Професори на Правниот факултет „Јустинијан I“ - Скопје]] [[Категорија:Апсолвенти на Филозофскиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Доктори на Филозофскиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Добитници на наградата „Гоце Делчев“]] rn4zxqqrcx8za8lm8otik1m7fdv5qys 5588635 5588634 2026-07-07T12:20:50Z Buli 2648 /* Творештво */ 5588635 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Бранко Панов | портрет = | px = | опис = | родено-име = | роден-дата = {{роден на|22|март|1932}} | роден-место = {{роден во|Струмица}}, [[Вардарска Бановина]], [[Кралство Југославија]] | починал-дата = {{починат на|10|јануари|2002}} | починал-место = {{починат во|Скопје}}, [[Македонија]] | починал-причина = | националност = [[Македонија|Македонец]] | народност = [[Македонци|Македонец]] | познат = | занимање = [[историчар]], [[универзитет]]ски [[професор]] | сопружник = | татко = | мајка = | родители = | роднини = | деца = }} '''Бранко Панов''' ({{роден во|Струмица}}, {{роден на|22|март|1932}} – {{починат во|Скопје}}, {{починат на|10|јануари|2002}}) – [[Македонија|македонски]] [[историчар]] и [[универзитет]]ски [[професор]]. Тој бил втемелувач на современата македонска медиевистика и основоположник на македонската [[византологија]].<ref>{{МКЕ|1113}}</ref> ==Животопис== Бранко Панов бил роден во [[Струмица]] на 22 март 1932 година. Основно и средно образование завршил во родниот град, потоа дипломирал (1955) и докторирал на [[Филозофски факултет - Скопје|Филозофскиот факултет]] – група Историја во Скопје (1955). Бил долгогодишен професор по [[Историја на Византија]] и по [[Историја на македонскиот народ]] – среден век на Филозофскиот факултет во Скопје (1976–1997). Низа учебни години бил [[професор]] и на студентите по [[географија]], [[етнологија]] и [[новинарство]] и на постдипломските студии на [[Природно-математички факултет - Скопје|Природно-математичкиот]] и [[Правен факултет „Јустинијан I“ - Скопје|Правниот факултет]] во Скопје. Учествувал на голем број научни собири во земјата и странство – [[Атина]], [[Букурешт]], [[Вашингтон]], [[Виена]], [[Копенхаген]], [[Краков]], [[Москва]], [[Нитра]], [[Салцбург]] и [[Регенсбург]]. Бил главен и одговорен уредник на списанието „''Историја''“, претседател на Управниот одбор, претседател на Советот, раководител на Советот на последипломските студии и раководител на ННСГ за историја на Филозофскиот факултет, член на Југословенскиот византолошки комитет и прв претседател на Собранието на Македонско-украинското друштво за културна соработка.<ref>{{МКЕ|1114}}</ref> ==Творештво== *Теофилакт Охридски како извор за средновековната историја на македонскиот народ, Скопје, 1971; *Средновековна Македонија, т. Ⅱ и Ⅲ, Скопје, 1985 *Охрид и Охридско низ историјата, кн. I, Охрид, 1985 (соавтор); * Македонија низ историјата, Скопје, 1999; *Историја на македонскиот народ, т. I, Скопје, 2000 (соавтор и уредник). Автор е на повеќе учебници и прирачници за основното и средното образование. <ref>{{Наведено списание|date=1989|title=Македонските градови во XI–XII век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/051df6ad-5ed2-4696-a1a3-4550dd7af7c9/content|journal=Историја|pages=27-36}}</ref> '''Статии''' {{Refbegin|30em}} * {{Наведено списание|date=1965|title=Богомилското движење во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/eea6cf10-ee9f-4e0d-983d-bb322b0757b7/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=1|pages=50-57}} * {{Наведено списание|date=1970|title=Описи од средновековните градови|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/45ae277a-c5aa-4e55-b539-6bcc24afc289/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=6|issue=1|pages=148-155}} * {{Наведено списание|date=1970|title=Имунитетот и феудалната рента во Македонија во XI и XII век според писмата на Теофилакт Охридски|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/183526f4-cdbc-4cf6-bb03-44678b7d2831/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=22|pages=225-270}} * {{Наведено списание|date=1972|title=Брегалничката мисија на Константин Филозоф – Кирил|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/000f7621-0f9f-46c8-b6be-6907d302ac84/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=8|issue=1|pages=41-49}} * {{Наведено списание|date=1975|title=Војните, востанијата и буржоаските револуции во Средниот век одразени во делата на класиците на марксизмот-ленинизмот|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/f8be268f-eb64-484a-8ce0-c5a24135537c/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=11|issue=1|pages=121-126}} * {{Наведено списание|date=1976|title=Богомилското движење во Македонија одразено во писмата на Теофилакт Охридски|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/ad52bf73-7e9e-463c-82c4-f3bd4b088e1f/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=28|pages=179-192}} * {{Наведено списание|date=1978|title=Охрид и Охридската област во првите векови по словенската колонизација (VI-VIII век)|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/5c182851-ca6b-445c-9bce-79c6de74bd5c/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=30|pages=119-138}} * {{Наведено списание|date=1980|title=Охрид и Охридската област во време на бугарското владеење (средина на IX в.–969)|url=http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ31-32(1979-80)/GZ31-32.09.%20%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2,%20%D0%91.%20-%20%D0%9E%D1%85%D1%80%D0%B8%D0%B4%20%D0%B8%20%D0%9E%D1%85%D1%80%D0%B8%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%20%D0%B2%D0%BE%20%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B1%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BE%20%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B5%D1%9A%D0%B5%20(%D1%81%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20%D0%BD%D0%B0%20IX%20%D0%B2.%E2%80%93969).pdf|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=31-32|pages=137-159}} * {{Наведено списание|date=1981|title=Градската самоуправа во Охрид кон крајот на XI и почетокот на XII век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/24154320-3fd0-4dfb-9cb8-3db83c4217c5/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=17|issue=2|pages=87-93}} * {{Наведено списание|date=1982|title=Штип и Брегалничка област во Средниот век (VI - крајот на XII век)|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/bb497b2e-9b33-4390-b611-91fb6be0b44d/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=34|pages=39-86}} * {{Наведено списание|date=1983|title=Охрид и Охридската област од средината на X до крајот на XII век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/270930ea-041a-4bf3-962c-4dcaffabc8db/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=36|pages=65-110}} * {{Наведено списание|date=1984|title=Охрид и Охридската област во XIII и XIV век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/76cd5ffe-2679-4402-9b3d-6f66c72da67c/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=37|pages=19-50}} * {{Наведено списание|date=1984|title=Мисијата на Константин Филозоф меѓу Сарацините (Арабите)|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/e7f99197-bc50-4040-a95c-39d363a180d9/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=20|issue=2|pages=245-251}} * {{Наведено списание|date=1985|title=Методиевото словенско кнежевство во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/6e27e7ff-d39c-457f-9a3c-8dd37eeac4ed/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=21|issue=1|pages=23-37}} * {{Наведено списание|date=1985|title=За потеклото и најраните години од животот и дејноста на Кирил и Методиј|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/e2af854f-5351-4940-a3f1-fc708bea414a/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=21|issue=2|pages=51-67}} * {{Наведено списание|date=1985|title=Кон 1100-годишнината од смртта на македонскиот и сесловенскиот просветител Методиј|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/16df090b-f33d-4267-bf67-deb82533f99a/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=38|pages=33-42}} * {{Наведено списание|date=1986|title=Климент Охридски и неговото сесловенско дело|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/843f3772-16ec-40c4-a257-430a7e79009d/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=22|issue=1|pages=7-28}} * {{Наведено списание|date=1986|title=Николај Н. Дурново за македонското прашање|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/4b6ef642-3d04-4205-9b66-7d762fa0e728/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=39|pages=196-210}} * {{Наведено списание|date=1987|title=За престојот на Кирил и Методиј во малоазиската планина Олимп|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/ce087da0-2230-410f-a9bb-ea3d54ea1d46/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=40|pages=111-116}} * {{Наведено списание|date=1992|title=Одразот на Косовската битка во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/a5d84ef2-73f4-41e4-b2f7-f593b735f965/content|journal=Историја|volume=28|pages=43-54}} * {{Наведено списание|title=Мисионерската дејност на Климент Охридски во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/a220596b-0c32-4380-9fdf-8309e6fcfb0f/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=46|pages=5-31|date=1993}} * {{Наведено списание|date=1996|title=Светите Кирил и Методиј и нивното македонско и сесловенско дело|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/cd2756ac-7023-4d7e-9ce5-97a9ac41e600/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=49|pages=181-195}} {{Refend}} ==Наводи== {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Панов, Бранко}} [[Категорија:Македонски медиевисти]] [[Категорија:Македонски универзитетски професори]] [[Категорија:Македонски уредници]] [[Категорија:Југословенски историчари]] [[Категорија:Југословенски универзитетски професори]] [[Категорија:Југословенски уредници]] [[Категорија:Професори на Филозофскиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Професори на Природно-математичкиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Професори на Правниот факултет „Јустинијан I“ - Скопје]] [[Категорија:Апсолвенти на Филозофскиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Доктори на Филозофскиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Добитници на наградата „Гоце Делчев“]] rf8yx1r7z0ihth79zx20z2arnrakbm7 5588636 5588635 2026-07-07T12:21:45Z Buli 2648 /* Творештво */ 5588636 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Бранко Панов | портрет = | px = | опис = | родено-име = | роден-дата = {{роден на|22|март|1932}} | роден-место = {{роден во|Струмица}}, [[Вардарска Бановина]], [[Кралство Југославија]] | починал-дата = {{починат на|10|јануари|2002}} | починал-место = {{починат во|Скопје}}, [[Македонија]] | починал-причина = | националност = [[Македонија|Македонец]] | народност = [[Македонци|Македонец]] | познат = | занимање = [[историчар]], [[универзитет]]ски [[професор]] | сопружник = | татко = | мајка = | родители = | роднини = | деца = }} '''Бранко Панов''' ({{роден во|Струмица}}, {{роден на|22|март|1932}} – {{починат во|Скопје}}, {{починат на|10|јануари|2002}}) – [[Македонија|македонски]] [[историчар]] и [[универзитет]]ски [[професор]]. Тој бил втемелувач на современата македонска медиевистика и основоположник на македонската [[византологија]].<ref>{{МКЕ|1113}}</ref> ==Животопис== Бранко Панов бил роден во [[Струмица]] на 22 март 1932 година. Основно и средно образование завршил во родниот град, потоа дипломирал (1955) и докторирал на [[Филозофски факултет - Скопје|Филозофскиот факултет]] – група Историја во Скопје (1955). Бил долгогодишен професор по [[Историја на Византија]] и по [[Историја на македонскиот народ]] – среден век на Филозофскиот факултет во Скопје (1976–1997). Низа учебни години бил [[професор]] и на студентите по [[географија]], [[етнологија]] и [[новинарство]] и на постдипломските студии на [[Природно-математички факултет - Скопје|Природно-математичкиот]] и [[Правен факултет „Јустинијан I“ - Скопје|Правниот факултет]] во Скопје. Учествувал на голем број научни собири во земјата и странство – [[Атина]], [[Букурешт]], [[Вашингтон]], [[Виена]], [[Копенхаген]], [[Краков]], [[Москва]], [[Нитра]], [[Салцбург]] и [[Регенсбург]]. Бил главен и одговорен уредник на списанието „''Историја''“, претседател на Управниот одбор, претседател на Советот, раководител на Советот на последипломските студии и раководител на ННСГ за историја на Филозофскиот факултет, член на Југословенскиот византолошки комитет и прв претседател на Собранието на Македонско-украинското друштво за културна соработка.<ref>{{МКЕ|1114}}</ref> ==Творештво== *Теофилакт Охридски како извор за средновековната историја на македонскиот народ, Скопје, 1971; *Средновековна Македонија, т. Ⅱ и Ⅲ, Скопје, 1985 *Охрид и Охридско низ историјата, кн. I, Охрид, 1985 (соавтор); * Македонија низ историјата, Скопје, 1999; *Историја на македонскиот народ, т. I, Скопје, 2000 (соавтор и уредник). Автор е на повеќе учебници и прирачници за основното и средното образование. '''Статии''' {{Refbegin|30em}} * {{Наведено списание|date=1965|title=Богомилското движење во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/eea6cf10-ee9f-4e0d-983d-bb322b0757b7/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=1|pages=50-57}} * {{Наведено списание|date=1970|title=Описи од средновековните градови|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/45ae277a-c5aa-4e55-b539-6bcc24afc289/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=6|issue=1|pages=148-155}} * {{Наведено списание|date=1970|title=Имунитетот и феудалната рента во Македонија во XI и XII век според писмата на Теофилакт Охридски|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/183526f4-cdbc-4cf6-bb03-44678b7d2831/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=22|pages=225-270}} * {{Наведено списание|date=1972|title=Брегалничката мисија на Константин Филозоф – Кирил|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/000f7621-0f9f-46c8-b6be-6907d302ac84/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=8|issue=1|pages=41-49}} * {{Наведено списание|date=1975|title=Војните, востанијата и буржоаските револуции во Средниот век одразени во делата на класиците на марксизмот-ленинизмот|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/f8be268f-eb64-484a-8ce0-c5a24135537c/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=11|issue=1|pages=121-126}} * {{Наведено списание|date=1976|title=Богомилското движење во Македонија одразено во писмата на Теофилакт Охридски|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/ad52bf73-7e9e-463c-82c4-f3bd4b088e1f/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=28|pages=179-192}} * {{Наведено списание|date=1978|title=Охрид и Охридската област во првите векови по словенската колонизација (VI-VIII век)|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/5c182851-ca6b-445c-9bce-79c6de74bd5c/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=30|pages=119-138}} * {{Наведено списание|date=1980|title=Охрид и Охридската област во време на бугарското владеење (средина на IX в.–969)|url=http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ31-32(1979-80)/GZ31-32.09.%20%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2,%20%D0%91.%20-%20%D0%9E%D1%85%D1%80%D0%B8%D0%B4%20%D0%B8%20%D0%9E%D1%85%D1%80%D0%B8%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%20%D0%B2%D0%BE%20%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B1%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BE%20%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B5%D1%9A%D0%B5%20(%D1%81%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20%D0%BD%D0%B0%20IX%20%D0%B2.%E2%80%93969).pdf|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=31-32|pages=137-159}} * {{Наведено списание|date=1981|title=Градската самоуправа во Охрид кон крајот на XI и почетокот на XII век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/24154320-3fd0-4dfb-9cb8-3db83c4217c5/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=17|issue=2|pages=87-93}} * {{Наведено списание|date=1982|title=Штип и Брегалничка област во Средниот век (VI - крајот на XII век)|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/bb497b2e-9b33-4390-b611-91fb6be0b44d/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=34|pages=39-86}} * {{Наведено списание|date=1983|title=Охрид и Охридската област од средината на X до крајот на XII век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/270930ea-041a-4bf3-962c-4dcaffabc8db/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=36|pages=65-110}} * {{Наведено списание|date=1984|title=Охрид и Охридската област во XIII и XIV век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/76cd5ffe-2679-4402-9b3d-6f66c72da67c/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=37|pages=19-50}} * {{Наведено списание|date=1984|title=Мисијата на Константин Филозоф меѓу Сарацините (Арабите)|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/e7f99197-bc50-4040-a95c-39d363a180d9/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=20|issue=2|pages=245-251}} * {{Наведено списание|date=1985|title=Методиевото словенско кнежевство во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/6e27e7ff-d39c-457f-9a3c-8dd37eeac4ed/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=21|issue=1|pages=23-37}} * {{Наведено списание|date=1985|title=За потеклото и најраните години од животот и дејноста на Кирил и Методиј|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/e2af854f-5351-4940-a3f1-fc708bea414a/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=21|issue=2|pages=51-67}} * {{Наведено списание|date=1985|title=Кон 1100-годишнината од смртта на македонскиот и сесловенскиот просветител Методиј|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/16df090b-f33d-4267-bf67-deb82533f99a/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=38|pages=33-42}} * {{Наведено списание|date=1986|title=Климент Охридски и неговото сесловенско дело|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/843f3772-16ec-40c4-a257-430a7e79009d/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=22|issue=1|pages=7-28}} * {{Наведено списание|date=1986|title=Николај Н. Дурново за македонското прашање|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/4b6ef642-3d04-4205-9b66-7d762fa0e728/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=39|pages=196-210}} * {{Наведено списание|date=1987|title=За престојот на Кирил и Методиј во малоазиската планина Олимп|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/ce087da0-2230-410f-a9bb-ea3d54ea1d46/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=40|pages=111-116}} * {{Наведено списание|date=1992|title=Одразот на Косовската битка во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/a5d84ef2-73f4-41e4-b2f7-f593b735f965/content|journal=Историја|volume=28|pages=43-54}} * {{Наведено списание|date=1989|title=Македонските градови во XI–XII век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/051df6ad-5ed2-4696-a1a3-4550dd7af7c9/content|journal=Историја|pages=27-36}} * {{Наведено списание|title=Мисионерската дејност на Климент Охридски во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/a220596b-0c32-4380-9fdf-8309e6fcfb0f/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=46|pages=5-31|date=1993}} * {{Наведено списание|date=1996|title=Светите Кирил и Методиј и нивното македонско и сесловенско дело|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/cd2756ac-7023-4d7e-9ce5-97a9ac41e600/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=49|pages=181-195}} {{Refend}} ==Наводи== {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Панов, Бранко}} [[Категорија:Македонски медиевисти]] [[Категорија:Македонски универзитетски професори]] [[Категорија:Македонски уредници]] [[Категорија:Југословенски историчари]] [[Категорија:Југословенски универзитетски професори]] [[Категорија:Југословенски уредници]] [[Категорија:Професори на Филозофскиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Професори на Природно-математичкиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Професори на Правниот факултет „Јустинијан I“ - Скопје]] [[Категорија:Апсолвенти на Филозофскиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Доктори на Филозофскиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Добитници на наградата „Гоце Делчев“]] shgc09mrq8x1nf1wvfwn81lvnifazgl 5588637 5588636 2026-07-07T12:22:39Z Buli 2648 /* Творештво */ 5588637 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Бранко Панов | портрет = | px = | опис = | родено-име = | роден-дата = {{роден на|22|март|1932}} | роден-место = {{роден во|Струмица}}, [[Вардарска Бановина]], [[Кралство Југославија]] | починал-дата = {{починат на|10|јануари|2002}} | починал-место = {{починат во|Скопје}}, [[Македонија]] | починал-причина = | националност = [[Македонија|Македонец]] | народност = [[Македонци|Македонец]] | познат = | занимање = [[историчар]], [[универзитет]]ски [[професор]] | сопружник = | татко = | мајка = | родители = | роднини = | деца = }} '''Бранко Панов''' ({{роден во|Струмица}}, {{роден на|22|март|1932}} – {{починат во|Скопје}}, {{починат на|10|јануари|2002}}) – [[Македонија|македонски]] [[историчар]] и [[универзитет]]ски [[професор]]. Тој бил втемелувач на современата македонска медиевистика и основоположник на македонската [[византологија]].<ref>{{МКЕ|1113}}</ref> ==Животопис== Бранко Панов бил роден во [[Струмица]] на 22 март 1932 година. Основно и средно образование завршил во родниот град, потоа дипломирал (1955) и докторирал на [[Филозофски факултет - Скопје|Филозофскиот факултет]] – група Историја во Скопје (1955). Бил долгогодишен професор по [[Историја на Византија]] и по [[Историја на македонскиот народ]] – среден век на Филозофскиот факултет во Скопје (1976–1997). Низа учебни години бил [[професор]] и на студентите по [[географија]], [[етнологија]] и [[новинарство]] и на постдипломските студии на [[Природно-математички факултет - Скопје|Природно-математичкиот]] и [[Правен факултет „Јустинијан I“ - Скопје|Правниот факултет]] во Скопје. Учествувал на голем број научни собири во земјата и странство – [[Атина]], [[Букурешт]], [[Вашингтон]], [[Виена]], [[Копенхаген]], [[Краков]], [[Москва]], [[Нитра]], [[Салцбург]] и [[Регенсбург]]. Бил главен и одговорен уредник на списанието „''Историја''“, претседател на Управниот одбор, претседател на Советот, раководител на Советот на последипломските студии и раководител на ННСГ за историја на Филозофскиот факултет, член на Југословенскиот византолошки комитет и прв претседател на Собранието на Македонско-украинското друштво за културна соработка.<ref>{{МКЕ|1114}}</ref> ==Творештво== *Теофилакт Охридски како извор за средновековната историја на македонскиот народ, Скопје, 1971; *Средновековна Македонија, т. Ⅱ и Ⅲ, Скопје, 1985 *Охрид и Охридско низ историјата, кн. I, Охрид, 1985 (соавтор); * Македонија низ историјата, Скопје, 1999; *Историја на македонскиот народ, т. I, Скопје, 2000 (соавтор и уредник). Автор е на повеќе учебници и прирачници за основното и средното образование. '''Статии''' {{Refbegin|30em}} * {{Наведено списание|date=1965|title=Богомилското движење во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/eea6cf10-ee9f-4e0d-983d-bb322b0757b7/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=1|pages=50-57}} * {{Наведено списание|date=1970|title=Описи од средновековните градови|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/45ae277a-c5aa-4e55-b539-6bcc24afc289/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=6|issue=1|pages=148-155}} * {{Наведено списание|date=1970|title=Имунитетот и феудалната рента во Македонија во XI и XII век според писмата на Теофилакт Охридски|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/183526f4-cdbc-4cf6-bb03-44678b7d2831/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=22|pages=225-270}} * {{Наведено списание|date=1972|title=Брегалничката мисија на Константин Филозоф – Кирил|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/000f7621-0f9f-46c8-b6be-6907d302ac84/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=8|issue=1|pages=41-49}} * {{Наведено списание|date=1975|title=Војните, востанијата и буржоаските револуции во Средниот век одразени во делата на класиците на марксизмот-ленинизмот|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/f8be268f-eb64-484a-8ce0-c5a24135537c/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=11|issue=1|pages=121-126}} * {{Наведено списание|date=1976|title=Богомилското движење во Македонија одразено во писмата на Теофилакт Охридски|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/ad52bf73-7e9e-463c-82c4-f3bd4b088e1f/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=28|pages=179-192}} * {{Наведено списание|date=1978|title=Охрид и Охридската област во првите векови по словенската колонизација (VI-VIII век)|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/5c182851-ca6b-445c-9bce-79c6de74bd5c/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=30|pages=119-138}} * {{Наведено списание|date=1980|title=Охрид и Охридската област во време на бугарското владеење (средина на IX в.–969)|url=http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ31-32(1979-80)/GZ31-32.09.%20%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2,%20%D0%91.%20-%20%D0%9E%D1%85%D1%80%D0%B8%D0%B4%20%D0%B8%20%D0%9E%D1%85%D1%80%D0%B8%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%20%D0%B2%D0%BE%20%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B1%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BE%20%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B5%D1%9A%D0%B5%20(%D1%81%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20%D0%BD%D0%B0%20IX%20%D0%B2.%E2%80%93969).pdf|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=31-32|pages=137-159}} * {{Наведено списание|date=1981|title=Градската самоуправа во Охрид кон крајот на XI и почетокот на XII век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/24154320-3fd0-4dfb-9cb8-3db83c4217c5/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=17|issue=2|pages=87-93}} * {{Наведено списание|date=1982|title=Штип и Брегалничка област во Средниот век (VI - крајот на XII век)|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/bb497b2e-9b33-4390-b611-91fb6be0b44d/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=34|pages=39-86}} * {{Наведено списание|date=1983|title=Охрид и Охридската област од средината на X до крајот на XII век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/270930ea-041a-4bf3-962c-4dcaffabc8db/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=36|pages=65-110}} * {{Наведено списание|date=1984|title=Охрид и Охридската област во XIII и XIV век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/76cd5ffe-2679-4402-9b3d-6f66c72da67c/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=37|pages=19-50}} * {{Наведено списание|date=1984|title=Мисијата на Константин Филозоф меѓу Сарацините (Арабите)|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/e7f99197-bc50-4040-a95c-39d363a180d9/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=20|issue=2|pages=245-251}} * {{Наведено списание|date=1985|title=Методиевото словенско кнежевство во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/6e27e7ff-d39c-457f-9a3c-8dd37eeac4ed/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=21|issue=1|pages=23-37}} * {{Наведено списание|date=1985|title=За потеклото и најраните години од животот и дејноста на Кирил и Методиј|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/e2af854f-5351-4940-a3f1-fc708bea414a/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=21|issue=2|pages=51-67}} * {{Наведено списание|date=1985|title=Кон 1100-годишнината од смртта на македонскиот и сесловенскиот просветител Методиј|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/16df090b-f33d-4267-bf67-deb82533f99a/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=38|pages=33-42}} * {{Наведено списание|date=1986|title=Климент Охридски и неговото сесловенско дело|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/843f3772-16ec-40c4-a257-430a7e79009d/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=22|issue=1|pages=7-28}} * {{Наведено списание|date=1986|title=Николај Н. Дурново за македонското прашање|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/4b6ef642-3d04-4205-9b66-7d762fa0e728/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=39|pages=196-210}} * {{Наведено списание|date=1987|title=За престојот на Кирил и Методиј во малоазиската планина Олимп|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/ce087da0-2230-410f-a9bb-ea3d54ea1d46/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=40|pages=111-116}} * {{Наведено списание|date=1989|title=Македонските градови во XI–XII век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/051df6ad-5ed2-4696-a1a3-4550dd7af7c9/content|journal=Историја|pages=27-36}} * {{Наведено списание|date=1992|title=Одразот на Косовската битка во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/a5d84ef2-73f4-41e4-b2f7-f593b735f965/content|journal=Историја|volume=28|pages=43-54}} * {{Наведено списание|title=Мисионерската дејност на Климент Охридски во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/a220596b-0c32-4380-9fdf-8309e6fcfb0f/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=46|pages=5-31|date=1993}} * {{Наведено списание|date=1996|title=Светите Кирил и Методиј и нивното македонско и сесловенско дело|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/cd2756ac-7023-4d7e-9ce5-97a9ac41e600/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=49|pages=181-195}} {{Refend}} ==Наводи== {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Панов, Бранко}} [[Категорија:Македонски медиевисти]] [[Категорија:Македонски универзитетски професори]] [[Категорија:Македонски уредници]] [[Категорија:Југословенски историчари]] [[Категорија:Југословенски универзитетски професори]] [[Категорија:Југословенски уредници]] [[Категорија:Професори на Филозофскиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Професори на Природно-математичкиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Професори на Правниот факултет „Јустинијан I“ - Скопје]] [[Категорија:Апсолвенти на Филозофскиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Доктори на Филозофскиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Добитници на наградата „Гоце Делчев“]] bf8jhw3a7wk27kj2dn78o4efvhfrstd 5588638 5588637 2026-07-07T12:25:35Z Buli 2648 /* Творештво */ 5588638 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Бранко Панов | портрет = | px = | опис = | родено-име = | роден-дата = {{роден на|22|март|1932}} | роден-место = {{роден во|Струмица}}, [[Вардарска Бановина]], [[Кралство Југославија]] | починал-дата = {{починат на|10|јануари|2002}} | починал-место = {{починат во|Скопје}}, [[Македонија]] | починал-причина = | националност = [[Македонија|Македонец]] | народност = [[Македонци|Македонец]] | познат = | занимање = [[историчар]], [[универзитет]]ски [[професор]] | сопружник = | татко = | мајка = | родители = | роднини = | деца = }} '''Бранко Панов''' ({{роден во|Струмица}}, {{роден на|22|март|1932}} – {{починат во|Скопје}}, {{починат на|10|јануари|2002}}) – [[Македонија|македонски]] [[историчар]] и [[универзитет]]ски [[професор]]. Тој бил втемелувач на современата македонска медиевистика и основоположник на македонската [[византологија]].<ref>{{МКЕ|1113}}</ref> ==Животопис== Бранко Панов бил роден во [[Струмица]] на 22 март 1932 година. Основно и средно образование завршил во родниот град, потоа дипломирал (1955) и докторирал на [[Филозофски факултет - Скопје|Филозофскиот факултет]] – група Историја во Скопје (1955). Бил долгогодишен професор по [[Историја на Византија]] и по [[Историја на македонскиот народ]] – среден век на Филозофскиот факултет во Скопје (1976–1997). Низа учебни години бил [[професор]] и на студентите по [[географија]], [[етнологија]] и [[новинарство]] и на постдипломските студии на [[Природно-математички факултет - Скопје|Природно-математичкиот]] и [[Правен факултет „Јустинијан I“ - Скопје|Правниот факултет]] во Скопје. Учествувал на голем број научни собири во земјата и странство – [[Атина]], [[Букурешт]], [[Вашингтон]], [[Виена]], [[Копенхаген]], [[Краков]], [[Москва]], [[Нитра]], [[Салцбург]] и [[Регенсбург]]. Бил главен и одговорен уредник на списанието „''Историја''“, претседател на Управниот одбор, претседател на Советот, раководител на Советот на последипломските студии и раководител на ННСГ за историја на Филозофскиот факултет, член на Југословенскиот византолошки комитет и прв претседател на Собранието на Македонско-украинското друштво за културна соработка.<ref>{{МКЕ|1114}}</ref> ==Творештво== *Теофилакт Охридски како извор за средновековната историја на македонскиот народ, Скопје, 1971; *Средновековна Македонија, т. Ⅱ и Ⅲ, Скопје, 1985 *Охрид и Охридско низ историјата, кн. I, Охрид, 1985 (соавтор); * Македонија низ историјата, Скопје, 1999; *Историја на македонскиот народ, т. I, Скопје, 2000 (соавтор и уредник). Автор е на повеќе учебници и прирачници за основното и средното образование. <ref>{{Наведено списание|date=1995|title=Ставот на австрискиот двор спрема Македонија и македонскиот народ непосредно по ликвидирањето на Карпошовото востание|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/3bc4719e-850d-4222-9c2b-cb4b35594eba/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=48|pages=191-198}}</ref> '''Статии''' {{Refbegin|30em}} * {{Наведено списание|date=1965|title=Богомилското движење во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/eea6cf10-ee9f-4e0d-983d-bb322b0757b7/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=1|pages=50-57}} * {{Наведено списание|date=1970|title=Описи од средновековните градови|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/45ae277a-c5aa-4e55-b539-6bcc24afc289/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=6|issue=1|pages=148-155}} * {{Наведено списание|date=1970|title=Имунитетот и феудалната рента во Македонија во XI и XII век според писмата на Теофилакт Охридски|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/183526f4-cdbc-4cf6-bb03-44678b7d2831/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=22|pages=225-270}} * {{Наведено списание|date=1972|title=Брегалничката мисија на Константин Филозоф – Кирил|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/000f7621-0f9f-46c8-b6be-6907d302ac84/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=8|issue=1|pages=41-49}} * {{Наведено списание|date=1975|title=Војните, востанијата и буржоаските револуции во Средниот век одразени во делата на класиците на марксизмот-ленинизмот|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/f8be268f-eb64-484a-8ce0-c5a24135537c/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=11|issue=1|pages=121-126}} * {{Наведено списание|date=1976|title=Богомилското движење во Македонија одразено во писмата на Теофилакт Охридски|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/ad52bf73-7e9e-463c-82c4-f3bd4b088e1f/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=28|pages=179-192}} * {{Наведено списание|date=1978|title=Охрид и Охридската област во првите векови по словенската колонизација (VI-VIII век)|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/5c182851-ca6b-445c-9bce-79c6de74bd5c/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=30|pages=119-138}} * {{Наведено списание|date=1980|title=Охрид и Охридската област во време на бугарското владеење (средина на IX в.–969)|url=http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ31-32(1979-80)/GZ31-32.09.%20%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2,%20%D0%91.%20-%20%D0%9E%D1%85%D1%80%D0%B8%D0%B4%20%D0%B8%20%D0%9E%D1%85%D1%80%D0%B8%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%20%D0%B2%D0%BE%20%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B1%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BE%20%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B5%D1%9A%D0%B5%20(%D1%81%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20%D0%BD%D0%B0%20IX%20%D0%B2.%E2%80%93969).pdf|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=31-32|pages=137-159}} * {{Наведено списание|date=1981|title=Градската самоуправа во Охрид кон крајот на XI и почетокот на XII век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/24154320-3fd0-4dfb-9cb8-3db83c4217c5/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=17|issue=2|pages=87-93}} * {{Наведено списание|date=1982|title=Штип и Брегалничка област во Средниот век (VI - крајот на XII век)|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/bb497b2e-9b33-4390-b611-91fb6be0b44d/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=34|pages=39-86}} * {{Наведено списание|date=1983|title=Охрид и Охридската област од средината на X до крајот на XII век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/270930ea-041a-4bf3-962c-4dcaffabc8db/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=36|pages=65-110}} * {{Наведено списание|date=1984|title=Охрид и Охридската област во XIII и XIV век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/76cd5ffe-2679-4402-9b3d-6f66c72da67c/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=37|pages=19-50}} * {{Наведено списание|date=1984|title=Мисијата на Константин Филозоф меѓу Сарацините (Арабите)|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/e7f99197-bc50-4040-a95c-39d363a180d9/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=20|issue=2|pages=245-251}} * {{Наведено списание|date=1985|title=Методиевото словенско кнежевство во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/6e27e7ff-d39c-457f-9a3c-8dd37eeac4ed/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=21|issue=1|pages=23-37}} * {{Наведено списание|date=1985|title=За потеклото и најраните години од животот и дејноста на Кирил и Методиј|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/e2af854f-5351-4940-a3f1-fc708bea414a/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=21|issue=2|pages=51-67}} * {{Наведено списание|date=1985|title=Кон 1100-годишнината од смртта на македонскиот и сесловенскиот просветител Методиј|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/16df090b-f33d-4267-bf67-deb82533f99a/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=38|pages=33-42}} * {{Наведено списание|date=1986|title=Климент Охридски и неговото сесловенско дело|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/843f3772-16ec-40c4-a257-430a7e79009d/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=22|issue=1|pages=7-28}} * {{Наведено списание|date=1986|title=Николај Н. Дурново за македонското прашање|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/4b6ef642-3d04-4205-9b66-7d762fa0e728/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=39|pages=196-210}} * {{Наведено списание|date=1987|title=За престојот на Кирил и Методиј во малоазиската планина Олимп|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/ce087da0-2230-410f-a9bb-ea3d54ea1d46/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=40|pages=111-116}} * {{Наведено списание|date=1989|title=Македонските градови во XI–XII век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/051df6ad-5ed2-4696-a1a3-4550dd7af7c9/content|journal=Историја|pages=27-36}} * {{Наведено списание|date=1992|title=Одразот на Косовската битка во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/a5d84ef2-73f4-41e4-b2f7-f593b735f965/content|journal=Историја|volume=28|pages=43-54}} * {{Наведено списание|title=Мисионерската дејност на Климент Охридски во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/a220596b-0c32-4380-9fdf-8309e6fcfb0f/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=46|pages=5-31|date=1993}} * {{Наведено списание|date=1996|title=Светите Кирил и Методиј и нивното македонско и сесловенско дело|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/cd2756ac-7023-4d7e-9ce5-97a9ac41e600/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=49|pages=181-195}} {{Refend}} ==Наводи== {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Панов, Бранко}} [[Категорија:Македонски медиевисти]] [[Категорија:Македонски универзитетски професори]] [[Категорија:Македонски уредници]] [[Категорија:Југословенски историчари]] [[Категорија:Југословенски универзитетски професори]] [[Категорија:Југословенски уредници]] [[Категорија:Професори на Филозофскиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Професори на Природно-математичкиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Професори на Правниот факултет „Јустинијан I“ - Скопје]] [[Категорија:Апсолвенти на Филозофскиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Доктори на Филозофскиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Добитници на наградата „Гоце Делчев“]] qrdwrr926iqcub4psk82ko1kru7mxej 5588639 5588638 2026-07-07T12:26:25Z Buli 2648 /* Творештво */ 5588639 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Бранко Панов | портрет = | px = | опис = | родено-име = | роден-дата = {{роден на|22|март|1932}} | роден-место = {{роден во|Струмица}}, [[Вардарска Бановина]], [[Кралство Југославија]] | починал-дата = {{починат на|10|јануари|2002}} | починал-место = {{починат во|Скопје}}, [[Македонија]] | починал-причина = | националност = [[Македонија|Македонец]] | народност = [[Македонци|Македонец]] | познат = | занимање = [[историчар]], [[универзитет]]ски [[професор]] | сопружник = | татко = | мајка = | родители = | роднини = | деца = }} '''Бранко Панов''' ({{роден во|Струмица}}, {{роден на|22|март|1932}} – {{починат во|Скопје}}, {{починат на|10|јануари|2002}}) – [[Македонија|македонски]] [[историчар]] и [[универзитет]]ски [[професор]]. Тој бил втемелувач на современата македонска медиевистика и основоположник на македонската [[византологија]].<ref>{{МКЕ|1113}}</ref> ==Животопис== Бранко Панов бил роден во [[Струмица]] на 22 март 1932 година. Основно и средно образование завршил во родниот град, потоа дипломирал (1955) и докторирал на [[Филозофски факултет - Скопје|Филозофскиот факултет]] – група Историја во Скопје (1955). Бил долгогодишен професор по [[Историја на Византија]] и по [[Историја на македонскиот народ]] – среден век на Филозофскиот факултет во Скопје (1976–1997). Низа учебни години бил [[професор]] и на студентите по [[географија]], [[етнологија]] и [[новинарство]] и на постдипломските студии на [[Природно-математички факултет - Скопје|Природно-математичкиот]] и [[Правен факултет „Јустинијан I“ - Скопје|Правниот факултет]] во Скопје. Учествувал на голем број научни собири во земјата и странство – [[Атина]], [[Букурешт]], [[Вашингтон]], [[Виена]], [[Копенхаген]], [[Краков]], [[Москва]], [[Нитра]], [[Салцбург]] и [[Регенсбург]]. Бил главен и одговорен уредник на списанието „''Историја''“, претседател на Управниот одбор, претседател на Советот, раководител на Советот на последипломските студии и раководител на ННСГ за историја на Филозофскиот факултет, член на Југословенскиот византолошки комитет и прв претседател на Собранието на Македонско-украинското друштво за културна соработка.<ref>{{МКЕ|1114}}</ref> ==Творештво== *Теофилакт Охридски како извор за средновековната историја на македонскиот народ, Скопје, 1971; *Средновековна Македонија, т. Ⅱ и Ⅲ, Скопје, 1985 *Охрид и Охридско низ историјата, кн. I, Охрид, 1985 (соавтор); * Македонија низ историјата, Скопје, 1999; *Историја на македонскиот народ, т. I, Скопје, 2000 (соавтор и уредник). Автор е на повеќе учебници и прирачници за основното и средното образование. '''Статии''' {{Refbegin|30em}} * {{Наведено списание|date=1965|title=Богомилското движење во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/eea6cf10-ee9f-4e0d-983d-bb322b0757b7/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=1|pages=50-57}} * {{Наведено списание|date=1970|title=Описи од средновековните градови|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/45ae277a-c5aa-4e55-b539-6bcc24afc289/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=6|issue=1|pages=148-155}} * {{Наведено списание|date=1970|title=Имунитетот и феудалната рента во Македонија во XI и XII век според писмата на Теофилакт Охридски|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/183526f4-cdbc-4cf6-bb03-44678b7d2831/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=22|pages=225-270}} * {{Наведено списание|date=1972|title=Брегалничката мисија на Константин Филозоф – Кирил|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/000f7621-0f9f-46c8-b6be-6907d302ac84/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=8|issue=1|pages=41-49}} * {{Наведено списание|date=1975|title=Војните, востанијата и буржоаските револуции во Средниот век одразени во делата на класиците на марксизмот-ленинизмот|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/f8be268f-eb64-484a-8ce0-c5a24135537c/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=11|issue=1|pages=121-126}} * {{Наведено списание|date=1976|title=Богомилското движење во Македонија одразено во писмата на Теофилакт Охридски|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/ad52bf73-7e9e-463c-82c4-f3bd4b088e1f/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=28|pages=179-192}} * {{Наведено списание|date=1978|title=Охрид и Охридската област во првите векови по словенската колонизација (VI-VIII век)|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/5c182851-ca6b-445c-9bce-79c6de74bd5c/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=30|pages=119-138}} * {{Наведено списание|date=1980|title=Охрид и Охридската област во време на бугарското владеење (средина на IX в.–969)|url=http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ31-32(1979-80)/GZ31-32.09.%20%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2,%20%D0%91.%20-%20%D0%9E%D1%85%D1%80%D0%B8%D0%B4%20%D0%B8%20%D0%9E%D1%85%D1%80%D0%B8%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%20%D0%B2%D0%BE%20%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B1%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BE%20%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B5%D1%9A%D0%B5%20(%D1%81%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20%D0%BD%D0%B0%20IX%20%D0%B2.%E2%80%93969).pdf|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=31-32|pages=137-159}} * {{Наведено списание|date=1981|title=Градската самоуправа во Охрид кон крајот на XI и почетокот на XII век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/24154320-3fd0-4dfb-9cb8-3db83c4217c5/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=17|issue=2|pages=87-93}} * {{Наведено списание|date=1982|title=Штип и Брегалничка област во Средниот век (VI - крајот на XII век)|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/bb497b2e-9b33-4390-b611-91fb6be0b44d/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=34|pages=39-86}} * {{Наведено списание|date=1983|title=Охрид и Охридската област од средината на X до крајот на XII век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/270930ea-041a-4bf3-962c-4dcaffabc8db/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=36|pages=65-110}} * {{Наведено списание|date=1984|title=Охрид и Охридската област во XIII и XIV век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/76cd5ffe-2679-4402-9b3d-6f66c72da67c/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=37|pages=19-50}} * {{Наведено списание|date=1984|title=Мисијата на Константин Филозоф меѓу Сарацините (Арабите)|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/e7f99197-bc50-4040-a95c-39d363a180d9/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=20|issue=2|pages=245-251}} * {{Наведено списание|date=1985|title=Методиевото словенско кнежевство во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/6e27e7ff-d39c-457f-9a3c-8dd37eeac4ed/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=21|issue=1|pages=23-37}} * {{Наведено списание|date=1985|title=За потеклото и најраните години од животот и дејноста на Кирил и Методиј|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/e2af854f-5351-4940-a3f1-fc708bea414a/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=21|issue=2|pages=51-67}} * {{Наведено списание|date=1985|title=Кон 1100-годишнината од смртта на македонскиот и сесловенскиот просветител Методиј|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/16df090b-f33d-4267-bf67-deb82533f99a/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=38|pages=33-42}} * {{Наведено списание|date=1986|title=Климент Охридски и неговото сесловенско дело|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/843f3772-16ec-40c4-a257-430a7e79009d/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=22|issue=1|pages=7-28}} * {{Наведено списание|date=1986|title=Николај Н. Дурново за македонското прашање|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/4b6ef642-3d04-4205-9b66-7d762fa0e728/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=39|pages=196-210}} * {{Наведено списание|date=1987|title=За престојот на Кирил и Методиј во малоазиската планина Олимп|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/ce087da0-2230-410f-a9bb-ea3d54ea1d46/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=40|pages=111-116}} * {{Наведено списание|date=1989|title=Македонските градови во XI–XII век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/051df6ad-5ed2-4696-a1a3-4550dd7af7c9/content|journal=Историја|pages=27-36}} * {{Наведено списание|date=1992|title=Одразот на Косовската битка во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/a5d84ef2-73f4-41e4-b2f7-f593b735f965/content|journal=Историја|volume=28|pages=43-54}} * {{Наведено списание|title=Мисионерската дејност на Климент Охридски во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/a220596b-0c32-4380-9fdf-8309e6fcfb0f/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=46|pages=5-31|date=1993}} * {{Наведено списание|date=1995|title=Ставот на австрискиот двор спрема Македонија и македонскиот народ непосредно по ликвидирањето на Карпошовото востание|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/3bc4719e-850d-4222-9c2b-cb4b35594eba/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=48|pages=191-198}} * {{Наведено списание|date=1996|title=Светите Кирил и Методиј и нивното македонско и сесловенско дело|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/cd2756ac-7023-4d7e-9ce5-97a9ac41e600/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=49|pages=181-195}} {{Refend}} ==Наводи== {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Панов, Бранко}} [[Категорија:Македонски медиевисти]] [[Категорија:Македонски универзитетски професори]] [[Категорија:Македонски уредници]] [[Категорија:Југословенски историчари]] [[Категорија:Југословенски универзитетски професори]] [[Категорија:Југословенски уредници]] [[Категорија:Професори на Филозофскиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Професори на Природно-математичкиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Професори на Правниот факултет „Јустинијан I“ - Скопје]] [[Категорија:Апсолвенти на Филозофскиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Доктори на Филозофскиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Добитници на наградата „Гоце Делчев“]] p52my2cgamf8ek2p089248rdhswzjjc 5588642 5588639 2026-07-07T12:34:43Z Buli 2648 /* Творештво */ 5588642 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Бранко Панов | портрет = | px = | опис = | родено-име = | роден-дата = {{роден на|22|март|1932}} | роден-место = {{роден во|Струмица}}, [[Вардарска Бановина]], [[Кралство Југославија]] | починал-дата = {{починат на|10|јануари|2002}} | починал-место = {{починат во|Скопје}}, [[Македонија]] | починал-причина = | националност = [[Македонија|Македонец]] | народност = [[Македонци|Македонец]] | познат = | занимање = [[историчар]], [[универзитет]]ски [[професор]] | сопружник = | татко = | мајка = | родители = | роднини = | деца = }} '''Бранко Панов''' ({{роден во|Струмица}}, {{роден на|22|март|1932}} – {{починат во|Скопје}}, {{починат на|10|јануари|2002}}) – [[Македонија|македонски]] [[историчар]] и [[универзитет]]ски [[професор]]. Тој бил втемелувач на современата македонска медиевистика и основоположник на македонската [[византологија]].<ref>{{МКЕ|1113}}</ref> ==Животопис== Бранко Панов бил роден во [[Струмица]] на 22 март 1932 година. Основно и средно образование завршил во родниот град, потоа дипломирал (1955) и докторирал на [[Филозофски факултет - Скопје|Филозофскиот факултет]] – група Историја во Скопје (1955). Бил долгогодишен професор по [[Историја на Византија]] и по [[Историја на македонскиот народ]] – среден век на Филозофскиот факултет во Скопје (1976–1997). Низа учебни години бил [[професор]] и на студентите по [[географија]], [[етнологија]] и [[новинарство]] и на постдипломските студии на [[Природно-математички факултет - Скопје|Природно-математичкиот]] и [[Правен факултет „Јустинијан I“ - Скопје|Правниот факултет]] во Скопје. Учествувал на голем број научни собири во земјата и странство – [[Атина]], [[Букурешт]], [[Вашингтон]], [[Виена]], [[Копенхаген]], [[Краков]], [[Москва]], [[Нитра]], [[Салцбург]] и [[Регенсбург]]. Бил главен и одговорен уредник на списанието „''Историја''“, претседател на Управниот одбор, претседател на Советот, раководител на Советот на последипломските студии и раководител на ННСГ за историја на Филозофскиот факултет, член на Југословенскиот византолошки комитет и прв претседател на Собранието на Македонско-украинското друштво за културна соработка.<ref>{{МКЕ|1114}}</ref> ==Творештво== *Теофилакт Охридски како извор за средновековната историја на македонскиот народ, Скопје, 1971; *Средновековна Македонија, т. Ⅱ и Ⅲ, Скопје, 1985 *Охрид и Охридско низ историјата, кн. I, Охрид, 1985 (соавтор); * Македонија низ историјата, Скопје, 1999; *Историја на македонскиот народ, т. I, Скопје, 2000 (соавтор и уредник). Автор е на повеќе учебници и прирачници за основното и средното образование. <ref>{{Наведено списание|date=1969|title=Струмица за време на Балканските и на Првата Светска Војна|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/822b1311-bd3c-485e-9a9b-3441ed91a88a/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=5|issue=1|pages=84-110}}</ref> '''Статии''' {{Refbegin|30em}} * {{Наведено списание|date=1965|title=Богомилското движење во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/eea6cf10-ee9f-4e0d-983d-bb322b0757b7/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=1|pages=50-57}} * {{Наведено списание|date=1970|title=Описи од средновековните градови|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/45ae277a-c5aa-4e55-b539-6bcc24afc289/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=6|issue=1|pages=148-155}} * {{Наведено списание|date=1970|title=Имунитетот и феудалната рента во Македонија во XI и XII век според писмата на Теофилакт Охридски|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/183526f4-cdbc-4cf6-bb03-44678b7d2831/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=22|pages=225-270}} * {{Наведено списание|date=1972|title=Брегалничката мисија на Константин Филозоф – Кирил|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/000f7621-0f9f-46c8-b6be-6907d302ac84/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=8|issue=1|pages=41-49}} * {{Наведено списание|date=1975|title=Војните, востанијата и буржоаските револуции во Средниот век одразени во делата на класиците на марксизмот-ленинизмот|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/f8be268f-eb64-484a-8ce0-c5a24135537c/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=11|issue=1|pages=121-126}} * {{Наведено списание|date=1976|title=Богомилското движење во Македонија одразено во писмата на Теофилакт Охридски|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/ad52bf73-7e9e-463c-82c4-f3bd4b088e1f/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=28|pages=179-192}} * {{Наведено списание|date=1978|title=Охрид и Охридската област во првите векови по словенската колонизација (VI-VIII век)|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/5c182851-ca6b-445c-9bce-79c6de74bd5c/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=30|pages=119-138}} * {{Наведено списание|date=1980|title=Охрид и Охридската област во време на бугарското владеење (средина на IX в.–969)|url=http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ31-32(1979-80)/GZ31-32.09.%20%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2,%20%D0%91.%20-%20%D0%9E%D1%85%D1%80%D0%B8%D0%B4%20%D0%B8%20%D0%9E%D1%85%D1%80%D0%B8%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%20%D0%B2%D0%BE%20%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B1%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BE%20%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B5%D1%9A%D0%B5%20(%D1%81%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20%D0%BD%D0%B0%20IX%20%D0%B2.%E2%80%93969).pdf|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=31-32|pages=137-159}} * {{Наведено списание|date=1981|title=Градската самоуправа во Охрид кон крајот на XI и почетокот на XII век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/24154320-3fd0-4dfb-9cb8-3db83c4217c5/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=17|issue=2|pages=87-93}} * {{Наведено списание|date=1982|title=Штип и Брегалничка област во Средниот век (VI - крајот на XII век)|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/bb497b2e-9b33-4390-b611-91fb6be0b44d/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=34|pages=39-86}} * {{Наведено списание|date=1983|title=Охрид и Охридската област од средината на X до крајот на XII век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/270930ea-041a-4bf3-962c-4dcaffabc8db/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=36|pages=65-110}} * {{Наведено списание|date=1984|title=Охрид и Охридската област во XIII и XIV век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/76cd5ffe-2679-4402-9b3d-6f66c72da67c/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=37|pages=19-50}} * {{Наведено списание|date=1984|title=Мисијата на Константин Филозоф меѓу Сарацините (Арабите)|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/e7f99197-bc50-4040-a95c-39d363a180d9/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=20|issue=2|pages=245-251}} * {{Наведено списание|date=1985|title=Методиевото словенско кнежевство во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/6e27e7ff-d39c-457f-9a3c-8dd37eeac4ed/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=21|issue=1|pages=23-37}} * {{Наведено списание|date=1985|title=За потеклото и најраните години од животот и дејноста на Кирил и Методиј|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/e2af854f-5351-4940-a3f1-fc708bea414a/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=21|issue=2|pages=51-67}} * {{Наведено списание|date=1985|title=Кон 1100-годишнината од смртта на македонскиот и сесловенскиот просветител Методиј|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/16df090b-f33d-4267-bf67-deb82533f99a/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=38|pages=33-42}} * {{Наведено списание|date=1986|title=Климент Охридски и неговото сесловенско дело|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/843f3772-16ec-40c4-a257-430a7e79009d/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=22|issue=1|pages=7-28}} * {{Наведено списание|date=1986|title=Николај Н. Дурново за македонското прашање|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/4b6ef642-3d04-4205-9b66-7d762fa0e728/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=39|pages=196-210}} * {{Наведено списание|date=1987|title=За престојот на Кирил и Методиј во малоазиската планина Олимп|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/ce087da0-2230-410f-a9bb-ea3d54ea1d46/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=40|pages=111-116}} * {{Наведено списание|date=1989|title=Македонските градови во XI–XII век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/051df6ad-5ed2-4696-a1a3-4550dd7af7c9/content|journal=Историја|pages=27-36}} * {{Наведено списание|date=1992|title=Одразот на Косовската битка во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/a5d84ef2-73f4-41e4-b2f7-f593b735f965/content|journal=Историја|volume=28|pages=43-54}} * {{Наведено списание|title=Мисионерската дејност на Климент Охридски во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/a220596b-0c32-4380-9fdf-8309e6fcfb0f/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=46|pages=5-31|date=1993}} * {{Наведено списание|date=1995|title=Ставот на австрискиот двор спрема Македонија и македонскиот народ непосредно по ликвидирањето на Карпошовото востание|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/3bc4719e-850d-4222-9c2b-cb4b35594eba/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=48|pages=191-198}} * {{Наведено списание|date=1996|title=Светите Кирил и Методиј и нивното македонско и сесловенско дело|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/cd2756ac-7023-4d7e-9ce5-97a9ac41e600/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=49|pages=181-195}} {{Refend}} ==Наводи== {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Панов, Бранко}} [[Категорија:Македонски медиевисти]] [[Категорија:Македонски универзитетски професори]] [[Категорија:Македонски уредници]] [[Категорија:Југословенски историчари]] [[Категорија:Југословенски универзитетски професори]] [[Категорија:Југословенски уредници]] [[Категорија:Професори на Филозофскиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Професори на Природно-математичкиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Професори на Правниот факултет „Јустинијан I“ - Скопје]] [[Категорија:Апсолвенти на Филозофскиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Доктори на Филозофскиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Добитници на наградата „Гоце Делчев“]] 97g8h4aemfas2d2zafe5qqeyqlnc0zd 5588643 5588642 2026-07-07T12:35:25Z Buli 2648 /* Творештво */ 5588643 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Бранко Панов | портрет = | px = | опис = | родено-име = | роден-дата = {{роден на|22|март|1932}} | роден-место = {{роден во|Струмица}}, [[Вардарска Бановина]], [[Кралство Југославија]] | починал-дата = {{починат на|10|јануари|2002}} | починал-место = {{починат во|Скопје}}, [[Македонија]] | починал-причина = | националност = [[Македонија|Македонец]] | народност = [[Македонци|Македонец]] | познат = | занимање = [[историчар]], [[универзитет]]ски [[професор]] | сопружник = | татко = | мајка = | родители = | роднини = | деца = }} '''Бранко Панов''' ({{роден во|Струмица}}, {{роден на|22|март|1932}} – {{починат во|Скопје}}, {{починат на|10|јануари|2002}}) – [[Македонија|македонски]] [[историчар]] и [[универзитет]]ски [[професор]]. Тој бил втемелувач на современата македонска медиевистика и основоположник на македонската [[византологија]].<ref>{{МКЕ|1113}}</ref> ==Животопис== Бранко Панов бил роден во [[Струмица]] на 22 март 1932 година. Основно и средно образование завршил во родниот град, потоа дипломирал (1955) и докторирал на [[Филозофски факултет - Скопје|Филозофскиот факултет]] – група Историја во Скопје (1955). Бил долгогодишен професор по [[Историја на Византија]] и по [[Историја на македонскиот народ]] – среден век на Филозофскиот факултет во Скопје (1976–1997). Низа учебни години бил [[професор]] и на студентите по [[географија]], [[етнологија]] и [[новинарство]] и на постдипломските студии на [[Природно-математички факултет - Скопје|Природно-математичкиот]] и [[Правен факултет „Јустинијан I“ - Скопје|Правниот факултет]] во Скопје. Учествувал на голем број научни собири во земјата и странство – [[Атина]], [[Букурешт]], [[Вашингтон]], [[Виена]], [[Копенхаген]], [[Краков]], [[Москва]], [[Нитра]], [[Салцбург]] и [[Регенсбург]]. Бил главен и одговорен уредник на списанието „''Историја''“, претседател на Управниот одбор, претседател на Советот, раководител на Советот на последипломските студии и раководител на ННСГ за историја на Филозофскиот факултет, член на Југословенскиот византолошки комитет и прв претседател на Собранието на Македонско-украинското друштво за културна соработка.<ref>{{МКЕ|1114}}</ref> ==Творештво== *Теофилакт Охридски како извор за средновековната историја на македонскиот народ, Скопје, 1971; *Средновековна Македонија, т. Ⅱ и Ⅲ, Скопје, 1985 *Охрид и Охридско низ историјата, кн. I, Охрид, 1985 (соавтор); * Македонија низ историјата, Скопје, 1999; *Историја на македонскиот народ, т. I, Скопје, 2000 (соавтор и уредник). Автор е на повеќе учебници и прирачници за основното и средното образование. '''Статии''' {{Refbegin|30em}} * {{Наведено списание|date=1965|title=Богомилското движење во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/eea6cf10-ee9f-4e0d-983d-bb322b0757b7/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=1|pages=50-57}} * {{Наведено списание|date=1969|title=Струмица за време на Балканските и на Првата Светска Војна|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/822b1311-bd3c-485e-9a9b-3441ed91a88a/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=5|issue=1|pages=84-110}} * {{Наведено списание|date=1970|title=Описи од средновековните градови|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/45ae277a-c5aa-4e55-b539-6bcc24afc289/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=6|issue=1|pages=148-155}} * {{Наведено списание|date=1970|title=Имунитетот и феудалната рента во Македонија во XI и XII век според писмата на Теофилакт Охридски|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/183526f4-cdbc-4cf6-bb03-44678b7d2831/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=22|pages=225-270}} * {{Наведено списание|date=1972|title=Брегалничката мисија на Константин Филозоф – Кирил|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/000f7621-0f9f-46c8-b6be-6907d302ac84/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=8|issue=1|pages=41-49}} * {{Наведено списание|date=1975|title=Војните, востанијата и буржоаските револуции во Средниот век одразени во делата на класиците на марксизмот-ленинизмот|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/f8be268f-eb64-484a-8ce0-c5a24135537c/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=11|issue=1|pages=121-126}} * {{Наведено списание|date=1976|title=Богомилското движење во Македонија одразено во писмата на Теофилакт Охридски|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/ad52bf73-7e9e-463c-82c4-f3bd4b088e1f/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=28|pages=179-192}} * {{Наведено списание|date=1978|title=Охрид и Охридската област во првите векови по словенската колонизација (VI-VIII век)|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/5c182851-ca6b-445c-9bce-79c6de74bd5c/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=30|pages=119-138}} * {{Наведено списание|date=1980|title=Охрид и Охридската област во време на бугарското владеење (средина на IX в.–969)|url=http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ31-32(1979-80)/GZ31-32.09.%20%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2,%20%D0%91.%20-%20%D0%9E%D1%85%D1%80%D0%B8%D0%B4%20%D0%B8%20%D0%9E%D1%85%D1%80%D0%B8%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%20%D0%B2%D0%BE%20%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B1%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BE%20%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B5%D1%9A%D0%B5%20(%D1%81%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20%D0%BD%D0%B0%20IX%20%D0%B2.%E2%80%93969).pdf|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=31-32|pages=137-159}} * {{Наведено списание|date=1981|title=Градската самоуправа во Охрид кон крајот на XI и почетокот на XII век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/24154320-3fd0-4dfb-9cb8-3db83c4217c5/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=17|issue=2|pages=87-93}} * {{Наведено списание|date=1982|title=Штип и Брегалничка област во Средниот век (VI - крајот на XII век)|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/bb497b2e-9b33-4390-b611-91fb6be0b44d/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=34|pages=39-86}} * {{Наведено списание|date=1983|title=Охрид и Охридската област од средината на X до крајот на XII век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/270930ea-041a-4bf3-962c-4dcaffabc8db/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=36|pages=65-110}} * {{Наведено списание|date=1984|title=Охрид и Охридската област во XIII и XIV век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/76cd5ffe-2679-4402-9b3d-6f66c72da67c/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=37|pages=19-50}} * {{Наведено списание|date=1984|title=Мисијата на Константин Филозоф меѓу Сарацините (Арабите)|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/e7f99197-bc50-4040-a95c-39d363a180d9/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=20|issue=2|pages=245-251}} * {{Наведено списание|date=1985|title=Методиевото словенско кнежевство во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/6e27e7ff-d39c-457f-9a3c-8dd37eeac4ed/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=21|issue=1|pages=23-37}} * {{Наведено списание|date=1985|title=За потеклото и најраните години од животот и дејноста на Кирил и Методиј|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/e2af854f-5351-4940-a3f1-fc708bea414a/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=21|issue=2|pages=51-67}} * {{Наведено списание|date=1985|title=Кон 1100-годишнината од смртта на македонскиот и сесловенскиот просветител Методиј|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/16df090b-f33d-4267-bf67-deb82533f99a/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=38|pages=33-42}} * {{Наведено списание|date=1986|title=Климент Охридски и неговото сесловенско дело|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/843f3772-16ec-40c4-a257-430a7e79009d/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=22|issue=1|pages=7-28}} * {{Наведено списание|date=1986|title=Николај Н. Дурново за македонското прашање|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/4b6ef642-3d04-4205-9b66-7d762fa0e728/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=39|pages=196-210}} * {{Наведено списание|date=1987|title=За престојот на Кирил и Методиј во малоазиската планина Олимп|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/ce087da0-2230-410f-a9bb-ea3d54ea1d46/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=40|pages=111-116}} * {{Наведено списание|date=1989|title=Македонските градови во XI–XII век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/051df6ad-5ed2-4696-a1a3-4550dd7af7c9/content|journal=Историја|pages=27-36}} * {{Наведено списание|date=1992|title=Одразот на Косовската битка во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/a5d84ef2-73f4-41e4-b2f7-f593b735f965/content|journal=Историја|volume=28|pages=43-54}} * {{Наведено списание|title=Мисионерската дејност на Климент Охридски во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/a220596b-0c32-4380-9fdf-8309e6fcfb0f/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=46|pages=5-31|date=1993}} * {{Наведено списание|date=1995|title=Ставот на австрискиот двор спрема Македонија и македонскиот народ непосредно по ликвидирањето на Карпошовото востание|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/3bc4719e-850d-4222-9c2b-cb4b35594eba/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=48|pages=191-198}} * {{Наведено списание|date=1996|title=Светите Кирил и Методиј и нивното македонско и сесловенско дело|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/cd2756ac-7023-4d7e-9ce5-97a9ac41e600/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=49|pages=181-195}} {{Refend}} ==Наводи== {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Панов, Бранко}} [[Категорија:Македонски медиевисти]] [[Категорија:Македонски универзитетски професори]] [[Категорија:Македонски уредници]] [[Категорија:Југословенски историчари]] [[Категорија:Југословенски универзитетски професори]] [[Категорија:Југословенски уредници]] [[Категорија:Професори на Филозофскиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Професори на Природно-математичкиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Професори на Правниот факултет „Јустинијан I“ - Скопје]] [[Категорија:Апсолвенти на Филозофскиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Доктори на Филозофскиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Добитници на наградата „Гоце Делчев“]] n3cl61o0ht740xa3r36ttxolsxros6z 5588653 5588643 2026-07-07T12:40:20Z Buli 2648 /* Творештво */ 5588653 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Бранко Панов | портрет = | px = | опис = | родено-име = | роден-дата = {{роден на|22|март|1932}} | роден-место = {{роден во|Струмица}}, [[Вардарска Бановина]], [[Кралство Југославија]] | починал-дата = {{починат на|10|јануари|2002}} | починал-место = {{починат во|Скопје}}, [[Македонија]] | починал-причина = | националност = [[Македонија|Македонец]] | народност = [[Македонци|Македонец]] | познат = | занимање = [[историчар]], [[универзитет]]ски [[професор]] | сопружник = | татко = | мајка = | родители = | роднини = | деца = }} '''Бранко Панов''' ({{роден во|Струмица}}, {{роден на|22|март|1932}} – {{починат во|Скопје}}, {{починат на|10|јануари|2002}}) – [[Македонија|македонски]] [[историчар]] и [[универзитет]]ски [[професор]]. Тој бил втемелувач на современата македонска медиевистика и основоположник на македонската [[византологија]].<ref>{{МКЕ|1113}}</ref> ==Животопис== Бранко Панов бил роден во [[Струмица]] на 22 март 1932 година. Основно и средно образование завршил во родниот град, потоа дипломирал (1955) и докторирал на [[Филозофски факултет - Скопје|Филозофскиот факултет]] – група Историја во Скопје (1955). Бил долгогодишен професор по [[Историја на Византија]] и по [[Историја на македонскиот народ]] – среден век на Филозофскиот факултет во Скопје (1976–1997). Низа учебни години бил [[професор]] и на студентите по [[географија]], [[етнологија]] и [[новинарство]] и на постдипломските студии на [[Природно-математички факултет - Скопје|Природно-математичкиот]] и [[Правен факултет „Јустинијан I“ - Скопје|Правниот факултет]] во Скопје. Учествувал на голем број научни собири во земјата и странство – [[Атина]], [[Букурешт]], [[Вашингтон]], [[Виена]], [[Копенхаген]], [[Краков]], [[Москва]], [[Нитра]], [[Салцбург]] и [[Регенсбург]]. Бил главен и одговорен уредник на списанието „''Историја''“, претседател на Управниот одбор, претседател на Советот, раководител на Советот на последипломските студии и раководител на ННСГ за историја на Филозофскиот факултет, член на Југословенскиот византолошки комитет и прв претседател на Собранието на Македонско-украинското друштво за културна соработка.<ref>{{МКЕ|1114}}</ref> ==Творештво== *Теофилакт Охридски како извор за средновековната историја на македонскиот народ, Скопје, 1971; *Средновековна Македонија, т. Ⅱ и Ⅲ, Скопје, 1985 *Охрид и Охридско низ историјата, кн. I, Охрид, 1985 (соавтор); * Македонија низ историјата, Скопје, 1999; *Историја на македонскиот народ, т. I, Скопје, 2000 (соавтор и уредник). Автор е на повеќе учебници и прирачници за основното и средното образование. <ref>{{Наведено списание|date=1983|title=Марксизмот и современата византологија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/34ab2a35-6941-4278-aed4-b7dd157e70cc/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=35|pages=333-344}}</ref> '''Статии''' {{Refbegin|30em}} * {{Наведено списание|date=1965|title=Богомилското движење во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/eea6cf10-ee9f-4e0d-983d-bb322b0757b7/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=1|pages=50-57}} * {{Наведено списание|date=1969|title=Струмица за време на Балканските и на Првата Светска Војна|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/822b1311-bd3c-485e-9a9b-3441ed91a88a/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=5|issue=1|pages=84-110}} * {{Наведено списание|date=1970|title=Описи од средновековните градови|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/45ae277a-c5aa-4e55-b539-6bcc24afc289/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=6|issue=1|pages=148-155}} * {{Наведено списание|date=1970|title=Имунитетот и феудалната рента во Македонија во XI и XII век според писмата на Теофилакт Охридски|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/183526f4-cdbc-4cf6-bb03-44678b7d2831/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=22|pages=225-270}} * {{Наведено списание|date=1972|title=Брегалничката мисија на Константин Филозоф – Кирил|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/000f7621-0f9f-46c8-b6be-6907d302ac84/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=8|issue=1|pages=41-49}} * {{Наведено списание|date=1975|title=Војните, востанијата и буржоаските револуции во Средниот век одразени во делата на класиците на марксизмот-ленинизмот|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/f8be268f-eb64-484a-8ce0-c5a24135537c/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=11|issue=1|pages=121-126}} * {{Наведено списание|date=1976|title=Богомилското движење во Македонија одразено во писмата на Теофилакт Охридски|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/ad52bf73-7e9e-463c-82c4-f3bd4b088e1f/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=28|pages=179-192}} * {{Наведено списание|date=1978|title=Охрид и Охридската област во првите векови по словенската колонизација (VI-VIII век)|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/5c182851-ca6b-445c-9bce-79c6de74bd5c/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=30|pages=119-138}} * {{Наведено списание|date=1980|title=Охрид и Охридската област во време на бугарското владеење (средина на IX в.–969)|url=http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ31-32(1979-80)/GZ31-32.09.%20%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2,%20%D0%91.%20-%20%D0%9E%D1%85%D1%80%D0%B8%D0%B4%20%D0%B8%20%D0%9E%D1%85%D1%80%D0%B8%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%20%D0%B2%D0%BE%20%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B1%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BE%20%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B5%D1%9A%D0%B5%20(%D1%81%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20%D0%BD%D0%B0%20IX%20%D0%B2.%E2%80%93969).pdf|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=31-32|pages=137-159}} * {{Наведено списание|date=1981|title=Градската самоуправа во Охрид кон крајот на XI и почетокот на XII век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/24154320-3fd0-4dfb-9cb8-3db83c4217c5/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=17|issue=2|pages=87-93}} * {{Наведено списание|date=1982|title=Штип и Брегалничка област во Средниот век (VI - крајот на XII век)|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/bb497b2e-9b33-4390-b611-91fb6be0b44d/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=34|pages=39-86}} * {{Наведено списание|date=1983|title=Охрид и Охридската област од средината на X до крајот на XII век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/270930ea-041a-4bf3-962c-4dcaffabc8db/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=36|pages=65-110}} * {{Наведено списание|date=1984|title=Охрид и Охридската област во XIII и XIV век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/76cd5ffe-2679-4402-9b3d-6f66c72da67c/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=37|pages=19-50}} * {{Наведено списание|date=1984|title=Мисијата на Константин Филозоф меѓу Сарацините (Арабите)|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/e7f99197-bc50-4040-a95c-39d363a180d9/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=20|issue=2|pages=245-251}} * {{Наведено списание|date=1985|title=Методиевото словенско кнежевство во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/6e27e7ff-d39c-457f-9a3c-8dd37eeac4ed/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=21|issue=1|pages=23-37}} * {{Наведено списание|date=1985|title=За потеклото и најраните години од животот и дејноста на Кирил и Методиј|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/e2af854f-5351-4940-a3f1-fc708bea414a/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=21|issue=2|pages=51-67}} * {{Наведено списание|date=1985|title=Кон 1100-годишнината од смртта на македонскиот и сесловенскиот просветител Методиј|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/16df090b-f33d-4267-bf67-deb82533f99a/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=38|pages=33-42}} * {{Наведено списание|date=1986|title=Климент Охридски и неговото сесловенско дело|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/843f3772-16ec-40c4-a257-430a7e79009d/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=22|issue=1|pages=7-28}} * {{Наведено списание|date=1986|title=Николај Н. Дурново за македонското прашање|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/4b6ef642-3d04-4205-9b66-7d762fa0e728/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=39|pages=196-210}} * {{Наведено списание|date=1987|title=За престојот на Кирил и Методиј во малоазиската планина Олимп|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/ce087da0-2230-410f-a9bb-ea3d54ea1d46/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=40|pages=111-116}} * {{Наведено списание|date=1989|title=Македонските градови во XI–XII век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/051df6ad-5ed2-4696-a1a3-4550dd7af7c9/content|journal=Историја|pages=27-36}} * {{Наведено списание|date=1992|title=Одразот на Косовската битка во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/a5d84ef2-73f4-41e4-b2f7-f593b735f965/content|journal=Историја|volume=28|pages=43-54}} * {{Наведено списание|title=Мисионерската дејност на Климент Охридски во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/a220596b-0c32-4380-9fdf-8309e6fcfb0f/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=46|pages=5-31|date=1993}} * {{Наведено списание|date=1995|title=Ставот на австрискиот двор спрема Македонија и македонскиот народ непосредно по ликвидирањето на Карпошовото востание|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/3bc4719e-850d-4222-9c2b-cb4b35594eba/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=48|pages=191-198}} * {{Наведено списание|date=1996|title=Светите Кирил и Методиј и нивното македонско и сесловенско дело|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/cd2756ac-7023-4d7e-9ce5-97a9ac41e600/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=49|pages=181-195}} {{Refend}} ==Наводи== {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Панов, Бранко}} [[Категорија:Македонски медиевисти]] [[Категорија:Македонски универзитетски професори]] [[Категорија:Македонски уредници]] [[Категорија:Југословенски историчари]] [[Категорија:Југословенски универзитетски професори]] [[Категорија:Југословенски уредници]] [[Категорија:Професори на Филозофскиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Професори на Природно-математичкиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Професори на Правниот факултет „Јустинијан I“ - Скопје]] [[Категорија:Апсолвенти на Филозофскиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Доктори на Филозофскиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Добитници на наградата „Гоце Делчев“]] exbngtgpbp3hsm4699tlug05jrvhc9l 5588656 5588653 2026-07-07T12:40:57Z Buli 2648 /* Творештво */ 5588656 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Бранко Панов | портрет = | px = | опис = | родено-име = | роден-дата = {{роден на|22|март|1932}} | роден-место = {{роден во|Струмица}}, [[Вардарска Бановина]], [[Кралство Југославија]] | починал-дата = {{починат на|10|јануари|2002}} | починал-место = {{починат во|Скопје}}, [[Македонија]] | починал-причина = | националност = [[Македонија|Македонец]] | народност = [[Македонци|Македонец]] | познат = | занимање = [[историчар]], [[универзитет]]ски [[професор]] | сопружник = | татко = | мајка = | родители = | роднини = | деца = }} '''Бранко Панов''' ({{роден во|Струмица}}, {{роден на|22|март|1932}} – {{починат во|Скопје}}, {{починат на|10|јануари|2002}}) – [[Македонија|македонски]] [[историчар]] и [[универзитет]]ски [[професор]]. Тој бил втемелувач на современата македонска медиевистика и основоположник на македонската [[византологија]].<ref>{{МКЕ|1113}}</ref> ==Животопис== Бранко Панов бил роден во [[Струмица]] на 22 март 1932 година. Основно и средно образование завршил во родниот град, потоа дипломирал (1955) и докторирал на [[Филозофски факултет - Скопје|Филозофскиот факултет]] – група Историја во Скопје (1955). Бил долгогодишен професор по [[Историја на Византија]] и по [[Историја на македонскиот народ]] – среден век на Филозофскиот факултет во Скопје (1976–1997). Низа учебни години бил [[професор]] и на студентите по [[географија]], [[етнологија]] и [[новинарство]] и на постдипломските студии на [[Природно-математички факултет - Скопје|Природно-математичкиот]] и [[Правен факултет „Јустинијан I“ - Скопје|Правниот факултет]] во Скопје. Учествувал на голем број научни собири во земјата и странство – [[Атина]], [[Букурешт]], [[Вашингтон]], [[Виена]], [[Копенхаген]], [[Краков]], [[Москва]], [[Нитра]], [[Салцбург]] и [[Регенсбург]]. Бил главен и одговорен уредник на списанието „''Историја''“, претседател на Управниот одбор, претседател на Советот, раководител на Советот на последипломските студии и раководител на ННСГ за историја на Филозофскиот факултет, член на Југословенскиот византолошки комитет и прв претседател на Собранието на Македонско-украинското друштво за културна соработка.<ref>{{МКЕ|1114}}</ref> ==Творештво== *Теофилакт Охридски како извор за средновековната историја на македонскиот народ, Скопје, 1971; *Средновековна Македонија, т. Ⅱ и Ⅲ, Скопје, 1985 *Охрид и Охридско низ историјата, кн. I, Охрид, 1985 (соавтор); * Македонија низ историјата, Скопје, 1999; *Историја на македонскиот народ, т. I, Скопје, 2000 (соавтор и уредник). Автор е на повеќе учебници и прирачници за основното и средното образование. '''Статии''' {{Refbegin|30em}} * {{Наведено списание|date=1965|title=Богомилското движење во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/eea6cf10-ee9f-4e0d-983d-bb322b0757b7/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=1|pages=50-57}} * {{Наведено списание|date=1969|title=Струмица за време на Балканските и на Првата Светска Војна|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/822b1311-bd3c-485e-9a9b-3441ed91a88a/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=5|issue=1|pages=84-110}} * {{Наведено списание|date=1970|title=Описи од средновековните градови|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/45ae277a-c5aa-4e55-b539-6bcc24afc289/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=6|issue=1|pages=148-155}} * {{Наведено списание|date=1970|title=Имунитетот и феудалната рента во Македонија во XI и XII век според писмата на Теофилакт Охридски|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/183526f4-cdbc-4cf6-bb03-44678b7d2831/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=22|pages=225-270}} * {{Наведено списание|date=1972|title=Брегалничката мисија на Константин Филозоф – Кирил|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/000f7621-0f9f-46c8-b6be-6907d302ac84/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=8|issue=1|pages=41-49}} * {{Наведено списание|date=1975|title=Војните, востанијата и буржоаските револуции во Средниот век одразени во делата на класиците на марксизмот-ленинизмот|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/f8be268f-eb64-484a-8ce0-c5a24135537c/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=11|issue=1|pages=121-126}} * {{Наведено списание|date=1976|title=Богомилското движење во Македонија одразено во писмата на Теофилакт Охридски|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/ad52bf73-7e9e-463c-82c4-f3bd4b088e1f/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=28|pages=179-192}} * {{Наведено списание|date=1978|title=Охрид и Охридската област во првите векови по словенската колонизација (VI-VIII век)|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/5c182851-ca6b-445c-9bce-79c6de74bd5c/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=30|pages=119-138}} * {{Наведено списание|date=1980|title=Охрид и Охридската област во време на бугарското владеење (средина на IX в.–969)|url=http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ31-32(1979-80)/GZ31-32.09.%20%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2,%20%D0%91.%20-%20%D0%9E%D1%85%D1%80%D0%B8%D0%B4%20%D0%B8%20%D0%9E%D1%85%D1%80%D0%B8%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%20%D0%B2%D0%BE%20%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B1%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BE%20%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B5%D1%9A%D0%B5%20(%D1%81%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20%D0%BD%D0%B0%20IX%20%D0%B2.%E2%80%93969).pdf|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=31-32|pages=137-159}} * {{Наведено списание|date=1981|title=Градската самоуправа во Охрид кон крајот на XI и почетокот на XII век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/24154320-3fd0-4dfb-9cb8-3db83c4217c5/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=17|issue=2|pages=87-93}} * {{Наведено списание|date=1982|title=Штип и Брегалничка област во Средниот век (VI - крајот на XII век)|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/bb497b2e-9b33-4390-b611-91fb6be0b44d/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=34|pages=39-86}} * {{Наведено списание|date=1983|title=Охрид и Охридската област од средината на X до крајот на XII век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/270930ea-041a-4bf3-962c-4dcaffabc8db/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=36|pages=65-110}} <ref>{{Наведено списание|date=1983|title=Марксизмот и современата византологија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/34ab2a35-6941-4278-aed4-b7dd157e70cc/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=35|pages=333-344}}</ref> * {{Наведено списание|date=1984|title=Охрид и Охридската област во XIII и XIV век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/76cd5ffe-2679-4402-9b3d-6f66c72da67c/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=37|pages=19-50}} * {{Наведено списание|date=1984|title=Мисијата на Константин Филозоф меѓу Сарацините (Арабите)|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/e7f99197-bc50-4040-a95c-39d363a180d9/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=20|issue=2|pages=245-251}} * {{Наведено списание|date=1985|title=Методиевото словенско кнежевство во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/6e27e7ff-d39c-457f-9a3c-8dd37eeac4ed/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=21|issue=1|pages=23-37}} * {{Наведено списание|date=1985|title=За потеклото и најраните години од животот и дејноста на Кирил и Методиј|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/e2af854f-5351-4940-a3f1-fc708bea414a/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=21|issue=2|pages=51-67}} * {{Наведено списание|date=1985|title=Кон 1100-годишнината од смртта на македонскиот и сесловенскиот просветител Методиј|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/16df090b-f33d-4267-bf67-deb82533f99a/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=38|pages=33-42}} * {{Наведено списание|date=1986|title=Климент Охридски и неговото сесловенско дело|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/843f3772-16ec-40c4-a257-430a7e79009d/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=22|issue=1|pages=7-28}} * {{Наведено списание|date=1986|title=Николај Н. Дурново за македонското прашање|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/4b6ef642-3d04-4205-9b66-7d762fa0e728/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=39|pages=196-210}} * {{Наведено списание|date=1987|title=За престојот на Кирил и Методиј во малоазиската планина Олимп|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/ce087da0-2230-410f-a9bb-ea3d54ea1d46/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=40|pages=111-116}} * {{Наведено списание|date=1989|title=Македонските градови во XI–XII век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/051df6ad-5ed2-4696-a1a3-4550dd7af7c9/content|journal=Историја|pages=27-36}} * {{Наведено списание|date=1992|title=Одразот на Косовската битка во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/a5d84ef2-73f4-41e4-b2f7-f593b735f965/content|journal=Историја|volume=28|pages=43-54}} * {{Наведено списание|title=Мисионерската дејност на Климент Охридски во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/a220596b-0c32-4380-9fdf-8309e6fcfb0f/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=46|pages=5-31|date=1993}} * {{Наведено списание|date=1995|title=Ставот на австрискиот двор спрема Македонија и македонскиот народ непосредно по ликвидирањето на Карпошовото востание|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/3bc4719e-850d-4222-9c2b-cb4b35594eba/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=48|pages=191-198}} * {{Наведено списание|date=1996|title=Светите Кирил и Методиј и нивното македонско и сесловенско дело|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/cd2756ac-7023-4d7e-9ce5-97a9ac41e600/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=49|pages=181-195}} {{Refend}} ==Наводи== {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Панов, Бранко}} [[Категорија:Македонски медиевисти]] [[Категорија:Македонски универзитетски професори]] [[Категорија:Македонски уредници]] [[Категорија:Југословенски историчари]] [[Категорија:Југословенски универзитетски професори]] [[Категорија:Југословенски уредници]] [[Категорија:Професори на Филозофскиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Професори на Природно-математичкиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Професори на Правниот факултет „Јустинијан I“ - Скопје]] [[Категорија:Апсолвенти на Филозофскиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Доктори на Филозофскиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Добитници на наградата „Гоце Делчев“]] cg879aqfehs7iz1kaztqwh0jiwontxb 5588657 5588656 2026-07-07T12:41:34Z Buli 2648 /* Творештво */ 5588657 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Бранко Панов | портрет = | px = | опис = | родено-име = | роден-дата = {{роден на|22|март|1932}} | роден-место = {{роден во|Струмица}}, [[Вардарска Бановина]], [[Кралство Југославија]] | починал-дата = {{починат на|10|јануари|2002}} | починал-место = {{починат во|Скопје}}, [[Македонија]] | починал-причина = | националност = [[Македонија|Македонец]] | народност = [[Македонци|Македонец]] | познат = | занимање = [[историчар]], [[универзитет]]ски [[професор]] | сопружник = | татко = | мајка = | родители = | роднини = | деца = }} '''Бранко Панов''' ({{роден во|Струмица}}, {{роден на|22|март|1932}} – {{починат во|Скопје}}, {{починат на|10|јануари|2002}}) – [[Македонија|македонски]] [[историчар]] и [[универзитет]]ски [[професор]]. Тој бил втемелувач на современата македонска медиевистика и основоположник на македонската [[византологија]].<ref>{{МКЕ|1113}}</ref> ==Животопис== Бранко Панов бил роден во [[Струмица]] на 22 март 1932 година. Основно и средно образование завршил во родниот град, потоа дипломирал (1955) и докторирал на [[Филозофски факултет - Скопје|Филозофскиот факултет]] – група Историја во Скопје (1955). Бил долгогодишен професор по [[Историја на Византија]] и по [[Историја на македонскиот народ]] – среден век на Филозофскиот факултет во Скопје (1976–1997). Низа учебни години бил [[професор]] и на студентите по [[географија]], [[етнологија]] и [[новинарство]] и на постдипломските студии на [[Природно-математички факултет - Скопје|Природно-математичкиот]] и [[Правен факултет „Јустинијан I“ - Скопје|Правниот факултет]] во Скопје. Учествувал на голем број научни собири во земјата и странство – [[Атина]], [[Букурешт]], [[Вашингтон]], [[Виена]], [[Копенхаген]], [[Краков]], [[Москва]], [[Нитра]], [[Салцбург]] и [[Регенсбург]]. Бил главен и одговорен уредник на списанието „''Историја''“, претседател на Управниот одбор, претседател на Советот, раководител на Советот на последипломските студии и раководител на ННСГ за историја на Филозофскиот факултет, член на Југословенскиот византолошки комитет и прв претседател на Собранието на Македонско-украинското друштво за културна соработка.<ref>{{МКЕ|1114}}</ref> ==Творештво== *Теофилакт Охридски како извор за средновековната историја на македонскиот народ, Скопје, 1971; *Средновековна Македонија, т. Ⅱ и Ⅲ, Скопје, 1985 *Охрид и Охридско низ историјата, кн. I, Охрид, 1985 (соавтор); * Македонија низ историјата, Скопје, 1999; *Историја на македонскиот народ, т. I, Скопје, 2000 (соавтор и уредник). Автор е на повеќе учебници и прирачници за основното и средното образование. '''Статии''' {{Refbegin|30em}} * {{Наведено списание|date=1965|title=Богомилското движење во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/eea6cf10-ee9f-4e0d-983d-bb322b0757b7/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=1|pages=50-57}} * {{Наведено списание|date=1969|title=Струмица за време на Балканските и на Првата Светска Војна|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/822b1311-bd3c-485e-9a9b-3441ed91a88a/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=5|issue=1|pages=84-110}} * {{Наведено списание|date=1970|title=Описи од средновековните градови|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/45ae277a-c5aa-4e55-b539-6bcc24afc289/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=6|issue=1|pages=148-155}} * {{Наведено списание|date=1970|title=Имунитетот и феудалната рента во Македонија во XI и XII век според писмата на Теофилакт Охридски|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/183526f4-cdbc-4cf6-bb03-44678b7d2831/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=22|pages=225-270}} * {{Наведено списание|date=1972|title=Брегалничката мисија на Константин Филозоф – Кирил|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/000f7621-0f9f-46c8-b6be-6907d302ac84/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=8|issue=1|pages=41-49}} * {{Наведено списание|date=1975|title=Војните, востанијата и буржоаските револуции во Средниот век одразени во делата на класиците на марксизмот-ленинизмот|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/f8be268f-eb64-484a-8ce0-c5a24135537c/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=11|issue=1|pages=121-126}} * {{Наведено списание|date=1976|title=Богомилското движење во Македонија одразено во писмата на Теофилакт Охридски|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/ad52bf73-7e9e-463c-82c4-f3bd4b088e1f/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=28|pages=179-192}} * {{Наведено списание|date=1978|title=Охрид и Охридската област во првите векови по словенската колонизација (VI-VIII век)|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/5c182851-ca6b-445c-9bce-79c6de74bd5c/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=30|pages=119-138}} * {{Наведено списание|date=1980|title=Охрид и Охридската област во време на бугарското владеење (средина на IX в.–969)|url=http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ31-32(1979-80)/GZ31-32.09.%20%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2,%20%D0%91.%20-%20%D0%9E%D1%85%D1%80%D0%B8%D0%B4%20%D0%B8%20%D0%9E%D1%85%D1%80%D0%B8%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%20%D0%B2%D0%BE%20%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B1%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BE%20%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B5%D1%9A%D0%B5%20(%D1%81%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20%D0%BD%D0%B0%20IX%20%D0%B2.%E2%80%93969).pdf|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=31-32|pages=137-159}} * {{Наведено списание|date=1981|title=Градската самоуправа во Охрид кон крајот на XI и почетокот на XII век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/24154320-3fd0-4dfb-9cb8-3db83c4217c5/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=17|issue=2|pages=87-93}} * {{Наведено списание|date=1982|title=Штип и Брегалничка област во Средниот век (VI - крајот на XII век)|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/bb497b2e-9b33-4390-b611-91fb6be0b44d/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=34|pages=39-86}} * {{Наведено списание|date=1983|title=Охрид и Охридската област од средината на X до крајот на XII век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/270930ea-041a-4bf3-962c-4dcaffabc8db/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=36|pages=65-110}} * {{Наведено списание|date=1983|title=Марксизмот и современата византологија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/34ab2a35-6941-4278-aed4-b7dd157e70cc/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=35|pages=333-344}} * {{Наведено списание|date=1984|title=Охрид и Охридската област во XIII и XIV век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/76cd5ffe-2679-4402-9b3d-6f66c72da67c/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=37|pages=19-50}} * {{Наведено списание|date=1984|title=Мисијата на Константин Филозоф меѓу Сарацините (Арабите)|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/e7f99197-bc50-4040-a95c-39d363a180d9/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=20|issue=2|pages=245-251}} * {{Наведено списание|date=1985|title=Методиевото словенско кнежевство во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/6e27e7ff-d39c-457f-9a3c-8dd37eeac4ed/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=21|issue=1|pages=23-37}} * {{Наведено списание|date=1985|title=За потеклото и најраните години од животот и дејноста на Кирил и Методиј|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/e2af854f-5351-4940-a3f1-fc708bea414a/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=21|issue=2|pages=51-67}} * {{Наведено списание|date=1985|title=Кон 1100-годишнината од смртта на македонскиот и сесловенскиот просветител Методиј|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/16df090b-f33d-4267-bf67-deb82533f99a/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=38|pages=33-42}} * {{Наведено списание|date=1986|title=Климент Охридски и неговото сесловенско дело|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/843f3772-16ec-40c4-a257-430a7e79009d/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=22|issue=1|pages=7-28}} * {{Наведено списание|date=1986|title=Николај Н. Дурново за македонското прашање|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/4b6ef642-3d04-4205-9b66-7d762fa0e728/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=39|pages=196-210}} * {{Наведено списание|date=1987|title=За престојот на Кирил и Методиј во малоазиската планина Олимп|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/ce087da0-2230-410f-a9bb-ea3d54ea1d46/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=40|pages=111-116}} * {{Наведено списание|date=1989|title=Македонските градови во XI–XII век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/051df6ad-5ed2-4696-a1a3-4550dd7af7c9/content|journal=Историја|pages=27-36}} * {{Наведено списание|date=1992|title=Одразот на Косовската битка во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/a5d84ef2-73f4-41e4-b2f7-f593b735f965/content|journal=Историја|volume=28|pages=43-54}} * {{Наведено списание|title=Мисионерската дејност на Климент Охридски во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/a220596b-0c32-4380-9fdf-8309e6fcfb0f/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=46|pages=5-31|date=1993}} * {{Наведено списание|date=1995|title=Ставот на австрискиот двор спрема Македонија и македонскиот народ непосредно по ликвидирањето на Карпошовото востание|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/3bc4719e-850d-4222-9c2b-cb4b35594eba/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=48|pages=191-198}} * {{Наведено списание|date=1996|title=Светите Кирил и Методиј и нивното македонско и сесловенско дело|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/cd2756ac-7023-4d7e-9ce5-97a9ac41e600/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=49|pages=181-195}} {{Refend}} ==Наводи== {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Панов, Бранко}} [[Категорија:Македонски медиевисти]] [[Категорија:Македонски универзитетски професори]] [[Категорија:Македонски уредници]] [[Категорија:Југословенски историчари]] [[Категорија:Југословенски универзитетски професори]] [[Категорија:Југословенски уредници]] [[Категорија:Професори на Филозофскиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Професори на Природно-математичкиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Професори на Правниот факултет „Јустинијан I“ - Скопје]] [[Категорија:Апсолвенти на Филозофскиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Доктори на Филозофскиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Добитници на наградата „Гоце Делчев“]] rfv6ha2e7rvb0vsj0o4wbcp9dbedhlt 5588658 5588657 2026-07-07T12:47:25Z Buli 2648 /* Творештво */ 5588658 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Бранко Панов | портрет = | px = | опис = | родено-име = | роден-дата = {{роден на|22|март|1932}} | роден-место = {{роден во|Струмица}}, [[Вардарска Бановина]], [[Кралство Југославија]] | починал-дата = {{починат на|10|јануари|2002}} | починал-место = {{починат во|Скопје}}, [[Македонија]] | починал-причина = | националност = [[Македонија|Македонец]] | народност = [[Македонци|Македонец]] | познат = | занимање = [[историчар]], [[универзитет]]ски [[професор]] | сопружник = | татко = | мајка = | родители = | роднини = | деца = }} '''Бранко Панов''' ({{роден во|Струмица}}, {{роден на|22|март|1932}} – {{починат во|Скопје}}, {{починат на|10|јануари|2002}}) – [[Македонија|македонски]] [[историчар]] и [[универзитет]]ски [[професор]]. Тој бил втемелувач на современата македонска медиевистика и основоположник на македонската [[византологија]].<ref>{{МКЕ|1113}}</ref> ==Животопис== Бранко Панов бил роден во [[Струмица]] на 22 март 1932 година. Основно и средно образование завршил во родниот град, потоа дипломирал (1955) и докторирал на [[Филозофски факултет - Скопје|Филозофскиот факултет]] – група Историја во Скопје (1955). Бил долгогодишен професор по [[Историја на Византија]] и по [[Историја на македонскиот народ]] – среден век на Филозофскиот факултет во Скопје (1976–1997). Низа учебни години бил [[професор]] и на студентите по [[географија]], [[етнологија]] и [[новинарство]] и на постдипломските студии на [[Природно-математички факултет - Скопје|Природно-математичкиот]] и [[Правен факултет „Јустинијан I“ - Скопје|Правниот факултет]] во Скопје. Учествувал на голем број научни собири во земјата и странство – [[Атина]], [[Букурешт]], [[Вашингтон]], [[Виена]], [[Копенхаген]], [[Краков]], [[Москва]], [[Нитра]], [[Салцбург]] и [[Регенсбург]]. Бил главен и одговорен уредник на списанието „''Историја''“, претседател на Управниот одбор, претседател на Советот, раководител на Советот на последипломските студии и раководител на ННСГ за историја на Филозофскиот факултет, член на Југословенскиот византолошки комитет и прв претседател на Собранието на Македонско-украинското друштво за културна соработка.<ref>{{МКЕ|1114}}</ref> ==Творештво== *Теофилакт Охридски како извор за средновековната историја на македонскиот народ, Скопје, 1971; *Средновековна Македонија, т. Ⅱ и Ⅲ, Скопје, 1985 *Охрид и Охридско низ историјата, кн. I, Охрид, 1985 (соавтор); * Македонија низ историјата, Скопје, 1999; *Историја на македонскиот народ, т. I, Скопје, 2000 (соавтор и уредник). Автор е на повеќе учебници и прирачници за основното и средното образование. <ref>{{Наведено списание|date=1986|title=Развојот на словенската писменост во Македонија до средината на IX век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/1c16322a-5b13-4f1a-bd90-a4fa03b2461d/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=22|issue=2|pages=65-81}}</ref> '''Статии''' {{Refbegin|30em}} * {{Наведено списание|date=1965|title=Богомилското движење во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/eea6cf10-ee9f-4e0d-983d-bb322b0757b7/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=1|pages=50-57}} * {{Наведено списание|date=1969|title=Струмица за време на Балканските и на Првата Светска Војна|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/822b1311-bd3c-485e-9a9b-3441ed91a88a/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=5|issue=1|pages=84-110}} * {{Наведено списание|date=1970|title=Описи од средновековните градови|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/45ae277a-c5aa-4e55-b539-6bcc24afc289/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=6|issue=1|pages=148-155}} * {{Наведено списание|date=1970|title=Имунитетот и феудалната рента во Македонија во XI и XII век според писмата на Теофилакт Охридски|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/183526f4-cdbc-4cf6-bb03-44678b7d2831/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=22|pages=225-270}} * {{Наведено списание|date=1972|title=Брегалничката мисија на Константин Филозоф – Кирил|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/000f7621-0f9f-46c8-b6be-6907d302ac84/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=8|issue=1|pages=41-49}} * {{Наведено списание|date=1975|title=Војните, востанијата и буржоаските револуции во Средниот век одразени во делата на класиците на марксизмот-ленинизмот|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/f8be268f-eb64-484a-8ce0-c5a24135537c/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=11|issue=1|pages=121-126}} * {{Наведено списание|date=1976|title=Богомилското движење во Македонија одразено во писмата на Теофилакт Охридски|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/ad52bf73-7e9e-463c-82c4-f3bd4b088e1f/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=28|pages=179-192}} * {{Наведено списание|date=1978|title=Охрид и Охридската област во првите векови по словенската колонизација (VI-VIII век)|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/5c182851-ca6b-445c-9bce-79c6de74bd5c/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=30|pages=119-138}} * {{Наведено списание|date=1980|title=Охрид и Охридската област во време на бугарското владеење (средина на IX в.–969)|url=http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ31-32(1979-80)/GZ31-32.09.%20%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2,%20%D0%91.%20-%20%D0%9E%D1%85%D1%80%D0%B8%D0%B4%20%D0%B8%20%D0%9E%D1%85%D1%80%D0%B8%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%20%D0%B2%D0%BE%20%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B1%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BE%20%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B5%D1%9A%D0%B5%20(%D1%81%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20%D0%BD%D0%B0%20IX%20%D0%B2.%E2%80%93969).pdf|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=31-32|pages=137-159}} * {{Наведено списание|date=1981|title=Градската самоуправа во Охрид кон крајот на XI и почетокот на XII век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/24154320-3fd0-4dfb-9cb8-3db83c4217c5/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=17|issue=2|pages=87-93}} * {{Наведено списание|date=1982|title=Штип и Брегалничка област во Средниот век (VI - крајот на XII век)|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/bb497b2e-9b33-4390-b611-91fb6be0b44d/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=34|pages=39-86}} * {{Наведено списание|date=1983|title=Охрид и Охридската област од средината на X до крајот на XII век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/270930ea-041a-4bf3-962c-4dcaffabc8db/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=36|pages=65-110}} * {{Наведено списание|date=1983|title=Марксизмот и современата византологија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/34ab2a35-6941-4278-aed4-b7dd157e70cc/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=35|pages=333-344}} * {{Наведено списание|date=1984|title=Охрид и Охридската област во XIII и XIV век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/76cd5ffe-2679-4402-9b3d-6f66c72da67c/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=37|pages=19-50}} * {{Наведено списание|date=1984|title=Мисијата на Константин Филозоф меѓу Сарацините (Арабите)|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/e7f99197-bc50-4040-a95c-39d363a180d9/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=20|issue=2|pages=245-251}} * {{Наведено списание|date=1985|title=Методиевото словенско кнежевство во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/6e27e7ff-d39c-457f-9a3c-8dd37eeac4ed/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=21|issue=1|pages=23-37}} * {{Наведено списание|date=1985|title=За потеклото и најраните години од животот и дејноста на Кирил и Методиј|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/e2af854f-5351-4940-a3f1-fc708bea414a/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=21|issue=2|pages=51-67}} * {{Наведено списание|date=1985|title=Кон 1100-годишнината од смртта на македонскиот и сесловенскиот просветител Методиј|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/16df090b-f33d-4267-bf67-deb82533f99a/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=38|pages=33-42}} * {{Наведено списание|date=1986|title=Климент Охридски и неговото сесловенско дело|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/843f3772-16ec-40c4-a257-430a7e79009d/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=22|issue=1|pages=7-28}} * {{Наведено списание|date=1986|title=Николај Н. Дурново за македонското прашање|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/4b6ef642-3d04-4205-9b66-7d762fa0e728/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=39|pages=196-210}} * {{Наведено списание|date=1987|title=За престојот на Кирил и Методиј во малоазиската планина Олимп|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/ce087da0-2230-410f-a9bb-ea3d54ea1d46/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=40|pages=111-116}} * {{Наведено списание|date=1989|title=Македонските градови во XI–XII век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/051df6ad-5ed2-4696-a1a3-4550dd7af7c9/content|journal=Историја|pages=27-36}} * {{Наведено списание|date=1992|title=Одразот на Косовската битка во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/a5d84ef2-73f4-41e4-b2f7-f593b735f965/content|journal=Историја|volume=28|pages=43-54}} * {{Наведено списание|title=Мисионерската дејност на Климент Охридски во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/a220596b-0c32-4380-9fdf-8309e6fcfb0f/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=46|pages=5-31|date=1993}} * {{Наведено списание|date=1995|title=Ставот на австрискиот двор спрема Македонија и македонскиот народ непосредно по ликвидирањето на Карпошовото востание|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/3bc4719e-850d-4222-9c2b-cb4b35594eba/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=48|pages=191-198}} * {{Наведено списание|date=1996|title=Светите Кирил и Методиј и нивното македонско и сесловенско дело|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/cd2756ac-7023-4d7e-9ce5-97a9ac41e600/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=49|pages=181-195}} {{Refend}} ==Наводи== {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Панов, Бранко}} [[Категорија:Македонски медиевисти]] [[Категорија:Македонски универзитетски професори]] [[Категорија:Македонски уредници]] [[Категорија:Југословенски историчари]] [[Категорија:Југословенски универзитетски професори]] [[Категорија:Југословенски уредници]] [[Категорија:Професори на Филозофскиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Професори на Природно-математичкиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Професори на Правниот факултет „Јустинијан I“ - Скопје]] [[Категорија:Апсолвенти на Филозофскиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Доктори на Филозофскиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Добитници на наградата „Гоце Делчев“]] i7l77dsnr6a9lvgpzmn9gz4338trp5u 5588659 5588658 2026-07-07T12:48:20Z Buli 2648 /* Творештво */ 5588659 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Бранко Панов | портрет = | px = | опис = | родено-име = | роден-дата = {{роден на|22|март|1932}} | роден-место = {{роден во|Струмица}}, [[Вардарска Бановина]], [[Кралство Југославија]] | починал-дата = {{починат на|10|јануари|2002}} | починал-место = {{починат во|Скопје}}, [[Македонија]] | починал-причина = | националност = [[Македонија|Македонец]] | народност = [[Македонци|Македонец]] | познат = | занимање = [[историчар]], [[универзитет]]ски [[професор]] | сопружник = | татко = | мајка = | родители = | роднини = | деца = }} '''Бранко Панов''' ({{роден во|Струмица}}, {{роден на|22|март|1932}} – {{починат во|Скопје}}, {{починат на|10|јануари|2002}}) – [[Македонија|македонски]] [[историчар]] и [[универзитет]]ски [[професор]]. Тој бил втемелувач на современата македонска медиевистика и основоположник на македонската [[византологија]].<ref>{{МКЕ|1113}}</ref> ==Животопис== Бранко Панов бил роден во [[Струмица]] на 22 март 1932 година. Основно и средно образование завршил во родниот град, потоа дипломирал (1955) и докторирал на [[Филозофски факултет - Скопје|Филозофскиот факултет]] – група Историја во Скопје (1955). Бил долгогодишен професор по [[Историја на Византија]] и по [[Историја на македонскиот народ]] – среден век на Филозофскиот факултет во Скопје (1976–1997). Низа учебни години бил [[професор]] и на студентите по [[географија]], [[етнологија]] и [[новинарство]] и на постдипломските студии на [[Природно-математички факултет - Скопје|Природно-математичкиот]] и [[Правен факултет „Јустинијан I“ - Скопје|Правниот факултет]] во Скопје. Учествувал на голем број научни собири во земјата и странство – [[Атина]], [[Букурешт]], [[Вашингтон]], [[Виена]], [[Копенхаген]], [[Краков]], [[Москва]], [[Нитра]], [[Салцбург]] и [[Регенсбург]]. Бил главен и одговорен уредник на списанието „''Историја''“, претседател на Управниот одбор, претседател на Советот, раководител на Советот на последипломските студии и раководител на ННСГ за историја на Филозофскиот факултет, член на Југословенскиот византолошки комитет и прв претседател на Собранието на Македонско-украинското друштво за културна соработка.<ref>{{МКЕ|1114}}</ref> ==Творештво== *Теофилакт Охридски како извор за средновековната историја на македонскиот народ, Скопје, 1971; *Средновековна Македонија, т. Ⅱ и Ⅲ, Скопје, 1985 *Охрид и Охридско низ историјата, кн. I, Охрид, 1985 (соавтор); * Македонија низ историјата, Скопје, 1999; *Историја на македонскиот народ, т. I, Скопје, 2000 (соавтор и уредник). Автор е на повеќе учебници и прирачници за основното и средното образование. '''Статии''' {{Refbegin|30em}} * {{Наведено списание|date=1965|title=Богомилското движење во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/eea6cf10-ee9f-4e0d-983d-bb322b0757b7/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=1|pages=50-57}} * {{Наведено списание|date=1969|title=Струмица за време на Балканските и на Првата Светска Војна|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/822b1311-bd3c-485e-9a9b-3441ed91a88a/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=5|issue=1|pages=84-110}} * {{Наведено списание|date=1970|title=Описи од средновековните градови|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/45ae277a-c5aa-4e55-b539-6bcc24afc289/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=6|issue=1|pages=148-155}} * {{Наведено списание|date=1970|title=Имунитетот и феудалната рента во Македонија во XI и XII век според писмата на Теофилакт Охридски|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/183526f4-cdbc-4cf6-bb03-44678b7d2831/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=22|pages=225-270}} * {{Наведено списание|date=1972|title=Брегалничката мисија на Константин Филозоф – Кирил|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/000f7621-0f9f-46c8-b6be-6907d302ac84/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=8|issue=1|pages=41-49}} * {{Наведено списание|date=1975|title=Војните, востанијата и буржоаските револуции во Средниот век одразени во делата на класиците на марксизмот-ленинизмот|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/f8be268f-eb64-484a-8ce0-c5a24135537c/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=11|issue=1|pages=121-126}} * {{Наведено списание|date=1976|title=Богомилското движење во Македонија одразено во писмата на Теофилакт Охридски|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/ad52bf73-7e9e-463c-82c4-f3bd4b088e1f/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=28|pages=179-192}} * {{Наведено списание|date=1978|title=Охрид и Охридската област во првите векови по словенската колонизација (VI-VIII век)|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/5c182851-ca6b-445c-9bce-79c6de74bd5c/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=30|pages=119-138}} * {{Наведено списание|date=1980|title=Охрид и Охридската област во време на бугарското владеење (средина на IX в.–969)|url=http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ31-32(1979-80)/GZ31-32.09.%20%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2,%20%D0%91.%20-%20%D0%9E%D1%85%D1%80%D0%B8%D0%B4%20%D0%B8%20%D0%9E%D1%85%D1%80%D0%B8%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%20%D0%B2%D0%BE%20%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B1%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BE%20%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B5%D1%9A%D0%B5%20(%D1%81%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20%D0%BD%D0%B0%20IX%20%D0%B2.%E2%80%93969).pdf|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=31-32|pages=137-159}} * {{Наведено списание|date=1981|title=Градската самоуправа во Охрид кон крајот на XI и почетокот на XII век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/24154320-3fd0-4dfb-9cb8-3db83c4217c5/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=17|issue=2|pages=87-93}} * {{Наведено списание|date=1982|title=Штип и Брегалничка област во Средниот век (VI - крајот на XII век)|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/bb497b2e-9b33-4390-b611-91fb6be0b44d/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=34|pages=39-86}} * {{Наведено списание|date=1983|title=Охрид и Охридската област од средината на X до крајот на XII век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/270930ea-041a-4bf3-962c-4dcaffabc8db/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=36|pages=65-110}} * {{Наведено списание|date=1983|title=Марксизмот и современата византологија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/34ab2a35-6941-4278-aed4-b7dd157e70cc/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=35|pages=333-344}} * {{Наведено списание|date=1984|title=Охрид и Охридската област во XIII и XIV век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/76cd5ffe-2679-4402-9b3d-6f66c72da67c/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=37|pages=19-50}} * {{Наведено списание|date=1984|title=Мисијата на Константин Филозоф меѓу Сарацините (Арабите)|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/e7f99197-bc50-4040-a95c-39d363a180d9/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=20|issue=2|pages=245-251}} * {{Наведено списание|date=1985|title=Методиевото словенско кнежевство во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/6e27e7ff-d39c-457f-9a3c-8dd37eeac4ed/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=21|issue=1|pages=23-37}} * {{Наведено списание|date=1985|title=За потеклото и најраните години од животот и дејноста на Кирил и Методиј|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/e2af854f-5351-4940-a3f1-fc708bea414a/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=21|issue=2|pages=51-67}} * {{Наведено списание|date=1985|title=Кон 1100-годишнината од смртта на македонскиот и сесловенскиот просветител Методиј|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/16df090b-f33d-4267-bf67-deb82533f99a/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=38|pages=33-42}} * {{Наведено списание|date=1986|title=Климент Охридски и неговото сесловенско дело|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/843f3772-16ec-40c4-a257-430a7e79009d/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=22|issue=1|pages=7-28}} * {{Наведено списание|date=1986|title=Развојот на словенската писменост во Македонија до средината на IX век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/1c16322a-5b13-4f1a-bd90-a4fa03b2461d/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=22|issue=2|pages=65-81}} * {{Наведено списание|date=1986|title=Николај Н. Дурново за македонското прашање|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/4b6ef642-3d04-4205-9b66-7d762fa0e728/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=39|pages=196-210}} * {{Наведено списание|date=1987|title=За престојот на Кирил и Методиј во малоазиската планина Олимп|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/ce087da0-2230-410f-a9bb-ea3d54ea1d46/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=40|pages=111-116}} * {{Наведено списание|date=1989|title=Македонските градови во XI–XII век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/051df6ad-5ed2-4696-a1a3-4550dd7af7c9/content|journal=Историја|pages=27-36}} * {{Наведено списание|date=1992|title=Одразот на Косовската битка во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/a5d84ef2-73f4-41e4-b2f7-f593b735f965/content|journal=Историја|volume=28|pages=43-54}} * {{Наведено списание|title=Мисионерската дејност на Климент Охридски во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/a220596b-0c32-4380-9fdf-8309e6fcfb0f/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=46|pages=5-31|date=1993}} * {{Наведено списание|date=1995|title=Ставот на австрискиот двор спрема Македонија и македонскиот народ непосредно по ликвидирањето на Карпошовото востание|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/3bc4719e-850d-4222-9c2b-cb4b35594eba/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=48|pages=191-198}} * {{Наведено списание|date=1996|title=Светите Кирил и Методиј и нивното македонско и сесловенско дело|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/cd2756ac-7023-4d7e-9ce5-97a9ac41e600/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=49|pages=181-195}} {{Refend}} ==Наводи== {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Панов, Бранко}} [[Категорија:Македонски медиевисти]] [[Категорија:Македонски универзитетски професори]] [[Категорија:Македонски уредници]] [[Категорија:Југословенски историчари]] [[Категорија:Југословенски универзитетски професори]] [[Категорија:Југословенски уредници]] [[Категорија:Професори на Филозофскиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Професори на Природно-математичкиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Професори на Правниот факултет „Јустинијан I“ - Скопје]] [[Категорија:Апсолвенти на Филозофскиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Доктори на Филозофскиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Добитници на наградата „Гоце Делчев“]] s3t1c29ubv47uzxs6crgpazc7s3r307 5588661 5588659 2026-07-07T12:57:56Z Buli 2648 /* Творештво */ 5588661 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Бранко Панов | портрет = | px = | опис = | родено-име = | роден-дата = {{роден на|22|март|1932}} | роден-место = {{роден во|Струмица}}, [[Вардарска Бановина]], [[Кралство Југославија]] | починал-дата = {{починат на|10|јануари|2002}} | починал-место = {{починат во|Скопје}}, [[Македонија]] | починал-причина = | националност = [[Македонија|Македонец]] | народност = [[Македонци|Македонец]] | познат = | занимање = [[историчар]], [[универзитет]]ски [[професор]] | сопружник = | татко = | мајка = | родители = | роднини = | деца = }} '''Бранко Панов''' ({{роден во|Струмица}}, {{роден на|22|март|1932}} – {{починат во|Скопје}}, {{починат на|10|јануари|2002}}) – [[Македонија|македонски]] [[историчар]] и [[универзитет]]ски [[професор]]. Тој бил втемелувач на современата македонска медиевистика и основоположник на македонската [[византологија]].<ref>{{МКЕ|1113}}</ref> ==Животопис== Бранко Панов бил роден во [[Струмица]] на 22 март 1932 година. Основно и средно образование завршил во родниот град, потоа дипломирал (1955) и докторирал на [[Филозофски факултет - Скопје|Филозофскиот факултет]] – група Историја во Скопје (1955). Бил долгогодишен професор по [[Историја на Византија]] и по [[Историја на македонскиот народ]] – среден век на Филозофскиот факултет во Скопје (1976–1997). Низа учебни години бил [[професор]] и на студентите по [[географија]], [[етнологија]] и [[новинарство]] и на постдипломските студии на [[Природно-математички факултет - Скопје|Природно-математичкиот]] и [[Правен факултет „Јустинијан I“ - Скопје|Правниот факултет]] во Скопје. Учествувал на голем број научни собири во земјата и странство – [[Атина]], [[Букурешт]], [[Вашингтон]], [[Виена]], [[Копенхаген]], [[Краков]], [[Москва]], [[Нитра]], [[Салцбург]] и [[Регенсбург]]. Бил главен и одговорен уредник на списанието „''Историја''“, претседател на Управниот одбор, претседател на Советот, раководител на Советот на последипломските студии и раководител на ННСГ за историја на Филозофскиот факултет, член на Југословенскиот византолошки комитет и прв претседател на Собранието на Македонско-украинското друштво за културна соработка.<ref>{{МКЕ|1114}}</ref> ==Творештво== *Теофилакт Охридски како извор за средновековната историја на македонскиот народ, Скопје, 1971; *Средновековна Македонија, т. Ⅱ и Ⅲ, Скопје, 1985 *Охрид и Охридско низ историјата, кн. I, Охрид, 1985 (соавтор); * Македонија низ историјата, Скопје, 1999; *Историја на македонскиот народ, т. I, Скопје, 2000 (соавтор и уредник). Автор е на повеќе учебници и прирачници за основното и средното образование. '''Статии''' {{Refbegin|30em}} * {{Наведено списание|date=1965|title=Богомилското движење во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/eea6cf10-ee9f-4e0d-983d-bb322b0757b7/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=1|pages=50-57}} * {{Наведено списание|date=1969|title=Струмица за време на Балканските и на Првата Светска Војна|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/822b1311-bd3c-485e-9a9b-3441ed91a88a/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=5|issue=1|pages=84-110}} * {{Наведено списание|date=1970|title=Описи од средновековните градови|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/45ae277a-c5aa-4e55-b539-6bcc24afc289/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=6|issue=1|pages=148-155}} * {{Наведено списание|date=1970|title=Имунитетот и феудалната рента во Македонија во XI и XII век според писмата на Теофилакт Охридски|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/183526f4-cdbc-4cf6-bb03-44678b7d2831/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=22|pages=225-270}} * {{Наведено списание|date=1972|title=Брегалничката мисија на Константин Филозоф – Кирил|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/000f7621-0f9f-46c8-b6be-6907d302ac84/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=8|issue=1|pages=41-49}} * {{Наведено списание|date=1975|title=Војните, востанијата и буржоаските револуции во Средниот век одразени во делата на класиците на марксизмот-ленинизмот|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/f8be268f-eb64-484a-8ce0-c5a24135537c/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=11|issue=1|pages=121-126}} * {{Наведено списание|date=1976|title=Богомилското движење во Македонија одразено во писмата на Теофилакт Охридски|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/ad52bf73-7e9e-463c-82c4-f3bd4b088e1f/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=28|pages=179-192}} * {{Наведено списание|date=1978|title=Охрид и Охридската област во првите векови по словенската колонизација (VI-VIII век)|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/5c182851-ca6b-445c-9bce-79c6de74bd5c/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=30|pages=119-138}} * {{Наведено списание|date=1980|title=Охрид и Охридската област во време на бугарското владеење (средина на IX в.–969)|url=http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ31-32(1979-80)/GZ31-32.09.%20%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2,%20%D0%91.%20-%20%D0%9E%D1%85%D1%80%D0%B8%D0%B4%20%D0%B8%20%D0%9E%D1%85%D1%80%D0%B8%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%20%D0%B2%D0%BE%20%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B1%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BE%20%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B5%D1%9A%D0%B5%20(%D1%81%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20%D0%BD%D0%B0%20IX%20%D0%B2.%E2%80%93969).pdf|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=31-32|pages=137-159}} * {{Наведено списание|date=1981|title=Градската самоуправа во Охрид кон крајот на XI и почетокот на XII век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/24154320-3fd0-4dfb-9cb8-3db83c4217c5/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=17|issue=2|pages=87-93}} * {{Наведено списание|date=1982|title=Штип и Брегалничка област во Средниот век (VI - крајот на XII век)|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/bb497b2e-9b33-4390-b611-91fb6be0b44d/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=34|pages=39-86}} * {{Наведено списание|date=1983|title=Охрид и Охридската област од средината на X до крајот на XII век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/270930ea-041a-4bf3-962c-4dcaffabc8db/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=36|pages=65-110}} * {{Наведено списание|date=1983|title=Марксизмот и современата византологија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/34ab2a35-6941-4278-aed4-b7dd157e70cc/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=35|pages=333-344}} * {{Наведено списание|date=1984|title=Охрид и Охридската област во XIII и XIV век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/76cd5ffe-2679-4402-9b3d-6f66c72da67c/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=37|pages=19-50}} * {{Наведено списание|date=1984|title=Мисијата на Константин Филозоф меѓу Сарацините (Арабите)|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/e7f99197-bc50-4040-a95c-39d363a180d9/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=20|issue=2|pages=245-251}} * {{Наведено списание|date=1985|title=Методиевото словенско кнежевство во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/6e27e7ff-d39c-457f-9a3c-8dd37eeac4ed/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=21|issue=1|pages=23-37}} * {{Наведено списание|date=1985|title=За потеклото и најраните години од животот и дејноста на Кирил и Методиј|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/e2af854f-5351-4940-a3f1-fc708bea414a/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=21|issue=2|pages=51-67}} * {{Наведено списание|date=1985|title=Кон 1100-годишнината од смртта на македонскиот и сесловенскиот просветител Методиј|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/16df090b-f33d-4267-bf67-deb82533f99a/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=38|pages=33-42}} * {{Наведено списание|date=1986|title=Климент Охридски и неговото сесловенско дело|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/843f3772-16ec-40c4-a257-430a7e79009d/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=22|issue=1|pages=7-28}} * {{Наведено списание|date=1986|title=Развојот на словенската писменост во Македонија до средината на IX век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/1c16322a-5b13-4f1a-bd90-a4fa03b2461d/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=22|issue=2|pages=65-81}} * {{Наведено списание|date=1986|title=Николај Н. Дурново за македонското прашање|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/4b6ef642-3d04-4205-9b66-7d762fa0e728/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=39|pages=196-210}} * {{Наведено списание|date=1987|title=За престојот на Кирил и Методиј во малоазиската планина Олимп|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/ce087da0-2230-410f-a9bb-ea3d54ea1d46/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=40|pages=111-116}} * {{Наведено списание|date=1989|title=Македонските градови во XI–XII век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/051df6ad-5ed2-4696-a1a3-4550dd7af7c9/content|journal=Историја|pages=27-36}} * {{Наведено списание|date=1992|title=Одразот на Косовската битка во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/a5d84ef2-73f4-41e4-b2f7-f593b735f965/content|journal=Историја|volume=28|pages=43-54}} * {{Наведено списание|title=Мисионерската дејност на Климент Охридски во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/a220596b-0c32-4380-9fdf-8309e6fcfb0f/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=46|pages=5-31|date=1993}} * {{Наведено списание|date=1995|title=Ставот на австрискиот двор спрема Македонија и македонскиот народ непосредно по ликвидирањето на Карпошовото востание|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/3bc4719e-850d-4222-9c2b-cb4b35594eba/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=48|pages=191-198}} * {{Наведено списание|date=1996|title=Светите Кирил и Методиј и нивното македонско и сесловенско дело|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/cd2756ac-7023-4d7e-9ce5-97a9ac41e600/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=49|pages=181-195}} {{Refend}} ==Наводи== {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Панов, Бранко}} [[Категорија:Македонски медиевисти]] [[Категорија:Македонски универзитетски професори]] [[Категорија:Македонски уредници]] [[Категорија:Југословенски историчари]] [[Категорија:Југословенски универзитетски професори]] [[Категорија:Југословенски уредници]] [[Категорија:Професори на Филозофскиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Професори на Природно-математичкиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Професори на Правниот факултет „Јустинијан I“ - Скопје]] [[Категорија:Апсолвенти на Филозофскиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Доктори на Филозофскиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Добитници на наградата „Гоце Делчев“]] [[Категорија:Медиевисти]] smpdbwm0eivpayja4ujyjkq0ae0h8jo 5588674 5588661 2026-07-07T13:42:16Z Buli 2648 5588674 wikitext text/x-wiki {{Infobox academic | name = Бранко Панов | birth_date = 22 март 1932 | birth_place = {{роден во|Струмица}}, [[Вардарска Бановина]], [[Кралство Југославија]] | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|2002|01|10|1932|03|22}} | death_place = {{починат во|Скопје}}, [[Македонија]] | education = [[УКИМ]] ([[PhD]]) | image = | spouse = | academic_advisors = | discipline = | workplaces = | thesis_title = | thesis_year = }} '''Бранко Панов''' ({{роден во|Струмица}}, {{роден на|22|март|1932}} – {{починат во|Скопје}}, {{починат на|10|јануари|2002}}) – [[Македонија|македонски]] [[историчар]] и [[универзитет]]ски [[професор]]. Тој бил втемелувач на современата македонска медиевистика и основоположник на македонската [[византологија]].<ref>{{МКЕ|1113}}</ref> ==Животопис== Бранко Панов бил роден во [[Струмица]] на 22 март 1932 година. Основно и средно образование завршил во родниот град, потоа дипломирал (1955) и докторирал на [[Филозофски факултет - Скопје|Филозофскиот факултет]] – група Историја во Скопје (1955). Бил долгогодишен професор по [[Историја на Византија]] и по [[Историја на македонскиот народ]] – среден век на Филозофскиот факултет во Скопје (1976–1997). Низа учебни години бил [[професор]] и на студентите по [[географија]], [[етнологија]] и [[новинарство]] и на постдипломските студии на [[Природно-математички факултет - Скопје|Природно-математичкиот]] и [[Правен факултет „Јустинијан I“ - Скопје|Правниот факултет]] во Скопје. Учествувал на голем број научни собири во земјата и странство – [[Атина]], [[Букурешт]], [[Вашингтон]], [[Виена]], [[Копенхаген]], [[Краков]], [[Москва]], [[Нитра]], [[Салцбург]] и [[Регенсбург]]. Бил главен и одговорен уредник на списанието „''Историја''“, претседател на Управниот одбор, претседател на Советот, раководител на Советот на последипломските студии и раководител на ННСГ за историја на Филозофскиот факултет, член на Југословенскиот византолошки комитет и прв претседател на Собранието на Македонско-украинското друштво за културна соработка.<ref>{{МКЕ|1114}}</ref> ==Творештво== *Теофилакт Охридски како извор за средновековната историја на македонскиот народ, Скопје, 1971; *Средновековна Македонија, т. Ⅱ и Ⅲ, Скопје, 1985 *Охрид и Охридско низ историјата, кн. I, Охрид, 1985 (соавтор); * Македонија низ историјата, Скопје, 1999; *Историја на македонскиот народ, т. I, Скопје, 2000 (соавтор и уредник). Автор е на повеќе учебници и прирачници за основното и средното образование. '''Статии''' {{Refbegin|30em}} * {{Наведено списание|date=1965|title=Богомилското движење во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/eea6cf10-ee9f-4e0d-983d-bb322b0757b7/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=1|pages=50-57}} * {{Наведено списание|date=1969|title=Струмица за време на Балканските и на Првата Светска Војна|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/822b1311-bd3c-485e-9a9b-3441ed91a88a/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=5|issue=1|pages=84-110}} * {{Наведено списание|date=1970|title=Описи од средновековните градови|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/45ae277a-c5aa-4e55-b539-6bcc24afc289/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=6|issue=1|pages=148-155}} * {{Наведено списание|date=1970|title=Имунитетот и феудалната рента во Македонија во XI и XII век според писмата на Теофилакт Охридски|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/183526f4-cdbc-4cf6-bb03-44678b7d2831/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=22|pages=225-270}} * {{Наведено списание|date=1972|title=Брегалничката мисија на Константин Филозоф – Кирил|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/000f7621-0f9f-46c8-b6be-6907d302ac84/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=8|issue=1|pages=41-49}} * {{Наведено списание|date=1975|title=Војните, востанијата и буржоаските револуции во Средниот век одразени во делата на класиците на марксизмот-ленинизмот|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/f8be268f-eb64-484a-8ce0-c5a24135537c/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=11|issue=1|pages=121-126}} * {{Наведено списание|date=1976|title=Богомилското движење во Македонија одразено во писмата на Теофилакт Охридски|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/ad52bf73-7e9e-463c-82c4-f3bd4b088e1f/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=28|pages=179-192}} * {{Наведено списание|date=1978|title=Охрид и Охридската област во првите векови по словенската колонизација (VI-VIII век)|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/5c182851-ca6b-445c-9bce-79c6de74bd5c/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=30|pages=119-138}} * {{Наведено списание|date=1980|title=Охрид и Охридската област во време на бугарското владеење (средина на IX в.–969)|url=http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ31-32(1979-80)/GZ31-32.09.%20%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2,%20%D0%91.%20-%20%D0%9E%D1%85%D1%80%D0%B8%D0%B4%20%D0%B8%20%D0%9E%D1%85%D1%80%D0%B8%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%20%D0%B2%D0%BE%20%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B1%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BE%20%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B5%D1%9A%D0%B5%20(%D1%81%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20%D0%BD%D0%B0%20IX%20%D0%B2.%E2%80%93969).pdf|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=31-32|pages=137-159}} * {{Наведено списание|date=1981|title=Градската самоуправа во Охрид кон крајот на XI и почетокот на XII век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/24154320-3fd0-4dfb-9cb8-3db83c4217c5/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=17|issue=2|pages=87-93}} * {{Наведено списание|date=1982|title=Штип и Брегалничка област во Средниот век (VI - крајот на XII век)|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/bb497b2e-9b33-4390-b611-91fb6be0b44d/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=34|pages=39-86}} * {{Наведено списание|date=1983|title=Охрид и Охридската област од средината на X до крајот на XII век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/270930ea-041a-4bf3-962c-4dcaffabc8db/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=36|pages=65-110}} * {{Наведено списание|date=1983|title=Марксизмот и современата византологија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/34ab2a35-6941-4278-aed4-b7dd157e70cc/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=35|pages=333-344}} * {{Наведено списание|date=1984|title=Охрид и Охридската област во XIII и XIV век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/76cd5ffe-2679-4402-9b3d-6f66c72da67c/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=37|pages=19-50}} * {{Наведено списание|date=1984|title=Мисијата на Константин Филозоф меѓу Сарацините (Арабите)|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/e7f99197-bc50-4040-a95c-39d363a180d9/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=20|issue=2|pages=245-251}} * {{Наведено списание|date=1985|title=Методиевото словенско кнежевство во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/6e27e7ff-d39c-457f-9a3c-8dd37eeac4ed/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=21|issue=1|pages=23-37}} * {{Наведено списание|date=1985|title=За потеклото и најраните години од животот и дејноста на Кирил и Методиј|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/e2af854f-5351-4940-a3f1-fc708bea414a/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=21|issue=2|pages=51-67}} * {{Наведено списание|date=1985|title=Кон 1100-годишнината од смртта на македонскиот и сесловенскиот просветител Методиј|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/16df090b-f33d-4267-bf67-deb82533f99a/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=38|pages=33-42}} * {{Наведено списание|date=1986|title=Климент Охридски и неговото сесловенско дело|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/843f3772-16ec-40c4-a257-430a7e79009d/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=22|issue=1|pages=7-28}} * {{Наведено списание|date=1986|title=Развојот на словенската писменост во Македонија до средината на IX век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/1c16322a-5b13-4f1a-bd90-a4fa03b2461d/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=22|issue=2|pages=65-81}} * {{Наведено списание|date=1986|title=Николај Н. Дурново за македонското прашање|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/4b6ef642-3d04-4205-9b66-7d762fa0e728/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=39|pages=196-210}} * {{Наведено списание|date=1987|title=За престојот на Кирил и Методиј во малоазиската планина Олимп|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/ce087da0-2230-410f-a9bb-ea3d54ea1d46/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=40|pages=111-116}} * {{Наведено списание|date=1989|title=Македонските градови во XI–XII век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/051df6ad-5ed2-4696-a1a3-4550dd7af7c9/content|journal=Историја|pages=27-36}} * {{Наведено списание|date=1992|title=Одразот на Косовската битка во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/a5d84ef2-73f4-41e4-b2f7-f593b735f965/content|journal=Историја|volume=28|pages=43-54}} * {{Наведено списание|title=Мисионерската дејност на Климент Охридски во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/a220596b-0c32-4380-9fdf-8309e6fcfb0f/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=46|pages=5-31|date=1993}} * {{Наведено списание|date=1995|title=Ставот на австрискиот двор спрема Македонија и македонскиот народ непосредно по ликвидирањето на Карпошовото востание|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/3bc4719e-850d-4222-9c2b-cb4b35594eba/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=48|pages=191-198}} * {{Наведено списание|date=1996|title=Светите Кирил и Методиј и нивното македонско и сесловенско дело|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/cd2756ac-7023-4d7e-9ce5-97a9ac41e600/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=49|pages=181-195}} {{Refend}} ==Наводи== {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Панов, Бранко}} [[Категорија:Македонски медиевисти]] [[Категорија:Македонски универзитетски професори]] [[Категорија:Македонски уредници]] [[Категорија:Југословенски историчари]] [[Категорија:Југословенски универзитетски професори]] [[Категорија:Југословенски уредници]] [[Категорија:Професори на Филозофскиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Професори на Природно-математичкиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Професори на Правниот факултет „Јустинијан I“ - Скопје]] [[Категорија:Апсолвенти на Филозофскиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Доктори на Филозофскиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Добитници на наградата „Гоце Делчев“]] [[Категорија:Медиевисти]] l66nkqkrkuavluvs16sugaq9gr994re 5588675 5588674 2026-07-07T13:45:02Z Buli 2648 5588675 wikitext text/x-wiki {{Infobox academic | name = Бранко Панов | birth_date = 22 март 1932 | birth_place = {{роден во|Струмица}}, [[Вардарска Бановина]], [[Кралство Југославија]] | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|2002|01|10|1932|03|22}} | death_place = {{починат во|Скопје}}, [[Македонија]] | education = [[УКИМ]] ([[PhD]]) | image = | spouse = | academic_advisors = | discipline = | workplaces = | thesis_title = Теофилакт Охридски како извор за средновековната историја на македонскиот народ | thesis_year = 1965 }} '''Бранко Панов''' ({{роден во|Струмица}}, {{роден на|22|март|1932}} – {{починат во|Скопје}}, {{починат на|10|јануари|2002}}) – [[Македонија|македонски]] [[историчар]] и [[универзитет]]ски [[професор]]. Тој бил втемелувач на современата македонска медиевистика и основоположник на македонската [[византологија]].<ref>{{МКЕ|1113}}</ref> ==Животопис== Бранко Панов бил роден во [[Струмица]] на 22 март 1932 година. Основно и средно образование завршил во родниот град, потоа дипломирал (1955) и докторирал на [[Филозофски факултет - Скопје|Филозофскиот факултет]] – група Историја во Скопје (1955). Бил долгогодишен професор по [[Историја на Византија]] и по [[Историја на македонскиот народ]] – среден век на Филозофскиот факултет во Скопје (1976–1997). Низа учебни години бил [[професор]] и на студентите по [[географија]], [[етнологија]] и [[новинарство]] и на постдипломските студии на [[Природно-математички факултет - Скопје|Природно-математичкиот]] и [[Правен факултет „Јустинијан I“ - Скопје|Правниот факултет]] во Скопје. Учествувал на голем број научни собири во земјата и странство – [[Атина]], [[Букурешт]], [[Вашингтон]], [[Виена]], [[Копенхаген]], [[Краков]], [[Москва]], [[Нитра]], [[Салцбург]] и [[Регенсбург]]. Бил главен и одговорен уредник на списанието „''Историја''“, претседател на Управниот одбор, претседател на Советот, раководител на Советот на последипломските студии и раководител на ННСГ за историја на Филозофскиот факултет, член на Југословенскиот византолошки комитет и прв претседател на Собранието на Македонско-украинското друштво за културна соработка.<ref>{{МКЕ|1114}}</ref> ==Творештво== *Теофилакт Охридски како извор за средновековната историја на македонскиот народ, Скопје, 1971; *Средновековна Македонија, т. Ⅱ и Ⅲ, Скопје, 1985 *Охрид и Охридско низ историјата, кн. I, Охрид, 1985 (соавтор); * Македонија низ историјата, Скопје, 1999; *Историја на македонскиот народ, т. I, Скопје, 2000 (соавтор и уредник). Автор е на повеќе учебници и прирачници за основното и средното образование. '''Статии''' {{Refbegin|30em}} * {{Наведено списание|date=1965|title=Богомилското движење во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/eea6cf10-ee9f-4e0d-983d-bb322b0757b7/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=1|pages=50-57}} * {{Наведено списание|date=1969|title=Струмица за време на Балканските и на Првата Светска Војна|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/822b1311-bd3c-485e-9a9b-3441ed91a88a/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=5|issue=1|pages=84-110}} * {{Наведено списание|date=1970|title=Описи од средновековните градови|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/45ae277a-c5aa-4e55-b539-6bcc24afc289/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=6|issue=1|pages=148-155}} * {{Наведено списание|date=1970|title=Имунитетот и феудалната рента во Македонија во XI и XII век според писмата на Теофилакт Охридски|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/183526f4-cdbc-4cf6-bb03-44678b7d2831/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=22|pages=225-270}} * {{Наведено списание|date=1972|title=Брегалничката мисија на Константин Филозоф – Кирил|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/000f7621-0f9f-46c8-b6be-6907d302ac84/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=8|issue=1|pages=41-49}} * {{Наведено списание|date=1975|title=Војните, востанијата и буржоаските револуции во Средниот век одразени во делата на класиците на марксизмот-ленинизмот|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/f8be268f-eb64-484a-8ce0-c5a24135537c/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=11|issue=1|pages=121-126}} * {{Наведено списание|date=1976|title=Богомилското движење во Македонија одразено во писмата на Теофилакт Охридски|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/ad52bf73-7e9e-463c-82c4-f3bd4b088e1f/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=28|pages=179-192}} * {{Наведено списание|date=1978|title=Охрид и Охридската област во првите векови по словенската колонизација (VI-VIII век)|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/5c182851-ca6b-445c-9bce-79c6de74bd5c/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=30|pages=119-138}} * {{Наведено списание|date=1980|title=Охрид и Охридската област во време на бугарското владеење (средина на IX в.–969)|url=http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ31-32(1979-80)/GZ31-32.09.%20%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2,%20%D0%91.%20-%20%D0%9E%D1%85%D1%80%D0%B8%D0%B4%20%D0%B8%20%D0%9E%D1%85%D1%80%D0%B8%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%20%D0%B2%D0%BE%20%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B1%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BE%20%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B5%D1%9A%D0%B5%20(%D1%81%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20%D0%BD%D0%B0%20IX%20%D0%B2.%E2%80%93969).pdf|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=31-32|pages=137-159}} * {{Наведено списание|date=1981|title=Градската самоуправа во Охрид кон крајот на XI и почетокот на XII век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/24154320-3fd0-4dfb-9cb8-3db83c4217c5/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=17|issue=2|pages=87-93}} * {{Наведено списание|date=1982|title=Штип и Брегалничка област во Средниот век (VI - крајот на XII век)|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/bb497b2e-9b33-4390-b611-91fb6be0b44d/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=34|pages=39-86}} * {{Наведено списание|date=1983|title=Охрид и Охридската област од средината на X до крајот на XII век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/270930ea-041a-4bf3-962c-4dcaffabc8db/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=36|pages=65-110}} * {{Наведено списание|date=1983|title=Марксизмот и современата византологија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/34ab2a35-6941-4278-aed4-b7dd157e70cc/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=35|pages=333-344}} * {{Наведено списание|date=1984|title=Охрид и Охридската област во XIII и XIV век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/76cd5ffe-2679-4402-9b3d-6f66c72da67c/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=37|pages=19-50}} * {{Наведено списание|date=1984|title=Мисијата на Константин Филозоф меѓу Сарацините (Арабите)|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/e7f99197-bc50-4040-a95c-39d363a180d9/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=20|issue=2|pages=245-251}} * {{Наведено списание|date=1985|title=Методиевото словенско кнежевство во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/6e27e7ff-d39c-457f-9a3c-8dd37eeac4ed/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=21|issue=1|pages=23-37}} * {{Наведено списание|date=1985|title=За потеклото и најраните години од животот и дејноста на Кирил и Методиј|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/e2af854f-5351-4940-a3f1-fc708bea414a/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=21|issue=2|pages=51-67}} * {{Наведено списание|date=1985|title=Кон 1100-годишнината од смртта на македонскиот и сесловенскиот просветител Методиј|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/16df090b-f33d-4267-bf67-deb82533f99a/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=38|pages=33-42}} * {{Наведено списание|date=1986|title=Климент Охридски и неговото сесловенско дело|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/843f3772-16ec-40c4-a257-430a7e79009d/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=22|issue=1|pages=7-28}} * {{Наведено списание|date=1986|title=Развојот на словенската писменост во Македонија до средината на IX век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/1c16322a-5b13-4f1a-bd90-a4fa03b2461d/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=22|issue=2|pages=65-81}} * {{Наведено списание|date=1986|title=Николај Н. Дурново за македонското прашање|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/4b6ef642-3d04-4205-9b66-7d762fa0e728/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=39|pages=196-210}} * {{Наведено списание|date=1987|title=За престојот на Кирил и Методиј во малоазиската планина Олимп|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/ce087da0-2230-410f-a9bb-ea3d54ea1d46/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=40|pages=111-116}} * {{Наведено списание|date=1989|title=Македонските градови во XI–XII век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/051df6ad-5ed2-4696-a1a3-4550dd7af7c9/content|journal=Историја|pages=27-36}} * {{Наведено списание|date=1992|title=Одразот на Косовската битка во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/a5d84ef2-73f4-41e4-b2f7-f593b735f965/content|journal=Историја|volume=28|pages=43-54}} * {{Наведено списание|title=Мисионерската дејност на Климент Охридски во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/a220596b-0c32-4380-9fdf-8309e6fcfb0f/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=46|pages=5-31|date=1993}} * {{Наведено списание|date=1995|title=Ставот на австрискиот двор спрема Македонија и македонскиот народ непосредно по ликвидирањето на Карпошовото востание|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/3bc4719e-850d-4222-9c2b-cb4b35594eba/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=48|pages=191-198}} * {{Наведено списание|date=1996|title=Светите Кирил и Методиј и нивното македонско и сесловенско дело|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/cd2756ac-7023-4d7e-9ce5-97a9ac41e600/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=49|pages=181-195}} {{Refend}} ==Наводи== {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Панов, Бранко}} [[Категорија:Македонски медиевисти]] [[Категорија:Македонски универзитетски професори]] [[Категорија:Македонски уредници]] [[Категорија:Југословенски историчари]] [[Категорија:Југословенски универзитетски професори]] [[Категорија:Југословенски уредници]] [[Категорија:Професори на Филозофскиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Професори на Природно-математичкиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Професори на Правниот факултет „Јустинијан I“ - Скопје]] [[Категорија:Апсолвенти на Филозофскиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Доктори на Филозофскиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Добитници на наградата „Гоце Делчев“]] [[Категорија:Медиевисти]] 32a974tjal5fgn035574k5xy6murqzt 5588676 5588675 2026-07-07T13:45:59Z Buli 2648 5588676 wikitext text/x-wiki {{Infobox academic | name = Бранко Панов | birth_date = 22 март 1932 | birth_place = {{роден во|Струмица}}, [[Вардарска Бановина]], [[Кралство Југославија]] | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|2002|01|10|1932|03|22}} | death_place = {{починат во|Скопје}}, [[Македонија]] | education = [[УКИМ]] ([[PhD]]) | image = | spouse = | academic_advisors = | discipline = | workplaces = | thesis_title = Теофилакт Охридски како извор за средновековната историја на македонскиот народ | thesis_year = 1965 | thesis_url = https://repository.ukim.mk/entities/publication/84efaf8f-ec79-41ab-b252-b6bd370f99a2 }} '''Бранко Панов''' ({{роден во|Струмица}}, {{роден на|22|март|1932}} – {{починат во|Скопје}}, {{починат на|10|јануари|2002}}) – [[Македонија|македонски]] [[историчар]] и [[универзитет]]ски [[професор]]. Тој бил втемелувач на современата македонска медиевистика и основоположник на македонската [[византологија]].<ref>{{МКЕ|1113}}</ref> ==Животопис== Бранко Панов бил роден во [[Струмица]] на 22 март 1932 година. Основно и средно образование завршил во родниот град, потоа дипломирал (1955) и докторирал на [[Филозофски факултет - Скопје|Филозофскиот факултет]] – група Историја во Скопје (1955). Бил долгогодишен професор по [[Историја на Византија]] и по [[Историја на македонскиот народ]] – среден век на Филозофскиот факултет во Скопје (1976–1997). Низа учебни години бил [[професор]] и на студентите по [[географија]], [[етнологија]] и [[новинарство]] и на постдипломските студии на [[Природно-математички факултет - Скопје|Природно-математичкиот]] и [[Правен факултет „Јустинијан I“ - Скопје|Правниот факултет]] во Скопје. Учествувал на голем број научни собири во земјата и странство – [[Атина]], [[Букурешт]], [[Вашингтон]], [[Виена]], [[Копенхаген]], [[Краков]], [[Москва]], [[Нитра]], [[Салцбург]] и [[Регенсбург]]. Бил главен и одговорен уредник на списанието „''Историја''“, претседател на Управниот одбор, претседател на Советот, раководител на Советот на последипломските студии и раководител на ННСГ за историја на Филозофскиот факултет, член на Југословенскиот византолошки комитет и прв претседател на Собранието на Македонско-украинското друштво за културна соработка.<ref>{{МКЕ|1114}}</ref> ==Творештво== *Теофилакт Охридски како извор за средновековната историја на македонскиот народ, Скопје, 1971; *Средновековна Македонија, т. Ⅱ и Ⅲ, Скопје, 1985 *Охрид и Охридско низ историјата, кн. I, Охрид, 1985 (соавтор); * Македонија низ историјата, Скопје, 1999; *Историја на македонскиот народ, т. I, Скопје, 2000 (соавтор и уредник). Автор е на повеќе учебници и прирачници за основното и средното образование. '''Статии''' {{Refbegin|30em}} * {{Наведено списание|date=1965|title=Богомилското движење во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/eea6cf10-ee9f-4e0d-983d-bb322b0757b7/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=1|pages=50-57}} * {{Наведено списание|date=1969|title=Струмица за време на Балканските и на Првата Светска Војна|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/822b1311-bd3c-485e-9a9b-3441ed91a88a/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=5|issue=1|pages=84-110}} * {{Наведено списание|date=1970|title=Описи од средновековните градови|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/45ae277a-c5aa-4e55-b539-6bcc24afc289/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=6|issue=1|pages=148-155}} * {{Наведено списание|date=1970|title=Имунитетот и феудалната рента во Македонија во XI и XII век според писмата на Теофилакт Охридски|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/183526f4-cdbc-4cf6-bb03-44678b7d2831/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=22|pages=225-270}} * {{Наведено списание|date=1972|title=Брегалничката мисија на Константин Филозоф – Кирил|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/000f7621-0f9f-46c8-b6be-6907d302ac84/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=8|issue=1|pages=41-49}} * {{Наведено списание|date=1975|title=Војните, востанијата и буржоаските револуции во Средниот век одразени во делата на класиците на марксизмот-ленинизмот|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/f8be268f-eb64-484a-8ce0-c5a24135537c/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=11|issue=1|pages=121-126}} * {{Наведено списание|date=1976|title=Богомилското движење во Македонија одразено во писмата на Теофилакт Охридски|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/ad52bf73-7e9e-463c-82c4-f3bd4b088e1f/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=28|pages=179-192}} * {{Наведено списание|date=1978|title=Охрид и Охридската област во првите векови по словенската колонизација (VI-VIII век)|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/5c182851-ca6b-445c-9bce-79c6de74bd5c/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=30|pages=119-138}} * {{Наведено списание|date=1980|title=Охрид и Охридската област во време на бугарското владеење (средина на IX в.–969)|url=http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ31-32(1979-80)/GZ31-32.09.%20%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2,%20%D0%91.%20-%20%D0%9E%D1%85%D1%80%D0%B8%D0%B4%20%D0%B8%20%D0%9E%D1%85%D1%80%D0%B8%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%20%D0%B2%D0%BE%20%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B1%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BE%20%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B5%D1%9A%D0%B5%20(%D1%81%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20%D0%BD%D0%B0%20IX%20%D0%B2.%E2%80%93969).pdf|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=31-32|pages=137-159}} * {{Наведено списание|date=1981|title=Градската самоуправа во Охрид кон крајот на XI и почетокот на XII век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/24154320-3fd0-4dfb-9cb8-3db83c4217c5/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=17|issue=2|pages=87-93}} * {{Наведено списание|date=1982|title=Штип и Брегалничка област во Средниот век (VI - крајот на XII век)|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/bb497b2e-9b33-4390-b611-91fb6be0b44d/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=34|pages=39-86}} * {{Наведено списание|date=1983|title=Охрид и Охридската област од средината на X до крајот на XII век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/270930ea-041a-4bf3-962c-4dcaffabc8db/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=36|pages=65-110}} * {{Наведено списание|date=1983|title=Марксизмот и современата византологија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/34ab2a35-6941-4278-aed4-b7dd157e70cc/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=35|pages=333-344}} * {{Наведено списание|date=1984|title=Охрид и Охридската област во XIII и XIV век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/76cd5ffe-2679-4402-9b3d-6f66c72da67c/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=37|pages=19-50}} * {{Наведено списание|date=1984|title=Мисијата на Константин Филозоф меѓу Сарацините (Арабите)|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/e7f99197-bc50-4040-a95c-39d363a180d9/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=20|issue=2|pages=245-251}} * {{Наведено списание|date=1985|title=Методиевото словенско кнежевство во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/6e27e7ff-d39c-457f-9a3c-8dd37eeac4ed/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=21|issue=1|pages=23-37}} * {{Наведено списание|date=1985|title=За потеклото и најраните години од животот и дејноста на Кирил и Методиј|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/e2af854f-5351-4940-a3f1-fc708bea414a/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=21|issue=2|pages=51-67}} * {{Наведено списание|date=1985|title=Кон 1100-годишнината од смртта на македонскиот и сесловенскиот просветител Методиј|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/16df090b-f33d-4267-bf67-deb82533f99a/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=38|pages=33-42}} * {{Наведено списание|date=1986|title=Климент Охридски и неговото сесловенско дело|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/843f3772-16ec-40c4-a257-430a7e79009d/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=22|issue=1|pages=7-28}} * {{Наведено списание|date=1986|title=Развојот на словенската писменост во Македонија до средината на IX век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/1c16322a-5b13-4f1a-bd90-a4fa03b2461d/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=22|issue=2|pages=65-81}} * {{Наведено списание|date=1986|title=Николај Н. Дурново за македонското прашање|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/4b6ef642-3d04-4205-9b66-7d762fa0e728/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=39|pages=196-210}} * {{Наведено списание|date=1987|title=За престојот на Кирил и Методиј во малоазиската планина Олимп|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/ce087da0-2230-410f-a9bb-ea3d54ea1d46/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=40|pages=111-116}} * {{Наведено списание|date=1989|title=Македонските градови во XI–XII век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/051df6ad-5ed2-4696-a1a3-4550dd7af7c9/content|journal=Историја|pages=27-36}} * {{Наведено списание|date=1992|title=Одразот на Косовската битка во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/a5d84ef2-73f4-41e4-b2f7-f593b735f965/content|journal=Историја|volume=28|pages=43-54}} * {{Наведено списание|title=Мисионерската дејност на Климент Охридски во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/a220596b-0c32-4380-9fdf-8309e6fcfb0f/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=46|pages=5-31|date=1993}} * {{Наведено списание|date=1995|title=Ставот на австрискиот двор спрема Македонија и македонскиот народ непосредно по ликвидирањето на Карпошовото востание|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/3bc4719e-850d-4222-9c2b-cb4b35594eba/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=48|pages=191-198}} * {{Наведено списание|date=1996|title=Светите Кирил и Методиј и нивното македонско и сесловенско дело|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/cd2756ac-7023-4d7e-9ce5-97a9ac41e600/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=49|pages=181-195}} {{Refend}} ==Наводи== {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Панов, Бранко}} [[Категорија:Македонски медиевисти]] [[Категорија:Македонски универзитетски професори]] [[Категорија:Македонски уредници]] [[Категорија:Југословенски историчари]] [[Категорија:Југословенски универзитетски професори]] [[Категорија:Југословенски уредници]] [[Категорија:Професори на Филозофскиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Професори на Природно-математичкиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Професори на Правниот факултет „Јустинијан I“ - Скопје]] [[Категорија:Апсолвенти на Филозофскиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Доктори на Филозофскиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Добитници на наградата „Гоце Делчев“]] [[Категорија:Медиевисти]] 2d0gi86ov36yynzgbad9jse07sfwnwr 5588684 5588676 2026-07-07T14:00:51Z Buli 2648 5588684 wikitext text/x-wiki {{Infobox academic | name = Бранко Панов | birth_date = 22 март 1932 | birth_place = {{роден во|Струмица}}, [[Вардарска Бановина]], [[Кралство Југославија]] | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|2002|01|10|1932|03|22}} | death_place = {{починат во|Скопје}}, [[Македонија]] | education = [[УКИМ]] ([[PhD]]) | image = | spouse = | academic_advisors = [[Стјепан Антољак]] | discipline = | workplaces = | thesis_title = Теофилакт Охридски како извор за средновековната историја на македонскиот народ | thesis_year = 1965 | thesis_url = https://repository.ukim.mk/entities/publication/84efaf8f-ec79-41ab-b252-b6bd370f99a2 }} '''Бранко Панов''' ({{роден во|Струмица}}, {{роден на|22|март|1932}} – {{починат во|Скопје}}, {{починат на|10|јануари|2002}}) – [[Македонија|македонски]] [[историчар]] и [[универзитет]]ски [[професор]]. Тој бил втемелувач на современата македонска медиевистика и основоположник на македонската [[византологија]].<ref>{{МКЕ|1113}}</ref> ==Животопис== Бранко Панов бил роден во [[Струмица]] на 22 март 1932 година. Основно и средно образование завршил во родниот град, потоа дипломирал (1955) и докторирал на [[Филозофски факултет - Скопје|Филозофскиот факултет]] – група Историја во Скопје (1955). Бил долгогодишен професор по [[Историја на Византија]] и по [[Историја на македонскиот народ]] – среден век на Филозофскиот факултет во Скопје (1976–1997). Низа учебни години бил [[професор]] и на студентите по [[географија]], [[етнологија]] и [[новинарство]] и на постдипломските студии на [[Природно-математички факултет - Скопје|Природно-математичкиот]] и [[Правен факултет „Јустинијан I“ - Скопје|Правниот факултет]] во Скопје. Учествувал на голем број научни собири во земјата и странство – [[Атина]], [[Букурешт]], [[Вашингтон]], [[Виена]], [[Копенхаген]], [[Краков]], [[Москва]], [[Нитра]], [[Салцбург]] и [[Регенсбург]]. Бил главен и одговорен уредник на списанието „''Историја''“, претседател на Управниот одбор, претседател на Советот, раководител на Советот на последипломските студии и раководител на ННСГ за историја на Филозофскиот факултет, член на Југословенскиот византолошки комитет и прв претседател на Собранието на Македонско-украинското друштво за културна соработка.<ref>{{МКЕ|1114}}</ref> ==Творештво== *Теофилакт Охридски како извор за средновековната историја на македонскиот народ, Скопје, 1971; *Средновековна Македонија, т. Ⅱ и Ⅲ, Скопје, 1985 *Охрид и Охридско низ историјата, кн. I, Охрид, 1985 (соавтор); * Македонија низ историјата, Скопје, 1999; *Историја на македонскиот народ, т. I, Скопје, 2000 (соавтор и уредник). Автор е на повеќе учебници и прирачници за основното и средното образование. '''Статии''' {{Refbegin|30em}} * {{Наведено списание|date=1965|title=Богомилското движење во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/eea6cf10-ee9f-4e0d-983d-bb322b0757b7/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=1|pages=50-57}} * {{Наведено списание|date=1969|title=Струмица за време на Балканските и на Првата Светска Војна|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/822b1311-bd3c-485e-9a9b-3441ed91a88a/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=5|issue=1|pages=84-110}} * {{Наведено списание|date=1970|title=Описи од средновековните градови|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/45ae277a-c5aa-4e55-b539-6bcc24afc289/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=6|issue=1|pages=148-155}} * {{Наведено списание|date=1970|title=Имунитетот и феудалната рента во Македонија во XI и XII век според писмата на Теофилакт Охридски|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/183526f4-cdbc-4cf6-bb03-44678b7d2831/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=22|pages=225-270}} * {{Наведено списание|date=1972|title=Брегалничката мисија на Константин Филозоф – Кирил|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/000f7621-0f9f-46c8-b6be-6907d302ac84/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=8|issue=1|pages=41-49}} * {{Наведено списание|date=1975|title=Војните, востанијата и буржоаските револуции во Средниот век одразени во делата на класиците на марксизмот-ленинизмот|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/f8be268f-eb64-484a-8ce0-c5a24135537c/content|journal=Историја: списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија|volume=11|issue=1|pages=121-126}} * {{Наведено списание|date=1976|title=Богомилското движење во Македонија одразено во писмата на Теофилакт Охридски|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/ad52bf73-7e9e-463c-82c4-f3bd4b088e1f/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=28|pages=179-192}} * {{Наведено списание|date=1978|title=Охрид и Охридската област во првите векови по словенската колонизација (VI-VIII век)|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/5c182851-ca6b-445c-9bce-79c6de74bd5c/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=30|pages=119-138}} * {{Наведено списание|date=1980|title=Охрид и Охридската област во време на бугарското владеење (средина на IX в.–969)|url=http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ31-32(1979-80)/GZ31-32.09.%20%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2,%20%D0%91.%20-%20%D0%9E%D1%85%D1%80%D0%B8%D0%B4%20%D0%B8%20%D0%9E%D1%85%D1%80%D0%B8%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%20%D0%B2%D0%BE%20%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B1%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BE%20%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B5%D1%9A%D0%B5%20(%D1%81%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20%D0%BD%D0%B0%20IX%20%D0%B2.%E2%80%93969).pdf|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=31-32|pages=137-159}} * {{Наведено списание|date=1981|title=Градската самоуправа во Охрид кон крајот на XI и почетокот на XII век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/24154320-3fd0-4dfb-9cb8-3db83c4217c5/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=17|issue=2|pages=87-93}} * {{Наведено списание|date=1982|title=Штип и Брегалничка област во Средниот век (VI - крајот на XII век)|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/bb497b2e-9b33-4390-b611-91fb6be0b44d/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=34|pages=39-86}} * {{Наведено списание|date=1983|title=Охрид и Охридската област од средината на X до крајот на XII век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/270930ea-041a-4bf3-962c-4dcaffabc8db/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=36|pages=65-110}} * {{Наведено списание|date=1983|title=Марксизмот и современата византологија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/34ab2a35-6941-4278-aed4-b7dd157e70cc/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=35|pages=333-344}} * {{Наведено списание|date=1984|title=Охрид и Охридската област во XIII и XIV век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/76cd5ffe-2679-4402-9b3d-6f66c72da67c/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=37|pages=19-50}} * {{Наведено списание|date=1984|title=Мисијата на Константин Филозоф меѓу Сарацините (Арабите)|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/e7f99197-bc50-4040-a95c-39d363a180d9/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=20|issue=2|pages=245-251}} * {{Наведено списание|date=1985|title=Методиевото словенско кнежевство во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/6e27e7ff-d39c-457f-9a3c-8dd37eeac4ed/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=21|issue=1|pages=23-37}} * {{Наведено списание|date=1985|title=За потеклото и најраните години од животот и дејноста на Кирил и Методиј|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/e2af854f-5351-4940-a3f1-fc708bea414a/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=21|issue=2|pages=51-67}} * {{Наведено списание|date=1985|title=Кон 1100-годишнината од смртта на македонскиот и сесловенскиот просветител Методиј|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/16df090b-f33d-4267-bf67-deb82533f99a/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=38|pages=33-42}} * {{Наведено списание|date=1986|title=Климент Охридски и неговото сесловенско дело|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/843f3772-16ec-40c4-a257-430a7e79009d/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=22|issue=1|pages=7-28}} * {{Наведено списание|date=1986|title=Развојот на словенската писменост во Македонија до средината на IX век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/1c16322a-5b13-4f1a-bd90-a4fa03b2461d/content|journal=Историја: списание на Сојузот на друштвата на историчарите на СР Македонија|volume=22|issue=2|pages=65-81}} * {{Наведено списание|date=1986|title=Николај Н. Дурново за македонското прашање|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/4b6ef642-3d04-4205-9b66-7d762fa0e728/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=39|pages=196-210}} * {{Наведено списание|date=1987|title=За престојот на Кирил и Методиј во малоазиската планина Олимп|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/ce087da0-2230-410f-a9bb-ea3d54ea1d46/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=40|pages=111-116}} * {{Наведено списание|date=1989|title=Македонските градови во XI–XII век|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/051df6ad-5ed2-4696-a1a3-4550dd7af7c9/content|journal=Историја|pages=27-36}} * {{Наведено списание|date=1992|title=Одразот на Косовската битка во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/a5d84ef2-73f4-41e4-b2f7-f593b735f965/content|journal=Историја|volume=28|pages=43-54}} * {{Наведено списание|title=Мисионерската дејност на Климент Охридски во Македонија|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/a220596b-0c32-4380-9fdf-8309e6fcfb0f/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=46|pages=5-31|date=1993}} * {{Наведено списание|date=1995|title=Ставот на австрискиот двор спрема Македонија и македонскиот народ непосредно по ликвидирањето на Карпошовото востание|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/3bc4719e-850d-4222-9c2b-cb4b35594eba/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=48|pages=191-198}} * {{Наведено списание|date=1996|title=Светите Кирил и Методиј и нивното македонско и сесловенско дело|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/cd2756ac-7023-4d7e-9ce5-97a9ac41e600/content|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=49|pages=181-195}} {{Refend}} ==Наводи== {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Панов, Бранко}} [[Категорија:Македонски медиевисти]] [[Категорија:Македонски универзитетски професори]] [[Категорија:Македонски уредници]] [[Категорија:Југословенски историчари]] [[Категорија:Југословенски универзитетски професори]] [[Категорија:Југословенски уредници]] [[Категорија:Професори на Филозофскиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Професори на Природно-математичкиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Професори на Правниот факултет „Јустинијан I“ - Скопје]] [[Категорија:Апсолвенти на Филозофскиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Доктори на Филозофскиот факултет - Скопје]] [[Категорија:Добитници на наградата „Гоце Делчев“]] [[Категорија:Медиевисти]] 7m5y5y72b4b5kp2n0afgah0v37uou7m Историја на Охрид 0 1278317 5588862 5357281 2026-07-07T22:36:37Z Buli 2648 /* Средновековна историја */ 5588862 wikitext text/x-wiki Бреговите на [[Охридското Езеро]] биле населувани уште од прастари времиња. Археолошките податоци говорат за населби од неолитскиот период (младото камено време), 6000 години пред нашата ера. == Античка историја == [[File:2011 Ochryda, Antyczny teatr (01).jpg|мини|лево|Поглед од античкиот театар во Охрид]] Современиот Охрид е наследник на античкиот [[Лихнид]]. Според податоците, градот првпат се споменува 2.400 години пред новата ера. Лихнид се наоѓал на патот [[Вија Егнација]], наjстарата и наjзначаjната [[Римско Царство|римска]] сообраќаjница на [[Балкански Полуостров|Балканот]]. [[Бригијци]]те и [[Енхелијци|Енхелеjците]] го сочинуваат наjстарото население кое може според името да се идентификува во пошироката област на Охридското Езеро. Бригиjците се исто што и [[Фригијци|Фригиjците]]. По Третата македонска воjна против кралот [[Персеј]], [[Лихнид]] станува главна римска база во северните области на Македонија. Тоа е времето кога за него наjмногу се слуша. Последната вест за Лихнид е веста за неговото разурнување. Во еден земјотрес, кој според историските извори се случил на [[29 мај|29]] и [[30 мај]] [[526]] година, настрадале повеќе десетици илјади лица во Лихнид. Потоа градот повеќе не се споменува во историските извори. == Средновековна историја == Охридската област во крајот на [[6 век|VI век]] била изложена на масовна словенска колонизација. Охридската област до 30-тите години на [[7 век|VII век]] била целосно колонизирана од словенското племе [[Берзити]]. Лихнид оттогаш го добил името Охрид. === Охрид под бугарска власт (средина на IX век – 969) === [[Податотека:Kliment od Sv. Spas - Leskoec.jpg|мини|десно|Св. Климент Охридски со модел на градот Охрид во рацете.]] Охридскиот крај уште во втората половина на [[8 век|VIII век]] станал привлечно подрачjе за [[Бугарија|бугарската држава]]. За време на бугарскиот цар [[Борис I]] Михаил македонските територии во воено-административен поглед биле опфатени во неколку „комитати“. Охрид бил во комитатот што ги опфаќал Охридско-деволските краишта. Во [[886]] година [[св. Климент Охридски|Климент]], по краткото задржување во бугарскиот двор, бил испратен во Македонија со важна државна мисија. Тој бил испратен во областа наречена ''Кутмичевица'' како учител. Областа ја опфаќала Југозападна [[Македонија]] и Јужна [[Албанија]], со главните градови Охрид и [[Девол]]. Како учител и епископ Климент заедно со [[св. Наум Охридски|Наум]] ги поставиле основите на т.н. [[Охридска книжевна школа|Охридска глаголска книжевна школа]]. Благодареjќи на деjноста на Климент и Наум, градот Охрид, во втората половина на [[9 век|IX век]] израснал во еден од наjразвиените и наjпознатите средновековни словенски културни центри. === Под власта на Комитопулите (976–1018) === [[Податотека:Samuil's Fortress Ohrid 8.jpg|мини|лево|Самоиловата тврдина]] Во време на царот [[Самуил]], Охрид станал религиозен центар и главен град на царството. Неговите тврдини и ден денес стојат високо над самиот град. Есента [[1015]] година византискиот цар [[Василиј II]] успеал да го заземе Охрид, но тврдината останала и понатаму под власта на царот [[Јован Владислав]], наследникот на [[Гаврило Радомир]], син на цар Самуил. Императорот Василиj II дозволил Охрид и понатаму да остане седиште на [[Охридска архиепископија|Охридската архиепископија]]. === Византиски период (1018–1204) === Во 1204 година, за време на [[Четврта крстоносна војна|четвртата крстоносна војна]] Охридскиот крај заедно со другите југозападни македонски области биле вклучени во рамките на [[Солунско кралство|Солунското латинско кралство]]. === Доцен среден век === Во [[1334]] година српскиот крал [[Стефан Душан|Душан]] ги презел градовите Охрид, [[Прилеп]] и [[Струмица]]. Во [[1378]] година, била доградена црквата [[Света Богородица Перивлепта]] (Свети Климент) во Охрид. Охридскот крај, кој уште од втората половина на 1350-те години век бил опфатен во рамките на самостојна феудална државичка на чело со севастократорот [[Бранко Младеновиќ]] и по создавањето на [[Прилепско кралство|Прилеското Кралство]], про­должил да се управува од свои самостојни владетели — вазали на [[Волкашин]]. Таков бил кесарот Новак, кој управувал во Охридско околу 1369 година.{{sfn|Панов|1984|p=44}} Во науката сè уште не е точно утврдено кога станал владетел на Охридската феудална држа­вичка. Пред него, околу 1361 година, во Охридско веројатно управувал кесарот [[Гргур Голубиќ]]. Овој охридски владетел во 1361 година со свои средства го изградил манастирот Заум на југозападниот брег на Охридското Езеро до селото Трпејца.{{sfn|Панов|1984|p=44}} Охрид не само што бил најважниот град во регионот, туку бил и најважниот образовен центар и извор на писменоста на сите словенски народи. Во Охрид се наоѓа најстариот универзитет во Европа ([[IX век]]), додека во местото [[Плаошник]] близу градот се наоѓа реставрираната црква [[Св. Климент]] чии наоди укажуваат на фактот дека пак таму имало универзитет од [[13 век|XIII век]]. == Османлиски период == Кон самиот крај на [[14 век|XIV век]] турскиот султан [[Бајазит I]] успеал речиси насекаде во Македонија да ја наложи својата власт. Во 1408 година, Охрид потпаѓа под власта на Османлиите и наредните пет века опстојува како дел од тогашната [[Отоманско Царство]]. Турците, по своето доаѓање во овој крај, се населиле во рамничарскиот дел на исток и на запад од градот, додека поугледните и побогатите турски бегови изградиле и свои живеалишта покрај езерскиот брег, надвор од тврдината, во месноста Трсија.<ref>Македонските градови во турско време, Зоран Сенев, Киро Герасимов, Кочани, 2004, стр.54</ref> Султанот [[Мехмед II]] во 1466 година наредил во [[Истанбул|Цариград]]<ref group=белешка>Името на градот во тоа време на турски било ''Константиние'' (قسطنطينيه). Официјалното име на градот било променето во Истанбул од страна на Републиканската Турска влада, на 28 март 1930.</ref> да бидат депортирани охридскиот архиепископ [[Доротеј (охридски архиепископ)|Доротеј]], заедно со многу охридски клерици и болјари, најверојатно поради нивното антиосманлиско дејствување за време на [[Востание на Скендербег|востанието на Скендербег]].<ref>{{наведена книга| last1 = Шукарова | first1 = Анета |last2= Панов |first2= Митко Б. |last3= Ѓорѓиев |first3= Драги |last4= Битовски |first4= Крсте |last5= Катарџиев |first5= Иван |last6= Стојчев |first6= Ванче |last7= Велјановски |first7= Новица |last8= Чепреганов |first8= Тодор | title = Историја на македонскиот народ | publisher = Институт за национална историја | year = 2008 | isbn = 9789989159237 |page= 141 }}</ref> Познатиот турски патописец [[Евлија Челебија]] кој го посетил Охрид во 1670 година, во својот патопис за овој град забележал: „Градот е добро населен, со рајски мирис, исто како градот Дамаск. Куќите му се приземни и на кат, со оформени седумнаесет маала (десет муслимански и 7 христијански). Куќите на големците се наоѓаат покрај езерото. Во градот има 17 муслимански храмови (големи и помали џамии), неколку медреси, седум мектеби, две јавни бањи, три трговски ана...Чаршијата е расфрлена на четири места со околу 150 трговски и занаетчиски дуќани“.<ref>Македонските градови во турско време, Зоран Сенев, Киро Герасимов, Кочани, 2004, стр.58-59</ref> [[Податотека:Ohrid-atdawnof20century.jpg|400п|мини|лево|Панорама на Охрид од почетокот на XX век]] Во 1767 година била укината Охридската архиепископија. [[Податотека:Ohrid in 1913.jpg|мини|десно|Автохромна фотографија на улица во Охрид во 1913 година]] Основањето на првиот комитет на ТМОРО во Охрид се случило во август 1894 година. Пролетта 1901 година се пристапило кон создавање на чета со враќањето на неколкумина печалбари. За време на [[Илинденското востание]] во Охридско се воделе непрекинати борби во текот на целиот месец август 1903 година. Во време на востанието во Охридско имало 31 борба. Четите од Илинденското востание својата борба ја продолжиле и во текот на [[Младотурската револуција]] во 1908 година. == Современа историја == [[Податотека:Ohridski deca od 1916.jpg|мини|десно|Деца од Охрид пловат со дрвени корита за перење во Охридското Езеро, 1916 година]] [[File:Zeleznicka vo Ohrid, Nikola German.jpg|thumb|200px|left|Старата железничка станица во Охрид.]] [[File:Spomen ploca za formiranje prv mesen komitet, NOV.jpg|thumb|left|200px|thumb|Спомен од поставувањето на спомен-плочата за основањето на првиот месен комитет на НОВ во Охрид.]] Охридската околија за време на [[Првата балканска војна]] била поделена од страна на Србија и Бугарија на два дела: еден кој припаднал под српска власт и друг чиј статус требало да се решава по крајот на војната. Српската војска во Охрид влегла на 22 ноември 1912 година. Во војната се вклучиле и голем број охриѓани со надеж дека Македонија ќе биде ослободена. Поради незадоволсвото од потпишувањето на [[Букурешки договор (1913)|Букурешкиот мировен договор]] и поделбата на Македонија, во септември 1913 година во Западна Македонија (Дебар, Охрид, Струга) е кренато востание, познато како [[Охридско востание]]. На 12 септември четите на [[Петар Чаулев]] и [[Павле Христов]] влегле во Охрид. Српската војска и администрација била протерана од Охрид, било свикано собрание и била формирана привремена управа, во која влегле: [[Лев Огненов]], [[Иван Групчев]], [[Павел Христов]], [[Лев Кацков]], [[Петар Филев]] и други истакнати граѓани. На 19 септември селата во Охридско биле освоени и опожарени од страна на српските чети, а четите на ВМРО се повлекле на запад кон [[Голо Брдо]]. За време на [[Првата светска војна]], Охрид и Охридско потпаднале под бугарска власт. За време на оваа окупација извршени се бројни ограбувања и однесени се предмети, книги и друго материјално богатство што се векови сведочело за достигнувањата на Охридската архиепископија. По пробивот на Македонскиот фронт во септември 1918 година, силите на [[Антанта]]та ги поразиле бугарската и германската војска, така што тие ја напуштиле Македонија. Охрид за време на [[Втората светска војна]] се наоѓал под бугарска окупација. Партизанските единици го ослободиле градот на 15 октомври 1944 година, но за кратко време, бидејќи биле под притисок на германските сили, тие се повлекле. По борбите меѓу партизаните и германските сили ноќта меѓу 7 и 8 ноември градот е ослободен.<ref>{{нмс| url = http://www.ohrid.org.mk/mk/istorija/ww2.htm| title = Охрид низ историјата. Охрид за време на Втората светска војна| publisher = www.ohrid.org.mk| accessdate = 2021-10-13| archive-date = 2021-10-23| archive-url = https://web.archive.org/web/20211023194418/http://www.ohrid.org.mk/mk/istorija/ww2.htm| url-status = dead}}</ref> Во 1958 година во црквата „Света Софија“ бил одржан [[Вториот македонско црковно-народен собор]] на кој била донесена одлука за возобновување на Охридската архиепископија и истата да го носи името [[Македонска православна црква]]. На [[Третиот македонски црковно-народен собор]], кој исто така се одржал во црквата „Света Софија“ во 1967 година била донесена одлука за прогласување автокефалност на Македонската православна црква. == Наводи == {{наводи}} == Белешки == {{reflist|group=белешка}} == Литература == * {{Citation | last = Панов| first = Бранко| chapter = Охрид и охридската област во XIII—XIV век |title = Годишен зборник на Филозофскиот факултет | year = 1984| publisher= Филозофски факултет, Скопје}} == Надворешни врски == {{рв|History of Ohrid}} {{Историја на македонските градови}} [[Категорија:Историја на Охрид]] 5rtkh17od783w1620argfvh2fweafdu 5588863 5588862 2026-07-07T22:53:43Z Buli 2648 /* Охрид под бугарска власт (средина на IX век – 969) */ 5588863 wikitext text/x-wiki Бреговите на [[Охридското Езеро]] биле населувани уште од прастари времиња. Археолошките податоци говорат за населби од неолитскиот период (младото камено време), 6000 години пред нашата ера. == Античка историја == [[File:2011 Ochryda, Antyczny teatr (01).jpg|мини|лево|Поглед од античкиот театар во Охрид]] Современиот Охрид е наследник на античкиот [[Лихнид]]. Според податоците, градот првпат се споменува 2.400 години пред новата ера. Лихнид се наоѓал на патот [[Вија Егнација]], наjстарата и наjзначаjната [[Римско Царство|римска]] сообраќаjница на [[Балкански Полуостров|Балканот]]. [[Бригијци]]те и [[Енхелијци|Енхелеjците]] го сочинуваат наjстарото население кое може според името да се идентификува во пошироката област на Охридското Езеро. Бригиjците се исто што и [[Фригијци|Фригиjците]]. По Третата македонска воjна против кралот [[Персеј]], [[Лихнид]] станува главна римска база во северните области на Македонија. Тоа е времето кога за него наjмногу се слуша. Последната вест за Лихнид е веста за неговото разурнување. Во еден земјотрес, кој според историските извори се случил на [[29 мај|29]] и [[30 мај]] [[526]] година, настрадале повеќе десетици илјади лица во Лихнид. Потоа градот повеќе не се споменува во историските извори. == Средновековна историја == Охридската област во крајот на [[6 век|VI век]] била изложена на масовна словенска колонизација. Охридската област до 30-тите години на [[7 век|VII век]] била целосно колонизирана од словенското племе [[Берзити]]. Лихнид оттогаш го добил името Охрид. === Охрид под бугарска власт (средина на IX век – 969) === Според расположливите извори, претежно византиски, Охрид и територијата на склавинијата Берзитија паднале под бугарска власт во времето на кнезот [[Борис I]] (852–889), најверојатно помеѓу 855 и 864 година, во контекст на бугарско-византиските конфликти и проширување кон југозападна Македонија. За време на бугарскиот цар [[Борис I|Борис I Михаил]] македонските територии во воено-административен поглед биле опфатени во неколку „''комитати''“. Охрид бил во комитатот што ги опфаќал Охридско-деволските краишта. По склучувањето на мирот со Византија во 864 година, Бугарија ги задржала освоените територии во Македонија и делови од Албанија.[[Податотека:Kliment od Sv. Spas - Leskoec.jpg|мини|десно|Св. Климент Охридски со модел на градот Охрид во рацете.]]Во 886 година [[Свети Климент Охридски|Климент]], по краткото задржување во бугарскиот двор, бил испратен во Македонија со важна државна мисија. Тој бил испратен во областа наречена [[Кутмичевица]] како учител. Областа ја опфаќала Југозападна Македонија и Јужна Албанија, со главните градови Охрид и [[Девол (град)|Девол]]. Како учител и епископ Климент заедно со [[Свети Наум Охридски Чудотворец|Наум]] ги поставиле основите на т.н. [[Охридска книжевна школа|Охридска глаголска книжевна школа]]. Благодарејќи на дејноста на Климент и Наум, градот Охрид, во втората половина на IX век израснал во еден од најразвиените и најпознатите средновековни словенски културни центри. Со наложувањето на бугарската власт се засилил процесот на феудализација, со раст на крупен црковен и световен земјопосед. Племенските кнезови кои се спротивставувале биле лишени од имотите, додека оние кои се потчиниле задржале дел од привилегиите. Во првата половина на X век се засилиле социјалните тензии, што придонело за појава и ширење на [[Богомилство|богомилската ерес]], која наоѓала плодна почва поради незадоволството од феудалната експлоатација и црковната власт. Во 969 година, во услови на внатрешни немири и богомилско влијание, дошло до востание на комитопулите против бугарската власт. Ова довело до формирање на Самуиловата држава, во чија основа била поранешната склавинија Берзитија. === Под власта на Комитопулите (976–1018) === [[Податотека:Samuil's Fortress Ohrid 8.jpg|мини|лево|Самоиловата тврдина]] Во време на царот [[Самуил]], Охрид станал религиозен центар и главен град на царството. Неговите тврдини и ден денес стојат високо над самиот град. Есента [[1015]] година византискиот цар [[Василиј II]] успеал да го заземе Охрид, но тврдината останала и понатаму под власта на царот [[Јован Владислав]], наследникот на [[Гаврило Радомир]], син на цар Самуил. Императорот Василиj II дозволил Охрид и понатаму да остане седиште на [[Охридска архиепископија|Охридската архиепископија]]. === Византиски период (1018–1204) === Во 1204 година, за време на [[Четврта крстоносна војна|четвртата крстоносна војна]] Охридскиот крај заедно со другите југозападни македонски области биле вклучени во рамките на [[Солунско кралство|Солунското латинско кралство]]. === Доцен среден век === Во [[1334]] година српскиот крал [[Стефан Душан|Душан]] ги презел градовите Охрид, [[Прилеп]] и [[Струмица]]. Во [[1378]] година, била доградена црквата [[Света Богородица Перивлепта]] (Свети Климент) во Охрид. Охридскот крај, кој уште од втората половина на 1350-те години век бил опфатен во рамките на самостојна феудална државичка на чело со севастократорот [[Бранко Младеновиќ]] и по создавањето на [[Прилепско кралство|Прилеското Кралство]], про­должил да се управува од свои самостојни владетели — вазали на [[Волкашин]]. Таков бил кесарот Новак, кој управувал во Охридско околу 1369 година.{{sfn|Панов|1984|p=44}} Во науката сè уште не е точно утврдено кога станал владетел на Охридската феудална држа­вичка. Пред него, околу 1361 година, во Охридско веројатно управувал кесарот [[Гргур Голубиќ]]. Овој охридски владетел во 1361 година со свои средства го изградил манастирот Заум на југозападниот брег на Охридското Езеро до селото Трпејца.{{sfn|Панов|1984|p=44}} Охрид не само што бил најважниот град во регионот, туку бил и најважниот образовен центар и извор на писменоста на сите словенски народи. Во Охрид се наоѓа најстариот универзитет во Европа ([[IX век]]), додека во местото [[Плаошник]] близу градот се наоѓа реставрираната црква [[Св. Климент]] чии наоди укажуваат на фактот дека пак таму имало универзитет од [[13 век|XIII век]]. == Османлиски период == Кон самиот крај на [[14 век|XIV век]] турскиот султан [[Бајазит I]] успеал речиси насекаде во Македонија да ја наложи својата власт. Во 1408 година, Охрид потпаѓа под власта на Османлиите и наредните пет века опстојува како дел од тогашната [[Отоманско Царство]]. Турците, по своето доаѓање во овој крај, се населиле во рамничарскиот дел на исток и на запад од градот, додека поугледните и побогатите турски бегови изградиле и свои живеалишта покрај езерскиот брег, надвор од тврдината, во месноста Трсија.<ref>Македонските градови во турско време, Зоран Сенев, Киро Герасимов, Кочани, 2004, стр.54</ref> Султанот [[Мехмед II]] во 1466 година наредил во [[Истанбул|Цариград]]<ref group=белешка>Името на градот во тоа време на турски било ''Константиние'' (قسطنطينيه). Официјалното име на градот било променето во Истанбул од страна на Републиканската Турска влада, на 28 март 1930.</ref> да бидат депортирани охридскиот архиепископ [[Доротеј (охридски архиепископ)|Доротеј]], заедно со многу охридски клерици и болјари, најверојатно поради нивното антиосманлиско дејствување за време на [[Востание на Скендербег|востанието на Скендербег]].<ref>{{наведена книга| last1 = Шукарова | first1 = Анета |last2= Панов |first2= Митко Б. |last3= Ѓорѓиев |first3= Драги |last4= Битовски |first4= Крсте |last5= Катарџиев |first5= Иван |last6= Стојчев |first6= Ванче |last7= Велјановски |first7= Новица |last8= Чепреганов |first8= Тодор | title = Историја на македонскиот народ | publisher = Институт за национална историја | year = 2008 | isbn = 9789989159237 |page= 141 }}</ref> Познатиот турски патописец [[Евлија Челебија]] кој го посетил Охрид во 1670 година, во својот патопис за овој град забележал: „Градот е добро населен, со рајски мирис, исто како градот Дамаск. Куќите му се приземни и на кат, со оформени седумнаесет маала (десет муслимански и 7 христијански). Куќите на големците се наоѓаат покрај езерото. Во градот има 17 муслимански храмови (големи и помали џамии), неколку медреси, седум мектеби, две јавни бањи, три трговски ана...Чаршијата е расфрлена на четири места со околу 150 трговски и занаетчиски дуќани“.<ref>Македонските градови во турско време, Зоран Сенев, Киро Герасимов, Кочани, 2004, стр.58-59</ref> [[Податотека:Ohrid-atdawnof20century.jpg|400п|мини|лево|Панорама на Охрид од почетокот на XX век]] Во 1767 година била укината Охридската архиепископија. [[Податотека:Ohrid in 1913.jpg|мини|десно|Автохромна фотографија на улица во Охрид во 1913 година]] Основањето на првиот комитет на ТМОРО во Охрид се случило во август 1894 година. Пролетта 1901 година се пристапило кон создавање на чета со враќањето на неколкумина печалбари. За време на [[Илинденското востание]] во Охридско се воделе непрекинати борби во текот на целиот месец август 1903 година. Во време на востанието во Охридско имало 31 борба. Четите од Илинденското востание својата борба ја продолжиле и во текот на [[Младотурската револуција]] во 1908 година. == Современа историја == [[Податотека:Ohridski deca od 1916.jpg|мини|десно|Деца од Охрид пловат со дрвени корита за перење во Охридското Езеро, 1916 година]] [[File:Zeleznicka vo Ohrid, Nikola German.jpg|thumb|200px|left|Старата железничка станица во Охрид.]] [[File:Spomen ploca za formiranje prv mesen komitet, NOV.jpg|thumb|left|200px|thumb|Спомен од поставувањето на спомен-плочата за основањето на првиот месен комитет на НОВ во Охрид.]] Охридската околија за време на [[Првата балканска војна]] била поделена од страна на Србија и Бугарија на два дела: еден кој припаднал под српска власт и друг чиј статус требало да се решава по крајот на војната. Српската војска во Охрид влегла на 22 ноември 1912 година. Во војната се вклучиле и голем број охриѓани со надеж дека Македонија ќе биде ослободена. Поради незадоволсвото од потпишувањето на [[Букурешки договор (1913)|Букурешкиот мировен договор]] и поделбата на Македонија, во септември 1913 година во Западна Македонија (Дебар, Охрид, Струга) е кренато востание, познато како [[Охридско востание]]. На 12 септември четите на [[Петар Чаулев]] и [[Павле Христов]] влегле во Охрид. Српската војска и администрација била протерана од Охрид, било свикано собрание и била формирана привремена управа, во која влегле: [[Лев Огненов]], [[Иван Групчев]], [[Павел Христов]], [[Лев Кацков]], [[Петар Филев]] и други истакнати граѓани. На 19 септември селата во Охридско биле освоени и опожарени од страна на српските чети, а четите на ВМРО се повлекле на запад кон [[Голо Брдо]]. За време на [[Првата светска војна]], Охрид и Охридско потпаднале под бугарска власт. За време на оваа окупација извршени се бројни ограбувања и однесени се предмети, книги и друго материјално богатство што се векови сведочело за достигнувањата на Охридската архиепископија. По пробивот на Македонскиот фронт во септември 1918 година, силите на [[Антанта]]та ги поразиле бугарската и германската војска, така што тие ја напуштиле Македонија. Охрид за време на [[Втората светска војна]] се наоѓал под бугарска окупација. Партизанските единици го ослободиле градот на 15 октомври 1944 година, но за кратко време, бидејќи биле под притисок на германските сили, тие се повлекле. По борбите меѓу партизаните и германските сили ноќта меѓу 7 и 8 ноември градот е ослободен.<ref>{{нмс| url = http://www.ohrid.org.mk/mk/istorija/ww2.htm| title = Охрид низ историјата. Охрид за време на Втората светска војна| publisher = www.ohrid.org.mk| accessdate = 2021-10-13| archive-date = 2021-10-23| archive-url = https://web.archive.org/web/20211023194418/http://www.ohrid.org.mk/mk/istorija/ww2.htm| url-status = dead}}</ref> Во 1958 година во црквата „Света Софија“ бил одржан [[Вториот македонско црковно-народен собор]] на кој била донесена одлука за возобновување на Охридската архиепископија и истата да го носи името [[Македонска православна црква]]. На [[Третиот македонски црковно-народен собор]], кој исто така се одржал во црквата „Света Софија“ во 1967 година била донесена одлука за прогласување автокефалност на Македонската православна црква. == Наводи == {{наводи}} == Белешки == {{reflist|group=белешка}} == Литература == * {{Citation | last = Панов| first = Бранко| chapter = Охрид и охридската област во XIII—XIV век |title = Годишен зборник на Филозофскиот факултет | year = 1984| publisher= Филозофски факултет, Скопје}} == Надворешни врски == {{рв|History of Ohrid}} {{Историја на македонските градови}} [[Категорија:Историја на Охрид]] ixhjwjj3a2fuzio70uxzof1l3wvvttu 5588864 5588863 2026-07-07T23:07:12Z Buli 2648 /* Охрид под бугарска власт (средина на IX век – 969) */ 5588864 wikitext text/x-wiki Бреговите на [[Охридското Езеро]] биле населувани уште од прастари времиња. Археолошките податоци говорат за населби од неолитскиот период (младото камено време), 6000 години пред нашата ера. == Античка историја == [[File:2011 Ochryda, Antyczny teatr (01).jpg|мини|лево|Поглед од античкиот театар во Охрид]] Современиот Охрид е наследник на античкиот [[Лихнид]]. Според податоците, градот првпат се споменува 2.400 години пред новата ера. Лихнид се наоѓал на патот [[Вија Егнација]], наjстарата и наjзначаjната [[Римско Царство|римска]] сообраќаjница на [[Балкански Полуостров|Балканот]]. [[Бригијци]]те и [[Енхелијци|Енхелеjците]] го сочинуваат наjстарото население кое може според името да се идентификува во пошироката област на Охридското Езеро. Бригиjците се исто што и [[Фригијци|Фригиjците]]. По Третата македонска воjна против кралот [[Персеј]], [[Лихнид]] станува главна римска база во северните области на Македонија. Тоа е времето кога за него наjмногу се слуша. Последната вест за Лихнид е веста за неговото разурнување. Во еден земјотрес, кој според историските извори се случил на [[29 мај|29]] и [[30 мај]] [[526]] година, настрадале повеќе десетици илјади лица во Лихнид. Потоа градот повеќе не се споменува во историските извори. == Средновековна историја == Охридската област во крајот на [[6 век|VI век]] била изложена на масовна словенска колонизација. Охридската област до 30-тите години на [[7 век|VII век]] била целосно колонизирана од словенското племе [[Берзити]]. Лихнид оттогаш го добил името Охрид. === Охрид под бугарска власт (средина на IX век – 969) === Според расположливите извори, претежно византиски, Охрид и територијата на склавинијата Берзитија паднале под бугарска власт во времето на кнезот [[Борис I]] (852–889), најверојатно помеѓу 855 и 864 година, во контекст на бугарско-византиските конфликти и проширување кон југозападна Македонија.<ref>{{Наведено списание|last=Панов|first=Бранко|author-link=Бранко Панов|date=1980|title=Охрид и Охридската област во време на бугарското владеење (средина на IX в.–969)|url=http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ31-32(1979-80)/GZ31-32.09.%20%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2,%20%D0%91.%20-%20%D0%9E%D1%85%D1%80%D0%B8%D0%B4%20%D0%B8%20%D0%9E%D1%85%D1%80%D0%B8%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%20%D0%B2%D0%BE%20%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B1%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BE%20%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B5%D1%9A%D0%B5%20(%D1%81%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20%D0%BD%D0%B0%20IX%20%D0%B2.%E2%80%93969).pdf|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=31|pages=141}}</ref> За време на бугарскиот цар [[Борис I|Борис I Михаил]] македонските територии во воено-административен поглед биле опфатени во неколку „''комитати''“. Охрид бил во комитатот што ги опфаќал Охридско-деволските краишта. По склучувањето на мирот со Византија во 864 година, Бугарија ги задржала освоените територии во Македонија и делови од Албанија.[[Податотека:Kliment od Sv. Spas - Leskoec.jpg|мини|десно|Св. Климент Охридски со модел на градот Охрид во рацете.]]Во 886 година [[Свети Климент Охридски|Климент]], по краткото задржување во бугарскиот двор, бил испратен во Македонија со важна државна мисија. Тој бил испратен во областа наречена [[Кутмичевица]] како учител. Областа ја опфаќала Југозападна Македонија и Јужна Албанија, со главните градови Охрид и [[Девол (град)|Девол]]. Како учител и епископ Климент заедно со [[Свети Наум Охридски Чудотворец|Наум]] ги поставиле основите на т.н. [[Охридска книжевна школа|Охридска глаголска книжевна школа]]. Благодарејќи на дејноста на Климент и Наум, градот Охрид, во втората половина на IX век израснал во еден од најразвиените и најпознатите средновековни словенски културни центри. Со наложувањето на бугарската власт се засилил процесот на феудализација, со раст на крупен црковен и световен земјопосед. Племенските кнезови кои се спротивставувале биле лишени од имотите, додека оние кои се потчиниле задржале дел од привилегиите. Во првата половина на X век се засилиле социјалните тензии, што придонело за појава и ширење на [[Богомилство|богомилската ерес]], која наоѓала плодна почва поради незадоволството од феудалната експлоатација и црковната власт. Во 969 година, во услови на внатрешни немири и богомилско влијание, дошло до востание на комитопулите против бугарската власт. Ова довело до формирање на Самуиловата држава, во чија основа била поранешната склавинија Берзитија. === Под власта на Комитопулите (976–1018) === [[Податотека:Samuil's Fortress Ohrid 8.jpg|мини|лево|Самоиловата тврдина]] Во време на царот [[Самуил]], Охрид станал религиозен центар и главен град на царството. Неговите тврдини и ден денес стојат високо над самиот град. Есента [[1015]] година византискиот цар [[Василиј II]] успеал да го заземе Охрид, но тврдината останала и понатаму под власта на царот [[Јован Владислав]], наследникот на [[Гаврило Радомир]], син на цар Самуил. Императорот Василиj II дозволил Охрид и понатаму да остане седиште на [[Охридска архиепископија|Охридската архиепископија]]. === Византиски период (1018–1204) === Во 1204 година, за време на [[Четврта крстоносна војна|четвртата крстоносна војна]] Охридскиот крај заедно со другите југозападни македонски области биле вклучени во рамките на [[Солунско кралство|Солунското латинско кралство]]. === Доцен среден век === Во [[1334]] година српскиот крал [[Стефан Душан|Душан]] ги презел градовите Охрид, [[Прилеп]] и [[Струмица]]. Во [[1378]] година, била доградена црквата [[Света Богородица Перивлепта]] (Свети Климент) во Охрид. Охридскот крај, кој уште од втората половина на 1350-те години век бил опфатен во рамките на самостојна феудална државичка на чело со севастократорот [[Бранко Младеновиќ]] и по создавањето на [[Прилепско кралство|Прилеското Кралство]], про­должил да се управува од свои самостојни владетели — вазали на [[Волкашин]]. Таков бил кесарот Новак, кој управувал во Охридско околу 1369 година.{{sfn|Панов|1984|p=44}} Во науката сè уште не е точно утврдено кога станал владетел на Охридската феудална држа­вичка. Пред него, околу 1361 година, во Охридско веројатно управувал кесарот [[Гргур Голубиќ]]. Овој охридски владетел во 1361 година со свои средства го изградил манастирот Заум на југозападниот брег на Охридското Езеро до селото Трпејца.{{sfn|Панов|1984|p=44}} Охрид не само што бил најважниот град во регионот, туку бил и најважниот образовен центар и извор на писменоста на сите словенски народи. Во Охрид се наоѓа најстариот универзитет во Европа ([[IX век]]), додека во местото [[Плаошник]] близу градот се наоѓа реставрираната црква [[Св. Климент]] чии наоди укажуваат на фактот дека пак таму имало универзитет од [[13 век|XIII век]]. == Османлиски период == Кон самиот крај на [[14 век|XIV век]] турскиот султан [[Бајазит I]] успеал речиси насекаде во Македонија да ја наложи својата власт. Во 1408 година, Охрид потпаѓа под власта на Османлиите и наредните пет века опстојува како дел од тогашната [[Отоманско Царство]]. Турците, по своето доаѓање во овој крај, се населиле во рамничарскиот дел на исток и на запад од градот, додека поугледните и побогатите турски бегови изградиле и свои живеалишта покрај езерскиот брег, надвор од тврдината, во месноста Трсија.<ref>Македонските градови во турско време, Зоран Сенев, Киро Герасимов, Кочани, 2004, стр.54</ref> Султанот [[Мехмед II]] во 1466 година наредил во [[Истанбул|Цариград]]<ref group=белешка>Името на градот во тоа време на турски било ''Константиние'' (قسطنطينيه). Официјалното име на градот било променето во Истанбул од страна на Републиканската Турска влада, на 28 март 1930.</ref> да бидат депортирани охридскиот архиепископ [[Доротеј (охридски архиепископ)|Доротеј]], заедно со многу охридски клерици и болјари, најверојатно поради нивното антиосманлиско дејствување за време на [[Востание на Скендербег|востанието на Скендербег]].<ref>{{наведена книга| last1 = Шукарова | first1 = Анета |last2= Панов |first2= Митко Б. |last3= Ѓорѓиев |first3= Драги |last4= Битовски |first4= Крсте |last5= Катарџиев |first5= Иван |last6= Стојчев |first6= Ванче |last7= Велјановски |first7= Новица |last8= Чепреганов |first8= Тодор | title = Историја на македонскиот народ | publisher = Институт за национална историја | year = 2008 | isbn = 9789989159237 |page= 141 }}</ref> Познатиот турски патописец [[Евлија Челебија]] кој го посетил Охрид во 1670 година, во својот патопис за овој град забележал: „Градот е добро населен, со рајски мирис, исто како градот Дамаск. Куќите му се приземни и на кат, со оформени седумнаесет маала (десет муслимански и 7 христијански). Куќите на големците се наоѓаат покрај езерото. Во градот има 17 муслимански храмови (големи и помали џамии), неколку медреси, седум мектеби, две јавни бањи, три трговски ана...Чаршијата е расфрлена на четири места со околу 150 трговски и занаетчиски дуќани“.<ref>Македонските градови во турско време, Зоран Сенев, Киро Герасимов, Кочани, 2004, стр.58-59</ref> [[Податотека:Ohrid-atdawnof20century.jpg|400п|мини|лево|Панорама на Охрид од почетокот на XX век]] Во 1767 година била укината Охридската архиепископија. [[Податотека:Ohrid in 1913.jpg|мини|десно|Автохромна фотографија на улица во Охрид во 1913 година]] Основањето на првиот комитет на ТМОРО во Охрид се случило во август 1894 година. Пролетта 1901 година се пристапило кон создавање на чета со враќањето на неколкумина печалбари. За време на [[Илинденското востание]] во Охридско се воделе непрекинати борби во текот на целиот месец август 1903 година. Во време на востанието во Охридско имало 31 борба. Четите од Илинденското востание својата борба ја продолжиле и во текот на [[Младотурската револуција]] во 1908 година. == Современа историја == [[Податотека:Ohridski deca od 1916.jpg|мини|десно|Деца од Охрид пловат со дрвени корита за перење во Охридското Езеро, 1916 година]] [[File:Zeleznicka vo Ohrid, Nikola German.jpg|thumb|200px|left|Старата железничка станица во Охрид.]] [[File:Spomen ploca za formiranje prv mesen komitet, NOV.jpg|thumb|left|200px|thumb|Спомен од поставувањето на спомен-плочата за основањето на првиот месен комитет на НОВ во Охрид.]] Охридската околија за време на [[Првата балканска војна]] била поделена од страна на Србија и Бугарија на два дела: еден кој припаднал под српска власт и друг чиј статус требало да се решава по крајот на војната. Српската војска во Охрид влегла на 22 ноември 1912 година. Во војната се вклучиле и голем број охриѓани со надеж дека Македонија ќе биде ослободена. Поради незадоволсвото од потпишувањето на [[Букурешки договор (1913)|Букурешкиот мировен договор]] и поделбата на Македонија, во септември 1913 година во Западна Македонија (Дебар, Охрид, Струга) е кренато востание, познато како [[Охридско востание]]. На 12 септември четите на [[Петар Чаулев]] и [[Павле Христов]] влегле во Охрид. Српската војска и администрација била протерана од Охрид, било свикано собрание и била формирана привремена управа, во која влегле: [[Лев Огненов]], [[Иван Групчев]], [[Павел Христов]], [[Лев Кацков]], [[Петар Филев]] и други истакнати граѓани. На 19 септември селата во Охридско биле освоени и опожарени од страна на српските чети, а четите на ВМРО се повлекле на запад кон [[Голо Брдо]]. За време на [[Првата светска војна]], Охрид и Охридско потпаднале под бугарска власт. За време на оваа окупација извршени се бројни ограбувања и однесени се предмети, книги и друго материјално богатство што се векови сведочело за достигнувањата на Охридската архиепископија. По пробивот на Македонскиот фронт во септември 1918 година, силите на [[Антанта]]та ги поразиле бугарската и германската војска, така што тие ја напуштиле Македонија. Охрид за време на [[Втората светска војна]] се наоѓал под бугарска окупација. Партизанските единици го ослободиле градот на 15 октомври 1944 година, но за кратко време, бидејќи биле под притисок на германските сили, тие се повлекле. По борбите меѓу партизаните и германските сили ноќта меѓу 7 и 8 ноември градот е ослободен.<ref>{{нмс| url = http://www.ohrid.org.mk/mk/istorija/ww2.htm| title = Охрид низ историјата. Охрид за време на Втората светска војна| publisher = www.ohrid.org.mk| accessdate = 2021-10-13| archive-date = 2021-10-23| archive-url = https://web.archive.org/web/20211023194418/http://www.ohrid.org.mk/mk/istorija/ww2.htm| url-status = dead}}</ref> Во 1958 година во црквата „Света Софија“ бил одржан [[Вториот македонско црковно-народен собор]] на кој била донесена одлука за возобновување на Охридската архиепископија и истата да го носи името [[Македонска православна црква]]. На [[Третиот македонски црковно-народен собор]], кој исто така се одржал во црквата „Света Софија“ во 1967 година била донесена одлука за прогласување автокефалност на Македонската православна црква. == Наводи == {{наводи}} == Белешки == {{reflist|group=белешка}} == Литература == * {{Citation | last = Панов| first = Бранко| chapter = Охрид и охридската област во XIII—XIV век |title = Годишен зборник на Филозофскиот факултет | year = 1984| publisher= Филозофски факултет, Скопје}} == Надворешни врски == {{рв|History of Ohrid}} {{Историја на македонските градови}} [[Категорија:Историја на Охрид]] c00aoii4xaku0bh27k87x8yp5ocr8cr 5588868 5588864 2026-07-07T23:14:52Z Buli 2648 /* Охрид под бугарска власт (средина на IX век – 969) */ 5588868 wikitext text/x-wiki Бреговите на [[Охридското Езеро]] биле населувани уште од прастари времиња. Археолошките податоци говорат за населби од неолитскиот период (младото камено време), 6000 години пред нашата ера. == Античка историја == [[File:2011 Ochryda, Antyczny teatr (01).jpg|мини|лево|Поглед од античкиот театар во Охрид]] Современиот Охрид е наследник на античкиот [[Лихнид]]. Според податоците, градот првпат се споменува 2.400 години пред новата ера. Лихнид се наоѓал на патот [[Вија Егнација]], наjстарата и наjзначаjната [[Римско Царство|римска]] сообраќаjница на [[Балкански Полуостров|Балканот]]. [[Бригијци]]те и [[Енхелијци|Енхелеjците]] го сочинуваат наjстарото население кое може според името да се идентификува во пошироката област на Охридското Езеро. Бригиjците се исто што и [[Фригијци|Фригиjците]]. По Третата македонска воjна против кралот [[Персеј]], [[Лихнид]] станува главна римска база во северните области на Македонија. Тоа е времето кога за него наjмногу се слуша. Последната вест за Лихнид е веста за неговото разурнување. Во еден земјотрес, кој според историските извори се случил на [[29 мај|29]] и [[30 мај]] [[526]] година, настрадале повеќе десетици илјади лица во Лихнид. Потоа градот повеќе не се споменува во историските извори. == Средновековна историја == Охридската област во крајот на [[6 век|VI век]] била изложена на масовна словенска колонизација. Охридската област до 30-тите години на [[7 век|VII век]] била целосно колонизирана од словенското племе [[Берзити]]. Лихнид оттогаш го добил името Охрид. === Охрид под бугарска власт (средина на IX век – 969) === Според расположливите извори, претежно византиски, Охрид и територијата на склавинијата Берзитија паднале под бугарска власт во времето на кнезот [[Борис I]] (852–889), најверојатно помеѓу 855 и 864 година, во контекст на бугарско-византиските конфликти и проширување кон југозападна Македонија.<ref>{{Наведено списание|last=Панов|first=Бранко|author-link=Бранко Панов|date=1980|title=Охрид и Охридската област во време на бугарското владеење (средина на IX в.–969)|url=http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ31-32(1979-80)/GZ31-32.09.%20%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2,%20%D0%91.%20-%20%D0%9E%D1%85%D1%80%D0%B8%D0%B4%20%D0%B8%20%D0%9E%D1%85%D1%80%D0%B8%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%20%D0%B2%D0%BE%20%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%B1%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BE%20%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B5%D1%9A%D0%B5%20(%D1%81%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20%D0%BD%D0%B0%20IX%20%D0%B2.%E2%80%93969).pdf|journal=Годишен зборник на Филозофскиот факултет|volume=31|pages=141}}</ref> За време на бугарскиот кнез [[Борис I|Борис I Михаил]] македонските територии во воено-административен поглед биле опфатени во неколку „''комитати''“. Охрид бил во комитатот што ги опфаќал Охридско-деволските краишта. По склучувањето на мирот со Византија во 864 година, Бугарија ги задржала освоените територии во Македонија и делови од Албанија.[[Податотека:Kliment od Sv. Spas - Leskoec.jpg|мини|десно|Св. Климент Охридски со модел на градот Охрид во рацете.]]Во 886 година [[Свети Климент Охридски|Климент]], по краткото задржување во бугарскиот двор, бил испратен во Македонија со важна државна мисија. Тој бил испратен во областа наречена [[Кутмичевица]] како учител. Областа ја опфаќала Југозападна Македонија и Јужна Албанија, со главните градови Охрид и [[Девол (град)|Девол]]. Како учител и епископ Климент заедно со [[Свети Наум Охридски Чудотворец|Наум]] ги поставиле основите на т.н. [[Охридска книжевна школа|Охридска глаголска книжевна школа]]. Благодарејќи на дејноста на Климент и Наум, градот Охрид, во втората половина на IX век израснал во еден од најразвиените и најпознатите средновековни словенски културни центри. Со наложувањето на бугарската власт се засилил процесот на феудализација, со раст на крупен црковен и световен земјопосед. Племенските кнезови кои се спротивставувале биле лишени од имотите, додека оние кои се потчиниле задржале дел од привилегиите. Во првата половина на X век се засилиле социјалните тензии, што придонело за појава и ширење на [[Богомилство|богомилската ерес]], која наоѓала плодна почва поради незадоволството од феудалната експлоатација и црковната власт. Во 969 година, во услови на внатрешни немири и богомилско влијание, дошло до востание на комитопулите против бугарската власт. Ова довело до формирање на Самуиловата држава, во чија основа била поранешната склавинија Берзитија. === Под власта на Комитопулите (976–1018) === [[Податотека:Samuil's Fortress Ohrid 8.jpg|мини|лево|Самоиловата тврдина]] Во време на царот [[Самуил]], Охрид станал религиозен центар и главен град на царството. Неговите тврдини и ден денес стојат високо над самиот град. Есента [[1015]] година византискиот цар [[Василиј II]] успеал да го заземе Охрид, но тврдината останала и понатаму под власта на царот [[Јован Владислав]], наследникот на [[Гаврило Радомир]], син на цар Самуил. Императорот Василиj II дозволил Охрид и понатаму да остане седиште на [[Охридска архиепископија|Охридската архиепископија]]. === Византиски период (1018–1204) === Во 1204 година, за време на [[Четврта крстоносна војна|четвртата крстоносна војна]] Охридскиот крај заедно со другите југозападни македонски области биле вклучени во рамките на [[Солунско кралство|Солунското латинско кралство]]. === Доцен среден век === Во [[1334]] година српскиот крал [[Стефан Душан|Душан]] ги презел градовите Охрид, [[Прилеп]] и [[Струмица]]. Во [[1378]] година, била доградена црквата [[Света Богородица Перивлепта]] (Свети Климент) во Охрид. Охридскот крај, кој уште од втората половина на 1350-те години век бил опфатен во рамките на самостојна феудална државичка на чело со севастократорот [[Бранко Младеновиќ]] и по создавањето на [[Прилепско кралство|Прилеското Кралство]], про­должил да се управува од свои самостојни владетели — вазали на [[Волкашин]]. Таков бил кесарот Новак, кој управувал во Охридско околу 1369 година.{{sfn|Панов|1984|p=44}} Во науката сè уште не е точно утврдено кога станал владетел на Охридската феудална држа­вичка. Пред него, околу 1361 година, во Охридско веројатно управувал кесарот [[Гргур Голубиќ]]. Овој охридски владетел во 1361 година со свои средства го изградил манастирот Заум на југозападниот брег на Охридското Езеро до селото Трпејца.{{sfn|Панов|1984|p=44}} Охрид не само што бил најважниот град во регионот, туку бил и најважниот образовен центар и извор на писменоста на сите словенски народи. Во Охрид се наоѓа најстариот универзитет во Европа ([[IX век]]), додека во местото [[Плаошник]] близу градот се наоѓа реставрираната црква [[Св. Климент]] чии наоди укажуваат на фактот дека пак таму имало универзитет од [[13 век|XIII век]]. == Османлиски период == Кон самиот крај на [[14 век|XIV век]] турскиот султан [[Бајазит I]] успеал речиси насекаде во Македонија да ја наложи својата власт. Во 1408 година, Охрид потпаѓа под власта на Османлиите и наредните пет века опстојува како дел од тогашната [[Отоманско Царство]]. Турците, по своето доаѓање во овој крај, се населиле во рамничарскиот дел на исток и на запад од градот, додека поугледните и побогатите турски бегови изградиле и свои живеалишта покрај езерскиот брег, надвор од тврдината, во месноста Трсија.<ref>Македонските градови во турско време, Зоран Сенев, Киро Герасимов, Кочани, 2004, стр.54</ref> Султанот [[Мехмед II]] во 1466 година наредил во [[Истанбул|Цариград]]<ref group=белешка>Името на градот во тоа време на турски било ''Константиние'' (قسطنطينيه). Официјалното име на градот било променето во Истанбул од страна на Републиканската Турска влада, на 28 март 1930.</ref> да бидат депортирани охридскиот архиепископ [[Доротеј (охридски архиепископ)|Доротеј]], заедно со многу охридски клерици и болјари, најверојатно поради нивното антиосманлиско дејствување за време на [[Востание на Скендербег|востанието на Скендербег]].<ref>{{наведена книга| last1 = Шукарова | first1 = Анета |last2= Панов |first2= Митко Б. |last3= Ѓорѓиев |first3= Драги |last4= Битовски |first4= Крсте |last5= Катарџиев |first5= Иван |last6= Стојчев |first6= Ванче |last7= Велјановски |first7= Новица |last8= Чепреганов |first8= Тодор | title = Историја на македонскиот народ | publisher = Институт за национална историја | year = 2008 | isbn = 9789989159237 |page= 141 }}</ref> Познатиот турски патописец [[Евлија Челебија]] кој го посетил Охрид во 1670 година, во својот патопис за овој град забележал: „Градот е добро населен, со рајски мирис, исто како градот Дамаск. Куќите му се приземни и на кат, со оформени седумнаесет маала (десет муслимански и 7 христијански). Куќите на големците се наоѓаат покрај езерото. Во градот има 17 муслимански храмови (големи и помали џамии), неколку медреси, седум мектеби, две јавни бањи, три трговски ана...Чаршијата е расфрлена на четири места со околу 150 трговски и занаетчиски дуќани“.<ref>Македонските градови во турско време, Зоран Сенев, Киро Герасимов, Кочани, 2004, стр.58-59</ref> [[Податотека:Ohrid-atdawnof20century.jpg|400п|мини|лево|Панорама на Охрид од почетокот на XX век]] Во 1767 година била укината Охридската архиепископија. [[Податотека:Ohrid in 1913.jpg|мини|десно|Автохромна фотографија на улица во Охрид во 1913 година]] Основањето на првиот комитет на ТМОРО во Охрид се случило во август 1894 година. Пролетта 1901 година се пристапило кон создавање на чета со враќањето на неколкумина печалбари. За време на [[Илинденското востание]] во Охридско се воделе непрекинати борби во текот на целиот месец август 1903 година. Во време на востанието во Охридско имало 31 борба. Четите од Илинденското востание својата борба ја продолжиле и во текот на [[Младотурската револуција]] во 1908 година. == Современа историја == [[Податотека:Ohridski deca od 1916.jpg|мини|десно|Деца од Охрид пловат со дрвени корита за перење во Охридското Езеро, 1916 година]] [[File:Zeleznicka vo Ohrid, Nikola German.jpg|thumb|200px|left|Старата железничка станица во Охрид.]] [[File:Spomen ploca za formiranje prv mesen komitet, NOV.jpg|thumb|left|200px|thumb|Спомен од поставувањето на спомен-плочата за основањето на првиот месен комитет на НОВ во Охрид.]] Охридската околија за време на [[Првата балканска војна]] била поделена од страна на Србија и Бугарија на два дела: еден кој припаднал под српска власт и друг чиј статус требало да се решава по крајот на војната. Српската војска во Охрид влегла на 22 ноември 1912 година. Во војната се вклучиле и голем број охриѓани со надеж дека Македонија ќе биде ослободена. Поради незадоволсвото од потпишувањето на [[Букурешки договор (1913)|Букурешкиот мировен договор]] и поделбата на Македонија, во септември 1913 година во Западна Македонија (Дебар, Охрид, Струга) е кренато востание, познато како [[Охридско востание]]. На 12 септември четите на [[Петар Чаулев]] и [[Павле Христов]] влегле во Охрид. Српската војска и администрација била протерана од Охрид, било свикано собрание и била формирана привремена управа, во која влегле: [[Лев Огненов]], [[Иван Групчев]], [[Павел Христов]], [[Лев Кацков]], [[Петар Филев]] и други истакнати граѓани. На 19 септември селата во Охридско биле освоени и опожарени од страна на српските чети, а четите на ВМРО се повлекле на запад кон [[Голо Брдо]]. За време на [[Првата светска војна]], Охрид и Охридско потпаднале под бугарска власт. За време на оваа окупација извршени се бројни ограбувања и однесени се предмети, книги и друго материјално богатство што се векови сведочело за достигнувањата на Охридската архиепископија. По пробивот на Македонскиот фронт во септември 1918 година, силите на [[Антанта]]та ги поразиле бугарската и германската војска, така што тие ја напуштиле Македонија. Охрид за време на [[Втората светска војна]] се наоѓал под бугарска окупација. Партизанските единици го ослободиле градот на 15 октомври 1944 година, но за кратко време, бидејќи биле под притисок на германските сили, тие се повлекле. По борбите меѓу партизаните и германските сили ноќта меѓу 7 и 8 ноември градот е ослободен.<ref>{{нмс| url = http://www.ohrid.org.mk/mk/istorija/ww2.htm| title = Охрид низ историјата. Охрид за време на Втората светска војна| publisher = www.ohrid.org.mk| accessdate = 2021-10-13| archive-date = 2021-10-23| archive-url = https://web.archive.org/web/20211023194418/http://www.ohrid.org.mk/mk/istorija/ww2.htm| url-status = dead}}</ref> Во 1958 година во црквата „Света Софија“ бил одржан [[Вториот македонско црковно-народен собор]] на кој била донесена одлука за возобновување на Охридската архиепископија и истата да го носи името [[Македонска православна црква]]. На [[Третиот македонски црковно-народен собор]], кој исто така се одржал во црквата „Света Софија“ во 1967 година била донесена одлука за прогласување автокефалност на Македонската православна црква. == Наводи == {{наводи}} == Белешки == {{reflist|group=белешка}} == Литература == * {{Citation | last = Панов| first = Бранко| chapter = Охрид и охридската област во XIII—XIV век |title = Годишен зборник на Филозофскиот факултет | year = 1984| publisher= Филозофски факултет, Скопје}} == Надворешни врски == {{рв|History of Ohrid}} {{Историја на македонските градови}} [[Категорија:Историја на Охрид]] 8jb65obuxmuxdvdecdzfeb6hirxp77l Кудавски Пештери 0 1279500 5589077 4898333 2026-07-08T10:10:44Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: лотус → лотос 5589077 wikitext text/x-wiki {{Infobox Cave | name = Кудавски Пештери | photo =Kuda-caves-15.JPG | photo_caption =Влезот на пештерите | location = | depth = | length = | map = | map_width = | map_caption = |relief=yes | label = Kuda Caves | map_alt = | coords = {{coord|18.285214|73.073175|display=inline, title|region:IN_type:landmark}} | survey = | survey_format = | discovery = | geology = | entrance_count = | entrance_list = | difficulty = | hazards = | access = | translation = | language = | pronunciation = }} '''Кудавските Пештери''' ― [[пештери]] кои се наоѓаат во малото село Куда, на источната страна на северниот брег на Муруд-Џанџира во јужен Конкан, [[Индија]]. Овие петнаесет [[Будизам|будистички]] пештери се мали, едноставни и се ископани во првиот век п.н.е.<ref name="AHIR">{{Наведена книга|title=Buddhist sites and shrines in India : history, art, and architecture|last=Ahir|first=D. C.|publisher=Sri Satguru Publ.|year=2003|isbn=8170307740|edition=1.|location=Delhi|pages=197–198}}</ref> Верандата на Чаитја има неколку релјефи на [[Гаутама Буда|Буда]], врежани со симболи на лотос, [[тркало]] и наги. Подоцна во 5/6 век будистичкиот [[Махајана|махајански]] огранок ги презел пештерите и ги додал нивните скулптури.<ref name="AHIR"/> Првата пештера има античко писмо на нејзиниот ѕид. Шестиот влез на пештерата е украсен со слонови.<ref>{{Наведена книга|title=Offbeat tracks in Maharashtra|last=Gunaji|first=Milind|publisher=Popular Prakashan|year=2010|isbn=8179915786|edition=2|location=Mumbai|pages=222–223}}</ref> Триесетте натписи ги опишуваат дарителства од обични будисти и будистички монаси. Други дарители вклучуваат продавач на [[железо]], [[банка]]р, [[Градинарство|градина]], [[писател]], [[лекар]], продавач на [[Цвеќе|цвеќиња]] и [[свештеник]].<ref name="AHIR"/><gallery> Податотека:Kuda-caves-01.JPG|Ступа Податотека:Kuda-caves-02.JPG|Натпис Податотека:Kuda-caves-03.JPG|Релјефи Податотека:Kuda-caves-04.JPG|Релјефи Податотека:Kuda-caves-05.JPG|Релјефи Податотека:Kuda-caves-06.JPG|Релјефи Податотека:Kuda-caves-07.JPG|Релјефи Податотека:Kuda-caves-08.JPG|Чувар слон Податотека:Kuda-caves-09.JPG|Релјеф </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{commonscat-inline|Kuda caves}} [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Пештери во Индија]] [[Категорија:Будистички манастири во Индија]] [[Категорија:Пиктограми]] 29h4dke2rjak2fbtg4bq6g1bit61k6s Геологија на Венера 0 1282416 5588801 5449988 2026-07-07T18:26:18Z InternetArchiveBot 92312 Add 1 book for Verifiability (20260707sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 5588801 wikitext text/x-wiki [[Податотека:VenusDonMiguel.gif|десно|мини| Радарска глобална карта на површината на [[Венера (планета)|Венера]].]] [[Податотека:Hemispheric_View_of_Venus.tif|мини|Хемисферски поглед на Венера, како што е откриен со повеќе од една деценија радарски истраги кои кулминирале со мисијата Магелан од 1990 до 1994 година.]] [[Венера (планета)|Венера]] е [[планета]] со впечатлива [[геологија]]. Од сите други планети во [[Сончев Систем|Сончевиот Систем]], таа е најблиската до [[Земја (планета)|Земјата]] и најмногу слична во однос на масата, но нема [[магнетно поле]] или [[Тектоника на плочите|тектонски]] систем со препознатлива плоча. Поголемиот дел од површината на земјата е изложена вулканска основа, некои со тенки и раздвоени слоеви на почва, во изразен контраст со Земјата, [[Месечина]]та и [[Марс (планета)|Марс]]. Присутни се некои ударни кратери, но Венера е слична на Земјата по тоа што има помалку кратери отколку на другите карпести планети кои во голема мера се покриени со нив. Ова делумно се должи на дебелината на [[Атмосфера на Венера|атмосферата на Венера]] што ги нарушува малите удари пред да удрат во земјата, но недостатокот на големи кратери може да се должи на вулканското повторно појавување на површината, веројатно од катастрофална природа. Се смета дека вулканизмот е доминантен за геолошките промени на Венера. Некои од вулканските форми се смета дека се единствени за планетата. Постојат [[Штитест вулкан|штитести]] и [[Стратовулкан|композитни]] вулкани слични на оние што се наоѓаат на Земјата. Со оглед на тоа дека Венера има приближно иста големина, густина и состав како Земјата, веројатно е дека вулканизмот може да продолжи на планетата, како што покажале неодамнешните проучувања <ref name="VV2020">{{Наведено списание|last=Justin Filiberto|displayauthors=etal|date=3 January 2020|title=Present-day volcanism on Venus as evidenced from weathering rates of olivine|journal=[[Science Advances]]|volume=6|issue=1|page=eaax7445|bibcode=2020SciA....6.7445F|doi=10.1126/sciadv.aax7445|pmc=6941908|pmid=31922004|doi-access=free}}</ref> Поголемиот дел од површината на Венера е релативно рамна; поделена е на три топографски целини: низини, висорамнини и рамнини. Во раните денови на радарското набљудување, висорамнините имале споредба со континентите на Земјата, но современите истражувања покажале дека тоа е површно и дека отсуството на тектоника на плочи ја прави оваа споредба погрешна.Тектонските одлики се присутни во ограничен обем, вклучително и линеарни „''деформациски појаси''“ составени од [[набор]]и и [[расед]]и. Овие можат да бидат предизвикани од конвекција на [[плашт (геологија)|плаштот]]. Многу од тектонските одлики како што се ''тесерите'' (големи области на високо деформиран терен, превиткани и скршени во две или три димензии) и ''арахноидите'' (за оние одлики што личат на пајакова мрежа) се поврзани со вулканизмот. [[еолски процеси|Еолските]] копнени форми не се широко распространети на површината на планетата, но постојат значителни докази дека атмосферата на планетата предизвикува хемиско атмосферско влијанија на карпите, особено на високи височини. Планетата е неверојатно сува, со само хемиска трага од [[водена пареа]] (20 ppm) во [[атмосфера на Венера|атмосферата]] на Венера. На радарските снимки на површината не се видливи копнени форми што укажуваат на минато присуство на вода или мраз. Атмосферата покажува изотопски доказ дека била лишена од испарливи елементи со испуштање гасови и ерозија на [[Сончев ветар|сончевиот ветер]] со текот на времето, што имплицира на можноста Венера да имала течна вода во одреден момент во далечното минато, но не е пронајден директен доказ за тоа. Многу шпекулации за геолошката историја на Венера продолжуваат и денес. Површината на Венера не е лесно достапна поради екстремно густата атмосфера (околу 90 пати поголема од онаа на Земјата) и {{Convert|470|°C|°F}} температура на површината. Голем дел од она што е познато за него произлегува од набљудувањата на орбиталните радари, бидејќи површината е трајно заматена во видливи брановни должини од облачното покривање. Дополнително, голем број лендери вратиле податоци од површината, вклучително и слики. == Топографија == [[Податотека:VenusLanderTopo.jpg|мини|Топографија на Венера]] Површината на Венера е релативно рамна. Кога 93% од [[топографија]]та била мапирана од [[Пионер-Венера-1]], научниците откриле дека вкупното растојание од најниската точка до највисоката точка на целата површина е околу 13 километри, приближно исто како вертикалното растојание помеѓу [[Океанско дно|океанското дно]] на Земјата и повисоките врвови на [[Хималаи]]те. Оваа сличност треба да се очекува бидејќи максималните остварливи контрасти на височина на планетата во голема мера се диктирани од силата на [[гравитацијата]] на планетата и механичката сила на нејзината [[литосфера]], тие се слични за Земјата и Венера.<ref name="de Pater">{{Наведена книга|title=Planetary Sciences|last=de Pater|first=Imke|last2=Lissauer|first2=Jack J.|date=2001|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0521482196|edition=First}}</ref> {{Rp|183}} Според податоците од [[Пионер-Венера-1]], скоро 51% од површината се наоѓа на 500 метри од средниот полупречник од 6,052 километри; само 2% од површината се наоѓа на надморска височина поголема од 2 километр од средниот полупречник. Експериментот за височина на [[Магелан (вселенско летало)|''Магелан'']] го потврдил општиот карактер на пејзажот. Според податоците на Магелан, 80% од топографијата е во рамките на 1 километар од средниот полупречник. Најважните височини се во планинските синџири што го опкружуваат [[Лакшми планум|Лакшми Планум]]: [[Максвел Монтес]] (11&nbsp;км, 6,8&nbsp;ми), [[Акна Монтес]] (7&nbsp;км, 4,3&nbsp;милји) и [[Фреја Монтес]] (7&nbsp;км, 4,3&nbsp;ми). И покрај релативно рамниот пејзаж на Венера, податоците од височината откриле и големи наклонети рамнини. Таков е случајот на југозападната страна на Максвел, која во некои делови се смет дека е наклонета за околу 45°. Наклонетост од 30° се регистрирани во [[Дану Монтес]] и [[Темис Реџо]]. Околу 75% од површината е составена од гола карпа. Врз основа на висиметарските податоци од сондата, поддржани од податоците на ''Магелан'', топографијата на планетата е поделена на три провинции: низини, рамнини и висорамнини. === Висорамнини === [[Податотека:Aphrodite_terra_topo.jpg|мини|Топографија на Афродита Тера]] Оваа единица покрива околу 10% од површината на планетата, со височини поголеми од 2 километри. Најголемите провинции на висорамнините се [[Афродита Тера]], [[Иштар Тера]] и [[Лада Тера]], како и регионите [[Бета Регио|Бета Реџо]], [[Фиби Реџо]] и [[Темис Реџо]]. Регионите Алфа Реџо, Бел Реџо, Истла Реџо и Толус Реџо се помали региони на висорамнини. Некои од терените во овие области се особено ефикасни во рефлектирањето на радарските сигнали<ref name="USGS3116">{{cite book|url=http://pubs.usgs.gov/sim/3116/sim3116_pamphlet.pdf|title=Scientific Pamphlet, Geologic Map of the Lakshmi Planum Quadrangle (V–7), Venus|last1=Ivanov|first1=Mikhail A.|last2=Head|first2=James W.|date=2010|publisher=USGS|access-date=27 September 2016}}</ref>. Ова е веројатно аналогно на снежните линии на Земјата и веројатно е поврзано со температурите и притисоците кои таму се пониски отколку во другите провинции поради поголемата надморска височина, што овозможува да се појави посебна минералогија. Се смета дека карпестите формации на висока надморска височина може да содржат или да бидат обложени со минерали кои имаат високи диелектрични константи.  Високите диелектрични минерали би биле стабилни на амбиенталните температури во висорамнините, но не и на рамнините кои го сочинуваат остатокот од површината на планетата. Пиритот, [[железен сулфид]], одговара на овие критериуми и е широко осомничен како можна причина; тој би бил произведен со хемиско атмосферско влијание на вулканските висорамнини по долготрајна изложеност на венеријанската атмосфера која носи сулфур. Присуството на пирит на Венера е оспорено, при што атмосферското моделирање покажува дека тој можеби не е стабилен под Венера атмосферски услови<ref>{{Cite journal|last=Fegley|first=Bruce|date=1997-08-01|title=Why Pyrite Is Unstable on the Surface of Venus|journal=Icarus|volume=128|issue=2|pages=474–479|bibcode=1997Icar..128..474F|doi=10.1006/icar.1997.5744}}</ref>. Поставени се и други хипотези за да се објасни повисоката радарска рефлексивност во висорамнините, вклучувајќи го и присуството на фероелектричен материјал чија диелектрична константа се менува со температурата (при што Венера има променлив температурен градиент со издигнување)<ref>{{Cite journal|last1=Shepard|first1=Michael K.|last2=Arvidson|first2=Raymond E.|last3=Brackett|first3=Robert A.|last4=Fegley|first4=Bruce|date=1994-03-15|title=A ferroelectric model for the low emissivity highlands on Venus|url=https://archive.org/details/geophysical-research-letters_1994-03-15_21_6/page/469|journal=Geophysical Research Letters|language=en|volume=21|issue=6|pages=469–472|bibcode=1994GeoRL..21..469S|doi=10.1029/94GL00392|issn=1944-8007}}</ref>. Забележано е дека карактерот на светлите висорамнините со радар не е конзистентен низ површината на Венера. На пример, Максвел Монтес ја покажува острата промена на рефлексивноста налик на снежна линија која е во согласност со промената во минералогијата, додека Овда Реџио покажува попостепен нагорен тренд на осветлување. Нагорниот тренд на осветлување на Овда Реџио е во согласност со фероелектричниот потпис и се предлага да укаже на присуство на хлорапатит<ref>{{Cite journal|last1=Treiman|first1=Allan|last2=Harrington|first2=Elise|last3=Sharpton|first3=Virgil|date=2016-12-01|title=Venus' radar-bright highlands: Different signatures and materials on Ovda Regio and on Maxwell Montes|journal=Icarus|series=MicroMars to MegaMars|volume=280|pages=172–182|bibcode=2016Icar..280..172T|doi=10.1016/j.icarus.2016.07.001}}</ref>. === Таложење рамнини === Таложените рамнини имаат просечни височини од 0 до 2&nbsp;km и покриваат повеќе од половина од површината на планетата. === Низини === Остатокот од површината е ''низински'' и генерално се наоѓа под нула надморска височина. Податоците за рефлексивноста на радарот сугерираат дека овие области се мазни, како резултат на ''градација'' (акумулација на фин материјал еродиран од висорамнините). == Површински набљудувања == Десет вселенски летала успешно слетале на Венера и вратиле податоци, сите од [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]]. [[Венера-9|Венера 9]], [[Венера 10|10]], [[Венера 13|13]] и [[Венера 14|14]] имале камери и вратиле слики од [[Почва|земја]] и [[Карпа|карпи]]. Резултатите од [[спектрофотометрија]]та покажале дека овие четири мисии предизвикале облаци од прашина при слетувањето, што значи дека некои од честичките прашина мора да бидат помали од околу 0,02&nbsp;мм. Карпите на сите четири локации покажале фини слоеви, некои слоеви биле повеќе рефлектирачки од другите. Експериментите на карпите на наоѓалиштата Венера 13 и 14 покажале дека тие се порозни и лесно се дробат (носат максимални оптоварувања од 0,3 до 1 [[Паскал (единица)|MPa]]) и овие карпи може да се слабо литифицирани седименти или вулкански [[туф]].<ref name="Basilevsky 2003"/> {{Rp|1709}}Спектрометријата откри дека површинските материјали на слетувањето на Венера 9, 10, 14 и Вега 1 и 2 имале хемиски состав сличен на толеитски базалти, додека местата Венера 8 и 13 хемиски личат на алкални базалти.<ref name="Basilevsky 2003" /> {{Rp|1707–1709}} == Ударните кратери и старосната проценка на површината == [[Податотека:PIA00103_Venus_-_3-D_Perspective_View_of_Lavinia_Planitia.jpg|алт=|мини| Радарска слика на [[Данилова (кратер)|кратерот Данилова]] ]] Радарските истражувања овозможиле да се идентификуваат некои топографски обрасци поврзани со кратерите, а сондите ''[[Венера 15]]'' и ''[[Венера 16]]'' идентификувале речиси 150 такви одлики со веројатно потекло од ударот. Глобалното покривање од ''Магелан'' последователно овозможило да се идентификуваат речиси 900 ударни кратери. [[Податотека:Venus_Danilova_Aglaonice_Saskia.png|лево|мини|170x170пкс| Кратерите Данилова, Аглаонице и Саскја]] Во споредба со [[Меркур (планета)|Меркур]], [[Месечина]]та и други такви тела, Венера има многу малку кратери. Делумно, ова е затоа што густата атмосфера на Венера согорува помали [[Метеороид|метеорити]] пред да удрат на површината.<ref name="Bougher">{{Наведена книга|title=Venus II – Geology, Geophysics, Atmosphere, and Solar Wind Environment|last=Bougher|first=S. W.|last2=Hunten|first2=D. M.|last3=Philips|first3=R. J.|last4=McKinnon|first4=William B.|last5=Zahnle|first5=Kevin J.|last6=Ivanov|first6=Boris A.|last7=Melosh|first7=H. J.|date=1997|publisher=[[University of Arizona Press|The University of Arizona Press]]|isbn=978-0-8165-1830-2|location=Tucson|page=969}}</ref> Податоците за ''Венера'' и ''Магелан'' се согласуваат: има многу малку ударни кратери со пречник помал од 30 километри, а податоците од ''Магелан'' покажуваат отсуство на какви било кратери помали од 2 километри во [[пречник]]. Малите кратери се неправилни и се појавуваат во групи, што укажува на забавување и распаѓање на ударните фактори.<ref name="Bougher" /> Сепак, има и помалку од големите кратери, а тие изгледаат релативно млади; тие ретко се полни со [[лава]], што покажува дека тие настанале откако вулканската активност во областа престанала, а радарските податоци покажуваат дека тие се груби и немале време да се [[Ерозија|еродираат]]. Во споредба со ситуацијата со телата како што е Месечината, потешко е да се одреди староста на различни области на површината на Венера, врз основа на бројот на кратери, поради малиот број на кратери при рака.<ref>{{Наведено списание|last=Basilevsky|first=A. T.|last2=Head|first2=J. W.|last3=Setyaeva|first3=I. V.|date=1 September 2003|title=Venus: Estimation of age of impact craters on the basis of degree of preservation of associated radar-dark deposits|journal=Geophys. Res. Lett.|volume=30|issue=18|pages=1950|bibcode=2003GeoRL..30.1950B|citeseerx=10.1.1.556.5966|doi=10.1029/2003GL017504}}</ref> Сепак, одликите на површината се конзистентни со сосема случајна дистрибуција,<ref>{{Наведено списание|last=Kreslavsky|first=Mikhail A.|last2=Ivanov|first2=Mikhail A.|last3=Head|first3=James W.|date=21 December 2014|title=The resurfacing history of Venus: Constraints from buffered crater densities|url=http://planetary.brown.edu/pdfs/4932.pdf|journal=Icarus|volume=250|pages=438–450|bibcode=2015Icar..250..438K|doi=10.1016/j.icarus.2014.12.024|access-date=7 October 2016|archive-date=2019-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728152854/http://www.planetary.brown.edu/pdfs/4932.pdf|url-status=dead}}</ref> што имплицира дека површината на целата планета е приближно на иста возраст, или барем дека многу големи области не се многу различни по старост од просечната. Земени заедно, овој доказ сугерира дека површината на Венера е геолошки млада. Се смета дека распределбата на ударниот кратер е најконзистентна со моделите кои бараат речиси целосно обновување на планетата. По овој период на екстремна активност, стапките на процесот се намалиле и кратерите на почнале да се акумулираат, со само мали модифицирања и повторно појавување на површината. Млада површина создадена во исто време е различна ситуација во споредба со која било од другите копнени планети. == Глобален настан за обновување на површината == Проценките за возраста врз основа на бројот на кратери укажуваат на млада површина, за разлика од многу постарите површини на [[Марс]], [[Меркур]] и [[Месечината]]. За ова да биде случај на планета без рециклирање на кората со тектонски плочи бара објаснување. Една хипотеза е дека Венера била подложена на некој вид на глобално асфалтирање пред околу 300 &ndash; пред 500 милиони години кои бришеле доказите на постарите кратери.<ref>{{Наведено списание|last=Strom|first=Robert G.|last2=Schaber|first2=Gerald G.|last3=Dawson|first3=Douglas D.|year=1994|title=The global resurfacing of Venus|url=https://zenodo.org/record/1231347|journal=Journal of Geophysical Research|volume=99|issue=E5|pages=10899|bibcode=1994JGR....9910899S|doi=10.1029/94JE00388}}</ref> Едно можно објаснување за овој настан е дека тој е дел од цикличниот процес на Венера. На Земјата, тектониката на плочи овозможува топлината да избега од обвивката со [[адвекција]], транспорт на материјал од плаштот до површината и враќање на старата кора во плаштот. Но, Венера нема докази за тектоника на плочи, така што оваа теорија вели дека внатрешноста на планетата се загрева (поради распаѓањето на радиоактивните елементи) додека материјалот во обвивката не стане доволно жежок за да го натера својот пат до површината.<ref name="sbattaglia">{{Наведено списание|last=Battaglia|first=Steven M.|date=March 2016|title=Venus: Could Resurfacing Events be Triggered by Sun's Oscillations through the Galactic Mid-Plane?|url=http://www.hou.usra.edu/meetings/lpsc2016/pdf/1090.pdf|journal=The 47th Lunar and Planetary Science Conference}}</ref> Следниот настан што ќе се појави повторно на површина го покрива најголемиот дел или целата планета со лава, додека обвивката не се излади доволно за процесот да започне одново. == Вулкани == [[Податотека:PIA00084_Eistla_region_pancake_volcanoes.jpg|лево|мини|300x300пкс| Радарска слика на куполи во регионот Ејстла на Венера. Двете поголеми се приближно 65 километри широки и се подигаат помалку од 1 километар над околната рамнина.Овие широки и прилично ниски вулкани со рамен врв се тип на копнена форма која е единствена за Венера.Тие веројатно биле формирани од истиснување на високовискозна лава која била премногу леплива за да тече далеку надолу од отворите.]] [[Податотека:Venus_dome_3D.jpg|десно|мини| Компјутерски генериран перспективен поглед на куполи во Алфа Реџио на Венера. Куполите на оваа слика имаат просечен пречник од 25 km.]] [[Податотека:VenusianArachnoid.png|десно|мини| Одлика на арахноидната површина на Венера]] На површината на Венера доминира [[вулкан]]изам. Иако Венера е површно слична на Земјата, се смета дека тектонските плочи толку активни во геологијата на Земјата не постојат на Венера. Околу 80% од планетата се состои од мозаик на вулкански рамнини од [[лава]], прошарани со повеќе од сто големи изолирани [[Штитест вулкан|штитни вулкани]] и многу стотици помали вулкани и вулкански конструкции како што се ''[[Корона (планетарна геологија)|короните]]''. Ова се геолошки одлики за кои се верува дека се речиси единствени за Венера: огромни структури во облик на прстен од 100-300 километр во ширина и издигнувајќи се стотици метри над површината. Единственото друго место каде што се откриени е на месечината на [[Уран (планета)|Уран,]] [[Миранда (месечина)|Миранда]]. Се верува дека тие се формираат кога облаците од врел материјал во плаштот ја туркаат кората нагоре во форма на купола, која потоа се урива во центарот додека растопената лава се лади и истекува на страните, оставајќи структура слична на круна. Разликите може да се видат во вулканските наслаги. Во многу случаи, вулканската активност е локализирана на фиксен извор, а наслаги се наоѓаат во близина на овој извор. Овој вид на вулканизам се нарекува „''централизиран вулканизам''“, со тоа што вулканите и другите географски одлики формираат посебни региони. Вториот тип на вулканска активност не е радијална или централизирана; [[Поплавен базалт|поплавените базалти]] покриваат широки пространства на површината, слични на одликите како што се Деканските Стапици на Земјата. Овие ерупции резултираат со вулкани со пирокластичен проток. Вулкани помали од 20 километри во пречник се многу изобилни на [[Венера]] и може да бројат стотици илјади, па дури и милиони. Многу од нив се појавуваат како срамнети со земја куполи за кои се смета дека се формирани на сличен начин како и [[Штитест вулкан|штитестите вулкани]] на Земјата. Овие вулкани со купола од „палачинки“ се прилично тркалезни со 1 километар во висина и повеќекратно од таа во ширина. Вообичаено е да се најдат групи од стотици од овие вулкани во области наречени штитни полиња. [[Лавина купола|Куполите]] на Венера се меѓу 10 и 100 пати поголеми од оние формирани на Земјата. Тие обично се поврзуваат со „корони“. Се смета дека овие куполи се формирани од високовискозна лава богата со [[силициум диоксид]] што еруптира под високиот атмосферски притисок на Венера. Се смета дека куполи наречени „крлежни“ (затоа што се појавуваат како куполи со бројни нозе), се смета дека претрпеле масовни настани како што се лизгање на земјиштето на нивните рабови. Понекогаш околу нив може да се видат наслаги од расфрлени отпадоци. На Венера, вулканите се главно од типот на [[Штитест вулкан|штитести вулкани]]. Сепак, морфологијата на овие вулкани на Венера е различна од штитестите вулкани на Земјата. На Земјата, штитестите вулкани можат да бидат широки неколку десетици километри и високи до 10 километри (6,2&nbsp;ми) во случајот со [[Мауна Кеја]], мерено од [[Море|морското]] дно. На Венера, овие вулкани можат да покријат стотици километри во областа, но тие се релативно рамни, со просечна висина од 1,5 километри. Други уникатни одлики на површината на Венера се „''Нова''“ ''(novae'' - радијални мрежи од насипи или грабени) и [[Арахноид (астрогеологија)|арахноиди]]. ''Нова'' се формира кога големи количества магма се екструдираат на површината за да формираат зрачни гребени и ровови кои се многу рефлектирачки за радарот. Овие насипи формираат симетрична мрежа околу централната точка каде што се појавила лавата, каде што може да има и вдлабнатина предизвикана од колапсот на [[Магматско огниште|огништето]] на магмата. Арахноидите се наречени така затоа што личат на [[Пајаци|пајакова]] мрежа, со неколку концентрични овали опкружени со сложена мрежа од радијални фрактури слични на оние на ''нова''. Не е познато дали околу 250-те одлики идентификувани како арахноиди всушност имаат заедничко потекло или се резултат на различни геолошки процеси. == Тектонска активност == И покрај фактот дека Венера се смета дека нема глобален тектонски систем на плочи како таков, површината на планетата покажува различни одлики поврзани со локалната тектонска активност. Одлики како што се [[расед]]и, [[набор]]и и [[вулкан]]и се присутни таму и може да бидат поттикнати главно од процесите во плаштот. Активниот вулканизам на Венера генерирал синџири од преклопени планини, расцепни долини и терен познат како ''tesserae'', збор што на грчки значи „''подни плочки''“. Тие ги покажуваат ефектите на [[Еон (геологија)|еони]] на компресија и затегнувачка деформација. За разлика од оние на Земјата, деформациите на Венера се директно поврзани со регионалните динамички сили во плаштот на планетата. Гравитациските студии сугерираат дека Венера се разликува од Земјата по тоа што нема [[астеносфера]] &mdash; слој со помала [[вискозност]] и механичка слабост што им овозможува на тектонските плочи на Земјината кора да се движат. Очигледното отсуство на овој слој на Венера сугерира дека деформацијата на површината на Венера мора да се објасни со конвективни движења во плаштот на планетата. Тектонските деформации на Венера се случуваат на различни размери, од кои најмалите се поврзани со линеарни фрактури или раседи. Во многу области овие раседи се појавуваат како мрежи на паралелни линии. Пронајдени се мали, неконтинуирани планински врвови кои наликуваат на оние на [[Месечина]]та и [[Марс (планета)|Марс]]. Ефектите од екстензивниот тектонизам се прикажани со присуството на ''нормални раседи'', каде што кората е потоната во една област во однос на околната карпа и површни фрактури. Радарската слика покажува дека овие типови на деформации се концентрирани во појасите сместени во екваторските зони и на високите јужни [[Географска ширина|широчини]]. Овие појаси се широки стотици километри и се смета дека меѓусебно се поврзуваат низ целата планета, формирајќи глобална мрежа поврзана со дистрибуцијата на вулканите. Расцепите на Венера, формирани од проширувањето на [[литосфера]]та, се групи на вдлабнатини широки десетици до стотици метри и се протегаат до 1,000 километри во должина. Пукнатините се главно поврзани со големи вулкански височини во форма на куполи, како што се оние во Бета Реџо, Атла Реџо и западниот дел на Ејсла Реџо. Изгледа дека овие висорамнини се резултат на огромни обвивки од плаштот (растечки струи на магма) кои предизвикале издигнување, фрактури, раседи и вулканизам. Највисокиот планински синџир на Венера, Максвел Монтес во Иштар Тера, бил формиран со процеси на компресија, проширување и странично движење. Друг тип на географска одлика, пронајдена во низините, се состои од ''гребени појаси'' издигнати неколку метри над површината, широки стотици километри и долги илјадници километри. Постојат две големи концентрации на овие појаси: едната во Лавинија Планиција во близина на јужниот пол, а втората во непосредна близина на Аталанта Планиција во близина на северниот пол. „''Подните плочки''“ се наоѓаат главно во Афродита Тера, Алфа Реџио, Телус Реџо и источниот дел на Иштар Тера. Овие региони содржат надреденост и вкрстување на грабени од различни геолошки единици, што укажува дека тоа се најстарите делови на планетата. Некогаш се сметало дека тие се [[континент]]и поврзани со тектонски плочи како оние на Земјата; во реалноста тие веројатно се резултат на поплави на базалтичка лава која формирала големи рамнини, кои потоа биле подложени на интензивни тектонски фрактури.<ref name="Basilevsky 2003"/> [[Податотека:InteriorOfVenus mk.svg|лево|мини|290x290пкс| Пресечен дијаграм на можна внатрешна структура]] == Магнетно поле и внатрешна структура == Се смета дека кората на Венера е 70 километри дебела и составена од [[Силикатни минерали|силикатни карпи]].<ref name="Basilevsky 2003">{{Наведено списание|last=Basilevsky|first=A. T.|last2=J. W. Head III|date=2003|title=The surface of Venus|url=http://porter.geo.brown.edu/planetary/documents/2875.pdf|journal=Reports on Progress in Physics|volume=66|issue=10|pages=1699–1734|bibcode=2003RPPh...66.1699B|doi=10.1088/0034-4885/66/10/R04|archive-url=https://web.archive.org/web/20060327035304/http://porter.geo.brown.edu/planetary/documents/2875.pdf|archive-date=2006-03-27}}</ref> {{Rp|1729}}Венера има околу 2,840 км дебел плашт, а неговиот хемиски состав е веројатно сличен на оној на [[хондрити]]те.<ref name="Basilevsky 2003" /> Бидејќи Венера е [[Земјовидна планета|копнена планета]], се претпоставува дека има јадро направено од полуцврсто [[железо]] и [[никел]] со [[полупречник]] од приближно 3,000 километри.  Недостапноста на сеизмички податоци од Венера сериозно го ограничува она што дефинитивно може да се знае за структурата на обвивката на планетата, но моделите на обвивката на Земјата се изменети за да се направат предвидувања. Се очекува дека најгорниот плашт, од околу 70 до 480 километри, длабоко најчесто е направен од минералот [[оливин]]. Спуштајќи се низ плаштот, хемискиот состав останува во голема мера ист, но некаде помеѓу околу 480-760 километри, зголемениот притисок предизвикува кристалната структура на оливин да се промени во погусто набиената структура на [[спинел]]. Друга транзиција се случува помеѓу 760-1000 километри длабоко, каде што материјалот ги добива прогресивно покомпактни кристални структури на [[илменит]] и [[перовскит]] и постепено станува сè повеќе како перовскит додека не се достигне границата на јадрото.<ref name="Basilevsky 2003"/> {{Rp|1729–1730}} Венера е слична на Земјата по големина и густина, а така веројатно и во најголемиот состав, но нема значително [[магнетно поле]].<ref name="Basilevsky 2003"/> Земјиното магнетно поле се произведува од она што е познато како динамо-ефект на јадрото, кое се состои од електрично спроводлива течност, надворешното јадро од никел-железо кое ротира. Се очекува Венера да има електрично спроводливо јадро со сличен состав, и иако нејзиниот вртежен период е многу долг (243,7 Земјини денови), симулациите покажуваат дека тоа е соодветно за производство на динамо.<ref>{{Наведено списание|last=Stevenson|first=David J.|date=15 March 2003|title=Planetary magnetic fields|url=https://authors.library.caltech.edu/12373/1/STErpp83.pdf|journal=Earth and Planetary Science Letters|volume=208|issue=1–2|pages=1–11|bibcode=2003E&PSL.208....1S|doi=10.1016/S0012-821X(02)01126-3}}</ref> Ова имплицира дека на Венера ѝ недостасува конвекција во нејзиното надворешно јадро. Конвекцијата се јавува кога има голема разлика во температурата помеѓу внатрешниот и надворешниот дел на јадрото, но бидејќи Венера нема тектоника на плочи за да испушта топлина од обвивката, можно е конвекцијата на надворешното јадро да се потиснува од топла обвивка. Исто така, можно е на Венера да ѝ недостасува цврсто внатрешно јадро од истата причина, ако јадрото е или премногу жешко или не е под доволен притисок за да дозволи степенот на никел-железо да замрзне.<ref name="Basilevsky 2003" /> == Лавини текови и канали == [[Податотека:VenusLava.jpg|десно|мини|294x294пкс| Лавата која потекнува од Амавару (300 км надвор од сликата) го прелеал гребенот лево од центарот и се здружил десно од него.]] [[Податотека:Mgn_f45n019_1.gif|десно|мини|240x240пкс| Лавински канал од 2 километри во Седна Планиција]] Лавините текови на Венера често се многу поголеми од оние на Земјата, долги и до неколку стотици километри и широки десетици километри. Сè уште не е познато зошто овие полиња со лава достигнуваат такви големини, но се сугерира дека тие се резултат на многу големи ерупции на базалтичка лава со ниска вискозност што се шират за да формираат широки, рамни рамнини.<ref name="Basilevsky 2003"/> На Земјата, постојат две познати видови на базалтна лава:„А“ лава и ''pāhoehoe''. (мазна, некршлива) „А“ лава претставува груба текстура во форма на скршени блокови. Лавата ''pāhoehoe'' се препознава по нејзиниот необичен изглед. Нерамни површини се појавуваат на светлите радарски слики, кои може да се користи за да се утврдат разликите помеѓу овие два вида на лави. Овие варијации може да ги одразуваат и разликите во староста и зачувувањето на лавата. Каналите и лавинските цевки (канали кои се оладиле и над кои се формирала купола) се многу чести на Венера. Двајца планетарни астрономи од Универзитетот во Волонгонг во Австралија, д-р Грем Мелвил и проф. Бил Зили, ги истражувале овие цевки, користејќи податоци доставени од [[НАСА]], во текот на неколку години и заклучиле дека тие се широко распространети и до десет пати поголеми од оние на Земјата. Мелвил и Зили изјавиле дека огромната големина на цевките може да се објасни со многу течни текови на лава заедно со високите температури на Венера, што ѝ дозволува на лавата бавно да се лади. Во најголем дел, полињата со проток на лава се поврзани со вулкани. Централните вулкани се опкружени со обемни текови кои го формираат јадрото на вулканот. Тие се исто така поврзани со пукнатини, корони, густи кластери од [[Лавина купола|вулкански куполи]], [[Вулканска купа|купи]], бунари и канали. Благодарение на ''Магелан'', идентификувани се повеќе од 200 канали и комплекси долини. Каналите биле класифицирани како едноставни, сложени или најсложени. Едноставните канали се одликуваат со единствен, долг главен канал. Оваа категорија ги вклучува ритчињата слични на оние што се наоѓаат на [[Месечина]]та и нов тип, наречен ''канали'', кој се состои од долги, различни канали кои ја одржуваат својата ширина во текот на целиот тек. Најдолгиот таков канал кој бил идентификуван (Балтис Валис) има должина од повеќе од 6,800 километри, околу една шестина од обемот на планетата. Сложените канали вклучуваат анастомозирани мрежи, покрај дистрибутивните мрежи. Овој тип на канал е забележан во асоцијација со неколку ударни кратери и важни лавински поплави поврзани со главните полиња на проток на лава. Сложените канали се направени од едноставни и сложени сегменти. Најголемиот од овие канали покажува анастомозирана мрежа и модифицирани ридови слични на оние присутни на [[Марс (планета)|Марс]]. Иако обликот на овие канали многу укажува на течна ерозија, нема докази дека тие биле формирани од вода. Всушност, нема докази за вода никаде на Венера во последните 600 милиони години. Додека најпопуларната теорија за формирањето на каналите е дека тие се резултат на топлинска ерозија од лава, постојат и други хипотези, вклучително и дека тие се формирани од загреани течности формирани и исфрлени за време на ударите. == Површински процеси == [[Податотека:2438_pioneer_venus_map_of_venus.jpg|мини|Карта на Венера составена од податоци снимени од вселенското летало на НАСА почнувајќи од 1978 година.]] === Ветер === Течната вода и мразот не постојат на Венера, и затоа единствениот агенс на [[Ерозија|физичка ерозија]] што може да се најде (освен топлинската ерозија од тековите на лавата) е [[ветер]]<nowiki/>от. Експериментите покажале дека густината на атмосферата овозможува транспорт на седименти дури и со мал ветер.<ref>{{Наведено списание|last=Greeley, R.|displayauthors=et al|date=1984|title=Windblown sand on Venus|journal=Icarus|volume=57|doi=10.1016/0019-1035(84)90013-7|postscript=;}} cited in {{Наведено списание|last=Craddock|first=Robert A.|year=2012|title=Aeolian processes on the terrestrial planets: Recent observations and future focus|journal=Progress in Physical Geography|volume=36|pages=110–124 [111]|doi=10.1177/0309133311425399}}</ref> Затоа, навидум реткоста на еолските копнени форми мора да има некоја друга причина.<ref>{{Наведено списание|last=Greeley, R.|displayauthors=et al|date=1984|title=Windblown sand on Venus|journal=Icarus|volume=57|doi=10.1016/0019-1035(84)90013-7|postscript=;}} cited in {{Наведено списание|last=Craddock|first=Robert A.|year=2012|title=Aeolian processes on the terrestrial planets: Recent observations and future focus|journal=Progress in Physical Geography|volume=36|pages=110–124 [112]|doi=10.1177/0309133311425399}}</ref> Ова имплицира дека преносливите честички со големина на песок се релативно ретки на планетата; што би било резултат на многу бавните стапки на механичка ерозија.<ref>{{Наведено списание|last=Craddock|first=Robert A.|date=2011|title=Aeolian processes on the terrestrial planets: Recent observations and future focus|journal=Progress in Physical Geography|volume=36|issue=1|pages=110–124|doi=10.1177/0309133311425399}}</ref> Процесот што е најважен за производство на седимент на Венера може да биде од ударни настани кои формираат кратери, што е засилено со навидум поврзаноста помеѓу ударните кратери и формите на копното на еолот надолу.<ref>Greeley, R., et al., ''Aeolian features on Venus: Preliminary Magellan results''. Journal of Geophysical Research 97(E8): 13319–13345. 1992.; cited in {{Наведено списание|last=Craddock|first=Robert A.|year=2012|title=Aeolian processes on the terrestrial planets: Recent observations and future focus|url=https://repository.si.edu/bitstream/handle/10088/17607/201280.pdf|journal=Progress in Physical Geography|volume=36|pages=110–124 [112]|doi=10.1177/0309133311425399}}</ref><ref>Greeley, R., et al., 1995 ''Wind-related features and processes on Venus: Summary of Magellan results''. Icarus 115: 399–420.; cited in {{Наведено списание|last=Craddock|first=Robert A.|year=2012|title=Aeolian processes on the terrestrial planets: Recent observations and future focus|url=https://repository.si.edu/bitstream/handle/10088/17607/201280.pdf|journal=Progress in Physical Geography|volume=36|pages=110–124 [112]|doi=10.1177/0309133311425399}}</ref><ref>Weitz, CM, in Ford, et. al. (eds). Surface modification processes. In: ''Guide to Magellan Image Interpretation''. Pasadena, CA: NASA Jet Propulsion Laboratory. NASA-CR-194340 JPL Publication 93-24: 57–73. 1993.; cited in {{Наведено списание|last=Craddock|first=Robert A.|year=2012|title=Aeolian processes on the terrestrial planets: Recent observations and future focus|url=https://repository.si.edu/bitstream/handle/10088/17607/201280.pdf|journal=Progress in Physical Geography|volume=36|pages=110–124 [112]|doi=10.1177/0309133311425399}}</ref> Овој процес се манифестира во исфрлањето на ударните кратери исфрлени на површината на Венера. Материјалот исфрлен при удар на [[метеорит]] се крева во атмосферата, каде што ветровите го пренесуваат материјалот кон запад. Како што материјалот се депонира на површината, тој формира форми во форма на [[парабола]]. Овој тип на наоѓалиште може да се формира врз различни геолошки одлики или текови на лава. Затоа, овие наоѓалишта се најмладите структури на планетата. Сликите од ''Магелан'' откриваат постоење на повеќе од 60 од овие наслаги во форма на парабола кои се поврзани со удари од кратери. Материјалот за исфрлање, транспортиран од ветрот, е одговорен за процесот на обновување на површината со брзини, според мерењата, од приближно еден метар во секунда. Со оглед на густината на долната атмосфера на Венера, ветровите се повеќе од доволни да предизвикаат [[ерозија]] на површината и пренос на ситнозрнест материјал. Во регионите опфатени со наслаги од исфрлање може да се најдат ветровити линии, [[дини]] и [[Јарданг|јарданзи]]. Ветровите линии се формираат кога ветрот дува исфрлачки материјал и [[вулканска пепел]], таложејќи ги на врвот на топографските пречки. Како последица на тоа, страните изложени на ветер од куполите, се изложени на удар на ситни зрна кои го отстрануваат капачето на површината. Ваквите процеси го изложуваат материјалот одоздола, кој има различна грубост, а со тоа и различни одлики под радарот, во споредба со формираниот талог. Дините се формираат со таложење на честички кои се со големина на зрнца песок и имаат брановидни форми. Јарданзите се формираат кога материјалот што се пренесува со ветер ги издлаби кревките наслаги и создава длабоки бразди. Линиските форми на ветерот поврзани со ударните кратери следат траекторија во насока на екваторот. Оваа тенденција сугерира присуство на систем на циркулација на Хедлиееви ќелии помеѓу средните географски широчини и екваторот. Податоците од радарот на ''Магелан'' го потврдуваат постоењето на силни ветрови кои дуваат кон исток во горната површина на Венера, и меридијални ветрови на површината. === Хемиска ерозија === Хемиската и механичката ерозија на старите текови на лава е предизвикана од реакции на површината со атмосферата во присуство на [[јаглерод диоксид]] и [[сулфур диоксид]]. Овие два гасови се првиот и третиот најзастапен гас на планетата, соодветно; вториот најзастапен гас е инертен [[азот]]. Реакциите веројатно вклучуваат влошување на [[силикат]]ите со јаглерод диоксид за производство на [[карбонат]]и и [[кварц]], како и влошување на силикатите со [[сулфур диоксид]] за да се произведе анхидрат калциум сулфат и јаглерод диоксид. == Античка течна вода == Според проучувањата на Институтот за вселенски студии „Годард“ на НАСА, се претпоставува дека [[Венера (планета)|Венера]] можела да има плитки океани во минатото до пред 2 [[Билион|милијарди]] години,<ref>{{Наведено списание|last=Hashimoto, G. L.|last2=Roos-Serote, M.|last3=Sugita, S.|last4=Gilmore, M. S.|last5=Kamp, L. W.|last6=Carlson, R. W.|last7=Baines, K. H.|date=2008|title=Felsic highland crust on Venus suggested by Galileo Near-Infrared Mapping Spectrometer data|journal=[[Journal of Geophysical Research: Planets]]|volume=113|issue=E9|pages=E00B24|bibcode=2008JGRE..113.0B24H|doi=10.1029/2008JE003134|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.newscientist.com/article/dn12769-did-venuss-ancient-oceans-incubate-life.html#.UiwMq8ZMvlU|title=Did Venus's ancient oceans incubate life?|last=David Shiga|date=10 October 2007|work=New Scientist}}</ref><ref name="WV2016">{{Наведено списание|last=Michael J. Way|displayauthors=etal|date=26 August 2016|title=Was Venus the First Habitable World of our Solar System?|journal=[[Geophysical Research Letters]]|volume=43|issue=16|pages=8376–8383|arxiv=1608.00706|bibcode=2016GeoRL..43.8376W|doi=10.1002/2016GL069790|pmc=5385710|pmid=28408771}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://climate.nasa.gov/news/2475/nasa-climate-modeling-suggests-venus-may-have-been-habitable/|title=NASA climate modeling suggests Venus may have been habitable|last=Michael Cabbage and Leslie McCarthy|date=11 August 2016|work=[[NASA]]|accessdate=19 November 2016}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.scientificamerican.com/article/hellish-venus-might-have-been-habitable-for-billions-of-years/|title=Hellish Venus Might Have Been Habitable for Billions of Years|last=Shannon Hall|date=10 August 2016|work=Scientific American|accessdate=19 November 2016}}</ref> количински со вода колку Земјата.<ref name="ESAH">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.esa.int/Our_Activities/Space_Science/Venus_Express/Where_did_Venus_s_water_go|title=Where did Venus's water go?|date=18 December 2008|work=[[European Space Agency]]|accessdate=19 November 2016}}</ref> Во зависност од параметрите користени во нивниот теоретски модел, последната течна вода можела да испари дури пред 715 милиони години.<ref name="WV2016" /> Во моментов, единствената позната вода на Венера е во форма на мала количина на атмосферска пареа (20 ppm).<ref name="Basilevsky2003">{{Наведено списание|last=Basilevsky|first=Alexandr T.|last2=Head, James W.|date=2003|title=The surface of Venus|journal=Rep. Prog. Phys.|volume=66|issue=10|pages=1699–1734|bibcode=2003RPPh...66.1699B|doi=10.1088/0034-4885/66/10/R04}}</ref><ref name="Bertaux2007">{{Наведено списание|last=Bertaux|first=Jean-Loup|last2=Vandaele, Ann-Carine|last3=Korablev|first3=Oleg|last4=Villard|first4=E.|last5=Fedorova|first5=A.|last6=Fussen|first6=D.|last7=Quémerais|first7=E.|last8=Belyaev|first8=D.|last9=Mahieux|first9=A.|displayauthors=8|date=2007|title=A warm layer in Venus' cryosphere and high-altitude measurements of HF, HCl, H2O and HDO|journal=Nature|volume=450|issue=7170|pages=646–649|bibcode=2007Natur.450..646B|doi=10.1038/nature05974|pmid=18046397}}</ref> [[Водород]]от, компонента на водата, сè уште се губи во вселената во денешно време, како што е откриено од вселенското летало [[Венера експрес|Венера Експрес]] на [[Европска вселенска агенција|ЕСА.]] <ref name="ESAH" /> == Наводи == {{наводи}} === Ресурси достапни на интернет === * Грејзек, Ед (2004). [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/venusfact.html Информации за Венера] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160308174416/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/venusfact.html |date=2016-03-08 }}. [[НАСА]]. Преземено на 11 јули 2005 година. * Геолошки институт на САД, „ [https://web.archive.org/web/20060623082308/http://planetarynames.wr.usgs.gov/jsp/SystemSearch2.jsp?System=Venus Гласник за планетарна номенклатура (Венера)] “. Преземено на 13 јули 2005 година * Vita-Finzi, C., Howarth, RJ, Tapper, S., and Robinson, C. (2004) „ [http://www.lpi.usra.edu/meetings/lpsc2004/pdf/1564.pdf Венериски кратери и потеклото на Корона] “ ''Месечева и планетарна наука'' XXXV * Stofan, ER, Hamilton, VE, Janes, DM, and Smrekar, SE (1997) „ [https://web.archive.org/web/20021011230446/http://www.higp.hawaii.edu/~hamilton/abstracts/coronae.html Coronae on Venus: Morphology and Origin] “ ''Venus II'' Bougher et al., eds., University of Arizona Press, Tucson, 1997 === Публикации === * ''Лицето на Венера.'' ''Мисијата за мапирање на радари на Магелан'' , од Ладислав Е. Рот и Стивен Д. Вол. Специјална публикација на НАСА, Вашингтон, јуни 1995 година (SP-520). === Книги === * ''Површинска модификација на Венера како што е заклучено од набљудувањата на Магелан на рамнините'', од RE Ardvison, R. Greeley, MC Malin, RS Saunders, NR Izenberg, JJ Plaut, ER Stofan и MK Shepard. Геофизика истражување 97, 13.303. (1992) * ''Радарската мисија на Магелан до Венера'', од ВТК Џонсон. Проц. IEEE 79, 777. (1991) * ''Планетарни пејзажи'', трето издание, од Р. Грили. Чепмен и Хол. (1994) * ''Венера - геолошка приказна'', 1-во издание, од Питер Катермол. UCL Press. (1994). == Надворешни врски == * [http://www.mentallandscape.com/V_Venus.htm Советско истражување на Венера] * [http://www.mentallandscape.com/C_CatalogVenus.htm Каталог на слики на советската Венера] * [https://web.archive.org/web/20050905000210/http://www.jpl.nasa.gov/missions/past/mariner10.html Минати мисии - Маринер 10] * [https://history.nasa.gov/SP-424/contents.htm Патувањето на Маринер 10] * [http://www.jpl.nasa.gov/magellan Мисијата на Магелан до Венера] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101221090405/http://www.jpl.nasa.gov/magellan |date=2010-12-21 }} * [https://web.archive.org/web/20060512022635/http://www-pdsimage.jpl.nasa.gov/PDS/public/magellan/ Онлајн ресурси на мисијата Магелан до Венера] * [https://web.archive.org/web/20040209023934/http://pds.jpl.nasa.gov/mgddf/guide.htm Водич за интерпретација на сликите направени од Магелан] * [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/planets/venuspage.html Страница на Националниот центар за вселенска наука на Венера (НАСА)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150210163349/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/planets/venuspage.html |date=2015-02-10 }} * [https://astrogeology.usgs.gov/solar-system/venus USGS карти на Венера] * [https://astrogeology.usgs.gov/Projects/PlanetaryMapping/MapStatus/VenusStatus/Venus_Status.html Програма за планетарно геолошко мапирање на НАСА/УСГС] * [http://www2.gi.alaska.edu/~rherrick/stereotopo.html Стерео-изведена топографија за Венера] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190621004249/http://www2.gi.alaska.edu/~rherrick/stereotopo.html |date=2019-06-21 }} * [http://webgis.wr.usgs.gov/pigwad/down/venus_topo.htm Топографски преземања на Венера] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20161230123206/https://webgis.wr.usgs.gov/pigwad/down/venus_topo.htm |date=2016-12-30 }} {{Планетарна геологија}} [[Категорија:Геологија на Венера| ]] dodv338d1ieja8fyhgjjjb39mpsx4m8 Околуѕвезден диск 0 1284819 5588772 5347902 2026-07-07T17:40:10Z InternetArchiveBot 92312 Add 1 book for Verifiability (20260707sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 5588772 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Circumstellar_Disks_HD_141943_and_HD_191089.jpg|мини|Околуѕврздените дискови ХД 141943 и ХД 191089.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.spacetelescope.org/images/opo1416a/|title=Circumstellar Disks HD 141943 and HD 191089|work=ESA/Hubble images|access-date=29 April 2014}}</ref>]] '''Околуѕвездениот диск''' е акумулација на [[материја]] во форма на [[Тор (геометрија)|тор]], палачинка или прстен, составена од [[гас]], [[Вселенска прашина|прашина]], [[планетезимал]]и, [[астероид]]и или остатоци по судар во [[орбита]]та околу некоја ѕвезда. Кај најмладите ѕвезди, од материјалот во околуѕвездениот диск може да се создаваат планети. Кај зрелите ѕвезди тој укажува дека започнало создавањето на [[планетезимал]]и, а кај [[Бело џуџе|белите џуџиња]] укажуваат дека планетарниот материјал опстанал во текот на целата ѕвездена еволуција. == Млада ѕвезда == [[File:A_Stars_Spiral.ogv|thumbtime=50|мини|350x350пкс|Ѕвездата САО 206462 има необичен околуѕвезден диск]]  Според општоприфатениот модел за создавање на [[ѕвезди]], познат и како [[маглинска хипотеза]], младата ѕвезда ([[протоѕвезда]]) се формира по гравитацискиот колапс на куп од материја во [[Молекуларен облак|џиновски молекуларен облак]]. Материјалот кој е привлечен од гравитацијата има одреден [[Момент на импулсот|алолен момент]], и како последица на тоа се создава гасовит [[протопланетарен диск]] околу младата ѕвезда. Тоа е ѕвезден диск од густ гас и прашина кој кружи околу ѕвездата и кој продолжува да ја храни централната ѕвезда. Неговата маса обично е неколку проценти од масата на централната ѕвезда, а најголем удел во масата имаат гасовите од кои пак најзастапен е [[водород]]от. Главната фаза на насобирање трае неколку милиони години, со стапки на собирање најчесто меѓу 10<sup>−7</sup> и 10<sup>−9</sup> сончеви маси годишно (стапки за класични системи претставени од Хартман и др.<ref>{{Наведено списание|last=Hartmann|first=L|last2=Calvet|first2=N|last3=Gullbring|first3=E|last4=D’Alessio|first4=P|date=1998|title=Accretion and the Evolution of T Tauri Disks|journal=The Astrophysical Journal|volume=495|pages=385–400|bibcode=1998ApJ...495..385H|doi=10.1086/305277|doi-access=free}}</ref> ). Дискот постепено се лади до степен кој што е познат како фаза на [[Ѕвезда од типот на T Бик|Т Бик ѕвезда]]. Во внатрешноста на дискот може да се формираат зрнца од прашина составени од карпи и мраз, кои што можат да се згрутчат во [[Планетезимал|планетизимали]]. Ако масата на дискот е доволно голема, од него почнуваат да се одвојуваат згрутчени тела, и како последица на тоа се појавуваат планетарни ембриони. Се смета дека планетарните системи се создаваат како природна последица од создавањето на ѕвезди. Создавањето на ѕвезди слични на Сонцето обично е процес кој трае околу 100 милиони години. == Околу Сончевиот Систем == [[Податотека:Artist's_impression_of_a_transitional_disc_around_a_young_star.jpg|мини|Уметничка слика за околуѕвезден диск околу млада ѕвезда.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eso.org/public/news/eso1549/|title=ALMA Reveals Planetary Construction Sites|accessdate=21 December 2015}}</ref>]] * [[Астероиден појас|Астероидниот појас]] сместен помеѓу орбитите на Марс и Јупитер е складиште на мали тела во [[Сончев Систем|Сончевиот Систем]]. Тој е извор и на меѓупланетарна прашина. * [[Кајперов Појас|Еџворт-Кајперовиот Појас]], зад орбитата на Нептун * [[Расеан Диск|Расеан диск]], зад орбитата на Нептун * [[Хилсов Облак]]; само внатрешниот [[Ортов Облак]] има форма на тор. Надворешниот Ортов Облак има сферична форма. == Бинарен систем == [[Податотека:AK_Scorpii.png|мини|Околубинарен диск околу AK Скорпии, млад систем во соѕвездието Скорпија. Сликата на дискот е направена од АЛМА .]] Гравитациското привлекувањето на гас во бинарен систем овозможува создавање на околуѕвездени и околубинарни дискови. Ваков диск ќе се формира во секој [[бинарен систем]] во кој привлечениот гас има одреден степен на аголен момент.<ref name="ReferenceA">{{Наведено списание|last=Bate|first=M|last2=Bonnell|first2=A|date=1997|title=Accretion during binary star formation - II. Gaseous accretion and disc formation|journal=MNRAS|volume=285|pages=33–48|bibcode=1997MNRAS.285...33B|doi=10.1093/mnras/285.1.33|doi-access=free}}</ref> Брзината на создавање на дискот е поголема при зголемување на нивото на аголниот момент: * Околупримарен диск е дискот кој кружи околу примарната (т.е. поголемата) ѕвезда во бинарниот систем.<ref name="ReferenceA"/> Вакви дискови ќе се формира со [[Насобирање (астрофизика)|насобирање]] ако во гравитациски привлечениот гас има аголен момент.<ref name="ReferenceA"/> * Околусекундарен диск е дискот кој кружи околу секундарната (т.е. помалата) ѕвезда во бинарниот ѕвезден систем. Вакви дискови ќе се формира само тогаш кога ако во гравитациски привлечениот гас има аголен момент. Износот на потребниот аголен момент зависи од односот на масата меѓу секундарната и примарната ѕвезда. * [[Околубинарна планета|Околубинарен]] диск е дискот кој кружи околу двете (примарната и секундарната) ѕвезди. Ваков диск ќе се формира по формирањето на околупримарниот и околусекундарниот диск, со внатрешен пречник многу поголем од пречникот на орбитата на [[Бинарен систем|бинарниот систем]]. Масата на формираниот околубинарен диск може да биде со горна граница до приближно 0,005 сончеви маси,<ref name="ReferenceB">{{Наведено списание|last=Larwood|first=J.D.|last2=Papaloizou|first2=J.C.B.|date=1997|title=The hydrodynamical response of a tilted circumbinary disc: linear theory and non-linear numerical simulations|journal=MNRAS|volume=285|issue=2|pages=288|arxiv=astro-ph/9609145|bibcode=1997MNRAS.285..288L|doi=10.1093/mnras/285.2.288}}</ref> и во таков случај бинарниот систем нема да може да го растрои дискот во доволна мера за гасот подоцна да се насобере во околупримарниот и околусекундарниот диск.<ref name="ReferenceA"/> Ваков околубинарен диск може да се забележи околу ѕвездениот систем [[ГГ Таури]].<ref>{{Наведено списание|last=C. Roddier|last2=F. Roddier|last3=M. J. Northcott|last4=J. E. Graves|last5=K. Jim|date=1996|title=Adaptive optics imaging of GG Tauri: Optical detection of the circumbinary ring|journal=The Astrophysical Journal|volume=463|pages=326–335|bibcode=1996ApJ...463..326R|doi=10.1086/177245}}</ref> Откако ќе се формира околуѕвезден диск, во околуѕвездениот материјал под влијание на диференцијален вртежен момент, а поради гравитацијата на бинарните ѕвезди се создаваат густи спирални бранови.<ref name="ReferenceA"/> Поголемиот дел од овие дискови се симетрични со оската на бинарната рамнина, но исто така поради одредени процеси како Бардин-Петерсоновиот ефект,<ref>{{Наведено списание|last=J. M. Bardeen|last2=J. A. Petterson|date=1975|title=The Lense-Thirring effect and accretion discs around Kerr black holes|journal=The Astrophysical Journal Letters|volume=195|pages=L65-L67|bibcode=1975ApJ...195L..65B|doi=10.1086/181711}}</ref> може неусогласеното диполно магнетно поле <ref>{{Наведено списание|last=C. Terquem|last2=J. C. B. Papaloizou|date=2000|title=The response of an accretion disc to an inclined dipole with application to AA Tau|journal=Astronomy and Astrophysics|arxiv=astro-ph/0006113|bibcode=2000A&A...360.1031T}}</ref> и [[Зрачен притисок|зрачниот притисок]] <ref>{{Наведено списание|last=J. E. Pringle|date=1996|title=Self-induced warping of accretion discs|journal=MNRAS|volume=281|pages=357–361|bibcode=1996MNRAS.281..357P|doi=10.1093/mnras/281.1.357|doi-access=free}}</ref> да предизвикаат значително искривување или навалување на рамниот диск. Навалени дискови можат да се видат (покрај другите) во системите на Her X-1, SMC X-1 и SS 433, каде што е забележана периодично попречување на емисиите на [[рендгенски зраци]] со времетрање од 50 до 200 дена; многу поспоро од бинарната орбита на системот од приближно 1 ден.<ref>{{Наведено списание|last=P. R. Maloney|last2=M. C. Begelman|date=1997|title=The origin of warped, precessing accretion disks in X-ray binaries|journal=The Astrophysical Journal Letters|volume=491|pages=L43-L46|arxiv=astro-ph/9710060|bibcode=1997ApJ...491L..43M|doi=10.1086/311058}}</ref> Се верува дека периодичното попречување е резултат на [[прецесија]]та на околупримарните или околубинарните дискови, кои обично се движат повратно од бинарната орбита поради истиот оној диференцијален вртежен момент кој ги создава густите спирални бранови кај дисковите симетрични на оската. Навалените околубинарни дискови може да се појават поради искривување на геометрискиот облик на околуѕвездените дискови, прецесија на протоѕвездени млазови и навалените орбити на околупланетарните тела (како што е примерот со затемнетата бинарна ѕвезда TY CrA).<ref name="ReferenceB"/> За дискови кои кружат околу бинарен систем каде што соодносот меѓу масата на секундарната и примарната ѕвезда е низок, навалениот околубинарен диск ќе биде подложен на цврста прецесија во период од неколку години. Кај дисковите кои кружат околу бинарен систем каде што соодносот меѓу масата на секундарната и примарната ѕвезда е приближно еден, диференцијалните вртежи ќе бидат доволно силни за внатрешноста на дискот да биде поделена на два или повеќе одвоени дискови со прецесија.<ref>{{Cite journal|last1=Larwood|first1=J.D.|last2=Papaloizou|first2=J.C.B.|date=1997|title=The hydrodynamical response of a tilted circumbinary disc: linear theory and non-linear numerical simulations|url=https://archive.org/details/sim_monthly-notices-of-the-royal-astronomical-society_1997-02-21_285_2/page/288|journal=MNRAS |volume=285 |issue=2 |pages=288 |arxiv=astro-ph/9609145|doi= 10.1093/mnras/285.2.288|doi-access=free |bibcode = 1997MNRAS.285..288L }}</ref> Во една студија од 2020 година при која биле користени податоци од [[Голема Милиметарска Низа Атакама|АЛМА]] покажале дека степенот на порамнување на околубинарниот диск со орбитата на бинарните ѕвезди во голема мера зависи од орбиталниот период на ѕвездите. Колку е пократок орбиталниот период на бинарниот ѕвезден систем толку ќе биде поголемо порамнувањето на орбитата на околубинарниот диск со орбитата на бинарната ѕвезда.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://public.nrao.edu/news/the-strange-orbits-of-tatooine-planetary-disks/|title=The Strange Orbits of ‘Tatooine’ Planetary Disks|work=National Radio Astronomy Observatory|language=en-US|accessdate=2020-03-21}}</ref> == Прашина == [[Податотека:Planets_in_the_Making.jpg|мини|Првобитен облак од гас и прашина што ја опкружува младата ѕвезда ХД 163296 .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eso.org/public/images/potw1652a/|title=Planets in the Making|work=www.eso.org|accessdate=26 December 2016}}</ref>]] * [[Остаточен диск|Остаточните дискови]] се составени од планетезимали, ситна прашина и мала количина гас кој настанува при нивните меѓусебни судири и со испарување. Првобитниот гас и малите честички биле исфрлени од дискот или се здружиле во планети.<ref>{{Наведена книга|title=Planet Formation|last=Klahr|first=Hubert|last2=Brandner, Wolfgang|publisher=Cambridge University Press|year=2006|isbn=0-521-86015-6|pages=25}}</ref> * [[Меѓупланетарен облак од прашина|Зодијачки облак]] (или [[Меѓупланетарен облак од прашина|меѓупланетарна прашина]]) е материјалот во Сончевиот Систем кој настанал од судири меѓу астероиди и испарување на комети. Од Земјата може да се види како лента од расеана светлина долж еклиптиката пред изгрејсонце или по зајдисонце. * [[Вонзодијачка прашина|Вонзодијачката прашина]] е зодијачка прашина околу ѕвезда вон Сончевиот Систем. == Фази == [[Податотека:Safe_havens_for_young_planets_AS_209.tif|лево|мини| Протопланетарен диск АС 209.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eso.org/public/images/potw1905a/|title=Safe havens for young planets|work=www.eso.org|language=en|accessdate=4 February 2019}}</ref>]] Фазите кај околуѕвездените дискови се однесуваат на структурата и составот на дискот во различни периоди од неговата еволуција. Во фази на дискот спаѓаат оние фази кога тој е претежно составен од честички помали од еден микрон, окрупнувањето на тие честички во зрна и поголеми телца, здружувањето на поголемите телца во [[Планетезимал|планезимали]] и растот и орбиталната еволуција на планетезималите во планетарни системи, како нашиот [[Сончев Систем|Сончевиот Систем]] и многу други ѕвездени системи. Главните фази во создавањето на околуѕвездени дискови се:<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cfa.harvard.edu/~dwilner/misc/amh_thesis.pdf|title=Circumstellar Disk Structure and Evolution through Resolved Submillimeter Observations|last=Hughes|first=Amy|date=2010|accessdate=2 February 2016}}</ref> * [[Протопланетарен диск|Протопланетарни дискови]]: Во оваа фаза во дисковите има големи количества првобитен материјал (на пример, гас и прашина), а дисковите имаат доволно маса за да може од него да се создаваат планети. * Преодни дискови: Во оваа фаза, присуството на гас и прашина во дискот значително се намалува, и дискот има својства помеѓу протопланетарен и остаточен диск. * [[Остаточен диск|Остаточни дискови]]: Во оваа фаза, околуѕвездениот диск е со проретчена прашина и има мали количини на гас или воопшто нема гас. Се одликува со тоа прашината во него е помлада од самиот диск, што укажува дека дискот е од втора генерација наместо првобитна. == Расејување и еволуција на дискот == [[Податотека:Potw1742a.tif|мини|В1247 Орионис е млада, жешка ѕвезда опкружена со динамичен прстен од гас и прашина.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eso.org/public/images/potw1742a/|title=Caught in a Dust Trap|work=www.eso.org|accessdate=16 October 2017}}</ref>]] Расејувањето на материјалите е еден од процесите кои придонесуваат за еволуцијата на околуѕвездените дискови. За да се одреди староста на околуѕвездениот диск, покрај информацијата за масата на централната ѕвезда може и да се земе предвид и фазата на расејување на материјалот во него. На пример, ако во преодните дискови (дискови со големи внатрешни дупки) е започнат процес на расејување тогаш просечната старост на околуѕвездениот диск се проценува на околу 10 милиони години.<ref>{{Наведено списание|last=Mamajek|first=Eric|date=2009|title=Initial Conditions of Planet Formation: Lifetimes of Primordial Disks|journal=AIP Conference Proceedings|volume=1158|pages=3|arxiv=0906.5011|bibcode=2009AIPC.1158....3M|doi=10.1063/1.3215910}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Cieza|first=L|displayauthors=etal|date=2007|title=The spitzer c2d survey of weak-line T Tauri stars. II New constraints on the timescale for planet building|journal=The Astrophysical Journal|volume=667|pages=308–328|arxiv=0706.0563|bibcode=2007ApJ...667..308C|doi=10.1086/520698}}</ref> Не е добро познат процесот на расејување и неговото времетраење во различните фази. Предложени се неколку процеси кои влијаат на својствата на набљудуваните дискови, преку кои може да се одреди староста на дисковите. Предложени процеси за да се објасни расејувањето се: намалување на провидноста на прашината поради растот на зрната,<ref>{{Наведено списание|last=Uzpen|first=B|displayauthors=etal|date=2008|title=A glimpse into the Nature of Galactic Mid-IR Excess|journal=The Astrophysical Journal|volume=685|pages=1157–1182|arxiv=0807.3982|bibcode=2008ApJ...685.1157U|doi=10.1086/591119}}</ref> [[фотоиспарување]] на материјалот поради [[Рендгенски зраци|рендген]] или [[Ултравиолетово зрачење|УВ]] фотоните од централната ѕвезда ([[ѕвезден ветер]]),<ref>{{Наведено списание|last=Clarke|first=C|last2=Gendrin|first2=A|last3=Sotomayor|first3=M|date=2001|title=The dispersal of circumstellar discs: the role of the ultraviolet switch|journal=MNRAS|volume=328|pages=485–491|bibcode=2001MNRAS.328..485C|doi=10.1046/j.1365-8711.2001.04891.x|doi-access=free}}</ref> или динамичкото влијание на создавањето на џиновска планета во дискот.<ref>{{Наведено списание|last=Bryden|first=G.|displayauthors=etal|date=1999|title=Tidally Induced Gap Formation in Protostellar Disks: Gap Clearing and Suppression of Protoplanetary Growth|journal=The Astrophysical Journal|volume=514|pages=344–367|bibcode=1999ApJ...514..344B|doi=10.1086/306917|doi-access=free}}</ref> Расејувањета е континуиран процес во околуѕвездените дискови кој трае во текот животниот век на централната ѕвезда, а истовремено, за истата фаза, е процес кој се одвива во различни делови од дискот. Расејувањето, во зависност од делот од дискот што се расејува, се дели на:<ref>{{Наведен arXiv|last=Hillenbrand|first=L.A.|date=2005|title=Observational Constraints on Dust Disk Lifetimes: Implications for Planet Formation}}</ref> расејување на внатрешниот диск, расејување на средината на дискот и расејување на надворешниот диск. ''Расејување на внатрешниот диск'' ''се'' јавува кај внатрешниот дел од дискот (на растојание од 0,05 до 0,1 [[Астрономска единица|ае]]). Овој регион е најжежок затоа што е најблиску до ѕвездата, а материјалот кој го има во него обично емитира краткобраново зрачење во близу-инфрацрвено подрачје од [[Електромагнетен спектар|електромагнетниот спектар]]. Истражувањата на зрачењето што го емитира врелата прашина во тој дел од дискот покажуваат дека има емпириска врска меѓу [[Насобирање (астрофизика)|насобирањето]] од дискот во ѕвездата и исфрлањата при одлив. ''Расејување на средниот диск'', се јавува во регионот на средниот диск (од 1 до 5 [[Астрономска единица|ае]]) и се одликува со присуство на многу поладен материјал од оној во внатрешниот дел на дискот. Следствено, зрачењето емитувано од овој регион има поголема [[бранова должина]], во среднобраново инфрацрвено подрачје, што го отежнува откривањето и предвидувањето на ерата на расејување во овој регион. Направените истражувања за да се одреди периодот на расејувањето во овој регион даваат широкока временска рамка од помалку од 10 до 100 милиони години. ''Расејување на надворешниот диск се'' јавува во региони од 50 до 100[[Астрономска единица|ае]], каде што има многу пониски температури, а [[Бранова должина|брановата должина]] на емитираното зрачење се зголемува до милиметарското подрачје од [[Електромагнетен спектар|електромагнетниот спектар]]. Масата на прашина во овој регион просечно изнесува ~ 10<sup>−5</sup> сончеви маси.<ref>{{Наведено списание|last=Eisner|first=J.A.|last2=Carpenter|first2=J.M.|date=2003|title=Distribution of circumstellar disk masses in the young cluster NGC 2024|journal=The Astrophysical Journal|volume=598|pages=1341–1349|arxiv=astro-ph/0308279|bibcode=2003ApJ...598.1341E|doi=10.1086/379102}}</ref> Испитувањата<ref>{{Наведено списание|last=Wyatt|first=Mark|date=2008|title=Evolution of Debris Disks|journal=Annu. Rev. Astron. Astrophys.|volume=46|pages=339|bibcode=2008ARA&A..46..339W|doi=10.1146/annurev.astro.45.051806.110525}}</ref> на постарите остаточни дискови (од 10<sup>7</sup> до 10<sup>9</sup> години) наведуваат дека масата на прашина во нив е 10<sup>−8</sup> сончеви маси, што значи дека расејувањето во надворешните дискови се одвива во многу долг временски период. Околуѕвездените дискови не се тела кои се во рамнотежа, туку постојано еволуираат. Еволуцијата на густината на површината на дискот <math>\Sigma</math>, која се пресметува како количина маса по единица површина, па откако густината на волуменот на одредено место во дискот се интегрирана преку вертикалната структура, се прикажува како: <math> \frac{\partial \Sigma}{\partial t} = \frac{3}{r} \frac{\partial}{\partial r} \left[ r^{1/2} \frac{\partial}{\partial r} \nu \Sigma r^{1/2} \right] </math> каде <math>r</math> е местоположбата на пречникот во дискот, <math>\nu</math> е вискозноста во точката <math>r</math> .<ref name="ReferenceC">{{Наведено списание|last=Armitage|first=Philip|year=2011|title=Dynamics of Protoplanetary Disks|journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics|volume=49|pages=195–236|arxiv=1011.1496|bibcode=2011ARA&A..49..195A|doi=10.1146/annurev-astro-081710-102521}}</ref> Оваа равенка претпоставува дека дисковите се симетрични со оската на вртење, но може да се применува за секоја вертикална структура од дискот. Вискозноста во дискот, без разлика дали е молекуларна, турбулентна или поинаква, го пренесува аголниот момент нанадвор во дискот, а поголемиот дел од масата навнатре, и на крајот ги насобира во централен објект.<ref name="ReferenceC"/> Насобирањето на масата во ѕвездата <math>\dot{M}</math> при вискозност на дискот <math>\nu</math> се изразува како: <math> \dot{M} = 3 \pi \nu \Sigma \left[ 1 - \sqrt{\frac{r_\text{in}}{r}} \right]^{-1} </math> каде што <math>r_\text{in}</math> е внатрешниот полупречник. == Поврзано == * [[Насобирачки диск]] * [[Околуѕвезден плик]] * [[Разорена планета]] * [[Вонсончева планета]] * [[Настанок и развој на Сончевиот Систем]] * [[Петар Пан диск]] == Наводи == {{наводи}} {{Сончев Систем}} == Надворешни врски == * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.circumstellardisks.org/|title=Каталог на решени околуѕвездени дискови|last=МекКејб|first=Кјаер|date=May 30, 2007|publisher=НАСА ЈПЛ|accessdate=2007-07-17|archive-date=2016-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20160612195219/http://www.circumstellardisks.org/|url-status=dead}} * [http://astro.berkeley.edu/~kalas/disksite/pages/gallery.html Галерија на слики со дискови со прашина] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110927004118/http://astro.berkeley.edu/~kalas/disksite/pages/gallery.html |date=2011-09-27 }} (од Пол Калас, „ [http://astro.berkeley.edu/~kalas/disksite/index.html Сајт за учење Околуѕвезден диск] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120315164204/http://astro.berkeley.edu/~kalas/disksite/index.html |date=2012-03-15 }} )“ [[Категорија:Маглини]] [[Категорија:Околуѕвездени дискови]] dp3w7rlj4rh5iemm10mc0mzioehl205 Михаил Бојаџиев 0 1295672 5589226 5286384 2026-07-08T10:58:09Z Gurther 105215 5589226 wikitext text/x-wiki {{Разликување|Михаил Бојаџиев (револуционер)}}{{Инфокутија за личност|име=Михаил Бојаџиев|роден-дата=[[6 март]], [[1913]] година|роден-место=[[Лерин]], [[Кралство Грција]]|починал-дата=[[4 септември]], [[1944]] година|починал-место=[[Стрмашево]], [[Царство Бугарија]]}} '''Михаил Бојаџиев''' ({{Роден|6|март|1913}} {{Роден во|Лерин}} ― {{Починат|4|септември|1944}} во {{Починат во|Стрмашево|Демир Капија}}) — [[Македонци|македонски]] партизан, [[револуционер]], борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]]. == Животопис == Роден е на 6 март 1913 година во средишнозападниот [[Македонија (регион)|македонски]] град [[Лерин]], окупиран од грчките трупи за време на [[Балкански војни|Балканските војни]]. Подоцна живеел во [[Битола]], каде завршил локална гимназија. Се запишал на високото железничко училиште во [[Белград]] како вонреден студент. Започнал да работи во [[Сомбор]], каде останал до окупацијата на [[Југославија]]. Во [[Македонија во Втората светска војна|НОВ]] стапил во 1944 година. Станува командант на [[Деветта македонска ударна бригада|Деветтата македонска ударна бригада]]. Загинал на 4 септември 1944 година во село [[Стрмашево]] во престрелка со бугарските окупатори.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sojuznaborcibitola.org.mk/1944.htm|title=Сојуз на борци од НОАВМ - Битола|date=2014-05-08|work=web.archive.org|accessdate=2022-03-15|archive-date=2014-05-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20140508014511/http://www.sojuznaborcibitola.org.mk/1944.htm|url-status=bot: unknown}}</ref> == Наводи == <references /> [[Категорија:Родени во 1913 година]] [[Категорија:Луѓе од Лерин]] [[Категорија:Починати во 1944 година]] [[Категорија:Починати во Стрмашево]] [[Категорија:Учесници во НОБ]] [[Категорија:Жртви на Бугарската окупација на Македонија во Втората светска војна]] [[Категорија:Македонски партизани]] 906wb0ctp1nfc43g1c4jubc2t9rxp4b Певец (црковен пејач) 0 1298660 5588841 5530934 2026-07-07T20:38:02Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5588841 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Paris_Choir_c.1450.jpg|мини]] '''Певец'''<ref>{{ДРМЈ|певец}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|певец}}</ref> или '''пцалт'''<ref>{{ДРМЈ|пцалт}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|пцалт}}</ref> ({{langx|el|ψάλτης}}, {{langx|cu|пѣвецъ}}) – лаик во помал чин кој ги пее одговорите и песните за време на црковните [[богослужба|богослужби]]. Во византиската традиција, пцалтот кој е одговорен за пеењето за време на службите е наречен [[протопцалт]] (προτοψάλτης). Во последно време, улогата на певецот е заменета со адекватен [[хор]]. Во овој случај, како певец се смета [[диригент]]от на хорот. Во црквите од грчкото говорно подрачје, певците често носат надворешно [[расо]] (егзорасо).<ref>[https://mk.orthodoxwiki.org/Псалт Пцалт] на Православната википедија</ref> ==Поврзано== *[[Ипоѓакон]] *[[Аколут]] *[[Чтец]] ==Наводи== {{наводи}} {{портал|Христијанство}} {{Никулец}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Христијанство]] [[Категорија:Православие]] [[Категорија:Верски занимања]] [[Категорија:Статии за широки поими]] dgr6mckiqgp7h37tzj35tpzcnsuquga Бел бор 0 1300491 5589128 5578138 2026-07-08T10:23:39Z Виолетова 1975 5589128 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = Бел бор | image = Skuleskogen pine.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=Gardner, M. |date=2013 |title=''Pinus sylvestris'' |volume=2013 |article-number=e.T42418A2978732 |doi=10.2305/IUCN.UK.2013-1.RLTS.T42418A2978732.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | genus = Pinus | display_parents = 3 | parent = Pinus subsect. Pinus | species = sylvestris | authority = [[L.]] | range_map = Pinus sylvestris range.svg | range_map_caption = | range_map2 = Pinus sylvestris range in EU.svg | range_map2_caption = {{Color box|#70A800}} Природно живеалиште <span style="color:#70A800"><big>'''✖'''</big></span> Изолирани шуми {{Color box|#FFD37F}} Воведен <span style="color:#FFD37F"><big>▲</big></span> Isolated population }} '''Бел бор''' или '''линак''' ([[науч.]] ''Pinus sylvestris'') — [[Вид (биологија)|вид]] на [[Дрво (растение)|дрво]] од семејството на [[борови]]те (Pinaceae) присутен во [[Евроазија]], почнувајќи од [[Западна Европа]] до Источен [[Сибир]], јужно до [[Кавказ (планински венец)|Кавказ]] . [[Кавказ (планински венец)|Планините]] и [[Мала Азија|Анадолија]], и од север до добро внатре во [[Северен Поларник|Северниот Поларник]] во [[Феноскандија]] . На север од неговиот опсег, се јавувал од нивото на морето до {{Convert|1000|m|ft}}, додека на југ од неговиот опсег било планинско дрво, кое растело на {{Convert|1200|–|2600|m|ft}} надморска височина. Лесно се препознавал по неговата комбинација од прилично кратки, сино-зелени лисја и портокалово-црвена кора.<ref name="farjon">Farjon, A. (2005).</ref><ref name="tfl">Trees for Life: [http://www.treesforlife.org.uk/tfl.scpine.html Species profile: Scots pine] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140226131845/http://www.treesforlife.org.uk/tfl.scpine.html |date=2014-02-26 }}</ref><ref name="mirov">Mirov, N. T. (1967).</ref> Видот главно се среќавал на посиромашни, песочни почви, карпести излети, тресетни мочуришта или блиску до границата на шумите. На плодните места, борот бил надвор од конкуренција од други видови дрвја, обично [[Смрча|смрека]] или широколисни дрвја.<ref>{{Наведување|last=Mátyás, C.|last2=Ackzell, L.|last3=Samuel, C.|title=Scots pine - ''Pinus sylvestris'': Technical guidelines for genetic conservation and use|date=2004|page=6|url=http://www.euforgen.org/fileadmin//templates/euforgen.org/upload/Publications/Technical_guidelines/1037_Technical_guidelines_for_genetic_conservation_and_use_for_Scots_pine__Pinus_sylvestris_.pdf|publisher=[[European Forest Genetic Resources Programme]]|accessdate=2022-05-08|archive-date=2017-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20171216160709/http://www.euforgen.org/fileadmin//templates/euforgen.org/upload/Publications/Technical_guidelines/1037_Technical_guidelines_for_genetic_conservation_and_use_for_Scots_pine__Pinus_sylvestris_.pdf|url-status=dead}}</ref> == Имиња == Пред 18 век, видот бил почесто познат како „шкотска ела“. Друго, поретко име било европско црвено дрво.<ref name=":0"/> Дрвото од него се нарекувало и црвен договор или жолт договор, а името „договор“ било усвоено од архаична единица за волумен што се користела за мерење на дрвото. == Опис == [[Податотека:Pinus_sylvestris_young_female_cone_-_Keila.jpg|мини|Млада женска шишарка]] [[Податотека:Pinar_Sierra_de_Guadarrama_2005-09-13.JPG|мини| Шума Pinus sylvestris во Сиера де Гвадаррама, централна [[Шпанија]] .]] Бел бор било [[Зимзелено растение|зимзелено]] дрво кое растело до 35 m во висина<ref name="Rushforth">{{Наведена книга|title=Bäume|last=Rushforth|first=Keith|publisher=Hallwag AG|year=1986|isbn=978-3-444-70130-6|edition=2|location=[[Bern]]|language=de|trans-title=Pocket Guide to Trees|orig-year=1980}}</ref> и 1m пречник на багажникот кога бил зрел,<ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ontarioinvasiveplants.ca/wp-content/uploads/2016/07/OIPC_BMP_ScotsPine_FINAL_Mar292017_D4.pdf|title=Scots Pine: Best Management Practices in Ontario|last=Marinich|first=Allison|last2=Powell|first2=Kate|date=April 2017|work=Ontario Invasive Plants}}</ref> исклучително над {{Convert|45|m}} висок и {{Convert|1.7|m}} пречник на стеблото на многу продуктивни места, а највисокото евидентирано било дрвото старо повеќе од 210 години кое растело во Естонија и изнесува {{Convert|46.6|m|ftin}} .<ref>{{Наведени вести|url=http://novaator.err.ee/v/loodus/545979d6-9c4e-4658-8877-182d5a053618/video-eesti-korgeim-mand-osutus-hiiglaseks-ka-ulejaanud-maailmas|title=Eesti kõrgeim mänd osutus hiiglaseks ka ülejäänud maailmas|access-date=9 February 2016|publisher=[[Estonian Public Broadcasting|ERR]]|language=et}}</ref> Кората била густа, лушпеста со темно сиво-кафеава боја на долниот дел од стеблото, а тенка, ронлива и со портокалова на горното стебло и гранките.<ref name=":2"/> Навиката на зрелото дрво била карактеристична поради неговото долго, голо и директно стебло на врвот со заоблена или рамна маса на зеленило. Животниот век бил вообичаено 150-300 години, со најстарите регистрирани примероци во [[Лапонија (Финска)|Лапонија]], Северна [[Финска]] над 760 години.<ref name="farjon">Farjon, A. (2005).</ref><ref name="tfl"/><ref name="steven">Steven, H. M., & Carlisle, A. (1959, facsimile reprint 1996).</ref> Ластарите биле со светло-кафеава боја, со спирално наредена шема слична на скали. На зрелите дрвја [[Лист|лисјата]] („иглите“) им биле глаукозни сино-зелени, често потемно зелени до темно жолто-зелени во зима, {{Convert|2.5|–|5|cm|in}} долги и {{Convert|1|–|2|mm|in}} широк, произведен во фацикули од два со постојано сивило{{Convert|5|–|10|mm|in}} базална обвивка. На енергичните млади дрвја листовите можеле да бидат двојно подолги, а повремено се појавувале во три или четири фацикули на врвовите на силните ластари. Упорноста на листовите варирала од две до четири години во потоплите клими и до девет години во субарктичките региони. Садници до една година носеле младешки лисја, овие биле сами (не во парови), {{Convert|2|–|3|cm|in}} долги, сплескани, со назабена маргина.<ref name="farjon">Farjon, A. (2005).</ref><ref name="tfl"/><ref name="steven"/> [[Податотека:Pinus_sylvestris_MHNT.BOT.2005.0.971.jpg|мини|Зрели отворени шишарки и семиња]] [[Податотека:Rötter_-_Ystad-2020.jpg|мини| Корени на стар бор во [[Истад]], Шведска.]] Шишарките од семето биле црвени при опрашување, потоа бледо кафеави, глобозни и {{Convert|4|–|8|mm|in}} пречник во нивната прва година, проширување до целосна големина во втората година, зашилено јајцево-конусно, зелено, потоа сиво-зелено до жолто-кафеаво во зрелоста,{{Convert|3|-|7.5|cm|in}} долго. Лушпите од шишаркие имале рамна до пирамидална апофиза (надворешниот дел од скалата на шишарката), со мало боцкање на умбото (централен газда или испакнатост). [[Семе|Семињата]] биле црни, {{Convert|3|–|5|mm|in}} во должина со бледо кафена боја {{Convert|12|–|20|mm|in}} крило и се ослободувале кога шишарките се отворале во пролет 22-24 месеци по опрашувањето. Поленовите шишарки биле жолти, повремено розови, {{Convert|8|–|12|mm|in}} долги; ослободувањето на [[полен]] било во средината до крајот на пролетта.<ref name="farjon">Farjon, A. (2005).</ref><ref name="tfl"/> == Сорти == [[Податотека:Pinus_sylvestris_hamata_Babugan.jpg|мини|''Pinus sylvestris'' var. ''Хамата'', Крим]] Над 100 сорти Бел бор биле опишани во [[Ботаника|ботаничката]] литература, но сега се прифатени само три или четири.<ref name="tpl">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/search?q=Pinus+sylvestris|title=The Plant List: ''Pinus sylvestris''|date=2013|publisher=Royal Botanic Garden Kew and Missouri Botanic Garden|accessdate=22 March 2019}}</ref> Тие се разликувале само минимално по морфологијата, но со поизразени разлики во генетската анализа и составот на [[смола]]та . Населението во најзападната Шкотска било генетски различно од оние во остатокот од Шкотска и северна Европа, но не доволно за да се разликувале како посебни ботанички сорти. Дрвјата на далечниот север од опсегот порано понекогаш се третирале како вар. ''lapponica'', но разликите биле клинички и не биле генетски различни.<ref name="farjon">Farjon, A. (2005).</ref><ref name="mirov">Mirov, N. T. (1967).</ref><ref name="pravdin">Pravdin, L. F. (1969).</ref><ref>Langlet, O. (1959).</ref><ref>Kinloch, B. B., Westfall, R. D., & Forrest, G. I. (1986).</ref><ref>Szmidt, A. E., & Wang, X-R. (1993).</ref><ref>Prus-Glowacki, W., & Stephan, B. R. (1994).</ref><ref>Goncharenko, G. G., Silin, A. E., & Padutov, V. E. (1995).</ref><ref>Sinclair, W. T., Morman, J. D., & Ennos, R. A. (1999).</ref> {| class="wikitable" !Слика ! Сорти ! Опис ! Распространетост |- | | ''Pinus sylvestris'' var. ''Силвестрис'' {{Мали|L., 1753}} | Опишано погоре. | Најголемиот дел од опсегот, од Шкотска и Шпанија до централен Сибир. |- | | ''Pinus sylvestris'' var. ''хамата'' {{Мали|Steven}} | Зеленилото е поконзистентно глаукозно цела година, не станува подосадно во зима; шишарки почесто со пирамидална апофиза. | Балканот, северна Турција, Крим и Кавказ. |- | | ''Pinus sylvestris'' var. монголска ''Литв'' {{Мали|Litv.}} | Зеленилото е поматно зелено, пука сиво-зелено; остава повремено до 12&nbsp;cm долга. | Монголија и соседните делови на јужен Сибир и северозападна Кина. |- | | ''Pinus sylvestris'' var. ''nevadensis'' {{Мали|D.H.Christ.}} | (сите автори не го сметаат за различен од var. ''sylvestris'' ) Калениц. Екс Ком. Шишарките се често со подебели лушпи, но сомнително се разликуваат по морфологија. | Сиера Невада во јужна Шпанија и веројатно други шпански популации |- | | ''Pinus sylvestris'' var. ''кретацеа'' {{Мали|Kalenicz. ex Kom.}} | | Од пограничните региони меѓу Русија и Украина.<ref name="biodat">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.biodat.ru/db/rbp/rb.php?src=1&vid=449|title=Красная Книга России &#124; Red Book of Russia. Pinus Sylvestris L. Var. Cretacea Kalenicz. Ex Kom|publisher=biodat.ru|accessdate=21 March 2016}}</ref> |- |} == Распространетост == {{Исечок од слика|Image=Scots Pin Utö, January 2013.jpg|bSize=220|cWidth=220|cHeight=270|oTop=60|oLeft=0|Location=right|Description=Шведска}}Бел бор бил единствениот бор застапен во северна Европа, кој формирал или чистел шуми, помешан со норвешка смрека, обична смрека, [[Бела бреза|сребрена бреза]], [[јаребика]], [[Јасика|евроазиска трепетлика]] и други видови [[Тврдо дрво|дрвени предмети]] . Во централна и јужна Европа се среќавал со бројни дополнителни видови, меѓу кои се и европскиот црн бор, [[Кривул|планинскиот бор]], [[Молика|македонскиот бор]] и швајцарскиот бор . Во источниот дел од неговиот опсег, меѓу другите се јавувал и со сибирски бор.<ref name="tfl"/> === Британските Острови === [[Податотека:Scots_Pines_Beinn_a'_Bhuird.jpg|мини|Шумите во Глен Куич, Шкотска]] Дрвото се раширило низ Британските Острови по последниот глацијален максимум . Записите за полен покажувале дека борот бил присутен локално во јужна Англија пред 9.000 години откако навлегол од североисточна Франција и дека се проширил на север до Езерската област и Северните Пенини 500 години подоцна. Тој бил присутен во Ирска пред повеќе од 8.800 години, но отсутен во Велс во тоа време, што сугерира дека борот во Ирска имал посебно ибериско потекло или содржел преживеани популации, иако нема докази за неговиот опстанок.<ref>{{Наведено списание|last=Kinloch|first=Bohun B.|last2=Westfall|first2=R. D.|last3=Forrest|first3=G. I.|date=1986|title=Caledonian Scots Pine: Origins and Genetic Structure|journal=New Phytologist|language=en|volume=104|issue=4|pages=703–729|doi=10.1111/j.1469-8137.1986.tb00671.x|issn=1469-8137|pmid=33873854|doi-access=free}}</ref> Борот се проширил во Шкотска пред помеѓу 8.000 и 8.500 години или од независно засолниште, од Скандинавија (преку Догерланд ) или од Ирска. Како што се загревала климата, тој исчезнал од повеќето Британски Острови пред околу 5.500 години, освен во Шкотска и во Килдер,Англија. Ирското и западното шкотско население поминало низ масовен пад пред околу 4.000 години, што на крајот довело до исчезнување на ирското население пред 2.000 и 1.000 години. Тој бил заменет со големи површини на прекриено блато во западна Шкотска и Ирска, иако причините за неговото опаѓање и изумирање во [[Англија]] не биле јасни, но можеби било под влијание на човечките активности.<ref>{{Наведено списание|last=Milner|first=Edward|year=2011|title=Trees of Britain andIreland|journal=Flora|pages=15 and 120}}</ref> Во Британија сега природно се јавувал само во Шкотска. Историските и археолошките записи покажувале дека се јавувал и во Велс и Англија до пред околу 300–400 години, каде исчезнал поради прекумерна експлоатација и пасење; повторно бил воведен во овие земји. Слично историско изумирање и повторно воведување се однесувало на Ирска, Данска и Холандија.<ref name="tfl"/><ref name="mirov">Mirov, N. T. (1967).</ref><ref name="steven"/><ref name="bfbi">Carlisle, A., & Brown, A. H. F. (1968).</ref> Дали навистина изумрело во Англија не е познато. Се шпекулирало дека можеби преживеал доволно долго за дрвјата што се користат за одгледување во Англија да потекнуваат од домашни (а не од увезени) извори.<ref name="Edlin">Edlin, H. L. (1970).</ref> [[Вилијам Шекспир|Шекспир]] (во ''Ричард II'' ) бил запознаен со видот во 1590-тите, како и Евелин во раните 1660-ти ( ''Силва'' ), и околу времето кога се сметало дека борот изумрел во Англија, но кога земјопоседниците почнале и со украсно и шумарство. садење.<ref name="Edlin" /> Борот формирал голем дел од Каледонската шума, која некогаш покривала голем дел од [[Шкотски Гори|шкотските висорамнини]]. Прекумерното сечење на побарувачката на дрва, пожарот, прекумерното пасење од овци и елени, па дури и намерното ослободување за да се одвратат волците, биле фактори за опаѓањето на оваа некогаш голема борова и бреза шума. Само релативно мали области ( 17,000 ха (42.000 хектари), само нешто повеќе од 1% од проценетите оригинални 1,500,000 ха (3.700.000 хектари)  ) од оваа древна шума останувале, а главните преживеани остатоци биле во шумата Абернети, Глен Африк, шумата Ротиемурхус и Црното дрво на Ранох . Моментално се во тек планови за обновување на барем некои области и започнување на работата на клучните локации.<ref name="tfl"/><ref name="steven"/> Дополнително, шкотскиот бор бил растителна значка на кланот Грегор . Тоа било националното дрво на [[Шкотска]] .<ref>Rick Steves Scotland (second edition) By Rick Steves</ref> == Одгледување и употреба == [[Податотека:Pinus_sylvestris_Sturm01.jpg|мини|{{center|''Pinus sylvestris'' – ботанички состав}}]] [[Податотека:Meenikunno_maastikukaiteala.jpg|мини| Шкотска борова шума во [[Естонија]]]] Бел бор бил важно дрво во [[шумарство]]то. Дрвото било корисно за производи од пулпа и пилена дрва. Можело да се создаде штанд за садници со садење, сеење или природна регенерација. Ротациите на комерцијалните плантажи варирале помеѓу 50 и 120 години, со подолги ротации во североисточните области каде што растот бил побавен. Во скандинавските земји, борот се користел за правење катран во прединдустриската ера. Некои активни производители на катран сè уште постојат, но таа индустрија речиси престана.<ref name="steven"/><ref name="pravdin">Pravdin, L. F. (1969).</ref> Борот се користел и како извор на колофон и терпентин . Дрвото било бледо кафено до црвено-кафеаво и се користело за општи градежни работи. Имало сува [[густина]] околу 470&nbsp;kg/m<sup>3</sup> (различно со условите на раст), отворена порозност од 60%, точка на заситување на влакна од 0,25&nbsp;kg и содржина на сатурација на влага од 1,60&nbsp;kg.<ref name="pravdin">Pravdin, L. F. (1969).</ref> Боровните влакна биле корисни за да се направи текстилот познат како растителен фланелен,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.webster-dictionary.org/definition/Vegetable%20flannel|title=Vegetable flannel|work=Webster's 1913 Dictionary|publisher=Webster|accessdate=18 August 2014}}</ref> кој имал изглед како коноп, но со поцврста, помека текстура.<ref name="cole">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Z8soAAAAYAAJ&pg=PA366|title=Cole's Encyclopedia of Dry Goods|last=Cole|first=George S.|date=1900|publisher=Root Newspaper Association|page=566}}</ref> Борот исто така бил широко засаден во Нов Зеланд и во поголемиот дел од постудените региони на Северна Америка; тоа било едно од првите дрвја воведени во Северна Америка, околу 1600 година.<ref name="Moore2008">{{Наведена книга|title=National Wildlife Federation Field Guide to Trees of North America|last=Moore, G.|last2=Kershner, B.|last3=Tufts, C.|last4=Mathews, D|last5=Nelson, G.|last6=Spellenberg, R.|last7=Thieret, J. W.|last8=Purinton, T.|last9=Block, A.|publisher=Sterling|year=2008|isbn=978-1-4027-3875-3|location=New York|page=67}}</ref> Тој бил наведен како [[инвазивен вид]] во некои области таму, вклучувајќи го [[Онтарио]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.powerhalton.ca/LinkClick.aspx?fileticket=XUOjld%2Fmr8o%3D&tabid=67|title=Invasive Ontario Plants|publisher=Protect Our Water and Environmental Resources|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426060136/http://www.powerhalton.ca/LinkClick.aspx?fileticket=XUOjld%2Fmr8o=&tabid=67|archive-date=26 April 2012|accessdate=17 December 2011}}</ref> [[Мичиген]] .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eddmaps.org/tools/stateplants.cfm?id=us_mi|title=Species found in Michigan|work=Early Detection and Distribution Mapping System|publisher=Center for Invasive Species and Ecosystem Health at the [[University of Georgia]]|accessdate=17 December 2011}}</ref> Широко се користел во Соединетите Држави за трговија со [[Новогодишна елка|новогодишни елки]] и бил една од најпопуларните новогодишни елки од 1950-тите до 1980-тите. Останувал популарен за таа употреба, иако бил засенет по популарност од видовите како Фрејзер ела, Даглас-ела и други. И покрај неговата инвазивност во делови од источна Северна Америка, борот често не растел добро таму, делумно поради климатските и почвените разлики помеѓу неговото родно живеалиште и она во Северна Америка, а делумно поради оштетувањето од штетници и болести; дрвото често растело на искривен, случаен начин, ако не се чувало (како што се во трговијата со елката). Боровите можеле да бидат убиени од нематодата од борово дрво, која предизвикувала болест на венеење на борови. Нематодата најчесто напаѓала дрвја стари најмалку десет години и често ги убивала дрвјата што ги инфицира во рок од неколку недели.<ref name="umizzou">{{Наведена мрежна страница|url=http://extension.missouri.edu/explorepdf/miscpubs/mx0858.pdf|title=Pine Wilt|publisher=University of Missouri – Extension|accessdate=6 November 2013}}</ref> Борот се одгледувал и користел интензивно во регионите за ископување јаглен во Фландрија, Белгија. Се користел за зајакнување на тунелирањето и се претпочитал поради неговиот звук на пукање кога требал да се замени. Големи делови од шуми, кои главно го содржеле овој вид, сè уште се расфрлани низ селата.{{Се бара извор|date=February 2021}} === Култиви === Неколку сорти се одгледувале за украсни цели во паркови и големи градини, од кои „Aurea“,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/Plants/99295/i-Pinus-sylvestris-i-(Aurea-Group)-Aurea/Details|title=RHS Plantfinder - ''Pinus sylvestris'' (Aurea Group) 'Aurea'|accessdate=30 April 2018}}</ref> „Beuvronensis“,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/Plants/91667/Pinus-sylvestris-Beuvronensis/Details|title=RHS Plant Selector – ''Pinus sylvestris'' 'Beuvronensis'|accessdate=6 February 2021}}</ref> „Frensham“,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/Plants/63382/i-Pinus-sylvestris-i-Frensham/Details|title=RHS Plantfinder - ''Pinus sylvestris'' 'Frensham'|accessdate=30 April 2018}}</ref> и „Gold Coin“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/Plants/66741/i-Pinus-sylvestris-i-Gold-Coin/Details|title=RHS Plantfinder - ''Pinus sylvestris'' 'Gold Coin'|accessdate=25 April 2018}}</ref> го добиле Кралското хортикултурно друштво Награда за заслуги на градината .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/plants/pdfs/agm-lists/agm-ornamentals.pdf|title=AGM Plants - Ornamental|date=July 2017|publisher=Royal Horticultural Society|page=78|accessdate=30 April 2018}}</ref> == Галерија == <gallery mode="packed"> Податотека:Pinus sylvestris cones pl.jpg|Лисја и шишарки, Полска Податотека:Pinus syvestris seedling.jpg|Расад со порамни, необлечени млади листови Податотека:Pinus sylvestris wood ray section 1 beentree.jpg|Шкотско борово дрво Податотека:Pinus Sylvestris 8407.jpg|Кората на зрело дрво ''P. sylvestris'' Податотека:Strom roka borovica velke borove 03.jpg|Гледајќи нагоре во структурата на гранките на дрвото ''P. sylvestris'' </gallery> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == *[http://www.euforgen.org/species/pinus-sylvestris/ Бел бор] - карта на распространетост, единици за генетска конзервација и сродни ресурси. Европска програма за генетски ресурси на шумите (EUFORGEN) {{Таксонска лента}} [[Категорија:Бор (род)]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Украсни дрва]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Македонија]] lmpp3upko51rji6f01428p7dc3v1w5c 5589129 5589128 2026-07-08T10:26:09Z Виолетова 1975 5589129 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = Бел бор | image = Skuleskogen pine.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=Gardner, M. |date=2013 |title=''Pinus sylvestris'' |volume=2013 |article-number=e.T42418A2978732 |doi=10.2305/IUCN.UK.2013-1.RLTS.T42418A2978732.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | genus = Pinus | display_parents = 3 | parent = Pinus subsect. Pinus | species = sylvestris | authority = [[L.]] | range_map = Pinus sylvestris range.svg | range_map_caption = | range_map2 = Pinus sylvestris range in EU.svg | range_map2_caption = {{Color box|#70A800}} Природно живеалиште <span style="color:#70A800"><big>'''✖'''</big></span> Изолирани шуми {{Color box|#FFD37F}} Воведен <span style="color:#FFD37F"><big>▲</big></span> Изолирани единки }} '''Бел бор''' ([[науч.]] ''Pinus sylvestris'') — [[Вид (биологија)|вид]] на [[Дрво (растение)|дрво]] од семејството на [[борови]]те (Pinaceae) присутен во [[Евроазија]], почнувајќи од [[Западна Европа]] до Источен [[Сибир]], јужно до [[Кавказ (планински венец)|Кавказ]] и [[Мала Азија|Анадолија]], и од север до [[Северен Поларник|Северниот Поларник]] во [[Феноскандија]]. Видот главно се среќава на посиромашни, песочни почви, карпести места, тресетни мочуришта или блиску до границата на шумите. На плодните места, борот е надвор од конкуренција од други видови дрвја, како [[смрча]] или широколисни дрвја.<ref>{{Наведување|last=Mátyás, C.|last2=Ackzell, L.|last3=Samuel, C.|title=Scots pine - ''Pinus sylvestris'': Technical guidelines for genetic conservation and use|date=2004|page=6|url=http://www.euforgen.org/fileadmin//templates/euforgen.org/upload/Publications/Technical_guidelines/1037_Technical_guidelines_for_genetic_conservation_and_use_for_Scots_pine__Pinus_sylvestris_.pdf|publisher=[[European Forest Genetic Resources Programme]]|accessdate=2022-05-08|archive-date=2017-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20171216160709/http://www.euforgen.org/fileadmin//templates/euforgen.org/upload/Publications/Technical_guidelines/1037_Technical_guidelines_for_genetic_conservation_and_use_for_Scots_pine__Pinus_sylvestris_.pdf|url-status=dead}}</ref> == Опис == [[Податотека:Pinus_sylvestris_young_female_cone_-_Keila.jpg|мини|Млада женска шишарка]] [[Податотека:Pinar_Sierra_de_Guadarrama_2005-09-13.JPG|мини| Шума во Сиера де Гвадаррама, централна [[Шпанија]].]] Бел бор е [[Зимзелено растение|зимзелено]] дрво кое расте до 35 m во висина<ref name="Rushforth">{{Наведена книга|title=Bäume|last=Rushforth|first=Keith|publisher=Hallwag AG|year=1986|isbn=978-3-444-70130-6|edition=2|location=[[Bern]]|language=de|trans-title=Pocket Guide to Trees|orig-year=1980}}</ref> и 1m пречник на багажникот кога бил зрел,<ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ontarioinvasiveplants.ca/wp-content/uploads/2016/07/OIPC_BMP_ScotsPine_FINAL_Mar292017_D4.pdf|title=Scots Pine: Best Management Practices in Ontario|last=Marinich|first=Allison|last2=Powell|first2=Kate|date=April 2017|work=Ontario Invasive Plants}}</ref> исклучително над {{Convert|45|m}} висок и {{Convert|1.7|m}} пречник на стеблото на многу продуктивни места, а највисокото евидентирано било дрвото старо повеќе од 210 години кое растело во Естонија и изнесува {{Convert|46.6|m|ftin}} .<ref>{{Наведени вести|url=http://novaator.err.ee/v/loodus/545979d6-9c4e-4658-8877-182d5a053618/video-eesti-korgeim-mand-osutus-hiiglaseks-ka-ulejaanud-maailmas|title=Eesti kõrgeim mänd osutus hiiglaseks ka ülejäänud maailmas|access-date=9 February 2016|publisher=[[Estonian Public Broadcasting|ERR]]|language=et}}</ref> Кората била густа, лушпеста со темно сиво-кафеава боја на долниот дел од стеблото, а тенка, ронлива и со портокалова на горното стебло и гранките.<ref name=":2"/> Навиката на зрелото дрво била карактеристична поради неговото долго, голо и директно стебло на врвот со заоблена или рамна маса на зеленило. Животниот век бил вообичаено 150-300 години, со најстарите регистрирани примероци во [[Лапонија (Финска)|Лапонија]], Северна [[Финска]] над 760 години.<ref name="farjon">Farjon, A. (2005).</ref><ref name="tfl"/><ref name="steven">Steven, H. M., & Carlisle, A. (1959, facsimile reprint 1996).</ref> Ластарите биле со светло-кафеава боја, со спирално наредена шема слична на скали. На зрелите дрвја [[Лист|лисјата]] („иглите“) им биле глаукозни сино-зелени, често потемно зелени до темно жолто-зелени во зима, {{Convert|2.5|–|5|cm|in}} долги и {{Convert|1|–|2|mm|in}} широк, произведен во фацикули од два со постојано сивило{{Convert|5|–|10|mm|in}} базална обвивка. На енергичните млади дрвја листовите можеле да бидат двојно подолги, а повремено се појавувале во три или четири фацикули на врвовите на силните ластари. Упорноста на листовите варирала од две до четири години во потоплите клими и до девет години во субарктичките региони. Садници до една година носеле младешки лисја, овие биле сами (не во парови), {{Convert|2|–|3|cm|in}} долги, сплескани, со назабена маргина.<ref name="farjon">Farjon, A. (2005).</ref><ref name="tfl"/><ref name="steven"/> [[Податотека:Pinus_sylvestris_MHNT.BOT.2005.0.971.jpg|мини|Зрели отворени шишарки и семиња]] [[Податотека:Rötter_-_Ystad-2020.jpg|мини| Корени на стар бор во [[Истад]], Шведска.]] Шишарките од семето биле црвени при опрашување, потоа бледо кафеави, глобозни и {{Convert|4|–|8|mm|in}} пречник во нивната прва година, проширување до целосна големина во втората година, зашилено јајцево-конусно, зелено, потоа сиво-зелено до жолто-кафеаво во зрелоста,{{Convert|3|-|7.5|cm|in}} долго. Лушпите од шишаркие имале рамна до пирамидална апофиза (надворешниот дел од скалата на шишарката), со мало боцкање на умбото (централен газда или испакнатост). [[Семе|Семињата]] биле црни, {{Convert|3|–|5|mm|in}} во должина со бледо кафена боја {{Convert|12|–|20|mm|in}} крило и се ослободувале кога шишарките се отворале во пролет 22-24 месеци по опрашувањето. Поленовите шишарки биле жолти, повремено розови, {{Convert|8|–|12|mm|in}} долги; ослободувањето на [[полен]] било во средината до крајот на пролетта.<ref name="farjon">Farjon, A. (2005).</ref><ref name="tfl"/> == Сорти == [[Податотека:Pinus_sylvestris_hamata_Babugan.jpg|мини|''Pinus sylvestris'' var. ''Хамата'', Крим]] Над 100 сорти Бел бор биле опишани во [[Ботаника|ботаничката]] литература, но сега се прифатени само три или четири.<ref name="tpl">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/search?q=Pinus+sylvestris|title=The Plant List: ''Pinus sylvestris''|date=2013|publisher=Royal Botanic Garden Kew and Missouri Botanic Garden|accessdate=22 March 2019}}</ref> Тие се разликувале само минимално по морфологијата, но со поизразени разлики во генетската анализа и составот на [[смола]]та . Населението во најзападната Шкотска било генетски различно од оние во остатокот од Шкотска и северна Европа, но не доволно за да се разликувале како посебни ботанички сорти. Дрвјата на далечниот север од опсегот порано понекогаш се третирале како вар. ''lapponica'', но разликите биле клинички и не биле генетски различни.<ref name="farjon">Farjon, A. (2005).</ref><ref name="mirov">Mirov, N. T. (1967).</ref><ref name="pravdin">Pravdin, L. F. (1969).</ref><ref>Langlet, O. (1959).</ref><ref>Kinloch, B. B., Westfall, R. D., & Forrest, G. I. (1986).</ref><ref>Szmidt, A. E., & Wang, X-R. (1993).</ref><ref>Prus-Glowacki, W., & Stephan, B. R. (1994).</ref><ref>Goncharenko, G. G., Silin, A. E., & Padutov, V. E. (1995).</ref><ref>Sinclair, W. T., Morman, J. D., & Ennos, R. A. (1999).</ref> {| class="wikitable" !Слика ! Сорти ! Опис ! Распространетост |- | | ''Pinus sylvestris'' var. ''Силвестрис'' {{Мали|L., 1753}} | Опишано погоре. | Најголемиот дел од опсегот, од Шкотска и Шпанија до централен Сибир. |- | | ''Pinus sylvestris'' var. ''хамата'' {{Мали|Steven}} | Зеленилото е поконзистентно глаукозно цела година, не станува подосадно во зима; шишарки почесто со пирамидална апофиза. | Балканот, северна Турција, Крим и Кавказ. |- | | ''Pinus sylvestris'' var. монголска ''Литв'' {{Мали|Litv.}} | Зеленилото е поматно зелено, пука сиво-зелено; остава повремено до 12&nbsp;cm долга. | Монголија и соседните делови на јужен Сибир и северозападна Кина. |- | | ''Pinus sylvestris'' var. ''nevadensis'' {{Мали|D.H.Christ.}} | (сите автори не го сметаат за различен од var. ''sylvestris'' ) Калениц. Екс Ком. Шишарките се често со подебели лушпи, но сомнително се разликуваат по морфологија. | Сиера Невада во јужна Шпанија и веројатно други шпански популации |- | | ''Pinus sylvestris'' var. ''кретацеа'' {{Мали|Kalenicz. ex Kom.}} | | Од пограничните региони меѓу Русија и Украина.<ref name="biodat">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.biodat.ru/db/rbp/rb.php?src=1&vid=449|title=Красная Книга России &#124; Red Book of Russia. Pinus Sylvestris L. Var. Cretacea Kalenicz. Ex Kom|publisher=biodat.ru|accessdate=21 March 2016}}</ref> |- |} == Распространетост == {{Исечок од слика|Image=Scots Pin Utö, January 2013.jpg|bSize=220|cWidth=220|cHeight=270|oTop=60|oLeft=0|Location=right|Description=Шведска}}Бел бор бил единствениот бор застапен во северна Европа, кој формирал или чистел шуми, помешан со норвешка смрека, обична смрека, [[Бела бреза|сребрена бреза]], [[јаребика]], [[Јасика|евроазиска трепетлика]] и други видови [[Тврдо дрво|дрвени предмети]] . Во централна и јужна Европа се среќавал со бројни дополнителни видови, меѓу кои се и европскиот црн бор, [[Кривул|планинскиот бор]], [[Молика|македонскиот бор]] и швајцарскиот бор . Во источниот дел од неговиот опсег, меѓу другите се јавувал и со сибирски бор.<ref name="tfl"/> === Британските Острови === [[Податотека:Scots_Pines_Beinn_a'_Bhuird.jpg|мини|Шумите во Глен Куич, Шкотска]] Дрвото се раширило низ Британските Острови по последниот глацијален максимум . Записите за полен покажувале дека борот бил присутен локално во јужна Англија пред 9.000 години откако навлегол од североисточна Франција и дека се проширил на север до Езерската област и Северните Пенини 500 години подоцна. Тој бил присутен во Ирска пред повеќе од 8.800 години, но отсутен во Велс во тоа време, што сугерира дека борот во Ирска имал посебно ибериско потекло или содржел преживеани популации, иако нема докази за неговиот опстанок.<ref>{{Наведено списание|last=Kinloch|first=Bohun B.|last2=Westfall|first2=R. D.|last3=Forrest|first3=G. I.|date=1986|title=Caledonian Scots Pine: Origins and Genetic Structure|journal=New Phytologist|language=en|volume=104|issue=4|pages=703–729|doi=10.1111/j.1469-8137.1986.tb00671.x|issn=1469-8137|pmid=33873854|doi-access=free}}</ref> Борот се проширил во Шкотска пред помеѓу 8.000 и 8.500 години или од независно засолниште, од Скандинавија (преку Догерланд ) или од Ирска. Како што се загревала климата, тој исчезнал од повеќето Британски Острови пред околу 5.500 години, освен во Шкотска и во Килдер,Англија. Ирското и западното шкотско население поминало низ масовен пад пред околу 4.000 години, што на крајот довело до исчезнување на ирското население пред 2.000 и 1.000 години. Тој бил заменет со големи површини на прекриено блато во западна Шкотска и Ирска, иако причините за неговото опаѓање и изумирање во [[Англија]] не биле јасни, но можеби било под влијание на човечките активности.<ref>{{Наведено списание|last=Milner|first=Edward|year=2011|title=Trees of Britain andIreland|journal=Flora|pages=15 and 120}}</ref> Во Британија сега природно се јавувал само во Шкотска. Историските и археолошките записи покажувале дека се јавувал и во Велс и Англија до пред околу 300–400 години, каде исчезнал поради прекумерна експлоатација и пасење; повторно бил воведен во овие земји. Слично историско изумирање и повторно воведување се однесувало на Ирска, Данска и Холандија.<ref name="tfl"/><ref name="mirov">Mirov, N. T. (1967).</ref><ref name="steven"/><ref name="bfbi">Carlisle, A., & Brown, A. H. F. (1968).</ref> Дали навистина изумрело во Англија не е познато. Се шпекулирало дека можеби преживеал доволно долго за дрвјата што се користат за одгледување во Англија да потекнуваат од домашни (а не од увезени) извори.<ref name="Edlin">Edlin, H. L. (1970).</ref> [[Вилијам Шекспир|Шекспир]] (во ''Ричард II'' ) бил запознаен со видот во 1590-тите, како и Евелин во раните 1660-ти ( ''Силва'' ), и околу времето кога се сметало дека борот изумрел во Англија, но кога земјопоседниците почнале и со украсно и шумарство. садење.<ref name="Edlin" /> Борот формирал голем дел од Каледонската шума, која некогаш покривала голем дел од [[Шкотски Гори|шкотските висорамнини]]. Прекумерното сечење на побарувачката на дрва, пожарот, прекумерното пасење од овци и елени, па дури и намерното ослободување за да се одвратат волците, биле фактори за опаѓањето на оваа некогаш голема борова и бреза шума. Само релативно мали области ( 17,000 ха (42.000 хектари), само нешто повеќе од 1% од проценетите оригинални 1,500,000 ха (3.700.000 хектари)  ) од оваа древна шума останувале, а главните преживеани остатоци биле во шумата Абернети, Глен Африк, шумата Ротиемурхус и Црното дрво на Ранох . Моментално се во тек планови за обновување на барем некои области и започнување на работата на клучните локации.<ref name="tfl"/><ref name="steven"/> Дополнително, шкотскиот бор бил растителна значка на кланот Грегор . Тоа било националното дрво на [[Шкотска]] .<ref>Rick Steves Scotland (second edition) By Rick Steves</ref> == Одгледување и употреба == [[Податотека:Pinus_sylvestris_Sturm01.jpg|мини|{{center|''Pinus sylvestris'' – ботанички состав}}]] [[Податотека:Meenikunno_maastikukaiteala.jpg|мини| Шкотска борова шума во [[Естонија]]]] Бел бор бил важно дрво во [[шумарство]]то. Дрвото било корисно за производи од пулпа и пилена дрва. Можело да се создаде штанд за садници со садење, сеење или природна регенерација. Ротациите на комерцијалните плантажи варирале помеѓу 50 и 120 години, со подолги ротации во североисточните области каде што растот бил побавен. Во скандинавските земји, борот се користел за правење катран во прединдустриската ера. Некои активни производители на катран сè уште постојат, но таа индустрија речиси престана.<ref name="steven"/><ref name="pravdin">Pravdin, L. F. (1969).</ref> Борот се користел и како извор на колофон и терпентин . Дрвото било бледо кафено до црвено-кафеаво и се користело за општи градежни работи. Имало сува [[густина]] околу 470&nbsp;kg/m<sup>3</sup> (различно со условите на раст), отворена порозност од 60%, точка на заситување на влакна од 0,25&nbsp;kg и содржина на сатурација на влага од 1,60&nbsp;kg.<ref name="pravdin">Pravdin, L. F. (1969).</ref> Боровните влакна биле корисни за да се направи текстилот познат како растителен фланелен,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.webster-dictionary.org/definition/Vegetable%20flannel|title=Vegetable flannel|work=Webster's 1913 Dictionary|publisher=Webster|accessdate=18 August 2014}}</ref> кој имал изглед како коноп, но со поцврста, помека текстура.<ref name="cole">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Z8soAAAAYAAJ&pg=PA366|title=Cole's Encyclopedia of Dry Goods|last=Cole|first=George S.|date=1900|publisher=Root Newspaper Association|page=566}}</ref> Борот исто така бил широко засаден во Нов Зеланд и во поголемиот дел од постудените региони на Северна Америка; тоа било едно од првите дрвја воведени во Северна Америка, околу 1600 година.<ref name="Moore2008">{{Наведена книга|title=National Wildlife Federation Field Guide to Trees of North America|last=Moore, G.|last2=Kershner, B.|last3=Tufts, C.|last4=Mathews, D|last5=Nelson, G.|last6=Spellenberg, R.|last7=Thieret, J. W.|last8=Purinton, T.|last9=Block, A.|publisher=Sterling|year=2008|isbn=978-1-4027-3875-3|location=New York|page=67}}</ref> Тој бил наведен како [[инвазивен вид]] во некои области таму, вклучувајќи го [[Онтарио]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.powerhalton.ca/LinkClick.aspx?fileticket=XUOjld%2Fmr8o%3D&tabid=67|title=Invasive Ontario Plants|publisher=Protect Our Water and Environmental Resources|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426060136/http://www.powerhalton.ca/LinkClick.aspx?fileticket=XUOjld%2Fmr8o=&tabid=67|archive-date=26 April 2012|accessdate=17 December 2011}}</ref> [[Мичиген]] .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eddmaps.org/tools/stateplants.cfm?id=us_mi|title=Species found in Michigan|work=Early Detection and Distribution Mapping System|publisher=Center for Invasive Species and Ecosystem Health at the [[University of Georgia]]|accessdate=17 December 2011}}</ref> Широко се користел во Соединетите Држави за трговија со [[Новогодишна елка|новогодишни елки]] и бил една од најпопуларните новогодишни елки од 1950-тите до 1980-тите. Останувал популарен за таа употреба, иако бил засенет по популарност од видовите како Фрејзер ела, Даглас-ела и други. И покрај неговата инвазивност во делови од источна Северна Америка, борот често не растел добро таму, делумно поради климатските и почвените разлики помеѓу неговото родно живеалиште и она во Северна Америка, а делумно поради оштетувањето од штетници и болести; дрвото често растело на искривен, случаен начин, ако не се чувало (како што се во трговијата со елката). Боровите можеле да бидат убиени од нематодата од борово дрво, која предизвикувала болест на венеење на борови. Нематодата најчесто напаѓала дрвја стари најмалку десет години и често ги убивала дрвјата што ги инфицира во рок од неколку недели.<ref name="umizzou">{{Наведена мрежна страница|url=http://extension.missouri.edu/explorepdf/miscpubs/mx0858.pdf|title=Pine Wilt|publisher=University of Missouri – Extension|accessdate=6 November 2013}}</ref> Борот се одгледувал и користел интензивно во регионите за ископување јаглен во Фландрија, Белгија. Се користел за зајакнување на тунелирањето и се претпочитал поради неговиот звук на пукање кога требал да се замени. Големи делови од шуми, кои главно го содржеле овој вид, сè уште се расфрлани низ селата.{{Се бара извор|date=February 2021}} === Култиви === Неколку сорти се одгледувале за украсни цели во паркови и големи градини, од кои „Aurea“,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/Plants/99295/i-Pinus-sylvestris-i-(Aurea-Group)-Aurea/Details|title=RHS Plantfinder - ''Pinus sylvestris'' (Aurea Group) 'Aurea'|accessdate=30 April 2018}}</ref> „Beuvronensis“,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/Plants/91667/Pinus-sylvestris-Beuvronensis/Details|title=RHS Plant Selector – ''Pinus sylvestris'' 'Beuvronensis'|accessdate=6 February 2021}}</ref> „Frensham“,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/Plants/63382/i-Pinus-sylvestris-i-Frensham/Details|title=RHS Plantfinder - ''Pinus sylvestris'' 'Frensham'|accessdate=30 April 2018}}</ref> и „Gold Coin“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/Plants/66741/i-Pinus-sylvestris-i-Gold-Coin/Details|title=RHS Plantfinder - ''Pinus sylvestris'' 'Gold Coin'|accessdate=25 April 2018}}</ref> го добиле Кралското хортикултурно друштво Награда за заслуги на градината .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/plants/pdfs/agm-lists/agm-ornamentals.pdf|title=AGM Plants - Ornamental|date=July 2017|publisher=Royal Horticultural Society|page=78|accessdate=30 April 2018}}</ref> == Галерија == <gallery mode="packed"> Податотека:Pinus sylvestris cones pl.jpg|Лисја и шишарки, Полска Податотека:Pinus syvestris seedling.jpg|Расад со порамни, необлечени млади листови Податотека:Pinus sylvestris wood ray section 1 beentree.jpg|Шкотско борово дрво Податотека:Pinus Sylvestris 8407.jpg|Кората на зрело дрво ''P. sylvestris'' Податотека:Strom roka borovica velke borove 03.jpg|Гледајќи нагоре во структурата на гранките на дрвото ''P. sylvestris'' </gallery> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == *[http://www.euforgen.org/species/pinus-sylvestris/ Бел бор] - карта на распространетост, единици за генетска конзервација и сродни ресурси. Европска програма за генетски ресурси на шумите (EUFORGEN) {{Таксонска лента}} [[Категорија:Бор (род)]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Украсни дрва]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Македонија]] ovv03j9riidwinnuf3bfgqkhbc1xyuo 5589130 5589129 2026-07-08T10:30:12Z Виолетова 1975 отстранет лош машински превод 5589130 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = Бел бор | image = Skuleskogen pine.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=Gardner, M. |date=2013 |title=''Pinus sylvestris'' |volume=2013 |article-number=e.T42418A2978732 |doi=10.2305/IUCN.UK.2013-1.RLTS.T42418A2978732.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | genus = Pinus | display_parents = 3 | parent = Pinus subsect. Pinus | species = sylvestris | authority = [[L.]] | range_map = Pinus sylvestris range.svg | range_map_caption = | range_map2 = Pinus sylvestris range in EU.svg | range_map2_caption = {{Color box|#70A800}} Природно живеалиште <span style="color:#70A800"><big>'''✖'''</big></span> Изолирани шуми {{Color box|#FFD37F}} Воведен <span style="color:#FFD37F"><big>▲</big></span> Изолирани единки }} '''Бел бор''' ([[науч.]] ''Pinus sylvestris'') — [[Вид (биологија)|вид]] на [[Дрво (растение)|дрво]] од семејството на [[борови]]те (Pinaceae) присутен во [[Евроазија]], почнувајќи од [[Западна Европа]] до Источен [[Сибир]], јужно до [[Кавказ (планински венец)|Кавказ]] и [[Мала Азија|Анадолија]], и од север до [[Северен Поларник|Северниот Поларник]] во [[Феноскандија]]. Видот главно се среќава на посиромашни, песочни почви, карпести места, тресетни мочуришта или блиску до границата на шумите. На плодните места, борот е надвор од конкуренција од други видови дрвја, како [[смрча]] или широколисни дрвја.<ref>{{Наведување|last=Mátyás, C.|last2=Ackzell, L.|last3=Samuel, C.|title=Scots pine - ''Pinus sylvestris'': Technical guidelines for genetic conservation and use|date=2004|page=6|url=http://www.euforgen.org/fileadmin//templates/euforgen.org/upload/Publications/Technical_guidelines/1037_Technical_guidelines_for_genetic_conservation_and_use_for_Scots_pine__Pinus_sylvestris_.pdf|publisher=[[European Forest Genetic Resources Programme]]|accessdate=2022-05-08|archive-date=2017-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20171216160709/http://www.euforgen.org/fileadmin//templates/euforgen.org/upload/Publications/Technical_guidelines/1037_Technical_guidelines_for_genetic_conservation_and_use_for_Scots_pine__Pinus_sylvestris_.pdf|url-status=dead}}</ref> == Опис == [[Податотека:Pinus_sylvestris_young_female_cone_-_Keila.jpg|мини|Млада женска шишарка]] [[Податотека:Pinar_Sierra_de_Guadarrama_2005-09-13.JPG|мини| Шума во Сиера де Гвадаррама, централна [[Шпанија]].]] Бел бор е [[Зимзелено растение|зимзелено]] дрво кое расте до 35 m во висина<ref name="Rushforth">{{Наведена книга|title=Bäume|last=Rushforth|first=Keith|publisher=Hallwag AG|year=1986|isbn=978-3-444-70130-6|edition=2|location=[[Bern]]|language=de|trans-title=Pocket Guide to Trees|orig-year=1980}}</ref> и 1m пречник. [[Податотека:Pinus_sylvestris_MHNT.BOT.2005.0.971.jpg|мини|Зрели отворени шишарки и семиња]] [[Податотека:Rötter_-_Ystad-2020.jpg|мини| Корени на стар бор во [[Истад]], Шведска.]] == Сорти == [[Податотека:Pinus_sylvestris_hamata_Babugan.jpg|мини|''Pinus sylvestris'' var. ''Хамата'', Крим]] Над 100 сорти Бел бор се опишани во [[Ботаника|ботаничката]] литература, но сега се прифатени само три или четири.<ref name="tpl">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/search?q=Pinus+sylvestris|title=The Plant List: ''Pinus sylvestris''|date=2013|publisher=Royal Botanic Garden Kew and Missouri Botanic Garden|accessdate=22 March 2019}}</ref> == Распространетост == {{Исечок од слика|Image=Scots Pin Utö, January 2013.jpg|bSize=220|cWidth=220|cHeight=270|oTop=60|oLeft=0|Location=right|Description=Шведска}}Белиот бор е единствениот бор застапен во северна Европа, кој формира чисти шуми или мешани заедно со видовите: обична смрча, [[бела бреза]], [[јаребика]], [[јасика]] и други. Во централна и јужна Европа се среќава со бројни дополнителни видови, меѓу кои се и европскиот црн бор, [[Планински бор|планинскиот бор]], [[Молика|македонскиот бор]] и швајцарскиот бор. Во источниот дел од неговиот опсег, меѓу другите се јавува и со сибирски бор.<ref name="tfl"/> == Одгледување и употреба == [[Податотека:Pinus_sylvestris_Sturm01.jpg|мини|{{center|''Pinus sylvestris'' – ботанички состав}}]] [[Податотека:Meenikunno_maastikukaiteala.jpg|мини| Шкотска борова шума во [[Естонија]]]] Белиот бор е важно дрво во [[шумарство]]то. == Галерија == <gallery mode="packed"> Податотека:Pinus sylvestris cones pl.jpg|Лисја и шишарки, Полска Податотека:Pinus syvestris seedling.jpg|Расад со порамни, необлечени млади листови Податотека:Pinus sylvestris wood ray section 1 beentree.jpg|Шкотско борово дрво Податотека:Pinus Sylvestris 8407.jpg|Кората на зрело дрво ''P. sylvestris'' Податотека:Strom roka borovica velke borove 03.jpg|Гледајќи нагоре во структурата на гранките на дрвото ''P. sylvestris'' </gallery> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == *[http://www.euforgen.org/species/pinus-sylvestris/ Бел бор] - карта на распространетост, единици за генетска конзервација и сродни ресурси. Европска програма за генетски ресурси на шумите (EUFORGEN) {{Таксонска лента}} [[Категорија:Бор (род)]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Украсни дрва]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Македонија]] s1p9e2bt458vfssup9wazxzq8xonj18 Бела детелина 0 1300930 5589237 5565531 2026-07-08T11:53:38Z Jtasevski123 69538 доп 5589237 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|name=Бела детелина|image=Trifolium repens - white clover on way from Govindghat to Gangria at Valley of Flowers National Park - during LGFC - VOF 2019 (1).jpg|genus=Trifolium|species=repens|authority=[[Carl Linnaeus|L.]]|synonyms_ref=<ref name=ilsa/>|synonyms={{collapsible list|bullets = true |title=<small>Synonymy</small> |''Amoria repens'' <small>(L.) C.Presl</small> |''Lotodes repens'' <small>Kuntze</small> |''Trifolium limonium'' <small>Phil.</small> |''Trifolium stipitatum'' <small>Clos</small> |''Trifolium macrorrhizum'' <small>Boiss., syn of subsp. ''macrorrhizum''</small> |''Trifolium nevadense'' <small>Boiss., syn of var. ''nevadense ''</small> |''Trifolium orbelicum'' <small>Velen., syn of var. ''orbelicum ''</small> |''Trifolium orphanideum'' <small>Boiss., syn of var. ''orphanideum ''</small> |''Trifolium biasolettii'' <small>Steud. & Hochst., syn of subsp. ''prostratum ''</small> |''Trifolium occidentale'' <small>Coombe, syn of subsp. ''prostratum ''</small> }}}}'''Белата детелина''' ([[Биномна номенклатура|науч]]: ''Trifolium repens'')<ref>{{PLANTS|id=TRRE3|taxon=Trifolium repens}}</ref> — [[Вид (биологија)|вид]] на тревна [[Повеќегодишно растение|повеќегодишна]] [[детелина]] од [[Семејство (биологија)|фамилијата]] на [[бобови]] (претходно споменувано како ''[[Leguminosae]]'') опишан од [[Карл Линеј]]. Распространета е во [[Европа]], вклучувајќи ги Британските Острови,<ref name="autogenerated1968">Clapham, A.R., Tutin, T.G. and Warburg., E.F. 1968. ''Excursion Flora of the British Isles''. Cambridge University Press. {{ISBN|0-521-04656-4}}</ref> и [[Средна Азија]] и е еден од [[Земјоделство|најраспространетите]] видови на [[детелина]]. Нашироко е воведена во светот како [[фуражна култура]], а сега е исто така вообичаена во повеќето тревни области ([[Тревник|тревници]] и градини) во [[Северна Америка]], [[Австралија]] и [[Нов Зеланд]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=trifolium+repens|title=Altervista Flora Italiana, Trifoglio strisciante, Weißklee, vitklöver, ''Trifolium repens'' L|publisher=Luirig.altervista.org|accessdate=2018-07-16}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.zimbabweflora.co.zw/speciesdata/species.php?species_id=128500|title=Flora of Zimbabwe: Species information: Trifolium repens|work=zimbabweflora.co.zw}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://keyserver.lucidcentral.org/weeds/data/media/Html/trifolium_repens.htm|title=Weeds of Australia: Trifolium repens}}</ref><ref>Böcher, T. W. 1978. Greenlands Flora 326 pp.</ref><ref>Duchen, P. & S. G. Beck. 2012. Estudio taxonómico de las Leguminosas del Parque Nacional Area Natural de Manejo Integrado (PN-ANMI) Cotapata, La Paz-Bolivia. Revista de la Sociedad Boliviana de Botánica 6(1): 13–51.</ref><ref>Correa A., M.D., C. Galdames & M. Stapf. 2004. Catálogo de las Plantas Vasculares de Panamá 1–599. Smithsonian Tropical Research Institute, Panamá</ref><ref>Marticorena, C. & M. Quezada. 1985. Catálogo de la Flora Vascular de Chile. Gayana, Botánica 42: 1–157.</ref><ref>Porsild, A. E. & W. Cody. 1980. Checklist of the Vascular Plants of the Northwest Territories Canada i–viii, 1–607. National Museum of Natural Sciences, Ottawa</ref> Видот вклучува сорти често класифицирани како мали, средни и големи, според висината, што ја рефлектира должината на петилата. == Име == [[Податотека:79_Trifolium_repens_L.jpg|мини|Ботаничка илустрација на бела детелина]] [[Податотека:2020_year._Herbarium._Clover._img-001.jpg|мини|Лист на бела детелина]] [[Податотека:Starr_070313-5645_Trifolium_repens.jpg|мини|Бела детелина за време на цветање]] [[Податотека:4-leaf_clover.JPG|мини|Четирилистна бела детелина]] [[Податотека:Trifolium_repens_White_Clover,_Dutch_Clover_at_Thimphu_during_LGFC_-_Bhutan_2019_(1).jpg|мини|Цвет на бела детелина]] Името на родот, ''[[детелина]] (Trifolium)'', потекнува од латинскиот ''{{Јаз|la|[[:wikt:tres|tres]]}}'' , „три“ и ''{{Јаз|la|[[:wikt:folium|folium]]}}'' , „лист“, т.н. од карактеристичната форма на листот, кој речиси секогаш има три ливчиња ([[Облици на листови|трифолиолат]]). Името на видот, ''{{Јаз|la|[[:wikt:repens|repens]]}}'', е латински за „лазење“. Терминот „бела детелина“ се применува за видот општо, а „холандска детелина“ често се применува за средни сорти (но понекогаш и за помали сорти), а „ладино детелина“ се применува на големи сорти.<ref>Barnes, R. F., C. J. Nelson, M. Collins, and K. J. Moore (eds.). 2003. Forages: an introduction to grassland agriculture. Vol. 1. 6th ed. Blackwell Publishing. 556 pp.</ref><ref>Henning, J. C. and H. N. Wheaton. 1993. White, ladino and sweet clover. G4639. U. Missouri Extension. http://extension.missouri.edu/p/G4639 {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170914151747/http://extension.missouri.edu/p/G4639 |date=2017-09-14 }}</ref><ref>White clover. Penn State University Extension. http://extension.psu.edu/plants/crops/forages/species/white-clover {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170825221546/http://extension.psu.edu/plants/crops/forages/species/white-clover |date=2017-08-25 }}</ref> == Опис == Растението е повеќегодишно тревесто растение, високо 5–20 см. [[Стебло|Стеблото]] е полегнато, најчесто голо, поретко со ретки раширени влакна и често се вкоренува во јазлите. [[Лист|Листовите]] имаат дршки долги до 10 см, а понекогаш и подолги, голи или со ретки влакна. [[Прилисник|Прилисниците]] се ципести, бели и до половина сраснати, при што нивниот слободен дел постепено се заострува и завршува со долг тенок врв. Листовите се обратнојајцевидни до широкоелиптични, со заоблен или плитко обратно-срцевиден врв, најшироки во средината и со испакнати жили од двете страни. Работ е ситно назабен, а запчињата завршуваат со благо искривени шилести врвови. [[Соцветие|Соцветијата]] се топчести, со пречник од 15–25 мм и составени од голем број [[Цвет|цветови]]. Цветните дршки се исправени, голи или слабо влакнести, поединечни, се развиваат во пазувите на листовите на полегнатите гранчиња и обично се долги колку трубестиот дел на чашката или подолги. По површината имаат ретки груби влакна. Брактеите се ланцетни, бели, ципести, со испакната дебела средна жила, долги околу 1,5 мм и достигнуваат до половина од должината на цветните дршки. Чашката е долга околу 5 мм и е покриена со полураширени влакна. Нејзиниот трубест дел е долг околу 2 мм и е гол. Запците се тесно триаголни, двапати подолги од трубестиот дел, а во основата се проширени. Горните запци се долги околу 2,5 мм, а долните околу 2 мм. Венчето е долго 7–10 (до 13) мм, бело, поретко бледожолтеникаво или црвенкаво, а по прецветувањето станува светлокафеаво. Фертилните цветови се спуштаат надолу, а стерилните се издолжуваат и стануваат тесно јајцевидно-ланцетни. [[Плод|Плодот]] е линејна, сплескана мешунка со три до четири [[Семе|семиња]].<ref name=":02">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 5.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=1299-1300}}</ref> Цветовите најчесто ги посетуваат [[бумбар]]ите,<ref>{{Наведено списание|last=Van Der Kooi|first=C. J.|last2=Pen|first2=I.|last3=Staal|first3=M.|last4=Stavenga|first4=D. G.|last5=Elzenga|first5=J. T. M.|year=2015|title=Competition for pollinators and intra-communal spectral dissimilarity of flowers|url=https://www.researchgate.net/publication/273158762|journal=Plant Biology|volume=18|issue=1|pages=56–62|doi=10.1111/plb.12328|pmid=25754608}}</ref> а често и [[медоносна пчела|медоносните пчели]]. == Варијабилности и подвидови == * ''Trifolium repens'' subsp. ''macrorrhizum'' <small>(Boiss.) [[Ponert]]</small> * ''Trifolium repens'' var. ''nevadense'' <small>(Boiss.) [[C.Vicioso]]</small> * ''Trifolium repens'' var. ''ochranthum'' <small>[[K.Maly]]</small> * ''Trifolium repens'' var. ''orbelicum'' <small>([[Velen.]]) [[Fritsch]]</small> * ''Trifolium repens'' var. ''orphanideum'' <small>(Boiss.) [[Boiss.]]</small> * ''Trifolium repens'' var. ''pipolina'' * ''Trifolium repens'' subsp. ''prostratum'' <small>[[Nyman]]<ref name="ilsa2">{{cite web|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/ild-8135|title=Trifolium repens L. — The Plant List|work=theplantlist.org}}</ref></small> == Распространетост == Домороден во Европа и Средна Азија, сеприсутен низ Британските Острови,<ref name="autogenerated1968"/><ref name="BSBI">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.brc.ac.uk/plantatlas/plant/trifolium-repens|title=BSBI Online Atlas of the British Flora|accessdate=16 June 2018|archive-date=2021-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414051758/https://www.brc.ac.uk/plantatlas/plant/trifolium-repens|url-status=dead}}</ref> [[Доведен вид|воведен]] во [[Северна Америка]], [[Јужноафриканска Република|Јужна Африка]], [[Австралија]], [[Нов Зеланд]], [[Јапонија]] и на други места, и глобално се одгледува како фуражна култура. Белата детелина се користи како [[Моделен организам|модел на организам]] за глобално истражување на [[екологија]]та и урбаната еволуција. Како дел од Проектот за глобална урбана еволуција (GLUE), научници од 26 земји го испитувале производството на [[цијанид]] од над 110.000 растенија детелина од 160 градови. Цијанидот може да биде корисен за растенијата на детелина како пречка за тревопасни животни. Анализирајќи ги разликите меѓу урбаните и руралните средини, научниците откриле дека производството на цијанид има тенденција да се зголемува со оддалеченоста од центарот на градовите, што укажува на тоа дека популацијата на детелина се прилагодува на факторите кои вообичаено се среќаваат во урбаните центри ширум светот. Можни фактори може да вклучуваат температура (замрзнувањето е поврзано со содржината на цијанид), тревопасните притисоци и стресот од суша. Како живеалишта на детелина, центрите на градовите може повеќе да личат на други далечни градови отколку блиските рурални области.<ref name="Bender">{{Наведено списание|last=Bender|first=Eric|date=21 March 2022|title=Urban evolution: How species adapt to survive in cities|url=https://knowablemagazine.org/article/living-world/2022/urban-evolution-species-adapt-survive-cities|journal=Knowable Magazine|publisher=Annual Reviews|doi=10.1146/knowable-031822-1|access-date=31 March 2022|doi-access=free}}</ref><ref name="Santangelo">{{Наведено списание|last=Santangelo|first=James S.|last2=Ness|first2=Rob W.|last3=Cohan|first3=Beata|last4=Fitzpatrick|first4=Connor R.|last5=Innes|first5=Simon G.|last6=Koch|first6=Sophie|last7=Miles|first7=Lindsay S.|last8=Munim|first8=Samreen|last9=Peres-Neto|first9=Pedro R.|displayauthors=3|date=18 March 2022|title=Global urban environmental change drives adaptation in white clover|url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.abk0989|journal=Science|volume=375|issue=6586|pages=1275–1281|doi=10.1126/science.abk0989|issn=0036-8075|access-date=1 April 2022}}</ref><ref name="Martin">{{Наведено списание|last=Diamond|first=Sarah E.|last2=Martin|first2=Ryan A.|date=2 November 2021|title=Evolution in Cities|url=https://www.annualreviews.org/doi/pdf/10.1146/annurev-ecolsys-012021-021402|journal=Annual Review of Ecology, Evolution, and Systematics|language=en|volume=52|issue=1|pages=519–540|doi=10.1146/annurev-ecolsys-012021-021402|issn=1543-592X|access-date=1 April 2022|archive-date=2022-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331205605/https://www.annualreviews.org/doi/pdf/10.1146/annurev-ecolsys-012021-021402|url-status=dead}}</ref> == Распространетост во Македонија == Белата детелина расте по брдски и планински пасишта и камењари до самите врвови на планините. Растението е широко распространето на целата територијата на Македонија.<ref name=":02" /> == Предок == ''Trifolium repens'' е [[тетраплоид]] (4n=32) со два диплоидни предци.<ref name=":0">{{Наведено списание|last=Ellison|first=Nick W.|last2=Liston|first2=Aaron|last3=Steiner|first3=Jeffrey J.|last4=Williams|first4=Warren M.|last5=Taylor|first5=Norman L.|year=2006|title=Molecular phylogenetics of the clover genus (Trifolium—Leguminosae)|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|volume=39|issue=3|pages=688–705|doi=10.1016/j.ympev.2006.01.004|pmid=16483799}}</ref> Со цел да се зголеми генетската разновидност за размножување, истражувањето е фокусирано на пронаоѓање на овие предци. Предложените предци на ''Trifolium repens'' вклучуваат ''[[Trifolium nigrescens]], [[Trifolium ocidentale|Trifolium occidentale]], [[Trifolium pallescens]]'' и ''[[Trifolium uniflorum]] .''<ref name=":0" /><ref>{{Наведено списание|last=Williams|first=Warren M.|last2=Ellison|first2=Nicholas W.|last3=Ansari|first3=Helal A.|last4=Verry|first4=Isabelle M.|last5=Hussain|first5=S. Wajid|date=2012-04-24|title=Experimental evidence for the ancestry of allotetraploid Trifolium repens and creation of synthetic forms with value for plant breeding|journal=BMC Plant Biology|volume=12|page=55|doi=10.1186/1471-2229-12-55|issn=1471-2229|pmc=3443075|pmid=22530692}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Williams|first=W. M.|last2=Ansari|first2=H. A.|last3=Hussain|first3=S. W.|last4=Ellison|first4=N. W.|last5=Williamson|first5=M. L.|last6=Verry|first6=I. M.|date=2008-01-01|title=Hybridization and Introgression between Two Diploid Wild Relatives of White Clover, Trifolium nigrescens Viv. and T. occidentale Coombe All rights reserved. No part of this periodical may be reproduced or transmitted in any form or by any means, electronic or mechanical, including photocopying, recording, or any information storage and retrieval system, without permission in writing from the publisher. Permission for printing and for reprinting the material contained herein has been obtained by the publisher.|url=https://www.crops.org/publications/cs/abstracts/48/1/139|journal=Crop Science|language=en|volume=48|issue=1|pages=139–148|doi=10.2135/cropsci2007.05.0295|issn=1435-0653}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Badr|first=A.|last2=El-Shazly|first2=H. H.|last3=Mekki|first3=L.|date=2012-06-01|title=Genetic diversity in white clover and its progenitors as revealed by DNA fingerprinting|journal=Biologia Plantarum|language=en|volume=56|issue=2|pages=283–291|doi=10.1007/s10535-012-0088-0|issn=0006-3134}}</ref> Дополнително, можно е еден од диплоидните предци допрва да треба да се анализира, или затоа што не е откриен или е исчезнат.<ref>{{Наведено списание|last=Hand|first=Melanie L.|last2=Ponting|first2=Rebecca C.|last3=Drayton|first3=Michelle C.|last4=Lawless|first4=Kahlil A.|last5=Cogan|first5=Noel O. I.|last6=Brummer|first6=E. Charles|last7=Sawbridge|first7=Timothy I.|last8=Spangenberg|first8=German C.|last9=Smith|first9=Kevin F.|date=2008-10-01|title=Identification of homologous, homoeologous and paralogous sequence variants in an outbreeding allopolyploid species based on comparison with progenitor taxa|journal=Molecular Genetics and Genomics|language=en|volume=280|issue=4|pages=293–304|doi=10.1007/s00438-008-0365-y|issn=1617-4615|pmid=18642031}}</ref> == Одгледување и употреба == === Сточна храна === Белата детелина е опишана како најважна фуражна мешунка во [[Умерена клима|умерено климатските]] предели.<ref>Elgersma, Anjo, and Jan Hassink. "Effects of white clover (''Trifolium repens'' L.) on plant and soil nitrogen and soil organic matter in mixtures with perennial ryegrass (''Lolium perenne'' L.)." Plant and Soil 197, no. 2 (1997): 177-186.</ref> Симбиотското [[врзување на азот]] (до 545 кг од хектар N,<ref>Carlsson, G., and K. Huss-Danell. "Nitrogen fixation in perennial forage legumes in the field." Plant and Soil 253, no. 2 (2003): 353-372.</ref> иако обично многу помалку, на пр. околу 110 до 170 кг од хектар<ref>Andrae, John. 2004. White clover establishment and management guide. B 1251. Univ. of Georgia Extension.</ref>) во коренските јазли на белата детелина ја спречува употребата на синтетички азотни ѓубрива за одржување на продуктивноста на пасиштата во многу умерена зона. Белата детелина најчесто се одгледува во мешавини со фуражни треви, на пр ''[[обична пијанка|Lolium perenne]]''.<ref>Ulyatt, M. J., D. J. Thomson, D. E. Beever, R. T. Evans, and M. J. Haines. "The digestion of perennial ryegrass (''Lolium perenne'' cv. Melle) and white clover (''Trifolium repens'' cv. Blanca) by grazing cattle." British Journal of Nutrition 60, no. 01 (1988): 137-149.</ref><ref>Evans, D. R., and T. A. Williams. "The effect of cutting and grazing managements on dry matter yield of white clover varieties (''Trifolium repens'') when grown with S23 perennial ryegrass." Grass and Forage Science 42, no. 2 (1987): 153-159.</ref><ref>Moseley, G., and J. R. Jones. "The physical digestion of perennial ryegrass (''Lolium perenne'') and white clover (''Trifolium repens'') in the foregut of sheep." British Journal of Nutrition 52, no. 02 (1984): 381-390.</ref> Ваквите мешавини не само што можат да го оптимизираат сточарското производство, туку можат да го намалат и ризикот од надуеност кај добитокот што може да биде поврзан со прекумерно пасење на бела детелина на пасиштата.<ref>Wolfe, E. C., and Alec Lazenby. "Bloat incidence and liveweight gain in beef cattle on pastures containing different proportions of white clover (''Trifolium repens'')." Animal Production Science 12, no. 55 (1972): 119-125.</ref> Ваквите мешавини на видови, исто така, имаат тенденција да избегнуваат проблеми кои инаку би можеле да се поврзат со внесот на цијани гликозиди ([[линамарин]] и [[лотаустралин]]) на чисти или речиси чисти насади на некои сорти на бела детелина.<ref>Crush, J. R., and J. R. Caradus. "Cyanogenesis potential and iodine concentration in white clover (''Trifolium repens'' L.) cultivars." New Zealand Journal of Agricultural Research 38, no. 3 (1995): 309-316.</ref> Меѓутоа, проблемите неизбежно се јавуваат со пасењето на монокултурите на белата детелина, а супериорното производство на преживари понекогаш се постигнува на монокултурите на белата детелина кои успеале да ја оптимизираат висината на ливадата.<ref>Orr, R. J., A. J. Parsons, P. D. Penning, and T. T. Treacher. "Sward composition, animal performance and the potential production of grass/white clover swards continuously stocked with sheep." Grass and Forage Science 45, no. 3 (1990): 325-336.</ref> Формононетинот и биоханинот А играат улога во формирањето на арбускуларна микориза на корените на белата детелина,<ref>Siqueira, J. O., G. R. Safir, and M. G. Nair. "Stimulation of vesicular‐arbuscular mycorrhizal formation and growth of white clover by flavonoid compounds." New Phytologist 118, no. 1 (1991): 87-93.</ref> а фолијарната болест може да го стимулира производството на естрогенски куместанци кај белата детелина.<ref name="Adams1995">Adams, Norman R. "Detection of the effects of phytoestrogens on sheep and cattle." Journal of Animal Science 73, no. 5 (1995): 1509-1515.</ref> Меѓутоа, иако имало неколку извештаи за фитоестрогенски ефекти на белата детелина врз преживарите кои пасат,<ref name="Adams1995" /> тие биле многу поретки од таквите извештаи за некои сорти на подземна и црвена детелина. Меѓу фуражните растенија, некои сорти на бела детелина имаат тенденција да бидат фаворизирани од прилично блиско пасење, поради нивната [[столон]]иферна навика,<ref>Lane, L. A., J. F. Ayres and J. V. Lovett. "The pastoral significance, adaptive characteristics, and grazing value of white clover (''Trifolium repens'' L.) in dryland environments in Australia: a review." Animal Production Science 40, no. 7 (2000): 1033-1046.</ref><ref>Caradus, J. R. "Genetic diversity within white clover (''Trifolium repens'' L.)." In Proceedings Agronomy Society of NZ, vol. 24, p. 2. 1994.</ref> што може да придонесе за конкурентска предност. === Придружно садење, зелено ѓубриво и покривни култури === Белата детелина расте добро како придружно растение меѓу [[Тревник|тревниците]], [[жито|житните]] култури, [[Пасиште|пасишните]] треви и [[зеленчук]]овите редови.<ref name="wotn">Richard H. Uva, Joseph C. Neal and Joseph M. Ditomaso, ''Weeds of The Northeast'', (Ithaca, NY: Cornell University Press, 1997), Pp. 236-237.</ref> Често се додава во мешавините во семето на [[тревник]]от, бидејќи може да расте и да обезбеди зелена покривка во посиромашните почви каде што тревниците не се добри. Белата детелина може да толерира тесно [[Косилка|косење]] и [[пасење]], и може да расте на многу различни [[Класификација на почвите|видови]] и [[Водороден показател|pH]] на почви (иако претпочита [[Глина|глинени]] почви).<ref name="wotn" /> Како мешункасто и издржливо растение, се смета дека е корисна компонента на управувањето со природните или органските [[Пасиште|пасишта]] и грижата за тревниците поради неговата способност да [[Врзување на азотот|го поправа азот]] и да не се натпреварува со [[плевел]]ите. Природното врзување на [[азот]] го намалува истекувањето од почвата и со одржување на здравјето на почвата може да ја намали инциденцата на некои болести на тревникот кои се засилени со достапноста на синтетичко ѓубриво.<ref name="Tukey">''The Organic Lawn Care Manual'', Tukey, Storey Publishing. p 183.</ref> Поради овие причини, често се користи како [[зелено ѓубриво]] и [[покривна култура]]. === Кулинарска употреба === Покрај тоа што прави одлична фуражна култура за [[добиток]]от,<ref name="urlTrifolium repens">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fs.fed.us/database/feis/plants/forb/trirep/all.html|title=''Trifolium repens''|last=Coladonato|first=Milo|date=1993|publisher=U.S. Department of Agriculture, Forest Service, Rocky Mountain Research Station, Fire Sciences Laboratory|accessdate=2015-07-26}}</ref> неговите лисја и цветови се јадливи: тие се богати со [[Белковина|белковини]] и се широко распространети и изобилни. Свежите растенија со векови се користат како адитиви за [[Салата|салати]] и други оброци кои се состојат од лиснат зеленчук. Тие не се лесно за луѓето да се сварат сурови, но, сепак, тоа лесно се поправа со варење на собраните растенија 5-10 минути.<ref name="ewp">Lee Allen Peterson, ''Edible Wild Plants'', (New York City: Houghton Mifflin Company, 1977), P. 56. </ref> Домородните Американци јаделе некои видови сурови.<ref>{{Наведена книга|title=Introducing the Flowering Beauty of Glacier National Park and the Majestic High Rockies|last=Reiner|first=Ralph E.|publisher=Glacier Park, Inc.|year=1969|pages=10}}</ref> Исушените цветови од бела детелина, исто така, може да се пушат како хербална алтернатива на тутунот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.foragingtexas.com/2008/08/clover.html|title=Clover - White|publisher=Foraging Texas|accessdate=2018-07-16}}</ref> === Медицинска употреба === Во Индија, белата детелина се смета за народен лек против цревни хелминтични црви, а експериментална студија потврдила дека воздушните ластари на белата детелина имаат значителни [[Антицестода|антицестодални]] (анти-тенија) својства.<ref>Yadav, A. K. 2004. Anticestodal activity of ''Trifolium repens'' extract. Pharmaceutical Biology 42: 656-658.</ref> == Галерија == <gallery mode="packed"> Податотека:Bombus barbutellus - Trifolium repens - Keila.jpg|алт= Податотека:Trifolium repens (subsp. repens) sl11.jpg|алт= Податотека:Trifolium repens 07 ies.jpg Податотека:Trifolium repens ssp pratense var maritimum.jpeg|''Trifolium repens'' ssp ''pratense'' var ''maritimum'' Податотека:TrifoliumRepensFlowers.jpg Податотека:Trifolium repens (subsp. repens) sl6.jpg|алт= </gallery> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{commons|Trifolium repens}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Приземни растенија]] [[Категорија:Фуражни култури]] [[Категорија:Флора на Азија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Африка]] [[Категорија:Детелина]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] avlu6b06ebu8urc3hy0l9tpbnkspemm Подземна детелина 0 1301094 5589229 5586929 2026-07-08T11:19:00Z Jtasevski123 69538 доп 5589229 wikitext text/x-wiki {{speciesbox |name = Подземна детелина |status = LC |status_system = IUCN3.1 |status_ref = <ref name=IUCN>{{наведен МСЗП|author=Groom, A.|title=''Trifolium subterraneum''|article-number=e.T176372A20157951|year=2012|access-date=30 мај 2022}}</ref> |image = Trifoliumsubterraneum.jpg |genus = Trifolium |species = subterraneum |authority = [[Карл Линеј|L.]] }}[[Податотека:Trifolium_subterraneum_MHNT.BOT.2015.34.91.jpg|мини|Подземна детелина - MHNT]][[Податотека:Trifolium_subterraneum_-_Flickr_-_Kevin_Thiele.jpg|мини|''Одблиску'' Подземна детелина]]'''Подземна детелина''' ({{науч|Trifolium subterraneum}})<ref>{{PLANTS|id=TRSU3|taxon=Trifolium subterraneum}}</ref> — [[Едногодишно растение|едногодишен]] [[Вид (биологија)|вид]] на [[детелина]] од [[Фамилија (таксономија)|фамилијата]] [[бобови]] опишан од [[Карл Линеј]], домороден во северозападна [[Европа]], од [[Ирска (остров)|Ирска]] на исток до [[Белгија]]. Името на растението доаѓа од неговиот подземен развој на семиња ([[геокарпија]]), одлика што не ја поседуваат другите детелини. Може да напредува во неквалитетна почва каде што другите детелини не можат да преживеат, и се одгледува комерцијално за сточна [[Фуражни култури|храна]]. Постојат три различни [[Подвид|подвидови]] кои се користат во [[земјоделство]]то, секој со своја идеална клима и тип на почва, што овозможува широка распространетост на растението во различни средини. * ''T. subterraneum'' subsp. ''subterraneum'' е генералистички подвид и може да се одгледува во најширокиот опсег на средини. * ''T. subterraneum'' subsp. ''yanninicum'' се одгледува во влажни области кои се подложни на поплави. * ''T. subterraneum'' subsp. ''brachycalycinum'' е почувствително растение, кое бара сува, испукана почва за нејзино 'ртење. Некои [[Систематика|систематисти]] ги сметаат трите растенија за посебни видови. Постојат многу видови и сорти на овие подвидови, но неколку се во широка употреба. Техниката на мешање на подвидот на едно поле е популарна како метод за обезбедување густа култура. Исто така, подземната детелина понекогаш се меша со [[луцерка]] за подолготрајна паша на животните. Овој вид се само-ѓубрива, за разлика од повеќето фуражни култури од мешунки, како што се луцерка и други детелини, кои се опрашуваат од инсекти, особено од [[Пчела|пчели]]. Цветовите на поддетелината често се наоѓаат под нејзините лисја и се со малку нектар, што го прави пристапот и тежок и непривлечен за пчелите. Овие одлики исто така го прават растението помалку привлечно за одредени видови инсекти штетници. Подземната детелина е една од најчесто одгледуваните фуражни култури во [[Австралија]].<ref>{{Наведено списание|date=1938-02|title=DEPARTMENT OF AGRICULTURE, NEW SOUTH WALES.|url=http://dx.doi.org/10.1111/j.1751-0813.1938.tb14843.x|journal=Australian Veterinary Journal|volume=14|issue=1|pages=41–42|doi=10.1111/j.1751-0813.1938.tb14843.x|issn=0005-0423}}</ref> Обезбедува висококвалитетна сточна храна за добитокот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.feedipedia.org/node/243|title=Subclover (Trifolium subterraneum)|last=Heuzé V., Thiollet H., Tran G., Delagarde R., Bastianelli D., Lebas F.|date=2018|work=Feedipedia, a programme by INRA, CIRAD, AFZ and FAO}}</ref> Исто така, се одгледува на места како [[Калифорнија]] и [[Тексас]], каде што екстремните опсези на типот и квалитетот на почвата, врнежите и температурата ги прават променливите толеранции на поддетелина особено корисни. == Опис == Растението е едногодишно, високо 5–15 см. [[Стебло|Стебленцата]] се долги до 20 см, полегнати, разгранети и покриени со влакна. [[Лист|Листовите]] имаат долги дршки, кои понекогаш достигнуваат должина до 25 см и се покриени со раширени влакна. Листовите се широко обратно-срцевидни, долги 9–18 мм и широки 10–15 мм, од двете страни влакнести, најшироки во горниот дел и со нејасно назабен раб. [[Прилисник|Прилисниците]] се широко-ланцетни, а во горната половина се зелени. [[Соцветие|Соцветијата]] се развиваат во пазувите на листовите, топчести, составени од 2–7 [[Цвет|цветови]] и 8–10 стерилни цветови сместени во средината. Дршките на соцветијата се долги и покриени со раширени влакна, а со развојот на плодовите се свиткуваат и ги повлекуваат плодовите кон почвата. Фертилните цветови имаат куси дршки. Чашката е цилиндрична, со нејасни жили и зелена боја на подолгиот дел. Нејзиниот цилиндричен трубест дел е долг околу 3 мм, речиси гол, а вообичаено е влакнест само во долната половина. Има околу 20 жили. Запците се кончести, шиловидни, долги колку трубестиот дел на чашката и покриени со раширени влакна. Венчето е бело, долго 8–12 мм и подолго од чашката. Стерилните цветови се развиваат по цветањето на фертилните. [[Плод|Плодот]] е мешунка која обично содржи едно [[семе]].<ref name=":02">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 5.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=1343-1344}}</ref> == Распространетост во Макеоднија == Подземната детелина расте по брдски пасишта и ливади до надморска височина од 600 метри, таа е широко распространета на територијата на Македонија до соодветната височина.<ref name=":02" /> == Откритие == Додека подземната детелина била позната долго време во Централна и Јужна Европа, таа се сметала за трева покрај патот. Нејзината вредност како сточна култура била откриена, докажана и првпат промовирана од [[Амос Вилијам Хауард]], од [[Маунт Баркер (Јужна Австралија)|Маунт Баркер]], [[Јужна Австралија]]. Хауард докажал дека детелината е вредна сточна храна во некои типови почви во умерена клима.<ref>{{Наведени вести|url=http://nla.gov.au/nla.news-article49390150|title=SUBTERRANEAN CLOVER.|date=1928-06-18|work=Advertiser (Adelaide, SA : 1889 - 1931)|access-date=2020-04-09|pages=19}}</ref> Подземната детелина ја револуционизирала земјоделската практика, претворајќи многу фарми кои се борат во успешни сточарски стопанства. Откритието се раширило низ Австралија и во многу други земји, главно поради великодушноста на Хауард во објавувањето написи за детелината, бесплатното снабдување со семе низ светот и советувањето за ракување. До моментот на неговата смрт на 2 март 1930 година, илјадници хектари во Јужна Австралија биле засеани со подземна детелина. Растела и во сите австралиски држави, а барањата за семе и информации биле примени во голем број од речиси сите земји во светот кои имаат умерена клима. Делото на Хауард е одбележано со плоча покрај патот,<ref>{{Наведување|title=Views of South Australia: Memorial to Amos William Howard (1848-1930)|date=1968|url=https://trove.nla.gov.au/version/228787970|language=en|access-date=2020-04-09}}</ref> со вградување на лист од детелина во прегратките на Окружниот совет на планината Баркер, и со лозјето Хауард и винаријата на истото место.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.howardvineyard.com/|title=Howard Vineyard|publisher=Howard Vineyard|accessdate=2013-06-10}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == *{{commonscat|Trifolium subterraneum|Trifolium subterraneum}} * {{wikispecies|Trifolium subterraneum|Trifolium subterraneum}} * [https://web.archive.org/web/20120214153927/http://www.sarep.ucdavis.edu/cgi-bin/ccrop.exe/show_crop_39 Под Детелина информации] * [https://web.archive.org/web/20080306030249/http://forage.okstate.edu/images/cloverjpg's/subterranean/subterranean.htm Под Детелина Фотографии] * [https://www.gbif.org/species/5359330 Податоци за ''Trifolium subterraneum'' кои покажуваат светски појави] од GBIF * [https://avh.ala.org.au/occurrences/search?taxa=Trifolium+subterraneum#tab_mapView Податоци од ''Trifolium subterraneum'' кои покажуваат австралазиски појави] од австралазискиот виртуелен хербариум {{Таксонска лента}} [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Земјоделски култури]] [[Категорија:Детелина]] [[Категорија:Приземни растенија]] [[Категорија:Фуражни култури]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Европа]] tbb4j9hx9u5stkn5cee721l24daz65t Инкарнатска детелина 0 1301439 5589183 5586923 2026-07-08T10:48:09Z Jtasevski123 69538 доп 5589183 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |name = Инкарнатска детелина |image = Kals am Grossglockner flowers 256.jpg |image_caption = ''Trifolium incarnatum'' subsp. ''incarnatum'', Австрија |status = LC |status_system = IUCN3.1 |status_ref = <ref name=iucn>{{наведен МСЗП |title=''Trifolium incarnatum'' |author=Osborne, J. |name-list-style=amp |article-number=e.T176390A7231548 |date=2011 |doi=10.2305/IUCN.UK.2011-1.RLTS.T176390A7231548.en |access-date=18 јануари 2024}}</ref> |genus = Trifolium |species = incarnatum |authority = [[Карл Линеј|L.]] }}'''Инкарнатска детелина''' ({{науч|Trifolium incarnatum}})<ref>{{Наведено списание|last=Bartow|first=Amy|date=2016|title=Native Seed Production Manual for the Pacific Northwest|url=http://dx.doi.org/10.3368/npj.17.2.134|journal=Native Plants Journal|volume=17|issue=2|pages=134–135|doi=10.3368/npj.17.2.134|issn=1522-8339}}</ref> — [[Едногодишно растение|едногодишен]] [[Вид (биологија)|вид]] на [[детелина]] од [[Фамилија (биологија)|фамилијата]] [[бобови]] опишан од [[Карл Линеј]], пронајден во поголемиот дел од [[Европа]]. [[Доведен вид|Воведен]] е и во други области, вклучувајќи ги [[Соединети Американски Држави|САД]] и [[Јапонија]]. == Опис == Растението е едногодишно, неразгрането или разгрането уште од основата, високо 10–50 см. [[Стебло|Стеблото]] е исправено, во долниот дел покриено со густи полураширени влакна, а во горниот дел со раширени влакна. Базалните листови имаат многу долги дршки, додека кај најгорните листови дршките се покуси од листната плочка. [[Лист|Листовите]] се обратнојајцевидно-клиновидни, речиси приседнати, со заоблен или плитко всечен врв, долги 10–20 мм, најчесто назабени по врвот и од двете страни покриени со полураширени влакна. [[Прилисник|Прилисниците]] се јајцевидно-долгнавести, белузлави, со зелени испакнати жили. Нивниот слободен дел е триаглест и зелен, а лисните дршки се покриени со прилегнати влакна. [[Соцветие|Соцветијата]] се обично поединечни, терминални, долги 10–60 мм, јајцевидни до цилиндрични и составени од голем број цветови со многу долги дршки. [[Цвет]]овите се произведуваат во текот на пролетта и летото. Чашката е долга 9–10 мм. Нејзиниот цилиндричен трубест дел е долг 3,5–4 мм, има десет жили и е покриен со густи полураширени влакна. Запците се линејно-шиловидни, долги 6–7 мм и покриени со полураширени влакна, при што двата горни се странично раширени. Венчето е црвенкаво, розово, кремаво до бело. Барјачето е долго 10–17 мм, линејно и на врвот заострено, долго околу 4 мм повеќе од крилцата. Лаѓичката е околу 1 мм покуса од крилцата. [[Плод|Плодот]] е мала, јајцевидна мешунка со ципеста обвивка, сместена во чашката.<ref name=":02">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 5.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=1324-1325}}</ref> == Употреба == [[Податотека:2015-05-05_Trifolium_incarnatum(Strawberry_candle)_ベニバナツメクサ_DSCF0668.jpg|лево|мини| Инкарнатска детелина во [[Хјого (префектура)|Хјого]], Јапонија]] Инкарнатска детелина најчесто се користи во земјоделството како покривна култура за [[Врзување на азотот|врзување на азот]].<ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=https://plants.usda.gov/plantguide/pdf/pg_trin3.pdf|title=Plant guide for crimson clover (Trifolium incarnatum)|last=Young-Mathews|first=Annie|date=February 2013|work=USDA|archive-url=|archive-date=|accessdate=May 21, 2019}}</ref> Растението користи асоцијации со бактериите ''[[Rhizobia]]'' за да го врзува азотот.<ref name=":2" /> Растението нашироко се одгледува како [[фуражна култура]] богата со [[Белковина|белковини]] за [[Домашно говедо|говеда]] и друг [[добиток]], и е погодна за правење сено. Најчесто го пасат домашни и диви преживари.<ref>Heuzé V., Tran G., Maxin G., 2016. Crimson clover (Trifolium incarnatum). Feedipedia, a programme by INRA, CIRAD, AFZ and FAO. https://www.feedipedia.org/node/247 Last updated on April 19, 2016, 11:33</ref> Често се користи за контрола на [[ерозија]]та покрај патиштата, како и за разубавување, но има тенденција да ги елиминира сите други пожелни пролетни и рано-летни видови автохтона вегетација во областа каде што е засадена. Цветовите на Инкарнатска детелина и никулците, кои визуелно и вкусно се слични на никулците од [[луцерка]] се јадливи.<ref name=":1" /><ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ediblewildfood.com/crimson-clover.aspx|title=Crimson Clover: Pictures, Flowers, Leaves and Identification {{!}} Trifolium incarnatum|work=www.ediblewildfood.com|accessdate=2019-02-25}}</ref> Може да се додадат како состојка во салати, сендвичи и други јадења, да се направат [[Билен чај|билни чаеви]], а може да се исушат и сомелат во [[брашно]].<ref name=":0" /> 100 грама никулци од Инкарнатска детелина содржат 23 калории, 4 гр. [[Белковина|белковини]], 2 гр. [[Прехранбени влакна|влакна]] и обезбедуваат 38 проценти од RDI [[витамин К]], како и 14 проценти од RDI [[витамин Ц]].<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.livestrong.com/article/481381-health-benefits-of-clover-sprouts/|title=Health Benefits of Clover Sprouts|work=LIVESTRONG.COM|language=en|accessdate=2019-02-25}}{{Мртва_врска|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Има исклучително мали количини на [[калциум]], [[железо]], [[фосфор]], [[цинк]], [[селен]] и [[магнезиум]].<ref name=":1" /> Како и сите сирово изедени никулци, тие го поседуваат ризикот од контаминација од ''[[Escherichia coli]]'', [[салмонела]], [[Listeria|листерија]] и ''[[Bacillus cereus]].''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.huffingtonpost.com/craig-goldwyn/sprouts-e-coli-risk_b_875103.html|title=Why Raw Sprouts May be the Riskiest Food in Your Grocery Store|last=Meathead|date=2011-06-11|work=Huffington Post|language=en-US|accessdate=2019-02-25}}</ref> Сепак, многу угледни институции во Соединетите Држави се обидуваат да ги регулираат и тестираат овие култури за такви бактерии.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.foodsafety.gov/keep/types/fruits/sprouts.html|title=Sprouts: What You Should Know|last=Foodsafety.gov|work=www.foodsafety.gov|language=en-us|accessdate=2019-02-28}}</ref> == Животен циклус == Во благите зимски области, како што се крајбрежната Калифорнија и северозападниот дел на Тихиот Океан, инкарнатска детелина обично се однесува како зимско годишно растение. Семињата ртат при првите дождови на крајот на летото или на есента. Растенијата растат во текот на зимата и имаат голем процут на доцна пролет. Во сувите летни клими, растенијата умираат по созревањето на семињата. На места со доволна летна влага, растенијата можат да продолжат да растат и цветаат; па дури и може да се однесуваат како краткотрајни повеќегодишни растенија. == Одгледување == Се сее што е можно побрзо по отстранувањето на житната култура со стапка од 20-22 кг/ха. Утврдено е дека е подобро да успее кога само површината на почвата се меша со скарификатор и хара, отколку кога се прави орање. Расте брзо во пролет и дава изобилен род зеленило. Сепак, може да се добие само едно косење, бидејќи не расте повторно по косењето.<gallery> Податотека:Photograph of J.C. Butler standing in crimson clover field on the farm of J.C. Thomas, Evans, Georgia, 1952 April - DPLA - 08f49dc7237144a04e73f5c182b03bd8.jpg|Конзерватор во поле со Инкарнатска детелина, 1952 година Податотека:Crimson clover sprouts.jpg|Одгледување на 'ртни растенија </gallery> == Варијабилност == * ''Trifolium incarnatum subsp. '''incarnatum''''' — цветовите се пурпурно црвени, долги колку чашката или многу малку подолги.<ref name=":02" /> * ''Trifolium incarnatum subsp. '''molinerii''''' — цветовите се кремави, розови или белузлави, многу подолги од чашката.<ref name=":02" /> == Распространетост во Македонија == Инкарнатската детелина расте по брдски пасишта и ливади до надморска височина од 1350 метри. [[Подвид|Подвидовите]] се среќаваат на различни места:<ref name=":02" /> * ''Trifolium incarnatum subsp. incarnatum —'' се среќава во околината на [[Струмица]] (Босиљанова) и [[Мавровско Поле|Мавровското Поле]].<ref name=":02" /> * ''Trifolium incarnatum subsp. molinerii —'' широко распространето растение, се среќава во селото [[Катланово]], [[Катлановско Блато]], селото [[Петровец]] и [[Скопска Црна Гора]] во [[Скопје]], [[Таорската Клисура]], селото [[Велебрдо]] во [[Гостивар]], [[Маркови Кули]] и селата [[Чепиго]] и [[Кривогаштани]] во [[Прилеп]], [[Смолево]] и [[Црновршка Река]] во [[Битола]], [[Илиница]] и селото [[Светораче|Светораце]] во [[Кичево]], [[Штип]], [[Пробиштип]], [[Кочани]], [[Македонска Каменица]], селото [[Луковица (Делчевско)|Луковица]] во [[Делчево]], [[Пехчево]], [[Радовиш]], селото [[Баница]] во [[Струмица]], [[Гевгелија]], [[Нов Дојран]] кај местото наречено ''Асанли'', селата [[Стење]] и [[Царина]] во [[Ресен]], планината [[Бистра (планина)|Бистра]] кај селото [[Лазарополе]], планината [[Галичица]] кај Војтина Планина над селото [[Лабуништа|Лубаништа]].<ref name=":02" /> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Commons|Trifolium incarnatum}} * [http://rbg-web2.rbge.org.uk/cgi-bin/nph-readbtree.pl/feout?FAMILY_XREF=&GENUS_XREF=Trifolium&SPECIES_XREF=incarnatum&TAXON_NAME_XREF=&RANK=species Флора Европа: ''Trifolium incarnatum''] * [http://www.ecoflora.co.uk/search_species2.php?plant_no=810570620 Екофлора: ''Trifolium incarnatum''] * [http://www.fao.org/ag/AGP/AGPC/doc/GBASE/DATA/PF000502.HTM Информативен лист на ФАО: ''Trifolium incarnatum''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081025125932/http://www.fao.org/ag/AGP/AGPC/doc/GBASE/DATA/PF000502.HTM |date=2008-10-25 }} * Ајилвсги, Гејата. (2003). ''Диви цвеќиња од Тексас.'' Shearer Publishing, Фредериксбург, Тексас (САД).{{ISBN|0-940672-73-1}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-940672-73-1|0-940672-73-1]] . * [http://wisplants.uwsp.edu/scripts/detail.asp?SpCode=TRIINC Роберт В. Фрекман Хербариум, Универзитет во Висконсин] Страна со неколку фотографии. * [http://www.boston.com/bigpicture/2008/11/peering_into_the_micro_world.html#photo17 Ултраструктурни детали забележани на површината на „црвена детелина“, цветен ливче Trifolium incarnatum.] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Зеленчук]] [[Категорија:Детелина]] [[Категорија:Фуражни култури]] [[Категорија:Медоносни растенија]] [[Категорија:Приземни растенија]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] kpwajzzc37b2wxh3a29e24rxao9n46p Цариградски собор (879-880) 0 1305481 5588964 5213563 2026-07-08T08:34:42Z Buli 2648 5588964 wikitext text/x-wiki {{Infobox ecumenical council | council_name = Четврти цариградски собор | council_date = 879–880 | accepted_by = [[Православие|Православната црква]] | convoked_by = Императорот [[Василиј I Македонецот|Василиј I]] | presided_by = | attendance = 383 епископи | topics = Прашањето за [[Фотиј I Цариградски|Фотиј]] како цариградски патријарх | documents = Враќањето на Фотиј на патријаршискиот престол, заштита на Никејскиот Символ на верата |previous=[[Втор никејски собор]] |next=[[Петти цариградски собор]]}} {{Христијанство}} '''Цариградски собор (879-880)''', '''Четврти цариградски собор''' или '''Софиски собор''' — голем регионален собор на [[Православна црква|православната црква]], кој се одржал во [[879]] и [[880]] година во [[Цариград]]. Соборот го свикал [[Византија|византискиот]] цар [[Василиј I Македонецот|Василиј]], во договор со [[Цариградска патријаршија|цариградскиот]] патријарх [[Фотиј I Цариградски|Фотиј]]. На соборот, бил осуден секој обид за промена на изворниот [[Никејско-цариградски симбол на верата]], било преку вадење или додавање. Оваа одлука била насочена против вметнувањето на поимот [[филиокве]] (лат. Filioque) во симболот на верата, односно против учењето за ''двојното'' произлегување на [[Свет Дух|Светиот Дух]] од Отецот и Синот. Одлуките на овој собор ги потврдил тогашниот римски папа [[Папа Јован VIII|Јован VIII]].{{Sfn|Острогорски|1969}} Иако овој собор првично беше прифатен како општ, со текот на времето Римската црква почнала да се оддалечува од неговите одлуки, а кога вметнувањето на [[филиокве]] околу 1014 година било официјално прифатено и во самиот Рим, дошло до забрзано нарушување на претходното црковно единство, што на крајот резултирало со [[Големиот раскол]] (1054). И покрај тоа, Цариградскиот собор од 879-880 година ја задржал својата важност во Православната црква, а многу православни христијани го сметаат за рамноправен и го нарекуваат ''Осми вселенски собор''.{{Sfn|Јевтић|2012}} == Историја == По смртта на [[Цариградска патријаршија|цариградскиот]] патријарх [[Игнатиј I Цариградски|Игнатиј]] во есента [[877]] година, [[Фотиј I Цариградски|Фотиј]] се вратил на патријаршискиот престол во Цариград, кој со согласност на тогашниот [[Византија|византиски]] цар [[Василиј I Македонецот|Василиј]] (867-886) одлучил да свика голем црковен собор, со цел преиспитување на спорните одлуки на претходниот ''Цариградски собор'' од 869 - 870 година. Согласност за свикување на новиот собор дал и римскиот папа [[Папа Јован VIII|Јован VIII]] (872-882), кој ги испратил своите легати во Цариград.{{Sfn|Острогорски|1969}} Соборот се состанал во есента [[879]] година, со учество на претставници на сите источни патријаршии, како и на Римската црква, која ја претставуваа папските легати (емисари) Еуген, Петар и Павле. Во работата на соборот учествувале дури 383 епископи. Соборот усвоил три канони, кои биле вклучени во корпусот на канонското право на Православната црква. На соборот биле поништени сите спорни одлуки на претходниот ''Цариградски собор'' од 869-870 година.<ref>[https://svetosavlje.org/sr/vaseljenski-sabori-i-zivo-predanje-crkve-iz-knjige-na-putevima-otaca/ Атанасије Јефтић, На путевима отаца: Васељенски сабори и живо предање Цркве]</ref> Соборот едногласно го потврдил изворниот [[Никејско-цариградски симбол на верата]], без никакви исфрлања или дополнувања, официјално осудувајќи го секој обид за испуштање или внесување поедини зборови или изрази. Во таа прилика учесниците на соборот истакнале: „Со сето срце прифаќаме и со свои усни признаваме дека го исповедаме древниот Симбол на верата без никакво одземање и без додавање, без менување или оштетување“, со изрекување предупредување и осуда: „ако некој дозволи промена или додавање на овој Симбол, како и оној што ќе се осмели да го стори тоа, нека е проклет“.<ref>Лебедев А. П. Т. 5: История разделения Церквей в IX, X и XI веках: С подроб. указ. рус. лит., относящейся к этому предмету, с 1841 по 1900 гг. СПб.: Тузов, М.: Печатня Снегиревой стр.293</ref> Со оваа одлука, бил отфрлен секој обид да се вметне изразот [[филиокве]] (лат. Filioque) во Симболот на верата, и со самото тоа било спречено во Симболот на верата преку споменатото вметнување да се воведе неправилното учење за ''двојното'' произлегување на Светиот Дух. Соборот ја завршил својата работа во 880 година, а неговите одлуки биле официјално потврдени од тогашниот римски папа [[Папа Јован VIII|Јован VIII]].{{Sfn|Siecienski|2010}} == Поврзано == * [[Помесни собори]] * [[Вселенски собор]]и * [[Цариградски собор (867)]] == Наводи == {{наводи}} == Литература == {{refbegin|2}} * {{наведено списание|ref=harv|last=Василиадис|first=Панајотис|title=Друга Фотијева патријаршија (1. део)|journal=Теолошки погледи|year=1996|volume=29|issue=1-4|pages=87-131|url=https://teoloskipogledi.spc.rs/files/pdfs/1996/1-4/87-131.pdf|access-date=2022-08-27|archive-date=2022-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20220630003956/https://teoloskipogledi.spc.rs/files/pdfs/1996/1-4/87-131.pdf|url-status=dead}} * {{наведено списание|ref=harv|last=Василиадис|first=Панајотис|title=Друга Фотијева патријаршија (2. део)|journal=Теолошки погледи|year=1997|volume=30|issue=1-4|pages=3-84|url=https://teoloskipogledi.spc.rs/files/pdfs/1997/1-4/3-84.pdf|access-date=2022-08-27|archive-date=2018-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20180323160023/https://teoloskipogledi.spc.rs/files/pdfs/1997/1-4/3-84.pdf|url-status=dead}} * {{наведена книга|ref=harv|last=Dvornik|first=Francis|title=The Photian Schism: History and Legend|year=1948|location=Cambridge, UK|publisher=Cambridge University Press|url=https://books.google.com/books?id=X_A8AAAAIAAJ}} * {{наведена книга|ref=harv|last=Јакшић|first=Душан Н.|title=Лично својство Светог Духа по учењу Православне цркве, с обзиром на римски догмат Filioque|year=1931|location=Сремски Карловци|publisher=Српска манастирска штампарија}} * {{наведено списание|ref=harv|last=Јевтић|first=Атанасије|authorlink=Атанасије Јевтић|title=Свети Васељенски Сабори: Осми (879–880. г.) и Девети (1351. г.)|journal=Теолошки погледи|year=2012|volume=45|issue=1|pages=69-90|url=https://teoloskipogledi.spc.rs/files/pdfs/2012/1/69-90.pdf|access-date=2022-08-27|archive-date=2020-09-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200911231851/https://teoloskipogledi.spc.rs/files/pdfs/2012/1/69-90.pdf|url-status=dead}} * {{наведено списание|ref=harv|last=Коматина|first=Предраг|title=Моравски епископ Агатон на Фотијевом сабору 879/880. г.|journal=Српска теологија данас|year=2009|volume=1|pages=359-368|url=https://www.academia.edu/3686488/Moravski_episkop_Agaton_na_Fotijevom_saboru_879_880._g._Bishop_Agathon_of_Morava_at_the_Photian_Synod_of_879_880_}} * {{наведена книга|ref=harv|last=Коматина|first=Предраг|title=Црквена политика Византије од краја иконоборства до смрти цара Василија I|year=2014|location=Београд|publisher=Византолошки институт САНУ|url=https://www.academia.edu/7316071/Church_policy_of_Byzantium_from_the_end_of_Iconoclasm_to_the_death_of_emperor_Basil_I}} * {{наведено списание|ref=harv|last=Коматина|first=Предраг|title=Област Вaгенитија и епископија Св. Климента|journal=Зборник радова Византолошког института|year=2016|volume=53|pages=83-100|url=http://www.doiserbia.nb.rs/ft.aspx?id=0584-98881653083K}} * {{наведена книга|ref=harv|editor-last=Матић|editor-first=Златко|title=Filioque: Историјски и теолошки аспекти једног проблема|year=2012|location=Пожаревац|publisher=Епархија браничевска}} * {{наведена книга|ref=harv|last=Острогорски|first=Георгије|authorlink=Георгије Острогорски|year=1969|title=Историја Византије|location=Београд|publisher=Просвета|url=https://books.google.rs/books?id=glVoAAAAMAAJ}} * {{наведено списание|ref=harv|last=Поповић|first=Радомир В.|author-link=Радомир В. Поповић|title=Свети Фотије патријарх цариградски и његово доба|journal=Теолошки погледи|year=1983|volume=16|issue=4|pages=191-211|url=https://teoloskipogledi.spc.rs/files/pdfs/1983/4/191-211.pdf|access-date=2022-08-27|archive-date=2022-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20220628223026/https://teoloskipogledi.spc.rs/files/pdfs/1983/4/191-211.pdf|url-status=dead}} * {{наведена книга|ref=harv|last=Поповић|first=Радомир В.|author-link=Радомир В. Поповић|chapter=Неке од највећих хришћанских јереси првог миленијума: аријанство, монофизитство, филиокве (filioque)|title=Црква Христова и свет религије: Антологија православних виђења|year=2007|edition=2. допуњено|location=Београд|publisher=Досије|pages=331-336}} * {{наведена книга|ref=harv|last=Siecienski|first=Anthony Edward|year=2010|title=The Filioque: History of a Doctrinal Controversy|publisher=Oxford University Press|url=https://books.google.rs/books?id=auT8VbgOe48C}} {{refend}} [[Категорија:Црковни собори пред Големиот раскол]] [[Категорија:Канонско право]] [[Категорија:Црковни собори во Цариград]] 01r7qoi6zlsx47ej5frf0kimfqeayro Метафорична архитектура 0 1305875 5589081 4998399 2026-07-08T10:11:24Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: Лотус → Лотос (2) 5589081 wikitext text/x-wiki '''Метафоричката архитектура''' ― архитектонско движење кое се развило во [[Европа]] во средината на 20 век.<ref name="karatani" /> Некои го сметаат за само аспект на [[Постмодернизам|послемодернизмот]], додека други го сметаат за школа сама по себе и подоцнежен развој на експресионистичката архитектура.<ref name="metaphor" /> Стилот се одликува со употреба на аналогија и метафора како главно вдаховение и директива за дизајн. Добро познати примери за ова може да се најдат во Палмската џамија на Универзитетот „Крал Сауд“ во [[Ријад]] од Басил Ал Бајати, врз основа на обликот на [[палма]],<ref name="revival" /> Лотосовиот храм во [[Њу Делхи]], од Фариборз Сахба, врз основа на [[цвет]] на лотос,<ref name="iranica" /> зградата на Центарот за летање на TWA во [[Њујорк (град)|Њујорк]], од [[Еро Саринен]], инспирирана од обликот на [[Птица|птичјо]] крило,<ref name="NYT08"/> или [[Сиднејска опера|Сиднејската опера]], во [[Австралија]], од Јерн Уцон што е изведена од едрата на бродови во [[пристаниште]]то.<ref name="sydney" /> Одредени архитекти, исто така, се познати по тоа што ги користат метафорите како тема во текот на нивната работа, како што се [[Ле Корбизје]] и мотивот со отворена рака. Ова за него било знак за „мир и помирување. Отворено е за давање и отворено за примање.<ref name="lotus" /> Можеби најистакнатиот глас на Метафоричното архитектонско училиште во моментов е д-р Басил Ал Бајати чии дизајни се вдахнати од дрвја и растенија, полжави, китови, инсекти, дервиши, па дури и митови и книжевност.<ref name="Bingham" /> Тој е исто така основач на Меѓународната школа за метафорична архитектура во [[Малага]], [[Шпанија]].<ref name="centromalaga" /> == Метафорични архитекти == * Басил Ал Бајати * [[Ле Корбизје]] * Јерн Уцон * [[Еро Саринен]] * Фариборз Сахба == Галерија == <gallery mode="packed"> Податотека:The Palm Mosque at King Saud University, Riyadh by Dr. Basil Al Bayati.jpg|Палмска џамија на Универзитетот „Крал Сауд“, Ријад. Податотека:Jfkairport.jpg|Центар за летање наTWA, Њујорк. Податотека:Lotus Temple, Bahá'í Place Of Worship, Delhi, India (15110744273).jpg|Лотосов храм, Њу Делхи Податотека:Sydney Opera House Sails.jpg|Сиднејска опера, Австралија Податотека:Onion House Hawaii 19.jpg|Кромитчеста куќа, Хаваи </gallery> == Наводи == {{Наводи|30em|refs=<ref name="karatani"> {{cite book | last = Karatani | first = Kojin | title = Architecture as Metaphor | publisher=The MIT Press | year = 1995 | location = | pages = 246 | isbn = 9780262611138}}</ref><ref name=metaphor> {{Cite book | last = Fez-Barringten | first = Barie | title = Architecture: The Making of Metaphors | publisher = Cambridge Scholars Publishing | year = 2012 | location = Newcastle upon Tyne | isbn = 978-1-4438-3517-6}}</ref><ref name="revival"> {{cite news | last = Fehervari | first = Geza | publisher = Ahlan Wasahlan magazine | title = Revival in Islamic Architecture | date = September 1983 | edition = Vol. 7, no 6 | pages = 15–17 }}</ref><ref name="iranica">{{cite encyclopedia |encyclopedia= Encyclopædia Iranica |year= 1989 |article=Bahai temples | first = V. | last = Rafati |author2=Sahba, F. }}</ref><ref name="NYT08"> {{cite news | url = https://www.nytimes.com/1994/07/20/nyregion/twa-s-hub-is-declared-a-landmark.html?scp=8&sq=%22twa%20flight%20center%22&st=cse | work = New York Times | title = T.W.A's Hub is Declared a Landmark | date = јули 1994 | author = David W. Dunlap }}</ref><ref name="sydney"> {{cite book |last = Utzon |first = J |title = Sydney Opera House Utzon design principles |publisher = Sydney Opera House Trust |year = 2002 |location = Sydney |pages = 20 |url = http://www.sydneyoperahouse.com/uploadedFiles/About_Us/The_Building/Content_AboutUs_UtzonDesignPrinciples.pdf |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20090226042013/http://www.sydneyoperahouse.com/uploadedFiles/About_Us/The_Building/Content_AboutUs_UtzonDesignPrinciples.pdf |archive-date = 26 февруари 2009 }}</ref><ref name="lotus">{{cite book|last= Shipman |first=Gertrude |title=Ultimate Handbook Guide to Chandigarh : (India) Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=OFbHBAAAQBAJ&pg=PP7|date=5 October 2014|publisher=MicJames|pages=7–|id=GGKEY:32JTRTZ290J}}</ref> <ref name=Bingham> {{Cite book | last = Bingham | first = Neil | title = 100 Years of Architectural Drawing: 1900-2000 | publisher = Laurence King | year = 2012 | page = 288 | location = London | chapter = 1974-2000 The Dextrous Architectural Drawing | isbn = 978-1780672724}}</ref><ref name="centromalaga"> {{cite news | title = Un arquitecto árabe invierte más de un millón de euros en un centro cultural (Arab Architect Invests More than a Million Euros in Cultural Centre) | url = http://www.diariosur.es/malaga-capital/201410/07/arquitecto-arabe-invierte-millon-20141006212624.html }}</ref>}} [[Категорија:Експресионистички архитекти]] [[Категорија:Постмодерна архитектура]] [[Категорија:Архитектонски стилови]] [[Категорија:Архитектура]] [[Категорија:Органска архитектура]] [[Категорија:Архитектонски стилови од 21 век]] [[Категорија:Архитектонски стилови од 20 век]] c8wwivs5aay0wryv6ogvewwun6snnws Боран 0 1315965 5588774 5503724 2026-07-07T17:46:12Z InternetArchiveBot 92312 Add 2 books for Verifiability (20260707sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 5588774 wikitext text/x-wiki {{Chembox | ImageFile = Borane-2D-structure.svg | IUPACNames = Боран<ref>{{Cite web|url=https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Borane#section=IUPAC-Name&fullscreen=true|title = Borane}}</ref> | ImageSize = 100px | ImageAlt = Structural formula of borane | ImageFileL1 = Borane-3D-balls.png | ImageSizeL1 = 75px | ImageAltL1 = Ball-and-stick model of borane | ImageFileR1 = Borane-3D-vdW.png | ImageSizeR1 = 75px | ImageAltR1 = Spacefill model of borane | SystematicName = боран ''(супститутивен)''<br /> трихидридоборон ''(адитив)'' | OtherNames = {{Unbulleted list|борин|бор трихидрид|водород борид}} |Section1={{Chembox Identifiers | CASNo = 13283-31-3 | CASNo_Ref = | PubChem = 6331 | ChemSpiderID = 6091 | ChemSpiderID_Ref = | ChEBI = 30149 | ChEBI_Ref = | Gmelin = 44 | SMILES = B | StdInChI = 1S/BH3/h1H3 | StdInChI_Ref = | StdInChIKey = UORVGPXVDQYIDP-UHFFFAOYSA-N | StdInChIKey_Ref = }} |Section2={{Chembox Properties | H=3 | B=1 | Appearance = безбоен гас | ConjugateAcid = [[Борониум]] }} |Section3={{Chembox Thermochemistry | DeltaHf = 106,69 kJ mol<sup>−1</sup> | Entropy = 187,88 kJ mol<sup>−1</sup> K<sup>−1</sup> }} |Section4={{Chembox Structure | MolShape = триагонална рамнина | PointGroup = D<sub>3h</sub> | Dipole = 0 [[Debye|D]] }} |Section5={{Chembox Related | OtherCompounds = {{Unbulleted list|[[diborane]]}} }} }} '''Трихидридобор''', исто така познат како '''боран''' или '''борин''', е нестабилна и високо реактивна молекула со хемиска формула {{хем|B|H|3}}. Подготовката на боран карбонил, BH<sub>3</sub>(CO), pодигра важна улога во истражувањето на хемијата на бораните, бидејќи укажа на веројатното постоење на молекулата на боранот.<ref name=Burg1937>{{Cite journal|last=Burg|first=Anton B.|author2=Schlesinger, H. I.|title=Hydrides of boron. VII. Evidence of the transitory existence of borine ({{хем|BH|3}}): Borine carbonyl and borine trimethylammine|journal=Journal of the American Chemical Society|date=May 1937|volume=59|issue=5|pages=780–787|doi=10.1021/ja01284a002}}</ref> Сепак, молекуларниот вид BH<sub>3</sub> е многу силна луисова киселина. Следствено, тој е многу реактивен и може директно да се набљудува само доколку е континуирано произведен како преоден производ во проточен систем или од реакцијата на ласерски аблираниот атомски бор со водород.<ref name="TagueAndrews1994">{{cite journal|last1=Tague|first1=Thomas J.|last2=Andrews|first2=Lester|title=Reactions of Pulsed-Laser Evaporated Boron Atoms with Hydrogen. Infrared Spectra of Boron Hydride Intermediate Species in Solid Argon|url=https://archive.org/details/american-chemical-society-journal_1994-06-01_116_11/page/4970|journal=Journal of the American Chemical Society|volume=116|issue=11|year=1994|pages=4970–4976|issn=0002-7863|doi=10.1021/ja00090a048}}</ref> == Структура и својства == BH<sub>3</sub> е тригонална рамна молекула со [[molecular symmetry|D<sub>3h</sub> симетрија.]] Tодредената должина на B–H bond врската е 119&nbsp;[[picometre|pm]].<ref name="Kawaguchi1992">{{cite journal|last1=Kawaguchi|first1=Kentarou|title=Fourier transform infrared spectroscopy of the BH<sub>3</sub> ν<sub>3</sub> band|journal=The Journal of Chemical Physics|volume=96|issue=5|year=1992|pages=3411–3415|issn=0021-9606|doi=10.1063/1.461942|bibcode=1992JChPh..96.3411K}}</ref> Во отсуство на други хемиски видови, тој реагира со себе за да формира диборан. Така, тој е посредник во подготовката на диборан според реакцијата:<ref name="Greenwood&Earnshaw2d"/> :BX<sub>3</sub> +BH<sub>4</sub><sup>−</sup> → HBX<sub>3</sub><sup>−</sup> + (BH<sub>3</sub>) (X=F, Cl, Br, I) :2 BH<sub>3</sub> → B<sub>2</sub>H<sub>6</sub> Стандардната енталпија на димеризација на BH<sub>3</sub> се проценува на −170 kJ mol<sup>−1</sup>.<ref>{{cite journal | last1 = Page | first1 = M. | last2 = Adams | first2 = G.F. | last3 = Binkley | first3 = J.S. | last4 = Melius | first4 = C.F. | year = 1987 | title = Dimerization energy of borane | journal = J. Phys. Chem. | volume = 91 | issue = 11| pages = 2675–2678 | doi = 10.1021/j100295a001 }}</ref> Атомот на бор во BH<sub>3</sub> има 6 [[Валентен електрон|валентни електрони]]. Следствено, таа е силна Луисова киселина и реагира со која било луисова база ('L' во равенката подолу) за да формира адукт: :BH<sub>3</sub> + L → L—BH<sub>3</sub> Во кој базата го донира својот слободен електронски пар, формирајќи дативна ковалентна врска. Таквите соединенија се термодинамички стабилни, но можат лесно да се оксидираат во воздухот. Комерцијално достапни се раствори кои содржат боран диметилсулфид и боран-тетрахидрофуран; во тетрахидрофуранот се додава стабилизирачки агенс за да се спречи THF да го оксидира боранот.<ref name = "OlahMolner">Hydrocarbon Chemistry, George A. Olah, Arpad Molner, 2d edition, 2003, Wiley-Blackwell {{ISBN|978-0471417828}}</ref> Секвенца на стабилност за неколку вообичаени адукти на боран, проценета од спектроскопски и термохемиски податоци, е дадена подолу: :[[phosphorus trifluoride|PF<sub>3</sub>]] < [[carbon monoxide|CO]]< [[diethyl ether|Et<sub>2</sub>O]]< [[dimethyl ether|Me<sub>2</sub>O]]< C<sub>4</sub>H<sub>8</sub>O < C<sub>4</sub>H<sub>8</sub>S < [[diethyl thioether|Et<sub>2</sub>S]]< [[dimethyl thioether|Me<sub>2</sub>S]]< Py < [[trimethyl amine|Me<sub>3</sub>N]]< [[hydrogen anion|H<sup>−</sup>]] BH<sub>3</sub> има некои слабо кисели одлики бидејќи сулфурните донори формираат постабилни комплекси отколку кислородните донори.<ref name="Greenwood&Earnshaw2d">{{Greenwood&Earnshaw}}</ref> Водните раствори на BH<sub>3</sub> се исклучително нестабилни.<ref name="Finn1972">{{cite journal|last1=Finn|first1=Patricia|last2=Jolly|first2=William L.|title=Asymmetric cleavage of diborane by water. The structure of diborane dihydrate|journal=[[Inorganic Chemistry (journal)|Inorganic Chemistry]]|date=August 1972|volume=11|issue=8|pages=1941–1944|doi=10.1021/ic50114a043|url=https://escholarship.org/uc/item/7nb9k0rm}}</ref><ref name="D'Ulivo2010">{{cite journal|last1=D'Ulivo|first1=Alessandro|title=Mechanism of generation of volatile species by aqueous boranes|journal=[[Spectrochimica Acta Part B: Atomic Spectroscopy]]|date=May 2010|volume=65|issue=5|pages=360–375|doi=10.1016/j.sab.2010.04.010}}</ref> :{{хем|BH|3}} + 3{{хем|H2O}} → {{хем|B(OH)|3}} + {{хем|3 H|2}} == Реакции == Се верува дека молекуларниот BH<sub>3</sub> е реакционен интермедиер во пиролизата на диборан за производство на повисоки борани:<ref name="Greenwood&Earnshaw2d"/> :B<sub>2</sub>H<sub>6</sub> ⇌ 2BH<sub>3</sub> :BH<sub>3</sub> +B<sub>2</sub>H<sub>6</sub> → B<sub>3</sub>H<sub>7</sub> +H<sub>2</sub> (rate determining step) :BH<sub>3</sub> + B<sub>3</sub>H<sub>7</sub> ⇌ B<sub>4</sub>H<sub>10</sub> :B<sub>2</sub>H<sub>6</sub> + B<sub>3</sub>H<sub>7</sub> → BH<sub>3</sub> + B<sub>4</sub>H<sub>10</sub> :::::⇌ B<sub>5</sub>H<sub>11</sub> + H<sub>2</sub> Понатамошните чекори доведуваат до последователно повисоки борани, со B<sub>10</sub>H<sub>14</sub> како најстабилен краен производ контаминиран со полимерни материјали и малку B<sub>20</sub>H<sub>26</sub>. Боран амониат, кој се произведува со реакција на замена на други адукти на боран, го елиминира елементарниот водород при загревање за да даде боразин (HBNH)<sub>3</sub>.<ref name="InorgChem">{{ cite book | author1 = Housecroft, C. E. | author2 = Sharpe, A. G. | chapter = Chapter 13: The Group 13 Elements | title = Inorganic Chemistry | url = https://archive.org/details/inorganicchemist00hous_159 | url-access = limited | edition= 3 | year = 2008 | page = [https://archive.org/details/inorganicchemist00hous_159/page/n374 336] | publisher = Pearson | isbn = 978-0-13-175553-6 }}</ref> Адуктите на боран се широко користени во органската синтеза за хидроборација, каде што BH<sub>3</sub> aсе додава на C=C врската на алкените за да даде триалкилборани: :(THF)BH<sub>3</sub> + 3&nbsp;CH<sub>2</sub>=CHR → B(CH<sub>2</sub>CH<sub>2</sub>R)<sub>3</sub> + THF Оваа реакција е региоселективна, а други деривати на боран може да се користат за да се даде уште поголема региоселективност.<ref name="Burkhardt2006" /> Производот триалкилборани може да се претвора во корисни органски деривати. Со гломазните алкени може да се подготват видови како што се [HBR<sub>2</sub>]<sub>2</sub>, кои се исто така се корисни реагенси во поспецијализирани употреби. Може да се користи и боран диметилсулфид кој е постабилен од боран-тетрахидрофуранот.<ref name="Burkhardt2006">{{cite journal|last1=Burkhardt|first1=Elizabeth R.|last2=Matos|first2=Karl|title=Boron reagents in process chemistry: Excellent tools for selective reductions|journal=[[Chemical Reviews]]|date=July 2006|volume=106|issue=7|pages=2617–2650|doi=10.1021/cr0406918|pmid=16836295}}</ref><ref>{{cite journal |last= Kollonitisch |first= J. |title= Reductive Ring Cleavage of Tetrahydrofurans by Diborane |journal= J. Am. Chem. Soc. |year= 1961 |volume= 83 |issue= 6 |pages= 1515 |doi= 10.1021/ja01467a056}}</ref> Хидроборацијата може да се спои со оксидација за да се добие реакција на хидроборација-оксидација. Во оваа реакција, борил групата во генерираниот органоборан е супституирана со хидроксилна група. ===Како Луисова киселина=== Фосфин-борани, со формулата R<sub>3−n</sub>H<sub>n</sub>PBH<sub>3</sub>, се адукти на органофосфини и боран. Боран(5) е диводороден комплекс на боран. Неговата молекулска формула е BH<sub>5</sub> или можеби BH<sub>3</sub>(η<sup>2</sup>-H<sub>2</sub>).<ref>{{cite journal|title=The stability of η2-H2 borane complexes – a theoretical investigation|first1=Dénes|last1=Szieberth|first2=Tamás|last2=Szpisjak|first3=Gábor|last3=Turczel|first4=László|last4=Könczöl|date=19 August 2014|journal=Dalton Transactions|volume=43|issue=36|pages=13571–13577|doi=10.1039/C4DT00019F|pmid=25092548}}</ref> Стабилен е само на многу ниски температури и неговото постоење е потврдено при многу ниски температури.<ref>{{cite journal|title=Reactions of Pulsed-Laser Evaporated Boron Atoms with Hydrogen. Infrared Spectra of Boron Hydride Intermediate Species in Solid Argon|url=https://archive.org/details/american-chemical-society-journal_1994-06-01_116_11/page/4970|first1=Thomas J.|last1=Tague|first2=Lester|last2=Andrews|date=1 June 1994|journal=Journal of the American Chemical Society|volume=116|issue=11|pages=4970–4976|doi=10.1021/ja00090a048}}</ref><ref>{{cite journal|title=The structure and stability of BH<sub>5</sub>. Does correlation make it a stable molecule? Qualitative changes at high levels of theory|first1=Peter R.|last1=Schreiner|first2=Henry F. |last2=Schaefer III|first3=Paul von Ragué|last3=Schleyer|date=1 June 1994|journal=The Journal of Chemical Physics|volume=101|issue=9|pages=7625|doi=10.1063/1.468496|bibcode = 1994JChPh.101.7625S}}</ref> Боран (5) и метаниум (CH<sub>5</sub><sup>+</sup>) се изоелектронски.<ref>A Life of Magic Chemistry: Autobiographical Reflections Including Post-Nobel Prize Years and the Methanol Economy, 159p</ref> Неговата конјугирана база е борхидридниот анјон. == Наводи == {{наводи}} {{Boron compounds}} [[Категорија:Борани (хемија)| ]] 7ki5sayr2ez1z3xm63vy47tojrg4k8v Хидразин 0 1316064 5588761 5559552 2026-07-07T17:23:36Z InternetArchiveBot 92312 Add 1 book for Verifiability (20260707sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 5588761 wikitext text/x-wiki {{Chembox | Verifiedfields = changed | Watchedfields = changed | verifiedrevid = 458641690 | ImageFileL1 = Hydrazin.svg | ImageFileL1_Ref = {{chemboximage|correct|??}} | ImageNameL1 = Скелетна формула на хидразин со додадени сите експлицитни хидрогени | ImageFileR1 = Hydrazine-3D-vdW.png | ImageFileR1_Ref = {{chemboximage|correct|??}} | ImageNameR1 = Модел на хидразин | ImageFileL2 = Hydrazine-2D-A1.png | ImageFileL2_Ref = {{chemboximage|correct|??}} | ImageNameL2 = Стерео, скелетна формула на хидразин со додадени сите експлицитни хидрогени | ImageFileR2 = Hydrazine-3D-balls.png | ImageFileR2_Ref = {{chemboximage|correct|??}} | ImageNameR2 = Модел на топка и стап на хидразин | ImageFile3 = Sample of hydrazine hydrate.jpg | ImageCaption3 = Хидразин хидрат | IUPACName = Хидразин <ref name = "hydrazine - PubChem Public Chemical Database" >{{Cite web|url=https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/summary/summary.cgi?cid=9321|title=hydrazine—PubChem Public Chemical Database|work=The PubChem Project|location=USA|publisher=National Center for Biotechnology Information}}</ref> | SystematicName = Дијазан<ref name = "hydrazine - PubChem Public Chemical Database" /> | OtherNames = Дијамин<ref name=NIOSH>{{Cite web|title=NIOSH Guide—Hydrazine|url=https://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0329.html|publisher=Centers for Disease Control|access-date=16 Aug 2012}}</ref><br>Тетрахидридодинитроген(''N''-''N'')<br>Diamidogen |Section1={{Chembox Identifiers | CASNo = 302-01-2 | CASNo_Ref = {{cascite|correct|CAS}} | PubChem = 9321 | ChemSpiderID = 8960 | ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}} | UNII = 27RFH0GB4R | UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} | EINECS = 206-114-9 | UNNumber = 2029 | KEGG = C05361 | KEGG_Ref = {{keggcite|correct|kegg}} | MeSHName = Хидразин | ChEBI_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} | ChEBI = 15571 | ChEMBL = 1237174 | ChEMBL_Ref = {{ebicite|changed|EBI}} | RTECS = MU7175000 | Beilstein = 878137 | Gmelin = 190 | 3DMet = B00770 | SMILES = NN | StdInChI = 1S/H4N2/c1-2/h1-2H2 | StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | InChI = 1/H4N2/c1-2/h1-2H2 | StdInChIKey = OAKJQQAXSVQMHS-UHFFFAOYSA-N | StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | InChIKey = OAKJQQAXSVQMHS-UHFFFAOYAZ }} |Section2={{Chembox Properties | Formula = {{хем2|N2H4}} | MolarMass = 32.0452 g/mol | Appearance = Безбојна, испарлива, мрсна течност<ref name=PGCH/> | Odor =како [[Амонијак]]<ref name=PGCH/> | Density = 1.021 g/cm<sup>3</sup> | MeltingPtK = 275 | BoilingPtK = 387 | LogP = 0.67 | VaporPressure = 1 kPa (при 30.7 °C) | pKa = 8.10 ({{хем2|[N2H5]+}})<ref>{{Cite journal |display-authors=et al|vauthors=Hall HK|year=1957|title=Correlation of the Base Strengths of Amines1|journal=J. Am. Chem. Soc.|volume=79|issue=20|page=5441|doi=10.1021/ja01577a030}}</ref> | ConjugateAcid = [[Хидразиниум]] | pKb = 5.90 | RefractIndex = 1.46044 (при 22 °C) | Viscosity = 0.876 cP | Solubility = Мешање<ref name=PGCH/> }} |Section3={{Chembox Structure | MolShape = Триаголна пирамидална во N | Dipole = 1.85 D<ref name="Greenwood 1997">{{Greenwood&Earnshaw2nd}}</ref> }} |Section4={{Chembox Thermochemistry | DeltaHf = 50.63 kJ/mol | Entropy = 121.52 J/(K·mol) }} |Section5={{Chembox Hazards | ExternalSDS = [http://www.inchem.org/documents/icsc/icsc/eics0281.htm ICSC 0281] | GHSPictograms = {{GHS flame}} {{GHS corrosion}} {{GHS skull and crossbones}} {{GHS health hazard}} {{GHS environment}} | GHSSignalWord = '''ОПАСЕН''' | HPhrases = {{H-phrases|226|301|311|314|317|331|350|410}} | PPhrases = {{P-phrases|201|261|273|280|301+310|305+351+338}} | NFPA-F = 2 | NFPA-H = 4 | NFPA-R = 3 | FlashPtC = 52 | AutoignitionPtC = 24 to 270 | ExploLimits = 1.8–99.99% | LD50 = 59–60 mg/kg (орална кај стаорци, глувци)<ref>{{Cite book |display-authors=et al|vauthors=Martel B, Cassidy K|title=Chemical Risk Analysis: A Practical Handbook|publisher=Butterworth–Heinemann |location=Amsterdam|year=2004|page=361|isbn=9781903996652|oclc=939257974}}</ref> | PEL = TWA 1 ppm (1.3 mg/m<sup>3</sup>) [skin]<ref name=PGCH>{{PGCH|0329}}</ref> | IDLH = Ca [50 ppm]<ref name=PGCH/> | REL = Ca C 0.03 ppm (0.04 mg/m<sup>3</sup>) [2-hour]<ref name=PGCH/> | LC50 = 260 ppm (rat, 4 hr)<br/>630 ppm (rat, 1 hr)<br/>570 ppm (rat, 4 hr)<br/>252 ppm (mouse, 4 hr)<ref name=IDLH>{{IDLH|302012|Hydrazine}}</ref> }} |Section6={{Chembox Related | OtherCations = [[:Category:Hydrazines|Organic hydrazines]] | OtherAnions = [[Тетрафлуорохидразин]]<br/>[[Водород пероксид]]<br/>[[Дифосфан]]<br/>[[Дифосфор тетрајодид]] | OtherFunction_label = Бинарни [[азен]]и | OtherFunction = [[Амонијак]]<br/>[[Тријазан]] | OtherCompounds = [[Дијазен]]<br/>[[Тријазен]]<br/>[[Тетразен]]<br/>[[Дифосфен]] }} }} '''Хидразин''' — [[неорганско соединение]] со [[хемиска формула]] {{Хем2|N2H4}}. Тоа е едноставен пниктоген хидрид и е безбојна запалива течност со мирис налик на [[амонијак]]. Хидразинот е многу токсичен освен ако не се постапува во раствор како, на пример, '''хидразин хидрат''' ({{Хем2|N2H4*''x''H2O}}). Хидразинот главно се користи како средство за пенење при подготовка на полимерни пени, но апликациите ги вклучуваат и неговите употреби како претходник на [[катализа]]торите [[Полимеризација|за полимеризација]], [[Лек|фармацевтските производи]] и агрохемикалиите, како и долгорочно складирачко гориво за погон на вселенски летала. Дополнително, хидразинот се користи во различни ракетни горива и за подготовка на прекурсори на гас што се користат во воздушните перничиња. Хидразинот се користи и во циклусите на пареа на јадрената и конвенционалната електрична [[Електрана|централа]] како чистач на кислород за контрола на концентрациите на растворениот кислород во обид да се намали корозијата.<ref>{{Наведено списание|displayauthors=3|date=2009|title=Alternatives to Hydrazine in Water Treatment at Thermal Power Plants|url=https://www.mhi.co.jp/technology/review/pdf/e462/e462043.pdf|journal=Mitsubishi Heavy Industries Technical Review|volume=6|issue=2|pages=43–47}}</ref> Од 2015 година, светскиот пазар на хидразин хидрат изнесувал 350 милиони долари.[9] Околу два милиони тони хидразин хидрат беа употребени во средствата за дување на пена во 2015 година. Хидразините се однесуваат на класа на органски супстанции добиени со замена на еден или повеќе атоми на водород во хидразин со органска група. == Етимологија == Номенклатурата е двовалентна форма, со префикс ''hydr-'' што се користи за означување на присуството на атоми на [[водород]] и суфикс што започнува со ''-az-'', од францизираниот корен ''[[Азот|azote]]'', што се користи за означување на присуството на [[азот]]. == Користи == === Производители на гас и погони === Најголемата употреба на хидразин е како претходник на средствата за дување. Специфичните соединенија вклучуваат азодикарбонамид и азобизизобутиронитрил, кои произведуваат {{Безпрелом|100–200 mL}} гас по грам прекурсор. Во сродна апликација, натриум азид, средството за формирање гас во воздушните перничиња, се произведува од хидразин со реакција со натриум нитрит. Хидразинот исто така се користи како долгорочно складирачко гориво на вселенските возила, како што е мисијата ''Зора'' во Церес и Веста, и за намалување на концентрацијата на растворениот кислород во и за контрола на pH на водата што се користи во големите индустриски котли. Борбениот авион Ф-16, Еурофајтер Тајфун ,  <ref>{{Наведено списание|title=A Summary of NASA and USAF Hypergolic Propellant Related Spills and Fires|url=https://ntrs.nasa.gov/api/citations/20100038321/downloads/20100038321.pdf|journal=Kennedy Space Center}}</ref> [[Спејс шатл]]от и шпионскиот авион U-2 користат хидразин за гориво на нивниот систем за итно стартување во случај на застој на моторот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://oai.dtic.mil/oai/oai?verb=getRecord&metadataPrefix=html&identifier=ADA065595|title=Exhaust Gas Composition of the F-16 Emergency Power Unit|last=Suggs|first=HJ|last2=Luskus|first2=LJ|date=1979|publisher=[[United States Air Force|USAF]]|type=technical report|id=SAM-TR-79-2|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304084802/http://oai.dtic.mil/oai/oai?verb=getRecord&metadataPrefix=html&identifier=ADA065595|archive-date=4 March 2016|accessdate=23 Jan 2019|last3=Kilian|first3=HJ|last4=Mokry|first4=JW}}</ref> === Претходник на пестициди и фармацевтски производи === [[Податотека:Fluconazole_skeletal_formula.svg|лево|мини|180x180пкс| [[Флуконазол]], синтетизиран со употреба на хидразин, е [[противгабичен лек]].]] Хидразинот е претходник на неколку фармацевтски производи и пестициди. Често овие апликации вклучуваат конверзија на хидразин во [[Хетероциклично соединение|хетероциклични прстени]] како што се пиразоли и пиридазини. Примери на комерцијализирани биоактивни деривати на хидразин вклучуваат цефазолин, ризатриптан, анастрозол, [[флуконазол]], метазахлор, метамитрон, метрибузин, паклобутразол, диклобутразол , пропиконазол, хидразин сулфат,<ref name="OrgSynth">{{Наведено списание|year=1922|title=Hydrazine Sulfate|journal=[[Organic Syntheses|Org. Synth.]]|volume=2|pages=37|doi=10.15227/orgsyn.002.0037}}</ref> дибеденазоладими,<ref name="Ullmann">{{Ullmann}}</ref> дибеденазоладими. Соединенијата на хидразин можат да бидат ефективни како активни состојки во мешање или во комбинација со други земјоделски хемикалии како што се инсектициди, митициди, нематициди, фунгициди, антивирусни агенси, привлечни средства, хербициди или регулатори за раст на растенијата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://patents.google.com/patent/US5304657A/en|title=Hydrazine compounds useful as pesticides|last=Toki|first=T|last2=Koyanagi|first2=T|date=1994|type=US patent|others=Ishihara Sangyo Kaisha Ltd (original assignee)|id=US5304657A|last3=Yoshida|first3=K|last4=Yamamoto|first4=K|last5=Morita|first5=M|display-authors=3}}</ref> === Мал обем, ниша и истражување === Италијанскиот производител [[катализатор]] ''Acta'' (хемиска компанија) предложила користење на хидразин како алтернатива на [[водород]] во [[горивни ќелии]]. Главната придобивка од користењето на хидразин е тоа што може да произведе над 200 m[[Watt|W]]/cm<sup>2</sup> повеќе од слична водородна ќелија без потреба да се користат скапи катализатори од [[платина]].<ref name=":02">{{Cite news|url=https://www.theengineer.co.uk/liquid-asset-3/|title=Liquid asset|date=15 Jan 2008|work=[[The Engineer (UK magazine)|The Engineer]]|access-date=23 Jan 2019|publisher=Centaur Media plc}}</ref> Бидејќи горивото е течно на собна температура, може да се ракува и складира полесно од водород. Со складирање на хидразин во резервоар полн со двојно врзан [[јаглерод]]-[[кислород]] [[карбонил]], горивото реагира и формира безбедно цврсто тело наречено [[хидразон]]. Со испирање на резервоарот со топла вода, се ослободува течниот хидразин хидрат. Хидразинот има поголема [[електромоторна сила]] од 1,56 [[Волт|V]] во споредба со 1,23 V за водород. Хидразинот се распаѓа во ќелијата за да формира [[азот]] и [[водород]] кои се поврзуваат со кислород, ослободувајќи вода.<ref name=":02" /> Хидразинот се користел во горивни ќелии произведени од ''[[Allis-Chalmers|Allis-Chalmers Corp.]]'', вклучително и некои кои обезбедуваа електрична енергија во вселенските сателити во 1960-тите. Мешавина од 63% хидразин, 32% [[хидразин нитрат]] и 5% вода е стандардно погонско гориво за експериментални артилерии со течно погонско гориво. Мешавината на гориво е една од најпредвидливите и најстабилните, со рамен профил на притисок за време на палењето. Погрешните пожари обично се предизвикани од несоодветно палење. Движењето на обвивката по погрешно палење предизвикува голем меур со поголема површина за палење, а поголемата стапка на производство на гас предизвикува многу висок притисок, понекогаш вклучувајќи и катастрофални дефекти на цевката (т.е. експлозии).<ref name=":1">{{Cite web|url=https://apps.dtic.mil/dtic/tr/fulltext/u2/a263143.pdf|title=A Review of the Bulk-Loaded Liquid Propellant Gun Program for Possible Relevance to the Electrothermal Chemical Propulsion Program|last1=Knapton|first1=JD|last2=Stobie|first2=IC|date=Mar 1993|publisher=Army Research Laboratory|id=[https://apps.dtic.mil/docs/citations/ADA263143 ADA263143]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200307105240/https://apps.dtic.mil/dtic/tr/fulltext/u2/a263143.pdf|archive-date=March 7, 2020|last3=Elmore|first3=L|url-status=live}}</ref> Од јануари–јуни 1991 година, Армиската истражувачка лабораторија спровела преглед на програмите за рано натоварени пиштоли со течно гориво за можна релевантност со програмата за електротермички хемиски погон.<ref name=":1" /> [[Воздухопловни сили на Соединетите Американски Држави|Воздухопловните сили на Соединетите Американски Држави]] (USAF) редовно користат H-70, мешавина од 70% хидразин и 30% вода, во операции со користење на борбен авион [[F-16 фајтинг фалкон]] и [[Локид U-2]]. Единечниот млазен мотор F-16 користи хидразин за напојување на неговата единица за напојување за итни случаи (EPU), која обезбедува итна електрична и хидраулична енергија во случај на гаснење на пламенот на моторот. EPU се активира автоматски или рачно со пилотска контрола, во случај на губење на хидрауличниот притисок или електричната енергија со цел да обезбеди контроли на летот во итни случаи. Единечниот млазен мотор U-2 користи хидразин за напојување на неговиот систем за итно стартување (ESS), кој обезбедува многу сигурен метод за рестартирање на моторот во лет во случај на застој.<ref>{{Cite web|url=https://www.robins.af.mil/Portals/59/documents/technicalorders/00-25-172.pdf?ver=2016-08-22-142719-060|title=Ground Servicing of Aircraft and Static Grounding/Bonding|date=13 Mar 2017|type=technical manual|id=TO 00-25-172|website=[[United States Air Force|USAF]]|access-date=23 Nov 2018}}</ref> ==== Ракетно гориво ==== [[Податотека:Hypergolic_Fuel_for_MESSENGER.jpg|мини|Безводен (чист, не во раствор) хидразин се вчитува во вселенската сонда ''[[MESSENGER]]''. Техничарот е облечен во безбедносен костим]] Хидразинот првпат се користел како компонента во [[ракетно гориво]] за време на [[Втората светска војна]]. Мешавина од 30% по маса со 57% [[метанол]] (наречена M-Stoff на германски [[Луфтвафе]]) и 13% вода била наречена [[C-Stoff]] од Германците.<ref name="clark 1972">{{cite book|url=http://library.sciencemadness.org/library/books/ignition.pdf|title=Ignition! An Informal History of Liquid Rocket Propellants|last=Clark|first=John D.|publisher=Rutgers University Press|year=1972|isbn=978-0-8135-0725-5|location=New Brunswick, New Jersey|page=13 37 39|name-list-style=vanc}}</ref> Смесата се користела за напојување на [[Messerschmitt Me 163#Me 163 B|Messerschmitt Me 163B]] борбен авион на ракетен погон, во кој германскиот ''[[T-Stoff]]'' се користел како оксидатор.<ref>{{cite report|author1=T. W. Price|author2=D. D. Evans|date=|title=Technical Report 32-7227 The Status of Monopropellant Hydrazine Technology|url=https://ntrs.nasa.gov/api/citations/19680006875/downloads/19680006875.pdf|publisher=National Aeronautics and Space Administration (NASA)|page=1|access-date=22 February 2022|quote=}}</ref> Хидразинот се користи како ниско-моќен [[монопропелант]] за маневрирање на погоните на вселенските летала и се користел за напојување на помошните единици за напојување (APU) на [[Спејс шатл]]. Покрај тоа, ракетните мотори со хидразинско гориво со моно-погон често се користат при терминално спуштање на вселенските летала. Таквите мотори биле користени во програмата на [[Викинг (вселенска програма)|Викинг]] во 1970-тите, како и на Марс од [[Феникс (вселенско летало)|Феникс]] (мај 2008), [[Curiosity Rover|Curiosity]] (август 2012) и [[Perseverance (ровер)|Perseverance]] (февруари 2021 година). Мешавина од хидразин и црвена испарувана азотна киселина била користена во [[Советска вселенска програма]] каде што бил познат како ѓаволски отров поради неговата опасна природа<ref>{{Cite web|url=http://www.spacesafetymagazine.com/space-disasters/nedelin-catastrophe/historys-launch-padfailures-nedelin-disaster-part-1/|title=The Nedelin Catastrophe, Part 1|date=28 October 2014|archive-url=https://archive.today/20220215233340/http://www.spacesafetymagazine.com/space-disasters/nedelin-catastrophe/historys-launch-padfailures-nedelin-disaster-part-1/|archive-date=15 February 2022|access-date=15 February 2022|url-status=live}}</ref>. Кај сите хидразински моно-погонски мотори, хидразинот се пренесува преку [[катализатор]] како што е [[иридиум]] метал поддржан од [[алуминиум]] со висока површина (алуминиум оксид), што предизвикува негово распаѓање на [[амонијак]], азотен гас и водороден гас според следните реакции:<ref name="Haws">{{cite journal|date=1965|title=Thermodynamic Properties of Hydrazine|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-spacecraft-and-rockets_november-december-1965_2_6/page/972|journal=Journal of Spacecraft and Rockets|volume=2|issue=6|pages=972–974|bibcode=1965JSpRo...2..972H|doi=10.2514/3.28327|vauthors=Haws JL, Harden DG}}</ref> # {{хем2|N2H4 → N2 + 2 H2}} # {{хем2|3 N2H4 → 4 NH3 + N2}} # {{хем2|4 NH3 + N2H4 → 3 N2 + 8 H2}} Првите две реакции се екстремно егзотермни (комората на катализаторот може да достигне 800&nbsp;°C за неколку милисекунди,<ref name="Vieira">{{Наведено списание|displayauthors=3|year=2002|title=New carbon nanofiber/graphite felt composite for use as a catalyst support for hydrazine catalytic decomposition|journal=[[Chemical Communications|Chem. Comm.]]|volume=44|issue=9|pages=954–955|doi=10.1039/b202032g|pmid=12123065}}</ref> ) и тие произведуваат големи количини на топол гас од мал волумен на течност,<ref name="Chen">{{Наведено списание|displayauthors=3|date=Apr 2002|title=Catalytic Decomposition of Hydrazine over Supported Molybdenum Nitride Catalysts in a Monopropellant Thruster|journal=[[Catalysis Letters|Catal. Lett.]]|volume=79|pages=21–25|doi=10.1023/A:1015343922044}}</ref> што го прави хидразин прилично ефикасен погон. погонско гориво со вакуум специфичен импулс од околу 220 секунди.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eso-io.com/my.logout.php3?errorcode=20|title=BIG-IP logout page|work=www.eso-io.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20080623224048/http://cs.astrium.eads.net/sp/SpacecraftPropulsion/MonopropellantThrusters.html|archive-date=June 23, 2008|accessdate=May 20, 2020}}</ref> Реакцијата 2 е најегзотермична, но произведува помал број на молекули од реакцијата 1. Реакцијата 3 е ендотермична и го враќа ефектот на реакцијата 2 назад на истиот ефект како реакцијата 1 сама (пониска температура, поголем број на молекули). Структурата на катализаторот влијае на процентот на{{Хем2|NH3}} кој е дисоциран во реакцијата 3; повисока температура е пожелна за ракетни потисници, додека повеќе молекули се пожелни кога реакциите се наменети за производство на поголеми количини гас.<ref>{{Наведено списание|last=Valera-Medina|first=A|last2=Xiao|first2=H|last3=Owen-Jones|first3=M|last4=David|first4=W. I. F.|last5=Bowen|first5=P. J.|date=2018-11-01|title=Ammonia for power|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0360128517302320|journal=Progress in Energy and Combustion Science|language=en|volume=69|pages=63–102|doi=10.1016/j.pecs.2018.07.001|issn=0360-1285|doi-access=free}}</ref> Бидејќи хидразинот е цврст под 2&nbsp;°C, тој не е погоден како ракетно гориво за општа намена за воени цели. Други [[Хидразини|варијанти на хидразин]] кои се користат како ракетно гориво се [[монометилхидразин]], {{хем2|CH3NHNH2}}, исто така познат како MMH (точка на топење -52&nbsp;°C) и [[несиметричен диметилхидразин]] , {{хем2|(CH3)2NNH2}}, исто така познат како UDMH (точка на топење -57&nbsp;°C). Овие деривати се користат во двокомпонентни ракетни горива, често заедно со [[динитроген тетрооксид]], {{хем2|N2O4}}. Мешавина од 50:50 по тежина од хидразин и UDMH се користела во балистичката ракета [[Титан II]] и е позната како [[Aerozine 50]]. Овие реакции се екстремно егзотермни, и горењето е исто така [[Хиперголично гориво|хиперголично]] (почнува да гори без никакво надворешно палење).<ref name="Mitchell">{{cite journal|display-authors=3|date=2007|title=Thermodynamic analysis of equations of state for the monopropellant hydrazine|journal=Journal of Thermophysics and Heat Transfer|volume=21|issue=1|pages=243–246|doi=10.2514/1.22798|vauthors=Mitchell MC, Rakoff RW, Jobe TO, Sanchez DL, Wilson B}}</ref> Постојат тековни напори во воздушната индустрија да се замени хидразин со неговата потенцијална забрана низ [[Европската унија]].<ref>{{Cite web|url=https://spacenews.com/hydrazine-ban-could-cost-europes-space-industry-billions/|title=Hydrazine ban could cost Europe's space industry billions|date=2017-10-25|language=en-US|access-date=2022-08-19|website=SpaceNews}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mbie.govt.nz/science-and-technology/space/nzspacetalk/international-research-projects/|title=International research projects {{!}} Ministry of Business, Innovation & Employment|access-date=2022-08-19|website=www.mbie.govt.nz}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://spacewatch.global/2022/07/dawn-aerospace-granted-e1-4-million-by-eu-for-green-propulsion-technology/|title=Dawn Aerospace granted €1.4 million by EU for green propulsion technology|last=Urban|first=Viktoria|date=2022-07-15|language=en-US|access-date=2022-08-19|website=SpaceWatch.Global}}</ref> Ветувачките алтернативи вклучуваат Комбинации на гориво базирани на [[азотен оксид]], а развојот го водат комерцијалните компании ''Dawn Aerospace'', ''Impulse Space'',<ref>{{Cite web|url=https://arstechnica.com/science/2022/07/relativity-and-impulse-space-say-theyre-flying-to-mars -in-late-2024/|title=Две компании се придружуваат на SpaceX во трката до Марс, со можно лансирање во 2024 година|last=Berger|first=Eric|date=2022-07-19|language=en-us|access-date=2022-08-19|website=Ars Technica}}</ref> и ''Launcher''.<ref>{{Cite web|url=https://spacenews.com/launcher-to-develop-orbital-transfer-vehicle/|title=Launcher за развивање орбитално преносно возило|date=2021-06 -15|access-date=2022-08-19|website=SpaceNews|language=en-US}}</ref> Првиот систем базиран на азотен оксид кој некогаш летал во вселената бил од Д-Орбит на нивниот сателитски носач ''ION Satellite Carrier'' во 2021 година.<ref>{{Cite web|url=https://bits-chips.nl/artikel/dawn-aerospace-validates-b20- thrusters-in-space/|title=Dawn Aerospace потврди B20 Thrusters во вселената – Bits&Chips|language=en-US|access-date=2022-08-19}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https:/ /www.dawnaerospace.com/latest-news/b20-thrusters-proven-in-space|title=Dawn B20 Thrusters Provered in Space|language=en-US|access-date=2022-08-19|website=Dawn Aerospace}}</ref> == Професионални опасности == === Здравствени ефекти === Потенцијалните начини на изложување на хидразин вклучуваат дермални, окуларни, вдишување и голтање.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/niosh/docs/81-123/pdfs/0329.pdf|title=Упатство за безбедност и здравје при работа за хидразин — потенцијален човечки канцероген|date=1988|website=[[Национален институт за безбедност и здравје при работа]]|access-date=23 ноември 2018}}</ref> Изложеноста на хидразин може да предизвика иритација на кожата/контактен дерматитис и печење, иритација на очите/носот/грлото, гадење/повраќање, отежнато дишење, пулмонален едем, главоболка, вртоглавица, депресија на централниот нервен систем, летаргија, привремено слепило, напади и кома. Изложеноста може да предизвика и оштетување на органите на црниот дроб, бубрезите и централниот нервен систем.<ref name=":3" /><ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.epa.gov/sites/production/files/2016-09/documents/hydrazine.pdf|title=Hydrazine 302-01-2|website=[[Агенција за заштита на животната средина на САД]]|access-date=23 Nov 2018}}</ref> Хидразинот е документиран како силен сензибилизирач на кожата со потенцијал за вкрстена сензибилизација на деривати на хидразин по првичната изложеност.<ref name=":4">{{Cite web|url=http://www.inchem.org/documents/hsg/hsg/hsg056.htm|title=International Programme on Chemical Safety—Health and Safety Guide No. 56—Hydrazine|date=1991|publisher=[[Светска здравствена организација|СЗО]]|location=Женева|access-24 ноември 2018|website=IPCS INCHEM}}</ref> Покрај професионалните употреби разгледани погоре, изложеноста на хидразин е исто така можна во мали количини од чад од тутун.<ref name=":2" /> Официјалното американско упатство за хидразин како канцероген е мешано, но генерално постои препознавање на потенцијалните ефекти кои предизвикуваат рак. [[Националниот институт за безбедност и здравје при работа|Националниот институт за безбедност и здравје при работа (NIOSH)]] го наведува како „''потенцијален канцероген за работа''“. Националната програма за токсикологија (NTP) открива дека „''разумно се очекува да биде канцероген за луѓе''“. [[Американска конференција на владини индустриски хигиеничари|Американската конференција на владини индустриски хигиеничари (ACGIH)]] го оценува хидразинот како „''А3-потврден животински канцероген со непозната важност за луѓето''“. Американската агенција за заштита на животната средина (EPA) го оценува како „''Б2 - веројатен канцероген за човечкиот организам врз основа на докази од студии на животни''“.<ref name=":5">{{Cite web|url=https://www.osha.gov/chemicaldata/chemResult.html?recNo=347|title=Професионална хемиска база на податоци|publisher=[[Управа за безбедност и здравје при работа]]|website=www.osha.gov|access-date=24 ноември 2018|archive-date=2022-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106033504/https://www.osha.gov/chemicaldata/chemResult.html?recNo=347|url-status=dead}}</ref> Меѓународната агенција за истражување на ракот (IARC) го оценува хидразинот како „''2A — веројатно канцероген за луѓето''“ со позитивна поврзаност забележана помеѓу изложеноста на хидразин и ракот на белите дробови.<ref name=":03">{{Cite web|url=https://monographs.iarc.fr/wp-content/uploads/2018/06/mono115-06.pdf|title=Hydrazine|date=Jun 2018|publisher=[[International Agency for Research on Cancer|IARC]]|access-date=23 Nov 2018|archive-date=2020-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126130626/https://monographs.iarc.fr/wp-content/uploads/2018/06/mono115-06.pdf|url-status=dead}}</ref> Врз основа на кохортни и пресек студии за професионалната изложеност на хидразин, комисија од [[Националната академија на науките|Националните академии на науките]], инженерството и медицината заклучило дека постои сугестивен доказ за поврзаност помеѓу изложеноста на хидразин и ракот на белите дробови, со недоволни докази за поврзаност со рак на други места.<ref>{{Cite book|title=Заливската војна и здравје: Горива, производи за согорување и погони|last=Институт з медицина|publisher=The National Academies Press|year=2005|isbn=9780309095273|volume=3|location=Washington, DC|pages=347|chapter=Гл. 9: Хидразини и азотна киселина|doi=10.17226/11180|s2cid=228274601}}</ref> Европската комисија на [[Научен комитет за гранични вредности на професионална изложеност|Научниот комитет за професионална изложеност (ограничувања на професионална изложеност]] SCOEL) го става хидразинот во канцерогена „''група Б - генотоксичен канцероген''“. Генотоксичниот механизам што комитетот ги навел наводите за реакцијата на хидразин со ендоген формалдехид и формирање на ДНК-метилирачки агенс.<ref>{{Cite web|url=http://ec.europa.eu/social/BlobServlet?docId=6516&langId=en|title=Препорака од Научниот комитет за ограничувања на професионалната изложеност за хидразин|date=Aug 2010|format=PDF|website=Европска комисија|access-date=23 ноември 2018}}</ref> Во случај на вонредна состојба поврзана со изложеност на хидразин, [[Национален институт за безбедност и здравје при работа|Националниот институт за безбедност и здравје при работа]] препорачува веднаш да се отстрани контаминираната облека, да се мие кожата со сапун и вода, а за изложеност на очите да се отстранат контактните леќи и да се исплакнат очите со вода за најмалку 15 минути. Националниот институт исто така им препорачува на сите со потенцијална изложеност на хидразин да побараат медицинска помош што е можно поскоро, во зависност од видот и сериозноста на симптомите. [[Светска здравствена организација|Светската здравствена организација]] (СЗО) препорачува потенцијалните изложувања да се третираат симптоматски со посебно внимание да се посвети на потенцијалното оштетување на белите дробови и црниот дроб. Минатите случаи на изложеност на хидразин го документирале успехот со третман на [[Витамин Б6|Пиридоксин (Витамин Б6)]].<ref name=":4" /> === Граници на професионална изложеност === Препорачана граница на изложеност NIOSH (REL): 0,03 ppm (0,04&nbsp;mg/m <sup>3</sup> ) 2-часовен плафон <ref name=":5"/> * OSHA дозволена граница на изложеност (PEL): 1 ppm (1,3&nbsp;mg/m <sup>3</sup> ) 8-часовен временски пондериран просек <ref name=":5" /> * Гранична вредност на прагот на ACGIH (TLV): 0,01 ppm (0,013&nbsp;mg/m <sup>3</sup> ) 8-часовен временски пондериран просек <ref name=":5" /> * [[Национален институт за безбедност и здравје при работа]] Препорачана граница на изложеност (REL): 0,03 [[Parts-per notation|ppm]] (0,04&nbsp;mg/m<sup>3</sup>) 2-часовен период<ref name=":52">* [[Американска конференција на владини индустриски хигиеничари]] Гранична вредност на прагот (TLV): 0,01 ppm (0,013 mg/m<sup>3</sup>) 8-часовна пондерирана просечна временска вредностПрагот на мирис за хидразин е 3,7 ppm, така што ако работникот може да почувствува мирис налик на амонијак, тогаш веројатно е над границата на изложеност. Сепак, овој праг на мирис варира многу и не треба да се користи за одредување на потенцијално опасни изложувања.<nowiki><ref name=":12"></nowiki>{{Cite web|url=https://nj.gov/health/eoh/rtkweb/documents/fs/1006.pdf|title=Факти за опасни супстанци—Хидразин|date=Nov 2009|website=Оддел за јавно здравје Њу Џерси|access-date=23 ноември 2018}}</ref> * [[Управа за безбедност и здравје при работа]] Дозволена граница на изложеност (PEL): 1 ppm (1,3&nbsp;mg/m<sup>3</sup>) 8-часовен просечен временски период<ref name=":52" /> За персоналот во воздухопловството, Воздухопловните сили на Соединетите Американски Држави користат упатство за изложеност во итни случаи, развиено од [[Националната академија на науките]] и Комитетот за токсикологија, кој се користи за нерутинска изложеност на општата јавност и се нарекува Краткорочно упатство за изложеност во итни случаи во јавноста (SPEGL). ''SPEGL'', кој не се однесува на професионалната изложеност, се дефинира како прифатлива максимална концентрација за непредвидени, единечни, краткорочни итни изложувања на пошироката јавност и претставува ретка изложеност во текот на животот на работникот. За хидразин, 1-часовниот ''SPEGL'' е 2 ppm, со 24-часовен ''SPEGL'' од 0,08 ppm.<ref name=":6">{{Cite web|url=https://webapp1.dlib.indiana.edu/virtual_disk_library/index.cgi/821003/FID177/pubs/af/48/afoshstd48-8/afoshstd48-8.pdf|title=Заштита и здравје при работа на воздухопловните сили (AFOSH) Стандард 48-8 date=1 септември 1997|website=Воздухопловни сили на Соединетите Американски Држави|access-date=23 ноември 2018}}</ref> === Ракување и медицински надзор === Комплетна програма за надзор на хидразин треба да вклучува систематска анализа на биолошки мониторинг, медицински скрининг и информации за морбидитет/морталитет. Центарот за контрола и превенција на болести препорачува да се обезбедат резимеа за надзор и едукација за надзорниците и работниците. Пред поставување и периодични медицински скрининг треба да се спроведуваат со специфичен фокус на потенцијалните ефекти на хидразин врз функционирањето на очите, кожата, црниот дроб, бубрезите, хематопоетскиот, нервниот и респираторниот систем. Вообичаените контроли што се користат за хидразин вклучуваат затворање на процесот, локална издувна вентилација и [[лична заштитна опрема]] (PPE), отпорни очила, штит за лице и во некои случаи респиратор. Употребата на респиратори за ракување со хидразин треба да биде последно средство како метод за контрола на изложеноста на работниците. Во случаите кога се потребни респиратори, треба да се имплементира правилен избор на респиратор и целосна програма за заштита на респираторниот систем во согласност со упатствата на [[Управа за безбедност и здравје при работа|Управата за безбедност и здравје при работа]]. За персоналот на [[Воздухопловни сили на Соединетите Американски Држави|USAF]], Стандардот за безбедност и здравје при работа на воздухопловните сили (AFOSH) 48-8, Прилог 8 ги разгледува размислувањата за професионалната изложеност на хидразин во системите за проектили, авиони и вселенски летала. Специфичните упатства за одговор на изложеност вклучуваат задолжителни станици за туширање и миење очи за итни случаи и процес за деконтаминација на заштитна облека. Упатството, исто така, доделува одговорности и барања за соодветна ППЕ, обука на вработените, медицински надзор и одговор во итни случаи. Базите на USAF кои бараат употреба на хидразин генерално имаат специфични основни регулативи кои ги регулираат локалните барања за безбедно користење на хидразин и Хитен одговор. == Молекуларна структура == Хидразинот има формула {{хем2|NH2NH2}}, или појасно {{хем2|H2N\sNH2}}, со две амински групи {{хем2|NH2}} поврзани со една врска помеѓу двата азота. Секоја подединица {{хем2|N\sNH2}} е пирамидална. Растојанието на единечна врска N–N е 1,45 [[Ангстрем|Å]] (145 [[Пикометар|pm]])<ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/inorganicchemist03edmies|title=Inorganic Chemistry|last1=Miessler|first1=Gary L.|last2=Tarr|first2=Donald A.|date=2004|publisher=Pearson Prentice Hall|isbn=9780130354716|edition=3rd|url-access=registration|name-list-style=vanc}}</ref> [[ротациона бариера]] е двојно поголема од [[етан]]. Овие структурни својства наликуваат на оние на гасовитиот [[водороден пероксид]], кој прифаќа „искривена“ [[Линеарна алканска конформација|антиклинална]] конформација, а исто така доживува силна ротациона бариера. == Синтеза и производство == Развиени се различни правци.<ref name="Ullmann2">{{Ullmann|doi=10.1002/14356007.a13_177|title=Hydrazine|year=2001|last1=Schirmann|first1=Jean-Pierre|last2=Bourdauducq|first2=Paul|isbn=3527306730}}</ref> Клучниот чекор е создавањето на единечната врска [[Нитроген|N]]–N. Многуте правци можат да се поделат на оние кои користат хлор оксиданти (и создаваат сол) и оние што не користат. === Оксидација на амонијак преку оксазиридини од пероксид === Хидразинот може да се синтетизира од амонијак и водороден пероксид со кетонски катализатор, во постапка наречена [[Пероксиден процес]]. Следи нето реакцијата :<ref name="Ullmann2" /> The net reaction follows:<ref>{{Cite book|url=https://www.elsevier.com/books/chemistry-of-petrochemical-processes/matar-ph-d/978-0-88415-315-3|title=Chemistry of Petrochemical Processes|last1=Matar|first1=Sami|last2=Hatch|first2=Lewis F.|date=2001|publisher=Gulf Professional Publishing|isbn=9781493303465|edition=2|location=Burlington|pages=148|oclc=990470096|via=Elsevier|name-list-style=vanc}}</ref> : {{хем2|2 NH3 + H2O2 → N2H4 + 2 H2O}} На овој пат, кетонот и амонијакот најпрво се кондензираат и даваат [[имин]], кој се оксидира со водород пероксид до [[оксазиридин]], тричлен прстен кој содржи јаглерод, кислород и азот. Потоа, оксазиридинот дава [[хидразон]] со [[Аммонолиза|третман со амонијак]], кој процес ја создава единечната врска азот-азот. Овој хидразон се кондензира со уште еден еквивалент на кетон. : [[Податотека:Pechiney-Ugine-Kuhlmann_process.png|506x506пкс]] Добиениот [[Ацетон азин|азин]] се хидролизира за да се добие хидразин и да се регенерира кетонот, [[метил етил кетон]]: : {{хем2|[[Methyl group|Me]]([[Ethyl group|Et]])C\dN\sN\dC(Et)Me + 2 H2O → 2 Me(Et)C\dO + N2H4}} За разлика од повеќето други процеси, овој пристап не произведува сол како нуспроизвод.<ref>{{Cite book|title=Ригелов прирачник за индустриска хемија|last1=Riegel|first1=Emil Raymond|last2=Kent|first2=James Albert|date=2003|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=9780306474118|edition=10|location=New York|pages=192|chapter=Hydrazine|oclc=55023601|chapter-url=https://www.academia.edu/9511336|name-list-style=vanc}}</ref> === Оксидации базирани на хлор === [[Олинорашигов процес]], првпат објавен во 1907 година, произведува хидразин од [[натриум хипохлорит]] (активна состојка во многу [[белило]]) и амонијак без употреба на кетонски катализатор. Овој метод се потпира на реакцијата на [[монохлорамин]] со [[амонијак]] за да се создаде [[Азот|N]]-N [[единечна врска]], како и [[хидроген хлорид]] нуспроизвод:<ref name="OrgSynth2">{{cite journal|year=1922|title=Hydrazine Sulfate|journal=[[Organic Syntheses|Org. Synth.]]|volume=2|pages=37|doi=10.15227/orgsyn.002.0037|vauthors=Adams R, Brown BK|s2cid=221547391}}</ref> : {{хем2|NH2Cl + NH3 → N2H4 + HCl}} Поврзано со процесот Рашиг, [[уреа]]та може да се оксидира наместо амонијак. Повторно натриум хипохлорит служи како оксиданс. Нето реакцијата е прикажана:<ref>{{cite web|url=http://chemindustry.ru/Hydrazine.php|title=Hydrazine: Chemical product info|archive-url=https://web.archive.org/web/20180122212817/http://chemindustry.ru/Hydrazine.php|archive-date=22 January 2018|website=chemindustry.ru|url-status=dead|access-date=8 Jan 2007}}</ref> : {{хем2|(NH2)2CO + NaOCl + 2 NaOH → N2H4 + H2O + NaCl + Na2CO3}} Процесот генерира значајни нуспроизводи и главно се практикува во Азија.<ref name="Ullmann2" /> Процесот на Баер кетазин е претходник на процесот на пероксид. Тој користи натриум хипохлорит како оксиданс наместо водород пероксид. Како и сите правци базирани на хипохлорит, овој метод произведува еквивалент на сол за секој еквивалент на хидразин.<ref name="Ullmann2" /> == Реакции == === Киселинско-базно однесување === Хидразин формира [[монохидрат]] {{хем2|N2H4*H2O}} кој е погуст (1,032 g/cm<sup>3</sup>) од [[безводен]] облик {{хем2|N2H4}} (1,021 g/cm<sup>3</sup>). Хидразинот има основни ([[алкали]]) хемиски својства споредливи со оние на [[амонијак]]:<ref>{{cite book|title=Handbook of Chemistry and Physics|date=2002|publisher=CRC Press|edition=83rd}}</ref> : {{хем2|N2H4 + H2O → [N2H5]+ + OH-}}, ''K''<sub>b</sub> = 1.3 × 10<sup>−6</sup>, p''K''<sub>b</sub> = 5.9 (за амонијак ''K''<sub>b</sub> = 1,78 × 10<sup>−5</sup>) Тешко е да се дипротонира:<ref>{{Cite book|title=Inorganic chemistry|vauthors=Holleman AF, Wiberg E, Wiberg N|date=2001|publisher=Academic Press|isbn=9780123526519|edition=1 Eng.|location=San Diego|oclc=813400418}}</ref> : {{хем2|[N2H5]+ + H2O → [N2H6](2+) + OH-}}, ''K''<sub>b</sub> = 8.4 × 10<sup>−16</sup>, p''K''<sub>b</sub> = 15 === Редоксови реакции === Идеално, согорувањето на хидразин во кислород произведува азот и вода: : {{хем2|N2H4 + O2 → N2 + 2 H2O}} Вишокот на кислород дава оксиди на азот, вклучувајќи [[азот моноксид]] и [[азот диоксид]]: : {{хем2|N2H4 + 2 O2 → 2 NO + 2 H2O}} : {{хем2|N2H4 + 3 O2 → 2 NO2 + 2 H2O}} Топлината на согорување на хидразин во кислород (воздух) е 19,41 MJ/kg (8345 BTU/lb).<ref>{{cite web|url=http://cameochemicals.noaa.gov/chris/HDZ.pdf|title=Хидразин-Табела со својства на хемиска опасност|date=1999|website=NOAA.gov}}</ref> Хидразинот е удобен редуктор бидејќи нуспроизводите се типично азотен гас и вода. Ова својство го прави корисен како [[антиоксиданс]], кислороден [[Чистење (хемија)|чистач]] и [[инхибитор на корозија]] во котлите за вода и системите за греење. Исто така се користи за редуцирање на металните соли и оксиди до чистите метали [[никел]] и [[плутониум]] екстракција од [[Нуклеарен отпад|отпад од јадрен реактор]]. Некои фотографски процеси во боја користат и слаб раствор на хидразин како средство за стабилизирање. Хидразинот е најчестиот и најефикасен редукционен агенс што се користи за претворање на графен оксид (GO) во редуциран графен оксид (rGO) преку хидротермална обработка.<ref>{{cite journal|display-authors=3|date=2007|title=Синтеза на нанолистови базирани на графен преку хемиска редукција на ексфолиран графит оксид|url=https://archive.org/details/sim_carbon_2007-06_45_7/page/1558|journal=[[Carbon (journal)|Carbon]]|volume=45|issue=7|pages=1558–1565|doi=10.1016/j.carbon.2007.02.034|vauthors=Stankovich S, Dikin DA, Piner RD, Kohlhaas KA, Kleinhammes A, Jia Y, Wu Y, Nguyen ST, Ruoff RS|s2cid=14548921}}</ref> === Хидразиниумови соли === Хидразинот може да се протонизира за да формира различни цврсти соли на [[хидразиниум]] катјонот {{хем2|[N2H5]+}}, со третман со [[неоргански киселини]]. Вообичаена сол е [[хидразиниум хидрогенсулфат]], {{хем2|[N2H5]+[HSO4]-}}.<ref>{{citate web|url=http://hazard.com/msds/mf/baker/ baker/files/h3633.htm|title=HYDRAZIN SULFATE|website=hazard.com|access-date=22 јануари 2019}}</ref> Хидразиниум хидрогенсулфат бил испитуван како третман на [[кахексија]] индуцирана од рак, но се покажал како неефективен.<ref>{{cite journal|date=May 1998|title=Преглед на медикаментозен третман на кахексија поврзана со рак|journal=[[Drugs (journal)|Drugs]]|volume=55|issue=5|pages=675–88|doi=10.2165/00003495-199855050-00005|pmid=9585863|vauthors=Gagnon B, Bruera E|s2cid=22180434}}</ref> Двојната протонација дава {{хем2|[N2H6](2+)}}, од кој се познати различни соли.<ref>{{cite web|url=http://www.easychem.org/en/subst-ref/?id=3969|title=Diazanediium|website=CharChem|access-date=22 Jan 2019}}</ref> === Органска хемија === Хидразините се дел од многу [[Органска синтеза|органски синтези]], често оние од практично значење во фармацевтските, како и во текстилните бои и во фотографијата. Хидразинот се користи во [[Волф-Кишнерова редукција]], реакција која ја трансформира карбонилната група на [[кетон]] во [[метиленски мост]] (или [[алдехид]] во [[метил група]]) преку посредник. Производството на високо стабилниот [[динитроген]] од дериватот на хидразин помага да се поттикне реакцијата. Бидејќи е бифункционален, со два амини, хидразинот е клучен градежен блок за подготовка на многу хетероциклични соединенија преку кондензација со опсег на дифункционални [[електрофили]]. Со [[2,4-пентанедион]], тој се кондензира давајжи го [[3,5-Диметилпиразол|3,5-диметилпиразол]].<ref>{{Cite journal|date=1951|title=3,5-Dimethylpyrazole|journal=[[Organic Syntheses|Org. Synth.]]|volume=31|pages=43|doi=10.15227/orgsyn.031.0043|vauthors=Wiley RH, Hexner PE}}</ref> Бидејќи е добар нуклеофил, {{хем2|N2H4}} може да ги нападне сулфонил халидите и ацилхалидите.<ref>{{Cite journal|date=1960|title=p-Toluenesulfonyl Hydrazide|journal=[[Organic Syntheses|Org. Synth.]]|volume=40|pages=93|doi=10.15227/orgsyn.040.0093|vauthors=Friedman L, Litle RL, Reichle WR}}</ref> Хидразин се користи за расцепување на ''N''-алкилирани деривати на фталимиди. Оваа реакција овозможува фталимидниот анјон да се користи како амин прекурсор во Синтезата на Габриел.<ref>{{Cite journal|date=1977|title=Polymeric Carbodiimide. Preparation|journal=[[Organic Syntheses|Org. Synth.]]|volume=56|pages=95|doi=10.15227/orgsyn.056.0095|vauthors=Weinshenker NM, Shen CM, Wong JY}}</ref> ==== Формирање хидразон ==== Илустративно за кондензацијата на хидразин со едноставен карбонил е неговата реакција со пропанон за да се добие диизопропилиден хидразин (ацетон азин). Вториот реагира понатаму со хидразин за да го добие хидразонот:<ref>{{Cite journal|date=1970|title=Acetone Hydrazone|journal=Organic Syntheses|volume=50|pages=3|doi=10.15227/orgsyn.050.0003|vauthors=Day AC, Whiting MC}}</ref> : {{хем2|2 (CH3)2CO + N2H4 → 2 H2O + ((CH3)2C\dN)2}} : {{хем2|((CH3)2C\dN)2 + N2H4 → 2 (CH3)2C\dNNH2}} Пропанон азинот е посредник во Атофина-[[Печинеј-Угине-Кулмановиот процес|ПЦУК процес]]. Директната цел на хидразините со [[алкилхалиди]] во присуство на база дава алкил-супституирани хидразини, но реакцијата е типично неефикасна поради лошата контрола на нивото на супституција (исто како и кај обичните [[амин]]и). Редукцијата до хидразини претставува чист начин за производство на 1,1-диалкилирани хидразини. Во поврзаната реакција, 2-цијанопиридините реагираат со хидразин формирајќи амид хидразиди, кои може да се претвораат со помош на [[Дикетон|1,2-дикетони]] во [[триазин]]. === Биохемија === Хидразинот е посредник во процесот на анаеробна оксидација на амонијак.<ref>{{cite journal|date=2004|title=Анаеробна оксидација на метан и амониум|url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-microbiology_2004_58/page/99|journal=[[Annual Review of Microbiology|Annu Rev Microbiol]]|volume=58|pages=99–117|doi=10.1146/annurev.micro.58.030603.123605|pmid=15487931|vauthors=Strous M, Jetten MS}}</ref> Се произведува и бактеријата на отворен океан anammox (''[[Brocadia anammoxidans]]'').<ref>{{cite news|url=http://www.wildsingapore.com/news/20051112/051109-5.htm|title=Bacteria Eat Human Sewage, Produce Rocket Fuel|last=Handwerk|first=Brian|date=9 Nov 2005|access-date=12 Nov 2007|publisher=[[National Geographic Society|National Geographic]]|via=Wild Singapore}}</ref> Лажниот морел произведува отров [[гиромитрин]] кој е органски дериват на хидразин кој се претвора во [[монометилхидразин]] со метаболички процеси. Дури и најпопуларната печурка ''[[Agaricus bisporus]]'' произведува органски деривати на хидразин, вклучувајќи [[агаритин]], [[Хидразини|дериват на хидразин]] на аминокиселина и [[гиромитрин]] .<ref>{{cite journal|display-authors=3|date=1990|title=[Quantities of agaritine in mushrooms (''Agaricus bisporus'') and the carcinogenicity of mushroom methanol extracts on the mouse bladder epithelium]|journal=Nippon Koshu Eisei Zasshi|language=ja|volume=37|issue=6|pages=400–5|pmid=2132000|vauthors=Hashida C, Hayashi K, Jie L, Haga S, Sakurai M, Shimizu H}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.psms.org/sporeprints/sp338.html|title=Spore Prints #338|date=1 Jan 1998|work=Bulletin of the Puget Sound Mycological Society|veditors=Sieger AA|access-date=13 Oct 2008}}</ref> == Историја == Името „хидразин“ го измислил [[Херман Емил Фишер|Емил Фишер]] во 1875 година; тој се обидувал да произведе органски соединенија кои се состоеле од моно-супституиран хидразин.<ref>{{Наведено списание|date=1875|title=Über aromatische Hydrazinverbindungen|trans-title=On aromatic hydrazine compounds|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k90680z/f596.image.langEN|journal=[[Berichte der Deutschen Chemischen Gesellschaft|Ber. Dtsch. Chem. Ges.]]|volume=8|pages=589–594|doi=10.1002/cber.187500801178}}</ref> До 1887 година, Теодор Куртиус произвел хидразин сулфат со третирање на органски диазиди со разредена сулфурна киселина; сепак, тој не можеше да добие чист хидразин, и покрај повторените напори.<ref>{{Наведено списание|date=1887|title=Über das Diamid (Hydrazin)|trans-title=On diamide (hydrazine)|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k907102/f818.image.langEN|journal=[[Berichte der Deutschen Chemischen Gesellschaft|Ber. Dtsch. Chem. Ges.]]|volume=20|pages=1632–1634|doi=10.1002/cber.188702001368}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Journal für praktische Chemie|vauthors=Curtius T, Jay R|publisher=Verlag von Johann Ambrosius Barth|year=1889|veditors=Erdmann OL|volume=147|chapter=''Diazo- und Azoverbindungen der Fettreihe. IV. Abhandlung. über das Hydrazin''|trans-chapter=Diazo- and azo- compounds of alkanes. Fourth treatise. On hydrazine.|postscript=. On p. 129, Curtius admits: ''"Das freie Diamid NH<sub>2</sub>-NH<sub>2</sub> ist noch nicht analysiert worden."'' [Free hydrazine has not been analyzed yet.]|chapter-url=https://books.google.com/books?id=GHYMAAAAYAAJ&pg=PA27}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Journal für praktische Chemie|vauthors=Curtius T, Schulz H|year=1890|volume=150|pages=521–549|chapter=''Über Hydrazinehydrat und die Halogenverbindungen des Diammoniums''|trans-chapter=On hydrazine hydrate and the halogen compounds of diammonium|chapter-url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k90790j/f527.image.langEN?lang=EN}}</ref> Чистиот безводен хидразин првпат бил подготвен од холандскиот хемичар Лобри де Брујн во 1895 година <ref>{{Наведено списание|year=1894|title=Sur l'hydrazine (diamide) libre|trans-title=On free hydrazine (diamide)|journal=[[Recueil des Travaux Chimiques des Pays-Bas|Recl. Trav. Chim. Pays-Bas]]|volume=13|issue=8|pages=433–440|doi=10.1002/recl.18940130816}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=1895|title=Sur l'hydrate d'hydrazine|trans-title=On the hydrate of hydrazine|journal=[[Recueil des Travaux Chimiques des Pays-Bas|Recl. Trav. Chim. Pays-Bas]]|volume=14|issue=3|pages=85–88|doi=10.1002/recl.18950140302}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=1896|title=L'hydrazine libre I|trans-title=Free hydrazine, Part 1|journal=[[Recueil des Travaux Chimiques des Pays-Bas|Recl. Trav. Chim. Pays-Bas]]|language=en|volume=15|issue=6|pages=174–184|doi=10.1002/recl.18960150606}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{wiktionary}} * [http://www.princeton.edu/~orggroup/supergroup_pdf/rmatunasAGM5hydrazine.pdf The Late Show with Rob! Tonight's Special Guest: Hydrazine (PDF)]{{snd}}Robert Matunas * [http://chemindustry.ru/Hydrazine.php Hydrazine{{snd}}chemical product info: properties, production, applications.] * [https://web.archive.org/web/20120213081441/http://www.gasdetection.com/TECH/hydrazine.html Hydrazine toxicity] * [https://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0329.html CDC{{snd}}NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards] [[Категорија:Безбедност и здравје при работа]] [[Категорија:Опасни загадувачи на воздухот]] [[Категорија:Бази]] [[Категорија:Ракетни горива]] [[Категорија:Редуктивни агенси]] bnakn8h8fvomht86p6hvznqrw4vvrl0 Натриум бикарбонат 0 1316208 5588804 5533014 2026-07-07T18:35:21Z InternetArchiveBot 92312 Add 1 book for Verifiability (20260707sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 5588804 wikitext text/x-wiki {{Chembox | Watchedfields = changed | verifiedrevid = 476996774 | Name = | ImageFile = SodiumBicarbonate.svg | ImageSize = 121 | ImageFileL1 = Sodium-3D.png | ImageNameL1 = | ImageFileR1 = Bicarbonate-ion-3D-balls.png | ImageNameR1 = Модел на топче и стик на натриум катјон | ImageFile2 = Sodium-bicarbonate-xtal-2x2x2-3D-bs-17.png | ImageCaption2 = [[Кристална структура]] | ImageFileL3 = Sodium-bicarbonate-xtal-Na-coord-3D-bs-17.png | ImageCaptionL3 = Na<sup>+</sup> [[Координативна геометрија|координација]] | ImageFileR3 = Sodium-bicarbonate-xtal-HCO3-coord-3D-bs-17.png | ImageSizeR3 = 150px | ImageCaptionR3 = HCO<sub>3</sub><sup>−</sup> координација | IUPACName = натриум хидрогенкарбонат | OtherNames = Сода бикарбона, бикарбона (лабораториски сленг), сода бикарбона, [[наколит]], натриум хидроген карбонат, натрон | SystematicName = | Section1 = {{Chembox Identifiers | IUPHAR_ligand = 4507 | CASNo = 144-55-8 | CASNo_Ref = {{cascite|correct|CAS}} | PubChem = 516892 | ChemSpiderID = 8609 | ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}} | UNII = 8MDF5V39QO | UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} | EINECS = 205-633-8 | DrugBank_Ref = {{drugbankcite|correct|drugbank}} | DrugBank = DB01390 | KEGG_Ref = {{keggcite|correct|kegg}} | KEGG = C12603 | MeSHName = Натриум + бикарбонат | ChEBI_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} | ChEBI = 32139 | ChEMBL = 1353 | ChEMBL_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} | RTECS = VZ0950000 | Beilstein = 4153970 | SMILES = [Na+].OC([O-])=O | StdInChI = 1S/CH2O3.Na/c2-1(3)4;/h(H2,2,3,4);/q;+1/p-1 | StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | InChI = 1/CH2O3.Na/c2-1(3)4;/h(H2,2,3,4);/q;+1/p-1 | StdInChIKey = UIIMBOGNXHQVGW-UHFFFAOYSA-M | StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | InChIKey = UIIMBOGNXHQVGW-REWHXWOFAQ }} | Section2 = {{Chembox Properties | Formula = {{хем|Na|HCO|3}} | MolarMass = 84.0066 g mol<sup>−1</sup> | Appearance = Бели кристали | Odor = Без мирис | Density = {{unbulleted list | 2.20 g/cm<sup>3</sup><ref name=crc>Haynes, p. 4.90</ref> }} | BoilingPtC = <!-- 851, conflicting sources, corresponds to MeltingPtC of sodium carbonate. See talk page September 2013. --> | MeltingPtC = | MeltingPt_notes = (Се распаѓа до [[натриум карбонат]] почнувајќи од 50&nbsp;°C<ref name="crc"/><ref>{{cite journal |doi=10.1007/s10973-006-8182-1 |title=Thermal behaviour of diclofenac, diclofenac sodium and sodium bicarbonate compositions |journal=Journal of Thermal Analysis and Calorimetry |volume=90 |issue=3 |pages=903–907 |year=2007| vauthors = Pasquali I, Bettini R, Giordano F |s2cid=95695262 }}</ref>) | Solubility = {{unbulleted list | 69 g/L (0&nbsp;°C)<ref name=crc3>Haynes, p. 5.194</ref><ref name=UNEP>{{cite web|publisher=[[United Nations Environment Programme]]|url=http://www.chem.unep.ch/irptc/sids/oecdsids/Sodium%20bicarbonate.pdf|title=Sodium Bicarbonate|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110516015331/http://www.chem.unep.ch/irptc/sids/oecdsids/Sodium%20bicarbonate.pdf|archive-date=16 May 2011}}</ref> | 96 g/L (20&nbsp;°C)<ref name=crc3/><ref name=UNEP/> | 165 g/L (60&nbsp;°C)<ref name=crc3/><ref name=UNEP/> }} | SolubleOther = 0.02 wt% ацетон, 2.13 wt% метанол @22&nbsp;°C.<ref>{{cite journal | title = Solubilities of Sodium Carbonate and Sodium Bicarbonate in Acetone-Water and Methanol-Water Mixtures | journal = J. Chem. Eng. Data | year = 1966 | volume = 11 | issue = 3 | pages = 323–324 | doi = 10.1021/je60030a009| vauthors = Ellingboe JL, Runnels JH }}</ref> нерастворлив во [[етанол]] | LogP = −0.82 | pKa = {{unbulleted list | 6.34<ref name=crc4>Haynes, p. 7.23</ref> | 6.351 (јаглеродна киселина)<ref name=crc4/> }} | RefractIndex = nα = 1.377 nβ = 1.501 nγ = 1.583 }} | Section3 = {{Chembox Structure | CrystalStruct = Monoclinic }} | Section6 = {{Chembox Pharmacology | ATCCode_prefix = B05 | ATCCode_suffix = CB04 | ATC_Supplemental = {{ATC|B05|XA02}}, {{ATCvet|G04|BQ01}} | AdminRoutes = Интравенозно, орално }} | Section4 = | Section5 = {{Chembox Thermochemistry | DeltaHf = −950.8 kJ/mol<ref name=crc2>Haynes, p. 5.19</ref> | DeltaGf = −851.0 kJ/mol<ref name=crc2/> | Entropy = 101.7 J/mol K<ref name=crc2/> | HeatCapacity = 87.6 J/mol K<ref name=crc2/> }} | Section7 = {{Chembox Hazards | ExternalSDS = [https://web.archive.org/web/20090306164850/http://siri.org/msds/f2/bdm/bdmjw.html External MSDS] | MainHazards = Предизвикува сериозна иритација на очите | NFPA-H = 2 | NFPA-F = 0 | NFPA-R = 1 | LD50 = 4220 mg/kg (стаорец, орално)<ref>{{cite web |url= https://chem.nlm.nih.gov/chemidplus/rn/144-55-8 | work = ChemIDplus | publisher = U.S. National Library of Medicine | title = Sodium bicarbonate [USP:JAN] | last = Chambers | first = Michael | name-list-style = vanc }}</ref> | FlashPt = Incombustible }} | Section8 = {{Chembox Related | OtherAnions = [[Натриум карбонат]] | OtherCations = {{unbulleted list | [[Амониум бикарбонат]] | [[Калиум бикарбонат]] }} | OtherCompounds = {{unbulleted list | [[Натриум бисулфат]] | [[Натриум хидроген фосфат]] }} }} }} [[Податотека:Cupcake2020.jpg|мини|Печени колачи со сода како средство за подигање]] '''Натриум бикарбонат''' (име IUPAC : '''натриум хидрогенкарбонат'''<ref>{{Citation |url = http://old.iupac.org/publications/books/rbook/Red_Book_2005.pdf |title = Nomenclature of Inorganic Chemistry IUPAC Recommendations 2005 |publisher = IUPAC |page = 137 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20170518230415/http://old.iupac.org/publications/books/rbook/Red_Book_2005.pdf |archive-date = 2017-05-18 }}</ref>), попознат како '''сода бикарбона''' или '''сода бикарбонат''' — [[хемиско соединение]] со формулата '''NaHCO<sub>3</sub>'''. Тоа е [[Соли|сол]] составена од [[натриум]] катјон ([[Натриум|Na<sup>+</sup>]]) и бикарбонат анјон (HCO<sub>3</sub><sup>−</sup>). Натриум бикарбонат е бела цврста материја која е [[кристал]]на, но често се појавува како фин прав. Има малку солен, алкален вкус кој наликува на сода за перење (натриум карбонат). Природната минерална форма е наколит. Тој е составен дел на минералот натрон и се наоѓа растворен во многу минерални извори<ref>{{cite web|url=https://www.sciencedirect.com/topics/engineering/mineral-springs|title = Mineral Springs – an overview &#124; ScienceDirect Topics}}</ref>. == Номенклатура == Бидејќи одамна е позната и широко користена, солта има многу различни имиња како '''сода бикарбона''', '''сода за готвење''' или '''сода''' и често може да се најде во близина на [[прашок за печиво|прашокот за печиво]] во продавниците. Терминот ''сода бикарбона'' е почест во [[САД]], додека ''бикарбона'' е почест во [[Австралија]], [[Обединетото Кралство]] и [[Ирска]]<ref>{{cite web | title = What's the difference between bicarbonate of soda, baking soda and baking powder? | url = https://www.thatslife.com.au/bicarbonate-of-soda-baking-soda-baking-powder-difference | work = ThatsLife! Pacific Network | date = 2018-11-06 }}</ref> а во многу северни/средноевропски земји се нарекува ''Натрон.'' Скратените разговорни форми како што се натриум бикарбона, бикарбона сода, бикарбонат се вообичаени<ref>{{cite web|last=PubChem|title=Sodium bicarbonate|url=https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/516892|access-date=2021-01-25|website=pubchem.ncbi.nlm.nih.gov|language=en}}</ref>. Зборот ''saleratus'', од [[Латински јазик|латински]] ''sal æratus'' (што значи „''газирана сол''“), бил широко користен во 19 век и за натриум бикарбонат и за калиум бикарбонат<ref>{{cite web|title=Definition of SALERATUS|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/saleratus|access-date=6 December 2020|website=www.merriam-webster.com|language=en}}</ref>. Неговиот [[Е-број|број Е]] за адитиви за храна е '''E500'''<ref>{{cite web|title=Approved additives and E numbers|url=https://www.food.gov.uk/business-guidance/approved-additives-and-e-numbers|access-date=7 December 2020|website=Food Standards Agency|language=en}}</ref>. Префиксот ''bi'' во ''бикарбонат'' доаѓа од застарен систем за именување што му претходи на молекуларното знаење во однос на двата моларни еквиваленти на јаглерод диоксид (познат како јаглеродна киселина во античкиот хемиски јазик) кој калиум хидрокарбонат/бикарбонат го ослободува при распаѓање во (ди)калиум карбонат и до калиум оксид (поташа)..<ref>{{Cite journal|last=Wollaston|first=WH|date=January 1814|title=I. A Synoptic scale of chemical equivalents|url=https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rstl.1814.0001|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London|volume=104|pages=1–22|doi=10.1098/rstl.1814.0001|s2cid=96774986}}</ref> Современите хемиски формули на овие соединенија сега ги изразуваат нивните прецизни хемиски состави кои биле непознати кога е измислено името ''би-карбонат на поташа'' (види исто така: [[бикарбонат]]). == Употреба == === Готвење === ==== Квасец ==== Во готвењето, сода бикарбона првенствено се користи во печењето како квасец. Кога реагира со киселина, се ослободува јаглерод диоксид, што предизвикува проширување на тестото и ја формира карактеристичната текстура и зрно во колачи, брзи лебови, сода леб и друга печена и пржена храна. Киселинско-базната реакција може генерички да се претстави на следниов начин<ref>{{cite book | veditors = Bent AJ | title=The Technology of Cake Making | edition=6 | year=1997 | page=102 | publisher=Springer | isbn=9780751403497 | url=https://www.google.com/books?id=OTy8aIWxHhQC&lpg=PP1&pg=PA102#v=onepage&q=&f=false | access-date=12 August 2009}}</ref>: : NaHCO <sub>3</sub> + H <sup>+</sup> → Na <sup>+</sup> + CO<sub>2</sub> + H<sub>2</sub>O Киселите материјали кои ја поттикнуваат оваа реакција вклучуваат водород фосфати, крем од забен камен, сок од [[лимон]], [[јогурт]], [[матеница]], [[какао]] и [[оцет]]. Сода бикарбона може да се користи заедно со кисело тесто, кое е кисело, со што се добива полесен производ со помалку кисел вкус<ref>{{cite web|last=Cascio|first=Julie|title=Sourdough|url=https://www.uaf.edu/files/ces/publications-db/catalog/hec/FNH-00061.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160327162100/https://www.uaf.edu/files/ces/publications-db/catalog/hec/FNH-00061.pdf|archive-date=27 March 2016|access-date=2 May 2017|publisher=University of Alaska Fairbanks [[Alaska Cooperative Extension Service|Cooperative Extension Service]]|id=FNH-00061|name-list-style=vanc}}</ref>. Топлината, исто така, може сама по себе да предизвика натриум бикарбонат да дејствува како средство за подигање при печењето поради [[топлинско разложување]], ослободувајќи јаглерод диоксид на температури над {{Convert|80|C|F|-1}}, како што следува: : 2 NaHCO <sub>3</sub> → Na <sub>2</sub> CO <sub>3</sub> + H<sub>2</sub>O + CO<sub>2</sub> Кога се користи на овој начин самостојно, без присуство на кисела компонента (без разлика дали во тестото или со употреба на [[прашок за печиво]] што содржи киселина), се ослободува само половина од достапниот CO<sub>2</sub> (се формира една молекула CO<sub>2</sub> на секои две еквиваленти на NaHCO<sub>3</sub>). Дополнително, во отсуство на киселина, со топлинско разложување на натриум бикарбонат се добива и натриум карбонат, кој е силно алкален и на печениот производ му дава горчлив, „сапунски“ вкус и жолта боја. Бидејќи реакцијата се случува бавно на собна температура, смесите (тестото за колачи и сл.) може да се остави да отстојат без да нараснат додека не се загреат во рерната. ==== Прашок за печиво ==== Прашокот за печиво, кој се продава и за готвење, содржи околу 30% бикарбонат и разни кисели состојки кои се активираат со додавање вода, без потреба од дополнителни киселини во медиумот за готвење<ref>{{cite web|url=http://nzic.org.nz/ChemProcesses/food/6D.pdf|title= The Chemistry of Baking | vauthors = Czernohorsky JH, Hooker R |publisher=New Zealand Institute of Chemistry|access-date=22 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20161127151812/http://nzic.org.nz/ChemProcesses/food/6D.pdf|archive-date=27 November 2016|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.finecooking.com/item/12173/baking-soda-and-baking-powder|title=Baking Soda and Baking Powder|website=FineCooking.com|language=en|access-date=22 January 2017|archive-date=2 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202020545/http://www.finecooking.com/item/12173/baking-soda-and-baking-powder|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.armandhammer.com/FAQ/BakingSoda.aspx |title=Baking Soda FAQs |website=Arm & Hammer Multi-Brand |publisher=Church & Dwight Company |access-date=20 July 2017 |at=What is the difference baking soda and baking powder?|url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170627082018/http://www.armandhammer.com/FAQ/bakingsoda.aspx |archive-date=27 June 2017 }}</ref>. Многу форми на прашок за печиво содржат натриум бикарбонат во комбинација со калциум киселина фосфат, натриум алуминиум фосфат или крем од забен камен<ref>{{cite web|title=Glossary Ingredients|url=http://www.cooking.com/recipes-and-more/glossary.aspx?GlossName=Baking+powder|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080915045426/http://www.cooking.com/recipes-and-more/glossary.aspx?GlossName=Baking+powder|archive-date=15 September 2008|publisher=Cooking.com}}</ref>. Сода бикарбона е алкална; киселината што се користи во прашокот за печиво го избегнува металниот вкус кога хемиската промена за време на печењето создава натриум карбонат<ref>{{cite web|date=2016-07-11|title=Sodium Bicarbonate|url=http://brpadhikarychemicals.com/high-density-polyethylene-hdpe/|access-date=2021-01-25|website=BRP Adhikary|language=en}}{{Мртва_врска|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. === Пиротехника === Натриум бикарбонат е една од главните компоненти на обичниот огномет „црна змија“. Ефектот е предизвикан од [[топлинското разложување]], кое произведува гас на јаглерод диоксид за да произведе долга змиска пепел како производ на согорување на другата главна компонента, [[сахароза]]та<ref name="MEL Science">{{cite web |title=Sugar snake |url=https://melscience.com/US-en/experiments/sugar-snake/ |website=MEL Science |publisher=MEL Science 2015–2019 |accessdate=28 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191006112734/https://melscience.com/US-en/experiments/sugar-snake/ |archive-date=6 October 2019 |url-status=live}}</ref>. Натриум бикарбонат исто така се користи за одложување на реакциите на согорување со ослободување на CO<sub>2</sub> и H<sub>2</sub>O при загревање, од кои и двете се забавувачи на пламен. === Лесно средство за дезинфекција === Има слаби својства за дезинфекција<ref name=Malik>{{cite journal | vauthors = Malik YS, Goyal SM | title = Virucidal efficacy of sodium bicarbonate on a food contact surface against feline calicivirus, a norovirus surrogate | journal = International Journal of Food Microbiology | volume = 109 | issue = 1–2 | pages = 160–3 | date = May 2006 | pmid = 16540196 | doi = 10.1016/j.ijfoodmicro.2005.08.033 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Rutala WA, Barbee SL, Aguiar NC, Sobsey MD, Weber DJ | title = Antimicrobial activity of home disinfectants and natural products against potential human pathogens | url = https://archive.org/details/sim_infection-control-and-hospital-epidemiology_2000-01_21_1/page/n36 | journal = Infection Control and Hospital Epidemiology | volume = 21 | issue = 1 | pages = 33–8 | date = January 2000 | pmid = 10656352 | doi = 10.1086/501694 | s2cid = 34461187 }}</ref>, и може да биде ефикасен фунгицид против некои организми<ref name=Zamani>{{cite journal | vauthors = Zamani M, Sharifi Tehrani A, Ali Abadi AA | title = Evaluation of antifungal activity of carbonate and bicarbonate salts alone or in combination with biocontrol agents in control of citrus green mold | journal = Communications in Agricultural and Applied Biological Sciences | volume = 72 | issue = 4 | pages = 773–7 | year = 2007 | pmid = 18396809 }}</ref>. Бидејќи сода бикарбона ги апсорбира мирисите на мувлосана, таа стана сигурен метод за продавачите на користени книги кога ги прават книгите помалку непријатни<ref>{{cite journal|title=Book Repair for BookThinkers: How To Remove Odors From Books| last = Altman | first = Gail | name-list-style = vanc |date=22 May 2006|issue=69|journal=The BookThinker|url=http://www.bookthink.com/0069/69alt.htm}}</ref>. === Противпожарен апарат === Натриум бикарбонат може да се користи за гаснење на мали маснотии или електрични пожари со фрлање над огнот, бидејќи загревањето на натриум бикарбонат ослободува јаглерод диоксид.<ref name=arm>{{cite web|url=http://www.armhammer.com/basics/magic|title=Arm & Hammer Baking Soda – Basics – The Magic of Arm & Hammer Baking Soda|website=armandhammer.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20090831133032/http://www.armhammer.com/basics/magic|archive-date=31 August 2009|url-status=dead|access-date=30 July 2009}}</ref> Сепак, не треба да се применува на оган во фритези; ненадејното ослободување на гас може да предизвика прскање на маснотиите. Натриум бикарбонат се користи во суви хемиски противпожарни апарати BC како алтернатива на покорозивниот моноамониум фосфат во ABC апаратите за гаснење пожар. Алкалната природа на натриум бикарбонат го прави единствениот сув хемиски агенс, покрај Purple-K, кој се користел во големи системи за сузбивање пожар инсталирани во комерцијални кујни. Бидејќи може да делува како алкали, агенсот има благ сапонифицирачки ефект врз топлата маст, што формира задушувачка, сапунска пена. === Неутрализација на киселини === Натриум бикарбонат спонтано реагира со киселини, ослободувајќи CO<sub>2</sub> гас како производ на реакција<ref>{{cite web | title = Prepare for Emergencies from Uncontrolled Hazards | url = https://www.acs.org/content/acs/en/chemical-safety/basics/prepare-for-emergencies.html | publisher = American Chemical Society }}</ref> . Најчесто се користи за неутрализирање на несакани киселински раствори или излевање на киселина во хемиски лаборатории. Не е соодветно да се користи натриум бикарбонат за неутрализирање на базата<ref>{{cite web | title = Laboratory Safety | first = Deanna | last = Hurum | name-list-style = vanc | work = Civil Engineering | publisher = Northwestern University | url = http://faculty.washington.edu/korshin/Class-486/AEESP-safety-notes.pdf }}</ref> иако е [[Амфотерност|амфотерична]], реагирајќи и со киселини и со бази. === Земјоделство === Натриум бикарбонат кога се нанесува на листовите може да го спречи растот на габите; сепак, не ја убива габата. Прекумерната количина на натриум бикарбонат може да предизвика обезбојување на овошјето (два проценти раствор) и хлороза (еден процентен раствор).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.uvm.edu/pss/ppp/articles/myths.html|title=Horticulture myths|work=University of Vermont Extension Department of Plant and Soil Science|archive-url=https://web.archive.org/web/20190807145520/http://www.uvm.edu/pss/ppp/articles/myths.html|archive-date=7 August 2019|accessdate=18 October 2021}}</ref> === Медицинска употреба и здравје === Натриум бикарбонат измешан со вода може да се користи како [[антацид]] за лекување на [[Жиговина|киселинско варење]] и [[Жиговина|горушица]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://gicare.com/medication/sodium-bicarbonate/|title=Sodium Bicarbonate|year=1998|publisher=Jackson Siegelbaum Gastroenterology|archive-url=https://web.archive.org/web/20161005124933/http://gicare.com/medication/sodium-bicarbonate/|archive-date=5 October 2016|accessdate=4 October 2016}}</ref> Неговата реакција со [[Желудочен сок|стомачната киселина]] произведува сол, вода и [[јаглерод диоксид]]: : NaHCO <sub>3</sub> + HCl → NaCl + H<sub>2</sub>O + CO<sub>2</sub> (g) Мешавина од натриум бикарбонат и полиетилен гликол, како што е PegLyte,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://pendopharm.com/product/peglyte/|title=PegLyte|work=Pendo Phama}}</ref> растворена во вода и земена орално, е ефикасен препарат за гастроинтестинална лаважа и [[лаксатив]] пред операција на гастроинтестиналниот тракт, гастроскопија итн. Интравенска администрација на натриум бикарбонат во воден раствор понекогаш се користи за случаи на ацидоза, или кога нема доволно натриум или бикарбонат јони во крвта.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.betterhealth.vic.gov.au/bhcv2/bhcmed.nsf/pages/pucsodbi/$File/pucsodbi.pdf|title=Sodium Bicarbonate Intravenous Infusion|date=13 July 2004|work=Consumer Medicine Information|publisher=Better Health Channel|archive-url=https://web.archive.org/web/20080822111454/http://www.betterhealth.vic.gov.au/bhcv2/bhcmed.nsf/pages/pucsodbi/$File/pucsodbi.pdf|archive-date=22 August 2008}}</ref> Во случаи на респираторна ацидоза, инфузираниот бикарбонат јон го придвижува пуферот на јаглеродна киселина/бикарбонат на плазмата налево, и на тој начин ја зголемува pH вредноста. Поради оваа причина, натриум бикарбонат се користи во кардиопулмонална реанимација под медицински надзор. Инфузија на бикарбонат е индицирана само кога [[Водороден показател|pH]] на крвта е значително ниска ( <&nbsp;7,1-7,0).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://emedicine.medscape.com/article/301574-treatment|title=Respiratory Acidosis: Treatment & Medication|date=26 March 2020|publisher=emedicine}}</ref> HCO<sub>3</sub><sup>-</sup> се користи за третман на хиперкалемија, бидејќи ќе го врати K<sup>+</sup> во клетките за време на периоди на ацидоза.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=BfdighlyGiwC&pg=PA910|title=Medical Toxicology|last=Dart|first=Richard C.|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|year=2004|isbn=978-0-7817-2845-4|pages=910–}}</ref> Бидејќи натриум бикарбонат може да предизвика алкалоза, понекогаш се користи за лекување на предозирање со аспирин. Аспиринот бара кисела средина за правилна апсорпција, а основната средина ќе ја намали апсорпцијата на аспирин во случаи на предозирање.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Nz4J9oSJT4IC&pg=PA46|title=Cloth Diapers|publisher=Donald C. Cooper PhD|pages=46–}}</ref> Натриум бикарбонат исто така се користи во третман на предозирање со трициклични антидепресиви. Може да се нанесува и локално како паста, со три дела сода бикарбона во еден дел вода, за да се ублажат некои видови каснувања и убоди од инсекти (како и придружниот оток).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mayoclinic.com/health/first-aid-insect-bites/fa00046|title=Insect bites and stings: First aid|date=15 January 2008|publisher=Mayo Clinic}}</ref> Некои алтернативни практичари, како што е Тулио Симончини, ја промовирале сода бикарбоната како лек за рак, на што предупредило Американското здружение за рак поради нејзината недокажана ефикасност и потенцијална опасност при употреба.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cancer.org/treatment/treatmentsandsideeffects/complementaryandalternativemedicine/herbsvitaminsandminerals/sodium-bicarbonate|title=Sodium Bicarbonate|date=28 November 2008|publisher=[[American Cancer Society]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130219044718/http://www.cancer.org/treatment/treatmentsandsideeffects/complementaryandalternativemedicine/herbsvitaminsandminerals/sodium-bicarbonate|archive-date=19 February 2013|accessdate=19 February 2013}}</ref> Еџард Ернст ја нарекол промоцијата на натриум бикарбонат како лек за рак „''една од поболните алтернативни измами за рак што сум ги видел долго време''“.<ref name="sick">{{Наведена мрежна страница|url=https://edzardernst.com/2017/02/this-must-be-the-most-sickening-cancer-scam-i-have-seen-for-a-while/|title=This must be the most sickening cancer scam I have seen for a while|last=Ernst|first=Edzard|date=3 February 2017}}</ref> Натриум бикарбонат може да се додаде во локалните анестетици, за да се забрза почетокот на нивните ефекти и да се направи нивното инјектирање помалку болно.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.frca.co.uk/article.aspx?articleid=100505|title=Anaesthesia UK : Local Anaesthetic Pharmacology|date=2005|publisher=John Radcliffe Hospital, Oxford, UK|accessdate=2023-02-22|archive-date=2015-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222085359/http://www.frca.co.uk/article.aspx?articleid=100505|url-status=dead}}</ref> Тоа е, исто така, компонента на Мофетовиот раствор, кој се користи во [[Нос|назална]] хирургија. Предложено е дека киселите диети ги ослабуваат коските.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.newscientist.com/article/mg17223214-900-hard-cheese/|title=Hard cheese|last=Fox|first=Douglas|date=15 December 2001|work=New Scientist|accessdate=20 July 2017}}</ref> Една систематска мета-анализа на истражувањето не покажува таков ефект.<ref>{{Наведено списание|last=Fenton|first=T. R.|last2=Tough|first2=S. C.|last3=Lyon|first3=A. W.|last4=Eliasziw|first4=M.|last5=Hanley|first5=D. A.|year=2011|title=Causal assessment of dietary acid load and bone disease: A systematic review & meta-analysis applying Hill's epidemiologic criteria for causality|journal=Nutrition Journal|volume=10|page=41|doi=10.1186/1475-2891-10-41|pmc=3114717|pmid=21529374|doi-access=free}}</ref> Друг, исто така, открива дека нема докази дека алкалните диети го подобруваат здравјето на коските, но сугерира дека „''можеби има одредена вредност''“ на алкалните диети поради други причини.<ref>{{Наведено списание|last=Schwalfenberg|first=Gerry K.|year=2012|title=The Alkaline Diet: Is There Evidence That an Alkaline pH Diet Benefits Health?|journal=Journal of Environmental and Public Health|volume=2012|pages=1–7|doi=10.1155/2012/727630|pmc=3195546|pmid=22013455|doi-access=free}}</ref> Растворите за [[антацид]]и (како сода бикарбона) се подготвени и користени од демонстрантите за да се ублажат ефектите од изложеноста на [[солзавец]] за време на протестите.  <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.starhawk.org/activism/trainer-resources/teargas.html|title=Medical information from Prague 2000|archive-url=https://web.archive.org/web/20141018221605/http://www.starhawk.org/activism/trainer-resources/teargas.html|archive-date=18 October 2014}}</ref> Слично на неговата употреба во печењето, натриум бикарбонат се користи заедно со блага киселина како што е [[Винска киселина|винската киселина]] како помошна супстанција во шумливи таблети: кога таквата таблета ќе се падне во чаша вода, карбонатот го остава медиумот за реакција како гас јаглерод диоксид (HCO<sub>3</sub><sup>−</sup> + H<sup>+</sup> → H<sub>2</sub>O + CO<sub>2</sub> ↑ или, поточно, HCO<sub>3</sub><sup>−</sup> + H<sub>3</sub>O <sup>+</sup> → 2H<sub>2</sub>O + CO<sub>2</sub> ↑). Ова го прави таблетот да се распадне, оставајќи го лекот суспендиран и/или растворен во водата заедно со добиената сол (во овој пример, натриум тартарат).<ref>{{Наведено списание|last=Shirsand|first=S. B.|last2=Suresh|first2=Sarasija|last3=Jodhana|first3=L. S.|last4=Swamy|first4=P. V.|date=2010|title=Formulation Design and Optimization of Fast Disintegrating Lorazepam Tablets by Effervescent Method|journal=Indian Journal of Pharmaceutical Sciences|volume=72|issue=4|pages=431–436|doi=10.4103/0250-474X.73911|issn=0250-474X|pmc=3013557|pmid=21218052}}</ref> ==== Лична хигиена ==== Натриум бикарбонат исто така се користи како состојка во некои плакнења за уста. Има антикариозни и абразивни својства.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.duo.uio.no/bitstream/handle/10852/33076/Storehagen_Ose_Midha.pdf?sequence=1|title=Dentifrices and mouthwashes ingredients and their use|last=Storehagen|first=Silje|last2=Ose|first2=Nanna|work=Institutt for klinisk odontologi|publisher=Universitetet i Oslo|last3=Midha|first3=Shilpi}}</ref> Работи како механичко чистење на забите и непцата, го неутрализира производството на киселина во устата, а делува и како антисептик за спречување на инфекции.<ref>{{Цитиран патент|fdate=1977}}</ref><ref>{{Наведено списание|displayauthors=6|date=July 2011|title=Role of different ingredients of tooth pastes and mouthwashes in oral health.|url=http://applications.emro.who.int/imemrf/J_Pak_Dent_Assoc/J_Pak_Dent_Assoc_2011_20_3_163_170.pdf|journal=Journal of Pakistan Dental Association|volume=20|issue=3|pages=163–70}}</ref> Натриум бикарбонат во комбинација со други состојки може да се користи за да се направи сув или влажен дезодоранс.<ref>{{Наведено списание|last=Lamb|first=John Henderson|date=1946|title=Sodium Bicarbonate: An Excellent Deodorant|journal=The Journal of Investigative Dermatology|volume=7|issue=3|pages=131–133|doi=10.1038/jid.1946.13|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://sustainableecho.com/bicarb-soda-natural-body-deodorant/|title=Bicarb soda: natural body deodorant|date=10 March 2009|publisher=sustainableecho.com}}</ref> Натриум бикарбонат може да се користи како пуферско средство, во комбинација со кујнска сол.<ref>{{Наведена книга|title=The Harvard Medical School Guide to Healing Your Sinues|last=Metson|first=Ralph B.|date=2005|publisher=McGraw Hill|isbn=9780071444699|page=68}}</ref> Се користи во хигиената на очите за лекување на блефаритис . Ова се прави со додавање на лажичка натриум бикарбонат во изладената вода што неодамна е зовриена, проследено со нежно чистење на основата на трепките со памучно стапче натопено во растворот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ouh.nhs.uk/patient-guide/leaflets/files/101028blepharitis.pdf|title=Blepharitis : Information for patients leaflet|work=Ouh.nhs.uk|accessdate=28 February 2022|archive-date=2023-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326025203/https://www.ouh.nhs.uk/patient-guide/leaflets/files/101028blepharitis.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://patient.info/health/blepharitis-leaflet|title=Blepharitis. Treatment and Causes. Eyelid inflammation {{!}} Patient|work=Patient|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20151205071928/http://patient.info/health/blepharitis-leaflet|archive-date=5 December 2015|accessdate=31 May 2016}}</ref> ==== Ветеринарна употреба ==== Натриум бикарбонат се користи како додаток за добиточна храна, особено како [[Пуфер|пуферски агенс]] за [[бураг]]от.<ref>{{Наведено списание|last=Paton|first=Laura J.|last2=Beauchemin|first2=Karen A.|last3=Veira|first3=Douglas M.|last4=von Keyserlingk|first4=Marina A. G.|year=2006|title=Use of sodium bicarbonate, offered free choice or blended into the ration, to reduce the risk of ruminal acidosis in cattle|journal=Canadian Journal of Animal Science|volume=86|issue=3|pages=429–437|doi=10.4141/A06-014|doi-access=free}}</ref> === Средство за чистење === Натриум бикарбонат се користи во процес за отстранување на боја и корозија наречен содабластирање. Како медиум за минирање, натриум бикарбонат се користи за отстранување на површинската контаминација од помеки и помалку еластични подлоги како што се алуминиум, бакар или дрва кои можат да бидат оштетени од абразивни медиуми од силика песок.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.popularmechanics.com/home/tools/reviews/a9280/blast-away-grime-with-baking-soda-15773126/|title=Blast Away Grime With Baking Soda|date=5 August 2013|publisher=Popular Mechanics|accessdate=2 August 2020}}</ref> Производителот препорачува паста направена од сода бикарбона со минимална вода како нежен прашок за чистење,<ref name="arm" /> и е корисна за отстранување на површинската ’рѓа, бидејќи ’рѓата формира соединение растворливо во вода кога е во концентриран алкален раствор;<ref name="InorgChem">{{Наведена книга|title=Inorganic Chemistry, 3rd Edition|last=Housecroft|first=Catherine E.|last2=Sharpe|first2=Alan G.|publisher=Pearson|year=2008|isbn=978-0-13-175553-6|page=716|chapter=Chapter 22: ''d''-block metal chemistry: the first row elements}}</ref> Треба да се користи ладна вода, бидејќи растворите за топла вода може да го кородираат челикот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sciencelab.com/msds.php?msdsId=9927263|title=Science Lab.com|work=MSDS- Sodium carbonate|publisher=sciencelab.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20120905154417/http://www.sciencelab.com/msds.php?msdsId=9927263|archive-date=5 September 2012}}</ref> Натриум бикарбонат го напаѓа тенкиот заштитен оксиден слој што се формира на алуминиум, што го прави несоодветен за чистење на овој метал.<ref name="PhilMus">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.philamuseum.org/booklets/7_44_85_1.html?page=2|title=Finishing Techniques in Metalwork|publisher=Philadelphia Museum of Art|accessdate=2023-02-22|archive-date=2016-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20160331180638/http://www.philamuseum.org/booklets/7_44_85_1.html?page=2|url-status=dead}}</ref> Растворот во топла вода ќе го отстрани оцрнувањето од среброто кога среброто е во контакт со парче алуминиумска фолија .<ref name="PhilMus" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://scifun.chem.wisc.edu/homeexpts/TARNISH.html|title=Put a Shine on It|publisher=scifun.chem.wisc.edu|archive-url=https://archive.today/20120731071117/http://scifun.chem.wisc.edu/homeexpts/TARNISH.html|archive-date=31 July 2012|accessdate=6 March 2011}}</ref> Сода бикарбона најчесто се додава во машините за перење како замена за омекнувач на вода и за отстранување на мирисите од облеката. Исто така е речиси исто толку ефикасен во отстранувањето на тешките дамки од чај и кафе од шолјите како [[натриум хидроксид]], кога се разредува со топла вода. За време на [[Проект „Менхетн“|проектот Менхетен]] за развој на јадрена бомба во раните 1940-ти, хемиската токсичност на ураниумот претставувала проблем. Утврдено е дека оксидите на ураниум многу добро се лепат на памучна ткаенина и не се мијат со сапун или детергент за перење. Сепак, ураниумот ќе се измие со 2% раствор на натриум бикарбонат. Облеката може да се контаминира со токсична прашина од осиромашен ураниум (DU), која е многу густа, па затоа се користи за противтегови во цивилен контекст и во проектили кои пробиваат оклоп. DU не се отстранува со нормално перење; миењето со околу 6 унци (170 g) сода бикарбона во 2 литри (7,5 L) вода ќе помогне да се измие.<ref name="Orcutt">{{Наведена мрежна страница|url=http://myweb.brooklyn.liu.edu/lawrence/duproject/duhealth.htm|title=Depleted Uranium and Health: Facts and Helpful Suggestions|work=Pharmacology and Toxicology of Uranium Compounds|publisher=McGraw-Hill|archive-url=https://web.archive.org/web/20130117213341/http://myweb.brooklyn.liu.edu/lawrence/duproject/duhealth.htm|archive-date=17 January 2013|accessdate=21 March 2012}}</ref> === Контрола на мирис === Често се тврди дека сода бикарбона е ефикасен отстранувач на мирис,<ref>{{Наведени вести|url=http://cravedujour.com/kitchen-odor-eliminating-candles-products-tricks/#xxTICWbUEW5oLJeh.99|title=Kitchen Odor Eliminating Candles, Products, and Tricks|last=Raymond|first=Jessica|date=10 June 2016|work=cravedujour.com|access-date=29 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807080836/http://cravedujour.com/kitchen-odor-eliminating-candles-products-tricks/#xxTICWbUEW5oLJeh.99|archive-date=7 August 2020}}</ref>  и често се препорачува да се чува отворена кутија во фрижидер за да се апсорбира мирис.<ref> Vicki Lansky, Martha Campbell, ''Baking Soda: Over 500 Fabulous, Fun, and Frugal Uses You've Probably Never Thought Of'', 2009, {{ISBN|1931863733}}, p. 28</ref> Оваа идеја била промовирана од водечкиот американски бренд на сода бикарбона, Arm &amp;amp; Hammer, во рекламна кампања која започна во 1972 година <ref>"A trusted solution for more than 170 years.</ref> Иако оваа кампања се смета за класика на маркетингот, што води во рок од една година повеќе од половина од американските фрижидери да содржат кутија сода бикарбона,<ref>Keith Sawyer, ''Group Genius: The Creative Power of Collaboration'', 2017, {{ISBN|0465093582}}, [https://www.google.com/books/edition/Group_Genius/v42PDQAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%22baking+soda%22+marketing+1972+hammer&pg=PT114&printsec=frontcover "keep food tasting fresh"]</ref><ref>Clayton M. Christensen, Scott Cook, Taddy Hall, ''Marketing Malpractice: The Cause and the Cure'', ''[[Harvard Business Review]]'', December 2005,</ref> има малку докази дека е всушност ефикасна во оваа апликација.<ref>"Myth #100: An Open Box of Baking Soda in the Fridge absorbs Odors", Bruce Weinstein, Mark Scarbrough, ''Lobsters Scream When You Boil Them; And 100 Other Myths About Food and Cooking'', 2011, {{ISBN|1439195382}}, p. 312</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cooksillustrated.com/how_tos/5510-baking-soda-as-odor-absorber|title=Baking Soda as Odor Absorber &#124; Cook's Illustrated|work=Cooksillustrated.com|accessdate=28 February 2022}}</ref> === Производство на водороден гас === Натриум бикарбонат може да се користи како [[катализа]]тор во производството на гас. Неговите перформанси се „добри“, но вообичаено не се користат.  Водородниот гас се произведува преку електролиза на вода, процес во кој се применува електрична струја низ волумен на вода, што предизвикува атомите на водород да се одвојат од атомите на кислород. Оваа демонстрација обично се прави на часовите по хемија во средно училиште за да се покаже [[електролиза]] . == Хемија == Натриум бикарбонат е [[Амфотерност|амфотерно]] соединение. Водните раствори се благо алкални поради формирање на [[јаглеродна киселина]] и [[хидроксид]] јон: HCO{{su|b=3|p=−}} + H<sub>2</sub>O → {{хем|H|2|CO|3}} + OH<sup>−</sup> : Натриум бикарбонат често може да се користи како побезбедна алтернатива на [[натриум хидроксид]], и како таков може да се користи како миење за да се отстранат сите киселински нечистотии од „сурова“ течност, со што се добива почист примерок. Од реакцијата на натриум бикарбонат и [[киселина]] се добива сол и јаглеродна киселина, која лесно се распаѓа на јаглерод диоксид и вода: : NaHCO <sub>3</sub> + HCl → NaCl + H<sub>2</sub>O + CO<sub>2</sub> : H <sub>2</sub> CO <sub>3</sub> → H<sub>2</sub>O + CO<sub>2</sub> (g) Натриум бикарбонат реагира со [[оцетна киселина]] (се наоѓа во оцетот), произведувајќи натриум ацетат, вода и [[јаглерод диоксид]]: : NaHCO <sub>3</sub> + CH <sub>3</sub> COOH → CH <sub>3</sub> COONa + H<sub>2</sub>O + CO<sub>2</sub> (g) Натриум бикарбонат реагира со [[База (хемија)|бази]] како [[натриум хидроксид]] за да формира карбонати: : NaHCO <sub>3</sub> + NaOH → Na <sub>2</sub> CO <sub>3</sub> + H<sub>2</sub>O === Топлинско разложување === На температури од 80-100&nbsp;°C (176–212&nbsp;°F), натриум бикарбонат постепено се распаѓа на натриум карбонат, вода и јаглерод диоксид. Конверзијата е побрза на {{Convert|200|°C}} :<ref name="frostburg">{{Наведена мрежна страница|url=http://antoine.frostburg.edu/chem/senese/101/inorganic/faq/carbonate-decomposition.shtml|title=Decomposition of Carbonates|publisher=General Chemistry Online|archive-url=https://web.archive.org/web/19991002045519/http://antoine.frostburg.edu/chem/senese/101/inorganic/faq/carbonate-decomposition.shtml|archive-date=2 October 1999|accessdate=16 March 2010}}</ref> : 2 NaHCO <sub>3</sub> → Na <sub>2</sub> CO <sub>3</sub> + H<sub>2</sub>O + CO<sub>2</sub> Повеќето бикарбонати се подложени на оваа реакција на дехидрација . Понатамошното загревање го претвора карбонатот во оксид (над 850 С/1,560 F ):<ref name="frostburg"/> : Na <sub>2</sub> CO <sub>3</sub> → Na <sub>2</sub> O + CO<sub>2</sub> Овие конверзии се релевантни за употребата на NaHCO <sub>3</sub> како средство за сузбивање пожар („BC прав“) во некои противпожарни апарати со сув прав.{{Се бара извор|date=March 2020}} == Стабилност и рок на траење == Доколку се чува ладен (собна температура) и сув (се препорачува херметички сад за да не излегува влажен воздух), натриум бикарбонат може да се чува без значителна количина на распаѓање најмалку две или три години.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/516892|title=Sodium bicarbonate|last=PubChem|work=pubchem.ncbi.nlm.nih.gov|language=en|accessdate=2021-05-16}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.solvay.com/sites/g/files/srpend221/files/2019-06/SOLVAIR®%20S300%20BICAR%20Batch%20Numbering%20and%20Shelf%20Life%20Statement%20-%20Green%20River%20-%20US.pdf|title=Sodium bicarbonate (S300) batch numbering and shelf life statement – Solvay Chemicals, Inc.|date=31 January 2019}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://alkali.genesisenergy.com/wp-content/uploads/sites/24/2015/05/Shelf-Life-Sodium-Bicarbonate-1.pdf|title=Re: Shelf Life – Sodium Bicarbonate (all grades) – Tronox Alkali Corporation|date=1 April 2015|accessdate=2023-02-22|archive-date=2023-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20230327015728/https://alkali.genesisenergy.com/wp-content/uploads/sites/24/2015/05/Shelf-Life-Sodium-Bicarbonate-1.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thespruceeats.com/how-to-tell-if-baking-soda-is-still-good-1388327|title=Does Baking Soda Go Bad? How to Know If It's Still Good|work=The Spruce Eats|language=en|accessdate=2021-05-16|archive-date=2021-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20210516055459/https://www.thespruceeats.com/how-to-tell-if-baking-soda-is-still-good-1388327|url-status=dead}}</ref> == Историја == Зборот ''натрон'' бил во употреба во многу јазици во текот на современото време (во формите на ''анатрон'', ''натрум'' и ''натрон'') и настанал (како шпански, француски и англиски ''natron'' како и „ [[натриум]]“) преку арапскиот ''naṭrūn'' (или ''anatrūn''; сп. долноегипетскиот „Натронтал“ Вади Ел Натрун, каде што се користела мешавина од натриум карбонат и натриум хидроген карбонат за дехидрација на мумиите <ref>Renate Gerner: ''Instruments and substances used in mummification.''</ref> ) од грчки ''нитрон (νίτρον)'' (Херодот; тавански ''lítron (λίτρον)'' ), што може да се потекнува од древниот египетски ''ntr'' . Грчкиот ''нитрон'' (сода, шалитра) се користел и во латинскиот ''(sal) nitrum'' и во германскиот ''Salniter'' (изворот на ''азот'', ''нитрат'' итн. ).<ref>Franz Dornseiff: "The Greek words in German."</ref> Во 1791 година, францускиот хемичар Николас Лебланк произвел натриум карбонат, исто така познат како сода пепел. Фармацевтот Валентин Роуз Помладиот е заслужен за откривањето на натриум бикарбонат во 1801 година во Берлин. Во 1846 година, двајца американски пекари, Џон Двајт и Остин Черч, ја основале првата фабрика во САД за производство на сода бикарбона од натриум карбонат и [[јаглерод диоксид]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.churchdwight.com/Company/corp_history.asp|title=Company History|publisher=Church & Dwight Co.|archive-url=https://web.archive.org/web/20111016003546/http://www.churchdwight.com/Company/corp_history.asp|archive-date=16 October 2011}}</ref> ''Салератус'', калиум или натриум бикарбонат, се споменува во романот ''„Капетани храбри“'' од [[Радјард Киплинг]] како интензивно користен во 1800-тите во комерцијален риболов за да се спречи расипување на свежо уловената риба.<ref>{{Наведена книга|title=[[Captains Courageous]]|last=Kipling|first=Rudyard|year=1897|page=25}}</ref> Во 1919 година, американскиот сенатор Ли Оверман изјавил дека сода бикарбона може да го излечи шпанскиот грип. Во средината на дебатата на 26 јануари 1919 година, тој ја прекинал дискусијата за да го објави откривањето на лекот. „''Сакам да кажам, во корист на оние кои ја водат оваа истрага''“, изјавил тој, „''дека судијата на надреден суд во планинската земја Северна Каролина ми кажа дека откриле лек за оваа болест''“. Наводниот лек подразбира критика на модерната наука и благодарност за едноставната мудрост на едноставните луѓе. „''Велат дека обичната сода бикарбона ќе ја излечи болеста''“, продолжил тој, „''дека ја излечиле со неа, дека воопшто немаат смртни случаи таму горе; користат обична сода бикарбона, која ја лекува болеста''“.<ref>{{Наведување|last=Bristow|first=Nancy K.|title=American Pandemic: The Lost Worlds of the 1918 Influenza Epidemic|publisher=Oxford University Press|date=2012|page=178|isbn=978-0199811342}}</ref> == Производство == Натриум бикарбонат се произведува индустриски од натриум карбонат:<ref name="Ullmann">{{Наведена енциклопедија|location=Weinheim}}</ref> : Na <sub>2</sub> CO <sub>3</sub> + CO<sub>2</sub> + H<sub>2</sub>O → 2 NaHCO <sub>3</sub> Се произведува на скала од околу 100.000 тони годишно (од 2001 година)  <ref>{{Наведена книга|title=Inorganic Chemistry|vauthors=Holleman AF, Wiberg E|date=2001|publisher=Academic Press|isbn=0-12-352651-5|location=San Diego}}</ref> со светски производствен капацитет од 2,4&nbsp;милиони тони годишно (од 2002 година).<ref name="ESAPA">Page 45, section 3.6.2.1 of [https://web.archive.org/web/20080407001754/http://www.cefic.be/files/Publications/ESAPA_Soda_Ash_Process_BREF3.pdf "Process Best Practices Reference Document (BREF) for Soda Ash,"] report produced by the [http://www.cefic.be/templates/shwAssocDetails.asp?NID=473&HID=27&ID=60 European Soda Ash Producer's Association] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20061003115649/http://www.cefic.be/templates/shwAssocDetails.asp?NID=473&HID=27&ID=60}}, March 2004.</ref> Со сличен метод се произведуваат и комерцијални количини сода бикарбона: сода пепел, ископана во форма на руда трона, се раствора во вода и се третира со јаглерод диоксид. Натриум бикарбонат се таложи како цврста супстанца од овој раствор. Што се однесува до процесот на Солвеј, натриум бикарбонат е посредник во реакцијата на [[Готварска сол|натриум хлорид]], [[амонијак]] и [[јаглерод диоксид]] . Сепак, производот покажува ниска чистота (75 парчиња). : [[Готварска сол|NaCl]] + [[Јаглерод диоксид|CO<sub>2</sub>]] + [[Амонијак|NH <sub>3</sub>]] + [[Вода|H<sub>2</sub>O]] → NaHCO <sub>3</sub> + NH <nowiki><sub id="mwAko">4</sub></nowiki> Cl Иако нема практична вредност, NaHCO <sub>3</sub> може да се добие со реакција на јаглерод диоксид со [[воден раствор]] на натриум хидроксид: : CO<sub>2</sub> + NaOH → NaHCO <sub>3</sub> === Рударство === Природните депозити на наколит (NaHCO<sub>3</sub>) се пронајдени во [[еоцен]]ската возраст (55,8-33,9 Mya) на Формација Зелена река во [[Колорадо]]. Наколитот се депонирал како корита за време на периоди на високо испарување во сливот. Комерцијално се ископува со користење на вообичаени техники на подземно ископување, како што се копани, барабан и ископување со долг ѕид на начин многу сличен на ископувањето јаглен. Се произведува и со ископување раствор, пумпање на загреана вода низ наколитните кревети и кристализирање на растворениот наколит преку процес на кристализација на ладење. == Во популарната култура == Натриум бикарбонат, како „сода бикарбона“, бил чест извор на удари за Гручо Маркс во филмовите на Браќата Маркс. Во ''Duck Suup'', Маркс го игра водачот на нацијата во војна. Во една сцена, тој добива порака од бојното поле дека неговиот генерал известува за напад со гас, а Гручо му кажува на својот помошник: „''Кажи му да земе лажичка сода бикарбона и половина чаша вода''“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.imdb.com/title/tt0023969/trivia?tab=qt|title=Duck Soup (1933)|work=IMDb|accessdate=4 August 2015}}</ref> Во ''„Ноќ во операта“'', ликот на Гручо се обраќа на публиката на отворањето на операта велејќи за главниот тенор: „''Сињор Ласпари потекнува од многу познато семејство.'' ''Неговата мајка беше добро позната бас пејачка. Неговиот татко бил првиот човек кој наполнил шпагети со сода бикарбона, со што во исто време предизвикувал и лекувал варење''.“ <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.imdb.com/title/tt0026778/trivia?tab=qt&ref_=tt_trv_qu|title=A Night at the Opera (1935)|work=IMDb|accessdate=4 August 2015}}</ref> Во класиката на Џозеф ''[[Сѐ за Ева|Ел]]'' [[Бети Дејвис|.]] . Ченинг ветува дека секогаш ќе чува кутија бикарбона со името на Макс. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category|Sodium bicarbonate}} {{Cookbook|Baking soda}} * [http://www.inchem.org/documents/icsc/icsc/eics1044.htm International Chemical Safety Card 1044] {{Соединенија на натриумот}} [[Категорија:Соединенија на натриумот]] [[Категорија:Нараснувачи]] [[Категорија:Домашни хемикалии]] [[Категорија:Огносузбивачи]] [[Категорија:Бикарбонати]] [[Категорија:Бази]] [[Категорија:Антациди]] [[Категорија:Кисели соли]] 2orpkq20fzgm5bnfnnifr020ud8fttr Кобалт(II) хлорид 0 1316800 5588794 5584590 2026-07-07T18:15:29Z InternetArchiveBot 92312 Add 1 book for Verifiability (20260707sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 5588794 wikitext text/x-wiki {{chembox|Verifiedfields=changed|Watchedfields=changed|verifiedrevid=476995997|Name=Кобалт(II) хлорид|ImageFileL1=Cobaltous chloride anhydrous.jpg|ImageCaptionL1=Анхидирд|ImageFileR1=Cobaltous chloride.jpg|ImageCaptionR1=Хексахидрат|ImageFile2=Cobalt(II)-chloride-3D-balls.png|ImageCaption2=Структура на анхидридно соединение|ImageFile3=MCl2(aq)6forFeCoNi.png|ImageCaption3=Структруа на хексахидрат|IUPACName=Кобалт(II) хлрорид |OtherNames=Кобалт хлорид <br/>Кобалт дихлорид<br>Муриат од кобалт<ref>{{cite web|url=http://www.chemindustry.com/chemicals/0519906.html.|title=Cobalt muriate, CAS Number: 7646-79-9|website=www.chemindustry.com|access-date=19 April 2018|archive-date=2019-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190528032158/http://www.chemindustry.com/chemicals/0519906.html.|url-status=dead}}</ref>|Section1={{Chembox Identifiers | ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}} | ChemSpiderID = 22708 | UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} | UNII = EVS87XF13W | UNII1_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} | UNII1 = 17AVG63ZBC | UNII1_Comment = (хексахидрат) | InChI = 1/2ClH.Co/h2*1H;/q;;+2/p-2 | ChEBI_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} | ChEBI = 35696 | SMILES = Cl[Co]Cl | InChIKey = GVPFVAHMJGGAJG-NUQVWONBAU | StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChI = 1S/2ClH.Co/h2*1H;/q;;+2/p-2 | StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChIKey = GVPFVAHMJGGAJG-UHFFFAOYSA-L | CASNo = 7646-79-9 | CASNo_Ref = {{cascite|correct|CAS}} | CASNo2_Ref = {{cascite|changed|CAS}} | CASNo2 = 16544-92-6 | CASNo2_Comment = (дихидрат) | CASNo3_Ref = {{cascite|correct|CAS}} | CASNo3 = 7791-13-1 | CASNo3_Comment = (хексахидрат) | PubChem = 3032536 | RTECS = GF9800000 | UNNumber = 3288 | EINECS = 231-589-4 }}|Section2={{Chembox Properties | Formula = CoCl<sub>2</sub> | MolarMass = 129.839 g/mol (anhydrous) <br> 165.87 g/mol (dihydrate) <br/>237.93 g/mol (hexahydrate) | Appearance = плави кристали (анхидрид) <br> виолетово-пава супстанца (дихидрат) <br> розево-црвени кристали (хексахидрат) | Density = 3.356 g/cm<sup>3</sup> (анхидрид) <br> 2.477 g/cm<sup>3</sup> (дихидрат) <br> 1.924 g/cm<sup>3</sup> (хексахидрат) | Solubility = 43.6 g/100 mL (0 °C) <br> 45 g/100 mL (7 °C)<br/>52.9 g/100 mL (20 °C) <br> 105 g/100 mL (96 °C) | SolubleOther = 38.5 g/100 mL (метанол) <br> 8.6 g/100 mL (ацетон) <br> растворливо во [[етанол]], [[пиридин]], [[глицерол]] | MeltingPtC = 726 | MeltingPt_notes = ±2 (анхидирд)<ref name=wojak/> <br> 140 °C (монохидрат) <br> 100 °C (дихидрат) <br> 86 °C (хексахидрат) | BoilingPtC = 1049 | MagSus = +12,660·10<sup>−6</sup> cm<sup>3</sup>/mol }}|Section3={{Chembox Structure | Coordination = шестаголна (анхидрид) <br> моноклинична (дихидрат) <br> октаедарна (хексахидрат) | CrystalStruct = [[Cadmium chloride#Structure|CdCl<sub>2</sub> структура]] }}|Section7={{Chembox Hazards | ExternalSDS = [http://www.inchem.org/documents/icsc/icsc/eics0783.htm ICSC 0783] | GHSPictograms = {{GHS06}} {{GHS08}} {{GHS09}} | GHSSignalWord = | NFPA-H = 3 | NFPA-F = 0 | NFPA-R = 0 | NFPA-S = | NFPA_ref = <ref>[http://datasheets.scbt.com/sc-252623.pdf Santa Cruz Biotechnology: Cobalt(II) chloride]</ref> | FlashPt = Non-flammable | LD50 = 80 mg/kg (rat, oral) }}|Section8={{Chembox Related | OtherAnions = [[Кобалт(II) флуорид]]<br/>[[Кобалт(II) бромид]]<br/>[[Кобалт(II) јодид]] | OtherCations = [[Родиум(III) хлорид]]<br/>[[Иридиум(III) хлорид]] }}}} '''Кобалт(II) хлорид''' — неорганско соединение на кобалт и хлор, со формулата {{хем|CoCl|2}}. Соединението формира неколку хидрати {{хем|CoCl|2}}·''n''{{хем|H|2|O}}, for ''n'' = 1, 2, 6, и 9. Тврдењата за формирање на три- и тетрахидрати не се потврдени.<ref name="saugier">M. T. Saugier, M. Noailly, R. Cohen-Adad, F. Paulik, and J. Paulik (1977): "Equilibres solide ⇄ liquide ⇆ vapeur du systeme binaire {{хем|CoCl|2}}-{{хем|H|2|O}}" ''Journal of Thermal Analysis'', volume 11, issue 1, pages 87–100. {{doi|10.1007/BF02104087}} Note: the lowest point of fig.6 is inconsistent with fig.7; probably should be at -27.8 C instead of 0 C.</ref> Безводната форма е сина кристална цврста материја; дихидратот е виолетова, а хексахидратот е розев. Комерцијалните примероци обично се хексахидрат, кој е едно од најчесто користените соединенија на кобалт во лабораторија.<ref name="g&e">{{Greenwood&Earnshaw2nd}}</ref> == Својства == === Анхидрид === На собна температура, безводниот кобалт хлорид има структура на кадмиум хлорид ({{хем|CdCl|2}}) (R{{overline|3}}m) во кои јоните на кобалт(II) се октаедрално координирани. На околу 706&nbsp;°C (20 степени под точката на топење), се верува дека координацијата се менува во тетраедарски.<ref name="wojak">Wojakowska, A., Krzyżak, E. and Plińska, S. (2007): "Melting and high-temperature solid state transitions in cobalt(II) halides". ''Journal of Thermal Analysis and Calorimetry'', volume 88, issue 2, pages 525-530. {{doi|10.1007/s10973-006-8000-9}}</ref> Парниот притисок е пријавен како 7,6 mmHg на точката на топење.<ref name="saeki">Yuzo Saeki, Ryoko Matsuzaki, Naomi Aoyama (1977): "The vapor pressure of cobalt dichloride". ''Journal of the Less Common Metals'', volume 55, issue 2, pages 289-291. {{doi|10.1016/0022-5088(77)90204-1}}</ref> === Раствори === Кобалт хлоридот е прилично растворлив во вода. Под атмосферски притисок, масената концентрација на заситен раствор на {{хем|CoCl|2}}во вода е околу 54% на точката на вриење,120.2&nbsp;°C; 48% at 51.25&nbsp;°C; 35% at 25&nbsp;°C; 33% at 0&nbsp;°C; and 29% at −27.8&nbsp;°C.<ref name="saugier" /> Разредени водени раствори на {{хем|CoCl|2}} содржат {{хем|[|Co|(|H|2|O|)|6|]|2+}} јони, покрај постоечките хлоридни јони. Концентрираните раствори се црвени на собна температура, но стануваат сини на повисоки температури.<ref>''The Merck Index'', 7th edition, Merck & Co, Rahway, New Jersey, USA, 1960.</ref> === Хидрати === Кристалната единица на цврстиот хексахидрат {{хем|CoCl|2}}•6{{хем|H|2|O}} содржи неутрална молекула ''trans''-{{хем|CoCl|2|(|H|2|O|)|4}} и две молекули на вода.<ref>{{Wells5th}}</ref> Овој вид лесно се раствора во вода и алкохол. Безводната сол е хигроскопна, а хексахидратот е деликатен. Дихидратот, CoCl<sub>2</sub>(H<sub>2</sub>O)<sub>2</sub>, iе координативен полимер. Секој Co центар е координиран со четири двојни премостувачки хлоридни лиганди. Октаедарот е завршен со пар меѓусебно транс акуо лиганди.<ref>{{cite journal|author1=Morosin, B.|author2=Graeber, E. J.|year=1965|title=Crystal structures of manganese(II) and iron(II) chloride dihydrate|url=https://archive.org/details/sim_journal-chemical-physics_1965-02-01_42_3/page/898|journal=Journal of Chemical Physics|volume=42|issue=3|pages=898–901|bibcode=1965JChPh..42..898M|doi=10.1063/1.1696078}}</ref> [[Податотека:MX2(H2O)2.png|лево|мини|220x220пкс|Подединица на CoCl<sub>2</sub>(H<sub>2</sub>O)<sub>2</sub> решетка.]] == Добивање == Кобалт хлоридот може да се подготви во воден раствор од кобалт(II) хидроксид или кобалт(II) карбонат и хлороводородна киселина: : {{хем|CoCO|3}} + 2 HCl<sub>(aq)</sub> → {{хем|CoCl|2}}<sub>(aq)</sub> + {{хем|CO|2}} + {{хем|H|2|O}} : {{хем|Co|(|OH|)|2}} + 2 HCl<sub>(aq)</sub> → {{хем|CoCl|2}}<sub>(aq)</sub> + 2{{хем|H|2|O}} Цврстиот дихидрат и хексахидрат може да се добијат со испарување. Со ладење на заситените водени раствори се добива дихидрат помеѓу 120,2&nbsp;°C и 51,25&nbsp;°C, а хексахидрат под 51,25&nbsp;°C. Воден мраз, наместо кобалт хлорид, ќе се кристализира од раствори со концентрација под 29%. Монохидратните и безводните форми може да се добијат со ладење раствори само под висок притисок, над 206&nbsp;°C и 335&nbsp;°C, соодветно..<ref name="saugier" /> Анхидридот на кобалт(II) хлорид може да се подготви со загревање на хидратите.<ref>John Dallas Donaldson, Detmar Beyersmann, "Cobalt and Cobalt Compounds" in Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry, Wiley-VCH, Weinheim, 2005. {{doi|10.1002/14356007.a07_281.pub2}}</ref> При брзо загревање или во затворен сад, секој од 6-, 2- и 1- хидратите делумно се топат во мешавина од следниот понизок хидрат и заситен раствор - на 51,25&nbsp;°C, 206&nbsp;°C и 335&nbsp;°C , соодветно.<ref name="saugier" /> При бавно загревање во отворен сад, така што притисокот на водена пареа над цврстото тело е практично нула, водата испарува од секој од цврстите 6-, 2- и 1- хидрати, оставајќи го следниот понизок хидрат на околу 40&nbsp;°C, 89&nbsp;°C и 125&nbsp;°C, соодветно. Ако парцијалниот притисок на водената пареа е во рамнотежа со цврстата супстанца, како во ограничен, но не содржан под притисок, распаѓањето се случува на околу 115&nbsp;°C, 145&nbsp;°C и 195&nbsp;°C, соодветно..<ref name="saugier" /> Дехидрацијата може да се изврши и со триметилсилил хлорид:<ref>{{cite book|title=Inorganic Syntheses|journal=Inorg. Synth.|year=1992|isbn=9780470132609|series=Inorganic Syntheses|volume=29|pages=108–111|chapter=Solvated and Unsolvated Anhydrous Metal Chlorides from Metal Chloride Hydrates|doi=10.1002/9780470132609.ch26|authors=Philip Boudjouk, Jeung-Ho So}}</ref> : {{хем|CoCl|2}}•6{{хем|H|2|O}} + 12 {{хем|(|CH|3|)|3|SiCl}} → {{хем|CoCl|2}} + 6{{хем|[|(|CH|3|)|3|SiCl|]|2|O}} + 12 HCl Анхидридното соединение може да се прочисти со сублимација во вакуум.<ref name="wojak" /> == Реакции == Во лабораторија, кобалт(II) хлоридот служи како вообичаен претходник на другите соединенија на кобалт. Општо земено, разредените водени раствори на солта се однесуваат како другите соли на кобалт(II), бидејќи овие раствори се состојат од {{хем|[|Co|(|H|2|O|)|6|]|2+}} јон без разлика на анјонот. На пример, таквите раствори даваат талог од кобалт сулфид CoS при обработката со водород сулфид {{хем|H|2|S}}. === Комплексни хлориди === Хексахидратот и анхидридната сол се слаби Луиспви киселини. Адуктите обично се или октаедрални или тетраедрални. Формира октаедрален комплекс со пиридин ({{хем|C|5|H|5|N}}):<ref name="Long">{{cite journal|last1=Long|first1=Gary J.|last2=Clarke|first2=Peter J.|year=1978|title=Crystal and Molecular Structures of ''trans''-Tetrakis(pyridine)dichloroiron(II), -Nickel(II), and -Cobalt(II) and ''trans''-Tetrakis(pyridine)dichloroiron(II) Monohydrate|journal=Inorganic Chemistry|volume=17|issue=6|pages=1394–1401|doi=10.1021/ic50184a002}}</ref> : {{хем|CoCl|2}}·6{{хем|H|2|O}} + 4 {{хем|C|5|H|5|N}} → {{хем|CoCl|2|(|C|5|H|5|N|)|4}} + 6 {{хем|H|2|O}} Со трифенилфосфин ({{хем|P(C|6|H|5|)|3}}), резултира со тетраедарски комплекс: : {{хем|CoCl|2}}·6{{хем|H|2|O}} + 2 {{хем|P(C|6|H|5|)|3}} → {{хем|CoCl|2|[P(C|6|H|5|)|3|]|2}} + 6 {{хем|H|2|O}} Соли на анјонскиот комплекс CoCl<sub>4</sub><sup>2−</sup> може да се подготват со употреба на тетраетиламониум хлорид:<ref>{{cite book|title=Tetrahalo Complexes of Dipositive Metals in the First Transition Series|author2=Taylor, F. B.|journal=[[Inorg. Synth.]]|year=1967|isbn=9780470132401|series=Inorganic Syntheses|volume=9|pages=136–142|doi=10.1002/9780470132401.ch37|author=Gill, N. S.|name-list-style=amp}}</ref> : {{хем|CoCl|2}} + 2 [(C<sub>2</sub>H<sub>5</sub>)<sub>4</sub>N]Cl → [(C<sub>2</sub>H<sub>5</sub>)<sub>4</sub>N)]<sub>2</sub>[CoCl<sub>4</sub>] Тетраколбалтат јон [CoCl<sub>4</sub>]<sup>2−</sup> iе синиот јон кој се формира при додавање на хлороводородна киселина во водени раствори на хидриран кобалт хлорид, кои се розови. === Редукција === [[Податотека:Co(norbornyl)4.png|лево|мини|Структурата на кобалт(IV) [[координативен комплекс]] со [[норборнил]] анјон]] Од реакцијата на анхидридот со натриум циклопентадиенид се добива кобалтоцен {{хем|Co|(|C|5|H|5|)|2}}. TОвој 19-електронски вид е добар редукционен агенс, кој лесно се оксидира до жолтиот 18-електронски кобалтацениум катјон {{хем|[|Co|(|C|5|H|5|)|2|]|+}}. === Oксидација до кобалт(III) === Постојат соединенија на кобалт во +3 оксидациона состојба, како што е кобалт (III) флуорид {{хем|CoF|3}}, нитрат {{хем|Co|(|NO|3|)|3}}, и сулфат {{хем|Co|2|(|SO|4|)||3}}; сепак, кобалт(III) хлорид {{хем|CoCl|3}} iне е стабилен во нормални услови и веднаш ќе се распадне во {{хем|CoCl|2}} и хлор.<ref>''Handbook of Chemistry and Physics'', 71st edition, CRC Press, Ann Arbor, Michigan, 1990.</ref> Од друга страна, кобалт(III) хлоридите може да се добијат ако кобалтот се врзува и за други лиганди со поголема луисова базност од хлоридот, како што се амини. На пример, во присуство на амонијак, кобалт(II) хлоридот лесно се оксидира со атмосферски кислород до хексаминкобалт(III) хлорид: : 4 {{хем|CoCl|2}}·6{{хем|H|2|O}} + 4 {{хем|NH|4}}Cl + 20 {{хем|NH|3}} + {{хем|O|2}} → 4 {{хем|[|Co|(|NH|3|)|6|]|Cl|3}} + 26 {{хем|H|2|O}} Слични реакции се случуваат и со други амини. Овие реакции често се изведуваат во присуство на јаглен како катализатор или со водороден пероксид {{хем|H|2|O|2}} кој е замена за атмосферскиот кислород. Други високо-базни лиганди, вклучувајќи карбонат, ацетилацетонат и оксалат, предизвикуваат формирање на деривати на Co(III), додека едноставните карбоксилати и халиди не. За разлика од Co(II) комплексите, Co(III) комплексите се многу бавни за размена на лиганди, па се вели дека се кинетички инертни. Германскиот хемичар Алфред Вернер беше награден со Нобеловата награда во 1913 година за неговите студии за серија од овие кобалт(III) соединенија, работа што доведе до разбирање на структурите на таквите координативни соединенија. === Оксидација до кобалт(IV) === Реакција на 1-норборнилитиум со {{хем|CoCl|2}}·THF во пентан произведува кафеав, топлински стабилен тетракис(1-норборнил)кобалт(IV)<ref>{{cite journal|author=Barton K. Bower|author2=Howard G. Tennent|year=1972|title=Transition metal bicyclo[2.2.1]hept-1-yls|journal=[[J. Am. Chem. Soc.]]|volume=94|issue=7|pages=2512–2514|doi=10.1021/ja00762a056|name-list-style=amp}}</ref><ref>{{cite journal|author=Erin K. Byrne|author2=Darrin S. Richeson|author3=Klaus H. Theopold|year=1986|title=Tetrakis(1-norbornyl)cobalt, a low spin tetrahedral complex of a first row transition metal|journal=[[J. Chem. Soc., Chem. Commun.]]|issue=19|pages=1491–1492|doi=10.1039/C39860001491|name-list-style=amp}}</ref> — редок пример на стабилно соединение од преоден метал и заситен алкан,<ref name="g&e" /> различни производи се добиваат во други растворувачи.<ref>{{cite journal|author=Erin K. Byrne|author2=Klaus H. Theopold|year=1989|title=Synthesis, characterization, and electron-transfer reactivity of norbornyl complexes of cobalt in unusually high oxidation states|url=https://archive.org/details/american-chemical-society-journal_1989-05-24_111_11/page/3887|journal=[[J. Am. Chem. Soc.]]|volume=111|issue=11|pages=3887–3896|doi=10.1021/ja00193a021}}</ref> == Индикација за влага == [[Податотека:Blue_silica_gel.jpg|лево|мини|Темно сината боја на оваа влага што укажува на силика гел се должи на кобалт хлорид. Кога се хидрира бојата се менува во светло розова/виолетова.]] Кобалт хлоридот е вообичаен индикатор за визуелна влага поради неговата посебна промена на бојата кога се хидрира. Промената на бојата е од некоја сина нијанса кога е суво, до розова кога е хидрирана, иако нијансата на бојата зависи од подлогата и концентрацијата. Се импрегнира во хартија за да се направат тест ленти за откривање на влага во растворите, или побавно, во воздух/гас. Средствата за сушење, како што е силика гелот, може да вградат кобалт хлорид за да означат кога е „потрошен“ (т.е. хидриран).<ref>{{Cite journal|last=Solomon|first=M. E.|date=February 1945|title=The use of cobalt salts as indicators of humidity and moisture|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1744-7348.1945.tb06763.x|journal=Annals of Applied Biology|language=en|volume=32|issue=1|pages=75–85|doi=10.1111/j.1744-7348.1945.tb06763.x|issn=0003-4746}}</ref> == Здравствени проблеми == Кобалтот е од суштинско значење за повеќето повисоки форми на живот, но повеќе од неколку милиграми секој ден се штетни. Иако труењата ретко произлегуваат од соединенија на кобалт, нивното хронично голтање предизвика сериозни здравствени проблеми во дози далеку помали од смртоносната доза. Во 1966 година, додавањето на соединенија на кобалт за стабилизирање на пивската пена во Канада доведе до посебна форма на кардиомиопатија индуцирана од токсини, која станал познат како кардиомиопатија на конзумирачи на пиво.<ref>{{cite journal|author=Morin Y|author2=Tětu A|author3=Mercier G|date=1969|title=Quebec beer-drinkers' cardiomyopathy: Clinical and hemodynamic aspects|journal=Annals of the New York Academy of Sciences|volume=156|issue=1|pages=566–576|bibcode=1969NYASA.156..566M|doi=10.1111/j.1749-6632.1969.tb16751.x|pmid=5291148|s2cid=7422045}}</ref><ref>{{cite journal|author=Barceloux, Donald G.|author2=Barceloux, Donald|date=1999|title=Cobalt|url=https://archive.org/details/clinical-toxicology_1999_37_2/page/201|journal=Clinical Toxicology|volume=37|issue=2|pages=201–216|doi=10.1081/CLT-100102420|pmid=10382556|name-list-style=amp}}</ref><ref>[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Cobalt_sulfate#section=Human-Toxicity-Excerpts 11.1.5 The unusual type of myocardiopathy recognized in 1965 and 1966 in Quebec (Canada), Minneapolis (Minnesota), Leuven (Belgium), and Omaha (Nebraska) was associated with episodes of acute heart failure (e/g/, 50 deaths among 112 beer drinkers).]</ref> Понатаму, се смета дека кобалт(II) хлоридот предизвикува рак (т.е., можеби е канцероген, IARC група 2B) според монографиите на Меѓународната агенција за истражување на ракот (IARC).<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://publications.iarc.fr/_publications/media/download/2705/29aacee6b89ff816188dcd990b61a16ad6486eec.pdf |title={{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230301230359/https://publications.iarc.fr/_publications/media/download/2705/29aacee6b89ff816188dcd990b61a16ad6486eec.pdf |date=2023-03-01 }} &#91;PDF |accessdate=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301230359/https://publications.iarc.fr/_publications/media/download/2705/29aacee6b89ff816188dcd990b61a16ad6486eec.pdf |url-status=dead }}</ref> Во 2005-2006 година, кобалт хлоридот бил осми најзастапен алерген во тестовите за лепенка (8,4%).<ref>Zug KA, Warshaw EM, Fowler JF Jr, Maibach HI, Belsito DL, Pratt MD, Sasseville D, Storrs FJ, Taylor JS, Mathias CG, Deleo VA, Rietschel RL, Marks J. Patch-test results of the North American Contact Dermatitis Group 2005–2006. Dermatitis. 2009 May–Jun;20(3):149-60.</ref> == Други примени == * Невидливо мастило: кога е суспендиран во раствор, кобалт(II) хлоридот може да се направи да изгледа невидлив на површината; кога истата површина последователно е изложена на значителна топлина (како што е рачен топлински пиштол или запалка), мастилото трајно/неповратно се менува во сино. * Кобалт хлоридот е воспоставен хемиски индуктор на реакции слични на хипоксија како што е еритропоезата. Суплементите на кобалт не се забрането и затоа нема да бидат откриени со тековните анти-допинг тестови.<ref>{{cite journal|date=November 2005|title=Cobalt chloride administration in athletes: a new perspective in blood doping?|url=https://archive.org/details/sim_british-journal-of-sports-medicine_2005-11_39_11/page/872|journal=Br J Sports Med|volume=39|issue=11|pages=872–3|doi=10.1136/bjsm.2005.019232|pmc=1725077|pmid=16244201|vauthors=Lippi G, Franchini M, Guidi GC}}</ref> Кобалт хлоридот е забранета супстанција во рамките на Австралискиот одбор за чистокрвни трки.<ref>{{cite news|url=https://www.smh.com.au/sport/racing/cobalt-crisis-turns-the-eyes-of-the-world-onto-australian-racing-20150206-137w22.html|title=Cobalt crisis turns the eyes of the world onto Australian racing|last=Bartley|first=Patrick|date=6 February 2015|newspaper=The Sydney Morning Herald}}</ref> * Кобалт хлоридот е еден метод што се користи за индуцирање на пулмонална артериска хипертензија кај животните за истражување и евалуација на ефикасноста на третманот. == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Cobalt(II) chloride|lcfirst=yes}} * [http://www.inchem.org/documents/icsc/icsc/eics0783.htm International Chemical Safety Card 0783] * [https://web.archive.org/web/20060219230038/http://www.npi.gov.au/database/substance-info/profiles/26.html National Pollutant Inventory – Cobalt fact sheet] * [https://web.archive.org/web/20051012230942/http://www-cie.iarc.fr/htdocs/monographs/vol52/11-cobaltandcobaltcomp.htm IARC Monograph "Cobalt and Cobalt Compounds"] {{Cobalt compounds}} {{Chlorides}} [[Категорија:Соединенија на кобалтот]] [[Категорија:Неоргански соединенија]] [[Категорија:Хлориди]] [[Категорија:Метални халиди]] [[Категорија:Влаговпивачки супстанции]] 362mpcjgujr1kr63erqkvf4m7u1fsbe Кадмиум селенид 0 1317228 5588795 5573351 2026-07-07T18:16:51Z InternetArchiveBot 92312 Add 1 book for Verifiability (20260707sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 5588795 wikitext text/x-wiki {{Chembox | Watchedfields = changed | verifiedrevid = 445024725 | ImageFile = Wurtzite polyhedra.png | ImageFile_Ref = {{chemboximage|correct|??}} | ImageName = Единечна ќелија, топка и модел на стап на кадмиум селенид | ImageFile1 = Cadmium selenide.jpg | ImageFile1_Ref = {{chemboximage|correct|??}} | ImageName1 = Примерок од нанокристален кадмиум селенид во вијала | IUPACName = Селанилиденкадмиум<ref>{{Cite web|url = https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/summary/summary.cgi?cid=14784|title = cadmium selenide – PubChem Public Chemical Database|work = The PubChem Project|location = USA|publisher = Nation Center for Biotechnology Information|at = Descriptors Computed from Structure}}</ref> | OtherNames = Кадмиум (2+) селенид<ref name = "cadmium selenide (CHEBI:50834)">{{Cite web|url = https://www.ebi.ac.uk/chebi/searchId.do?chebiId=50834|title = cadmium selenide (CHEBI:50834)|work = Chemical Entities of Biological Interest (ChEBI)|location = UK|publisher = European Bioinformatics Institute|at = IUPAC Names}}</ref><br> кадиум(II) селенид<ref name = "cadmium selenide (CHEBI:50834)" /><br>, [[кадмозелит]] |Section1={{Chembox Identifiers | CASNo = 1306-24-7 | CASNo_Ref = {{cascite|correct|CAS}} | UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} | UNII = A7F646JC5C | PubChem = 14784 | ChemSpiderID = 14101 | ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}} | EINECS = 215-148-3 | UNNumber = 2570 | MeSHName = кадмиум + селенид | ChEBI = 50834 | ChEBI_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} | RTECS = EV2300000 | Gmelin = 13656 | SMILES = [Se]=[Cd] | StdInChI = 1S/Cd.Se | StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | InChI = 1/Cd.Se/rCdSe/c1-2 | StdInChIKey = AQCDIIAORKRFCD-UHFFFAOYSA-N | StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | InChIKey = AQCDIIAORKRFCD-BBSQRNTLAE }} |Section2={{Chembox Properties | Cd=1 | Se=1 | Appearance = Црни, проѕирни, адамантински кристали | Odor = Без мирис | Density = 5.81 g cm<sup>−3</sup> | MeltingPtC = 1240 | MeltingPt_ref = <ref name=b92>{{RubberBible92nd|page=4.54}}</ref> | BandGap = 1.74 eV, both for hex. and sphalerite<ref>{{cite journal|doi=10.1063/1.359815|title=Optical properties of cubic and hexagonal Cd ''Se''|journal=Journal of Applied Physics|volume=78|issue=7|pages=4681|year=1995|last1=Ninomiya|first1=Susumu|last2=Adachi|first2=Sadao|bibcode=1995JAP....78.4681N}}</ref> | RefractIndex = 2.5 }} |Section3={{Chembox Structure | CrystalStruct = [[Вурцит (кристална структура)|Вурцит]] | SpaceGroup = ''C''<sub>6v</sub><sup>4</sup>-''P''6<sub>3</sub>''mc'' | Coordination = Шестоаголна }} |Section4={{Chembox Hazards | GHSPictograms = {{GHS skull and crossbones}} {{GHS health hazard}} {{GHS environment}} | GHSSignalWord = '''Опасен''' | HPhrases = {{H-phrases|301|312|331|373|410}} | PPhrases = {{P-phrases|261|273|280|301+310|311|501}} | REL = Ca<ref name=PGCH>{{PGCH|0087}}</ref> | PEL = [1910.1027] TWA 0.005 mg/m<sup>3</sup> (as Cd)<ref name=PGCH/> | IDLH = Ca [9 mg/m<sup>3</sup> (as Cd)]<ref name=PGCH/> }} |Section5={{Chembox Related | OtherAnions = [[Кадмиум оксид]],<br>[[Кадмиум сулфид]],<br>[[Кадмиум телурид]] | OtherCations = [[Цинк селенид]],<br>[[Селенид на жива(II).]] }} }} '''Кадмиум селенид''' — [[неорганско соединение]] со формула [[Кадмиум|Cd]][[селенид|Se]]. Калиум селенид е црно до црвено-црно цврсто тело кое е класифицирано како II-VI полуспроводник од n-тип. Голем дел од тековните истражувања на ова соединение се фокусирани на неговите [[Наночестичка|наночестички]]. ==Структура== Познати се три кристални форми на CdSe кои ги следат структурите на: вурцит (шестогонална струкура), сфалерит (коцкаста) и камен-сол (кубна). Структурата на сфалерит CdSe е нестабилна и се претвора во форма на вурцит при умерено загревање. Транзицијата започнува околу 130&nbsp;°C и на 700&nbsp;°C завршува во рок од еден ден. Структурата на камен-сол се завележува само под висок притисок<ref>{{cite book|page=[https://archive.org/details/semiconductormat0000berg/page/202 202]| url= https://archive.org/details/semiconductormat0000berg|url-access=registration| title=Semiconductor materials|author= Lev Isaakovich Berger| publisher= CRC Press|year = 1996| isbn =0-8493-8912-7}}</ref>. ==Производство== Производството на кадмиум селенид се изведува на два различни начини. Подготовката на рефус кристален CdSe се врши со Вертикалниот Бриџманск метод со висок притисок или топење со вертикална зона со висок притисок<ref>{{Cite web |url=http://www.sttic.com.ru/lpcbc/Basics.html |title=II-VI compound crystal growth, HPVB & HPVZM basics |access-date=2006-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050915062531/http://www.sttic.com.ru/lpcbc/Basics.html |archive-date=2005-09-15 |url-status=dead }}</ref>. Кадмиум селенидот може да се произведува и во форма на наночестички. Развиени се неколку методи за производство на наночестички CdSe: прекин на таложење во раствор, синтеза во структурирани медиуми, пиролиза на висока температура, сонохемиски и радиолитички методи се само неколку<ref name=didenko>{{cite journal|doi=10.1021/ja054124t|date=Sep 2005|author1=Didenko, Yt|author2=Suslick, Ks|title=Chemical aerosol flow synthesis of semiconductor nanoparticles.|volume=127|issue=35|pages=12196–7|issn=0002-7863|pmid=16131177|citeseerx=10.1.1.691.2641|journal=Journal of the American Chemical Society|url=http://www.scs.illinois.edu/%7Esuslick/documents/jacs0512196.pdf|access-date=2023-03-08|archive-date=2017-09-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20170921231231/http://www.scs.illinois.edu/%7Esuslick/documents/jacs0512196.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name=robinson>{{cite journal|doi=10.1021/nl202892p|date=Sep 2011|author1=Haitao Zhang |author2=Bo Hu |author3=Liangfeng Sun |author4=Robert Hovden |author5=Frank W. Wise |author6=David A. Muller |author7=Richard D. Robinson |title=Surfactant Ligand Removal and Rational Fabrication of Inorganically Connected Quantum Dots|journal=Nano Letters|bibcode = 2011NanoL..11.5356Z |volume=11 |issue=12|pages=5356–5361 |pmid=22011091}}</ref>. [[Податотека:CdSe Nanoparticle.png|мини|Слика со атомска резолуција на наночестичка CdSe]] Производството на кадиум селенид со прекин на таложење во раствор се врши со внесување на прекурсори на алкилкадиум и триоктилфосфин селенид (TOPSe) во загреан растворувач под контролирани услови<ref>{{cite journal| doi=10.1021/ja00072a025| title=Synthesis and characterization of nearly monodisperse CdE (E = sulfur, selenium, tellurium) semiconductor nanocrystallites| year=1993| author=Murray, C. B.| journal=Journal of the American Chemical Society| volume=115| pages=8706–8715| last2=Norris| first2=D. J.| last3=Bawendi| first3=M. G.| issue=19}}</ref>. :Me<sub>2</sub>Cd + TOPSe → CdSe + (нуспроизводи) CdSe наночестичките може да се модифицираат со производство на двофазни материјали со ZnS облоги. Површините може и дополнително да се модифицираат, на пример, со меркаптооцетна киселина, за да се даде растворливост<ref>{{cite journal | last1 = Somers | first1 = Rebecca C. | last2 = Bawendi | first2 = Moungi G. | last3 = Nocera | first3 = Daniel G. | year = 2007 | title = CdSe nanocrystal based chem-/bio- sensors | url = https://archive.org/details/sim_chemical-society-great-britain-chemical-society-reviews_2007-04_36_4/page/n14 | journal = Chemical Society Reviews | volume = 36 | issue = 4| pages = 579–591 | doi = 10.1039/B517613C | pmid = 17387407 }}</ref>. Синтезата во структурирани средини се однесува на производство на кадмиум селенид во раствори на течни кристали или сурфактант. Додавањето на сурфактанти во растворите често резултира со фазна промена на растворот што доведува до течна кристалинност. Течниот кристал е сличен на цврстиот кристал по тоа што растворот има долг дострел на преводен редослед. Примери за ова подредување се слоевит наизменични листови од раствор и сурфактант, мицели. Синтезата на пиролиза на висока температура обично се изведува со користење на аеросол кој содржи мешавина од испарливи прекурсори на кадмиум и селен. Аеросолот прекурсор потоа се носи низ печка со инертен гас, како што се водород, азот или аргон. Во печката прекурсорите реагираат за да формираат CdSe како и неколку нуспроизводи. ==CdSe наночестички== [[Податотека:CdSeqdots.jpg|мини|Фотографија и репрезентативен спектар на фотолуминисценција од колоидни CdSe квантни точки возбудени од УВ светлина.]] Наночестичките добиени од CdSe со големини под 10&nbsp;nm покажуваат својство познато како квантно ограничување. Квантното ограничување резултира кога електроните во материјалот се ограничени на многу мал волумен. Квантното ограничување зависи и од големината, кое означува дека својствата на тие наночестички на CdSe се прилагодливи врз основа на нивната големина<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ringsurf.com/info/Technology_/Nanotechnology/Structures/ |title=Nanotechnology Structures – Quantum Confinement |accessdate=2023-03-08 |archive-date=2007-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071012070048/http://ringsurf.com/info/Technology_/Nanotechnology/Structures/ |url-status=dead }}</ref>. Еден тип на наночестички CdSe е CdSe квантна точка. Оваа дискретизација на енергетските состојби резултира со електронски транзиции кои се разликуваат кои се разликуваат според големината на квантната точка. Поголемите квантни точки имаат поблиски електронски состојби од помалите квантни точки, што значи дека енергијата потребна за возбудување на електрон од HOMO до LUMO е помала од истата електронска транзиција во помала квантна точка. Овој ефект на квантно ограничување може да се забележи како црвено поместување во спектрите на апсорција за нанокристали со поголеми дијаметри. Ефектите на квантно затворање во квантните точки, исто така, може да резултираат со флуоресцентна интермитенција<ref>{{Cite journal|last1=Cordones|first1=Amy A.|last2=Leone|first2=Stephen R.|date=2013-03-25|title=Mechanisms for charge trapping in single semiconductor nanocrystals probed by fluorescence blinking|url=https://archive.org/details/sim_chemical-society-great-britain-chemical-society-reviews_2013-04-21_42_8/page/3209|journal=Chemical Society Reviews|language=en|volume=42|issue=8|pages=3209–3221|doi=10.1039/C2CS35452G|pmid=23306775|issn=1460-4744}}</ref>. CdSe квантните точки се имплементирани во широк опсег на апликации, вклучувајќи сончеви ќелии<ref>{{cite journal | last1 = Robel | first1 = I. | last2 = Subramanian | first2 = V. | last3 = Kuno | first3 = M. | last4 = Kamat | first4 = P.V. | year = 2006 | title = Quantum Dot Solar Cells. Harvesting Light Energy with CdSe Nanocrystals Molecularly Linked to Mesoscopic TiO2 Films | journal = J. Am. Chem. Soc. | volume = 128 | issue = 7| pages = 2385–2393 | doi=10.1021/ja056494n| pmid = 16478194 }}</ref>, диоди што емитуваат светлина<ref>{{cite journal|author1=Colvin, V. L. |author2=Schlamp, M. C. |author3=Alivisatos, A. P. |journal= Nature |year=1994|volume= 370|pages= 354–357|doi=10.1038/370354a0|title=Light-emitting diodes made from cadmium selenide nanocrystals and a semiconducting polymer|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1994-08-04_370_6488/page/354 |issue=6488|bibcode = 1994Natur.370..354C |s2cid=4324973 }}</ref>, и биофлуоресцентно означување. Материјалите базирани на CdSe, исто така, имаат потенцијална употреба во биомедицинското сликање. Човечкото ткиво е пропустливо за близу инфра-црвена светлина. Со вбризгување на соодветно подготвени наночестички CdSe во повреденото ткиво, може да биде можно да се слика ткивото во тие повредени области<ref>{{cite journal|author1=Chan, W. C. |author2=Nie, S. M. |journal= Science |year=1998|volume= 281|doi= 10.1126/science.281.5385.2016|title= Quantum Dot Bioconjugates for Ultrasensitive Nonisotopic Detection|url=https://archive.org/details/sim_science_1998-09-25_281_5385/page/2016 |pmid=9748158|issue=5385|pages= 2016–8|bibcode = 1998Sci...281.2016C }}</ref><ref>{{cite journal|author1=Bruchez, M. |author2=Moronne, M. |author3=Gin, P. |author4=Weiss, S. |author5=Alivisatos, A. P. |journal=Science |year=1998|volume= 281|pages=2013–6|doi=10.1126/science.281.5385.2013|pmid=9748157|issue=5385|bibcode = 1998Sci...281.2013B|title=Semiconductor nanocrystals as fluorescent biological labels|url=https://archive.org/details/sim_science_1998-09-25_281_5385/page/2012 }}</ref>. CdSe квантните точки обично се составени од CdSe јадро и лигандска обвивка. Лигандите играат важна улога во стабилноста и растворливоста на наночестичките. За време на синтезата, лигандите го стабилизираат растот за да спречат агрегација и таложење на нанокристалите. Овие капачки лиганди, исто така, влијаат на електронските и оптичките својства на квантната точка со пасивирање на површинските електронски состојби<ref>{{cite journal | last1 = Murray | first1 = C. B. | last2 = Kagan | first2 = C. R. | last3 = Bawendi | first3 = M. G. | year = 2000 | title = Synthesis and Characterization of Monodisperse Nanocrystals and Close-packed Nanocrystal Assemblies| journal = Annu. Rev. Mater. Sci. | volume = 30 | pages = 545–610 | doi=10.1146/annurev.matsci.30.1.545|bibcode = 2000AnRMS..30..545M }}</ref>. Примена која зависи од природата на површинските лиганди е синтезата на CdSe тенки филмови<ref>{{cite journal | last1 = Murray | first1 = C. B. | last2 = Kagan | first2 = C. R. | last3 = Bawendi | first3 = M. G. | year = 1995 | title = Self-Organization of CdSe Nanocrystallites into Three-Dimensional Quantum Dot Superlattices | url = https://archive.org/details/sim_science_1995-11-24_270_5240/page/n69 | journal = Science | volume = 270 | issue = 5240| pages = 1335–1338 | doi=10.1126/science.270.5240.1335|bibcode = 1995Sci...270.1335M | s2cid = 135789570 }}</ref><ref>{{cite journal | last1 = Islam | first1 = M. A. | last2 = Xia | first2 = Y. Q. | last3 = Telesca | first3 = D. A. | last4 = Steigerwald | first4 = M. L. | last5 = Herman | first5 = I. P. |author5-link=Irving P. Herman| year = 2004 | title = Controlled Electrophoretic Deposition of Smooth and Robust Films of CdSe Nanocrystals | journal = Chem. Mater. | volume = 16 | pages = 49–54 | doi=10.1021/cm0304243}}</ref>. Густината на лигандите на површината и должината на синџирот на лигандот влијаат на одвојувањето помеѓу нанокристалните јадра што пак влијае на натрупувањето и спроводливоста. Разбирањето на површинската структура на CdSe квантните точки со цел да се истражат уникатните својства на структурата и за понатамошна функционализација за поголема синтетичка разновидност бара ригорозен опис на хемијата на размена на лиганди на површината на квантната точка. Преовладува верување дека триоктилфосфин оксид (TOPO) или триоктилфосфин (TOP), неутрален лиганд добиен од заеднички претходник што се користи во синтезата на CdSe точки, ја покрива површината на CdSe квантните точки. Сепак, резултатите од неодамнешните студии го предизвикуваат овој модел. Користејќи NMR, квантните точки се покажале како нестихиометриски што значи дека односот кадмиум и селенид не е еден спрема еден<ref>{{cite journal | last1 = Owen | first1 = J. S. | last2 = Park | first2 = J. | last3 = Trudeau | first3 = P.E. | last4 = Alivisatos | first4 = A. P. | year = 2008 | title = Reaction chemistry and ligand exchange at cadmium-selenide nanocrystal surfaces | url =https://digital.library.unt.edu/ark:/67531/metadc897595/m2/1/high_res_d/944434.pdf | journal = J. Am. Chem. Soc. | volume = 130 | issue = 37| pages = 12279–12281 | doi=10.1021/ja804414f| pmid = 18722426 | s2cid = 2099893 }}</ref>. CdSe точките имаат вишок кадмиумски катјони на површината кои можат да формираат врски со анјонски видови како што се карбоксилатните синџири. Квантната точка CdSe би била неурамнотежена на полнење ако TOPO или TOP навистина биле единствениот тип на лиганд врзан за точката. Обвивката на лигандот CdSe може да ги содржи и лигандите од типот X кои формираат ковалентни врски со металните и лигандите од типот L кои формираат дативни врски. Се покажало дека овие лиганди може да претрпат размена со други лиганди. Примери на лиганди од типот X кои се проучувани во контекст на хемијата на нанокристалните површини на CdSe се сулфиди и тиоцијанати. Примери на лиганди од типот L кои се проучувани се амини и фосфини (реф). Пријавена е реакција на размена на лиганди во која лигандите на трибутилфосфин биле поместени од примарни алкиламински лиганди на CdSe точки со завршетоци со хлорид<ref>{{cite journal | last1 = Anderson | first1 = N. A. | last2 = Owen | first2 = J. S. | year = 2013 | title = Soluble, Chloride-Terminated CdSe Nanocrystals: Ligand Exchange Monitored by 1H and 31P NMR Spectroscopy | journal = Chem. Mater. | volume = 25 | pages = 69–76 | doi=10.1021/cm303219a}}</ref>. Промените на стехиометријата биле следени со помош на NMR на протон и фосфор. Својствата на фотолуминисценција, исто така, биле забележани да се менуваат со делот на лигандот. Точките поврзани со амин имале значително повисоки фотолуминисцентни квантни приноси од точките поврзани со фосфин. ==Апликации== Материјалот CdSe е транспарентен на инфра-црвена (IR) светлина и има ограничена употреба во фотоотпорници и во прозорци за инструменти кои користат IR светлина<ref>{{cite journal | last1 = Efros | first1 = Al. L. | last2 = Rosen | first2 = M. | year = 2000 | title = The electronic structure of semiconductor nanocrystals | journal = [[Annual Review of Materials Science]] | volume = 30 | pages = 475–521 | doi = 10.1146/annurev.matsci.30.1.475 |bibcode = 2000AnRMS..30..475E }}</ref>. Материјалот е исто така многу луминисцентен. CdSe е компонента на пигментот кадмиум портокал. ==Природна појава== CdSe се јавува во природата како многу редок минерал кадмозелит. ==Информации за безбедност== Кадмиумот е токсичен тежок метал и треба да се преземат соодветни мерки на претпазливост при ракување со него и неговите соединенија. Селенидите се токсични во големи количини. Кадмиум селенидот е познат канцероген за луѓето и треба да се побара лекарска помош доколку се проголта, вдишува прашина или ако дојде до контакт со кожа или очи</ref><ref>[http://www.sttic.com.ru/lpcbc/DANDP/cdsemsds.html CdSe Material Safety Data Sheet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924111018/http://www.sttic.com.ru/lpcbc/DANDP/cdsemsds.html |date=2015-09-24 }}. sttic.com.ru</ref>. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *{{Commons category-inline|Cadmium selenide}} *[https://web.archive.org/web/20061210213049/http://www.npi.gov.au/database/substance-info/profiles/17.html National Pollutant Inventory – Cadmium and compounds] *[http://www.ringsurf.com/info/Technology_/Nanotechnology/Structures/ Nanotechnology Structures – Quantum Confinement] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071012070048/http://ringsurf.com/info/Technology_/Nanotechnology/Structures/ |date=2007-10-12 }} *[[thin-film transistor]]s (TFTs). {{cite journal | last1 = DeBaets | first1 = J. | display-authors = etal | year = 1990| title = High-voltage polycrystalline CdSe thin-film transistors | url = https://ieeexplore.ieee.org/document/47767 | journal = IEEE Trans. Electron Devices | volume = 37| issue = 3 | pages = 636–639| doi = 10.1109/16.47767 | bibcode = 1990ITED...37..636D }} *{{cite journal|author1=T Ohtsuka |author2=J Kawamata |author3=Z Zhu |author4=T Yao |journal= Applied Physics Letters|volume= 65|page= 466|year=1994|doi=10.1063/1.112338|title=p-type CdSe grown by molecular beam epitaxy using a nitrogen plasma source|issue=4|bibcode = 1994ApPhL..65..466O }} *{{cite journal|doi=10.1021/ja0395644|date=Jan 2004|author1=Ma, C |author2=Ding, Y |author3=Moore, D |author4=Wang, X |author5-link=Zhong Lin Wang|author5=Wang, Zl |title=Single-crystal CdSe nanosaws|url=https://archive.org/details/american-chemical-society-journal_2004-01-28_126_3/page/708|volume=126|issue=3|pages=708–9|issn=0002-7863|pmid=14733532|journal=Journal of the American Chemical Society}} *{{cite journal|title=Direct carrier multiplication due to inverse Auger scattering in CdSe quantum dots|doi=10.1063/1.1690104|year=2004|author=Califano, Marco|journal=Applied Physics Letters|volume=84|pages=2409|last2=Zunger|first2=Alex|last3=Franceschetti|first3=Alberto|issue=13|bibcode = 2004ApPhL..84.2409C }} *{{cite journal|doi=10.1063/1.2142092|title=Effect of electronic structure on carrier multiplication efficiency: Comparative study of PbSe and CdSe nanocrystals|year=2005|author=Schaller, Richard D.|journal=Applied Physics Letters|volume=87|pages=253102|last2=Petruska|first2=Melissa A.|last3=Klimov|first3=Victor I.|issue=25|bibcode = 2005ApPhL..87y3102S |url=https://zenodo.org/record/1231945}} *{{cite journal|doi=10.1103/PhysRevLett.96.057408|title=Direct Observation of Electron-to-Hole Energy Transfer in CdSe Quantum Dots|year=2006|author=Hendry, E.|journal=Physical Review Letters|volume=96|pages=057408|pmid=16486988|last2=Koeberg|first2=M|last3=Wang|first3=F|last4=Zhang|first4=H|last5=De Mello Donegá|first5=C|last6=Vanmaekelbergh|first6=D|last7=Bonn|first7=M|issue=5|bibcode=2006PhRvL..96e7408H|url=https://pure.uva.nl/ws/files/3802926/47199_219999.pdf|hdl=1874/20119}}* {{Cadmium compounds}} {{Selenides}} [[Категорија:Соединенија на кадмиумот]] [[Категорија:Селениди]] [[Категорија:Оптички материјали]] pzfchjh9xt4lzv68mnlo5q4sinfzu21 Магнезиум хлорид 0 1317327 5588751 5573469 2026-07-07T17:13:27Z InternetArchiveBot 92312 Add 1 book for Verifiability (20260707sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 5588751 wikitext text/x-wiki {{Short description|Inorganic salt: MgCl2 and its hydrates}}{{chembox|Watchedfields=changed|verifiedrevid=459589655|ImageFile1=Magnesium chloride.jpg|ImageFile2=Cadmium-chloride-3D-balls.png|OtherNames=Mагнезиум дихлорид|Section1={{Chembox Identifiers | Abbreviations = | CASNo = 7786-30-3 | CASNo_Ref = {{cascite|correct|CAS}} | CASNo2_Ref = {{cascite|correct|CAS}} | CASNo2 = 7791-18-6 | CASNo2_Comment = (хексахидрат) <!--also verified against the Chemical Abstracts Service list --> | ChEMBL_Ref = {{ebicite|changed|EBI}} | ChEMBL = 1200547 | ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}} | ChemSpiderID = 22987 | ChEBI_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} | ChEBI = 6636 | EINECS = 232-094-6 | Gmelin = 9305 | PubChem = 24584 | RTECS = OM2975000 | UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} | UNII = 59XN63C8VM | UNII2_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} | UNII2 = 02F3473H9O | UNII2_Comment = (хексахидрат) | InChI = InChI=1S/2ClH.Mg/h2*1H;/q;;+2/p-2 | StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChI = 1S/2ClH.Mg/h2*1H;/q;;+2/p-2 | StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChIKey = TWRXJAOTZQYOKJ-UHFFFAOYSA-L | SMILES = Cl[Mg]Cl | SMILES2 = [Mg+2].[Cl-].[Cl-] }}|Section2={{Chembox Properties | Formula = {{хем2|MgCl2}} | MolarMass = 95.211 g/mol (anhydrous)<br />203.31 g/mol (hexahydrate) | Appearance = бела или безбојна кристална супстанца | Density = 2.32 g/cm<sup>3</sup> (анхидрид)<br />1.569 g/cm<sup>3</sup> (хексахидрат) | MeltingPtC = 714 | MeltingPt_notes = <br>anhydrous<br>{{convert|117|C|F K}}<br>hexahydrate on rapid heating; slow heating leads to decomposition from {{convert|300|C|F K}} | BoilingPtC = 1412 | BoilingPt_notes = | Solubility = {{ubl|Анхидрид:|52.9 g/(100 mL) (0 °C)|54.3 g/(100 mL) (20&nbsp;°C)|72.6 g/(100 mL) (100&nbsp;°C)}} | Solubility1 = 7.4 g/(100 mL) (30&nbsp;°C) | Solvent1 = ethanol | SolubleOther = малку растворлив во [[ацетон]], [[пиридин]] | LogP = | HenryConstant = | RefractIndex = 1.675 (анхидрид) <br /> 1.569 (хексахидрат) | MagSus = −47.4·10<sup>−6</sup> cm<sup>3</sup>/mol }}|Section3={{Chembox Structure | CrystalStruct = [[Cadmium chloride#Crystal structure|{{хем2|CdCl2}}]] | Coordination = (oктаедар, 6-координати) | MolShape = }}|Section5={{Chembox Thermochemistry | DeltaHf = −641.1 kJ/mol | DeltaGf = −591.6 kJ/mol | Entropy = 89.88 J/(mol·K) | HeatCapacity = 71.09 J/(mol·K) }}|Section6={{Chembox Pharmacology | ATCCode_prefix = A12 | ATCCode_suffix = CC01 | ATC_Supplemental = {{ATC|B05|XA11}} }}|Section7={{Chembox Hazards | ExternalSDS = [http://www.inchem.org/documents/icsc/icsc/eics0764.htm ICSC 0764] | MainHazards = Раздразнувач | NFPA-H = 1 | NFPA-F = 0 | NFPA-R = 0 | NFPA-S = | Hazards_ref=<ref>{{cite web |title=Summary of Classification and Labelling |url=https://echa.europa.eu/information-on-chemicals/cl-inventory-database/-/discli/details/93509 |accessdate=2023-03-09 |archive-date=2016-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160412210314/https://echa.europa.eu/information-on-chemicals/cl-inventory-database/-/discli/details/93509 |url-status=dead }}</ref> | GHSPictograms = {{GHS07}} | GHSSignalWord = Warning | HPhrases = {{H-phrases|319|335}} | PPhrases = {{P-phrases|}} | FlashPt = Non-flammable | LD50 = 2800 mg/kg (oral, rat) | PEL = }}|Section8={{Chembox Related | OtherAnions = {{ubl|[[Магнезиум флуорид]]|[[Магнезиум бромид]]|[[Mагнезиум јодид]]}} | OtherCations = {{ubl|[[Берилиум хлорид]]|[[Калциум хлорид]]|[[Стронциум хлорид]]|[[Бариум хлорид]]|[[Радиум хлорид]]}} | OtherFunction = | OtherFunction_label = | OtherCompounds = }}}}'''Магнезиум хлорид''' — [[неорганско соединение]] со [[формула]]та {{хем2|MgCl2|auto=1}}. Формира [[хидрат]]и {{хем2|MgCl2*''n''H2O}}, каде што n може да се движи од 1 до 12. Овие [[соли]] се безбојни или бели цврсти материи кои се многу растворливи во [[вода]]. Овие соединенија и нивните раствори, кои се наоѓаат во природата, имаат различни практични намени. [[Анхидрид]]ниот магнезиум хлорид е главниот претходник на металот на магнезиум, кој се произведува во големи размери. [[Хидрат|Хидрираниот]] магнезиум хлорид е најлесно достапната форма.<ref name="ullmann">{{Ullmann|title=Magnesium Compounds|author1=Margarete Seeger|author2=Walter Otto|author3=Wilhelm Flick|author4=Friedrich Bickelhaupt|author5=Otto S. Akkerman|doi=10.1002/14356007.a15_595.pub2}}</ref> == Добивање == Магнезиум хлоридот може да се екстрахира од саламура или морска вода. Во [[Северна Америка]], се произведува првенствено од саламура од [[Great Salt Lake]]. Во долината на [[Јордан]] се добива од [[Мртво Море|Мртвото Море]]. Минералот [[бишофит]] ({{хем2|MgCl2*6H2O}}) се извлекува (со ископување раствор) од древното морско дно, на пример, морското дно на [[Зехштајн]] во северозападна [[Европа]]. Некои наслаги произлегуваат од високата содржина на магнезиум хлорид во исконскиот океан.<ref>{{cite journal|title=Composition of the Primordial Ocean Just after Its Formation: Constraints from the Reactions between the Primitive Crust and a Strongly Acidic, CO2-Rich Fluid at Elevated Temperatures and Pressures|author=Hisahiro Ueda and Takazo Shibuya|journal=Minerals |date=2021 |volume=11 |issue=4 |page=389 |publisher=Minerals 2021, 11(4), p. 389|doi=10.3390/min11040389 |doi-access=free }}</ref> Некои видови на магнезиум хлорид се добиваат од испарување на морската вода. Во процесот Дау, магнезиум хлоридот се регенерира од [[магнезиум хидроксид]] со помош на [[Солна киселина|хлороводородна киселина]]: : {{хем2|[[Magnesium hydroxide|Mg(OH)2]]([[solid|s]]) + 2 HCl([[aqueous|aq]]) → MgCl2([[aqueous|aq]]) + 2 [[water|H2O]]([[liquid|l]])}} Може да се подготви и од [[магнезиум карбонат]] со слична реакција. == Структура, подготовка и општи својства == {{хем2|MgCl2}} кристализира во [[кадмиум хлорид]] {{хем2|CdCl2}}мотив, кој се одликува со октаедрални Mg центри. Со формулата се познати неколку хидрати {{хем2|MgCl2*''n''H2O}}, и секој губи вода при загревање: ''n'' = 12 (−16.4&nbsp;°C), 8 (−3.4&nbsp;°C), 6 (116.7&nbsp;°C), 4 (181&nbsp;°C), 2 (about 300&nbsp;°C).<ref>Holleman, A. F.; Wiberg, E. ''Inorganic Chemistry'' Academic Press: San Diego, 2001. {{ISBN|0-12-352651-5}}.</ref> Во хексахидрат, на {{хем2|Mg(2+)}} е исто така [[октаедрален]], но е координиран со шест водни лиганди.<ref>Wells, A. F. (1984) ''Structural Inorganic Chemistry'', Oxford: Clarendon Press. {{ISBN|0-19-855370-6}}.</ref> Топлинска дехидрација на хидратите {{хем2|MgCl2*''n''H2O}} (''n'' = 6, 12) не се одвива директно.<ref>See notes in Rieke, R. D.; Bales, S. E.; Hudnall, P. M.; Burns, T. P.; Poindexter, G. S. "Highly Reactive Magnesium for the Preparation of Grignard Reagents: 1-Norbornane Acid", ''Organic Syntheses'', Collected Volume 6, p. 845 (1988). {{cite web|url=http://www.orgsyn.org/orgsyn/pdfs/CV6P0845.pdf|title=Архивиран примерок|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930212159/http://www.orgsyn.org/orgsyn/pdfs/CV6P0845.pdf|archive-date=2007-09-30|access-date=2007-05-10|url-status=dead}}</ref> Анхидридниот {{хем2|MgCl2}} се произведува индустриски со загревање на комплексната сол наречена [[хексаминомагнезиум дихлорид]] {{хем2|[Mg(NH3)6](2+)(Cl−)2}}.<ref name="ullmann" /> Како што сугерира постоењето на хидрати, анхидридниот {{хем2|MgCl2}} е слаба [[Луисова киселина]]. Еден дериват е [[тетраетиламониум тетрахлоромагнезат]] {{хем2|[N(CH2CH3)4]2[MgCl4]}}, а другиот адукт е {{хем2|MgCl2([[TMEDA]])}}.<ref>N. N. Greenwood, A. Earnshaw, ''Chemistry of the Elements'', Pergamon Press, 1984.</ref> Во координативниот [[полимер]] со формулата {{хем2|MgCl2([[dioxane]])2}}, Mg завзема октаедарна геометрија .<ref>{{cite journal|last1=Fischer|first1=Reinald|last2=Görls|first2=Helmar|last3=Meisinger|first3=Philippe R.|last4=Suxdorf|first4=Regina|last5=Westerhausen|first5=Matthias|year=2019|title=Structure–Solubility Relationship of 1,4-Dioxane Complexes of Di(hydrocarbyl)magnesium|journal=Chemistry – A European Journal|volume=25|issue=55|pages=12830–12841|doi=10.1002/chem.201903120|pmc=7027550|pmid=31328293}}</ref> Луисовата киселост на магнезиум хлоридот се рефлектира во неговата деликесценција, што значи дека ја привлекува влагата од воздухот до степен до кој цврстото се претвора во течност. == Апликација == === Прекурзори за Mg метал === Анхидридниот {{хем2|MgCl2}}е главниот претходник на металниот магнезиум. [[Оксидационо-редукциона реакција|Редукцијата]] на {{хем2|Mg(2+)}} во метален Mg се врши со [[електролиза]] во стопена сол.<ref name="ullmann" /><ref name="Hill">Hill, Petrucci, McCreary, Perry, ''General Chemistry'', 4th ed., Pearson/Prentice Hall, Upper Saddle River, New Jersey, USA.</ref> Како што е случајот и со [[алуминиум]]от, електролизата во воден раствор не е можна бидејќи произведениот метален магнезиум веднаш би реагирал со вода, или со други зборови водата {{хем2|H+}} би се редуцирала во гасовити {{хем2|H2}} пред да дојде до редукција на Mg. Значи, директна електролиза на стопена {{хем2|MgCl2}} во отсуство на вода е потребена бидејќи потенцијалот за редукција за да се добие Mg е помал од доменот на стабилност на водата на E<sub>h</sub>–pH дијаграмот ([[Pourbaix diagram]]). : {{хем2|MgCl2 → Mg + Cl2}} Производството на метален магнезиум на [[катода]]та (редукција на реакција) е придружено со оксидација на хлоридните анјони на [[анода]]та со ослободување на гасовит хлор. Овој процес се развива на големо индустриско ниво. === Контрола на прашина и ерозија === Магнезиум хлоридот е една од многуте супстанции што се користат за контрола на прашина, стабилизација на почвата и ублажување на ерозијата од ветер.<ref name="fs.fed.us">{{cite web|url=http://www.fs.fed.us/eng/pubs/html/99771207/99771207.html#EI|title=Dust Palliative Selection and Application Guide|publisher=Fs.fed.us|access-date=2017-10-18}}</ref> Кога магнезиум хлоридот се нанесува на патишта и области на гола почва, се јавуваат и позитивни и негативни проблеми со перформансите кои се поврзани со многу фактори на примена.<ref name="nrcs.usda.gov">https://www.nrcs.usda.gov/Internet/FSE_DOCUMENTS/stelprdb1043546.pdf {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20221016220324/https://www.nrcs.usda.gov/Internet/FSE_DOCUMENTS/stelprdb1043546.pdf |date=2022-10-16 }} {{Bare URL PDF|date=March 2022}}</ref> === Катализа === [[Катализа]]торите Ziegler-Natta, кои се користат комерцијално за производство на полиолефини, често содржат {{хем2|MgCl2}} како катализаторска поддршка.<ref>{{cite book|title=Handbook of Transition Metal Polymerization Catalysts|publisher=John Wiley & Sons, Inc.|year=2010|isbn=9780470504437|editor=Ray Hoff|pages=1–28|chapter=Commercially Available Metal Alkyls and Their Use in Polyolefin Catalysts|doi=10.1002/9780470504437.ch1|editor2=Robert T. Mathers|author=Dennis B. Malpass}}</ref> Воведувањето на {{хем2|MgCl2}} го поддржува зголемувањето на активноста на традиционалните катализатори и овозможи развој на високо стереоспецифични катализатори за производство на [[Полипропилен гликол|полипропилен]].<ref>{{cite journal|author=Norio Kashiwa|year=2004|title=The Discovery and Progress of MgCl<sub>2</sub>-Supported TiCl<sub>4</sub> Catalysts|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-polymer-science-part-a-polymer-chemistry_2004-01-01_42_1/page/n6|journal=Journal of Polymer Science A|volume=42|issue=1|pages=1–8|bibcode=2004JPoSA..42....1K|doi=10.1002/pola.10962}}</ref> Магнезиум хлоридот е исто така катализатор на Луисова киселина во реакциите на алдол.<ref>{{cite journal|last1=Evans|first1=David A.|last2=Tedrow|first2=Jason S.|last3=Shaw|first3=Jared T.|last4=Downey|first4=C. Wade|year=2002|title=Diastereoselective Magnesium Halide-Catalyzed anti-Aldol Reactions of Chiral N-Acyloxazolidinones|url=https://archive.org/details/american-chemical-society-journal_2002-01-23_124_3/page/392|journal=Journal of the American Chemical Society|volume=124|issue=3|pages=392–393|doi=10.1021/ja0119548|pmid=11792206}}</ref> === Контрола на мраз === [[Податотека:Snow-removal-cleveland-1.jpg|лево|мини|Слика од камион кој нанесува течен одмрзнувач (магнезиум хлорид) на градските улици.]] Магнезиум хлоридот се користи за нискотемпературно одмрзнување на автопати, тротоари и паркинзи. Кога автопатите се во лоша состојба поради замрзнатите услови, магнезиум хлоридот се нанесува за да се спречи врзувањето на мразот со коловозот, овозможувајќи им на снежните плугови поефикасно да ги расчистат третираните патишта. За да се спречи формирање на мраз на коловозот, магнезиум хлоридот се нанесува на три начини: против мраз, што вклучува негово ширење по патиштата за да се спречи лепење и формирање на снег; предмокрење, што значи дека течната формулација на магнезиум хлорид се прска директно на солта додека се шири на коловозот, мокрејќи ја солта така што ќе се залепи на патот; и предтретман, кога магнезиум хлоридот и солта се мешаат заедно пред да се натоварат на камиони и да се шират на асфалтираните патишта. Калциум хлоридот го оштетува бетонот двапати побрзо од магнезиум хлоридот.<ref>Jain, J., Olek, J., Janusz, A., and Jozwiak-Niedzwiedzka, D., "Effects of Deicing Salt Solutions on Physical Properties of Pavement Concretes", Transportation Research Record: Journal of the Transportation Research Board, No. 2290, Transportation Research Board of the National Academies, Washington, D.C., 2012, pp. 69-75. {{doi|10.3141/2290-09}}.</ref> Количината на магнезиум хлорид треба да се контролира кога се користи за одмрзнување бидејќи може да предизвика загадување на животната средина.<ref>{{Cite journal|last1=Dai|first1=H.L.|last2=Zhang|first2=K.L.|last3=Xu|first3=X.L.|last4=Yu|first4=H.Y.|date=2012|title=Evaluation on the Effects of Deicing Chemicals on Soil and Water Environment|journal=Procedia Environmental Sciences|language=en|volume=13|pages=2122–2130|doi=10.1016/j.proenv.2012.01.201|doi-access=free}}</ref> === Исхрана и медицина === Магнезиум хлоридот се користи во [[Нутриционизам|нутриционистички]] и [[Фармацевтски лекови|фармацевтски]] препарати. === Кујна === Магенизиум хлоридот ([[E number|E511]]<ref name="ceua">{{cite web|url=http://www.food.gov.uk/safereating/chemsafe/additivesbranch/enumberlist|title=Current EU approved additives and their E Numbers|last=Food Standard Agency|author-link=Food Standard Agency|access-date=22 March 2010}}</ref>) е важен [[Згрутчување на крвта|коагулант]] кој се користи при подготовка на [[тофу]] од млеко од [[соја]]. Во Јапонија се продава како ''[[nigari]]'' ([[:ja:にがり|にがり]], потекнува од јапонскиот збор за „горчлив"), бел прав произведен од морска вода со испарување откако ќе се отстрани [[натриум хлорид]]от. Во Кина, се нарекува ''lushui'' ([[wikt:卤水|卤水]]). Nigari или Iushui е, всушност, природен магнезиум хлорид, што значи дека не е целосно рафиниран (содржи до 5% [[магнезиум сулфат]] и разни минерали). Кристалите потекнуваат од езерата во кинеската провинција Кингхаи, за потоа да се преработат во Јапонија. Тоа е евтин диетален додаток во исхраната кој обезбедува магнезиум, па оттука и неговиот интерес во поглед на општиот дефицит во нашата тековна потрошувачка (за да биде целосно здраво, човечкото тело особено мора да има корист од рамнотежата помеѓу [[калциум]]от и [[магнезиум]]от). Тоа е исто така состојка во детската формула за млеко<ref>{{cite web|url=http://abbottnutrition.com/brands/products/similac-expert-care-alimentum|title=Listed under ingredients for Similac Hypoallergenic Infant Formula with Iron (Abbott Nutrition)|publisher=abbottnutrition.com|access-date=2013-07-22}}</ref> === Градинарство и хортикултура === Бидејќи магнезиумот е подвижна [[хранлива материја]], магнезиум хлоридот може ефикасно да се користи како замена за магнезиум сулфат (сол Епсом) за да помогне во коригирање на недостатокот на магнезиум кај растенијата преку хранење со листови. Препорачаната доза на магнезиум хлорид е помала од препорачаната доза на магнезиум сулфат (20 g/L).<ref>{{cite journal|date=1970-01-01|title=Comparison of Magnesium Sulfate and THIS Mg Chelate Foliar Sprays|journal=Canadian Journal of Plant Science|doi=10.4141/cjps85-018}}</ref> Ова се должи првенствено на [[хлор]]от присутен во магнезиум хлоридот, кој лесно може да достигне токсични нивоа ако се применува претерано или често.<ref>{{cite web|url=http://www.ext.colostate.edu/pubs/garden/07425.html|title=Magnesium Chloride Toxicity in Trees|publisher=Ext.colostate.edu|access-date=2017-10-18|archive-date=2009-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20090115223000/http://www.ext.colostate.edu/pubs/garden/07425.html|url-status=dead}}</ref> Откриено е дека повисоките концентрации на магнезиум во доматите и некои растенија од пиперка може да ги направат поподложни на болести предизвикани од инфекција на бактеријата ''[[Xanthomonas campestris]]'', бидејќи магнезиумот е неопходен за раст на бактериите..<ref>{{cite web|url=http://www.apsnet.org/publications/plantdisease/backissues/Documents/1983Articles/PlantDisease67n06_623.pdf|title=Effect of Foliar and Soil Magnesium Application on Bacterial Leaf Spot of Peppers|access-date=2017-10-18}}</ref> == Појава == [[Податотека:Sea_salt-e-dp_hg.svg|алт=Mass fractions of various salt ions in seawater|мини|Хемиски состав на морската сол]] Концентрациите на магнезиум во природната морска вода се помеѓу 1250 и 1350&nbsp;mg/L, околу 3,7% од вкупната содржина на минерали во морска вода. Минералите од [[Мртво Море|Мртвото Море]] содржат значително поголем сооднос на магнезиум хлорид, 50,8%. [[Карбонат]]ите и [[калциум]]от се од суштинско значење за целиот раст на [[корал]]ите, [[Алги|коралните алги]], [[школки]]те и [[безрбетници]]те. Магнезиумот може да биде осиромашен со мангрови растенија и употреба на прекумерна варова вода или со надминување на природните вредности на калциум, [[алкалност]] и [[Водороден показател|pH вредност]].<ref>{{cite web|url=http://www.advancedaquarist.com/issues/oct2003/chem.htm|title=Aquarium Chemistry: Magnesium In Reef Aquaria — Advanced Aquarist &#124; Aquarist Magazine and Blog|date=2003-10-15|publisher=Advancedaquarist.com|access-date=2013-01-17}}</ref> Најчестата минерална форма на магнезиум хлорид е неговиот хексахидрат, бишофит.<ref>{{Cite web|url=https://www.mindat.org/min-681.html|title=Bischofite}}</ref><ref name="ima-mineralogy.org">{{Cite web|url=https://www.ima-mineralogy.org/Minlist.htm|title=List of Minerals|date=21 March 2011}}</ref> Анхидридното соединение се јавува многу ретко, како [[хлоромагнезит]].<ref name="ima-mineralogy.org" /> Магнезиум хлорид-хидроксиди, коршуновскит и непскоеит, исто така се многу ретки.<ref name="ima-mineralogy.org" /><ref>{{Cite web|url=https://www.mindat.org/min-2256.html|title=Korshunovskite}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mindat.org/min-7189.html|title=Nepskoeite}}</ref> == Токсикологија == Магнезиумовите јони имаат горчлив вкус, а растворите на магнезиум хлорид се горчливи во различни степени, во зависност од концентрацијата. Токсичноста на магнезиум од соли на магнезиум е ретка кај здрави индивидуи со нормална исхрана, бидејќи вишокот на магнезиум лесно се излачува во [[Моч|урината]] преку [[Бубрег|бубрезите]]. Опишани се неколку случаи на орална токсичност на магнезиум кај лица со нормална бубрежна функција кои внесуваат големи количини на соли на магнезиум, но тоа е ретко. Ако се јаде голема количина на магнезиум хлорид, тоа ќе има ефекти слични на магнезиум сулфат, предизвикувајќи дијареа, иако сулфатот исто така придонесува за лаксативното дејство на магнезиум сулфатот, така што ефектот од хлоридот не е толку тежок. === Токсичност кај растенијата === Хлоридпт ({{хем2|Cl−}}) и магнезиумот ({{хем2|Mg(2+)}}) и двете се есенцијални хранливи материи важни за нормален раст на растенијата. Премногу од која било [[хранлива материја]] може да му наштети на растението, иако концентрациите на фолијарниот хлорид се посилно поврзани со оштетувањето на листовите отколку магнезиумот. Високи концентрации на {{хем2|MgCl2}} јоните во почвата може да бидат токсични или да ги променат односите со водата така што растението не може лесно да акумулира вода и хранливи материи. Откако ќе влезе во фабриката, хлоридот се движи низ системот за спроведување на водата и се акумулира на маргините на листовите или иглите, каде што најпрво се појавува умрење. Листовите се ослабени или убиени, што може да доведе до смрт на дрвото.<ref name="colostate1">{{cite web|url=http://www.ext.colostate.edu/pubs/garden/07425.html|title=Publications – ExtensionExtension|publisher=Ext.colostate.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924005210/http://www.ext.colostate.edu/pubs/garden/07425.html|archive-date=2015-09-24|access-date=2017-10-18|url-status=dead}}</ref> == Забелешки и наоди == ; Notes {{Reflist|30em}} ; Наоди * ''Handbook of Chemistry and Physics'', 71st edition, CRC Press, Ann Arbor, Michigan, 1990. == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20040314010235/http://www.usda.gov/rus/electric/engineering/2001/magnesium_chloride.htm Magnesium Chloride as a De-Icing Agent] * [http://www.mistralni.co.uk/msds/mmgc200.gdsbusapb.pdf MSDS file for Magnesium Chloride Hexahydrate] {{Magnesium compounds}} {{Chlorides}} [[Категорија:Соединенија на магнезиумот]] [[Категорија:Хлориди]] [[Категорија:Влаговпивачки супстанции]] [[Категорија:Прехранбени адитиви]] g95y5mftdg1wgvtoc0a64r64g4wswjv Андрон (архитектура) 0 1317897 5588807 4954417 2026-07-07T19:02:18Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5588807 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Labraunda Andron B and annexes from NE (1991).jpg|мини|Андрони од античка грчка куќа резервирани за мажи во Лабраунда]] '''Андрон''' ([[Старогрчки јазик|грчки]] : {{Јаз|grc|ἀνδρών}}),<ref>{{LSJ|a)ndrw/n|ἀνδρών|ref}}.</ref> или '''андронитис''' ({{Јаз|grc|ἀνδρωνῖτις}} ''andrōnitis''),<ref>{{LSJ|a)ndrwni{{=}}tis|ἀνδρωνῖτις|shortref}}.</ref> ― дел од грчка куќа која е резервирана за [[мажи]], како што се разликува од гинекеумот ({{Јаз|grc|γυναικεῖον}} ''гинаикеион''), женскиот конак. Андронот бил користен за забава на машки гости.<ref>{{Наведено списание|last=Coucouzeli|first=Alexandra|year=2007|title=From Megaron to Oikos at Zagora|journal=British School at Athens Studies|volume=15|page=173}}</ref> За таа цел во собата имало каучи, обично непарен број за да се остави простор за вратата, маси што може да се сместат под каучите, уметнички дела и сите други потребни реквизити. Не сите класични грчки куќи биле доволно големи за да имаат посветен андрон, па дури и оние што ја имале можеби ја користеле просторијата за настани со мешан пол и жени кои примаа гости од женски пол, како и мажи кои биле домаќини на симпозиуми.<ref name="Coucouzeli07-194">{{Наведено списание|last=Coucouzeli|first=Alexandra|year=2007|title=From Megaron to Oikos at Zagora|journal=British School at Athens Studies|volume=15|page=174}}</ref> Во ископувањата во Олинт, собите идентификувани како андрони содржеле предмети идентификувани со женски активности, како и во остатокот од куќата.<ref name="Coucouzeli07-194">{{Наведено списание|last=Coucouzeli|first=Alexandra|year=2007|title=From Megaron to Oikos at Zagora|journal=British School at Athens Studies|volume=15|page=174}}</ref> Дефиницијата за андрон била сменена од старогрчката книжевност на [[Хомер]] до латинскиот на [[Витрувиј]]. Витрувиј објаснува некои од промените во Книгата 6 од ''De architectura'' („''За архитектурата''“);<ref>{{Наведена книга|url=https://en.wikisource.org/wiki/Ten_Books_on_Architecture/Book_VI|title=Ten Books on Architecture|last=Vitruvius|publisher=Harvard University Press|year=1914|chapter=Book VI}}</ref> архитектонскиот теоретичар Сајмон Веjр го објасниl контекстот околу коментарите на Витрувиус.<ref>{{Наведено списание|last=Weir|first=Simon|date=3 септември 2015|title=Xenia in Vitruvius' Greek house: andron, ξείνία and xenia from Homer to Augustus|journal=The Journal of Architecture|volume=20|issue=5|pages=868–883|doi=10.1080/13602365.2015.1098717|issn=1360-2365}}</ref> Историчарката на уметност Хали Франкс ги објаснила метафорите на движење во грчките андрони.<ref>{{Наведено списание|last=Franks|first=Hallie|date=3 април 2014|title=Traveling, in Theory: Movement as Metaphor in the Ancient Greek Andron|journal=The Art Bulletin|volume=96|issue=2|pages=156–169|doi=10.1080/00043079.2014.898995|issn=0004-3079}}</ref> == Поврзано == * [[Машка пештера]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.macedonian-heritage.gr/HellenicMacedonia/en/C1.1.1.3.html|title=The 'Andron' of the Palace|work=Hellenic Macedonia|accessdate=18 март 2023}} [[Категорија:Старогрчко општество]] [[Категорија:Машки одаи]] [[Категорија:Старогрчко слободно време]] [[Категорија:Статии кои содржат текст на старогрчки (до 1453 година) јазик]] [[Категорија:Грцизми]] e4xnnyxbk7m4kd0u05sm8e2gvmcx9mp Кинеска слезовина 0 1322805 5589076 5559068 2026-07-08T10:10:36Z Bjankuloski06 332 /* Национален симбол */ Правописна исправка, replaced: Лотус → Лотос, лотус → лотос 5589076 wikitext text/x-wiki {{Taxobox |image = Hibiscus Brilliant.jpg |image_caption = ''Hibiscus rosa-sinensis'' 'Brilliant' |regnum=[[Растенија]] | ordo =[[Слезовидни]] | familia = [[Слезови]] |genus=[[Слезовина]] |species='''''H. rosa-sinensis''''' | binomial ='''''Hibiscus rosa-sinensis''''' |binomial_authority= [[Карл Линеј|Л.]] |display_parents = 3 |synonyms = {{Plainlist | style = margin-left: 1em; text-indent: -1em; | *''Hibiscus arnottii'' <small>Griff. ex Mast. </small> *''Hibiscus boryanus'' <small> DC. </small> *''Hibiscus cooperi '' <small>auct. </small> *''Hibiscus festalis '' <small>Salisb. </small> *''Hibiscus liliiflorus '' <small>Griff. ex Mast. </small> *''Hibiscus rosiflorus '' <small>Stokes </small> *''Hibiscus storckii '' <small>Seem. </small> *''Hibiscus tricolor'' <small>Dehnh. </small> }} |synonyms_ref = <ref>{{cite web |url=http://www.theplantlist.org/tpl/record/kew-2850448 |title=The Plant List: A Working List of All Plant Species |access-date=30 мај 2023}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-0000723007 |title= ''Hibiscus rosa-sinensis'' L. |date= 2022 |website= World Flora Online |publisher= World Flora Online Consortium |access-date= 30 мај 2023 }}</ref> }} '''''Hibiscus rosa-sinensis''''', познат разговорично како '''кинеска слезовина''',<ref name="GRIN">{{GRIN| access-date=30 мај 2023}}</ref> '''кинеска роза''',<ref name="GRIN" /> '''хавајски хибискус''',<ref name="GRIN" /> '''розна слезовина'''<ref name="RHSPF">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/Plants/96717/Hibiscus-rosa-sinensis-Cooperi-(v)/Details|title=RHS Plant Selector - ''Hibiscus rosa-sinensis'' 'Cooperi'|publisher=Royal Horticultural Society|accessdate=30 мај 2023}}</ref> ― [[Вид (биологија)|вид]] на тропска [[слезовина]], [[Скриеносеменици|цветно растение]] во [[Племе (биологија)|племето]] Hibisceae од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[слезови]]. Широко е одгледувана како [[Украсни растенија|украсно растение]] во тропските и суптропските предели, но неговиот домороден опсег е [[Вануату]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:560756-1|title=Hibiscus rosa-sinensis L. &#124; Plants of the World Online &#124; Kew Science}}</ref>   [[Податотека:Citrus_swallowtails_(Papilio_demodocus)_Principe.jpg|мини|''Papilo demodoucus'' [[нектар]]изирајќи во [[Саун Томе и Принсип]].]] [[Податотека:Hibiscus_Kerala.jpg|мини|[[Цвет]] и пупка.]] === Дрво и лисја === ''Hibiscus rosa-sinensis'' е густа, [[Зимзелено растение|зимзелена]] [[грмушка]] или мало [[Дрво (растение)|дрво]] кое расте 2.3-5 м висока и 1.5-3 м широка. Растението има разгранет [[корен]]. Нејзиното стебло е во воздух, исправено, зелено, цилиндрично и разгрането. Листовите му се едноставни и петиолатни со алтернативна филотаксичност. Обликот на листот е овален, врвот е акутен, а маргината е назабена. Венацијата е мрежеста,што значи дека вените на листовите се разгранети или дивергентни.Неговата површина е сјајна.<ref name="RHSAZ">{{Наведена книга|title=RHS A-Z encyclopedia of garden plants|publisher=Dorling Kindersley|year=2008|isbn=978-1405332965|location=United Kingdom|pages=1136}}</ref> Присутни се слободни странични [[Прилисник|стипули]]. === Цвеќиња === Нејзините цвеќиња цветаат во [[лето]] и [[есен]]. Тие се осамени ([[Аксиларна (ботаника)|аксиларни]]) и симетрични. Тие се обично црвени, со пет ливчиња од 10 цм во [[дијаметар]], со истакнати црвени [[Прашник|прашници]] со портокалови врвови.<ref name="RHSAZ"/> Сортите и хибридите имаат [[цвет]]ови во различни бои, како и црвено: бела, розова, портокалова, боја на [[праска]], жолта, сина и виолетова. Некои растенија имаат двојни цвеќиња.<ref name="PhilRix98">{{Наведена книга|title=Conservatory and Indoor Plants, Volume 1|last=Phillips|first=Roger|last2=Rix|first2=Martyn|date=1998|publisher=Pan Macmillan|isbn=978-0-330-37375-3|publication-place=[[Лондон]]|pages=94–99}}</ref> [[Податотека:Chinarose1.jpg|мини|Кинеска роза.]] На дното на секоја пупка од слезовина е [[Чашкино ливче|чашката]], која има зелена боја. Зашилените краеви на чашката се нарекуваат сепали. Кога хибискусот почнува да цвета, цветните ливчиња почнуваат да растат. Секој цвет на слезовина има и машки и женски делови. [[Јајчник|Јајниците]] и другите женски делови на цветот лежат во главната структура на слезовината: толчник, кој е долг и тубуларен. Петте „влакнести“ точки на врвот на пестикот ја сочинуваат [[Устенце|стигмата]], каде што се собира [[полен]]от. Во средината на пестикот е стилот, кој е цевката надолу по која поленот патува до јајниците. Јајниците лежи на дното на цветот, а секој хибискус има само еден супериорен јајник. Машкиот дел од цветот, наречен [[прашник]], се состои од филаменти слични на стебло и прашници. Секоја нишка завршува со [[Прашник|антерот]] кој произведува полен. == Таксономија == ''Hibiscus rosa-sinensis'' првпат била опишана во 1753 година од [[Карл Линеј]] во ''[[Species Plantarum]]''.<ref name="L">{{Наведување|first=Carl|last=Linnaeus|date=1753|contribution=Hibiscus|title=Species Plantarum|volume=2|pages=693ff|contribution-url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/358715#page/136/mode/1up|publisher=Impensis Laurentii Salvii}}</ref> Посебниот епитет ''rosa-sinensis'' буквално значи „кинеска роза“, иако растението не е тесно поврзано со вистинските рози, ниту пак е од Кина.<ref name="RHSLG">{{Наведена книга|title=RHS Latin for gardeners|last=Harrison|first=Lorraine|publisher=Mitchell Beazley|year=2012|isbn=9781845337315|location=United Kingdom|pages=224}}</ref> Родот [[слезовина]] е во [[Племе (биологија)|племето]] [[Hibisceae]] и [[потсемејство]]то [[Malvoideae]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[слезови]].<ref name="GRIN_Hib">{{Наведена мрежна страница|url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomygenus?id=5665|title=Genus: ''Hibiscus'' L.|work=Germplasm Resources Information Network|publisher=United States Department of Agriculture|accessdate=30 мај 2023}}</ref> == Екологија == И покрај неговата големина и разнобојните нијанси кои се вообичаено привлечни за [[птици]]те [[нектаријад]]и, цвеќињата на ''Hibiscus rosa-sinensis'' не се посетуваат редовно од [[колибри]] кога се одгледуваат во [[Неотроп|неотропските предели]]. [[Генералистички и специјализиран вид|Генералистичките видови]], како што е ''Amazilia lactea'' или видовите со долг [[клун]], како ''Heliomaster squamosus'' повремено се гледани како ги посетуваат цвеќињата.<ref>Baza Mendonça & dos Anjos (2005)</ref> Во суптропска и умерена [[Америка]], колибрите редовно се привлекувани од слезовините.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://tropicalplantbook.com/garden_plants/hibiscus_species/pages/hibiscus_rosa-sinensis.htm|title=Hibiscus rosa-sinensis|work=tropicalplantbook.com|accessdate=2023-05-30|archive-date=2018-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180314001459/http://tropicalplantbook.com/garden_plants/hibiscus_species/pages/hibiscus_rosa-sinensis.htm|url-status=dead}}</ref> Познато е дека загрозената пеперутка ''[[Papilio homerus]]'', најголемата на западната полутопка, се храни со [[нектар]]от на ''Hibiscus rosa-sinensis''.<ref>{{Наведено списание|last=Lehnert|first=Matthew S.|last2=Kramer|first2=Valerie R.|last3=Rawlins|first3=John E.|last4=Verdecia|first4=Vanessa|last5=Daniels|first5=Jaret C.|date=10 јули 2017|title=Jamaica's Critically Endangered Butterfly: A Review of the Biology and Conservation Status of the Homerus Swallowtail (Papilio (Pterourus) homerus Fabricius)|journal=Insects|language=en|volume=8|issue=3|pages=68|doi=10.3390/insects8030068|pmc=5620688|pmid=28698508|doi-access=free}}</ref> [[Податотека:Hibiscus_rosa-sinensis_'Brilliant'_stigmas_and_stamens_in_private_Austrian_garden_on_2014-09-20.png|мини| [[Прашник|Прашниците]] на цветот делумно се споени во цилиндар што ја опкружува пупката.]] ''Hibiscus rosa-sinensis'' е еден од многуте растителни видови со генетска особини позната како [[полиплоидија]], состојба во која видот има повеќе од две целосни групи на хромозоми.<ref name="Hibiscus rosa-sinensis">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tropicos.org/Name/19600046?projectid=9|title=IPCN Chromosome Reports}}</ref> Резултат на полиплоидијата е тоа што [[фенотип]]от на потомството на растението може да биде сосема различен од родителското растение, или навистина од кој било предок, што во суштина дозволува евентуално случајно изразување на која било (или сите) особини на претходните генерации. Поради оваа особина, ''H. rosa-sinensis'' станала популарна кај хобистите кои вкрстуваат и прекрстуваат сорти, создавајќи нови сорти. Натпреварите се одржуваат за изложување и оценување на многуте добиени нови садници и често впечатливо уникатни цвеќиња. == Употреба == Цветовите на ''Hibiscus rosa-sinensis'' се јадливи и се користени во [[Салата|салати]] на [[Тихоокеански острови|Тихоокеанските Острови]].{{Се бара извор|date=мај 2023}} Цветот е користен како додаток, особено како додаток на косата. Исто така е користена за сјај на [[чевли]] во одредени делови на [[Индија]], па оттука и народното име „растение за црни чевли“. Во [[Индонезија]] и [[Малезија]], овие цвеќиња се нарекувани „кембанг сепату“ или „бунга сепату“, што буквално значи „цвет за чевли“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eresources.nlb.gov.sg/infopedia/articles/SIP_211_2005-01-09.html|title=Hibiscus (Hibiscus rosa-sinensis)|last=Thulaja|first=Naidu Ratnala|date=December 2020|work=Infopedia|publisher=[[Government of Singapore]]|accessdate=30 мај 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kbbi.kemdikbud.go.id/entri/kembang%20sepatu|title=Kembang sepatu|work=KBBI|language=id|accessdate=2023-05-30|archive-date=2023-05-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20230530122334/https://kbbi.kemdikbud.go.id/entri/kembang%20sepatu|url-status=dead}}</ref> Цветот може да се користи и како [[Водороден показател|показател за pH вредност]]; кога е користено, цветот ги претвора [[Киселина|киселите]] [[раствор]]и во темно розова или [[магента]] боја и ги претвора основните раствори во зелени. Црвените цветови на хибискус се користени и за обожавање; во [[хиндуизмот]], тие се користени за обожавање на [[Деви]], а во областа [[Бенгал]] во источна [[Индија]], тие се користени за обожавање на [[Кали]]. Слезовината исто така има важен дел во [[тантра]]та. Во неколку земји, цвеќињата се сушени за да бидат користени во [[пијалак]], обично [[Чај од слезовина|чај]]. Се смета дека ''hibiscus rosa-sinensis'' има голем број [[Медицина|медицински]] намени во [[Кинеска хербологија|кинеската хербологија]].<ref>[http://www.pfaf.org/database/plants.php? Plants for a Future: ''Hibiscus rosa-sinensis''.]</ref> Традиционалната употреба во Кина била да се направи црн лак за чевли од неговите цветни ливчиња или да се направи женска црна [[боја за коса]].<ref name="Standley1923">{{Наведено списание|last=Standley|first=Paul C.|last2=Blake|first2=S. F.|author-link2=Сидни Феј Блејк|date=1923|title=Trees and Shrubs of Mexico (Oxalidaceae-Turneraceae)|journal=Contributions from the United States National Herbarium|location=[[Вашингтон]]|publisher=Department of Botany, [[Смитсонова установа]]|volume=23|issue=3|page=781|jstor=23492504}}</ref> Цветовите се користени и во делови на Кина за да се обојат различни опојни пијалаци.<ref name="Standley1923" /> Растението може да има одреден потенцијал во козметичката нега на кожата; на пример, екстракт од цветовите на ''Hibiscus rosa-sinensis'' се покажал дека функционира како противсончев агенс со впивање на [[Ултравиолетово зрачење|ултравиолетовото зрачење]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.rjptonline.org/RJPT/RJPT_4_3_2011_Abstract.pdf |title=Nevade Sidram A., Sachin G. Lokapure and N.V. Kalyane. 2011. |accessdate=2023-05-30 |archive-date=2013-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130524024042/http://www.rjptonline.org/RJPT/RJPT_4_3_2011_Abstract.pdf |url-status=dead }}</ref> [[Податотека:Hibiscus_rosa-sinensis_bud_captured_at_noon_in_West_Bengal.jpg|мини|[[Пупка]] фотографирана напладне во Западен Бенгал.]] [[Податотека:White_coloured_flower_bud_of_Hibiscus_rosa-sinensis_at_night.jpg|мини|Бела цветна пупка ноќе.]] ''Hibiscus rosa-sinensis'' широко е одгледуван како [[Украсни растенија|украсно растение]] низ [[Тропски појас|тропските]] и [[Суптропски појас|суптропските предели]]. Бидејќи не поднесува температури под {{Convert|10|C|F}}, во [[Умерена клима|умерените]] региони најдобро се одгледува под стакло. Растенијата одгледувани во контејнери може да се стават надвор во текот на летните месеци и да се преселат во засолниште во текот на зимските месеци.<ref name="RHSAZ"/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.arboretum.org/index.php/news/the_cultural_potential_of_the_hibiscus_to_southern_california|title=The Cultural Potential of the Hibiscus to Southern California|last=Gast|first=Ross H.|publisher=The Arboretum - arboretum.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20101225013002/http://www.arboretum.org/index.php/news/the_cultural_potential_of_the_hibiscus_to_southern_california|archive-date=25 декември 2010|accessdate=30 мај 2023}}</ref> Постојат бројни [[Сорта|сорти]], со цветни бои кои се движат од бела преку жолта и портокалова до црвена и розова нијанси, со единечни и двојни групи на ливчиња. Сортата 'Cooperi' ја добило [[Награда за градинарски заслуги|Наградата за заслуги на градината]] на [[Кралско хортикултурно друштво|Кралското хортикултурно друштво]].<ref name="RHSPF"/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/plants/pdfs/agm-lists/agm-ornamentals.pdf|title=AGM Plants - Ornamental|date=јули 2017|publisher=Кралско хортикултурно друштво|page=48|accessdate=30 мај 2023}}</ref> == Национален симбол == ''Hibiscus rosa-sinensis'' е национален цвет на [[Малезија]], наречен „бунга раја“ на [[Малајски јазик|малајски]]. Ова може да биде преведено на повеќе начини, вклучувајќи „голем цвет“ или „прославувачки цвет“. Воведен на [[Малајски Полуостров|Малајскиот Полуостров]] во 12 век, тој бил номиниран како национален цвет во 1958 година од страна на Министерството за земјоделство меѓу неколку други цвеќиња, имено [[иланг иланг]], [[јасмин]], [[лотос]], [[роза]], [[магнолија]] и ''[[Mimusops elengi]]''. На 28 јули 1960 година, Владата на Малезија прогласила дека ''Hibiscus rosa-sinensis'' ќе биде национален цвет. Црвената боја на ливчињата ја симболизира храброста, животот и брзиот раст на малезискиот народ, а петте ливчиња ги претставуваат петте [[Национални начела]] на Малезија. Цветот може да биде најден втиснат на [[банкноти]]те и [[монети]]те на [[Малезиски рингит|малезискиот рингит]]. ''Hibiscus rosa-sinensis'' е неслужбен национален цвет на [[Хаити]], каде што бил користен како симбол за промоција на туризмот. Цветот е исто така симбол на политичката партија [[Спој на хаитските социјалдемократи]]. На [[хаитски креолски]] јазик е познат како „шублек“ (choeblack) или „розе кајен“ (rose kayenn).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://lenouvelliste.com/public/index.php/article/158297/hibiscus-flower|title=Hibiscus Flower}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.embassyofhaiti-rsa.org/index.php/haiti/general-info/national-symbols|title=National symbols|archive-url=https://web.archive.org/web/20150529174148/http://www.embassyofhaiti-rsa.org/index.php/haiti/general-info/national-symbols|archive-date=29 мај 2015}}</ref> Жолтата сорта на слезовината е службено цвеќе на [[Хаваи]], каде што често се хибридизира и се носи украсно во [[коса]]та и во облеката леи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pacifichorticulture.org/articles/the-hibiscus-revolution/|title=Pacific Horticulture {{!}} The Hibiscus Revolution|work=Pacific Horticulture|language=en|accessdate=30 мај 2023}}</ref> На [[Хавајски јазик|хавајски]], слезовината е наречена „алоало“. == Културни претставувања== * Во март 1987 година, [[Северна Кореја|ДПР Кореја]] издала [[поштенска марка]] на која е прикажан ''Hibiscus rosa-sinensis''. * На 7 октомври 2012 година, [[Шри Ланка]] издала [http://www.srilankastamps.lk/lankaNewIssues/2012/FlowersSriLanka.html комплет од четири поштенски марки] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230530122334/http://www.srilankastamps.lk/lankaNewIssues/2012/FlowersSriLanka.html |date=2023-05-30 }}, од кои на едната бил прикажан цвет на ''Hibiscus rosa-sinensis''. Како украсни растенија се користени сорти со повеќе бои цветови. Некои имаат двојни ливчиња или имаат различно обликувани ливчиња. == Галерија == Како украсни растенија се користат сорти со цветови од повеќе бои. Некои имаат двојни ливчиња или имаат различно обликувани ливчиња. <gallery mode="packed" heights="200"> File:Cayena (Hibiscus rosa-sinensis), jardín del molino, Sierra de San Felipe, Setúbal, Portugal, 2012-05-11, DD 02.JPG File:Hibiscus rosa-sinensis 'Brilliant' flower in private Austrian garden on 2014-09-20.png File:Orange Hibiscus1.jpg File:Starr 070313-5691 Hibiscus rosa-sinensis.jpg File:Hibiscus A.JPG File:Hibiscus rosa-sinensis 'Rainbow Sherbet' flower in private Austrian garden on 2014-09-20.png File:3935 - Chinesischer Roseneibisch (Hibiscus rosa-sinensis).JPG File:Hibiscus (5).jpg File:Hibiscus rosa-sinensis white-pink.jpg File:Shoe Flower Dehradun 2009.jpg File:Pink Hibiscus at Sakherbazar ,Kolkata.jpg File:Starr 061223-2694 Hibiscus rosa-sinensis.jpg File:Hibiscus rosa-sinensis in Zijderveld, the Netherlands.JPG File:Hibiscus rosa-sinensis flower in private Austrian garden on 2016-03-20.png File:Closeup of multi color Hibiscus at Sakherbazar, Kolkata.jpg File:Hibiscus At Kerala.jpg File:Shoeblackplant (White Hibiscus).jpg File:Shoeblackplant (Light Pink Hibiscus).jpg File:朱槿 Hibiscus rosa-sinensis 20201012185058 01.jpg File:朱槿 Hibiscus rosa-sinensis 20201028130147 02.jpg File:Hibiscus rosa-sinensis, Hong Kong Park, December 2019 03.jpg File:Hibiscus Plant.jpg File:Hibiscus Lamma Island Hong Kong 20191105 140532.jpg File:The rising china rose.jpg Hibiscus rosa-sinensis - Ботаничка градина Скопје (1).jpg|''Hibiscus rosa-sinensis'' во [[Ботаничка градина - Скопје|Ботаничката градина]] на [[ПМФ]] во [[Скопје]] Hibiscus rosa-sinensis - Ботаничка градина Скопје (2).jpg|''Hibiscus rosa-sinensis'' во Ботаничката градина на ПМФ во Скопје Hibiscus rosa-sinensis - Ботаничка градина Скопје (3).jpg|''Hibiscus rosa-sinensis'' во Ботаничката градина на ПМФ во Скопје </gallery> == Поврзано == * [[Чај од слезовина]] * [[Слезовина]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Hibiscus rosa-sinensis}} * Hibiscus rosa-sinensis (Индија) (http://in.pinterest.com/pin/ * {{aut|Baza Mendonça, Luciana & dos Anjos, Luiz}} (2005): Beija-flores (Aves, Trochilidae) и seus recursos florais em uma área urbana do Sul do Brazil [Колибри (Aves, Trochilidae) и нивните цвеќиња во урбана област на јужен Бразил ]. [извадок на [[португалски]] со [[англиски]]] ''Revista Brasileira de Zoologia'' '''22''' (1): 51–59. [http://www.scielo.br/pdf/rbzool/v22n1/a07v22n1.pdf PDF целосен текст] * {{ITIS |id=21616 |taxon=''Hibiscus rosa-sinensis''}} * Меѓународно здружение за слезовина([http://www.internationalhibiscussociety.org]) * Американско здружение за слезовина([http://americanhibiscus.org]), ([http://www.trop-hibiscus.com]) * Австралиското друштво за слезовина ([http://www.australianhibiscus.com]) * Хибискусманија (Франција) ([http://hibiscusmania.free.fr]) * Хибискуфројнде (Hibiscusfreunde) (Германија) ([http://www.hibiscusweb.de]{{Мртва_врска|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}) * Хибискус Форест (Унгарија) ([https://web.archive.org/web/20180822185224/http://www.hibiscusforrest.com/]) * [https://www.thehibiscus.co.in/ Хибискус] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20191222192402/https://www.thehibiscus.co.in/ |date=2019-12-22 }} (Гургаон) [https://econutplants.com/flowering/hibiscus-flower Varieties Of Hibiscus]{{Таксонска лента}} [[Категорија:Национални симболи на Малезија]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Слезовина]] [[Категорија:Градинарски растенија од Азија]] spo5knrd8on2z2jesmh4hwyu0noo48b Насмевка (филм од 2022) 0 1324397 5588773 5429694 2026-07-07T17:43:08Z Andrew012p 85224 /* */ 5588773 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|image=Smile_Poster_mk.jpg|caption=Плакатот на македонски|alt=|director=Паркер Фин|writer=Паркер Фин|based_on={{Based on|''[[Лора не спиеше]]''|Паркер Фин}}|producer={{Plainlist| * Марти Боуен * [[Вик Годфри]] * Исак Клауснер * Роберт Салерно }}|starring={{Plainlist| * [[Соси Бејкон]] * [[Џеси Т. Ашер]] * [[Кајл Галнер]] * [[Кал Пен]] * [[Роб Морган]] }}|cinematography=Чарли Сароф|music=[[Кристобал Тапија де Вир]]|editing=Елиот Гринберг|studio={{Plainlist| * [[Paramount Players]] * [[Temple Hill Entertainment]] }}|distributor=[[Paramount Pictures]]|released=[[22 септември]] [[2022]] (Fantastic Fest)<br>[[30 септември]] [[2022]] (САД)|runtime=115 минути|country={{САД}}|language={{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }}|budget=17 милиони долари|gross=217,4 милиони долари|followed_by=''[[Насмевка 2]]''}}'''''Насмевка''''' ({{langx|en|Smile}}) — американски психолошки [[Хорор (филм)|филм на ужасите]] од 2022 г. во режија и сценарио на Паркер Фин, кој е негов дебитантски игран филм. Сценариото е засновано на краткиот филм на Фин, ''Лора не спиеше''. Главните улоги ги толкуваат Соси Бејкон, Кајл Галнер, Џеси Т. Ашер и Кал Пен.<ref>{{cite web|url=https://bloody-disgusting.com/movie/3686537/paramount-players-horror-movie-somethings-wrong-rose-will-star-kyle-gallner-kal-penn/|title=Paramount Players Horror Movie 'Something's Wrong With Rose' Will Star Kyle Gallner and Kal Penn|last=Squires|first=John|date=October 8, 2021|accessdate=October 8, 2021|website=[[Bloody Disgusting]]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2020/06/laura-hasnt-slept-paramount-pictures-movie-deal-temple-hill-set-feature-parker-finn-sxsw-short-film-1202954847/|title=Paramount, Temple Hill Set Feature Version Of Horror Short 'Laura Hasn't Slept'|last=Fleming|first=Mike Jr.|date=June 9, 2020|accessdate=June 9, 2020|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.newjerseystage.com/articles2/2022/09/28/bros-the-greatest-beer-run-in-history-and-smile-all-filmed-in-jersey/|title=Bros, The Greatest Beer Run in History, and Smile - All Filmed In Jersey|date=September 28, 2022|access-date=September 28, 2022|website=New Jersey Stage}}</ref> == Содржина == {{spoiler}}Во психијатриското одделение во болницата, д-р Роуз Котер се среќава со студентката Лора Вивер, која била сведок на самоубиството на нејзиниот професор неколку дена претходно. Лора тврди дека ја прогонува суштество во облик на насмеани луѓе. Лора тогаш почнува хистерично да вреска и добива напад. Роуз повикува помош, по што ја гледа Лора како стои и се смешка, која се убива со фрагмент од скршена саксија. Тогаш Роуз го забележува својот пациент Карл како се смешка и вреска дека ќе умре. Роуз ги повикува медицинските сестри да го задржат Карл, но одеднаш открива дека тој спие сево ова време. Шефот на Роуз, д-р Морган Десаи, е загрижен за нејзината психичка состојба и ја става на еднонеделно платено отсуство. Во следните денови, натприродни настани продолжуваат да ѝ се случуваат на Роуз, што доведува до влошување на нејзиниот однос со нејзиниот свршеник Тревор и сестрата Холи. На забава, Роуз ги плаши децата давајќи му ја на својот внук својата мртва мачка, која исчезнала претходната вечер, наместо воз играчка за неговиот роденден. Роуз потоа здогледува насмеана девојка и се струполува на стаклената маса, завршувајќи ја забавата во збрка. Таа ја посетува д-р Медлин Норткот, нејзината поранешна терапевтка. Медлин предлага дека проблемите на Роуз се поврзани со нејзината душевно болна мајка, чија смрт ја видела како дете. Роуз се сомнева дека е проколната од суштеството, но не може да го натера Тревор да ѝ поверува. Откако дознала дека професорот на Лора ѝ се насмеал во мигот на неговата смрт, Роуз ја посетува неговата вдовица Викторија, која тврди дека нејзиниот сопруг почнал да се однесува поинаку откако бил сведок на самоубиството на жената. Роуз подоцна го посетува своето поранешно момче Џоел, полицаец што ја истражува смртта на Лора. Гледајќи низ полициските досиеја, тие откриваат низа самоубиства, од кои сите имале сведок што бил пренесен на проклетството. Роуз доаѓа кај Холи, обидувајќи се да ја објасни ситуацијата, но емотивно се распаѓа, а нејзината сестра ја брка. Суштеството потоа ја плаши Роуз земајќи го обликот на Холи. Џоел открива дека сите жртви умреле во рок од една недела, со исклучок на сметководителот Роберт Тели, кој е во затвор за убиство на човек. Роуз и Џоел го посетуваат Тели во затвор, каде што тој објаснува дека единствениот начин да се скрши синџирот е да се убие некого пред сведок за да се нанесе тешка психолошка траума врз нив. Роуз го отфрла овој избор и заминува. Подоцна, суштеството под маската на д-р Норткот ја напаѓа Роуз во нејзиниот дом за време на импровизирана терапија, велејќи ѝ дека „речиси е време“. Роуз патува во болницата со нож, каде има халуцинација во која го убива Карл пред Морган за да му ја пренесе клетвата. Роуз доаѓа при себе и заминува, но не пред да пристигне Десаи и да забележи нож во нејзиниот автомобил и да ја извести полицијата. Планирајќи да го лиши суштеството од сведоци, Роуз оди во напуштениот семеен дом додека Џоел се обидува да ја пронајде. Во куќата, Роуз се соочува со суштество што го добило обликот на нејзината мртва мајка. Во претходно сеќавање, излегува дека Роуз не ѝ помогнала на мајка си, а со тоа ја испровоцирала нејзината смрт од предозирање. Роуз го пали суштеството со гасна светилка, убивајќи го и завршувајќи го проклетството додека куќата гори. Таа го посетува Џоел, но наскоро сфаќа дека суштеството го добива неговиот облик. Бегајќи, Роуз сфаќа дека сè уште е во старата куќа — сè што се случило од мигот кога влегла таму било халуцинација. Во паника, Роуз се заклучува во куќата. Суштеството во облик на нејзината мајка си го откинува лицето, откривајќи го неговиот вистински облик — суштество без кожа со вгнездени вилици — и потоа продира во Роуз. Џоел ја удира вратата и ја здогледува насмеаната Роуз како се полева со гориво од светилка. Џоел со ужас гледа како таа се самозапалува, пренесувајќи му го проклетството. == Наводи == {{наводи}} __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Филмови од 2022 година]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Филмови за демони]] [[Категорија:Американски хорор-филмови]] [[Категорија:Филмови на Paramount Pictures]] 0gx4n1x46jl26pme91pbne3yoxp9vjd Талан 0 1329545 5588809 5207290 2026-07-07T19:08:46Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5588809 wikitext text/x-wiki [[Податотека:5-mina_weight_Shu-Shin_Louvre_AO246.jpg|мини|десно|300px|[[Сумер|Сумерска]] таблица со мерни [[Глиф|глифови]]]] '''Талан'''<ref name=TAL>{{ОДРМЈ|талан}}</ref> или '''талант'''<ref name=TAL/> (латински talentum, од старогрчки τάλαντον, ''talanton'' „скала, рамнотежа“) — историска мерка за [[Маса (физика)|маса]] кај древните народи. Износот варира од народ до народ помеѓу 26 и 34&nbsp;[[килограми]]. Таланот исто така бил мерка за вредност еднаква на истата маса на [[благородни метали]]. Таланот бил маса вода приближно потребна за да се наполни [[Амфора (мерна единица)|амфора]].<ref name="unit">[http://www.unitconversion.org/weight/talent-biblical-hebrew-conversion.html Talent (Biblical Hebrew), unit of measure], ''unitconversion.org''.</ref> Грчкиот или [[Атички талан|атичкиот талан]] изнесувал 26 &nbsp;кг,<ref name="Humphrey">John William Humphrey, [[John Peter Oleson]], Andrew Neil Sherwood, ''Greek and Roman technology'', str.487.</ref> [[Римски талан|римскиот талан]] бил 32,3&nbsp;кг, [[Египетски талан|египетскиот талан]] бил 27&nbsp;кг,<ref name="Humphrey" /> а [[Вавилонски талан|вавилонскиот талан]] бил 30,3&nbsp;килограми.<ref name="Herodotus">Herodotus, Robin Waterfield and Carolyn Dewald, ''The histories'' (1998.), str. 593.</ref> Стариот Израел и некои други земји од [[Блискиот Исток]] го прифатиле вавилонскиот талан и подоцна ја промениле количината на маса што ја содржела таа единица.<ref name="JE">"[http://www.jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=81&letter=W&search=weights%20and%20measures#217 III. Measures of Weight:]", ''JewishEncyclopedia.com''</ref> [[Нов завет|Новоаветниот]] [[Стари хебрејски мерни единици|тежок обичен талан]] изнесувал 58,9&nbsp;килограми.<ref name="JE" /> Вториот ''хебрејски талан'' имал маса од 34,272&nbsp;кг, а од него биле изведени мина (0,571&nbsp;kg), шекел (11,424 g) и полушекел. [[Вавилонија|Вавилонците]], [[Сумер|Сумерите]] и [[Евреи|Евреите]] ги делеле талантите на 60 мини, а секоја мина била поделена на 60 [[Шекел|шекели]].<ref name="Humphrey">John William Humphrey, [[John Peter Oleson]], Andrew Neil Sherwood, ''Greek and Roman technology'', str.487.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Застарени мерни единици]] [[Категорија:Грцизми]] 2di8if7av1aktm0uwm8bfh4mtet1j00 Сибирска мачка 0 1336851 5588854 5109603 2026-07-07T22:03:20Z Andrew012p 85224 5588854 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Мачка | име = Сибирска мачка | слика = Samiha's Siberian cat Moon Pie.jpg | опис = Возрасна женска мачка | други_имиња = сибирска шумска мачка<ref name="Somerville">{{cite book |last=Somerville |first=Louisa |title=The Ultimate Guide to Cat Breeds |date=2007 |publisher=Chartwell Books |location=Edison, New Jersey |isbn=978-0-7858-2264-6 |page=86 |quote=Според легендата, Сибирските шумски мачки традиционално живееле во руските манастири, каде патролирале по покривите во потрага по натрапници. Иако биле диви, монасите ги третирале како мили и лојални придружници.}}</ref><br />московска полудолговлакнеста мачка<ref name="catrealm" /> | земја = {{РУС}} | потекло_раса = природна раса | белешки = | cfastd = https://cfa.org/wp-content/uploads/2019/06/siberian-standard.pdf | fifestd = http://www.fifeweb.org/dnld/std/SIB-NEM.pdf | ticastd = https://tica.org/phocadownload/sb.pdf | ffestd = http://www.bavarian-cfa.de/data/ffe/standard/siberianforest_e.htm | acfstd = https://www.acf.asn.au/notices/notices/standards/Group%20One/Siberian-2024.pdf | acfastd = http://www.acfacat.com/Breed%20Standards/SIBERIAN.pdf | wcfstd = https://wcf.de/pdf-en/breed/SIB_en_2022-02-24.pdf | gccfstd = https://www.gccfcats.org/getting-a-cat/choosing/cat-breeds/siberian/ | ccastd = https://www.cca-afc.com/documents/BreedStandards/SIBERIAN_20220512_192356.pdf | saccstd = https://www.tsacc.org.za/_files/ugd/643c02_406f4b3405da4264be5b9326f0f361a9.pdf | loofstd = http://m.loof.asso.fr/standards/standard_en_51.php?z=1 | nzcfstd = https://nzcf.com/breed/standard_of_points }} [[Податотека:Gatto Siberiano golden (cropped).JPG|мини|250x250пкс|Сибирска мачка]] '''Сибирска мачка''' — раса средно долговлакнеста [[Мачка|домашна мачка]], која потекнува од [[Сибир]], [[Русија]]. Најверојатно, произлегува од вкрстувањето на европските раси мачки и дивите мачки во сибирските [[Шума|шуми]]. Расата се појавила природно и се одликува со добро [[здравје]] и прилагодлив карактер.<ref name="cat-encyclopedia">{{cite book|url=https://archive.org/details/catbreedsofworld00morr|title=Cat Breeds of the World; A Complete Illustrated Encyclopedia|last=Morris|first=Desmond|date=1999|publisher=[[Viking]]|isbn=9780670886395}}</ref><ref name=":25">{{Cite web|url=https://cfa.org/siberian/siberian-article/|title=Siberian cat|publisher=[[Cat Fanciers' Association|Cat Fanciers' Association (CFA)]]|website=CFA.org}}</ref> == Изглед == Оваа [[мачка]] достигнува големи размери и тежи 6 — 15 кг за мажјаци и 3,5 — 8 кг за женки. Таа зрачи со сила и моќ што е во спротивност со нејзината мила муцка. Целото тело остава впечаток на заобленост, што не се должи на вишокот [[Килограм|килограми]], туку на нејзината особена скелетна структура. Има долг дебел слој што не ја пропушта влагата и дебел потслој. Главата е со трапезоиден облик и заоблена контура, средна до голема и во склад со телото. Големи, речиси тркалезни [[Око|очи]], чија [[боја]] може да биде [[Зелена боја|зелена]], жолто-кафеава, [[Портокалова боја|портокалова]]. [[Уво|Ушите]] се средни до големи, заоблени на врвот и малку напред, по можност снопчести влакна слични на [[рис]]. Екстремитетите се со средна должина, задните се малку подолги од предните. Шепите се големи, тркалезни, со задолжително влакно меѓу прстите. Опашката е густа, со тап врв, цилиндрична и исклучително власеста. Некои претставници имаат карактеристична грива. Зрелоста се постигнува односително бавно, само на околу 5-годишна возраст, што е својствено за поголемите раси мачки и за оние што се родени природно. Боите се различни — [[Црвена боја|црвена]], кремаста, црно-кафеава со или без бели дамки. Се претпочитаат традиционални бои, кои се во пругасти, ишарани и мермерни разновидности.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://tica.org/phocadownload/sb.pdf|title=Siberian Breed Standard|date=1 May 2005|publisher=[[The International Cat Association]]|access-date=8 February 2023|website=TICA.org}}</ref><ref name=":122">{{cite web|url=http://cfa.org/breeds/breedssthrut/siberian.aspx|title=Breed Profile: The Siberian|publisher=[[Cat Fanciers' Association]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180410095422/http://cfa.org/breeds/breedssthrut/siberian.aspx|archive-date=10 April 2018|url-status=dead|access-date=27 June 2018|website=CFA.org}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category|}} * [https://lapkins.ru/cat/sibirskaya-koshka/photo/ Слики од сибирски мачки] [[Категорија:Мачки]] [[Категорија:Сибир]] __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Мачешки раси]] 5wf6prypwhlqnrj4o41ghiqu57xjzhd 5588855 5588854 2026-07-07T22:03:39Z Andrew012p 85224 5588855 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Мачка | име = Сибирска мачка | слика = Samiha's Siberian cat Moon Pie.jpg | опис = Возрасна женска мачка | други_имиња = сибирска шумска мачка<ref name="Somerville">{{cite book |last=Somerville |first=Louisa |title=The Ultimate Guide to Cat Breeds |date=2007 |publisher=Chartwell Books |location=Edison, New Jersey |isbn=978-0-7858-2264-6 |page=86 |quote=Според легендата, Сибирските шумски мачки традиционално живееле во руските манастири, каде патролирале по покривите во потрага по натрапници. Иако биле диви, монасите ги третирале како мили и лојални придружници.}} | земја = {{РУС}} | потекло_раса = природна раса | белешки = | cfastd = https://cfa.org/wp-content/uploads/2019/06/siberian-standard.pdf | fifestd = http://www.fifeweb.org/dnld/std/SIB-NEM.pdf | ticastd = https://tica.org/phocadownload/sb.pdf | ffestd = http://www.bavarian-cfa.de/data/ffe/standard/siberianforest_e.htm | acfstd = https://www.acf.asn.au/notices/notices/standards/Group%20One/Siberian-2024.pdf | acfastd = http://www.acfacat.com/Breed%20Standards/SIBERIAN.pdf | wcfstd = https://wcf.de/pdf-en/breed/SIB_en_2022-02-24.pdf | gccfstd = https://www.gccfcats.org/getting-a-cat/choosing/cat-breeds/siberian/ | ccastd = https://www.cca-afc.com/documents/BreedStandards/SIBERIAN_20220512_192356.pdf | saccstd = https://www.tsacc.org.za/_files/ugd/643c02_406f4b3405da4264be5b9326f0f361a9.pdf | loofstd = http://m.loof.asso.fr/standards/standard_en_51.php?z=1 | nzcfstd = https://nzcf.com/breed/standard_of_points }} [[Податотека:Gatto Siberiano golden (cropped).JPG|мини|250x250пкс|Сибирска мачка]] '''Сибирска мачка''' — раса средно долговлакнеста [[Мачка|домашна мачка]], која потекнува од [[Сибир]], [[Русија]]. Најверојатно, произлегува од вкрстувањето на европските раси мачки и дивите мачки во сибирските [[Шума|шуми]]. Расата се појавила природно и се одликува со добро [[здравје]] и прилагодлив карактер.<ref name="cat-encyclopedia">{{cite book|url=https://archive.org/details/catbreedsofworld00morr|title=Cat Breeds of the World; A Complete Illustrated Encyclopedia|last=Morris|first=Desmond|date=1999|publisher=[[Viking]]|isbn=9780670886395}}</ref><ref name=":25">{{Cite web|url=https://cfa.org/siberian/siberian-article/|title=Siberian cat|publisher=[[Cat Fanciers' Association|Cat Fanciers' Association (CFA)]]|website=CFA.org}}</ref> == Изглед == Оваа [[мачка]] достигнува големи размери и тежи 6 — 15 кг за мажјаци и 3,5 — 8 кг за женки. Таа зрачи со сила и моќ што е во спротивност со нејзината мила муцка. Целото тело остава впечаток на заобленост, што не се должи на вишокот [[Килограм|килограми]], туку на нејзината особена скелетна структура. Има долг дебел слој што не ја пропушта влагата и дебел потслој. Главата е со трапезоиден облик и заоблена контура, средна до голема и во склад со телото. Големи, речиси тркалезни [[Око|очи]], чија [[боја]] може да биде [[Зелена боја|зелена]], жолто-кафеава, [[Портокалова боја|портокалова]]. [[Уво|Ушите]] се средни до големи, заоблени на врвот и малку напред, по можност снопчести влакна слични на [[рис]]. Екстремитетите се со средна должина, задните се малку подолги од предните. Шепите се големи, тркалезни, со задолжително влакно меѓу прстите. Опашката е густа, со тап врв, цилиндрична и исклучително власеста. Некои претставници имаат карактеристична грива. Зрелоста се постигнува односително бавно, само на околу 5-годишна возраст, што е својствено за поголемите раси мачки и за оние што се родени природно. Боите се различни — [[Црвена боја|црвена]], кремаста, црно-кафеава со или без бели дамки. Се претпочитаат традиционални бои, кои се во пругасти, ишарани и мермерни разновидности.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://tica.org/phocadownload/sb.pdf|title=Siberian Breed Standard|date=1 May 2005|publisher=[[The International Cat Association]]|access-date=8 February 2023|website=TICA.org}}</ref><ref name=":122">{{cite web|url=http://cfa.org/breeds/breedssthrut/siberian.aspx|title=Breed Profile: The Siberian|publisher=[[Cat Fanciers' Association]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180410095422/http://cfa.org/breeds/breedssthrut/siberian.aspx|archive-date=10 April 2018|url-status=dead|access-date=27 June 2018|website=CFA.org}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category|}} * [https://lapkins.ru/cat/sibirskaya-koshka/photo/ Слики од сибирски мачки] [[Категорија:Мачки]] [[Категорија:Сибир]] __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Мачешки раси]] fwy3nzby4swvtm647j49k5f708v8jer 5588856 5588855 2026-07-07T22:03:50Z Andrew012p 85224 Отповикана преработката [[Special:Diff/5588855|5588855]] на [[Special:Contributions/Andrew012p|Andrew012p]] ([[User talk:Andrew012p|разговор]]) 5588856 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Мачка | име = Сибирска мачка | слика = Samiha's Siberian cat Moon Pie.jpg | опис = Возрасна женска мачка | други_имиња = сибирска шумска мачка<ref name="Somerville">{{cite book |last=Somerville |first=Louisa |title=The Ultimate Guide to Cat Breeds |date=2007 |publisher=Chartwell Books |location=Edison, New Jersey |isbn=978-0-7858-2264-6 |page=86 |quote=Според легендата, Сибирските шумски мачки традиционално живееле во руските манастири, каде патролирале по покривите во потрага по натрапници. Иако биле диви, монасите ги третирале како мили и лојални придружници.}}</ref><br />московска полудолговлакнеста мачка<ref name="catrealm" /> | земја = {{РУС}} | потекло_раса = природна раса | белешки = | cfastd = https://cfa.org/wp-content/uploads/2019/06/siberian-standard.pdf | fifestd = http://www.fifeweb.org/dnld/std/SIB-NEM.pdf | ticastd = https://tica.org/phocadownload/sb.pdf | ffestd = http://www.bavarian-cfa.de/data/ffe/standard/siberianforest_e.htm | acfstd = https://www.acf.asn.au/notices/notices/standards/Group%20One/Siberian-2024.pdf | acfastd = http://www.acfacat.com/Breed%20Standards/SIBERIAN.pdf | wcfstd = https://wcf.de/pdf-en/breed/SIB_en_2022-02-24.pdf | gccfstd = https://www.gccfcats.org/getting-a-cat/choosing/cat-breeds/siberian/ | ccastd = https://www.cca-afc.com/documents/BreedStandards/SIBERIAN_20220512_192356.pdf | saccstd = https://www.tsacc.org.za/_files/ugd/643c02_406f4b3405da4264be5b9326f0f361a9.pdf | loofstd = http://m.loof.asso.fr/standards/standard_en_51.php?z=1 | nzcfstd = https://nzcf.com/breed/standard_of_points }} [[Податотека:Gatto Siberiano golden (cropped).JPG|мини|250x250пкс|Сибирска мачка]] '''Сибирска мачка''' — раса средно долговлакнеста [[Мачка|домашна мачка]], која потекнува од [[Сибир]], [[Русија]]. Најверојатно, произлегува од вкрстувањето на европските раси мачки и дивите мачки во сибирските [[Шума|шуми]]. Расата се појавила природно и се одликува со добро [[здравје]] и прилагодлив карактер.<ref name="cat-encyclopedia">{{cite book|url=https://archive.org/details/catbreedsofworld00morr|title=Cat Breeds of the World; A Complete Illustrated Encyclopedia|last=Morris|first=Desmond|date=1999|publisher=[[Viking]]|isbn=9780670886395}}</ref><ref name=":25">{{Cite web|url=https://cfa.org/siberian/siberian-article/|title=Siberian cat|publisher=[[Cat Fanciers' Association|Cat Fanciers' Association (CFA)]]|website=CFA.org}}</ref> == Изглед == Оваа [[мачка]] достигнува големи размери и тежи 6 — 15 кг за мажјаци и 3,5 — 8 кг за женки. Таа зрачи со сила и моќ што е во спротивност со нејзината мила муцка. Целото тело остава впечаток на заобленост, што не се должи на вишокот [[Килограм|килограми]], туку на нејзината особена скелетна структура. Има долг дебел слој што не ја пропушта влагата и дебел потслој. Главата е со трапезоиден облик и заоблена контура, средна до голема и во склад со телото. Големи, речиси тркалезни [[Око|очи]], чија [[боја]] може да биде [[Зелена боја|зелена]], жолто-кафеава, [[Портокалова боја|портокалова]]. [[Уво|Ушите]] се средни до големи, заоблени на врвот и малку напред, по можност снопчести влакна слични на [[рис]]. Екстремитетите се со средна должина, задните се малку подолги од предните. Шепите се големи, тркалезни, со задолжително влакно меѓу прстите. Опашката е густа, со тап врв, цилиндрична и исклучително власеста. Некои претставници имаат карактеристична грива. Зрелоста се постигнува односително бавно, само на околу 5-годишна возраст, што е својствено за поголемите раси мачки и за оние што се родени природно. Боите се различни — [[Црвена боја|црвена]], кремаста, црно-кафеава со или без бели дамки. Се претпочитаат традиционални бои, кои се во пругасти, ишарани и мермерни разновидности.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://tica.org/phocadownload/sb.pdf|title=Siberian Breed Standard|date=1 May 2005|publisher=[[The International Cat Association]]|access-date=8 February 2023|website=TICA.org}}</ref><ref name=":122">{{cite web|url=http://cfa.org/breeds/breedssthrut/siberian.aspx|title=Breed Profile: The Siberian|publisher=[[Cat Fanciers' Association]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180410095422/http://cfa.org/breeds/breedssthrut/siberian.aspx|archive-date=10 April 2018|url-status=dead|access-date=27 June 2018|website=CFA.org}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category|}} * [https://lapkins.ru/cat/sibirskaya-koshka/photo/ Слики од сибирски мачки] [[Категорија:Мачки]] [[Категорија:Сибир]] __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Мачешки раси]] 5wf6prypwhlqnrj4o41ghiqu57xjzhd 5588857 5588856 2026-07-07T22:04:13Z Andrew012p 85224 5588857 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Мачка | име = Сибирска мачка | слика = Samiha's Siberian cat Moon Pie.jpg | опис = Возрасна женска мачка | други_имиња = сибирска шумска мачка<ref name="Somerville">{{cite book |last=Somerville |first=Louisa |title=The Ultimate Guide to Cat Breeds |date=2007 |publisher=Chartwell Books |location=Edison, New Jersey |isbn=978-0-7858-2264-6 |page=86 |quote=Според легендата, Сибирските шумски мачки традиционално живееле во руските манастири, каде патролирале по покривите во потрага по натрапници. Иако биле диви, монасите ги третирале како мили и лојални придружници.}}</ref><br />московска полудолговлакнеста мачка | земја = {{РУС}} | потекло_раса = природна раса | белешки = | cfastd = https://cfa.org/wp-content/uploads/2019/06/siberian-standard.pdf | fifestd = http://www.fifeweb.org/dnld/std/SIB-NEM.pdf | ticastd = https://tica.org/phocadownload/sb.pdf | ffestd = http://www.bavarian-cfa.de/data/ffe/standard/siberianforest_e.htm | acfstd = https://www.acf.asn.au/notices/notices/standards/Group%20One/Siberian-2024.pdf | acfastd = http://www.acfacat.com/Breed%20Standards/SIBERIAN.pdf | wcfstd = https://wcf.de/pdf-en/breed/SIB_en_2022-02-24.pdf | gccfstd = https://www.gccfcats.org/getting-a-cat/choosing/cat-breeds/siberian/ | ccastd = https://www.cca-afc.com/documents/BreedStandards/SIBERIAN_20220512_192356.pdf | saccstd = https://www.tsacc.org.za/_files/ugd/643c02_406f4b3405da4264be5b9326f0f361a9.pdf | loofstd = http://m.loof.asso.fr/standards/standard_en_51.php?z=1 | nzcfstd = https://nzcf.com/breed/standard_of_points }} [[Податотека:Gatto Siberiano golden (cropped).JPG|мини|250x250пкс|Сибирска мачка]] '''Сибирска мачка''' — раса средно долговлакнеста [[Мачка|домашна мачка]], која потекнува од [[Сибир]], [[Русија]]. Најверојатно, произлегува од вкрстувањето на европските раси мачки и дивите мачки во сибирските [[Шума|шуми]]. Расата се појавила природно и се одликува со добро [[здравје]] и прилагодлив карактер.<ref name="cat-encyclopedia">{{cite book|url=https://archive.org/details/catbreedsofworld00morr|title=Cat Breeds of the World; A Complete Illustrated Encyclopedia|last=Morris|first=Desmond|date=1999|publisher=[[Viking]]|isbn=9780670886395}}</ref><ref name=":25">{{Cite web|url=https://cfa.org/siberian/siberian-article/|title=Siberian cat|publisher=[[Cat Fanciers' Association|Cat Fanciers' Association (CFA)]]|website=CFA.org}}</ref> == Изглед == Оваа [[мачка]] достигнува големи размери и тежи 6 — 15 кг за мажјаци и 3,5 — 8 кг за женки. Таа зрачи со сила и моќ што е во спротивност со нејзината мила муцка. Целото тело остава впечаток на заобленост, што не се должи на вишокот [[Килограм|килограми]], туку на нејзината особена скелетна структура. Има долг дебел слој што не ја пропушта влагата и дебел потслој. Главата е со трапезоиден облик и заоблена контура, средна до голема и во склад со телото. Големи, речиси тркалезни [[Око|очи]], чија [[боја]] може да биде [[Зелена боја|зелена]], жолто-кафеава, [[Портокалова боја|портокалова]]. [[Уво|Ушите]] се средни до големи, заоблени на врвот и малку напред, по можност снопчести влакна слични на [[рис]]. Екстремитетите се со средна должина, задните се малку подолги од предните. Шепите се големи, тркалезни, со задолжително влакно меѓу прстите. Опашката е густа, со тап врв, цилиндрична и исклучително власеста. Некои претставници имаат карактеристична грива. Зрелоста се постигнува односително бавно, само на околу 5-годишна возраст, што е својствено за поголемите раси мачки и за оние што се родени природно. Боите се различни — [[Црвена боја|црвена]], кремаста, црно-кафеава со или без бели дамки. Се претпочитаат традиционални бои, кои се во пругасти, ишарани и мермерни разновидности.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://tica.org/phocadownload/sb.pdf|title=Siberian Breed Standard|date=1 May 2005|publisher=[[The International Cat Association]]|access-date=8 February 2023|website=TICA.org}}</ref><ref name=":122">{{cite web|url=http://cfa.org/breeds/breedssthrut/siberian.aspx|title=Breed Profile: The Siberian|publisher=[[Cat Fanciers' Association]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180410095422/http://cfa.org/breeds/breedssthrut/siberian.aspx|archive-date=10 April 2018|url-status=dead|access-date=27 June 2018|website=CFA.org}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category|}} * [https://lapkins.ru/cat/sibirskaya-koshka/photo/ Слики од сибирски мачки] [[Категорија:Мачки]] [[Категорија:Сибир]] __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Мачешки раси]] 5eb4hzdxlg0ibuc5mxz63unrqg42d6h 5+ фамилија 0 1336861 5588954 5551761 2026-07-08T08:29:17Z Andrew012p 85224 /* */ 5588954 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за телевизија | name = 5+ Фамилија | image = 5+ фамилија.jpg | director = [[Игор Иванов-Изи]] | writer = [[Елеонора Венинова]] | producer = [[Пеце Талески]] | starring = [[Билјана Драгичевиќ-Пројковска]]<br>[[Сања Арсовска]]<br>[[Игор Ангелов]]<br>[[Зоран Љутков]]<br>[[Ивана Павлаковиќ]]<br>[[Сара Климоска]]<br>[[Марија Кондовска]]<br>[[Чедомир Митевски]]<br>[[Матеа Јанковска]]<br>[[Марјан Наумов]]<br>[[Дамјан Цветановски]]<br>[[Изабела Јакимова]] | num_seasons = 6 | num_episodes = 124 | language = [[македонски јазик|македонски]] | network = [[ТВ Телма]] (сезона 1-2)<br>[[МТВ|МРТ 1]] (сезона 3-6) | released = [[2015]] | country = {{МКД}} | runtime = 30 минути | last_aired = [[2020]] }} '''''5+ фамилија''''' — [[Македонија|македонска]] детска телевизиска серија во [[режија]] на [[Игор Иванов-Изи]]. Сценаристи биле Билјана Крајчевска, [[Елеонора Венинова]] и Билјана Црвенковска. == Улоги == {| class="wikitable sortable' !Глумец !Улога |- | [[Билјана Драгичевиќ-Пројковска]] || Петко |- | [[Сања Арсовска]] || Лина |- | [[Игор Ангелов]] || Менде/Детективот Цветко |- | [[Зоран Љутков]] || Комшо |- | [[Ивана Павлаковиќ]] || Марија |- | [[Сара Климоска]] || Ана |- | [[Марија Кондовска]] || Тетка Душка |- | [[Чедомир Митевски]] || Комшито |- | [[Матеа Јанковска]] || Лиз |- | [[Марјан Наумов]] || Лука |- | [[Дамјан Цветановски]] || Цвајштајн |- | [[Изабела Јакимова]] || Алек |- | [[Стефан Николовски]] || Буки |- | [[Мартин Ѓоргоски]] || Џими |- | [[Нино Леви]] || Полицаец |- | [[Диме Илиев]] || Коста |- | [[Александар Велјановски]] || Гоце |- | [[Оливер Митковски]] || Водител |- | [[Симона Спировска]] || Прв крадец |- | [[Александар Михајловски]] || Втор крадец |- | [[Дритон Вејсели]] || Водителот |- |[[Никола Колев]] || Лазар |- | [[Предраг Павловски]] || Божарникар |- | [[Тони Денковски]] || Никола |- | [[Мирослав Петковиќ]] || Роберт |- | [[Фаик Мефаилоски]] || Марко |- | [[Ева Скендеровска]] || Тања |- | [[Срѓан Јанаќиевиќ]] || Детектив |- | [[Игор Стојчевски]] || Режисерот |- | [[Жарко Димоски]] || |- | [[Душица Стојановска]] || |- | [[Наталија Теодосиева]] || Детективка Петунија |- | [[Томе Станковски]] || Човек во сино |- | [[Симона Димковска]] || Жената |- | [[Лазе Манасковски]] || |- | [[Мартин Јорданоски]] || Максимилијан |- | [[Горан Трифуновски]] || Музичарот |} == Надворешни врски == * {{IMDb title|id=4245998}} [[Категорија:Македонски телевизиски серии]] ir0yo4frajolsdx4sero5g6jmfy40fz 5588955 5588954 2026-07-08T08:29:37Z Andrew012p 85224 /* */ 5588955 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за телевизија | name = 5+ фамилија | image = 5+ фамилија.jpg | director = [[Игор Иванов-Изи]] | writer = [[Елеонора Венинова]] | producer = [[Пеце Талески]] | starring = [[Билјана Драгичевиќ-Пројковска]]<br>[[Сања Арсовска]]<br>[[Игор Ангелов]]<br>[[Зоран Љутков]]<br>[[Ивана Павлаковиќ]]<br>[[Сара Климоска]]<br>[[Марија Кондовска]]<br>[[Чедомир Митевски]]<br>[[Матеа Јанковска]]<br>[[Марјан Наумов]]<br>[[Дамјан Цветановски]]<br>[[Изабела Јакимова]] | num_seasons = 6 | num_episodes = 124 | language = [[македонски јазик|македонски]] | network = [[ТВ Телма]] (сезона 1-2)<br>[[МТВ|МРТ 1]] (сезона 3-6) | released = [[2015]] | country = {{МКД}} | runtime = 30 минути | last_aired = [[2020]] }} '''''5+ фамилија''''' — [[Македонија|македонска]] детска телевизиска серија во [[режија]] на [[Игор Иванов-Изи]]. Сценаристи биле Билјана Крајчевска, [[Елеонора Венинова]] и Билјана Црвенковска. == Улоги == {| class="wikitable sortable' !Глумец !Улога |- | [[Билјана Драгичевиќ-Пројковска]] || Петко |- | [[Сања Арсовска]] || Лина |- | [[Игор Ангелов]] || Менде/Детективот Цветко |- | [[Зоран Љутков]] || Комшо |- | [[Ивана Павлаковиќ]] || Марија |- | [[Сара Климоска]] || Ана |- | [[Марија Кондовска]] || Тетка Душка |- | [[Чедомир Митевски]] || Комшито |- | [[Матеа Јанковска]] || Лиз |- | [[Марјан Наумов]] || Лука |- | [[Дамјан Цветановски]] || Цвајштајн |- | [[Изабела Јакимова]] || Алек |- | [[Стефан Николовски]] || Буки |- | [[Мартин Ѓоргоски]] || Џими |- | [[Нино Леви]] || Полицаец |- | [[Диме Илиев]] || Коста |- | [[Александар Велјановски]] || Гоце |- | [[Оливер Митковски]] || Водител |- | [[Симона Спировска]] || Прв крадец |- | [[Александар Михајловски]] || Втор крадец |- | [[Дритон Вејсели]] || Водителот |- |[[Никола Колев]] || Лазар |- | [[Предраг Павловски]] || Божарникар |- | [[Тони Денковски]] || Никола |- | [[Мирослав Петковиќ]] || Роберт |- | [[Фаик Мефаилоски]] || Марко |- | [[Ева Скендеровска]] || Тања |- | [[Срѓан Јанаќиевиќ]] || Детектив |- | [[Игор Стојчевски]] || Режисерот |- | [[Жарко Димоски]] || |- | [[Душица Стојановска]] || |- | [[Наталија Теодосиева]] || Детективка Петунија |- | [[Томе Станковски]] || Човек во сино |- | [[Симона Димковска]] || Жената |- | [[Лазе Манасковски]] || |- | [[Мартин Јорданоски]] || Максимилијан |- | [[Горан Трифуновски]] || Музичарот |} == Надворешни врски == * {{IMDb title|id=4245998}} [[Категорија:Македонски телевизиски серии]] ejp3pf53nzhm3unkg0rngorz9jsaht7 5588958 5588955 2026-07-08T08:30:58Z Andrew012p 85224 /* Улоги */ 5588958 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за телевизија | name = 5+ фамилија | image = 5+ фамилија.jpg | director = [[Игор Иванов-Изи]] | writer = [[Елеонора Венинова]] | producer = [[Пеце Талески]] | starring = [[Билјана Драгичевиќ-Пројковска]]<br>[[Сања Арсовска]]<br>[[Игор Ангелов]]<br>[[Зоран Љутков]]<br>[[Ивана Павлаковиќ]]<br>[[Сара Климоска]]<br>[[Марија Кондовска]]<br>[[Чедомир Митевски]]<br>[[Матеа Јанковска]]<br>[[Марјан Наумов]]<br>[[Дамјан Цветановски]]<br>[[Изабела Јакимова]] | num_seasons = 6 | num_episodes = 124 | language = [[македонски јазик|македонски]] | network = [[ТВ Телма]] (сезона 1-2)<br>[[МТВ|МРТ 1]] (сезона 3-6) | released = [[2015]] | country = {{МКД}} | runtime = 30 минути | last_aired = [[2020]] }} '''''5+ фамилија''''' — [[Македонија|македонска]] детска телевизиска серија во [[режија]] на [[Игор Иванов-Изи]]. Сценаристи биле Билјана Крајчевска, [[Елеонора Венинова]] и Билјана Црвенковска. == Улоги == {| class="wikitable sortable' !Глумец !Улога |- | [[Билјана Драгичевиќ-Пројковска]] || Петко |- | [[Сања Арсовска]] || Лина |- | [[Игор Ангелов]] || Менде/Детективот Цветко |- | [[Зоран Љутков]] || Комшо |- | [[Ивана Павлаковиќ]] || Марија |- | [[Сара Климоска]] || Ана |- | [[Марија Кондовска]] || Тетка Душка |- | [[Чедомир Митевски]] || Комшито |- | [[Матеа Јанковска]] || Лиз |- | [[Марјан Наумов]] || Лука |- | [[Дамјан Цветановски]] || Цвајштајн |- | [[Изабела Јакимова]] || Алек |- | [[Стефан Николовски]] || Буки |- | [[Мартин Ѓоргоски]] || Џими |- | [[Нино Леви]] || полицаецот |- | [[Диме Илиев]] || Коста |- | [[Александар Велјановски]] || Гоце |- | [[Оливер Митковски]] || водителот |- | [[Симона Спировска]] || прв крадец |- | [[Александар Михајловски]] || втор крадец |- | [[Дритон Вејсели]] || водителот |- |[[Никола Колев]] || Лазар |- | [[Предраг Павловски]] || Божарникар |- | [[Тони Денковски]] || Никола |- | [[Мирослав Петковиќ]] || Роберт |- | [[Фаик Мефаилоски]] || Марко |- | [[Ева Скендеровска]] || Тања |- | [[Срѓан Јанаќиевиќ]] || детектив |- | [[Игор Стојчевски]] || режисерот |- | [[Жарко Димоски]] || |- | [[Душица Стојановска]] || |- | [[Наталија Теодосиева]] || детективка Петунија |- | [[Томе Станковски]] || човек во сино |- | [[Симона Димковска]] || жената |- | [[Лазе Манасковски]] || |- | [[Мартин Јорданоски]] || Максимилијан |- | [[Горан Трифуновски]] || музичарот |} == Надворешни врски == * {{IMDb title|id=4245998}} [[Категорија:Македонски телевизиски серии]] jowx94m0rniuk5gt3a87bg1ajznt7l0 5588959 5588958 2026-07-08T08:31:13Z Andrew012p 85224 /* Улоги */ 5588959 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за телевизија | name = 5+ фамилија | image = 5+ фамилија.jpg | director = [[Игор Иванов-Изи]] | writer = [[Елеонора Венинова]] | producer = [[Пеце Талески]] | starring = [[Билјана Драгичевиќ-Пројковска]]<br>[[Сања Арсовска]]<br>[[Игор Ангелов]]<br>[[Зоран Љутков]]<br>[[Ивана Павлаковиќ]]<br>[[Сара Климоска]]<br>[[Марија Кондовска]]<br>[[Чедомир Митевски]]<br>[[Матеа Јанковска]]<br>[[Марјан Наумов]]<br>[[Дамјан Цветановски]]<br>[[Изабела Јакимова]] | num_seasons = 6 | num_episodes = 124 | language = [[македонски јазик|македонски]] | network = [[ТВ Телма]] (сезона 1-2)<br>[[МТВ|МРТ 1]] (сезона 3-6) | released = [[2015]] | country = {{МКД}} | runtime = 30 минути | last_aired = [[2020]] }} '''''5+ фамилија''''' — [[Македонија|македонска]] детска телевизиска серија во [[режија]] на [[Игор Иванов-Изи]]. Сценаристи биле Билјана Крајчевска, [[Елеонора Венинова]] и Билјана Црвенковска. == Улоги == {| class="wikitable sortable' !Глумец !Улога |- | [[Билјана Драгичевиќ-Пројковска]] || Петко |- | [[Сања Арсовска]] || Лина |- | [[Игор Ангелов]] || Менде / детективот Цветко |- | [[Зоран Љутков]] || Комшо |- | [[Ивана Павлаковиќ]] || Марија |- | [[Сара Климоска]] || Ана |- | [[Марија Кондовска]] || Тетка Душка |- | [[Чедомир Митевски]] || Комшито |- | [[Матеа Јанковска]] || Лиз |- | [[Марјан Наумов]] || Лука |- | [[Дамјан Цветановски]] || Цвајштајн |- | [[Изабела Јакимова]] || Алек |- | [[Стефан Николовски]] || Буки |- | [[Мартин Ѓоргоски]] || Џими |- | [[Нино Леви]] || полицаецот |- | [[Диме Илиев]] || Коста |- | [[Александар Велјановски]] || Гоце |- | [[Оливер Митковски]] || водителот |- | [[Симона Спировска]] || прв крадец |- | [[Александар Михајловски]] || втор крадец |- | [[Дритон Вејсели]] || водителот |- |[[Никола Колев]] || Лазар |- | [[Предраг Павловски]] || Божарникар |- | [[Тони Денковски]] || Никола |- | [[Мирослав Петковиќ]] || Роберт |- | [[Фаик Мефаилоски]] || Марко |- | [[Ева Скендеровска]] || Тања |- | [[Срѓан Јанаќиевиќ]] || детектив |- | [[Игор Стојчевски]] || режисерот |- | [[Жарко Димоски]] || |- | [[Душица Стојановска]] || |- | [[Наталија Теодосиева]] || детективка Петунија |- | [[Томе Станковски]] || човек во сино |- | [[Симона Димковска]] || жената |- | [[Лазе Манасковски]] || |- | [[Мартин Јорданоски]] || Максимилијан |- | [[Горан Трифуновски]] || музичарот |} == Надворешни врски == * {{IMDb title|id=4245998}} [[Категорија:Македонски телевизиски серии]] ryaxs2nc098vf69u7uv7r6b32vsztuw 5588960 5588959 2026-07-08T08:31:39Z Andrew012p 85224 /* Улоги */ 5588960 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за телевизија | name = 5+ фамилија | image = 5+ фамилија.jpg | director = [[Игор Иванов-Изи]] | writer = [[Елеонора Венинова]] | producer = [[Пеце Талески]] | starring = [[Билјана Драгичевиќ-Пројковска]]<br>[[Сања Арсовска]]<br>[[Игор Ангелов]]<br>[[Зоран Љутков]]<br>[[Ивана Павлаковиќ]]<br>[[Сара Климоска]]<br>[[Марија Кондовска]]<br>[[Чедомир Митевски]]<br>[[Матеа Јанковска]]<br>[[Марјан Наумов]]<br>[[Дамјан Цветановски]]<br>[[Изабела Јакимова]] | num_seasons = 6 | num_episodes = 124 | language = [[македонски јазик|македонски]] | network = [[ТВ Телма]] (сезона 1-2)<br>[[МТВ|МРТ 1]] (сезона 3-6) | released = [[2015]] | country = {{МКД}} | runtime = 30 минути | last_aired = [[2020]] }} '''''5+ фамилија''''' — [[Македонија|македонска]] детска телевизиска серија во [[режија]] на [[Игор Иванов-Изи]]. Сценаристи биле Билјана Крајчевска, [[Елеонора Венинова]] и Билјана Црвенковска. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Билјана Драгичевиќ-Пројковска]] || Петко |- | [[Сања Арсовска]] || Лина |- | [[Игор Ангелов]] || Менде / детективот Цветко |- | [[Зоран Љутков]] || Комшо |- | [[Ивана Павлаковиќ]] || Марија |- | [[Сара Климоска]] || Ана |- | [[Марија Кондовска]] || Тетка Душка |- | [[Чедомир Митевски]] || Комшито |- | [[Матеа Јанковска]] || Лиз |- | [[Марјан Наумов]] || Лука |- | [[Дамјан Цветановски]] || Цвајштајн |- | [[Изабела Јакимова]] || Алек |- | [[Стефан Николовски]] || Буки |- | [[Мартин Ѓоргоски]] || Џими |- | [[Нино Леви]] || полицаецот |- | [[Диме Илиев]] || Коста |- | [[Александар Велјановски]] || Гоце |- | [[Оливер Митковски]] || водителот |- | [[Симона Спировска]] || прв крадец |- | [[Александар Михајловски]] || втор крадец |- | [[Дритон Вејсели]] || водителот |- |[[Никола Колев]] || Лазар |- | [[Предраг Павловски]] || Божарникар |- | [[Тони Денковски]] || Никола |- | [[Мирослав Петковиќ]] || Роберт |- | [[Фаик Мефаилоски]] || Марко |- | [[Ева Скендеровска]] || Тања |- | [[Срѓан Јанаќиевиќ]] || детектив |- | [[Игор Стојчевски]] || режисерот |- | [[Жарко Димоски]] || |- | [[Душица Стојановска]] || |- | [[Наталија Теодосиева]] || детективка Петунија |- | [[Томе Станковски]] || човек во сино |- | [[Симона Димковска]] || жената |- | [[Лазе Манасковски]] || |- | [[Мартин Јорданоски]] || Максимилијан |- | [[Горан Трифуновски]] || музичарот |} == Надворешни врски == * {{IMDb title|id=4245998}} [[Категорија:Македонски телевизиски серии]] norysyo84fjhb6vdz6los0iqo78yfhq Хуанлун 0 1337224 5589100 5567232 2026-07-08T10:17:18Z Bjankuloski06 332 /* Долина Хуанлун */ Правописна исправка, replaced: Лотус → Лотос 5589100 wikitext text/x-wiki [[Податотека:1_huanglong_aerial_pano_2023.jpg|мини|Воздушен поглед на базените Џенгјан]] [[Податотека:Map_of_Huanglong_Scenic_Spots.png|мини|Карта на сценските места во долината Хуанлун]] [[Податотека:HuangLong_World_Heritage_Natural_Site.png|мини|Природно место на светско наследство Хуанглонг]] '''Хуанлун''' е историско интересно подрачје кое се простира во северозападниот дел на Сечуан, Кина. Се наоѓа во јужниот дел на планинскиот венец Миншан, {{Convert|370|km}} северно-северозападно од главниот град [[Ченгду]].<ref name="unesco">{{Наведена мрежна страница|url=https://whc.unesco.org/pg.cfm?cid=31&id_site=638|title=Huanglong Scenic and Historic Interest Area}}</ref> Оваа област се карактеризира со разнобојни травертински базени формирани од наслаги на калцит, особено во Хуанлуноу (Голем на жолтиот змеј), како и разновидни шумски екосистеми, високите врвови покриени со снег, прекрасните водопади и [[Топол извор|топлите извори]]. Хуанлун претставува дом на многу загрозени видови животни и растенија, вклучувајќи ја [[Џиновска панда|џиновската панда]] и мајмунот со златен нос од Сечуан.<ref name="unesco" /> Покрај тоа, на овој локалитет била откриена и голема популација на [[Ендемизам|ендемскиот]] вид орхидеи „Cypripedium plectrochilum“<ref>{{Наведено списание|last=Li|first=P.|last2=Luo|first2=Y.|last3=Bernhardt|first3=P.|last4=Kou|first4=Y.|last5=Perner|first5=H.|date=27 February 2008|title=Pollination of ''Cypripedium plectrochilum'' (Orchidaceae) by ''Lasioglossum'' spp. (Halictidae): the roles of generalist attractants versus restrictive floral architecture|journal=Plant Biology|volume=10|issue=2|pages=220–230|doi=10.1111/j.1438-8677.2007.00020.x|pmid=18304196}}</ref> Хуанлун бил прогласен за [[Светско наследство на УНЕСКО|светско наследство]] од [[УНЕСКО]] во 1992 година заради неговите прекрасни вчудоневидувачки травертински формации, водопади и варовнички формации, како и неговиоте травертински тераси и езера кои се рангираат меѓу трите најистакнати примери во светот.<ref name="unesco" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://whc.unesco.org/en/list/638/|title=Huanglong Scenic and Historic Interest Area|work=UNESCO World Heritage Centre|language=en|accessdate=2021-04-22}}</ref> == Опис == Глацијациски настани кои се повторувале низ годините, уникатната теранска структура, формирањето на туфа, карпестиот слој со јаглеродна киселина и климатските услови како што е арктичко-алпската сончева светлина го создадоа овој светски познат пејзаж од травертин. Хуанлун зафаќа површина од 700&nbsp;km<sup>2</sup> на надморска височина помеѓу 1700 m и 5588 m. Главните сценски области вклучуваат: * Долината Хуанлун * Клисурата Данјун: Кањон со длабочина од повеќе од 1.000 метри. Топењето на снегот од блиската планина Ксуебаодинг патува низ овој кањон, обезбедувајќи голем дел од водата за регионот.<ref>{{Наведена книга|title=Atlas of Remote Sensing for World Heritage: China|last=Huadong|first=Guo|date=2013|publisher=Springer|isbn=978-3-642-32823-7|pages=282–287}}</ref> * Долината Муни * Ксуебаодинг - највисокиот врв на планините Мин * Гребен Ксуешан - највисоката точка на патот од аеродромот Џиухуанг до долината Хуанлун. * Рок на Црвена Ѕвезда * Сигу === Долина Хуанлун === Должината на травертинот во долината Хуанлун изнесува 3,6&nbsp;км и се смета дека изгледа како голем златен змеј кој се движи низ снежните планини на долината. Главните пејзажи на оваа долина се бреговите од травертин, шарените езерца и травертински водопади и пештери. Изворот на водата започнува од древниот будистички/Бенбо храм на врвот на долината и завршува во Гостинското Езерце на север со должина од 2,5&nbsp;km и ширина од 30–170 m. Боите на водите на Хуанлун се состојат од жолти, зелени, сини и кафеави. {| class="wikitable" |+ ! ! Места во долината Хуанлун ! Ниво на морето ! Забелешки ! |- | 1 | Добредојде Понд 迎宾池 |3230 м | 350 базени |[[Податотека:黃龍-迎賓池.JPG|170x170пкс]] |- | 2 | Прекрасен летечки водопад 飛瀑流輝 |3245 м | 14 метри висок 68 метри широк |[[Податотека:HuangLong_2002-09-12_53.jpg|170x170пкс]] |- | 3 | Лианјан Понд 瀲灩湖 |3251 м | 2000 кв.м |[[Податотека:黃龍-瀲灩湖.jpg|170x170пкс]] |- | 4 | Летечки водопад на платформата Лотос 蓮台飛瀑 |3260 м | 45 метри висок 19 метри широк |[[Податотека:黃龍-蓮台飛瀑.JPG|170x170пкс]] |- | 5 | Пештера 洗身洞 |3280 м | 10 метри висок 40 метри широк |[[Податотека:黃龍-洗身洞.JPG|170x170пкс]] |- | 6 | Тротоар со златен песок 金沙鋪地 |3305 м | Долга 1300 метри |[[Податотека:黃龍-金沙鋪地.JPG|170x170пкс]] |- | 7 | Седум милји Златен песок 七里金沙 |3400м | |[[Податотека:黃龍-七里金沙.JPG|170x170пкс]] |- | 8 | Езерцето Бонсаи 盆景池 |3320 м | 330 базени |[[Податотека:1_huanglong_2011.jpg|170x170пкс]] |- | 9 | Огледало езерце 明鏡倒映池 |3400м | 180 базени |[[Податотека:黃龍-明鏡倒映池.JPG|170x170пкс]] |- | 10 | Азалеа 娑蘿映彩池 |3415 м | 400 базени |[[Податотека:黃龍-娑蘿映彩池.JPG|170x170пкс]] |- | 11 | Прекрасно езерце 爭豔池 |3414 м | 658 базени |[[Податотека:1_huanglong_2.jpg|170x170пкс]] |- | 12 | Хуанлун среден храм 黃龍中寺 |3470 м | |[[Податотека:Huanglong_middle_temple.jpg|170x170пкс]] |- | 13 | Антички храм Хуанлун 黃龍古寺 |3568 м | |[[Податотека:Huanglong_ancient_temple.jpg|170x170пкс]] |- | 14 | Мулти-обоено езерце 五彩池 |3576 м | 693 базени |[[Податотека:黃龍-五彩池.JPG|170x170пкс]] |} == Галерија == <gallery mode="packed"> Податотека:1_huanglong_2011x.jpg Податотека:HuangLong_2002-09-12_19.jpg Податотека:Huanglong-calcific-ponds.jpg Податотека:Water-of-Five-colored-Pond_Huanglong_Sichuan_China.jpg </gallery> == Поврзано == * [[Историски округ Мамут Хот Спрингс]], САД * [[Плитвички Езера]] во Хрватска * [[Памуккале]] во Турција == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * http://www.huanglong.com/ {{Ризница|Huanglong}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Географија на Сечуан]] [[Категорија:Национални паркови во Кина]] [[Категорија:Биосферни резервати во Кина]] [[Категорија:Светско наследство во Кина]] [[Категорија:Статии со текст на упростен кинески]] [[Категорија:Статии со текст на кинески]] [[Категорија:Статии со текст на традиционален кинески]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] j1rfduhn6qybk4y9vuu8fcopgrni89u Будистички споменици во областа Хориу-џи 0 1337571 5589062 5150508 2026-07-08T10:06:55Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: Лотус → Лотос 5589062 wikitext text/x-wiki {{Infobox UNESCO World Heritage Site|WHS=Будистички споменици во областа Хориу-џи|image=Horyu-ji10s3200.jpg|image_upright=1.2|caption=|location=Јапонија|includes={{flatlist| #Хориу-џи #Хоки-џи }}|criteria={{UNESCO WHS type|(i), (ii), (iv), (vi)}}(i), (ii), (iv), (vi)|ID=660|coordinates={{coord|34|37|N|135|44|E|display=title, inline|format=dms}}|year=1993|area=15.03 ха|buffer_zone=571 ха|locmapin=|map_caption=}}Будистичките споменици [[Светско наследство на УНЕСКО|на светското наследство]] [[УНЕСКО|на УНЕСКО]] во '''областа Хориу-џи''' — вклучува различни градби пронајдени во Хориу-џи и Хоки-џи во Икаруга, [[Нара (префектура)|префектурата Нара]], [[Јапонија]]. Овие згради биле назначени во 1993 година заедно со околниот пејзаж, според неколку критериуми. Впишаните структури се едни од најстарите постоечки дрвени градби во светот, кои датираат од 7-ми до 8-ми век. Многу од спомениците се исто така национални богатства на Јапонија и го одразуваат важното доба на [[Будизам|будистичкото]] влијание во Јапонија. Структурите вклучуваат 21 зграда во источниот храм Хориу-џи, 9 во западниот храм, 17 [[манастир]]и и други згради и пагодата во Хоки-џи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://whc.unesco.org/archive/advisory_body_evaluation/660.pdf|title=Advisory Body Evaluation|last=ICOMOS|authorlink=ICOMOS|date=1 October 1992|accessdate=2009-08-03}}</ref> == Хоријуј Кондо == [[Податотека:Horyuji-L0325.jpg|мини|Хоријуј Кондо]] Кондото, познато и како Златна сала се наоѓа во рамките на портите на храмскиот комплекс Хорјуџи. Структурата се наоѓа во близина на центарот до пагодата Хоријуџи. Двете структури се значајни, но од многу различни причини. Кондото е изградено со намера да се користи за будистичко обожавање.<ref name=":04">{{Наведена книга|title=History of Japanese Art|last=Mason|first=Penelope|publisher=Pearson Education|year=2005|location=Upper Saddle River, New Jersey}}</ref> Однадвор, Кондото на гледачот му се појавува како двокатна структура. Меѓутоа, само првиот кат е оперативен (Мизуно, 92).<ref name=":14">{{Наведена книга|title=Asuka Buddhist Art : Horyu-ji|last=Mizuno, Siichi|date=1974|publisher=Weatherhill/Heibonsha|isbn=0834810204|oclc=912223923}}</ref> Покривот на Кондото го прикажува стилот на колковите и фронтонот што често се гледа во архитектурата на Источна Азија (Картрајт, Античка историја на енциклопедија). Надворешноста на дрвената структура е исто така украсена со слики на змејови и божество на водата (Картрајт, Античка историја енциклопедија). По влегувањето во зградата, гледачот се соочува со прекрасна глетка: Тријадата Шака и скулптурите Јакуши. === Шака тријада === Тријадата Шака се наоѓа во зградата Хоријуји Кондо. Скулптурата е поставена на подигната платформа, така што кога гледачот ќе влезе во зградата, ќе мора да погледне нагоре за да го набљудува делото. Шака седи меѓу неговите двајца придружници на позицијата за посредување.<ref name=":04"/> Здолништето што го носи Шака му паѓа преку нозете и платформата на која седи во стил познат како водопадна драперија.<ref name=":04" /> Неговите раце се поставени во две различни мудри. Десната рака е позиционирана во мудрата за уверување, а левата рака е во онаа на мудрата што дава желби.<ref name=":04" /> Зад Шаката е сложено украсена мандорла со цвет од лотос директно во центарот. Веднаш над главата на шаката е подигнат круг што треба да стои како претстава на будистичкиот скапоцен камен на мудроста.<ref name=":04" /> На надворешните делови на мандорлата се наоѓаат седум мали фигури на Буда. Овие бројки се наменети да ги претстават седумте Буда кои дојдоа пред Шака.<ref name=":04" /> Двајцата придружници се ставени на цветови од лотос. Секоја фигура држи скапоцен камен во раката.<ref name=":14"/> [[Податотека:Horyuji-L0330.jpg|мини|Пагода Хорјуџи]] == Пагода Хорјуџи == До Хоријуји кондо стои пагодата Хоријуџи. Кондото функционира како простор за будистичко обожавање, но пагодата служи за сосема друга цел. Структурата со пет ката стои во Хоријуи како еден вид реликвијар или спомен-локалитет. Структурата била изградена и за да претставува дијаграм на универзумот.<ref name=":04"/> Ако застанете и погледнете во зградата, ќе забележите дека покривите на секој кат стануваат се помали и помали колку што се приближуваат до врвот. Централниот столб на пагодата е вграден во камена основа која всушност содржи будистички богатства и мошти внатре. Овие мошти биле ставени во садови направени од стакло, злато и сребро.<ref name=":14"/> [[Податотека:Tamamushi_Shrine.JPG|мини|Светилиштето Тамамуши]] == Светилиштето Тамамуши == Светилиштето Тамамуши се наоѓа во рамките на Богатството во Хоријуџи. Светилиштето е составено од мало Кондо кое е поставено на врвот на правоаголна основа.<ref name=":04"/> Слично на она на Хоријуји Кондо, минијатурното кондо на светилиштето има колк и фронтон покрив и изложува многу архитектонски карактеристики од периодот Асука.<ref name=":14"/> Светилиштето е детално украсено со многу обемни детали. Внатре во храмот има мала статуа на Канон, будистичка Бодисатва.<ref name=":14" /> Внатрешните ѕидови исто така се обложени со многу мали фигури на Буда <ref name=":14" /> На предната страна на правоаголната основа има слики од четирите кралеви чувари,<ref name=":04" /> а на страничните панели се слики на бодисатви кои стојат на цветови од лотос.<ref name=":14" /> Задниот панел ја прикажува планината Риоџу, локацијата на која Шака ја проповедаше Лотос Сутра.<ref name=":14" /> На горниот пиедестал на храмот, предниот дел има слики кои прикажуваат претстави на будистички мошти.<ref name=":14" /> Задниот дел на пиедесталот има слика на локација за која се знае дека е центар на универзумот. Оваа локација ги држи небесата, океаните и земјата одделени еден од друг.<ref name=":04" /> Ова место е познато како планината Сумеру. На десниот панел е прикажана слика на Буда во претходниот живот, а на левиот панел е прикажана сцената на „Гладната тигрица Јатака“.<ref name=":04" /> === Гладната тигрица Јатака === Гладната тигрица Јатака е приказна во темата на саможртвата.<ref name=":04"/> Во оваа приказна, Бодисатва шета низ шумата кога наидува на тигрица и нејзините гладни младенчиња.<ref name=":04" /> Со цел да ги спаси животите на прегладнетите животни, бодисатвата се качува до врвот на планината што се наоѓа во близина и скока.<ref name=":04" /> Мирисот на крвта што доаѓа од телото на Бодисатва е доволен да ја разбуди слабата тигрица и нејзините гладни младенчиња за да можат да јадат.<ref name=":04" /> == Список на локации == {| class="wikitable sortable" style="background:#ffffff;" ! align="left" style="background:#ffdead;" |Име ! align="left" style="background:#ffdead;" | Тип ! align="left" class="unsortable" style="background:#ffdead;" | Слика |- | Област {{Јапонски|Хориу-џи|法隆寺}}<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=http://whc.unesco.org/en/list/660/|title=Buddhist Monuments in the Horyu-ji Area|work=UNESCO World Heritage Centre|language=en|accessdate=2022-01-22}}</ref> | Храм |[[Податотека:Horyu-ji03s3200.jpg|220x220пкс]] |- | Област {{Јапонски|Хоки-џи|法起寺}}<ref name=":0" /> | Храм |[[Податотека:Hokiji08n4500.jpg|220x220пкс]] |} == Галерија == <gallery> Податотека:Buddhist_Monuments_in_the_Horyu-ji_Area-122507.jpg|алт=Buddhist Monuments in the Horyu-ji Area|Будистички споменици во областа Хориу-џи Податотека:Buddhist_Monuments_in_the_Horyu-ji_Area-122502.jpg|алт=Buddhist monuments in the Horyu-ji Area|Будистички споменици во областа Хориу-џи Податотека:Buddhist_Monuments_in_the_Horyu-ji_Area-122508.jpg|алт=detail of wood carving|детал од резба на дрво </gallery> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://whc.unesco.org/en/list/660/ ''Будистички споменици во областа Хориу-џи'' во УНЕСКО] [[Категорија:Светско наследство во Јапонија]] [[Категорија:Статии со текст на јапонски]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] a8rvcj5krih6wbsdh7wlzywi9e6csuk Ипостас 0 1339817 5588812 5501425 2026-07-07T19:16:04Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5588812 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Shield-Trinity-Scutum-Fidei-English.svg|мини|Штитот на верата го изразува го односот помеѓу ипостасите на [[Свето Тројство|Светото Тројство]]]] '''Ипостас''' ({{langx|el|υποστασις}} — ''стои под'') — филозофски поим што буквално значи она што стои под, под-стоење ({{langx|la|sub-stantia}}). Во [[филозофија]]та, ипостасот може да биде подлога, основа, [[битие]], [[супстанција]] итн.<ref>[http://www.vokabular.org/?search=%D1%85%D0%B8%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 Хипостаза (vokabular.org)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20231231162605/https://www.vokabular.org/?search=%D1%85%D0%B8%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 |date=2023-12-31 }}, Приступљено 29. 4. 2013.</ref> Во христијанската [[теологија]], ипостас е израз што се користи за определување на лицата на [[Света Троица]]. '''Ипостазирање''' значи опредметување, односно попредметување на некое својство или поим. Да се ипостазира значи да се претвори во независно, суштинско, она што не е.<ref name="Филозофски лексикон">Филозофија, Енциклопедијски лексикон, Мозаик знања, Београд 1973.</ref> Според [[Имануел Кант|Кант]], ипостазирањето значи нешто ''„што постои само во мислите за да се земе како стварен објект надвор од субјектот што мисли“'', односно ''„неговите мисли да ги претвори во нешта“''.<ref name="Филозофски лексикон" /> == Ипостасот во древната филозофија == Во грчката филозофија, изразот ипостас ({{langx|el|υποστασις}}) се поврзува со изразот [[суштина]] ({{langx|el|ουσια}}). [[Плотин]] го користел поимот ипостас за да означи [[Супстанција|супстанции]], односно степени [[Битие|на битие]].<ref>[http://hrcak.srce.hr/file/30893 Franci Zore, Granice filozofijske spoznaje u Plotinovu i Pletonovu platonizmu], Приступљено 29. 4. 2013.</ref> Плотин ја дели целината на постоечкото на следните ипостаси: * Еден: неискажливо, едноставено, над секое битие; * дух или ум (nus): ова ги вклучува платонските идеи; со настанокот на времето доаѓа до третиот ипостас; * душа: таа живее меѓу ноетичното и сетилното и е активно битие на целиот живот во сѐ, а содржи и поединечни души; * супстанција: тоа не е ипостас, бидејќи не е основа на ништо, таа сама по себе е безоблична и ја обликува душата. Секој ипостас е втемелен во повисок, а единствен што е втемелен сам во себе е највисоката - [[Едно]]то. Истекување или еманација (лат. ''emanation'' ) е процес кој тече од врвот до дното, од едното до материјата. == Ипостасот во христијанството == Во христијанската терминологија ипостасот добива спротивно значење од т.е. За да се отстранат недоразбирањата поради различното разбирање и употреба на поимит и, на барање на [[Атанасиј Александриски|Св.]] [[Атанасиј Александриски|Атанасиј Велики]], во Александрија бил свикан собор ([[362]]), каде биило одлучено дека поимот (суштина) го означува она што е заедничко за сите три лица [[Свето Тројство|на Света Троица]], а поимот (лице) го означува она што е троично во суштина. Придржувајќи се кон оваа терминологија, отците на [[Втор вселенски собор|Вториот вселенски собор]], во своето послание до Римската црква (Римската епархија на една црква), го изразиле своето верување во [[Свето Тројство|Света Троица]]: Црквата верува во еден [[Бог]] (во една суштина), кој е во три совршени ипостаси (три совршени лица). Значи, сите три лица - [[Господ-Отецот|Отецот]], [[Бог Синот|Синот]] и [[Свет Дух|Светиот Дух]] - во [[Свето Тројство|Света Троица]] имаат една иста суштина, така што [[Православие|православната]] теологија ги поставува единството и тројството Божјо на исто ниво. Разликата меѓу божествените лица (ипостаси) се заснова само на разликата во нивните лични својства. === Лични својства на ипостасите на Света Троица === '''Личн својство на Отецот''' е нероденоста. ''„Под неродено се подразбира она што е без потекло“'' ([[Григориј Ниски|Свети Григориј Ниски]]). Отецот е начелот на единството во Светата Троица, изворот (на тројните односи) од кој ипостасите го добиваат својот одреден карактер. Тој, како прв ипостас во [[Свето Тројство|Светата Троица]], по својата лична природа е беспочетен, беспричински, нестворен, нероден, несоздаден, тој е [[Бог]] сам по себе, додека [[Бог Синот|Синот]] и [[Свет Дух|Светиот Дух]] произлегуваат беспочетно и вечно од Отецот - единството на [[Свето Тројство|Светата Троица]] се одржува од монархијата на Отецот. '''Лично својство на Синот''' е раѓањето, т.е. [[Бог Синот|Синот]] е вториот ипостас што произлегува од Отецот како роден. Синот се раѓа вечно од вечниот Отец, за време на еден процес што спаѓа во категоријата на суштината. [[Бог Синот|Синот]] не е производ на волјата на Отецот, туку е Син по својата суштина, како единствен од единствените, како вистински [[Бог]] од вистинскиот [[Бог]], и затоа ги има сите особини на вечноста (самиот поим за вечниот Отец го содржи во себе поимот за вечниот Син, и обратно). '''Лично својство на Светиот Дух''' е неговото излегување од Отецот, што го открил самиот [[Исус Христос|Господ Исус Христос]], како една од најголемите [[свети тајни]] (Јован 15:26). Но, [[Свет Дух|Светиот Дух]] е испратен во светот и од [[Господ-Отецот|Отецот]] и од [[Бог Синот|Синот]] (Јован 14,26), а неговата мисија е божја енергија во која учествуваат сите три ипостаси на [[Свето Тројство|Света Троица]]. [[Свет Дух|Светиот Дух]] почива на Синот, учествува и го продолжува неговото дело на спасението, а учењето за [[Свет Дух|Светиот Дух]], кое е зачувано во Црквата, го нашло својот догматски израз во осмиот член на [[Никејско-цариградски симбол на верата|Симболот на верата]]. == Наводи == {{наводи}} == Литература == {{Refbegin|35em}} * {{Cite journal|last=Anton|first=John P.|author-link=John P. Anton|title=Some Logical Aspects of the Concept of Hypostasis in Plotinus|journal=The Review of Metaphysics|year=1977|volume=31|number=2|pages=258–271|jstor=20127050|url=https://www.jstor.org/stable/20127050}} * {{Cite book|last=Bulgakov|first=Sergius|author-link=Sergei Bulgakov|title=The Burning Bush: On the Orthodox Veneration of the Mother of God|year=2009|location=Grand Rapids, MI|publisher=William B. Eerdmans Publishing|isbn=978-0802845740|url=https://books.google.com/books?id=1ixfwIjq4n8C}} * {{Cite book|last=Daley|first=Brian E.|author-link=Brian E. Daley|chapter=The Persons in God and the Person of Christ in Patristic Theology: An Argument for Parallel Development|title=God in Early Christian Thought|year=2009|location=Leiden & Boston|publisher=Brill|pages=323–350|isbn=978-9004174122|url=https://books.google.com/books?id=9bAyYn_QkbkC}} * {{Cite book|last=Kuhn|first=Michael F.|title=God is One: A Christian Defence of Divine Unity in the Muslim Golden Age|year=2019|location=Carlisle|publisher=Langham Publishing|isbn=978-1783685776|url=https://books.google.com/books?id=mXPnDwAAQBAJ}} * {{Cite book|last=Lienhard|first=Joseph T.|chapter=The Arian Controversy: Some Categories Reconsidered|title=Doctrines of God and Christ in the Early Church|year=1993|location=New York and London|publisher=Garland Publishing|pages=87–109|isbn=978-0815310693|chapter-url=https://books.google.com/books?id=1JQ-1IZL9DcC}} * {{Cite book|last=Loon|first=Hans van|year=2009|title=The Dyophysite Christology of Cyril of Alexandria|place=Leiden & Boston|publisher=Brill|isbn=978-9004173224|url=https://books.google.com/books?id=BVDsO6IbdOYC}} * {{Cite book|editor-last=McGuckin|editor-first=John Anthony|editor-link=John Anthony McGuckin|title=The Encyclopedia of Eastern Orthodox Christianity|year=2011|volume=1|location=Malden, MA|publisher=Wiley-Blackwell|isbn=9781405185394 |url=https://books.google.com/books?id=N3y2wwEACAAJ}} * {{Cite journal|last=McLeod|first=Frederick G.|title=Theodore of Mopsuestia's Understanding of Two Hypostaseis and Two Prosopa Coinciding in One Common Prosopon|journal=Journal of Early Christian Studies|year=2010|volume=18|number=3|pages=393–424|doi=10.1353/earl.2010.0011|s2cid=170594639|url=https://doi.org/10.1353/earl.2010.0011}} * {{Cite book|last=Meyendorff|first=John|author-link=John Meyendorff|title=Byzantine Theology: Historical Trends and Doctrinal Themes|year=1983|orig-year=1974|edition=2nd revised|location=New York|publisher=Fordham University Press|isbn=978-0823209675|url=https://books.google.com/books?id=GoVeDXMvY-8C}} * {{Cite book|last=Meyendorff|first=John|author-link=John Meyendorff|title=Imperial Unity and Christian Divisions: The Church 450–680 A.D.|year=1989|location=Crestwood, NY|publisher=St. Vladimir's Seminary Press|isbn=978-0881410563|url=https://books.google.com/books?id=6J_YAAAAMAAJ}} * {{Cite book|last=Owens|first=Joseph|author-link=Joseph Owens (Redemptorist)|title=The Doctrine of Being in the Aristotelian Metaphysics: A Study in the Greek Background of Mediaeval Thought|year=1951|location=Toronto|publisher=Pontifical Institute of Mediaeval Studies|url=https://books.google.com/books?id=xl-zAAAAMAAJ}} * {{Cite book|last=Pásztori-Kupán|first=István|title=Theodoret of Cyrus|year=2006|location=London & New York|publisher=Routledge|isbn=978-1134391769|url=https://books.google.com/books?id=9LVdGlohtkAC}} * {{Cite journal|last=Ramelli|first=Ilaria|author-link=Ilaria Ramelli|title=Origen, Greek Philosophy, and the Birth of the Trinitarian Meaning of Hypostasis|journal=The Harvard Theological Review|year=2012|volume=105|number=3|pages=302–350|doi=10.1017/S0017816012000120|jstor=23327679|s2cid=170203381|url=https://www.jstor.org/stable/23327679}} * {{Cite book|last=Toepel|first=Alexander|chapter=Zur Bedeutung der Begriffe Hypostase und Prosopon bei Babai dem Großen|title=Georgian Christian Thought and Its Cultural Context|year=2014|location=Leiden & Boston|publisher=Brill|pages=151–171|isbn=978-9004264274|chapter-url=https://books.google.com/books?id=XpMXAwAAQBAJ}} * {{Cite journal|last=Turcescu|first=Lucian|author-link=Lucian Turcescu|title=Prosopon and Hypostasis in Basil of Caesarea's "Against Eunomius" and the Epistles|journal=Vigiliae Christianae|year=1997|volume=51|number=4|pages=374–395|doi=10.2307/1583868 |jstor=1583868|url=https://www.jstor.org/stable/1583868}} * {{Cite book|last=Weedman|first=Mark|title=The Trinitarian Theology of Hilary of Poitiers|year=2007|location=Leiden & Boston|publisher=Brill|isbn=978-9004162242|url=https://books.google.com/books?id=9Z8GhJl6BG8C}} {{refend}} == Поврзано == * [[Битие]] * [[Супстанција]] * [[Појава]] * [[Екстаза (емоција)|Екстаза]] [[Категорија:Филозофски поими]] [[Категорија:Христијанска теологија]] [[Категорија:Грцизми]] o70woued9zvtw1chaen5hysiy7v7wuz Геномика 0 1341738 5588754 5573152 2026-07-07T17:16:41Z InternetArchiveBot 92312 Add 1 book for Verifiability (20260707sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 5588754 wikitext text/x-wiki {{Генетика-странично}} '''Геномика''' ― меѓудисциплинарно поле на [[биологија]]та што се насочува на структурата, функцијата, еволуцијата, картирањето и уредувањето на [[геном]]ите. Геномот е целосен сет на [[ДНК]] на [[Организам|организмот]], вклучувајќи ги сите негови гени, како и неговата хиерархиска, тридимензионална структурна конфигурација.<ref name = "Franklin_1953" /><ref name = "Satzinger_2008" /><ref name = "Cremer_2006" /><ref>{{cite journal |last1=Rossi |first1=M.J |last2=Kuntala |first2=P.K |last3=Lai |first3=W.K.M |last4=Yamada |first4=N |last5=Badjatia |first5=N |last6=Mittal |first6=C |last7=Kuzu |first7=G |last8=Bocklund |first8=K |last9=Farrell |first9=N.P |last10=Blanda |first10=T.R |last11=Mairose |first11=J.D |last12=Basting |first12=A.V |last13=Mistretta |first13=K.S |last14=Rocco |first14=D.J |last15=Perkinson |first15=E.S |last16=Kellogg |first16=G.D |last17=Mahony |first17=S |last18=Pugh |first18=B.F |title=A high-resolution protein architecture of the budding yeast genome |journal=Nature |date=март 2021 |volume=592 |issue=7853 |pages=309–314 |doi=10.1038/s41586-021-03314-8 |pmid=33692541 |pmc=8035251 |bibcode=2021Natur.592..309R }}</ref> За разлика од [[генетика]]та, која се однесува на проучување на „поединечни“ гени и нивните улоги во наследувањето, геномиката има за цел збирно одликување и квантификација на „сите“ гени на организмот, нивните меѓусебни односи и влијание врз организмот.<ref name = "WHO_2004" /> Гените може да го насочат производството на [[Белковина|протеини]] со помош на [[ензими]] и молекули на гласници. За возврат, протеините ги сочинуваат телесните структури како органи и ткива, како и контролираат хемиски реакции и носат сигнали помеѓу клетките. Геномиката, исто така, вклучува секвенционирање и анализа на геномите преку употреба на секвенционирање на ДНК со висока пропусна моќ и [[биоинформатика]] за да се соберат и анализираат функцијата и структурата на цели геноми.<ref name = "Klug_2012"/><ref name = "Culver_2002"/> Напредокот во геномијата предизвика револуција во истражувањето засновано на откритија и [[Системска биологија|системската биологија]] за да биде олеснето разбирањето дури и на најсложените биолошки системи како што е [[мозок]]от.<ref name = "Kadakkuzha_2013"/> Областа, исто така, вклучува студии за интрагеномски (во рамките на геномот) феномени како што се епистаза (ефект на еден ген врз друг), плејотропија (еден ген што влијае на повеќе од една карактеристика), хетероза (хибридна сила) и други меѓудејствија помеѓу [[Локус (генетика)|локусите]] и [[алел]]ите во геномот.<ref name = "Pevsner_2009"/> == Историја == === Етимологија === Од грчкиот збор „ген“<ref name = "Liddell_2013" /> (гама, ипсилон, ну, ипсилон) што значи „стане, создава, создавање, раѓање“ и последователни варијанти: [[генеалогија]], генеза, [[генетика]], [[ген]], [[геном]], [[генотип]], генус ([[Род (биологија)|род]]) итн. Додека зборот геном (од [[Германски јазик|германскиот]] збор genom, припишан на Ханс Винклер) бил во употреба на [[Англиски јазик|англиски]] уште во 1926 година,<ref name = "OED_Genome"/> поимот геномика бил измислен од Том Родерик, генетичар во Џексоновата лабораторија (Бар Харбор, Мејн), за време на пиење [[пиво]] со Џим Вомак, Том Шоус и Стивен О'Брајан на состанокот одржан во [[Мериленд]] за картирање на човечкиот геном во 1986 година.<ref name = "Yadav_2007"/> Прво како име за ново списание, а потоа како сосема нова научна дисциплина.<ref name = "O'Brien_2022" /> === Рани напори за секвенционирање === По потврдата на [[Розалинд Франклин|Розалинд Френклин]] за спиралната структура на [[ДНК]], публикацијата на [[Џејмс Вотсон]] и Френсис Крик, за структурата на ДНК во 1953 година, и публикацијата на Фред Сенгер за [[Аминокиселина|аминокиселинската]] секвенца на [[инсулин]]от во 1955 година, секвенцирањето на јадрената киселина станала главна цел на раните [[Молекуларна биологија|молекуларни биолози]].<ref name = "Ankeny_2003"/> Во 1964 година, Роберт В. Холи и неговите колеги ја објавиле првата секвенца на јадрена киселина што некогаш била утврдена, [[РНК|рибонуклеотидната]] секвенца на [[аланин]]ска [[Транспортна РНК|преносна РНК]].<ref name = "Holley_1965a"/><ref name = "Holley_1965b"/> Проширувајќи ја оваа работа, Маршал Ниренберг и Филип Ледер ја откриле тројната природа на [[Генетски код|генетскиот код]] и биле во можност да ги одредат секвенците на 54 од 64 [[Генетски код|кодони]] во нивните [[опит]]и.<ref name = "Nuremberg_1965"/> Во 1972 година, Валтер Фиерс и неговата екипа во Лабораторијата за молекуларна биологија на Универзитетот во Гент ([[Гент]], [[Белгија]]) биле првите кои ја утврдиле низата на генот: генот за бактериофагскиот MS2 обвивен протеин.<ref name = "Min_1972"/> Групата на Фиерс ја проширила својата работа на MS2 обвивката на протеините, одредувајќи ја целосната јадрена секвенца на бактериофагот MS2-RNA (чиј геном кодира само четири гени во 3569 базни парови) и Симјан вирус 40 во 1976 и 1978 година, соодветно.<ref name = "Fiers_1976"/><ref name = "Fiers_1978"/> === Развивање на технологијата за секвенционирање на ДНК ===  {{multiple image|width=125|image1=Frederick Sanger2.jpg|caption1=Фредерик Сенгер|image2=WalterGilbert2.jpg|caption2=Волтер Гилберт|footer=[[Фредерик Сенгер]] и [[Волтер Гилберт]] ја поделиле Нобеловата награда за хемија во 1980 година за независно развивање методи за секвенционирањето на ДНК-та.}} Покрај неговата основна работа на аминокиселинската секвенца на инсулинот, Фредерик Сенгер и неговите колеги одиграле клучна улога во развојот на техники за секвенционирање на ДНК кои овозможиле воспоставување на сеопфатни проекти за секвенционирање на геномот.<ref name = "Pevsner_2009"/> Во 1975 година, тој и Алан Коулсон објавиле постапка за секвенционирање користејќи ДНК полимераза со радиоозначени нуклеотиди што тој ја нарекол Техника „плус и минус“.<ref name = "Tamarin_2004"/><ref name = "Sanger_1980"/> Ова вклучува два тесно поврзани методи кои создаваат кратки олигонуклеотиди со дефинирани 3' завршници. Тие може да бидат поделени со електрофореза на полиакриламиден гел (наречен електрофореза со полиакриламиден гел) и да бидат видени со користење на авторадиографија. Постапката можела да биде секвенционирана до 80 нуклеотиди во едно движење и било големо подобрување, но сепак била многу макотрпна. Како и да е, во 1977 година неговата група успеала да ги секвенционира повеќето од 5.386 нуклеотиди на едноверижниот [[бактериофаг]] φX174, завршувајќи го првиот целосно секвенциониран геном заснован на ДНК.<ref name = "Sanger_1977"/> Усовршувањето на методот „плус и минус“ резултирало со завршување на синџирот, или Сенгеровиот метод (види подолу), кој ја образувал основата на техниките на секвенционирање на ДНК, картирањето на геномот, складирање податоци и [[Биоинформатика|биоинформатска]] анализа најшироко користени во следните 25-годишни истражувања.<ref name = "Kaiser_2003"/><ref name = "Sanger_1977a"/> Истата година, Волтер Гилберт и Алан Максам од [[Харвард|Универзитетот Харвард]] независно го развиле Максам-Гилбертовиот медот (исто така познат како „хемиски метод“) за секвенционирање на ДНК, што вклучува преференцијално расцепување на ДНК на познати бази, помалку ефикасен метод.<ref name = "Gilbert_1977"/><ref name = "Darden_2010"/> За нивната револуционерна работа во секвенционирањето на нуклеинските киселини, Гилберт и Сенгер ја поделиле половина од [[Нобелова награда за хемија|Нобеловата награда за хемија]] во 1980 година со Пол Берг (рекомбинантна ДНК). === Целосни геноми === Доаѓањето на овие технологии резултирала со брзо интензивирање на обемот и брзината на завршување на проектите за секвенционирање на геномот. Првата целосна геномска секвенца на [[Органела|еукариотска органела]], човечкиот [[Митохондрија|митохондрион]] (16,568 bp, околу 16,6 kb &#x5B;килобаза&#x5D;), била пријавена во 1981 година,<ref name = "Anderson_1981"/> и првите геноми на [[хлоропласт]]и следеле во 1986 година.<ref name = "Shinozaki_1986"/><ref name = "Ohyama_1986"/> Во 1992 година, првиот еукариотски [[хромозом]], хромозомот III на пивскиот квасец ''[[Лебен квасец|Saccharomyces cerevisiae]]'' (315 kb) бил секвенциониран.<ref name = "Oliver_1992"/> Првиот слободно жив [[организам]] што бил секвенциониран бил оној на ''Haemophilus influenzae'' (1,8 Mb &#x5B;мегабаза&#x5D;) во 1995 година.<ref name = "Fleischmann_1995"/> Следната година, конзорциум од истражувачи од лаборатории низ [[Северна Америка]], [[Европа]] и [[Јапонија]] го објавиле завршувањето на првата целосна геномска секвенца на еукариот, ''S. cerevisiae'' (12,1 Mb), и оттогаш геномите продолжиле да бидат секвенирани со експоненцијално растечки темпо.<ref name = "Goffeau_1996"/> Согласно 2011 година, целосните секвенци се достапни за: 2.719 [[вирус]]и, 1.115 [[археи]] и [[бактерии]] и 36 [[еукариоти]], од кои околу половина се [[Габа|габи]].<ref name = "Viruses_2011"/><ref name = "Entrez_2011"/> [[Податотека:Number_of_prokaryotic_genomes_and_sequencing_costs.svg|лево|мини|300п| Бројот на геномски проекти бил зголемен бидејќи технолошките подобрувања продолжуваат да ги намалуваат трошоците за секвенционирање. '''(А)''' Експоненцијален раст на базите на бази на секвенци на геном од 1995 година. '''(Б)''' Трошоците во [[американски долари]] за секвенционирање на еден милион бази. '''(В)''' Трошоците во долари за секвенционирање на геном од 3.000 Mb (со човечка големина) на логаритмичка скала.]] Повеќето од микроорганизмите чии геноми се целосно секвенционирани се проблематични патогени, како што е ''Haemophilus influenzae'', што резултирало со изразена пристрасност во нивната филогенетска распространетост во споредба со ширината на микробната разновидност.<ref name = "Zimmer_2009a"/><ref name = "Geba_2009"/> Од другите секвенционирани видови, повеќето биле избрани затоа што биле добро проучени организми-модели или ветиле дека ќе станат добри модели. Лебниот квасец (''[[Лебен квасец|Saccharomyces cerevisiae]]'') долго време биле важен [[моделен организам]] за [[Еукариоти|еукариотската клетка]], додека овошната мушичка ''Drosophila melanogaster'' била многу важна алатка (особено во раната предмолекуларна [[генетика]]). Црвот ''Caenorhabditis elegans'' е често користен едноставен модел за [[Многуклеточен организам|многуклеточни организми]]. Зебрестата риба ''Brachydanio rerio'' е користена за многу развојни студии на молекуларно ниво, а растението ''Arabidopsis thaliana'' е модел на организам за цветни растенија. Јапонската дуечка риба (''Takifugu rubripes'') и Точкестата зелена дуечка риба (''Tetraodon nigroviridis'') се интересни поради нивните мали и збиени геноми, кои содржат многу малку некодирачка ДНК во споредба со повеќето видови.<ref name = "BBC_2004"/><ref name = "Yue_2001"/> Од [[цицачи]]те, домашното куче (''[[Куче|Canis familiaris]]''),<ref name = "nhgriDog2004"/> кафеавиот стаорец (''Rattus norvegicus''), глушецот (''Mus musculus'') и обичното шимпанзо (''[[Обично шимпанзо|Pan troglodytes]]'') се сите важни животни-модели во [[Медицина|медицинските]] истражувања.<ref name = "Darden_2010"/> Груб нацрт на [[Човечки геном|човечкиот геном]] бил завршен од страна на [[Проект за човечкиот геном|Проектот за човечки геном]] на почетокот на 2001 година, создавајќи многу одбележани настани.<ref name = "McElheny_2010"/> Овој проект, завршен во 2003 година, го секвенционирал целиот геном за една посебна личност, а до 2007 година оваа низа била прогласена за „завршена“ (помалку од една грешка во 20.000 бази и сите собрани хромозоми).<ref name = "McElheny_2010"/> Во годините оттогаш, геномите на многу други поединци биле секвенционирани, делумно под покровителство на Проектот „1000 геноми“, кој го објавил секвенционирањето на 1.092 геноми во октомври 2012 година.<ref name = "1000genomes2012"/> Завршувањето на овој проект било овозможено со развојот на драматично поефикасни технологии за секвенционирање и барало посветеност на значајни [[Биоинформатика|биоинформатички]] ресурси од голема меѓународна соработка.<ref name = "Neilsen_2012"/> Постојаната анализа на човечките геномски податоци има длабоки [[Политика|политички]] и општествени реперкусии за [[Човек|човечките]] [[Општество|општества]].<ref name = "Barnes_2008"/> === Револуцијата на „омика“. === [[Неологизам|Неологизмот]] „омикс“ (omics) на [[англиски јазик]] неформално се однесува на поле на студии по [[биологија]] што завршува на „-омика“, како што се геномика, протеомика или метаболомика. Поврзаниот суфикс „-ом“ (-ome) е користен за адресирање на предметите на проучување на таквите полиња, како што се [[геном]]от, протеомот или метаболомот (липидом), соодветно. Наставката -ом како што е користена во [[Молекуларна биологија|молекуларната биологија]] се однесува на некаков „тоталитет“; на сличен начин, „омиката“ претежно се однесува на проучување на големи, сеопфатни збирки на биолошки податоци. Додека растот на употребата на поимот доведе некои [[научници]] (Џонатан Ајзен, меѓу другите<ref name = "Eisen_2012"/>) да тврдат дека тој е прекористен,<ref name = "wsj_2012"/> тој ја одразува промената во ориентацијата кон квантитативната анализа на целосна или речиси целосна асортиман на сите составни делови на еден систем.<ref name = "Scudellari_2011" /> Во проучувањето на [[Симбиоза|симбиозите]], на пример, истражувачите кои некогаш биле ограничени на проучување на еден производ од еден ген, сега можат истовремено да го споредат вкупниот комплемент на неколку видови биолошки молекули.<ref name = "Chaston_2012"/><ref name = "McCutcheon_2011"/> == Анализа на геном == {{Главна|Геномски проект}} Откако ќе биде избран [[организам]], геномските проекти вклучуваат три компоненти: секвенционирање на [[ДНК]], составување на таа низа за да се создаде претстава на првичниот хромозом и прибелешка и анализа на таа претстава.<ref name = "Pevsner_2009"/> [[Податотека:Genome_sequencing_project_flowchart.svg|мини|301x301пкс| Преглед на проект за геном. Прво, мора да биде избран геномот, кој вклучува неколку фактори, вклучувајќи цена и релевантност. Второ, секвенцата се создава и се составува во даден центар (установа) за секвенционирање (како што се BGI или DOE JGI). Трето, геномската секвенца е означена на неколку нивоа: ДНК, протеин, генски патишта или споредбено.]] === Секвенционирање === {{Главна|Секвенционирање на ДНК}} Историски гледано, секвенционирањето се правело во центри за секвенционирање, централизирани работни единици (од големи независни установи како што е Заедничкиот институт за геном кој секвенционира десетици терабази годишно, до месни основни работни единици за [[молекуларна биологија]]) кои содржат истражувачки лаборатории со неопходна скапа инструментација и техничка поддршка. Меѓутоа, како што технологијата на секвенционирање продолжува да биде подобрувана, новата генерација на ефективни секвенционери за брзо превртување е на дофат на просечната академска лабораторија.<ref name = "Baker_2012_Blog"/><ref name = "Quail_2012"/> Во целина, пристапите за секвенционирање на геномот спаѓаат во две широки категории, т.н. „сачмарка“ и секвенционирање со т.н. „висок пропуст“ (или „следна генерација“).<ref name = "Pevsner_2009"/> ==== Секвенционирање со „сачмарка“ ==== [[Податотека:ABI_PRISM_3100_Genetic_Analyzer_3.jpg|лево|мини| Генетски анализатор ABI PRISM 3100. Ваквите капиларни секвенционери ги автоматизираа раните големи напори за секвенционирање на геномот.]] Секвенционирањето со „сачмарка“ е метод на секвенционирање дизајниран за анализа на секвенци на ДНК подолги од 1000 базни парови, до и вклучувајќи цели хромозоми.<ref name = "Staden_1979" /> Именуван е по аналогија со брзорастечкиот, квазислучаен модел на пукање на сачмарка. Бидејќи секвенционирањето со гелска електрофореза може да биде користено само за прилично кратки секвенци (100 до 1000 базни парови), подолгите ДНК секвенци мора да бидат поделени на случајни мали сегменти кои потоа се секвенционирани за да бидат добиени отчитувања. Повеќекратните преклопувачки отчитувања за целната ДНК се добиваат со извршување на неколку круга на оваа фрагментација и секвенционирање. [[Сметачки програм|Сметачките програми]] потоа користат преклопувачки краеви на различни читања за да ги соберат во продолжена низа.<ref name = "Staden_1979"/><ref name = "Anderson_1981a"/> Секвенционирањето со сачмарка е постапка на случајно земање примероци, кој бара прекумерно земање примероци за да се осигура дека даден [[нуклеотид]] е претставен во реконструираната низа; просечниот број на читања со кои геномот е прекумерен примерок се нарекува покриеност.<ref name = "Pop_2008"/> Во поголемиот дел од својата историја, технологијата во основата на секвенционирањето со „сачмарка“ бил класичниот метод на завршување на синџирот или „Сенгеров метод“, кој се заснова на избрано вклучување на дидеоксинуклеотиди кои завршуваат синџир со [[ДНК-полимераза]] за време на ин витро [[репликација на ДНК]].<ref name = "Sanger_1977"/><ref name = "Sanger_1975"/> Неодамна, секвенционирањето со „сачмарка“ е заменето со методи на секвенционирање со голема брзина, особено за големи, автоматизирани анализи на [[геном]]от. Сепак, Сенгеровиот метод останува во широка употреба, првенствено за проекти од помал обем и за добивање особено долги отчитувања на секвенци на ДНК (>500 нуклеотиди).<ref name=Mavro_2012/> Методите за завршување на синџирот бараат едноверижна шаблон за ДНК, ДНК [[Зачетник (молекуларна биологија)|зачетник]], ДНК-полимераза, нормални деоксинуклеозидтрифосфати (dNTP) и модифицирани нуклеотиди (дидеоксиНТПи) кои го завршуваат издолжувањето на влакното на ДНК-та. Овие нуклеотиди кои завршуваат со синџирот немаат 3'-[[Хидроксил|OH]] група потребна за образување на [[фосфодиестерска врска]] помеѓу два нуклеотида, предизвикувајќи ДНК полимеразата да престане да продолжување на ДНК кога ddNTP е вклучена. ddNTPs може да бидат радиоактивно или флуоресцентно означени за детекција во секвенционерите на ДНК.<ref name=Pevsner_2009/> Вообичаено, овие машини можат да секвенционираат до 96 примероци на ДНК во една серија (работа) до 48 вртења на ден.<ref name = "illumina2012"/> ==== Секвенционирање со голема брзина ==== Високата побарувачка за секвенционирање со ниска цена го поттикнало развојот на технологии за секвенционирање со висок процент што го паралелизираат постапката на секвенционирање, произведувајќи илјадници или милиони секвенци одеднаш.<ref name = "Hall_2007"/><ref name = "Church_2005"/> Секвенционирањето со висок пропусен опсег е наменето да ги намали трошоците за секвенционирање на ДНК над она што е можно со стандардните методи на одлучување со боја. Во секвенционирањето со ултра висок пропусен опсег, може да бидат извршувани напоредно дури 500.000 зафати на секвенционирање по синтеза.<ref name = "tenBosch2008"/><ref name = "Tucker_2009"/> [[Податотека:Illumina_Genome_Analyzer_II_System.jpg|мини|Illumina Genome Analyzer II System. Технологиите на Illumina го поставиле стандардот за масовно напоредно секвенционирање со висок пропуст.<ref name = "Baker_2012_Blog"/>]] Методот на секвенционирање со боја на Илумина се заснова на реверзибилни одлучувачи со бои и е развиен во 1996 година во Женевскиот биомедицински истражувачки институт, од Паскал Мајер и Лоран Фаринели.<ref name = "DNA_colony_patents"/> Во овој метод, молекулите на ДНК и зачетниците прво се прикачувани на слајд и се засилуваат со полимераза, така што се образувани месни клонски колонии, првично именувани како „ДНК колонии“. За да биде одредена низата, се додавани четири врсти на реверзибилни терминаторски бази (RT-бази) и се измиваат невклучените нуклеотиди. За разлика од пиросеквенционирањето, синџирите на ДНК се прошируваат еден по еден нуклеотид и стекнувањето на сликата може да биде извршено во задоцнет момент, овозможувајќи многу големи низи на ДНК колонии да бидат фатени со секвенцијални слики направени од една камера. Одвојувањето на ензимската реакција и снимањето на сликата овозможува оптимална пропусност и теоретски неограничен капацитет за секвенционирање; со оптимална конфигурација, крајната пропусност на инструментот зависи само од стапката на конверзија A/D на камерата. Камерата прави слики од флуоресцентно означените нуклеотиди, а потоа бојата заедно со терминалниот 3' блокатор се хемиски отстранети од ДНК, овозможувајќи го следниот циклус.<ref name = "Mardis_2008"/> Алтернативен пристап, секвенционирање на јонски полупроводници, се заснова на стандардна хемија за репликација на ДНК. Оваа технологија го мери ослободувањето на [[водород]]ен [[јон]] секој пат кога базата е вградена. Микробунар што содржи шаблонска ДНК е преплавен со еден [[нуклеотид]], доколку нуклеотидот е комплементарен со шаблонот, тој ќе биде вграден и ќе биде ослободен водороден јон. Ова ослободување активира ISFET јонски сензор. Доколку е присутен [[Полимер|хомополимер]] во шаблонската низа повеќе нуклеотиди ќе бидат вклучени во еден циклус на поплава, а откриениот електричен сигнал ќе биде пропорционално поголем.<ref name = "Davies_2011" /> === Составување === {{multiple image | direction = vertical | align = right | width = 300 | image1 =PET contig scaffold.png |Преклопувачките читања образуваат контиги; контиги и празнини со позната должина образуваат скелиња.| image2 = Mapping Reads.png | caption2 = Спарени крајни отчитувања на податоците за секвенционирање од следната генерација картирани на референтен геном. | footer =Повеќекратните, фрагментирани читања на секвенци мора да бидат собрани заедно врз основа на нивните преклопувачки површини. }} Склопувањето секвенца се однесува на [[Порамнување на низи|порамнување]] и спојување на фрагменти од многу подолга [[ДНК]] секвенца со цел да биде реконструирана првичната секвенца.<ref name = "Pevsner_2009"/> Ова е потребно бидејќи сегашната технологија за секвенционирање на ДНК не може да чита цели геноми како продолжена секвенца, туку чита мали делови од помеѓу 20 и 1000 бази, во зависност од користената технологија. Технологиите за секвенционирање од трета генерација како што се PacBio или Oxford Nanopore рутински генерираат секвенционирање читања >10 kb во должина; сепак, тие имаат висока стапка на грешка од приближно 15 проценти.<ref name = "PacBio" /><ref name = "nanoporetech" /> Вообичаено, кратките фрагменти, наречени читања, произлегуваат од секвенционирање на [[геном]]ската ДНК од пушка или [[Транскрипција (генетика)|генски транскрипти]] (изразен секценциски белешки).<ref name = "Pevsner_2009"/> ==== Пристапи до составување ==== Составувањето може широко да биде категоризирано во два пристапа: склопување „на ново“ (de novo), за геномите кои не се слични на ниеден секвенциониран во минатото, и споредбено склопување, кое ја користи постоечката низа на тесно поврзан организам како референца за време на склопувањето.<ref name = "Pop_2008"/> Во однос на споредбеното склопување, склопување „на ново“ е [[сметач]]ки тешко (NP-hard), што го прави помалку поволно за NGS технологии за кратко читање. Во рамките на парадигмата на ''de novo'' склопување постојат две примарни стратегии за склопување, стратегии за Ојлеров пат и стратегии за преклопување-распоред-консензус. Стратегиите со преклопување-распоред-консензус на крајот се обидуваат да создадат Хамилтонова патека низ графикот на преклопување што е проблем со NP-hard. Стратегиите на Ојлеровата патека се пресметувачки попогодни затоа што се обидуваат да најдат Ојлеров пат преку деБруеновиот граф.<ref name = "Pop_2008"/> ==== Завршување ==== Завршените геноми се дефинирани како да имаат единствена соседна секвенца без нејаснотии што го претставуваат секој репликон.<ref name = "Chain_2009"/> === Прибелешка === Само склопот на ДНК секвенцата е од мала вредност без дополнителна анализа.<ref name = "Pevsner_2009"/> Прибелешката на геномот е постапка на прикачување на биолошки информации на [[Нуклеотидна низа|секвенци]] и се состои од три главни чекори:<ref name = "Stein_2001"/> # идентификување на делови од геномот кои не кодираат протеини # идентификување на елементи на [[геном]]от, постапка наречена генско предвидување и # прикачување на биолошки информации за овие елементи. Алатките за автоматска прибелешка се обидуваат да ги изведат овие чекори „in silico“, за разлика од рачната прибелешка (позната и како курација) која вклучува човечка стручност и потенцијална опитна верификација.<ref name = "Brent_2008"/> Идеално, овие пристапи взаемно постојат и се надополнуваат еден со друг во истите прибелешки (исто така видете [[Геномика#Проточна обработка на секвенца|подолу]]). Традиционално, основното ниво на прибелешка е користењето на BLAST за пронаоѓање сличности, а потоа и прибележување на геномите засновани на хомолози.<ref name = "Pevsner_2009"/> Во поново време, дополнителни информации се додадени на платформата за прибелешки. Дополнителните информации им овозможуваат на рачните прибележувачи да ги отстранат несовпаѓањата помеѓу гените на кои им е дадена истата прибелешка. Некои бази на податоци користат информации за контекстот на геномот, резултати за сличност, експериментални податоци и интеграции на други ресурси за да обезбедат прибелешки за геномот преку нивниот пристап на Подсистеми. Другите бази на податоци (на пр. Ensembl) се потпираат на курирани извори на податоци, како и на низа [[Програмска опрема|софтверски]] алатки во нивната автоматизирана проточна обработка за прибелешки за геном.<ref name = "Ensmbl_2013"/> „Структурната прибелешка“ се состои од идентификација на геномски елементи, првенствено ORF и нивна локализација, или структура на ген. „Функционалната прибелешка“ се состои од прикачување на биолошки информации на геномските елементи. === Секвенционирање на проточна обработка и бази на податоци === Потребата за репродуктивност и ефикасно управување со големиот број податоци поврзани со геномските проекти значи дека пресметковните цевководи имаат важна примена во геномиката.<ref name = "Bioinf_Methods"/> == Истражувачки области == === Функционална геномика === {{Главна|Функционална геномика}} Функционална геномика е поле на [[Молекуларна биологија|молекуларната биологија]] која се обидува да го искористи огромното богатство на податоци произведени од геномски проекти (како што се проектите за секвенционирање на геномот) за да ги опише функциите и интеракциите [[Ген|на гените]] (и [[Белковина|протеините]]). Функционалната геномика се насочува на динамичките гледишта како што се генска [[Транскрипција (генетика)|транскрипција]], [[Транслација (биологија)|транслација]] и протеин-протеински меѓудејствија, наспроти статичните аспекти на геномските информации како што се [[Нуклеотидна низа|нуклеотидната низа]] или структурите. Функционална геномика се обидува да одговори на прашањата за функцијата на ДНК на нивоа на гени, транскрипти на РНК и протеински производи. Клучна одлика на изучувањата за функционална геномика е нивниот пристап на овие прашања ширум геномот, кој претежно вклучува методи со висок пропуст наместо потрадиционален пристап „ген по ген“. Главната гранка на геномиката сè уште се занимава со секвенционирање на геномите на различни организми, но познавањето на целосните геноми создаде можност за полето на функционална геномика, главно поврзано со моделите на [[Генска експресија|генско изразување]] при различни услови. Најважните алатки овде се микронизите и [[биоинформатика]]та. === Структурна геномика === {{Главна|Структурна геномика}} [[Податотека:Argonne's_Midwest_Center_for_Structural_Genomics_deposits_1,000th_protein_structure.jpg|мини|300п| Пример за структура на протеини утврдена од Центарот за структурна геномика на Средниот Запад.]] Структурната геномика се обидува да ја опише тридимензионалната [[Структура на белковините|структура]] на секој протеин кодиран од даден [[геном]].<ref name = "Marsden_2007"/><ref name = "Brenner_2000"/> Овој пристап заснован на геном овозможува метод за определување на структурата со висока пропусност со комбинација на [[Предвидување на структурата на белковините|опитни и моделни пристапи]]. Основната разлика помеѓу структурната геномика и [[Предвидување на структурата на белковините|традиционалното структурно предвидување]] е дека структурната геномика се обидува да ја одреди структурата на секој протеин кодиран од геномот, наместо да се насочува на еден одреден протеин. Со достапни секвенци со целосен геном, предвидувањето на структурата може да се направи побрзо преку комбинација на опитни и моделни пристни, особено затоа што достапноста на голем број на секвенционирани геноми и претходно решени протеински структури им овозможуваат на научниците да ја моделираат структурата на протеините на структурите на претходно решените хомологи. Структурната геномика вклучува преземање голем број пристапи за одредување структура, вклучувајќи опитни методи со користење на геномски секвенци или пристапи засновани на моделирање засновани на секвенца или структурна хомологија на протеин со позната структура или врз основа на [[Хемија|хемиски]] и [[Физика|физички]] начела за протеин без хомологија на која било позната структура. За разлика од традиционалната [[структурна биологија]], определувањето на [[Структура на белковините|структурата на белковинот]] преку структурен геномичен напор често (но не секогаш) доаѓа пред што било познато во врска со протеинската функција. Ова покренува нови предизвици во структурната биоинформатика, т.е. одредување на функцијата на протеините од неговата тридимензионална структура.<ref name = "Brenner_2001"/> === Епигеномика === {{Главна|Епигеномика}} Епигеномиката е проучување на целосниот сет на епигенетски модификации на генетскиот материјал на клетката, познат како епигеном.<ref name = "Francis_2011"/> Епигенетските модификации се реверзибилни модификации на ДНК или хистони на клетката кои влијаат на генското изразување без промена на ДНК секвенцата.<ref>(Russell 2010 стр. 475)</ref> Две од најособените епигенетски модификации се метилацијата на ДНК и хистонската модификација.<ref>{{Наведено списание|last=Gallego|first=L.D|last2=Schneider|first2=M|last3=Mittal|first3=C|last4=Romanuska|first4=Anete|last5=Gudino Carrillo|first5=R.M|last6=Schubert|first6=T|last7=Pugh|first7=B.F|last8=Kohler|first8=A|date=March 2020|title=Phase separation directs ubiquitination of gene-body nucleosomes|journal=Nature|volume=579|issue=7800|pages=592–597|bibcode=2020Natur.579..592G|doi=10.1038/s41586-020-2097-z|pmc=7481934|pmid=32214243}}</ref> Епигенетските модификации играат важна улога во генското изразување и регулација и се вклучени во бројни клеточни постапки како што се диференцијацијата/развојот <ref>{{Наведено списание|last=Sams|first=K.L|last2=Mukai|first2=C|last3=Marks|first3=B.A|last4=Mittal|first4=C|last5=Demeter|first5=E.A|last6=Nelissen|first6=S|last7=Grenier|first7=J.K|last8=Tate|first8=A.E|last9=Ahmed|first9=F|date=October 2022|title=Delayed puberty, gonadotropin abnormalities and subfertility in male Padi2/Padi4 double knockout mice|journal=Reprod Biol Endocrinol|volume=20|issue=1|page=150|doi=10.1186/s12958-022-01018-w|pmc=9555066|pmid=36224627|doi-access=free}}</ref> и туморигенезата.<ref name = "Francis_2011"/> Студијата на епигенетиката на светско ниво е овозможена дури неодамна преку приспособување на геномски тестови со висока пропусност.<ref name = "Laird_2010"/> === Метагеномика === [[Податотека:Environmental_shotgun_sequencing.png|десно|мини| Секвенционирањето на животносредински „сачмарки“ е клучна техника во метагеномијата. (А) Земање примероци од живеалиште; (Б) филтрирање на честички, обично по големина; (В) Лиза и вадење ДНК; (Г) клонирање и изградба на библиотека; (Д) секвенционирање на клоновите; (Ѓ) секвенца склопување во контиги и скелиња.]] Метагеномиката е проучување на метагеномите, [[Генетика|генетски]] материјал обновен директно од примероци од [[Животна средина|животната средина]]. Широкото поле може да се нарече и како еколошка геномика, економика или геномика на заедницата. Додека традиционалната [[микробиологија]] и секвенционирањето на микробиолошкиот геном се потпираат на култивирани клонски [[Микробиолошка култура|култури]], раното секвенционирање на гените во животната средина клонирала специфични гени (често генот [[16S рибозомна РНК]]) за да произведе профил на разновидност во природен примерок. Таквата работа откри дека огромното мнозинство на микробиолошка [[биоразновидност]] е пропуштено од методите [[Микробиолошка култура|засновани на одгледување]].<ref name = "Hugenholz_1998"/> Неодамнешните студии користат Сенгеровото секвенционирање со „сачмарка“ или масовно напоредно пиросеквенционирање за да бидат добиени главно непристрасни примероци од сите гени од сите членови на земените заедници.<ref name = "Eisen_2007"/> Поради својата моќ да ја открие претходно скриената разновидност на микроскопскиот живот, метагеномијата нуди моќна леќа за гледање на микробниот свет што има потенцијал да го револуционизира разбирањето на целиот жив свет.<ref name = "Marco_2010"/><ref name = "Marco_2011"/> === Моделни системи === ==== Вируси и бактериофаги ==== [[Бактериофаг]]ите играа и продолжуваат да играат клучна улога во бактериската [[генетика]] и [[Молекуларна биологија|молекуларната биологија]]. Историски гледано, тие биле користени за дефинирање на структурата [[Ген|на гените]] и генската регулација. Исто така, првиот [[геном]] што бил секвенциониран бил бактериофаг. Сепак, истражувањето на бактериофагите не ја предводел геномската револуција, во која очигледно надвладејува бактериската геномика. Само неодамна станало истакнато проучувањето на геномите на бактериофагите, со што им овозможува на истражувачите да ги разберат механизмите на еволуцијата на бактериофагот. Секвенците на геномот на бактериофагот може да бидат добиени преку директно секвенционирање на изолирани бактериофаги, но исто така може да бидат изведени како дел од микробиолошките геноми. Анализата на бактериските геноми покажало дека значителна количина на микробна ДНК се состои од профажни секвенци и елементи слични на профаги.<ref name = "Canchaya_2003"/> Подробната база на податоци која ги ископува овие секвенци нуди увид во улогата на профагите во обликувањето на бактерискиот геном: Претежно, овој метод потврдил многу познати бактериофаги групи, што го прави ова корисна алатка за предвидување на односите на профагите од бактериските геноми.<ref name = "McGrath_2007"/><ref name = "Fouts_2005"/> ==== Цијанобактерии ==== Во моментов има 24 [[цијанобактерии]] за кои е достапна вкупна геномска секвенца. 15 од овие цијанобактерии доаѓаат од морската средина. Тоа се шест соеви ''Prochlorococcus'', седум морски ''Synechococcus'' соеви, ''Trichodesmium erythraeum'' IMS101 и ''Crocosphaera watsonii'' WH8501. Неколку студии покажале како овие секвенци може многу успешно да бидат користени за да бидат заклучени важни еколошки и физиолошки одлики на морските цијанобактерии. Сепак, има многу повеќе геномски проекти во моментот во тек, меѓу нив има дополнителни изолати на ''Prochlorococcus'' и морски ''Synechococcus'', ''Acaryochloris'' и ''Prochloron'', филаментозната цијанобактерија N<sub>2</sub> фиксираната ''Nodularia spumigena'', ''[[Lyngbya aestuarii]]'' и Lyngbya [[Бактериофаг|cucciarias]] ''wellamacecula''. Така, растечкото тело на информации за геномот, исто така, може да се искористи на поопшт начин за решавање на светските проблеми со примена на споредбен пристап. Некои нови и возбудливи примери за напредок на ова поле се идентификацијата на гени за регулаторните РНК, увид во еволутивното потекло на [[фотосинтеза]]та или проценка на придонесот на [[Хоризонтален пренос на гени|хоризонталниот преност на гени]] во геномите кои се анализирани.<ref name = "Herrero_2008"/> == Примени == [[Податотека:Human_karyotype_with_bands_and_sub-bands.png|мини| Шематски [[Кариотип|кариограм]] на човек, обезбедувајќи поедноставен преглед на човечкиот геном. Тоа е графички приказ на идеализираниот човечки [[Плоидност|диплоиден]] кариотип, со означени [[Локус (генетика)|ленти и подленти]]. Покажува темни и бели региони на лентата G. Секој ред е вертикално порамнет на ниво на [[центромер]]. Покажува 22 [[Хомологни хромозоми|хомологни]] автосомни хромозомски парови, и женски (XX) и машки (XY) верзии на двата [[Одредување на пол|полови хромозоми]], како и митохондријалниот геном (долу лево).]] Геномиката обезбедила примени во многу области, вклучувајќи [[медицина]]та, [[биотехнологија]]та, [[антропологија]]та и други [[општествени науки]].<ref name = "Barnes_2008"/> === Геномска медицина === Геномските технологии од следната генерација им овозможуваат на лекарите и на биомедицинските истражувачи драстично да го зголемат количеството на геномски податоци собрани на големи изучувања за населението.<ref name = "Feero_2011"/> Кога се комбинираат со нови информатички пристапи кои вклучуваат многу видови податоци со геномски податоци во истражувањето на болеста, ова им овозможува на истражувачите подобро да ги разберат генетските основи на одговорот на лекот и болеста.<ref name = "Feero_2011a"/><ref name = "Lu_2014"/> Раните напори за примена на геномот во медицината ги вклучија оние на екипата од Стенфорд предводен од Јуан Ешли кој ги разви првите алатки за медицинско толкување на човечкиот геном.<ref name = "Ashley_2010" /><ref name = "Dewey_2011" /><ref name = "Dewey_2014" /> Истражувачката програма Genomes2People во Бригамовата и женска болница, Броудовиот институт и Харвардскиот медицински факултет е основана во 2012 година за да спроведе емпириско истражување за преведување на геномијата во здравје. Бригамовата и женска болница отворила клиника за спречувачка геномика во август 2019 година, а Општата болница во Масачусетс следеше еден месец подоцна.<ref name = "Robbins_2019" /><ref name = "Dark_Daily_2020" /> Истражувачката програма „Сите нас“ (All of Us) има за цел да собере податоци за секвенцата на геномот од 1 милион учесници за да стане критична компонента на платформата за истражување на прецизна медицина.<ref name = "NIH_2018" /> === Синтетичка биологија и биоинженерство === Растот на геномското знаење овозможило сè пософистицирани примени на [[Синтетичка биологија|синтетичката биологија]].<ref name = "Church_2012"/> Во 2010 година, истражувачите од Институтот „Џ. Крег Вентер“ објавиле создавање на делумно синтетички вид на [[Бактерии|бактерија]], ''Mycoplasma laboratorium'', изведен од [[геном]]от на ''Mycoplasma genitalium''.<ref name = "Baker_2011"/> === Геномика на населението и зачувувањето === Геномиката на населението била развиена како популарно поле на истражување, каде што методите на геномско секвенционирање се користени за да бидат спроведени големи споредби на секвенците на ДНК меѓу населенијата, надвор од границите на генетските маркери како што се производите на [[Полимераза верижна реакција|полимеразата верижна реакција]] со краток опсег или микросателитите кои традиционално се користени во [[Популациона генетика|генетиката на населението]]. Геномиката на населението ги проучува ефектите на [[геном]]от за да го подобри нашето разбирање за [[микроеволуција]]та за да може да биде научена [[Филогенија|филогенетската]] историја и [[демографија]]та на населението.<ref name = "Luikart_2003" /> Геномските методи за населението се користени за многу различни области, вклучувајќи [[еволутивна биологија]], [[екологија]], [[биогеографија]], биологија за зачувување и управување со рибарството. Слично на тоа, [[Пределна геномика|пределната геномика]] била развиена од [[Пределна генетика|пределната генетика]] за да користи геномски методи за да ги идентификува односите помеѓу моделите на природозаштитни и генетски варијации. Зачувувачите можат да ги користат информациите собрани со геномско секвенционирање со цел подобро да ги проценат генетските фактори клучни за зачувување на видовите, како што е генетската разновидност на населението или дали поединецот е хетерозиготен за рецесивно наследно генетско нарушување.<ref name = "Frankham_2010" /> Со користење на геномски податоци за да бидат проценети ефектите од [[Еволуција|еволутивните]] постапки и да бидат забележани моделите на варијација низ дадено население, зачувувачите можат да формулираат планови за помош на даден вид без толку многу променливи оставени непознати како оние кои не се решени со стандардни генетски пристапи.<ref name = "Allendorf_2010" /> == Поврзано == {{Портал|Биологија}} {{div col}} * [[Когнитивна геномика]] * [[Сметачка геномика]] * [[епигеномика]] * [[Функционална геномика]] * [[Повикување ген]], технологија за профилирање на мРНК * [[Геномика на припитомувањето]] * [[Генетиката во фикцијата]] * [[Гликомика]] * [[Имуномика]] * [[Метагеномика]] * [[Патогеномика]] * [[Лична геномика]] * [[Протеомика]] * [[Транскриптомика]] * [[Веномика]] * [[Психогеномика]] * [[Секвенционирање на цел геном]] *[[Томас Родерик]] {{div col end}} == Наводи == {{Наводи|colwidth=33em|refs=<!-- Converted to LDR format using [[User:PleaseStand/References segregator]] --> <ref name = "Franklin_1953">{{cite journal | vauthors = Franklin RE, Gosling RG | title = Molecular configuration in sodium thymonucleate | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_1953-04-25_171_4356/page/740 | journal = Nature | volume = 171 | issue = 4356 | pages = 740–1 | date = April 1953 | pmid = 13054694 | doi = 10.1038/171740a0 | bibcode = 1953Natur.171..740F | s2cid = 4268222 }}</ref> <ref name = "Cremer_2006">{{cite journal | vauthors = Cremer T, Cremer C | title = Rise, fall and resurrection of chromosome territories: a historical perspective. Part I. The rise of chromosome territories | journal = European Journal of Histochemistry | volume = 50 | issue = 3 | pages = 161–176 | year = 2006 | pmid = 16920639 | url = https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16920639/ }}</ref> <ref name = "Klug_2012">{{cite book | edition = 10th | publisher = Pearson Education | isbn = 978-0-321-72412-0 | title = Concepts of genetics | url = https://archive.org/details/conceptsofgeneti0000unse | location = San Francisco | year = 2012}}</ref> <ref name = "Culver_2002">{{cite encyclopedia | publisher = Macmillan Reference USA | isbn = 978-0-02-865606-9 | veditors = Robinson R | vauthors = Culver KW, Labow MA | title = Genomics | encyclopedia = Genetics | series = Macmillan Science Library | date = 8 November 2002 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/genetics0000unse }}</ref> <ref name = "Kadakkuzha_2013">{{cite journal | vauthors = Kadakkuzha BM, Puthanveettil SV | title = Genomics and proteomics in solving brain complexity | journal = Molecular BioSystems | volume = 9 | issue = 7 | pages = 1807–1821 | date = July 2013 | pmid = 23615871 | pmc = 6425491 | doi = 10.1039/C3MB25391K }}</ref> <ref name = "Pevsner_2009">{{cite book | edition = 2nd | publisher = Wiley-Blackwell | isbn = 978-0-470-08585-1 | vauthors = Pevsner J | title = Bioinformatics and functional genomics | location = Hoboken, NJ | year = 2009 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/bioinformaticsfu00pevs_0 }}</ref> <ref name = "Liddell_2013">{{cite book | vauthors = Liddell HG, Scott R | title = Intermediate Greek-English Lexicon | url = https://archive.org/details/intermediategree0000lidd_y9o0 | date = 2013 | publisher = Martino Fine Books | isbn = 978-1-61427-397-4}}</ref> <ref name = "OED_Genome">{{cite encyclopedia | edition = Third | publisher = Oxford University Press | title = Genome, n | encyclopedia = Oxford English Dictionary | access-date = 2012-12-01 | year = 2008 | url = http://www.oed.com/view/Entry/7761 }}{{subscription required}}</ref> <ref name = "O'Brien_2022">{{cite journal | vauthors = O'Brien SJ | title = A decade of GigaScience: A perspective on conservation genetics | journal = GigaScience | volume = 11 | date = June 2022 | pmid = 35701371 | pmc = 9197679 | doi = 10.1093/gigascience/giac055 }}</ref> <ref name = "Ankeny_2003">{{cite journal | vauthors = Ankeny RA | title = Sequencing the genome from nematode to human: changing methods, changing science | url = https://archive.org/details/sim_endeavour_2003-06_27_2/page/n48 | journal = Endeavour | volume = 27 | issue = 2 | pages = 87–92 | date = June 2003 | pmid = 12798815 | doi = 10.1016/S0160-9327(03)00061-9 }}</ref> <ref name = "Holley_1965a">{{cite journal | vauthors = Holley RW, Everett GA, Madison JT, Zamir A | title = Nucleotide sequences in the yeast alanine transfer ribonucleic acid | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-biological-chemistry_journal-of-biological-chemistry_1965-05_240_5/page/2122 | journal = The Journal of Biological Chemistry | volume = 240 | issue = 5 | pages = 2122–2128 | date = May 1965 | pmid = 14299636 | doi = 10.1016/S0021-9258(18)97435-1 | doi-access = free }}</ref> <ref name = "Satzinger_2008">{{cite journal | vauthors = Satzinger H | title = Theodor and Marcella Boveri: chromosomes and cytoplasm in heredity and development | journal = Nature Reviews. Genetics | volume = 9 | issue = 3 | pages = 231–238 | date = March 2008 | pmid = 18268510 | doi = 10.1038/nrg2311 | s2cid = 15829893 }}</ref> <ref name = "Holley_1965b">{{cite journal | vauthors = Holley RW, Apgar J, Everett GA, Madison JT, Marquisee M, Merrill SH, Penswick JR, Zamir A | title = Structure of a Ribonucleic Acid | url = https://archive.org/details/sim_science_1965-03-19_147_3664/page/1462 | display-authors = 6 | journal = Science | volume = 147 | issue = 3664 | pages = 1462–1465 | date = March 1965 | pmid = 14263761 | doi = 10.1126/science.147.3664.1462 | s2cid = 40989800 | bibcode = 1965Sci...147.1462H }}</ref> <ref name = "Nuremberg_1965">{{cite journal | vauthors = Nirenberg M, Leder P, Bernfield M, Brimacombe R, Trupin J, Rottman F, O'Neal C | title = RNA codewords and protein synthesis, VII. On the general nature of the RNA code | url = https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_1965-05_53_5/page/1161 | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 53 | issue = 5 | pages = 1161–1168 | date = May 1965 | pmid = 5330357 | pmc = 301388 | doi = 10.1073/pnas.53.5.1161 | doi-access = free | bibcode = 1965PNAS...53.1161N }}</ref> <ref name = "Min_1972">{{cite journal | vauthors = Min Jou W, Haegeman G, Ysebaert M, Fiers W | title = Nucleotide sequence of the gene coding for the bacteriophage MS2 coat protein | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_1972-05-12_237_5350/page/82 | journal = Nature | volume = 237 | issue = 5350 | pages = 82–88 | date = May 1972 | pmid = 4555447 | doi = 10.1038/237082a0 | s2cid = 4153893 | bibcode = 1972Natur.237...82J }}</ref> <ref name = "Fiers_1976">{{cite journal | vauthors = Fiers W, Contreras R, Duerinck F, Haegeman G, Iserentant D, Merregaert J, Min Jou W, Molemans F, Raeymaekers A, Van den Berghe A, Volckaert G, Ysebaert M | display-authors = 6 | title = Complete nucleotide sequence of bacteriophage MS2 RNA: primary and secondary structure of the replicase gene | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_1976-04-08_260_5551/page/500 | journal = Nature | volume = 260 | issue = 5551 | pages = 500–507 | date = April 1976 | pmid = 1264203 | doi = 10.1038/260500a0 | s2cid = 4289674 | bibcode = 1976Natur.260..500F }}</ref> <ref name = "Fiers_1978">{{cite journal | vauthors = Fiers W, Contreras R, Haegemann G, Rogiers R, Van de Voorde A, Van Heuverswyn H, Van Herreweghe J, Volckaert G, Ysebaert M | display-authors = 6 | title = Complete nucleotide sequence of SV40 DNA | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_1978-05-11_273_5658/page/112 | journal = Nature | volume = 273 | issue = 5658 | pages = 113–120 | date = May 1978 | pmid = 205802 | doi = 10.1038/273113a0 | s2cid = 1634424 | bibcode = 1978Natur.273..113F }}</ref> <ref name = "Tamarin_2004">{{cite book | edition = 7 | publisher = McGraw Hill | isbn = 978-0-07-124320-9 | vauthors = Tamarin RH | title = Principles of genetics | url = https://archive.org/details/principlesofgene0000robe | location = London | year = 2004 }}</ref> <ref name = "Sanger_1980">{{cite web | vauthors = Sanger F | year = 1980 | title = Nobel lecture: Determination of nucleotide sequences in DNA | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1980/sanger-lecture.pdf | access-date = 2010-10-18 }}</ref> <ref name = "Sanger_1977">{{cite journal | vauthors = Sanger F, Air GM, Barrell BG, Brown NL, Coulson AR, Fiddes CA, Hutchison CA, Slocombe PM, Smith M | display-authors = 6 | title = Nucleotide sequence of bacteriophage phi X174 DNA | url = https://archive.org/details/nature-uk_1977-02-24_265_5596/page/687 | journal = Nature | volume = 265 | issue = 5596 | pages = 687–695 | date = February 1977 | pmid = 870828 | doi = 10.1038/265687a0 | s2cid = 4206886 | bibcode = 1977Natur.265..687S }}</ref> <ref name = "Kaiser_2003">{{cite journal | vauthors = Kaiser O, Bartels D, Bekel T, Goesmann A, Kespohl S, Pühler A, Meyer F | title = Whole genome shotgun sequencing guided by bioinformatics pipelines--an optimized approach for an established technique | journal = Journal of Biotechnology | volume = 106 | issue = 2–3 | pages = 121–133 | date = December 2003 | pmid = 14651855 | doi = 10.1016/j.jbiotec.2003.08.008 }}</ref> <ref name = "WHO_2004">{{cite web|url=https://www.who.int/genomics/geneticsVSgenomics/en/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20040630170807/http://www.who.int/genomics/geneticsVSgenomics/en/ |url-status=dead |archive-date=June 30, 2004 |publisher=World Health Organization |title=WHO definitions of genetics and genomics}}</ref> <ref name = "Sanger_1977a">{{cite journal | vauthors = Sanger F, Nicklen S, Coulson AR | title = DNA sequencing with chain-terminating inhibitors | url = https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_1977-12_74_12/page/5463 | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 74 | issue = 12 | pages = 5463–5467 | date = December 1977 | pmid = 271968 | pmc = 431765 | doi = 10.1073/pnas.74.12.5463 | doi-access = free | bibcode = 1977PNAS...74.5463S }}</ref> <ref name = "Yadav_2007">{{cite journal | vauthors = Yadav SP | title = The wholeness in suffix -omics, -omes, and the word om | journal = Journal of Biomolecular Techniques | volume = 18 | issue = 5 | pages = 277 | date = December 2007 | pmid = 18166670 | pmc = 2392988 }}</ref> <ref name = "Gilbert_1977">{{cite journal | vauthors = Maxam AM, Gilbert W | title = A new method for sequencing DNA | url = https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_1977-02_74_2/page/560 | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 74 | issue = 2 | pages = 560–564 | date = February 1977 | pmid = 265521 | pmc = 392330 | doi = 10.1073/pnas.74.2.560 | doi-access = free | bibcode = 1977PNAS...74..560M }}</ref> <ref name = "Darden_2010">{{cite book | edition = Fall 2010 | veditors = Zalta EN | vauthors = Darden L, Tabery J | title = The Stanford Encyclopedia of Philosophy | chapter = Molecular Biology | year = 2010 | chapter-url = http://plato.stanford.edu/archives/fall2010/entries/molecular-biology/ }}</ref> <ref name = "Anderson_1981">{{cite journal | vauthors = Anderson S, Bankier AT, Barrell BG, de Bruijn MH, Coulson AR, Drouin J, Eperon IC, Nierlich DP, Roe BA, Sanger F, Schreier PH, Smith AJ, Staden R, Young IG | display-authors = 6 | title = Sequence and organization of the human mitochondrial genome | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_1981-04-09_290_5806/page/456 | journal = Nature | volume = 290 | issue = 5806 | pages = 457–465 | date = April 1981 | pmid = 7219534 | doi = 10.1038/290457a0 | s2cid = 4355527 | bibcode = 1981Natur.290..457A }}{{subscription required}}</ref> <ref name = "Shinozaki_1986">{{cite journal | vauthors = Shinozaki K, Ohme M, Tanaka M, Wakasugi T, Hayashida N, Matsubayashi T, Zaita N, Chunwongse J, Obokata J, Yamaguchi-Shinozaki K, Ohto C, Torazawa K, Meng BY, Sugita M, Deno H, Kamogashira T, Yamada K, Kusuda J, Takaiwa F, Kato A, Tohdoh N, Shimada H, Sugiura M | display-authors = 6 | title = The complete nucleotide sequence of the tobacco chloroplast genome: its gene organization and expression | url = https://archive.org/details/sim_embo-journal_1986-09_5_9/page/2043 | journal = The EMBO Journal | volume = 5 | issue = 9 | pages = 2043–2049 | date = September 1986 | pmid = 16453699 | pmc = 1167080 | doi = 10.1002/j.1460-2075.1986.tb04464.x }}</ref> <ref name = "Ohyama_1986">{{cite journal | vauthors = Ohyama K, Fukuzawa H, Kohchi T, Shirai H, Sano T, Sano S, Umesono K, Shiki Y, Takeuchi M, Chang Z, Aota SI | doi = 10.1038/322572a0 | title = Chloroplast gene organization deduced from complete sequence of liverwort Marchantia polymorpha chloroplast DNA | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_1986-08-07_322_6079/page/572 | journal = Nature | volume = 322 | issue = 6079 | pages = 572–574 | year = 1986 | display-authors = 6 |bibcode = 1986Natur.322..572O | s2cid = 4311952 }}</ref> <ref name = "Oliver_1992">{{cite journal | vauthors = Oliver SG, van der Aart QJ, Agostoni-Carbone ML, Aigle M, Alberghina L, Alexandraki D, Antoine G, Anwar R, Ballesta JP, Benit P | display-authors = 6 | title = The complete DNA sequence of yeast chromosome III | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_1992-05-07_357_6373/page/38 | journal = Nature | volume = 357 | issue = 6373 | pages = 38–46 | date = May 1992 | pmid = 1574125 | doi = 10.1038/357038a0 | s2cid = 4271784 | bibcode = 1992Natur.357...38O | author-link1 = Stephen Oliver (scientist) }}</ref> <ref name = "Fleischmann_1995">{{cite journal | vauthors = Fleischmann RD, Adams MD, White O, Clayton RA, Kirkness EF, Kerlavage AR, Bult CJ, Tomb JF, Dougherty BA, Merrick JM | display-authors = 6 | title = Whole-genome random sequencing and assembly of Haemophilus influenzae Rd | url = https://archive.org/details/sim_science_1995-07-28_269_5223/page/496 | journal = Science | volume = 269 | issue = 5223 | pages = 496–512 | date = July 1995 | pmid = 7542800 | doi = 10.1126/science.7542800 | s2cid = 10423613 | bibcode = 1995Sci...269..496F }}</ref> <ref name = "Goffeau_1996">{{cite journal | vauthors = Goffeau A, Barrell BG, Bussey H, Davis RW, Dujon B, Feldmann H, Galibert F, Hoheisel JD, Jacq C, Johnston M, Louis EJ, Mewes HW, Murakami Y, Philippsen P, Tettelin H, Oliver SG | display-authors = 6 | title = Life with 6000 genes | url = https://archive.org/details/sim_science_1996-10-25_274_5287/page/546 | journal = Science | volume = 274 | issue = 5287 | pages = 546, 563-546, 567 | date = October 1996 | pmid = 8849441 | doi = 10.1126/science.274.5287.546 | s2cid = 211123134 | bibcode = 1996Sci...274..546G }}{{subscription required}}</ref> <ref name = "Viruses_2011">{{cite web | title = Complete genomes: Viruses | work = NCBI | access-date = 2011-11-18 | date = 17 November 2011 | url = https://www.ncbi.nlm.nih.gov/genomes/GenomesGroup.cgi?taxid=10239 }}</ref> <ref name = "Entrez_2011">{{cite web | title = Genome Project Statistics | work = Entrez Genome Project | access-date = 2011-11-18 | date = 7 October 2011 | url = https://www.ncbi.nlm.nih.gov/genomes/static/gpstat.html}}</ref> <ref name = "Zimmer_2009a">{{cite news | issn = 0362-4331 | vauthors = Zimmer C | title = Scientists Start a Genomic Catalog of Earth's Abundant Microbes | work = The New York Times | access-date = 2012-12-21 | date = 29 December 2009 | url = https://www.nytimes.com/2009/12/29/science/29microbes.html }}</ref> <ref name = "Geba_2009">{{cite journal | vauthors = Wu D, Hugenholtz P, Mavromatis K, Pukall R, Dalin E, Ivanova NN, Kunin V, Goodwin L, Wu M, Tindall BJ, Hooper SD, Pati A, Lykidis A, Spring S, Anderson IJ, D'haeseleer P, Zemla A, Singer M, Lapidus A, Nolan M, Copeland A, Han C, Chen F, Cheng JF, Lucas S, Kerfeld C, Lang E, Gronow S, Chain P, Bruce D, Rubin EM, Kyrpides NC, Klenk HP, Eisen JA | display-authors = 6 | title = A phylogeny-driven genomic encyclopaedia of Bacteria and Archaea | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_december-24-31-2009_462_7276/page/1056 | journal = Nature | volume = 462 | issue = 7276 | pages = 1056–1060 | date = December 2009 | pmid = 20033048 | pmc = 3073058 | doi = 10.1038/nature08656 | bibcode = 2009Natur.462.1056W }}</ref> <ref name = "BBC_2004">{{cite news | title = Human gene number slashed | work = BBC | access-date = 2012-12-21 | date = 20 October 2004 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/3760766.stm }}</ref> <ref name = "Yue_2001">{{cite journal | vauthors = Yue GH, Lo LC, Zhu ZY, Lin G, Feng F | title = The complete nucleotide sequence of the mitochondrial genome of Tetraodon nigroviridis | journal = DNA Sequence | volume = 17 | issue = 2 | pages = 115–121 | date = April 2006 | pmid = 17076253 | doi = 10.1080/10425170600700378 | s2cid = 21797344 }}</ref> <ref name = "nhgriDog2004">{{cite web | last = [[National Human Genome Research Institute]] | title = Dog Genome Assembled: Canine Genome Now Available to Research Community Worldwide | work = Genome.gov | date = 14 July 2004 | url = http://www.genome.gov/12511476 | access-date = 2012-01-20 }}</ref> <ref name = "McElheny_2010">{{cite book | publisher = Basic Books | isbn = 978-0-465-04333-0 | vauthors = McElheny V | title = Drawing the map of life: inside the Human Genome Project | location = New York NY | year = 2010 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/drawingmapoflife0000mcel }}</ref> <ref name = "1000genomes2012">{{cite journal | vauthors = Abecasis GR, Auton A, Brooks LD, DePristo MA, Durbin RM, Handsaker RE, Kang HM, Marth GT, McVean GA | display-authors = 6 | title = An integrated map of genetic variation from 1,092 human genomes | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2012-11-01_491_7422/page/56 | journal = Nature | volume = 491 | issue = 7422 | pages = 56–65 | date = November 2012 | pmid = 23128226 | pmc = 3498066 | doi = 10.1038/nature11632 | bibcode = 2012Natur.491...56T }}</ref> <ref name = "Neilsen_2012">{{cite journal | vauthors = Nielsen R | title = Genomics: In search of rare human variants | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2010-10-28_467_7319/page/1050 | journal = Nature | volume = 467 | issue = 7319 | pages = 1050–1051 | date = October 2010 | pmid = 20981085 | doi = 10.1038/4671050a | doi-access = free | bibcode = 2010Natur.467.1050N }}</ref> <ref name = "Barnes_2008">{{cite book | publisher = University of Chicago Press | isbn = 978-0-226-17295-8 | vauthors = Barnes B, Dupré J | title = Genomes and what to make of them | url = https://archive.org/details/genomeswhattomak0000barn | location = Chicago | year = 2008 }}</ref> <ref name = "Eisen_2012">{{cite journal | vauthors = Eisen JA | title = Badomics words and the power and peril of the ome-meme | journal = GigaScience | volume = 1 | issue = 1 | pages = 6 | date = July 2012 | pmid = 23587201 | pmc = 3617454 | doi = 10.1186/2047-217X-1-6 | doi-access = free }}</ref> <ref name = "wsj_2012">{{cite news | issn = 0099-9660 | vauthors = Hotz RL | title = Here"s an Omical Tale: Scientists Discover Spreading Suffix | work = Wall Street Journal | access-date = 2013-01-04 | date = 13 August 2012 | url = https://www.wsj.com/articles/SB10000872396390444840104577551433143153716 }}</ref> <ref name = "Scudellari_2011">{{Cite news| vauthors = Scudellari M | title = Data Deluge| work = The Scientist| access-date = 2013-01-04| date = 1 October 2011| url = http://www.the-scientist.com/?articles.view/articleNo/31212/title/Data-Deluge/}}</ref> <ref name = "Chaston_2012">{{cite journal | vauthors = Chaston J, Douglas AE | title = Making the most of "omics" for symbiosis research | url = https://archive.org/details/sim_biological-bulletin_2012-08_223_1/page/21 | journal = The Biological Bulletin | volume = 223 | issue = 1 | pages = 21–29 | date = August 2012 | pmid = 22983030 | pmc = 3491573 | doi = 10.1086/BBLv223n1p21 }}</ref> <ref name = "McCutcheon_2011">{{cite journal | vauthors = McCutcheon JP, von Dohlen CD | title = An interdependent metabolic patchwork in the nested symbiosis of mealybugs | journal = Current Biology | volume = 21 | issue = 16 | pages = 1366–1372 | date = August 2011 | pmid = 21835622 | pmc = 3169327 | doi = 10.1016/j.cub.2011.06.051 }}</ref> <ref name = "Baker_2012_Blog">{{cite web | vauthors = Baker M | title = Benchtop sequencers ship off | work = Nature News Blog | format = Blog | access-date = 2012-12-22 | date = 14 September 2012 | url = http://blogs.nature.com/news/2012/09/benchtop-sequencers-ship-off.html}}</ref> <ref name = "Quail_2012">{{cite journal | vauthors = Quail MA, Smith M, Coupland P, Otto TD, Harris SR, Connor TR, Bertoni A, Swerdlow HP, Gu Y | display-authors = 6 | title = A tale of three next generation sequencing platforms: comparison of Ion Torrent, Pacific Biosciences and Illumina MiSeq sequencers | journal = BMC Genomics | volume = 13 | pages = 341 | date = July 2012 | pmid = 22827831 | pmc = 3431227 | doi = 10.1186/1471-2164-13-341 | doi-access = free }}</ref> <ref name = "Staden_1979">{{cite journal | vauthors = Staden R | title = A strategy of DNA sequencing employing computer programs | journal = Nucleic Acids Research | volume = 6 | issue = 7 | pages = 2601–2610 | date = June 1979 | pmid = 461197 | pmc = 327874 | doi = 10.1093/nar/6.7.2601 }}</ref> <ref name = "Anderson_1981a">{{cite journal | vauthors = Anderson S | title = Shotgun DNA sequencing using cloned DNase I-generated fragments | journal = Nucleic Acids Research | volume = 9 | issue = 13 | pages = 3015–3027 | date = July 1981 | pmid = 6269069 | pmc = 327328 | doi = 10.1093/nar/9.13.3015 }}</ref> <ref name = "Pop_2008">{{cite journal | vauthors = Pop M | title = Genome assembly reborn: recent computational challenges | journal = Briefings in Bioinformatics | volume = 10 | issue = 4 | pages = 354–366 | date = July 2009 | pmid = 19482960 | pmc = 2691937 | doi = 10.1093/bib/bbp026 }}</ref> <ref name = "Sanger_1975">{{cite journal | vauthors = Sanger F, Coulson AR | title = A rapid method for determining sequences in DNA by primed synthesis with DNA polymerase | url = https://archive.org/details/journal-of-molecular-biology_1975-05-25_94_3/page/441 | journal = Journal of Molecular Biology | volume = 94 | issue = 3 | pages = 441–448 | date = May 1975 | pmid = 1100841 | doi = 10.1016/0022-2836(75)90213-2 }}</ref> <ref name = "Mavro_2012">{{cite journal | vauthors = Mavromatis K, Land ML, Brettin TS, Quest DJ, Copeland A, Clum A, Goodwin L, Woyke T, Lapidus A, Klenk HP, Cottingham RW, Kyrpides NC | display-authors = 6 | title = The fast changing landscape of sequencing technologies and their impact on microbial genome assemblies and annotation | journal = PLOS ONE | volume = 7 | issue = 12 | pages = e48837 | year = 2012 | pmid = 23251337 | pmc = 3520994 | doi = 10.1371/journal.pone.0048837 | veditors = Liu Z | doi-access = free | bibcode = 2012PLoSO...748837M }}</ref> <ref name = "illumina2012">{{cite conference | publisher = Illumina, Inc. | pages = 12 | last = Illumina, Inc. | title = An Introduction to Next-Generation Sequencing Technology | location = San Diego, California, USA | access-date = 2012-12-28 | date = 28 February 2012 | url = http://www.illumina.com/Documents/products/Illumina_Sequencing_Introduction.pdf | archive-date = 2013-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130411045647/http://www.illumina.com/documents//products/Illumina_Sequencing_Introduction.pdf | url-status = dead }}</ref> <ref name = "Hall_2007">{{cite journal | vauthors = Hall N | title = Advanced sequencing technologies and their wider impact in microbiology | journal = The Journal of Experimental Biology | volume = 210 | issue = Pt 9 | pages = 1518–1525 | date = May 2007 | pmid = 17449817 | doi = 10.1242/jeb.001370 | doi-access = free }}</ref> <ref name = "Church_2005">{{cite journal | vauthors = Church GM | title = Genomes for all | url = https://archive.org/details/sim_scientific-american_2006-01_294_1/page/46 | journal = Scientific American | volume = 294 | issue = 1 | pages = 46–54 | date = January 2006 | pmid = 16468433 | doi = 10.1038/scientificamerican0106-46 | s2cid = 28769137 | bibcode = 2006SciAm.294a..46C }}</ref> <ref name = "tenBosch2008">{{cite journal | vauthors = ten Bosch JR, Grody WW | title = Keeping up with the next generation: massively parallel sequencing in clinical diagnostics | journal = The Journal of Molecular Diagnostics | volume = 10 | issue = 6 | pages = 484–492 | date = November 2008 | pmid = 18832462 | pmc = 2570630 | doi = 10.2353/jmoldx.2008.080027 }}</ref> <ref name = "Tucker_2009">{{cite journal | vauthors = Tucker T, Marra M, Friedman JM | title = Massively parallel sequencing: the next big thing in genetic medicine | url = https://archive.org/details/sim_american-journal-of-human-genetics_2009-08-14_85_2/page/142 | journal = American Journal of Human Genetics | volume = 85 | issue = 2 | pages = 142–154 | date = August 2009 | pmid = 19679224 | pmc = 2725244 | doi = 10.1016/j.ajhg.2009.06.022 }}</ref> <ref name = "DNA_colony_patents">{{cite patent | country = US | number = 20050100900 | inventor = Kawashima EH, Farinelli L, Mayer P | assign1 = Solexa Ltd Great Britain | title = Method of nucleic acid amplification | gdate = 26 July 2011 | pubdate = 12 May 2005 | url = http://www.google.com/patents/US20050100900 | postscript = . }}</ref> <ref name = "Mardis_2008">{{cite journal | vauthors = Mardis ER | title = Next-generation DNA sequencing methods | journal = Annual Review of Genomics and Human Genetics | volume = 9 | pages = 387–402 | year = 2008 | pmid = 18576944 | doi = 10.1146/annurev.genom.9.081307.164359 | url = http://www.lcg.unam.mx/frontiers/files/frontiers/annurev.genom.9.081307.164359.pdf | access-date = 2013-01-04 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20130518193940/http://www.lcg.unam.mx/frontiers/files/frontiers/annurev.genom.9.081307.164359.pdf | archive-date = 2013-05-18 }}</ref> <ref name = "Davies_2011">{{cite journal | journal = Bio-IT World | vauthors = Davies K | url = http://www.bio-itworld.com/issues/2011/sept-oct/powering-preventative-medicine.html | title = Powering Preventative Medicine | year = 2011 | issue = September–October | access-date = 2024-02-02 | archive-date = 2016-06-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160606115325/http://www.bio-itworld.com/issues/2011/sept-oct/powering-preventative-medicine.html | url-status = dead }}</ref> <ref name = "PacBio" >{{cite web | title = Home | work = PacBio | url = https://www.pacb.com/ }}</ref> <ref name = "nanoporetech">{{Cite web | url=https://nanoporetech.com/ | title = home | work = Oxford Nanopore Technologies}}</ref> <ref name = "Chain_2009">{{cite journal | vauthors = Chain PS, Grafham DV, Fulton RS, Fitzgerald MG, Hostetler J, Muzny D, Ali J, Birren B, Bruce DC, Buhay C, Cole JR, Ding Y, Dugan S, Field D, Garrity GM, Gibbs R, Graves T, Han CS, Harrison SH, Highlander S, Hugenholtz P, Khouri HM, Kodira CD, Kolker E, Kyrpides NC, Lang D, Lapidus A, Malfatti SA, Markowitz V, Metha T, Nelson KE, Parkhill J, Pitluck S, Qin X, Read TD, Schmutz J, Sozhamannan S, Sterk P, Strausberg RL, Sutton G, Thomson NR, Tiedje JM, Weinstock G, Wollam A, Detter JC | display-authors = 6 | title = Genomics. Genome project standards in a new era of sequencing | url = https://archive.org/details/sim_science_2009-10-09_326_5950/page/236 | journal = Science | volume = 326 | issue = 5950 | pages = 236–237 | date = October 2009 | pmid = 19815760 | pmc = 3854948 | doi = 10.1126/science.1180614 | bibcode = 2009Sci...326..236C }}</ref> <ref name = "Stein_2001">{{cite journal | vauthors = Stein L | title = Genome annotation: from sequence to biology | journal = Nature Reviews. Genetics | volume = 2 | issue = 7 | pages = 493–503 | date = July 2001 | pmid = 11433356 | doi = 10.1038/35080529 | s2cid = 12044602 }}</ref> <ref name = "Brent_2008">{{cite journal | vauthors = Brent MR | title = Steady progress and recent breakthroughs in the accuracy of automated genome annotation | journal = Nature Reviews. Genetics | volume = 9 | issue = 1 | pages = 62–73 | date = January 2008 | pmid = 18087260 | doi = 10.1038/nrg2220 | url = http://www.genomics.arizona.edu/553/Readings/2012/Brent_2008.pdf | access-date = 2013-01-04 | url-status = dead | s2cid = 20412451 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130529013309/http://www.genomics.arizona.edu/553/Readings/2012/Brent_2008.pdf | archive-date = 2013-05-29 }}</ref> <ref name = "Ensmbl_2013">{{cite journal | vauthors = Flicek P, Ahmed I, Amode MR, Barrell D, Beal K, Brent S, Carvalho-Silva D, Clapham P, Coates G, Fairley S, Fitzgerald S, Gil L, García-Girón C, Gordon L, Hourlier T, Hunt S, Juettemann T, Kähäri AK, Keenan S, Komorowska M, Kulesha E, Longden I, Maurel T, McLaren WM, Muffato M, Nag R, Overduin B, Pignatelli M, Pritchard B, Pritchard E, Riat HS, Ritchie GR, Ruffier M, Schuster M, Sheppard D, Sobral D, Taylor K, Thormann A, Trevanion S, White S, Wilder SP, Aken BL, Birney E, Cunningham F, Dunham I, Harrow J, Herrero J, Hubbard TJ, Johnson N, Kinsella R, Parker A, Spudich G, Yates A, Zadissa A, Searle SM | display-authors = 6 | title = Ensembl 2013 | journal = Nucleic Acids Research | volume = 41 | issue = Database issue | pages = D48–D55 | date = January 2013 | pmid = 23203987 | pmc = 3531136 | doi = 10.1093/nar/gks1236 }}</ref> <ref name = "Bioinf_Methods">{{cite book | title = Bioinformatics | volume = 453 | pages = v–vi | year = 2008 | pmid = 18720577| doi = 10.1007/978-1-60327-429-6 | isbn = 978-1-60327-428-9 | series = Methods in Molecular Biology | veditors = Keith JM | vauthors = Keith JM }}</ref> <ref name = "Marsden_2007">{{cite journal | vauthors = Marsden RL, Lewis TA, Orengo CA | title = Towards a comprehensive structural coverage of completed genomes: a structural genomics viewpoint | journal = BMC Bioinformatics | volume = 8 | pages = 86 | date = March 2007 | pmid = 17349043 | pmc = 1829165 | doi = 10.1186/1471-2105-8-86 | doi-access = free }}</ref> <ref name = "Brenner_2000">{{cite journal | vauthors = Brenner SE, Levitt M | title = Expectations from structural genomics | journal = Protein Science | volume = 9 | issue = 1 | pages = 197–200 | date = January 2000 | pmid = 10739263 | pmc = 2144435 | doi = 10.1110/ps.9.1.197 }}</ref> <ref name = "Allendorf_2010">{{cite journal | vauthors = Allendorf FW, Hohenlohe PA, Luikart G | title = Genomics and the future of conservation genetics | journal = Nature Reviews. Genetics | volume = 11 | issue = 10 | pages = 697–709 | date = October 2010 | pmid = 20847747 | doi = 10.1038/nrg2844 | s2cid = 10811958 }}</ref> <ref name = "Brenner_2001">{{cite journal | vauthors = Brenner SE | title = A tour of structural genomics | journal = Nature Reviews. Genetics | volume = 2 | issue = 10 | pages = 801–809 | date = October 2001 | pmid = 11584296 | doi = 10.1038/35093574 | s2cid = 5656447 }}</ref> <ref name = "Francis_2011">{{cite book | publisher = WW Norton | isbn = 978-0-393-07005-7 | vauthors = Francis RC | title = Epigenetics: the ultimate mystery of inheritance | location = New York | date = 2011 }}</ref> <ref name = "Laird_2010">{{cite journal | vauthors = Laird PW | title = Principles and challenges of genomewide DNA methylation analysis | journal = Nature Reviews. Genetics | volume = 11 | issue = 3 | pages = 191–203 | date = March 2010 | pmid = 20125086 | doi = 10.1038/nrg2732 | s2cid = 6780101 }}</ref> <ref name = "Ashley_2010">{{cite journal | vauthors = Ashley EA, Butte AJ, Wheeler MT, Chen R, Klein TE, Dewey FE, Dudley JT, Ormond KE, Pavlovic A, Morgan AA, Pushkarev D, Neff NF, Hudgins L, Gong L, Hodges LM, Berlin DS, Thorn CF, Sangkuhl K, Hebert JM, Woon M, Sagreiya H, Whaley R, Knowles JW, Chou MF, Thakuria JV, Rosenbaum AM, Zaranek AW, Church GM, Greely HT, Quake SR, Altman RB | display-authors = 6 | title = Clinical assessment incorporating a personal genome | url = https://archive.org/details/sim_the-lancet_may-1-7-2010_375_9725/page/1525 | journal = Lancet | volume = 375 | issue = 9725 | pages = 1525–1535 | date = May 2010 | pmid = 20435227 | pmc = 2937184 | doi = 10.1016/S0140-6736(10)60452-7 }}</ref> <ref name = "Hugenholz_1998">{{cite journal | vauthors = Hugenholtz P, Goebel BM, Pace NR | title = Impact of culture-independent studies on the emerging phylogenetic view of bacterial diversity | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-bacteriology_1998-09_180_18/page/4765 | journal = Journal of Bacteriology | volume = 180 | issue = 18 | pages = 4765–4774 | date = September 1998 | pmid = 9733676 | pmc = 107498 | doi = 10.1128/JB.180.18.4765-4774.1998 }}</ref> <ref name = "Baker_2011">{{cite journal | vauthors = Baker M | title = Synthetic genomes: The next step for the synthetic genome | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2011-05-19_473_7347/page/402 | journal = Nature | volume = 473 | issue = 7347 | pages = 403, 405-403, 408 | date = May 2011 | pmid = 21593873 | doi = 10.1038/473403a | s2cid = 205064528 | doi-access = free | bibcode = 2011Natur.473..403B }}</ref> <ref name = "Eisen_2007">{{cite journal | vauthors = Eisen JA | title = Environmental shotgun sequencing: its potential and challenges for studying the hidden world of microbes | journal = PLOS Biology | volume = 5 | issue = 3 | pages = e82 | date = March 2007 | pmid = 17355177 | pmc = 1821061 | doi = 10.1371/journal.pbio.0050082 | doi-access = free }}</ref> <ref name = "Marco_2010">{{cite book | veditors = Marco D | year = 2010 | title = Metagenomics: Theory, Methods and Applications | url = https://archive.org/details/metagenomicscurr0000unse | publisher = Caister Academic Press | isbn = 978-1-904455-54-7 }}</ref> <ref name = "Marco_2011">{{cite book | veditors = Marco D | year = 2011 | title = Metagenomics: Current Innovations and Future Trends | url = https://archive.org/details/metagenomicscurr0000unse | publisher = [[Caister Academic Press]] | isbn = 978-1-904455-87-5 }}</ref> <ref name = "Canchaya_2003">{{cite journal | vauthors = Canchaya C, Proux C, Fournous G, Bruttin A, Brüssow H | title = Prophage genomics | url = https://archive.org/details/sim_microbiology-and-molecular-biology-reviews_2003-06_67_2/page/238 | journal = Microbiology and Molecular Biology Reviews | volume = 67 | issue = 2 | pages = 238–76, table of contents | date = June 2003 | pmid = 12794192 | pmc = 156470 | doi = 10.1128/MMBR.67.2.238-276.2003 }}</ref> <ref name = "McGrath_2007">{{cite book | veditors = McGrath S, van Sinderen D | title = Bacteriophage: Genetics and Molecular Biology | edition = 1st | publisher = Caister Academic Press | year = 2007 | url = http://www.horizonpress.com/phage | isbn = 978-1-904455-14-1 }}</ref> <ref name = "Fouts_2005">{{cite journal | vauthors = Fouts DE | title = Phage_Finder: automated identification and classification of prophage regions in complete bacterial genome sequences | journal = Nucleic Acids Research | volume = 34 | issue = 20 | pages = 5839–5851 | date = November 2006 | pmid = 17062630 | pmc = 1635311 | doi = 10.1093/nar/gkl732 }}</ref> <ref name = "Herrero_2008">{{cite book | veditors = Herrero A, Flores E | title = The Cyanobacteria: Molecular Biology, Genomics and Evolution | edition = 1st | publisher = Caister Academic Press | year = 2008 | url = http://www.horizonpress.com/cyan | isbn = 978-1-904455-15-8 }}</ref> <ref name = "Feero_2011">{{cite journal | vauthors = Hudson KL | title = Genomics, health care, and society | url = https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2011-09-15_365_11/page/1032 | journal = The New England Journal of Medicine | volume = 365 | issue = 11 | pages = 1033–1041 | date = September 2011 | pmid = 21916641 | doi = 10.1056/NEJMra1010517 | doi-access = free }}</ref> <ref name = "Feero_2011a">{{cite journal | vauthors = O'Donnell CJ, Nabel EG | title = Genomics of cardiovascular disease | url = https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2011-12-01_365_22/page/2098 | journal = The New England Journal of Medicine | volume = 365 | issue = 22 | pages = 2098–2109 | date = December 2011 | pmid = 22129254 | doi = 10.1056/NEJMra1105239 | doi-access = free }}</ref> <ref name = "Lu_2014">{{cite journal | vauthors = Lu YF, Goldstein DB, Angrist M, Cavalleri G | title = Personalized medicine and human genetic diversity | journal = Cold Spring Harbor Perspectives in Medicine | volume = 4 | issue = 9 | pages = a008581 | date = July 2014 | pmid = 25059740 | pmc = 4143101 | doi = 10.1101/cshperspect.a008581 }}</ref> <ref name = "Dewey_2011">{{cite journal | vauthors = Dewey FE, Chen R, Cordero SP, Ormond KE, Caleshu C, Karczewski KJ, Whirl-Carrillo M, Wheeler MT, Dudley JT, Byrnes JK, Cornejo OE, Knowles JW, Woon M, Sangkuhl K, Gong L, Thorn CF, Hebert JM, Capriotti E, David SP, Pavlovic A, West A, Thakuria JV, Ball MP, Zaranek AW, Rehm HL, Church GM, West JS, Bustamante CD, Snyder M, Altman RB, Klein TE, Butte AJ, Ashley EA | display-authors = 6 | title = Phased whole-genome genetic risk in a family quartet using a major allele reference sequence | journal = PLOS Genetics | volume = 7 | issue = 9 | pages = e1002280 | date = September 2011 | pmid = 21935354 | pmc = 3174201 | doi = 10.1371/journal.pgen.1002280 | doi-access = free }}</ref> <ref name = "Church_2012">{{cite book | publisher = Basic Books | isbn = 978-0-465-02175-8 | vauthors = Church GM, Regis E | title = Regenesis: how synthetic biology will reinvent nature and ourselves | url = https://archive.org/details/regenesishowsynt0000chur | location = New York | year = 2012 }}</ref> <ref name = "Dewey_2014">{{cite journal | vauthors = Dewey FE, Grove ME, Pan C, Goldstein BA, Bernstein JA, Chaib H, Merker JD, Goldfeder RL, Enns GM, David SP, Pakdaman N, Ormond KE, Caleshu C, Kingham K, Klein TE, Whirl-Carrillo M, Sakamoto K, Wheeler MT, Butte AJ, Ford JM, Boxer L, Ioannidis JP, Yeung AC, Altman RB, Assimes TL, Snyder M, Ashley EA, Quertermous T | display-authors = 6 | title = Clinical interpretation and implications of whole-genome sequencing | url = https://archive.org/details/sim_jama_2014-03-12_311_10/page/n58 | journal = JAMA | volume = 311 | issue = 10 | pages = 1035–1045 | date = March 2014 | pmid = 24618965 | pmc = 4119063 | doi = 10.1001/jama.2014.1717 }}</ref> <ref name = "Robbins_2019">{{Cite web | vauthors = Robbins R |url=https://www.statnews.com/2019/08/16/top-u-s-medical-centers-roll-out-dna-sequencing-clinics-for-healthy-and-often-wealthy-clients/|title = Top U.S. medical centers roll out DNA sequencing clinics for healthy (and often wealthy) clients |date = 16 August 2019 | work = STAT News }}</ref> <ref name = "Dark_Daily_2020">{{cite web|url=https://www.darkdaily.com/two-boston-health-systems-enter-the-growing-direct-to-consumer-gene-sequencing-market-by-opening-preventative-genomics-clinics-but-can-patients-afford-the-service/|title=Two Boston Health Systems Enter the Growing Direct-to-Consumer Gene Sequencing Market by Opening Preventative Genomics Clinics, but Can Patients Afford the Service? | work = Dark Daily | publisher = The Dark Intelligence Group |date=3 January 2020}}</ref> <ref name = "NIH_2018">{{cite web |title=NIH-funded genome centers to accelerate precision medicine discoveries |website=National Institutes of Health: All of Us Research Program |date=25 September 2018 |publisher=National Institutes of Health |url=https://www.nih.gov/news-events/news-releases/nih-funded-genome-centers-accelerate-precision-medicine-discoveries}}</ref> <ref name = "Luikart_2003">{{cite journal | vauthors = Luikart G, England PR, Tallmon D, Jordan S, Taberlet P | title = The power and promise of population genomics: from genotyping to genome typing | journal = Nature Reviews. Genetics | volume = 4 | issue = 12 | pages = 981–94 | date = December 2003 | pmid = 14631358 | doi = 10.1038/nrg1226 | s2cid = 8516357 }}</ref> <ref name = "Frankham_2010">{{cite journal| vauthors = Frankham R |title=Challenges and opportunities of genetic approaches to biological conservation| url = https://archive.org/details/sim_biological-conservation_2010-09_143_9/page/1922 |journal=Biological Conservation|date=1 September 2010|volume=143|issue=9|pages=1922–1923|doi=10.1016/j.biocon.2010.05.011 }}</ref>}} == Дополнителна литература ==  {{Refbegin|33em}} * {{cite book|title=Introduction to Genomics|vauthors=Lesk AM|date=2017|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-107085-3|edition=3rd|location=New York|page=544|id={{ASIN|0198754833|country=uk}}}} * {{cite journal|date=June 2014|title=Genomics meets proteomics: identifying the culprits in disease|journal=Human Genetics|volume=133|issue=6|pages=689–700|doi=10.1007/s00439-013-1376-2|pmc=4021166|pmid=24135908|vauthors=Stunnenberg HG, Hubner NC}} * {{cite journal|date=October 2012|title=Cancer genomics and pathology: all together now|journal=Pathology International|volume=62|issue=10|pages=647–659|doi=10.1111/j.1440-1827.2012.02855.x|pmid=23005591|doi-access=free|vauthors=Shibata T|s2cid=27886018}} * {{cite journal|year=2016|title=Translating cancer genomes and transcriptomes for precision oncology|journal=CA|volume=66|issue=1|pages=75–88|doi=10.3322/caac.21329|pmc=4713245|pmid=26528881|vauthors=Roychowdhury S, Chinnaiyan AM}} * {{cite book|title=Metallomics and the Cell|vauthors=Gladyshev VN, Zhang Y|publisher=Springer|year=2013|isbn=978-94-007-5560-4|veditors=Banci L|series=Metal Ions in Life Sciences|volume=12|chapter=Chapter 16 Comparative Genomics Analysis of the Metallomes|doi=10.1007/978-94-007-5561-10_16|doi-broken-date=2024-11-30}} electronic-book {{ISBN|978-94-007-5561-1}} {{issn|1559-0836}} {{Refend}} == Надворешни врски ==  {{div col|colwidth=33em}} * [http://arjournals.annualreviews.org/loi/genom/ Annual Review of Genomics and Human Genetics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090118194411/http://arjournals.annualreviews.org/loi/genom|date=2009-01-18}} * [http://www.biomedcentral.com/bmcgenomics/ BMC Genomics]: A BMC journal on Genomics * [http://www.elsevier.com/wps/find/journaldescription.cws_home/622838/description#description Genomics journal] * [http://genomics.org Genomics.org]: An openfree genomics portal. * [http://www.genome.gov/ NHGRI]: US government's genome institute * [http://arquivo.pt/wayback/20160516145036/http://cmr.jcvi.org/ JCVI Comprehensive Microbial Resource] * [https://web.archive.org/web/20201127192012/http://www.koreagenome.org/ KoreaGenome.org]: The first Korean Genome published and the sequence is available freely. * [https://web.archive.org/web/20171228195616/http://www.genomicsnetwork.ac.uk/ GenomicsNetwork]: Looks at the development and use of the science and technologies of genomics. * [https://web.archive.org/web/20091115214635/http://www.igs.umaryland.edu/research_topics.php Institute for Genome Sciences]: Genomics research. * [http://ocw.mit.edu/courses/health-sciences-and-technology/hst-512-genomic-medicine-spring-2004/ MIT OpenCourseWare HST.512 Genomic Medicine] A free, self-study course in genomic medicine. Resources include audio lectures and selected lecture notes. * [http://www.nature.com/encode/#/threads/machine-learning-approaches-to-genomics ENCODE threads explorer] Machine learning approaches to genomics. Nature * [https://web.archive.org/web/20131005093407/https://mapsengine.google.com/map/viewer?mid=zeHBUH4JmjxQ.kB0PwL4lW7VM Global map of genomics laboratories] * [http://www.nature.com/scitable/ebooks/genomics-4 Genomics: Scitable by nature education] {{div col end}} * [http://www.thegeneboxacademy.com/ Научете сè за генетиката семрежно] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Врски за Wayback од предлошката „Семарх“]] [[Категорија:Статии со извадоци]] [[Категорија:Геномика]] sua1x74uzcnvdaeb4dhmsqyqm74psuj Предлошка:Псевдоними 10 1342096 5588813 5162460 2026-07-07T19:16:18Z Gurther 105215 5588813 wikitext text/x-wiki {{наведена книга | title = ВМОРО : псевдоними и шифри 1893-1934 | last = Николов | first =Борис Й | coauthors = | editor = | editor-link = | year = 1999 | edition = | publisher = Издателство „Звезди“ | location = София | url = |isbn = 954951417 | doi = | pages = {{{1|}}}}}<noinclude> [[Категорија:Предлошки за наводи за Македонија|{{PAGENAME}}]] </noinclude> atsr8ygko5stpg2yg41ag96l43ijxvu 5588814 5588813 2026-07-07T19:16:53Z Gurther 105215 Отповикана преработката [[Special:Diff/5588813|5588813]] на [[Special:Contributions/Gurther|Gurther]] ([[User talk:Gurther|разговор]]) 5588814 wikitext text/x-wiki {{наведена книга | title = ВМОРО : псевдоними и шифри 1893-1934 | last = Николов | first =Борис Й | coauthors = | editor = | editor-link = | year = 1999 | edition = | publisher = Издателство „Звезди“ | location = София | url = |isbn = 954-9514-17 | doi = | pages = {{{1|}}}}}<noinclude> [[Категорија:Предлошки за наводи за Македонија|{{PAGENAME}}]] </noinclude> gg2mt18q4tc8bjzq19iwcq3kn720wep Генетска историја на Британските Острови 0 1342514 5588787 5573521 2026-07-07T18:03:42Z InternetArchiveBot 92312 Add 1 book for Verifiability (20260707sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 5588787 wikitext text/x-wiki '''Генетската историја на Британските Острови''' е предмет на истражување во поширокото поле на [[Популациона генетика|генетиката на човечката популација]]. Се развила паралелно со технологиите за тестирање на ДНК способни да ги идентификуваат генетските сличности и разлики помеѓу современата и античката популација. Заклучоците од популациската генетика во однос на [[Британски Острови|Британските Острови]], пак, се потпираат и придонесуваат за поширокото поле на разбирање на историјата на човечката окупација на областа, дополнувајќи ја работата во [[Британски Острови|лингвистиката]], археологијата, историјата и [[генеалогија]]та. Истражувањето во врска со најважните патишта на миграција на Британските Острови е предмет на дебата. Освен најочигледната рута преку најтесната точка на [[Ламанш|Ла Манш]] во Кент, другите правци можеби биле важни во текот на милениумите, вклучувајќи копнен мост во периодот на [[Средно камено време|мезолитот]], како и поморски врски по должината на бреговите на Атлантикот. Најчесто се оспоруваат периодите на најважните миграции. [[Младо камено време|Неолитското]] воведување на [[Земјоделство|земјоделски]] технологии од [[континентална Европа]] често се предлага како период на големи промени на Британските Острови. Таквата технологија или би можеле да ја научат локалното население од мал број [[Доселување|имигранти]] или би можела да биде воведена од колонисти кои значително го промениле населението. Други потенцијално важни историски периоди на миграција кои биле предмет на разгледување на ова поле вклучуваат воведување на [[келтски јазици]] и технологии (во [[Бронзено време|бронзеното]] и [[Железно време|железното]] време), римскиот период, периодот на [[Англосаксонци|англосаксонскиот]] прилив, периодот на [[Викинзи]]те, [[Норманско освојување на Англија|Норманска инвазија од 1066 година]] и периодот на европските верски војни. == Историја на истражување == Раните истражувања на Лујџи Кавали-Сфорца користеле полиморфизми од протеините пронајдени во [[Човек|човечката]] [[крв]] (како што се крвните групи ABO, крвните антигени резус, [[Главен комплекс на хистокомпатибилност|HLA локусите]], [[Антитело|имуноглобулините]], изоензимите G6PD, меѓу другото).<ref>{{Harvnb|Cavalli-Sforza|1997}}</ref> Еден од трајните предлози на ова проучување во однос на [[Европа]] е дека во поголемиот дел од континентот поголемиот дел од генетската разновидност може најдобро да се објасни преку имиграцијата што доаѓа од југоисток кон северозапад или со други зборови од [[Среден Исток|Блискиот Исток]] кон [[Велика Британија (остров)|Велика Британија]] и [[Ирска (остров)|Ирска]] . Кавали-Сфорца предложил во тоа време дека [[Неолитска револуција|пронајдокот на земјоделството]] може да биде најдоброто објаснување за ова. Со доаѓањето на ДНК анализата, од современите популации биле земени примероци за [[митохондриска ДНК]] за проучување на женската линија на потекло и ДНК [[Y хромозом|на хромозомот Y]] за проучување на машкото потекло. За разлика од земање примероци од големи размери во автосомната ДНК, Y ДНК и [[Митохондриска ДНК|митохондриската ДНК]] претставуваат специфични типови на генетско потекло и затоа можат да рефлектираат само одредени аспекти на минатото човечко движење. Подоцнежните проекти почнале да користат автосомна ДНК за да соберат поцелосна слика за геномот на поединецот. За Велика Британија, главните истражувачки проекти насочени кон собирање податоци го вклучуваат проектот Оксфордски генетски атлас (ОГАП) и од неодамна ''Луѓето од Британските Острови'', исто така поврзани со Оксфорд.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.peopleofthebritishisles.org/|title=Home – People of the British Isles|work=www.peopleofthebritishisles.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20100601085513/http://www.peopleofthebritishisles.org/|archive-date=1 June 2010|accessdate=30 August 2010}}</ref> Поради тешкотијата за моделирање на придонесите на историските миграциски настани кон современите популации, базирани чисто на современи генетски податоци, таквите проучувања често значително се разликувале во нивните заклучоци. Една рана студија на Y ДНК проценила целосна генетска замена од англосаксонците,<ref>{{Наведено списание|last=Weale|first=Michael E.|last2=Weiss|first2=Deborah A.|last3=Jager|first3=Rolf F.|last4=Bradman|first4=Neil|last5=Thomas|first5=Mark G.|year=2002|title=Y Chromosome Evidence for Anglo-Saxon Mass Migration|url=https://academic.oup.com/mbe/article/19/7/1008/1068561|journal=Molecular Biology and Evolution|volume=19|issue=7|pages=1008–1021|doi=10.1093/oxfordjournals.molbev.a004160|pmid=12082121|archive-url=https://web.archive.org/web/20200602051714/https://academic.oup.com/mbe/article/19/7/1008/1068561|archive-date=2 June 2020|access-date=20 May 2020|doi-access=free}}</ref> додека друга тврди дека е невозможно да се направи разлика помеѓу придонесите на англосаксонците и викинзите и дека придонесот на вторите можеби бил дури и поголем .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.csueastbay.edu/museum/files/docs/exhibit/dna/dna-chrom-isles.pdf|title=A Y Chromosome Census of the British Isles|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607222334/https://www.csueastbay.edu/museum/files/docs/exhibit/dna/dna-chrom-isles.pdf|archive-date=7 June 2020|accessdate=20 May 2020}}</ref> Третата студија тврдела дека нема влијание на Викинзите врз британското население надвор од [[Оркниски Острови|Оркниските Острови]]. Стивен Опенхајмер и Брајан Сајкс, во меѓувреме, тврделе дека поголемиот дел од ДНК на Британските Острови потекнува од праисториска миграција од Пиринејскиот Полуостров и дека последователните инвазии имале мал генетски придонес.<ref name="Sykes 2006">{{Harvnb|Sykes|2006}}</ref><ref name="Oppenheimer 2006">{{Harvnb|Oppenheimer|2006}}</ref> Во последната деценија, подобрените технологии за екстракција на античка ДНК им овозможиле на истражувачите подетално да ги проучуваат генетските влијанија на овие миграции. Ова довело до сериозно оспорување на заклучоците на Опенхајмер и Сајкс за потеклото на Британците, бидејќи подоцнежните истражувања покажале дека поголемиот дел од ДНК на поголемиот дел од континентална Европа, вклучително и Британија и Ирска, на крајот потекнува од степските напаѓачи од исток наместо Иберија.<ref name="Olalde">{{Harvnb|Olalde|Brace|Allentoft|Armit|2018}}</ref><ref>{{Harvnb|Novembre|Johnson|Bryc|Kutalik|2008}}; {{Harvnb|Lao|Lu|Nothnagel|Junge|2008}}</ref> Ова истражување, исто така, сугерирало дека последователните миграции, како онаа на англосаксонците, имале големи генетски ефекти (иако овие ефекти варираат од место до место). == Анализи на јадрена и античка ДНК == === Палеолитско население === По последниот глацијален максимум, постојат докази за повторно населување на Британија и Ирска за време на доцниот горен палеолит во околу 13.500 п.н.е. Човечки скелетни остатоци од овој период се ретки. Тие вклучуваат жена од пештерата Гоф, поединец кој е генетски сличен на ооединец стар околу 15.000 години ('Goyet-Q2') од Гојетската пештера, Белгија. Женката од пештерата Гоф поседувала мтДНК U8a, која се наоѓа кај неколку поединци од магдалениската култура во Европа, но не и кај други рани антички поединци од Британија. Кај втор поединец од пештерата на Кендрик, било откриено е дека мажот од 12.000 п.н.е. е генетски сличен на кластерот Вилабруна, исто така познат како потекло од [[Западен ловец-собирач|западните ловци-собирачи]]. Ова потекло се среќава кај подоцнежните поединци од британскиот мезолит. мтДНК U5a2 на поединецот од пештерата Кендриков е исто така пронајдена во неколку примероци од британскиот мезолит.<ref>{{Наведено списание|last=Charlton|first=Sophy|last2=Brace|first2=Selina|last3=Hajdinjak|first3=Mateja|last4=Kearney|first4=Rebecca|last5=Booth|first5=Thomas|last6=Reade|first6=Hazel|last7=Tripp|first7=Jennifer A.|last8=Sayle|first8=Kerry L.|last9=Grimm|first9=Sonja B.|date=2022|title=Dual ancestries and ecologies of the Late Glacial Palaeolithic in Britain|journal=Nature Ecology & Evolution|language=en|volume=6|issue=11|pages=1658–1668|doi=10.1038/s41559-022-01883-z|issn=2397-334X|pmc=9630104|pmid=36280785}}</ref> === Мезолитско население === Мезолитските Британци биле тесно поврзани со другите мезолитски луѓе низ Западна Европа. Оваа популација веројатно имала сини или зелени очи,<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nbcnews.com/science/science-news/dark-skin-blue-eyes-genes-paint-7-000-year-old-n16806|title=Dark Skin, Blue Eyes: Genes Paint 7,000-Year-Old European's Picture|date=26 January 2014|work=NBC News}}</ref> [[лактозна интолеранција]], темна коса и темна до многу темна кожа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nhm.ac.uk/discover/cheddar-man-mesolithic-britain-blue-eyed-boy.html|title=Cheddar Man|last=Lotzof|first=Kerry|work=Natural History Museum|archive-url=https://web.archive.org/web/20220922062742/https://www.nhm.ac.uk/discover/cheddar-man-mesolithic-britain-blue-eyed-boy.html|archive-date=22 September 2022|accessdate=2 December 2019}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nhm.ac.uk/our-science/our-work/origins-evolution-and-futures/human-adaptation-diet-disease/cheddar-man-faq.html|title=Cheddar Man FAQ|work=www.nhm.ac.uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20180313093642/http://www.nhm.ac.uk/our-science/our-work/origins-evolution-and-futures/human-adaptation-diet-disease/cheddar-man-faq.html|archive-date=13 March 2018|accessdate=18 March 2018}}; {{Harvnb|Walsh|Chaitanya|Breslin|Muralidharan|2017}}</ref> === Земјоделци од континенталниот неолитски период === Промените на неолитот на Британските острови ({{Околу|4,000 п.с.}}) поминале заедно со значителна промена на населението. Неолитските индивидуи биле блиски до ибериските и средноевропските популации од раниот и средниот неолит, моделирани како да имаат околу 75% потекло од земјоделците од Анадолија, а остатокот доаѓа од западните ловци-собирачи (WHG) во континентална Европа. Ова сугерира дека земјоделството било донесено на Британските Острови по море од северозападна континентална Европа, од население кое било, или станало во следните генерации, релативно големо. Во некои региони, индивидуите од британскиот неолит имале мала количина (околу 10%) од вишокот потекло на западните ловци-собирачи во споредба со иберските фармери од раниот неолит, што сугерира дека има дополнителен проток на гени од британските мезолитски ловци-собирачи во новодојдената популација фармери: Неолитските индивидуи од Велс немаат забележлива мешавина на локални западни гени на ловци-собирачи, оние од Југоисточна Англија и Шкотска покажуваат највисока дополнителна мешавина на локални гени на западни ловци-собирачи, а оние од Југозападна и Централна Англија се средни.<ref>{{Наведување|last=Brace|first=Selina|last2=Diekmann|first2=Yoan|last3=Booth|first3=Thomas J.|last4=Faltyskova|first4=Zuzana|first5=Nadin|last5=Rohland|first6=Swapan|last6=Mallick|first7=Matthew|last7=Ferry|first8=Megan|last8=Michel|first9=Jonas|last9=Oppenheimer|title=Population Replacement in Early Neolithic Britain|journal=Nature Ecology & Evolution|volume=3|pages=765–771|year=2019|number=5|pmc=6520225|doi=10.1038/s41559-019-0871-9|pmid=30988490}}</ref> === Бронзено доба и култура на ѕвонести пехари === [[Податотека:Yamnaya_Steppe_Pastoralists.jpg|мини|300x300пкс| Ширењето на бронзеното време на пасторалистичкото потекло на [[Јамна култура|Јамнаја]]. Културата Јамнаја се поистоветува со доцните прото-индоевропејци.]] Според Олалде и неговите соработници (2018), ширењето на култура на ѕвонести пехари во Британија од областа на [[Долна Рајна (река)|долната Рајна]] во раното бронзено доба вовела високи нивоа на степски промени, што резултирало со речиси целосна промена на локалниот генетски базен во рок од неколку векови, заменувајќи околу 90% од локалните лоза произлезени од неолитот помеѓу 2.400 п.н.е. и 2.000 п.н.е. Овие луѓе кои ја изложувале културата веројатно биле изданок на културата на линеарна керамика, бидејќи имале мал генетски афинитет со ибериската култура. Со големата компонента добиена од степски, тие имаа помал дел од континенталната неолитска и западна ловец-собирач ДНК. Современите Британци и Ирци веројатно потекнуваат поголем дел од своето потекло од оваа популација на културата на Бикер. Според генетичарот Дејвид Рајх, јужна Британија забележала зголемување на неолитската ДНК околу железното време до римскиот период, што може да се припише на повторното оживување на домородното население од неолитот или на миграциите на келтското железно време или римскиот период.<ref name="Study targets British DNA mystery">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-43712587|title=Study targets British DNA mystery|last=Rincon|first=Paul|date=11 April 2018|work=BBC News|access-date=1 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190202095241/https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-43712587|archive-date=2 February 2019}}</ref> Едно претходно истражување проценило дека современата англиска популација потекнува нешто повеќе од половина од нивното потекло од комбинација на потекло од неолитот и западниот ловец-собирач, при што елементот добиен од степски (како [[Јамна култура|Јамнаја]]) го сочинува остатокот. Откриено е дека Шкотска има повеќе степски и повеќе западни ловци собирачи од Англија. Овие пропорции се слични на другите популации од северозападна Европа.<ref>{{Наведено списание|last=Haak|first=Wolfgang|last2=Lazaridis|first2=Iosif|last3=Patterson|first3=Nick|last4=Rohland|first4=Nadin|last5=Mallick|first5=Swapan|last6=Llamas|first6=Bastien|last7=Brandt|first7=Guido|last8=Nordenfelt|first8=Susanne|last9=Harney|first9=Eadaoin|displayauthors=29|year=2015|title=Massive migration from the steppe was a source for Indo-European languages in Europe|journal=Nature|volume=522|issue=7555|pages=207–211|arxiv=1502.02783|bibcode=2015Natur.522..207H|doi=10.1038/nature14317|pmc=5048219|pmid=25731166}}</ref> === Англосаксонци === [[Податотека:Britain_peoples_circa_600.svg|мини|248x248пкс| Јужна Велика Британија во 600 н.е. по [[Англосаксонци|англосаксонската]] населба, покажувајќи ја поделбата на Англија на повеќе ситни кралства.]] Истражувачите користеле античка ДНК за да ја утврдат природата на [[Англо-Саксонско освојување на Британија|англосаксонската населба]], како и нејзиното влијание врз современото население на Британските Острови. Едно иследување од 2016 година, користејќи ДНК од железното време и англосаксонскиот период, пронајдена на гробници во Кембриџшир, пресметала дека десет примероци од современиот источен англиски јазик имале 38% англосаксонско потекло во просек, додека десет примероци од Велс и Шкотска имале по 30% англосаксонско потекло, со големо статистички распространување во сите случаи. Сепак, авторите забележале дека сличноста забележана помеѓу различните групи на примероци веројатно се должи на поновата внатрешна миграција. Друго иследување од 2016 година, спроведено со употреба на докази од погребувања пронајдени во северна Англија, покажало дека значајна генетска разлика била присутна кај телата од железното време и римскиот период од една страна и англосаксонскиот период од друга страна. Било утврдено дека примероците од денешен Велс се слични на оние од железното време и римските погребувања, додека примероците од поголемиот дел од современа Англија, особено Источна Англија, биле поблиску до погребувањето од англосаксонската ера. Било утврдено дека ова покажува „длабоко влијание“ од англосаксонските миграции врз современиот англиски генски базен, иако во студијата не биле дадени конкретни проценти. Третата студија ги комбинирала античките податоци од двете претходни студии и ги споредила со голем број современи примероци од цела Британија и Ирска. Оваа студија заклучила дека современото јужно, централно и источно англиско население имало „''претежно англосаксонско потекло''“, додека оние од северна и југозападна Англија имале поголем степен на домородно потекло.<ref>Ross P. Byrne, Rui Martiniano, Lara M. Cassidy, Matthew Carrigan, Garrett Hellenthal, Orla Hardiman, Daniel G. Bradley, Russell McLaughlin: "Insular Celtic population structure and genomic footprints of migration" (2018)</ref> Студијата од 2022 година, конкретно фокусирана на прашањето за англосаксонската населба, зема примерок од 460 поединци од северозападна Европа, датирани од средновековниот период. Студијата заклучила дека во источна Англија, голема имиграција, вклучително и мажи и жени, се случила во постримскиот период, при што до 76% од потеклото на овие поединци потекнува од областа на брегот на Северното Море на континентална Европа. Авторите, исто така, забележале дека иако голем дел од потеклото на денешните Англичани потекнува од настанот на англосаксонската миграција, тој е разреден со подоцнежната миграција од извор на население сличен на оној од Франција од железното време. === Викинзи === [[Податотека:Vikings-Voyages.png|мини|Скандинавски населби (зелено) и миграција]] Историските и топонимските докази укажуваат на значителна миграција на Викинзите во многу делови на северна Британија; сепак, особено во случајот со данските доселеници, диференцирањето на нивниот генетски придонес кон современите популации од оној на англосаксонците предизвикало тешкотии. Проучувањето објавено во 2020 година, кое користело античка ДНК од целиот свет на Викинзите покрај современите податоци, забележало дека древните примероци од Данска покажале сличности со примероците и од современа Данска и од современа Англија. Иако поголемиот дел од оваа сличност се припишува на претходното населување на англосаксонците, авторите на студијата забележале дека британското население исто така имало мала количина на потекло „''како шведско''“ кое било присутно кај данските Викинзи, но веројатно немало да биде поврзани со англосаксонците. Од ова, било пресметано дека современа англиско население има приближно 6% данско потекло на Викинзите, со шкотско и ирско население до 16%. Дополнително, било откриено дека популациите од сите области на Британија и Ирска имаат 3-4% потекло од норвешките Викинзи.<ref>Margaryan, A., Lawson, D.J., Sikora, M. et al. Population genomics of the Viking world. Nature 585, 390–396 (2020). (See supplemental note 11)</ref> === Ирско население === Проучувањето објавено во 2015 година, користејќи податоци од неолитот и бронзеното доба, покажало значителна генетска разлика меѓу поединците во текот на двата периода, што се толкува како резултат на миграција од понтичките степи. Поединците од вториот период, со значајно степско потекло, покажале силни сличности со современите ирски групи на население. Студијата заклучила дека „''овие наоди заедно укажуваат на воспоставување на централни аспекти на ирскиот геном пред 4.000 години''“. Друга студија, користејќи современи автосомни податоци, открила голем степен на генетска сличност помеѓу популациите од североисточна Ирска, јужна Шкотска и Камбрија. Ова се толкува како одраз на наследството на Плантажата во Алстер во 17 век.<ref>Ross P. Byrne, Rui Martiniano, Lara M. Cassidy, Matthew Carrigan, Garrett Hellenthal, Orla Hardiman, Daniel G. Bradley, and Russell L. McLaughlin, "Insular Celtic population structure and genomic footprints of migration," 25 January 2018, https://doi.org/10.1371/journal.pgen.1007152</ref> == Хаплогрупи == === Митохондриска ДНК === Брајан Сајкс ги подредил митохондриските резултати во дванаесет хаплогрупи за различни региони на островите: * Хаплогрупа Х * Хаплогрупа I * [[Хаплогрупа Ј (mtДНК)|Хаплогрупа Ј]] * Хаплогрупа Т * Хаплогрупа V * [[Хаплогрупата W|Хаплогрупа В]] * Хаплогрупа X * Хаплогрупа U ... и во рамките на U... :* Хаплогрупа U2 :* Хаплогрупа U3 :* Хаплогрупа U4 :* Хаплогрупа U5 Сајкс открил дека шемата на мајчината хаплогрупа била слична низ цела Англија, но со посебен тренд од исток и север кон запад и југ. Малите хаплогрупи главно биле пронајдени на истокот на Англија. Сајкс открил дека хаплогрупата H е доминантна во Ирска и Велс, иако биле пронајдени неколку разлики помеѓу северниот, средниот и јужниот дел на Велс - постоела поблиска врска помеѓу северниот и средниот Велс отколку што било со југот. Проучувањата за античка ДНК покажале дека древните Британци и англосаксонските доселеници носеле различни мтДНК хаплогрупи, иако типот H бил вообичаен и кај двете.<ref name="Schiffels, S 2017">Schiffels, S. and Sayer, D. (2017) "Investigating Anglo-Saxon migration history with ancient and modern DNA," H.H. Meller, F. Daim, J. Frause and R. Risch (eds) Migration and Integration form Prehistory to the Middle Ages. Tagungen Des Landesmuseums Für Vorgeschichte Halle, Saale</ref> === ДНК на хромозомот Y === Сајкс, исто така, назначил пет главни хаплогрупи на [[Хаплогрупа на ДНК на човечки Y-хромозом|Y-ДНК]] за различни региони на Британија и Ирска.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.isogg.org/tree/|title=ISOGG 2018 Y-DNA Haplogroup Tree|last=ISOGG|first=Copyright 2018 by|work=www.isogg.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330070333/https://isogg.org/tree/|archive-date=30 March 2019|accessdate=30 August 2010}}</ref> * [[Хаплогрупа R1b]] * [[Хаплогрупа R1a]] * [[Хаплогрупа I-M170|Хаплогрупа I]] * [[Хаплогрупа E-M215|Хаплогрупа E1b1b]] * [[Хаплогрупа J (Y-ДНК)|Хаплогрупа Ј]] '''Хаплогрупата R1b''' е доминантна низ [[Западна Европа]]. Иако некогаш се сметала за лоза што ги поврзува Британија и Ирска со Иберија, каде што е исто така вообичаена, денес се верува дека и R1b и R1a влегле во Европа преку [[Индоевропски јазици|индоевропски]] мигранти кои најверојатно потекнуваат од [[Црно Море|Црното Море]]; R1a и R1b сега се најчестите хаплотипови во Европа. Еден вообичаен потклад R1b во Британија е R1b-U106, која ги достигнува своите највисоки фреквенции во областите на [[Северно Море|Северното Море]], како што се јужна и источна [[Англија]], [[Холандија]] и [[Данска]]. Поради својата распространетост, овој потклад често се поврзува со [[Англосаксонци|англосаксонските]] миграции.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ramsdale.org/genetic.htm|title=Genetic Genealogy|work=www.ramsdale.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20210517223539/http://www.ramsdale.org/genetic.htm|archive-date=17 May 2021|accessdate=20 August 2020}}</ref> Античка ДНК покажала дека била присутна и во римска Британија, веројатно меѓу потомците на германските платеници. Во Ирска, Шкотска, Велс и северозападна Англија доминира [[Хаплогрупа R-L21|R1b-L21]], кој исто така се наоѓа во северозападна [[Франција]] ([[Бретања|Британија]]), северниот брег на [[Шпанија]] ([[Галисија|Галиција]]) и западна [[Норвешка]].<ref>{{Harvnb|Balaresque|Bowden|Adams|Ho-Yee|2010}}; {{Harvnb|Myres|Rootsi|Lin|Järve|2011}}; {{Harvnb|Cruciani|Trombetta|Antonelli|Pascone|2011}}</ref> Оваа лоза често се поврзува со историските [[Келти]], бидејќи повеќето од регионите каде што е доминантна имале значително присуство на келтски јазик во современиот период и се поврзуваат со келтскиот културен идентитет во денешно време.<ref>Joe Flood, "The phylogenealogy of R-L21: four and a half millennia of expansion and redistribution"</ref> Била присутна и меѓу келтските Британци во источна Англија пред инвазијата на англосаксоните и викинзите, како и римските војници во Јорк кои биле со староседелско потекло. Постојат различни помали и географски добро дефинирани Y-ДНК хаплогрупи под R1b во Западна Европа. '''Хаплогрупата R1a''', близок братучед на R1b, е најчеста во [[Источна Европа]]. Во Британија, таа е поврзана со скандинавската имиграција за време на периодите на населување на Викинзите. 25% од мажите во Норвешка припаѓаат на оваа хаплогрупа; таа е многу почеста во Норвешка отколку во остатокот од Скандинавија. Околу 9% од сите шкотски мажи припаѓаат на норвешкиот потклад R1a, која достигнува врв со над 30% во [[Шетландски Острови|Шетланд]] и Оркниските Острови.<ref>{{Harvnb|Bowden|Balaresque|King|Hansen|2008}}</ref> '''Хаплогрупата I''' е групација на неколку прилично далечно поврзани лози. Во рамките на Британија, најчестиот потклад е I1, која исто така често се јавува во северозападна континентална Европа и јужна [[Скандинавија]], и затоа е поврзана со населувањето на Англосаксонците и Викинзите.<ref name="isogg">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.isogg.org/tree/ISOGG_HapgrpI.html|title=ISOGG 2011 Y-DNA Haplogroup I|publisher=Isogg.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20091126022152/http://www.isogg.org/tree/ISOGG_HapgrpI.html|archive-date=26 November 2009|accessdate=16 September 2011}}</ref> Било утврдено дека англосаксонскиот маж од северна Англија кој умрел помеѓу седмиот и десеттиот век припаѓал на хаплогрупата I1. '''Хаплогрупите E1b1b и J''' во Европа се сметаат за маркери на неолитските движења од Блискиот Исток до [[Јужна Европа]] и веројатно во Северна Европа од таму. Овие хаплогрупи најчесто се наоѓаат во Јужна Европа и [[Северна Африка]]. И двете се ретки во Северна Европа; E1b1b се наоѓа кај 1% од норвешките мажи, 1,5% кај шкотските, 2% кај англиските, 2,5% кај данските, 3% кај шведските и 5,5% кај германските. Својот врв во Европа го достигнува во [[Република Косово|Косово]] со 47,5% и [[Грција]] со 30%.<ref>{{Harvnb|Cruciani|La Fratta|Trombetta|Santolamazza|2007}}</ref> === Невообичаени Y хаплогрупи === Генетичарите откриле дека седум мажи со презимето Ревис, кои потекнуваат од [[Јоркшир]], носат генетски потпис кој претходно бил пронајден единствено кај луѓе со [[Западна Африка|западно африканско]] потекло. Сите мажи припаѓале на [[Хаплогрупа А (Y-ДНК)|хаплогрупата А1а]] (М31), потклад на [[Хаплогрупа А (Y-ДНК)|хаплогрупата А]] за која генетичарите веруваат дека потекнува од Источна или [[Јужна Африка (регион)|Јужна Африка]] .<ref name="King2007a">{{Harvnb|King|Parkin|Swinfield|Cruciani|2007a}}</ref> Мажите не се сметаат за [[фенотип]]ски Африканци и нема документи, анегдотски докази или усни традиции кои сугерираат дека семејството Ревис има африканско потекло. Се претпоставува дека присуството на оваа хаплогрупа може да потекнува од римскиот период кога се знае дека и Африканците и Римјаните со африканско потекло се населиле во Британија. Според Брајан Сајкс, „''иако Римјаните владееле од 43 до 410 година, тие оставиле мал генетски отпечаток“.'' Генетиката на некои видливо бели (европски) луѓе во Англија сугерира дека тие ''„потекнуваат од северноафрикански, блискоисточни и римски кланови''“. Генетичарите покажале дека поранешниот [[Претседател на Соединетите Американски Држави|американски претседател]] [[Томас Џеферсон]], кој можеби бил со велшко потекло, заедно со уште двајца Британци од 85 Британци со презиме Џеферсон, го носат реткиот маркер на Y хромозомот [[Хаплогрупа Т-М184|Т]] (порано наречен К2). Ова обично се наоѓа во [[Источна Африка]] и [[Среден Исток|Блискиот Исток]]. Хаплогрупата Т е исклучително ретка во Европа, но филогенетската мрежна анализа на нејзиниот хаплотип Y-STR (кратко тандемско повторување) покажува дека таа е најтесно поврзана со египетски хаплотип Т, но присуството на расфрлани и разновидни европски хаплотипови во мрежата е сепак конзистентно со џеферсоновата линија која припаѓа на древен и редок домороден европски тип.<ref>{{Harvnb|King|Bowden|Balaresque|Adams|2007b}}</ref><ref name="Mendez">{{Наведено списание|last=Mendez|first=Fernando L.|last2=Karafet|first2=Tatiana M.|last3=Krahn|first3=Thomas|last4=Ostrer|first4=Harry|last5=Soodyall|first5=Himla|last6=Hammer|first6=Michael F.|date=February 2011|title=Increased Resolution of Y Chromosome Haplogroup T Defines Relationships among Populations of the Near East, Europe, and Africa|url=http://www.bioone.org/doi/full/10.3378/027.083.0103|journal=Human Biology|volume=83|issue=1|pages=39–53|doi=10.3378/027.083.0103|issn=0018-7143|pmid=21453003|archive-url=https://web.archive.org/web/20230423145240/https://bioone.org/journals/human-biology/volume-83/issue-1/027.083.0103/Increased-Resolution-of-Y-Chromosome-Haplogroup-T-Defines-Relationships-among/10.3378/027.083.0103.short|archive-date=23 April 2023|access-date=21 April 2022}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Извори == *{{cite journal |last1 = Balaresque | first1 = P. | last2 = Bowden | first2 = G.R. | last3 = Adams | first3 = S.M. | last4 = Ho-Yee | first4 = L | last5= King | first5 = King | last6 = Rosser | first6 = Z.H. | last7 = Goodwin | first7 = J. | last8 = Moisan | first8 = J.P. | last9 = Richard | first9 = C. | last10 = Millward | first10 = A. | last11 = Demaine | first11 = A.G. | last12 = Barbujani | first12 = G. | last13 = Prevderè | first13 = C. | last14 = Wilson | first14 = I.J. | last15 = Tyler-Smith | first15 = C. | last16 = Jobling | first16 = M.A. | year = 2010 | title = A predominantly Neolithic origin for European paternal lineages | journal = [[PLOS Biology]] | volume = 8 | issue = 1 | page = e1000285 | pmc = 2799514 | doi = 10.1371/journal.pbio.1000285 | pmid=20087410 | doi-access = free }} *{{cite journal | last1 = Bowden | first1 = G. | last2 = Balaresque | first2 = P. | last3 = King | first3 = T.E. | last4 = Hansen | first4 = Z. | last5 = Lee | first5 = A.C. | last6 = Pergl-Wilson | first6 = G. | last7 = Hurley | first7 = E. | last8 = Roberts | first8 = S.J. | last9 = Waite | first9 = S.J. | last10 = Jesch | first10 = J. | last11 = Jones | first11 = A.L. | last12 = Thomas | first12 = M.G. | last13 = Harding | first13 = S.E. | last14 = Jobling | first14 = M.A. | year = 2008 | title = Excavating past population structures by surname-based sampling: the genetic legacy of the Vikings in northwest England | url = https://archive.org/details/sim_molecular-biology-and-evolution_2008-02_25_2/page/301 | journal = [[Molecular Biology and Evolution]] | volume = 25 | issue = 2 | pages = 301–309 | doi = 10.1093/molbev/msm255 | pmid = 18032405 | pmc = 2628767 }} *{{cite journal | first = L.L. | last = Cavalli-Sforza | year =1997 | title = Genes, peoples and languages | url = https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_1997-07-22_94_15/page/7719 | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 94 | issue = 15 | pages = 7719–7724 | pmid = 9223254 | pmc = 33682 | doi = 10.1073/pnas.94.15.7719 | bibcode = 1997PNAS...94.7719C | doi-access = free }} *{{cite journal | last1 = Cruciani | first1 = F. | last2 = La Fratta | first2 = R. | last3 = Trombetta | first3 = B. | last4 = Santolamazza | first4 = P. | last5 = Sellitto | first5 = D. | last6 = Beraud-Colomb | first6 = E. | last7 = Dugoujon | first7 = J. | last8 = Crivellaro | first8 = F. | last9 = Benincasa | first9 = T. | last10 = Pascone | first10 = R. | last11 = Moral | first11 = P. | last12 = Watson | first12 = E. | last13 = Melegh | first13 = B. | last14 = Barbujani | first14 = G. | last15 = Fuselli | first15 = S. | last16 = Vona | first16 = G. | last17 = Zagradisnik | first17 = B. | last18 = Assum | first18 = G. | last19 = Brdicka | first19 = R. | last20 = Kozlov | first20 = A.I. | last21 = Efremov | first21 = G.D. | last22 = Coppa | first22 = A. | last23 = Novelletto | first23 = A. | last24 = Scozzari | first24 = R. | year = 2007 | title = Tracing past human male movements in northern/eastern Africa and western Eurasia: new clues from Y-chromosomal haplogroups E-M78 and J-M12 | url = https://archive.org/details/sim_molecular-biology-and-evolution_2007-06_24_6/page/1300 | journal = Molecular Biology and Evolution | volume = 24 | issue = 6 | pages = 1300–1311 | doi = 10.1093/molbev/msm049 | pmid = 17351267| doi-access = free }} *{{cite journal | last1 = Cruciani | first1 = F. | last2 = Trombetta | first2 = B. | last3 = Antonelli | first3 = C. | last4 = Pascone | first4 = R. | last5 = Valesini | first5 = G. | last6 = Scalzi | first6 = V. | last7 = Vona | first7 = G. | last8 = Melegh | first8 = B. | last9 = Zagradisnik | first9 = B. | last10 = Assum | first10 = G. | last11 = Efremov | first11 = G.D. | last12 = Sellitto | first12 = D. | last13 = Scozzari | first13 = R. | year = 2011 | title = Strong intra- and inter-continental differentiation revealed by Y chromosome SNPs M269, U106 and U152 | journal = Forensic Science International: Genetics | volume =5 | issue = 3 | pages = e49–e52 | doi = 10.1016/j.fsigen.2010.07.006 | pmid = 20732840| hdl = 11573/226727 }} *{{cite journal | first1 = T.E. | last1 = King | first2 = E.J. | last2 = Parkin | first3= G. | last3 = Swinfield | first4 = F. | last4 = Cruciani | first5 = R. | last5 = Scozzari | first6 = A. | last6 = Rosa | first7 = S.-K. | last7 = Lim | first8 = Y. | last8 = Xue | first9 = C. | last9 = Tyler-Smith | first10 = M.A. | last10 = Jobling | year = 2007a | title = Africans in Yorkshire? The deepest-rooting clade of the Y phylogeny within an English genealogy | journal = European Journal of Human Genetics | volume = 15 | issue = 3 | pages = 288–293 | doi = 10.1038/sj.ejhg.5201771 | pmid = 17245408 | pmc = 2590664 }} *{{cite journal | first1 = T.E. | last1 = King | first2 = G.R. | last2 = Bowden | first3 = P.L. | last3 = Balaresque | first4 = S.M. | last4 = Adams | first5 = M.E. | last5 = Shanks | first6 = M.A. | last6 = Jobling | year = 2007b | title = Thomas Jefferson's Y chromosome belongs to a rare European lineage | url = https://archive.org/details/sim_american-journal-of-physical-anthropology_2007-04_132_4/page/584 | journal = American Journal of Physical Anthropology | volume = 132 | issue = 4 | pages = 584–589 | pmid = 17274013 | doi = 10.1002/ajpa.20557 }} *{{cite journal | last1 = Lao | first1 = O. | last2 = Lu | first2 = T.T. | last3 = Nothnagel | first3 = M. | last4 = Junge | first4 = O. | last5 = Freitag-Wolf | first5 = S. | last6 = Caliebe | first6 = A. | last7 = Balascakova | first7 = M. | last8 = Bertranpetit | first8 = J. | last9 = Bindoff | first9 = L.A. | last10 = Comas | first10 = D. | last11 = Holmlund | first11 = G. | last12 = Kouvatsi | first12 = A. | last13 = Macek | first13 = M. | last14 = Mollet | first14 = I. | last15 = Parson | first15 = W. | last16 = Palo | first16 = J. | last17 = Ploski | first17 = R. | last18 = Sajantila | first18 = A. | last19 = Tagliabracci | first19 = A. | last20 = Gether | first20 = U. | last21 = Werge | first21 = T. | last22 = Rivadeneira | first22 = F. | last23 = Hofman | first23 = A. | last24 = Uitterlinden | first24 = A.G. | last25 = Gieger | first25 = C. | last26 = Wichmann | first26 = H. | last27 = Rüther | first27 = A. | last28 = Schreiber | first28 = S. | last29 = Becker | first29 = C. | last30 = Nürnberg | first30 = P. | last31 = Nelson | first31 = M.R. | last32 = Krawczak | first32 = M. | last33 = Kayser | first33 = M. | year = 2008 | title = Correlation between genetic and geographic structure in Europe | journal = Current Biology | volume = 18 | issue = 16 | pages = 1241–1248 | doi = 10.1016/j.cub.2008.07.049 | pmid = 18691889 | s2cid = 16945780 | doi-access = free }} *{{cite journal | last1 = Myres | first1 = N.M. | last2 = Rootsi | first2 = S. | last3 = Lin | first3 = A.A. | last4 = Järve | first4 = M. | last5 = King | first5 = R.J. | last6 = Kutuev | first6 = I. | last7 = Cabrera | first7 = V.M. | last8 = Khusnutdinova | first8 = E.K. | last9 = Pshenichnov | first9 = A. | last10 = Yunusbayev | first10 = B. | last11 = Balanovsky | first11 = O. | last12 = Balanovska | first12 = E. | last13 = Rudan | first13 = P. | last14 = Baldovic | first14 = M. | last15 = Herrera | first15 = R.J. | last16 = Chiaroni | first16 = J. | last17 = Di Cristofaro | first17 = J. | last18 = Villems | first18 = R. | last19 = Kivisild | first19 = T. | last20 = Underhill | first20 = P.A. | year = 2011 | title = A major Y-chromosome haplogroup R1b Holocene effect in Central and Western Europe | journal = European Journal of Human Genetics | volume = 19 | issue = 1 | pages = 95–101 | pmid = 20736979 | pmc = 3039512 | doi = 10.1038/ejhg.2010.146 }} *{{cite journal | first1 = J. | last1 = Novembre | first2 = T. | last2 = Johnson | first3 = K. | last3 = Bryc | first4 = Z. | last4 = Kutalik | first5 = A.R. | last5 = Boyko | first6 = A. | last6 = Auton | first7 = A. | last7 = Indap | first8 = K.S. | last8 = King | first9 = S. | last9 = Bergmann | first10 = M.R. | last10 = Nelson | first11 = M. | last11 = Stephens | first12 = C.D. | last12 = Bustamante | year = 2008 | title = Genes mirror geography within Europe | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2008-11-06_456_7218/page/98 | journal = Nature | volume = 456 | issue = 7218 | pages = 98–101 | doi = 10.1038/nature07331 | pmid = 18758442 | pmc = 2735096 | bibcode = 2008Natur.456...98N }} *{{cite journal | last1 = Olalde | first1 = I. | last2 = Brace | first2 = S. | last3 = Allentoft | first3 = M.E. | last4 = Armit | first4 = I. | last5 = Kristiansen | first5 = K. | last6 = Rohland | first6 = N. | last7 = Mallick | first7 = S. | last8 = Booth | first8 = T. | last9 = Szécsényi-Nagy | first9 = A. | last10 = Mittnik | first10 = A. | last11 = Altena | first11 = E. | last12 = Lipson | first12 = M. | last13 = Lazaridis | first13 = I. | last14 = Patterson | first14 = N.J. | last15 = Broomandkhoshbacht | first15 = N. | last16 = Diekmann | first16 = Y. | last17 = Faltyskova | first17 = Z. | last18 = Fernandes | first18 = D.M. | last19 = Ferry | first19 = M. | last20 = Harney | first20 = E. | last21 = de Knijff | first21 = P. | last22 = Michel | first22 = M. | last23 = Oppenheimer | first23 = J. | last24 = Stewardson | first24 = K. | last25 = Barclay | first25 = A. | last26 = Alt | first26 = K.W. | last27 = Avilés Fernández | first27 = A. | last28 = Bánffy | first28 = E. | last29 = Bernabò-Brea | first29 = M. | last30 = Billoin | first30 = D. | last31 = Blasco | first31 = C. | last32 = Bonsall | first32 = C. | last33 = Bonsall | first33 = L. | last34 = Allen | first34 = T. | last35 = Büster | first35 = L. | last36 = Carver | first36 = S. | last37 = Castells Navarro | first37 = L. | last38 = Craig | first38 = O.E. | last39 = Cook | first39 = G.T. | last40 = Cunliffe | first40 = B. | last41 = Denaire | first41 = A. | last42 = Dinwiddy | first42 = K.E. | last43 = Dodwell | first43 = N. | last44 = Ernée | first44 = M. | last45 = Evans | first45 = C. | last46 = Kuchařík | first46 = M. | last47 = Francès Farré | first47 = J. | last48 = Fokkens | first48 = H. | last49 = Fowler | first49 = C. | last50 = Gazenbeek | first50 = M. | last51 = Garrido Pena | first51 = R. | last52 = Haber-Uriarte | first52 = M. | last53 = Haduch | first53 = E. | last54 = Hey | first54 = G. | last55 = Jowett | first55 = N. | last56 = Knowles | first56 = T. | last57 = Massy | first57 = K. | last58 = Pfrengle | first58 = S. | last59 = Lefranc | first59 = P. | last60 = Lemercier | first60 = O. | last61 = Lefebvre | first61 = A. | last62 = Lomba Maurandi | first62 = J. | last63 = Majó | first63 = T. | last64 = McKinley | first64 = J.I. | last65 = McSweeney | first65 = K. | last66 = Mende | first66 = B.G. | last67 = Modi | first67 = A. | last68 = Kulcsár | first68 = G. | last69 = Kiss | first69 = V. | last70 = Czene | first70 = A. | last71 = Patay | first71 = R. | last72 = Endródi | first72 = A. | last73 = Köhler | first73 = K. | last74 = Hajdu | first74 = T. | last75 = Luís Cardoso | first75 = J. | last76 = Liesau | first76 = C. | last77 = Pearson | first77 = M.P. | last78 = Włodarczak | first78 = P. | last79 = Price | first79 = T.D. | last80 = Prieto | first80 = P. | last81 = Rey | first81 = P. | last82 = Ríos | first82 = P. | last83 = Risch | first83 = R. | last84 = Rojo Guerra | first84 = M.A. | last85 = Schmitt | first85 = A. | last86 = Serralongue | first86 = J. | last87 = Silva | first87 = A.M. | last88 = Smrčka | first88 = V. | last89 = Vergnaud | first89 = L. | last90 = Zilhão | first90 = J. | last91 = Caramelli | first91 = D. | last92 = Higham | first92 = T. | last93 = Heyd | first93 = V. | last94 = Sheridan | first94 = A. | last95 = Sjögren | first95 = K. | last96 = Thomas | first96 = M.G. | last97 = Stockhammer | first97 = P.W. | last98 = Pinhasi | first98 = R. | last99 = Krause | first99 = J. | last100 = Haak | first100 = W. | last101 = Barnes | first101 = I. | last102 = Lalueza-Fox | first102 = C. | last103 = Reich | first103 = D. | year = 2018 | title = The Beaker phenomenon and the genomic transformation of northwest Europe | url = https://archive.org/details/nature-uk_2018-03-08_555_7695/page/190 | journal = Nature | volume = 555 | issue = 7695 | pages = 190–196 | doi = 10.1038/nature25738 | pmid = 29466337 | pmc = 5973796 | display-authors = 29 | bibcode = 2018Natur.555..190O }} *{{cite book | last = Oppenheimer | first = S. | year = 2006 | title = The Origins of the British: a Genetic Detective Story | publisher = Constable and Robinson | isbn = 978-1-84529-158-7 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/originsofbritish0000oppe }} *{{Cite book | last = Sykes | first = B. | year = 2006 | title = The Blood of the Isles | url = https://archive.org/details/bloodofislesexpl0000syke_f0m8 | publisher = Bantam Press | isbn = 978-0-593-05652-3}} *{{cite journal | last1 = Walsh | first1 = S. | last2 = Chaitanya | first2 = L. | last3 = Breslin | first3 = K. | last4 = Muralidharan | first4 = C. | last5 = Bronikowska | first5 = A. | last6 = Pospiech | first6 = E. | last7 = Koller | first7 = J. | last8 = Kovatsi | first8 = L. | last9 = Wollstein | first9 = A. | last10 = Branicki | first10 = W. | last11 = Fan | first11 = L | last12 = Kayser | first12 = M. | year = 2017 | title = Global skin colour prediction from DNA | journal = Human Genetics | volume = 136 | issue = 7 | pages = 847–863 | doi = 10.1007/s00439-017-1808-5 | pmid = 28500464 | pmc = 5487854 }} {{Човечка генетика}} [[Категорија:Човечка популациона генетика]] [[Категорија:Историја на Британија]] [[Категорија:Врски за Wayback од предлошката „Семарх“]] eutp28khz8nsqqelge9xi9viofwq8mq Википедија:Вики Сениор 4 1343784 5588660 5552001 2026-07-07T12:51:37Z BosaFi 115936 /* Список */ 5588660 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" | <center><big>'''ВикиПроект'''<br>'''„Вики Клуб“'''</big></center> |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wiki_Club_Senior.svg|200п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|200п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikipedia-logo.svg|150п]] |} {{Архиви|авто=долга]]| [[Википедија:Вики Сениор/2024|2024]]<br /> [[Википедија:Вики Сениор/2025|2025]]<br /> [[Википедија:Вики Сениор/2026|2026]] }} '''Вики Сениор''' — тековен проект на здружението на граѓани [[Meta:Wikimedia MKD/mk|Викимедија МКД]] (од 2024), и поранешен проект на [[Википедија:Вики Сениор (ГЛАМ Македонија)|ГЛАМ Македонија]] (2021-2023). Проектот е образовен дел од активностите на здружението, а идејата и целта на овој проект е да се привлечат нови уредувачи, да се создадат нови статии, како и да се подобрат постоечките на Википедија на македонски јазик, преку едукација на возрасните лица низ Македонија. За сите информации околу тоа како да се вклучите, оставете порака или на електронската пошта kontakt(аt)wikimedia.mk * Термин и место: според договор * Лица за контакт: :[[Корисник:BosaFi|BosaFi]] :[[Корисник:Виолетова|Виолетова]] * Членувањето е бесплатно == Список == # - [[Корисник:Верица.Н]] # - [[Корисник:Pestaloci.biblioteka]] # - [[Корисник:Marija Brndevska]] # - [[Корисник:ZORADAMCE]] # - [[Корисник:Trajkovav]] # - [[Корисник:Iki123]] # - [[Корисник:Eva Kovacheva]] # - [[Корисник:Iskraaaaa]] # - [[Корисник:Pusoski]] # - [[Корисник:Miaumiau.mp3]] # - [[Корисник:Ivana.panovska]] # - [[Корисник:Frosina Grozdanovska]] # - [[Корисник:Damjanadzambazovska]] # - [[Корисник:DarioRadio55]] # - [[Корисник:Antonio09000]] # - [[Корисник:GordanaTVP]] # - [[Корисник:ТВП Зорица Стојанчевска]] # - [[Корисник:Kavadar1984]] # - [[Корисник:ManuelaTVP]] # - [[Корисник:KristinaTVP]] # - [[Корисник:Tosho Velkov Pepeto]] # - [[Корисник:Timka1011]] # - [[Корисник:Maja trajkovik]] # - [[Корисник:9Natasha9]] # - [[Корисник:MajaTheTeacher]] # - [[Корисник:Sonja Baltepe]] # - [[Корисник:BetiN9]] # - [[Корисник:Vodarosa]] # - [[Корисник:Matoska3]] # - [[Корисник:Lena-Jane1234]] # - [[Корисник:MarinaRuzica]] # - [[Корисник:Chokorilo]] # - [[Корисник:Bambi678]] # - [[Корисник:11Mango1985]] # - [[Корисник:Nadicaddd]] [[Категорија:Википедија:Проекти на Викимедија МКД]] [[Категорија:Образовна програма на Википедија]] f19a4u5729d7eg5ifjrewguzzn4fo8a Solo Leveling 0 1344650 5588808 5450256 2026-07-07T19:07:21Z ~2026-38583-20 134813 /* Надворешни врски */ 5588808 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Solo Leveling Volume 1 Cover.jpg|мини|326x326пкс|Првата корица на томот за адаптација на вебтун, со Сунг Џинву]] {{Закосен наслов}}'''Solo Leveling''' (буквално: ''Кревање на ниво сам''; {{Langx|ko|나 혼자만 레벨업}}) — јужнокорејски веб-роман напишан од Чугонг. Бил серијализиран во платформата на Kakao за цифрени [[Стрип|стрипови]] и фантастика ''KakaoPage'', почнувајќи од 25 јули 2016 г., а подоцна бил објавен од ''D&C Media'' под нивната етикета ''Papyrus'' од 4 ноември 2016 г. Романот е лиценциран на англиски јазик од ''Yen Press''.<ref name=":1">{{cite web|url=https://yenpress.com/9781975319274/solo-leveling-vol-1-novel/|title=Solo Leveling, Vol. 1 (novel) {{!}} Yen Press|publisher=[[Yen Press]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210429004854/https://yenpress.com/9781975319274/solo-leveling-vol-1-novel/|archive-date=April 29, 2021|access-date=April 26, 2021|url-status=live}}</ref> Вебтунот на ''Solo Leveling'', нацртан од Џанг Сунг Рак, дебитирал на ''KakaoPage'' на 4 март 2018 г. Неговата прва сезона завршила на 19 март 2020 г., проследена со втората сезона што траела од август 2020 до декември 2021 г. ''D&C Media'' ги составила своите поглавја во девет тома до август 2023 г.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://search.shopping.naver.com/book/catalog/41820445620?NaPm=ct=lm0ai2so%7Cci=858c06736928b8645a7d3176ed8aa233c5d91a1c%7Ctr=boksl1%7Csn=95694%7Chk=df905daf85eecdc119665771929fe0cd8a7ef5e1|title=만화 나 혼자만 레벨업 9 : 네이버 도서|work=search.shopping.naver.com|language=ko|accessdate=2024-03-29}}</ref> ''Yen Press'' ги обезбедил правата за [[Англиски јазик|англиска]] лиценца за [[Вебтун|вебтунот]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://yenpress.com/titles/9781975319434-solo-leveling-vol-1-comic|title=Solo Leveling, Vol. 1 (comic) {{!}} Comics {{!}} Yen Press|work=yenpress.com|language=en|accessdate=2024-03-29}}</ref> Серијата била адаптирана во [[аниме]] во 2024 г. Втората сезона, насловена „Воздигни се од сенката“ (''Arise from the Shadow''), била премиерно прикажана во [[јануари]] 2025 г. Видеоигра со улоги, насловена ''Solo Leveling: Arise'', била издадена од Netmarble.<ref name=":0">{{cite web|url=https://pulsenews.co.kr/view.php?year=2021&no=356605|title=Korea's webtoon Solo Leveling on path to be adapted to game, drama, film|date=2021-04-14|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20220101225436/https://pulsenews.co.kr/view.php?year=2021&no=356605|archive-date=January 1, 2022|access-date=2022-01-01|website=Pulse by Maeil Business News|url-status=live}}</ref> == Содржина == Серијата ја следи приказната за Сунг Џинву, ловец од ранг E во свет каде што се појавиле зандани полни со чудовишта. За време на особено опасен напад во двојна [[зандана]], Сунг Џинву и неговата дружина се наоѓаат во [[Живот|живото]]<nowiki/>опасна ситуација. Меѓутоа, Сунг Џинву открива скриена моќ во себе, таинствена програма наречена Системот, која го избира него како единствен играч и му овозможува да гледа задачи и да крева ниво како да е во [[видеоигра]]. Решен да го заштити своето [[семејство]] и да се искачи на врвот, тој тргнува на патешествие да стане најмоќниот Ловец. По патот, тој открива мрачни тајни за потеклото на занданите и вистинската природа на светот во кој живее. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category}} * [https://sololeveling.com/ Главната матична страница] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220126180859/https://sololeveling.com/ |date=2022-01-26 }} * [https://page.kakao.com/content/48787313 Матичната страница на книгата] * [https://page.kakao.com/content/50866481 Матичната страница на вебтунот] * [https://sololeveling-anime.net/ Матичната страница на анимето] * [https://hintergrundbild.info/t/solo-leveling/ Solo Leveling - Официјални позадини] {{Нормативна контрола}} __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Аниме-серии]] [[Категорија:Аниме на Crunchyroll]] [[Категорија:Манхва]] [[Категорија:Корејски романи]] rt4o295b8lxvv38j9n0l1890lnsyudl 5588845 5588808 2026-07-07T21:20:47Z Gurther 105215 Одбиена последната промена (од [[Специјална:Придонеси/~2026-38583-20|~2026-38583-20]]) и ја поврати преработката 5450256 на Andrew012p 5588845 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Solo Leveling Volume 1 Cover.jpg|мини|326x326пкс|Првата корица на томот за адаптација на вебтун, со Сунг Џинву]] {{Закосен наслов}}'''Solo Leveling''' (буквално: ''Кревање на ниво сам''; {{Langx|ko|나 혼자만 레벨업}}) — јужнокорејски веб-роман напишан од Чугонг. Бил серијализиран во платформата на Kakao за цифрени [[Стрип|стрипови]] и фантастика ''KakaoPage'', почнувајќи од 25 јули 2016 г., а подоцна бил објавен од ''D&C Media'' под нивната етикета ''Papyrus'' од 4 ноември 2016 г. Романот е лиценциран на англиски јазик од ''Yen Press''.<ref name=":1">{{cite web|url=https://yenpress.com/9781975319274/solo-leveling-vol-1-novel/|title=Solo Leveling, Vol. 1 (novel) {{!}} Yen Press|publisher=[[Yen Press]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210429004854/https://yenpress.com/9781975319274/solo-leveling-vol-1-novel/|archive-date=April 29, 2021|access-date=April 26, 2021|url-status=live}}</ref> Вебтунот на ''Solo Leveling'', нацртан од Џанг Сунг Рак, дебитирал на ''KakaoPage'' на 4 март 2018 г. Неговата прва сезона завршила на 19 март 2020 г., проследена со втората сезона што траела од август 2020 до декември 2021 г. ''D&C Media'' ги составила своите поглавја во девет тома до август 2023 г.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://search.shopping.naver.com/book/catalog/41820445620?NaPm=ct=lm0ai2so%7Cci=858c06736928b8645a7d3176ed8aa233c5d91a1c%7Ctr=boksl1%7Csn=95694%7Chk=df905daf85eecdc119665771929fe0cd8a7ef5e1|title=만화 나 혼자만 레벨업 9 : 네이버 도서|work=search.shopping.naver.com|language=ko|accessdate=2024-03-29}}</ref> ''Yen Press'' ги обезбедил правата за [[Англиски јазик|англиска]] лиценца за [[Вебтун|вебтунот]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://yenpress.com/titles/9781975319434-solo-leveling-vol-1-comic|title=Solo Leveling, Vol. 1 (comic) {{!}} Comics {{!}} Yen Press|work=yenpress.com|language=en|accessdate=2024-03-29}}</ref> Серијата била адаптирана во [[аниме]] во 2024 г. Втората сезона, насловена „Воздигни се од сенката“ (''Arise from the Shadow''), била премиерно прикажана во [[јануари]] 2025 г. Видеоигра со улоги, насловена ''Solo Leveling: Arise'', била издадена од Netmarble.<ref name=":0">{{cite web|url=https://pulsenews.co.kr/view.php?year=2021&no=356605|title=Korea's webtoon Solo Leveling on path to be adapted to game, drama, film|date=2021-04-14|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20220101225436/https://pulsenews.co.kr/view.php?year=2021&no=356605|archive-date=January 1, 2022|access-date=2022-01-01|website=Pulse by Maeil Business News|url-status=live}}</ref> == Содржина == Серијата ја следи приказната за Сунг Џинву, ловец од ранг E во свет каде што се појавиле зандани полни со чудовишта. За време на особено опасен напад во двојна [[зандана]], Сунг Џинву и неговата дружина се наоѓаат во [[Живот|живото]]<nowiki/>опасна ситуација. Меѓутоа, Сунг Џинву открива скриена моќ во себе, таинствена програма наречена Системот, која го избира него како единствен играч и му овозможува да гледа задачи и да крева ниво како да е во [[видеоигра]]. Решен да го заштити своето [[семејство]] и да се искачи на врвот, тој тргнува на патешествие да стане најмоќниот Ловец. По патот, тој открива мрачни тајни за потеклото на занданите и вистинската природа на светот во кој живее. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category}} * [https://sololeveling.com/ Главната матична страница] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220126180859/https://sololeveling.com/ |date=2022-01-26 }} * [https://page.kakao.com/content/48787313 Матичната страница на книгата] * [https://page.kakao.com/content/50866481 Матичната страница на вебтунот] * [https://sololeveling-anime.net/ Матичната страница на анимето] {{Нормативна контрола}} __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Аниме-серии]] [[Категорија:Аниме на Crunchyroll]] [[Категорија:Манхва]] [[Категорија:Корејски романи]] gz5c3oov69mc0n2wdhoi47xu5psbsue 5588861 5588845 2026-07-07T22:12:48Z Andrew012p 85224 /* */ 5588861 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Solo Leveling Volume 1 Cover.jpg|мини|326x326пкс|Првата корица на томот за адаптација на вебтун, со Сунг Џинву]] {{Закосен наслов}}'''''Solo Leveling''''' (буквално: ''Кревање на ниво сам''; {{Langx|ko|나 혼자만 레벨업}}) — јужнокорејски веб-роман напишан од Чугонг. Бил серијализиран во платформата на Kakao за цифрени [[Стрип|стрипови]] и фантастика ''KakaoPage'', почнувајќи од 25 јули 2016 г., а подоцна бил објавен од ''D&C Media'' под нивната етикета ''Papyrus'' од 4 ноември 2016 г. Романот е лиценциран на англиски јазик од ''Yen Press''.<ref name=":1">{{cite web|url=https://yenpress.com/9781975319274/solo-leveling-vol-1-novel/|title=Solo Leveling, Vol. 1 (novel) {{!}} Yen Press|publisher=[[Yen Press]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210429004854/https://yenpress.com/9781975319274/solo-leveling-vol-1-novel/|archive-date=April 29, 2021|access-date=April 26, 2021|url-status=live}}</ref> Вебтунот на ''Solo Leveling'', нацртан од Џанг Сунг Рак, дебитирал на ''KakaoPage'' на 4 март 2018 г. Неговата прва сезона завршила на 19 март 2020 г., проследена со втората сезона што траела од август 2020 до декември 2021 г. ''D&C Media'' ги составила своите поглавја во девет тома до август 2023 г.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://search.shopping.naver.com/book/catalog/41820445620?NaPm=ct=lm0ai2so%7Cci=858c06736928b8645a7d3176ed8aa233c5d91a1c%7Ctr=boksl1%7Csn=95694%7Chk=df905daf85eecdc119665771929fe0cd8a7ef5e1|title=만화 나 혼자만 레벨업 9 : 네이버 도서|work=search.shopping.naver.com|language=ko|accessdate=2024-03-29}}</ref> ''Yen Press'' ги обезбедил правата за [[Англиски јазик|англиска]] лиценца за [[Вебтун|вебтунот]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://yenpress.com/titles/9781975319434-solo-leveling-vol-1-comic|title=Solo Leveling, Vol. 1 (comic) {{!}} Comics {{!}} Yen Press|work=yenpress.com|language=en|accessdate=2024-03-29}}</ref> Серијата била адаптирана во [[аниме]] во 2024 г. Втората сезона, насловена „Воздигни се од сенката“ (''Arise from the Shadow''), била премиерно прикажана во [[јануари]] 2025 г. Видеоигра со улоги, насловена ''Solo Leveling: Arise'', била издадена од Netmarble.<ref name=":0">{{cite web|url=https://pulsenews.co.kr/view.php?year=2021&no=356605|title=Korea's webtoon Solo Leveling on path to be adapted to game, drama, film|date=2021-04-14|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20220101225436/https://pulsenews.co.kr/view.php?year=2021&no=356605|archive-date=January 1, 2022|access-date=2022-01-01|website=Pulse by Maeil Business News|url-status=live}}</ref> == Содржина == Серијата ја следи приказната за Сунг Џинву, ловец од ранг E во свет каде што се појавиле зандани полни со чудовишта. За време на особено опасен напад во двојна [[зандана]], Сунг Џинву и неговата дружина се наоѓаат во [[Живот|живото]]<nowiki/>опасна ситуација. Меѓутоа, Сунг Џинву открива скриена моќ во себе, таинствена програма наречена Системот, која го избира него како единствен играч и му овозможува да гледа задачи и да крева ниво како да е во [[видеоигра]]. Решен да го заштити своето [[семејство]] и да се искачи на врвот, тој тргнува на патешествие да стане најмоќниот Ловец. По патот, тој открива мрачни тајни за потеклото на занданите и вистинската природа на светот во кој живее. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category}} * [https://sololeveling.com/ Главната матична страница] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220126180859/https://sololeveling.com/ |date=2022-01-26 }} * [https://page.kakao.com/content/48787313 Матичната страница на книгата] * [https://page.kakao.com/content/50866481 Матичната страница на вебтунот] * [https://sololeveling-anime.net/ Матичната страница на анимето] {{Нормативна контрола}} __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Аниме-серии]] [[Категорија:Аниме на Crunchyroll]] [[Категорија:Манхва]] [[Категорија:Корејски романи]] 75q347eprlwk1vft0gsv5bd62u05wp8 Климатски систем 0 1346922 5588797 5573479 2026-07-07T18:19:31Z InternetArchiveBot 92312 Add 1 book for Verifiability (20260707sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 5588797 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Climate-system.jpg|алт=|мини|330x330пкс| Сите пет компоненти на климатскиот систем се во интеракција. Тое се: [[Земјина атмосфера|атмосферата]], [[хидросфера]]та, [[криосфера]]та, [[литосфера]]та и [[биосфера]]та . {{Sfn|Planton|2013}}]] Земјиниот '''климатски систем''' е сложен систем со пет компоненти кои содејствуваат: [[Земјина атмосфера|атмосфера]] (воздух), [[хидросфера]] (вода),[[криосфера]] (мраз и вечен мраз), [[литосфера]] (горниот карпест слој на Земјата) и [[биосфера]] (живи суштества).{{Sfn|Planton|2013}} ''[[Клима]]та'' е статистичка карактеризација на климатскиот систем.{{Sfn|Planton|2013}} Го претставува просечното време, обично во период од 30 години, и се одредува со комбинација на процеси, како што се [[Морска струја|океанските струи]] и шемите на ветерот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://climatechange.environment.nsw.gov.au/About-climate-change-in-NSW/Climate-systems|title=Climate systems|work=climatechange.environment.nsw.gov.au|archive-url=https://web.archive.org/web/20190506123249/https://climatechange.environment.nsw.gov.au/About-climate-change-in-NSW/Climate-systems|archive-date=2019-05-06|accessdate=2019-05-06}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://worldoceanreview.com/en/wor-1/climate-system/earth-climate-system/|title=Earth's climate system|work=World Ocean Review|language=en-US|accessdate=2019-10-13}}</ref> Циркулацијата во атмосферата и океаните ја транспортира топлината од [[Тропски појас|тропските региони]] до регионите кои добиваат помалку енергија од Сонцето. Сончевото зрачење е главната движечка сила за оваа циркулација. [[Кружење на водата|Циклусот на водата]] исто така ја движи енергијата низ климатскиот систем. Покрај тоа, одредени хемиски елементи постојано се движат помеѓу компонентите на климатскиот систем. Два примери за овие биохемиски циклуси се циклусите на [[Јаглероден циклус|јаглерод]] и [[азот]]. Климатскиот систем може да се промени поради [[Климатски промени|внатрешната променливост]] и надворешните принудувања. Овие надворешни принудувања можат да бидат природни, како што се варијации во сончевиот интензитет и вулкански ерупции, или предизвикани од луѓе. Акумулацијата на [[стакленички гасови]] во атмосферата, главно емитирани од луѓе кои согоруваат [[Фосилно гориво|фосилни горива]], предизвикува [[Глобално затоплување|климатски промени]]. Човечката активност исто така ослободува аеросоли, но нивниот ефект е далеку помал од оној на стакленички гасови.{{Sfn|Planton|2013}} Промените може да се засилат со процесите на повратни информации во различните компоненти на климатскиот систем. == Компоненти == ''[[Атмосферата]]'' ја обвива земјата и се протега на стотици километри од површината. Најмногу се состои од инертен [[азот]] (78%), [[кислород]] (21%) и [[аргон]] (0,9%).<ref>{{Harvnb|Barry|Hall-McKim|2014}}; {{Harvnb|Goosse|2015}}.</ref> Некои гасови во трагови во атмосферата, како што се [[водена пареа]] и [[јаглерод диоксид]], се гасовите најважни за функционирањето на климатскиот систем, бидејќи тие се [[стакленички гасови]] кои дозволуваат видливата светлина од [[Сонце]]то да навлезе до површината, но блокираат некои од [[Инфрацрвено зрачење|инфрацрвеното]] зрачење кое Земјината површина го емитува за да го балансира зрачењето на Сонцето. Ова предизвикува зголемување на температурата на површината.{{Sfn|Gettelman|Rood|2016}} [[Кружење на водата|Хидролошкиот циклус]] е движење на водата низ климатскиот систем. Не само што хидролошкиот циклус ги одредува моделите на [[врнежи]], туку има и влијание врз движењето на енергијата низ климатскиот систем.{{Sfn|Gettelman|Rood|2016}} ''[[Хидросфера]]та'' ја содржи целата течна вода на Земјата, а најголемиот дел од неа се наоѓа во светските океани.{{Sfn|Kundzewicz|2008}} Океанот покрива 71% од површината на Земјата до просечна длабочина од речиси 4 км,{{Sfn|Goosse|2015}} и [[Топлинска содржина на океаните|содржината на топлина во океаните]] е многу поголема од топлината што ја задржува атмосферата.{{Sfn|Gettelman|Rood|2016}}<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://climate.nasa.gov/vital-signs/ocean-heat/|title=Vital Signs of the Plant: Ocean Heat Content|publisher=NASA|accessdate=2022-02-12}}</ref> Содржи [[морска вода]] со содржина на сол од околу 3,5% во просек, но тоа варира просторно.{{Sfn|Goosse|2015}} Соленкава вода се наоѓа во [[Естуар|утоките]] и некои езера, а повеќето [[Свежа вода|слатки води]], 2,5% од целата вода, се чуваат во мраз и снег.{{Sfn|Desonie|2008}} ''[[Криосфера]]та'' ги содржи сите делови од климатскиот систем каде што [[вода]]та е цврста. Ова ги вклучува [[Морски мраз|морскиот мраз]], ледените плочи, [[Вечен мраз|вечниот мраз]] и [[Снег|снежната покривка]]. Бидејќи има повеќе копно на [[Северна полутопка|северната полутопка]] во споредба со [[Јужна полутопка|јужната полутопка]], поголем дел од таа полутопка е покриен со снег.{{Sfn|Goosse|2015}} И двете полутопки имаат приближно исто количество морски мраз. Повеќето замрзната вода се содржи во ледените плочи на [[Гренланд]] и [[Антарктик]], кои во просек се околу 2 километри во височина. Овие ледени плочи полека течат кон нивните рабови.{{Sfn|Goosse|2015}} ''[[Земјина кора|Земјината кора]],'' особено планините и долините, ги обликува глобалните шеми на ветровите: огромните планински венци формираат бариера за ветровите и влијаат врз тоа каде и колку врне.{{Sfn|Goosse|2015}}{{Sfn|Houze|2012}} Земјиштето поблиску до отворен океан има поумерена клима отколку копното подалеку од океанот.{{Sfn|Barry|Hall-McKim|2014}} За целите на моделирање на климата, земјиштето често се смета за статично, бидејќи се менува многу бавно во споредба со другите елементи што го сочинуваат климатскиот систем.{{Sfn|Gettelman|Rood|2016}} Позицијата на континентите ја одредува геометријата на океаните и затоа влијае врз обрасците на океанската циркулација. Локациите на морињата се важни за контролирање на преносот на топлина и влага низ земјината топка, а со тоа и за одредување на глобалната клима.{{Sfn|Haug|Keigwin|2004}} И на крај, ''[[биосфера]]та'' исто така е во контакт со остатокот од климатскиот систем. Вегетацијата е често потемна или посветла од почвата под него, така што повеќе или помалку од сончевата топлина се заглавува во области со вегетација.{{Sfn|Gettelman|Rood|2016}} Вегетацијата е добра во заробувањето на водата, која потоа ја примаат корените. Без вегетација, оваа вода би истекла до најблиските реки или други водни тела. Водата која ја земаат растенијата потоа испарува, придонесувајќи за хидролошкиот циклус.{{Sfn|Goosse|2015}} Врнежите и температурата влијаат врз дистрибуцијата на различни вегетациски зони.{{Sfn|Goosse|2015}} Асимилацијата на јаглеродот од морската вода со растот на малите [[фитопланктон]]и е речиси исто колку и копнените растенија од атмосферата.{{Sfn|Smil|2003}} Додека луѓето се технички дел од [[биосфера]]та, тие често се третираат како посебна компонента на климатскиот систем на Земјата, ''[[антропосфера]] ,'' поради големото влијание на човекот врз планетата.{{Sfn|Gettelman|Rood|2016}} == Биохемиски циклуси == [[Податотека:Carbon_cycle.jpg|алт=|мини|330x330пкс| Јаглеродот постојано се транспортира помеѓу различните елементи на климатскиот систем: фиксиран од живите суштества и транспортиран низ океанот и атмосферата.]] Хемиските елементи, витални за животот, постојано кружат низ различните компоненти на климатскиот систем. [[Јаглероден циклус|Циклусот на јаглерод]] е директно важен за климата, бидејќи ги одредува концентрациите на два важни стакленички гасови во атмосферата: CO<sub>2</sub> и [[метан]].{{Sfn|Goosse|2015}} Во брзиот дел од јаглеродниот циклус, растенијата земаат јаглерод диоксид од атмосферата користејќи [[фотосинтеза]]; ова подоцна повторно се емитува со дишењето на живите суштества.{{Sfn|Möller|2010}} Како дел од бавниот јаглероден циклус, вулканите ослободуваат CO<sub>2</sub> со дегасирање, ослободувајќи јаглерод диоксид од Земјината кора и обвивка.{{Sfn|Aiuppa|Federico|Giudice|Gurrieri|2006}} Бидејќи CO<sub>2</sub> во атмосферата го прави дождот малку [[Киселина|кисел]], овој дожд може полека да раствори некои карпи, процес познат како ''атмосферско влијание''. Минералите што се ослободуваат на овој начин, транспортирани до морето, ги користат живите суштества чии остатоци можат да формираат [[Седиментна карпа|седиментни карпи]], враќајќи го јаглеродот во литосферата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://earthobservatory.nasa.gov/features/CarbonCycle|title=The Carbon Cycle|last=Riebeek|first=Holli|date=16 June 2011|work=Earth Observatory|publisher=NASA}}</ref> [[Азотен циклус|Циклусот на азот]] го опишува протокот на активниот азот. Бидејќи атмосферскиот [[азот]] е инертен, микроорганизмите прво треба да го претворат во активно азотно соединение, во процес наречен ''[[врзување на азотот]]'', пред да може да се користи како градежен материјал во биосферата.{{Sfn|Möller|2010}} Човечките активности играат важна улога и во циклусот на јаглерод и на азот: согорувањето на [[Фосилно гориво|фосилните горива]] го поместува јаглеродот од литосферата во атмосферата, а употребата на [[Гноиво|ѓубрива]] значително го зголемува количеството на расположлив фиксен азот.{{Sfn|Möller|2010}} == Стакленички гасови == Стакленичките гасови ја задржуваат топлината во долниот дел од атмосферата со апсорпција на зрачењето со долги бранови. Во минатото на Земјата, многу процеси придонеле за варијации во концентрациите на стакленички гасови. Во моментов, [[Глобално затоплување|емисиите од луѓето]] се причина за зголемување на концентрациите на некои стакленички гасови, како што се CO<sub>2</sub>, [[метан]] и[[Азот субоксид| ]] {{Sfn|McMichael|Woodruff|Hales|2006}} Доминантен придонесувач за [[Ефект на стаклена градина|ефектот на стаклена градина]] е водената пареа (~50%), при што [[Облак|облаците]] (~25%) и [[Јаглерод диоксид|CO<sub>2</sub>]] (~20%) исто така играат важна улога. Кога се зголемуваат концентрациите на долготрајните стакленички гасови, како што е CO<sub>2</sub> и температурата се зголемува, количеството на водена пареа исто така се зголемува, така што водената пареа и облаците не се гледаат како надворешни принудни, туку како повратни информации.{{Sfn|Schmidt|Ruedy|Miller|Lacis|2010}} Влијанието на карбонатите и силикатите го отстранува јаглеродот од атмосферата.{{Sfn|Liu|Dreybrodt|Liu|2011}} == Наводи == {{наводи}} == Литература == {{refbegin}} *{{cite journal |last1=Aiuppa |first1=A. |last2=Federico |first2=C. |last3=Giudice |first3=G. |last4=Gurrieri |first4=S. |last5=Liuzzo |first5=M. |last6=Shinohara |first6=H. |last7=Favara |first7=R. |last8=Valenza |first8=M. |title=Rates of carbon dioxide plume degassing from Mount Etna volcano |journal=Journal of Geophysical Research |date=2006 |volume=111 |issue=B9 |pages=B09207 |doi=10.1029/2006JB004307 |bibcode=2006JGRB..111.9207A |doi-access=free }} * {{cite book | last1 = Barry |first1 = Roger G. | last2 = Hall-McKim |first2 = Eileen A. | year = 2014 | title = Essentials of the Earth's Climate System | publisher = Cambridge University Press | isbn = 978-1-107-03725-0 }} *{{Cite book |title=The Earth's Hydrological Cycle |last1=Brengtsson |first1=L. |last2=Bonnet |first2=R.-M. |last3=Calisto |first3=M. |last4=Destouni|first4=G. |publisher=ISSI |year=2014 |isbn=978-94-017-8788-8}} *{{cite book | last1 = Bridgman |first1 = Howard A. | last2 = Oliver |first2 = John. E. | title = The Global Climate System: Patterns, Processes, and Teleconnections | year = 2014 | publisher = Cambridge University Press | isbn = 978-1-107-66837-9 }} *{{cite journal |last1=Brown |first1=Patrick T. |last2=Li |first2=Wenhong |last3=Li |first3=Laifang |last4=Ming |first4=Yi |title=Top-of-atmosphere radiative contribution to unforced decadal global temperature variability in climate models |journal=Geophysical Research Letters |date=28 July 2014 |volume=41 |issue=14 |pages=5175–5183 |doi=10.1002/2014GL060625 |bibcode=2014GeoRL..41.5175B |hdl=10161/9167 |s2cid=16933795 |hdl-access=free }} *{{cite journal |last1=Brown |first1=Patrick T. |last2=Li |first2=Wenhong |last3=Cordero |first3=Eugene C. |last4=Mauget |first4=Steven A. |title=Comparing the model-simulated global warming signal to observations using empirical estimates of unforced noise |journal=Scientific Reports |date=21 April 2015 |volume=5 |issue=1 |pages=9957 |doi=10.1038/srep09957 |pmid=25898351 |pmc=4404682 |bibcode=2015NatSR...5E9957B }} *{{cite journal |last1=Chiodo |first1=Gabriel |last2=Oehrlein |first2=Jessica |last3=Polvani |first3=Lorenzo M. |last4=Fyfe |first4=John C. |last5=Smith |first5=Anne K. |title=Insignificant influence of the 11-year solar cycle on the North Atlantic Oscillation |journal=Nature Geoscience |date=21 January 2019 |volume=12 |issue=2 |pages=94–99 |doi=10.1038/s41561-018-0293-3 |bibcode=2019NatGe..12...94C |s2cid=133676608 |doi-access= }} *{{cite journal |last1=Delworth |first1=Thomas L. |last2=Zeng |first2=Fanrong |last3=Vecchi |first3=Gabriel A. |last4=Yang |first4=Xiaosong |last5=Zhang |first5=Liping |last6=Zhang |first6=Rong |title=The North Atlantic Oscillation as a driver of rapid climate change in the Northern Hemisphere |journal=Nature Geoscience |date=20 June 2016 |volume=9 |issue=7 |pages=509–512 |doi=10.1038/ngeo2738 |bibcode=2016NatGe...9..509D }} *{{Cite book |last=Desonie|first=Dana |title=Hydrosphere: Freshwater Systems and Pollution (Our Fragile Planet): Fresh Water Systems and Pollution |url=https://archive.org/details/hydrospherefresh0000deso|publisher=Chelsea House books|year=2008|isbn=9780816062157}} *{{cite journal |last1=England |first1=Matthew H. |last2=McGregor |first2=Shayne |last3=Spence |first3=Paul |last4=Meehl |first4=Gerald A. |last5=Timmermann |first5=Axel |author-link5= Axel Timmermann |last6=Cai |first6=Wenju |last7=Gupta |first7=Alex Sen |last8=McPhaden |first8=Michael J. |last9=Purich |first9=Ariaan |last10=Santoso |first10=Agus |title=Recent intensification of wind-driven circulation in the Pacific and the ongoing warming hiatus |url=https://archive.org/details/nature-climate-change_2014-03_4_3/page/222 |journal=Nature Climate Change |date=9 February 2014 |volume=4 |issue=3 |pages=222–227 |doi=10.1038/nclimate2106 |bibcode=2014NatCC...4..222E }} *{{cite book |doi=10.1007/978-3-662-48959-8_2 |chapter=Components of the Climate System |title=Demystifying Climate Models |volume=2 |pages=13–22 |series=Earth Systems Data and Models |year=2016 |last1=Gettelman |first1=Andrew |last2=Rood |first2=Richard B. |isbn=978-3-662-48957-4 }} * {{cite book | last1 = Goosse |first1 = Hugues | title = Climate System Dynamics and Modelling | url = https://books.google.com/books?id=aCFTCgAAQBAJ&q=climate+system | date = 2015 | publisher = Cambridge University Press | location = New York | isbn = 978-1-107-08389-9 }} *{{cite journal | last1 = Graf | first1 = H.-F. | last2 = Feichter | first2 = J. | last3 = Langmann | first3 = B. | title = Volcanic sulphur emissions: Estimates of source strength and its contribution to the global sulphate distribution | journal = Journal of Geophysical Research: Atmospheres | date = 1997 | volume = 102 | issue = D9 | pages = 10727–38 | doi = 10.1029/96JD03265 | bibcode=1997JGR...10210727G | hdl = 21.11116/0000-0003-2CBB-A | hdl-access = free }} *{{cite book | last = Gruza |first = George Vadimovich | year = 2009 | title = Environmental Structure And Function: Climate System - Volume I | isbn = 978-1-84826-738-1 | publisher = EOLSS Publications }} *{{cite journal |last1=Hasselmann |first1=K. |title=Stochastic climate models Part I. Theory |journal=Tellus |date=December 1976 |volume=28 |issue=6 |pages=473–485 |doi=10.1111/j.2153-3490.1976.tb00696.x |bibcode=1976Tell...28..473H }} *{{cite journal | first1=Gerald H. |last1=Haug | first2=Lloyd D. |last2=Keigwin | title=How the Isthmus of Panama Put Ice in the Arctic | url=http://www.whoi.edu/oceanus/viewArticle.do?id=2508 | date=22 March 2004 | journal=Oceanus |volume=42 |issue=2 |publisher=[[Woods Hole Oceanographic Institution]] }} *{{cite journal |last1=Houze |first1=Robert A. |s2cid=46645620 |title=Orographic effects on precipitating clouds |journal=Reviews of Geophysics |date=6 January 2012 |volume=50 |issue=1 |pages=RG1001 |doi=10.1029/2011RG000365 |bibcode=2012RvGeo..50.1001H |doi-access=free }} * {{Cite journal |last=Kerr |first=Richard A. |date=2013-01-25 |title=Soot Is Warming the World Even More Than Thought |url=https://archive.org/details/sim_science_2013-01-25_339_6118/page/382 |journal=Science|volume=339|issue=6118|pages=382|doi=10.1126/science.339.6118.382|issn=0036-8075|pmid=23349261|bibcode=2013Sci...339..382K }} *{{cite journal |last1=Jones |first1=Andrew D. |last2=Collins |first2=William D. |last3=Torn |first3=Margaret S. |author-link3=Margaret Torn|title=On the additivity of radiative forcing between land use change and greenhouse gases |journal=Geophysical Research Letters |date=16 August 2013 |volume=40 |issue=15 |pages=4036–4041 |doi=10.1002/grl.50754 |bibcode=2013GeoRL..40.4036J |s2cid=128670263 |doi-access=free }} *{{cite journal |last1=Kundzewicz |first1=Zbigniew W. |s2cid=15552176 |title=Climate change impacts on the hydrological cycle |journal=Ecohydrology & Hydrobiology |date=January 2008 |volume=8 |issue=2–4 |pages=195–203 |doi=10.2478/v10104-009-0015-y }} *{{cite journal |last1=Liu |first1=Zaihua |last2=Dreybrodt |first2=Wolfgang |last3=Liu |first3=Huan |title=Atmospheric CO2 sink: Silicate weathering or carbonate weathering? |journal=Applied Geochemistry |date=June 2011 |volume=26 |pages=S292–S294 |doi=10.1016/j.apgeochem.2011.03.085 |bibcode=2011ApGC...26S.292L }} *{{Cite journal |last1=Lohmann |first1=U. |last2=Feichter |first2=J. |date=2005 |title=Global indirect aerosol effects: a review |url=https://www.atmos-chem-phys.net/5/715/2005/acp-5-715-2005.pdf |journal=Atmospheric Chemistry and Physics|volume=5|issue=3 |pages=715–737|doi=10.5194/acp-5-715-2005 |bibcode=2005ACP.....5..715L |doi-access=free}} *{{cite journal |last1=Man |first1=Wenmin |last2=Zhou |first2=Tianjun |last3=Jungclaus |first3=Johann H. |s2cid=128676242 |title=Effects of Large Volcanic Eruptions on Global Summer Climate and East Asian Monsoon Changes during the Last Millennium: Analysis of MPI-ESM Simulations |journal=Journal of Climate |date=October 2014 |volume=27 |issue=19 |pages=7394–7409 |doi=10.1175/JCLI-D-13-00739.1 |bibcode=2014JCli...27.7394M |hdl=11858/00-001M-0000-0023-F5B2-5 |hdl-access=free }} *{{cite journal |last1=Mauritsen |first1=Thorsten |last2=Graversen |first2=Rune G. |last3=Klocke |first3=Daniel |last4=Langen |first4=Peter L. |last5=Stevens |first5=Bjorn |last6=Tomassini |first6=Lorenzo |title=Climate feedback efficiency and synergy |journal=Climate Dynamics |date=29 May 2013 |volume=41 |issue=9–10 |pages=2539–2554 |doi=10.1007/s00382-013-1808-7 |bibcode=2013ClDy...41.2539M |doi-access=free |hdl=11858/00-001M-0000-0013-78F9-D |hdl-access=free }} *{{cite journal |last1=McMichael |first1=Anthony J |last2=Woodruff |first2=Rosalie E |last3=Hales |first3=Simon |title=Climate change and human health: present and future risks |url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_march-11-17-2006_367_9513/page/859 |journal=The Lancet |date=March 2006 |volume=367 |issue=9513 |pages=859–869 |doi=10.1016/S0140-6736(06)68079-3 |pmid=16530580 |s2cid=11220212 }} *{{cite journal |last1=Meehl |first1=Gerald A. |last2=Hu |first2=Aixue |last3=Arblaster |first3=Julie M. |last4=Fasullo |first4=John |last5=Trenberth |first5=Kevin E. |s2cid=16183172 |title=Externally Forced and Internally Generated Decadal Climate Variability Associated with the Interdecadal Pacific Oscillation |journal=Journal of Climate |date=September 2013 |volume=26 |issue=18 |pages=7298–7310 |doi=10.1175/JCLI-D-12-00548.1 |bibcode=2013JCli...26.7298M |url=https://zenodo.org/record/1234599 |doi-access=free }} *{{cite journal | last1 = Miles | first1 = M.G. | last2 = Grainger | first2 = R.G. | last3 = Highwood | first3 = E.J. | s2cid = 53005926 | title = The significance of volcanic eruption strength and frequency for climate | journal = Quarterly Journal of the Royal Meteorological Society | date = 2004 | volume = 130 | pages = 2361–76 | issue = 602 | doi = 10.1256/qj.03.60 | bibcode = 2004QJRMS.130.2361M }} *{{cite book | last1 = Möller |first1 = Detlev | title = Chemistry of the Climate System | url = https://archive.org/details/chemistryofclima0000moll | year = 2010 | publisher = de Gruyter | isbn = 978-3-11-019791-4 }} *{{Cite journal |last1 = Myhre|first=Gunman |last2=Lund Myhre|first2=Catherine|last3=Samset|first3=Bjorn|last4=Storelvmo|first4=Trude |url=https://www.nature.com/scitable/knowledge/library/aerosols-and-their-relation-to-global-climate-102215345/ |title=Aerosols and their Relation to Global Climate and Climate Sensitivity |journal=Nature Education |volume=5 |year=2013}} *{{cite journal |last1=Nath |first1=Reshmita |last2=Luo |first2=Yong |last3=Chen |first3=Wen |last4=Cui |first4=Xuefeng |title=On the contribution of internal variability and external forcing factors to the Cooling trend over the Humid Subtropical Indo-Gangetic Plain in India |journal=Scientific Reports |date=21 December 2018 |volume=8 |issue=1 |pages=18047 |doi=10.1038/s41598-018-36311-5 |pmid=30575779 |pmc=6303293 |bibcode=2018NatSR...818047N }} *{{cite book |author=National Research Council |chapter=Natural Climatic Variations |chapter-url=https://www.nap.edu/read/10139/chapter/4 |page=8 |title=Climate Change Science |year=2001 |isbn=978-0-309-07574-9 |doi=10.17226/10139 }} *{{cite journal |last1=Olsen |first1=Jesper |last2=Anderson |first2=N. John |last3=Knudsen |first3=Mads F. |title=Variability of the North Atlantic Oscillation over the past 5,200 years |journal=Nature Geoscience |date=23 September 2012 |volume=5 |issue=11 |pages=808–812 |doi=10.1038/ngeo1589 |bibcode=2012NatGe...5..808O }} *{{cite journal |last1=Palmer |first1=M D |last2=McNeall |first2=D J |title=Internal variability of Earth's energy budget simulated by CMIP5 climate models |journal=Environmental Research Letters |date=1 March 2014 |volume=9 |issue=3 |pages=034016 |doi=10.1088/1748-9326/9/3/034016 |bibcode=2014ERL.....9c4016P |doi-access=free }} * {{cite book |last1 = Roy |first1 = Idrani |date = 2018 |title = Climate Variability and Sunspot Activity: Analysis of the Solar Influence on Climate |publisher = Springer |isbn=978-3-319-77106-9 }} *{{cite journal |last1=Samset |first1=Bjørn Hallvard |title=How cleaner air changes the climate |url=https://archive.org/details/science_2018-04-13_360_6385/page/148 |journal=Science |date=13 April 2018 |volume=360 |issue=6385 |pages=148–150 |doi=10.1126/science.aat1723 |pmid=29650656 |bibcode=2018Sci...360..148S |s2cid=4888863 }} *{{cite journal |last1=Schmidt |first1=Gavin A. |last2=Ruedy |first2=Reto A. |last3=Miller |first3=Ron L. |last4=Lacis |first4=Andy A. |s2cid=28195537 |title=Attribution of the present-day total greenhouse effect |journal=Journal of Geophysical Research |date=16 October 2010 |volume=115 |issue=D20 |pages=D20106 |doi=10.1029/2010JD014287 |bibcode=2010JGRD..11520106S |doi-access= }} * {{cite book | title = Climate Change 2013: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Fifth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change | chapter = Annex III: Glossary | chapter-url = https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2018/08/WGI_AR5_glossary_EN.pdf | last = Planton | year= 2013 | first = S. | editor-last = Stocker | editor-first = T.F. | editor-first2 = D. | editor-last2 = Qin | editor-first3 = G.-K. | editor-last3 = Plattner | editor-first4 = M. | editor-last4 = Tignor | editor-first5 = S.K. | editor-last5 = Allen | editor-first6 = J. | editor-last6 = Boschung | editor-first7 = A. | editor-last7 = Nauels | editor-first8 = Y. | editor-last8 = Xia | editor-first9 = V. | editor-last9 = Bex | editor-first10 = P.M. | editor-last10 = Midgley | publisher = Cambridge University Press, Cambridge, United Kingdom and New York, NY, USA. }} *{{cite book | title = Energy and Water Cycles in the Climate System | chapter = Atmospheric energetics and the water cycle | last1 = Peixoto | first1 = José P. | editor-last1 = Raschke |editor-first1 = Ehrhard | editor-last2 = Jacob |editor-first2 = Jacob | publisher = Springer-Verlag Berlin Heidelberg | year = 1993 | isbn = 978-3-642-76957-3 }} *{{cite book | title = Earth's Climate: Past and Future | last = Ruddiman | first = William F. | year = 2001 | publisher = W. H. Freeman and Company | isbn = 0-7167-3741-8 }} * {{cite book |last1 = Smil |first1 = Vaclav |title = The Earth's Biosphere: Evolution, Dynamics, and Change |year = 2003 |publisher = MIT Press |isbn = 978-0262692984 |url-access = registration |url = https://archive.org/details/earthsbiospheree0000smil }} *{{cite journal |last1=Tosca |first1=M. G. |last2=Randerson |first2=J. T. |last3=Zender |first3=C. S. |title=Global impact of smoke aerosols from landscape fires on climate and the Hadley circulation |journal=Atmospheric Chemistry and Physics |date=24 May 2013 |volume=13 |issue=10 |pages=5227–5241 |doi=10.5194/acp-13-5227-2013 |bibcode=2013ACP....13.5227T |doi-access=free }} *{{cite journal |last1=Turner |first1=T. Edward |last2=Swindles |first2=Graeme T. |last3=Charman |first3=Dan J. |last4=Langdon |first4=Peter G. |last5=Morris |first5=Paul J. |last6=Booth |first6=Robert K. |last7=Parry |first7=Lauren E. |last8=Nichols |first8=Jonathan E. |title=Solar cycles or random processes? Evaluating solar variability in Holocene climate records |journal=Scientific Reports |date=5 April 2016 |volume=6 |issue=1 |pages=23961 |doi=10.1038/srep23961 |pmid=27045989 |pmc=4820721 }} *{{cite book | last1=Wallace |first=John M. | last2=Deser |first2=Clara | last3=Smoliak |first3=Brian V. | last4=Phillips |first4=Adam S. | s2cid=8821489 | chapter=Attribution of Climate Change in the Presence of Internal Variability | year=2013 | title=Climate Change: Multidecadal and Beyond | volume=6 |pages=1–29 | series=World Scientific Series on Asia-Pacific Weather and Climate | publisher=World scientific | doi=10.1142/9789814579933_0001 |isbn=9789814579926 }} *{{cite journal |last1=Willson |first1=Richard C. |last2=Hudson |first2=Hugh S. |year=1991 |title=The Sun's luminosity over a complete solar cycle |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1991-05-02_351_6321/page/42 |journal=Nature |volume=351 |issue=6321|pages=42–44 |doi=10.1038/351042a0 |bibcode=1991Natur.351...42W |s2cid=4273483 }} {{refend}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Climate system}} [[Категорија:Науки за Земјата]] [[Категорија:Климатски промени]] 8u7hyj7wdzyru39vzp2w5wrpjt5lrrk Магична битка 0 1348229 5588846 5587817 2026-07-07T21:21:11Z Gurther 105215 Одбиена последната промена (од [[Специјална:Придонеси/~2026-38599-75|~2026-38599-75]]) и ја поврати преработката 5521941 на Andrew012p 5588846 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Jujutsu kaisen.jpg|мини|Корицата на првиот том, вклучувајќи го Јуџи Итадори]] {{Закосен наслов}}'''''Магична битка''''' ({{langx|ja|呪術廻戦}}, {{langx|en|Jujutsu Kaisen}}) — [[манга]] создадена од Геге Акутами и објавена од март 2018 г. во неделното списание ''[[Weekly Shonen Jump]]'' на [[Shueisha]]. Поглавјата подоцна биле собрани и повторно објавени како [[танкобон]], со 26 тома и 258 поглавја објавени заклучно со април 2024 г.<ref>{{cite web|url=http://books.shueisha.co.jp/items/contents.html?isbn=978-4-08-882848-0|title=呪術廻戦 18|publisher=[[Shueisha]]|archive-url=https://archive.today/20211224152046/https://books.shueisha.co.jp/items/contents.html?isbn=978-4-08-882848-0|archive-date=2021-12-24|access-date=2021-11-20|lang=ja|url-status=live}}</ref> Тоа е продолжение на [[Приквел|предисторијата]] „Магична битка 0“, објавен од [[април]] до [[јули]] 2017 г. и подоцна собран во танкобон. Мангата е лиценцирана за издавање на [[англиски јазик]] во [[Северна Америка]] од Viz Media, која ја објавува мангата во печатена форма од декември 2019 г. Shueisha објавува манга на англиски на онлајн платформата Manga Plus. Два [[Лесен роман|лесни романи]] биле објавени во мај 2019 г. Врз основа на мангата, студиото [[MAPPA]] објавило [[аниме]], чија прва сезона се прикажувала од октомври 2020 до март 2021 г. Премиерата на полнометражната филмска адаптација на предисторијата на мангата, ''Jujutsu Kaisen 0 the Movie'', се одржала на 24 декември 2021 г.<ref name="movie">{{Cite web|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-03-26/jujutsu-kaisen-anime-gets-film-this-winter/.171149|title=Jujutsu Kaisen Anime Gets Film This Winter|last=Mateo|first=Alex|date=2021-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20210327072438/https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-03-26/jujutsu-kaisen-anime-gets-film-this-winter/.171149|archive-date=2021-03-27|website=[[Anime News Network]]|access-date=2021-03-26|url-status=live}}</ref> Втората сезона била премиерно прикажана на 6 јули 2023 г. Анимето е лиценцирано од [[Crunchyroll]] за прикажување надвор од [[Азија]]. == Содржина == Јуџи Итадори е атлетски средношколец што живее во Сендај со својот дедо. Поради несакањето кон [[спорт]]от, тој постојано ја избегнува училишната атлетска екипа и покрај тоа што поседува натчовечка физичка сила. Наместо тоа, тој се приклучува на училишниот окултен клуб, се дружи со средношколците таму и го напушта училиштето точно во 17:00 часот за да го посети својот дедо Васуке Итадори во болница. На смртната постела, неговиот дедо му остава на Јуџи две упатства: „Секогаш помагај им на луѓето“ и „Умри опкружен со луѓе“. По неговата смрт, младинецот ги сведува на една работа: секој човек мора „достоинствено да си замине од овој живот“. Еден ден, Јуџи наидува на Мегуми Фушигуро, маѓепсник, кој го известува дека во училиштето има [[талисман]] со проклетство на високо ниво. Другарите на Јуџи од окултниот клуб испечатиле талисман — гнил прст — и сега тој привлекува Проклетства во училиштето — суштества родени од негативни емоции и стануваат посилни впивајќи ја магичната моќ на маѓепсниците или маѓепсани нешта. Поради недостаток на магична моќ, Јуџи не може да ги победи Проклетствата и решава да го проголта прстот на Сукуна за да го заштити Мегуми и неговите другари. Така тој станува сад за Сукуна, моќно Проклетство. Поради злобната природа на Сукуна, од сите шамани се бара незабавно да го протераат веднаш штом ќе го сретнат, но Јуџи сè уште може да го управува своето тело, па [[Сатору Гоџо]], учителот на Мегуми, одлучува да го префрли Јуџи на Токискиот велеградски магичен колеџ и предлага план: Да се соберат сите прсти, да се нахранат на Јуџи и само после тоа да се убие момчето, со што Сукуна ќе биде уништен засекогаш. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category}} * {{Official website|http://www.shonenjump.com/j/rensai/jujutsu.html|Матичната страница на мангата}} * {{Official website|https://jujutsukaisen.jp/|Матичната страница на анимето}} __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Манги]] [[Категорија:Аниме-серии]] tafe0fvvzufj0s2ll0avho44hmtrbkt Список на крајни ѕвезди 0 1354521 5588757 5468900 2026-07-07T17:18:36Z InternetArchiveBot 92312 Add 1 book for Verifiability (20260707sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 5588757 wikitext text/x-wiki [[Ѕвезда]] ― масивно светлечко [[Сфера|сфероидно]] [[астрономско тело]] направено од [[плазма]] кое се држи заедно со сопствената [[гравитација]]. Ѕвездите покажуваат голема разновидност во нивните својства (како што се [[Маса (физика)|масата]], [[Зафатнина|волуменот]], [[Сопствено движење|брзината]], фазата на [[Ѕвезден развој|ѕвездената еволуција]] и [[растојание]]то од [[Земја (планета)|Земјата]]) и некои од оддалечените се толку непропорционални во споредба со општото [[Ѕвездено население|население]] што се сметаат за крајни. Ова е список на такви ѕвезди. Записите кои се сметани за авторитативни и веројатно нема да бидат променети во која било точка, се запишувани на бела позадина, додека оние кои би можеле да се променат со нови информации и/или откритија се снимени на сива позадина. == Возраст и растојание == {| class="wikitable" border="1" !Наслов !Тело !Датум !Податок !Коментар !Забелешка !Навод !Поврзано |- style="background:lightgreen;" |Најблиска ѕвезда |[[Сонце]] |3 век п.н.е. |{{Безпрелом|1 [[Астрономска единица|АЕ]]}} |Растојанието на нашата месн ѕвезда за првпат било одредено во 3 век п.н.е од Аристарх Самоски. |<small> Прикажано како споредба </small> | | |- |Втора најблиска ѕвезда |[[Проксима Кентаур]] |1915 |{{Безпрелом|1.30 [[парсеци]]}} |Наречена и Алфа Кентаур C, таа надворешна ѕвезда во [[Ѕвезден систем|троѕвездениот]] систем кој ја вклучува [[Алфа Кентаур]] A (Ригил Кентаур) и and Алфа Кентаур B (Toliman). Ова е моментално најблиската позната соседна ѕвезда до нашето Сонце. Оваа ѕвезда е откриена во 1915 година, а нејзината [[паралакса]] била утврдена во тоа време, кога биле воспоставени доволно набљудувања. |<ref group="NB" name="Sun">Освен [[Сонце]]то</ref> |<ref>{{In lang|de}} "Innes' Sterne bei α Centauri", ''Astronomische Nachrichten'', volume 206, 1918 {{Bibcode|1918AN....206...97H}}</ref><ref>Harold L. Aden, "Alpha and Proxima Centauri", ''Astronomical Journal'', vol. 39, issue 913, 1918 {{Bibcode|1928AJ.....39...20A}}</ref> |[[Список на најблиски ѕвезди]] |- bgcolor="#dddddd" |Најдалечна поединечно видена ѕвезда |[[Еарендел|WHL0137-LS (Еарендел)]] |2022 |[[Црвено поместување|z]]= 6.2 ± 0.1 12.9 [[Светлосна година|Gly]] | | |<ref>{{Наведено списание|last=Welch, Brian|displayauthors=et al.|date=30 март 2022|title=A highly magnified star at redshift 6.2|url=https://www.nature.com/articles/s41586-022-04449-y|journal=[[Nature (списание)|Nature]]|volume=603|issue=7903|pages=815–818|arxiv=2209.14866|bibcode=2022Natur.603..815W|doi=10.1038/s41586-022-04449-y|pmid=35354998|access-date=31 август 2024}}</ref><ref name="NASA-20220330">{{Наведени вести|url=https://www.nasa.gov/feature/goddard/2022/record-broken-hubble-spots-farthest-star-ever-seen|title=Record Broken: Hubble Spots Farthest Star Ever Seen|last=Gianopoulos|first=Andrea|date=30 март 2022|work=[[НАСА]]|access-date=31 август 2024}}</ref> |[[Список на најдалечни астрономски тела]] |- bgcolor="#dddddd" |Најдалечна ѕвезда |Ѕвездите во галаксијата HD1 |2022 |z= 13.27 13.5 [[Светлосна година|Gly]] (растојание во светлиско патување)33.4 Gly (правилно растојание) | | |<ref>{{Наведени вести|url=https://www.newscientist.com/article/2315330-astronomers-have-found-what-may-be-the-most-distant-galaxy-ever-seen/|title=Astronomers have found what may be the most distant galaxy ever seen – A galaxy called HD1 appears to be about 33.4 billion light years away, making it the most distant object ever seen – and its extreme brightness is puzzling researchers|last=Crane|first=Leah|date=7 април 2022|work=New Scientist|access-date=31 август 2024}}</ref> |[[Список на најдалечни астрономски тела]] |- bgcolor="#dddddd" |Најдалечна ѕвезда која е гравитациски врзана со галаксијата [[Млечен Пат]] |ULAS J0015+01 |2014 |900,000 светлосни години |Сместена во крајното [[Галактички ореол|надворешен ореол]] на Млечниот Пат, многу далеку од [[Галактички диск|галактичкиот диск]]. | |<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://phys.org/news/2014-07-team-stars-distant-milky.html|title=Team discovers two stars most distant ever observed in the Milky Way|work=phys.org|accessdate=31 август 2024}}</ref> | |- bgcolor="#dddddd" |Најстара ѕвезда |HD 140283 |пред 1912 |{{Вред|14.5|0.8}} милијарди години |Вообичаено наречен Метусалам како резултат на неговата крајна старост, овој [[подџин]] прикажува благо [[Црвено поместување|сино поместување]], што укажува дека се движи во правец кон Земјата. | |<ref>ScienceDaily, [https://www.sciencedaily.com/releases/2013/03/130307145103.htm "Hubble Finds 'Birth Certificate' of Oldest Known Star"], 7 март 2013</ref> |[[Список на најстари ѕвезди]] |- |Најмлада ѕвезда | colspan="7" style="background:lightgray;" |Ѕвездите постојано се образувани во универзумот, така што е невозможно да биде кажано која ѕвезда е најмлада. За информации за својствата на новосоздадените ѕвезди, видете ''[[Протоѕвезда|Праѕвезда]]'', ''[[Младо ѕвездено тело|Младоѕвездено тело]]'' и ''[[Ѕвездообразба]]''. |- |} {| class="wikitable" border="1" |+ Најблиски ѕвезди по тип |- !Назив !Тело !Датум !Податок !Коментар !Забелешка !Навод !Поврзано |- | Најблиска ѕвезда слична на Сонцето | [[Алфа Кентаур]] <br /> [[Алфа Кентаур A|A]] и [[Алфа Кентаур B|B]] | 1839 | 1.34 парсеци (4.4 светлосни години) | Ова била третата ѕвезда чија паралакса била утврдена. Пред Алфа Кентаур, рекордот го држел [[61 Лебед]], првата ѕвезда чија паралакса е одредена. | <ref group=NB name=Sun/><ref group=NB name=averagestar>„Просечна“ ѕвезда е нормална ѕвезда која е поголема од [[црвено џуџе]], но помала од [[џиновска ѕвезда]]. Во зависност од дефиницијата, ова може да биде наречена и „ѕвезда слична на Сонцето“.</ref><ref group=NB name=normalstar/> | | |- | Најблиска нормална ѕвезда |rowspan="2"|Алфа Кентаур C <br /> ([[Проксима Кентаур]]) |rowspan="2"|1915 |rowspan="2"|1.30 парсеци (4.2 светлосни години) |Пред Проксима, титулата ја имал Алфа Кентаур A и B. |<ref group=NB name=Sun/><ref group=NB name=normalstar/> |rowspan="2"|<ref name=AotU-12.5ly/><ref name=UT-2009-11-13>Fraser Cain (13 ноември 2009), [http://www.universetoday.com/45009/how-far-is-the-nearest-star/ "How Far is the Nearest Star?"], ''Universe Today'' (пристано на 31 август 2024)</ref> |rowspan="2"| |- | Најблиско [[црвено џуџе]] |Пред Проксима, титулата ја имала [[Барнардова Ѕвезда|Барнардовата Ѕвезда]] | |- | Најблиска [[Збиено тело|одродена ѕвезда]] | [[Сириус]] B | 1852 | 8.6 светлосни години (2.6 парсеци) |Ова е исто така „најблиското бело џуџе“. | <ref group=NB name=degeneratestar>Не вклучувајќи [[Ѕвездена црна дупка|ѕвездена црни дупки]] и [[егзотична ѕвезда|егзотични ѕвезди]]</ref> | | |- |Најблиско [[подџуџе]] |[[Каптајнова Ѕвезда]] |1898 |12.83 светлосни годинаи (3.93 парсеци) |Каптајновата Ѕвезда е или sdM1 [[подџуџе]]<ref>{{Cite journal |last1=Koen |first1=C. |last2=Kilkenny |first2=D. |last3=van Wyk |first3=F. |last4=Marang |first4=F. |date=2010-04-01 |title=UBV(RI)C JHK observations of Hipparcos-selected nearby stars |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=403 |issue=4 |pages=1949–1968 |doi=10.1111/j.1365-2966.2009.16182.x |bibcode=2010MNRAS.403.1949K |issn=0035-8711|doi-access=free }}</ref> или M1.5V ѕвезда на [[главна низа]].<ref>{{Cite journal |last1=Guinan |first1=Edward F. |last2=Engle |first2=Scott G. |last3=Durbin |first3=Allyn |date=2016-04-13 |title=Living with a Red Dwarf: Rotation and X-ray and Ultraviolet Properties of the Halo Population Kapteyn's Star |journal=The Astrophysical Journal |volume=821 |issue=2 |pages=81 |doi=10.3847/0004-637X/821/2/81 |arxiv=1602.01912 |issn=1538-4357 |doi-access=free |bibcode=2016ApJ...821...81G }}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Demory |first1=B.-O. |last2=Segransan |first2=D. |last3=Forveille |first3=T. |last4=Queloz |first4=D. |last5=Beuzit |first5=J.-L. |last6=Delfosse |first6=X. |last7=Di Folco |first7=E. |last8=Kervella |first8=P. |last9=Bouquin |first9=J.-B. Le |last10=Perrier |first10=C. |date=октомври 2009 |title=Mass-radius relation of low and very low-mass stars revisited with the VLTI |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=505 |issue=1 |pages=205–215 |doi=10.1051/0004-6361/200911976 |arxiv=0906.0602 |bibcode=2009A&A...505..205D |issn=0004-6361}}</ref> [[WISEA 1810−1010]] е најблиското неспорно подџуџе, на {{convert|29.03|ly|pc}}.<ref>{{Cite journal |last1=Lodieu |first1=N. |last2=Zapatero Osorio |first2=M. R. |last3=Martín |first3=E. L. |last4=Rebolo López |first4=R. |last5=Gauza |first5=B. |date=2022-07-01 |title=Physical properties and trigonometric distance of the peculiar dwarf WISE J181005.5−101002.3 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=663 |pages=A84 |doi=10.1051/0004-6361/202243516 |bibcode=2022A&A...663A..84L |issn=0004-6361|doi-access=free |arxiv=2206.13097 }}</ref> | |<ref>{{cite journal | arxiv=2208.00211 | doi=10.1051/0004-6361/202243940 | title=''Gaia'' Data Release 3 | date=2023 | last1=Vallenari | first1=A. | last2=Brown | first2=A. G. A. | last3=Prusti | first3=T. | last4=De Bruijne | first4=J. H. J. | last5=Arenou | first5=F. | last6=Babusiaux | first6=C. | last7=Biermann | first7=M. | last8=Creevey | first8=O. L. | last9=Ducourant | first9=C. | last10=Evans | first10=D. W. | last11=Eyer | first11=L. | last12=Guerra | first12=R. | last13=Hutton | first13=A. | last14=Jordi | first14=C. | last15=Klioner | first15=S. A. | last16=Lammers | first16=U. L. | last17=Lindegren | first17=L. | last18=Luri | first18=X. | last19=Mignard | first19=F. | last20=Panem | first20=C. | last21=Pourbaix | first21=D. | last22=Randich | first22=S. | last23=Sartoretti | first23=P. | last24=Soubiran | first24=C. | last25=Tanga | first25=P. | last26=Walton | first26=N. A. | last27=Bailer-Jones | first27=C. A. L. | last28=Bastian | first28=U. | last29=Drimmel | first29=R. | last30=Jansen | first30=F. | journal=Astronomy & Astrophysics | volume=674 | pages=A1 | bibcode=2023A&A...674A...1G | display-authors=1 }}</ref> | |- | Најблизок пограничен [[подџин]] | [[Прокион]] | | 11.5 светлосни години (3.5 парсеци) | Сите ѕвезди поблиску до Сонцето се или [[главна низ]]а или џуџести ѕвезди. | | | |- | Најблизок неоспорен подџин | [[Делта Паун]] | | 19.9 светлосни години (6.1 парсеци) | Подџин, но само малку посветол од Сонцето. | | | |- | Најблиската „вистинска“ џиновска ѕвезда | [[Полукс (ѕвезда)|Полукс]] | | 33.8 светлосни години (10.4 парсеци) | | | | rowspan="2" | {{Nowrap|[[Список на најблиски џиновски ѕвезди]]}} |- | Најблизок [[црвен џин]] | [[Арктур]] | | 36.7 светлосни години (11.3 парсеци) | | | |- | Најблизок [[суперџин]] | [[Канопус]] | |309 светлосни години (95 парсеци) |Иако често е опишуван како жолт суперџин, особено во еволутивна смисла,<ref name=":1">{{Cite journal |last1=Domiciano de Souza |first1=A. |last2=Zorec |first2=J. |last3=Millour |first3=F. |last4=Le Bouquin |first4=J. -B. |last5=Spang |first5=A. |last6=Vakili |first6=F. |date=2021-10-01 |title=Refined fundamental parameters of Canopus from combined near-IR interferometry and spectral energy distribution |url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2021A&A...654A..19D |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=654 |pages=A19 |doi=10.1051/0004-6361/202140478 |issn=0004-6361|arxiv=2109.07153 |bibcode=2021A&A...654A..19D }}</ref> тој е класифициран како светол џин врз основа на спектарот.<ref>{{Cite journal |last1=Gray |first1=R. O. |last2=Garrison |first2=R. F. |date=1989-02-01 |title=The Early F-Type Stars: Refined Classification, Confrontation with Stroemgren Photometry, and the Effects of Rotation |url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1989ApJS...69..301G |journal=The Astrophysical Journal Supplement Series |volume=69 |pages=301 |doi=10.1086/191315 |bibcode=1989ApJS...69..301G |issn=0067-0049}}</ref> | |<ref name=":1" /> |{{Nowrap|[[Список на најблиски суперџинови]]}} |- |Најблиска [[јаглеродна ѕвезда]] |[[CW Лав]] | |310 светлосни години (95 парсеци) | | | | |- | Најблиска [[Ѕвездена класификација|ѕвезда од типот F]] | [[Прокион]] A | |11.46 светлосни години (3.51 парсеци) | | |<ref name="van Leeuwen 653–664">{{Cite journal |last=van Leeuwen |first=F. |date=ноември 2007 |title=Validation of the new Hipparcos reduction |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=474 |issue=2 |pages=653–664 |doi=10.1051/0004-6361:20078357 |arxiv=0708.1752 |issn=0004-6361|doi-access=free |bibcode=2007A&A...474..653V }}</ref> | |- | Најблиска ѕвезда од типот A | [[Сириус]] A | | 8.6 светлосни години (2.6 парсеци) | | | | |- | Најблиска ѕвезда од типот B | [[Регул]] A | | 79.3 светлосни години (24.3 парсеци) | | |<ref>{{Cite journal |last1=Rappaport |first1=S. |last2=Podsiadlowski |first2=Ph |last3=Horev |first3=I. |date=2009-06-10 |title=The Past and Future History of Regulus |url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2009-06-10_698_1/page/666 |journal=The Astrophysical Journal |volume=698 |issue=1 |pages=666–675 |doi=10.1088/0004-637X/698/1/666 |arxiv=0904.0395 |issn=0004-637X|doi-access=free |bibcode=2009ApJ...698..666R }}</ref> | |- | Најблиска ѕвезда од типот O | [[Зета Змијоносец]] | | 366 светлосни години (112 парсеци) | | |<ref name="van Leeuwen 653–664"/> | |- | Најблиска [[Волф-Рајеова ѕвезда]] | [[Гама Едро]] | | 1,080 светлосни години (330 парсеци) | | | | |- bgcolor=#dddddd | Најблиска [[неутронска ѕвезда]] | [[RX J1856.5−3754|RX J1856.35-3754]] | 2000 | 400 светлосни години (120 парсеци) | <!-- Во 1983 година, [[Геминга]] била сметана за најблиска.<ref name=NS-1983-05-26>{{cite book|author=New Scientist|title=The Invisible Star Shows Up|url=https://books.google.com/books?id=XLlzpvKTIjMC&pg=PA538|year=1983|publisher=Reed Business Information|page=538}}</ref> Додека во 1997 година, [[PSR J0108-1431]] била сметана за најблиска.<ref name=пристапено на 31 август 2024) </ref> --> | | <ref name=NASAimages-NVA2~8~8~13120~113661>NASA Images, [http://www.nasaimages.org/luna/servlet/detail/NVA2~8~8~13120~113661:Hubble-Sees-Bare-Neutron-Star-Strea "Hubble Sees Bare Neutron Star Streaking Across Space"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121102160337/http://www.nasaimages.org/luna/servlet/detail/NVA2~8~8~13120~113661:Hubble-Sees-Bare-Neutron-Star-Strea# |date=2012-11-02 }}, NASA, ''9 ноември 2000'' (пристапено на 31 август 2024)</ref><ref name=redorbit-2005-02-08>RedOrbit, [http://www.redorbit.com/images/gallery/hubble_space_telescope/the_motion_of_rx_j1856353754__the_nearest_neutron_star/18/490/index.html "The Motion of RX J185635-3754 - The Nearest Neutron Star to Earth"], ''8 февруари 2005'' (пристапено на 31 август 2024)</ref><ref name=Morinsk-neutron-stars>Astronomy 122: Astronomy of Stars and Galaxies, [http://fermi.phys.ualberta.ca/~morsink/astro122/lectures/lect19/lecture19.html "Lecture 19: Neutron Stars"]{{dead link|date=јануари 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Sharon Morsink, University of Alberta, term:Winter 2011, published:2010 (пристапено на 31 август 2024)</ref> | |- | Најблиско [[бело џуџе]] | [[Сириус]] B | 1852 | 8.6 светлосни години (2.6 парсеци) | Сириус B е исто така второто бело џуџе откриено, после [[40 Еридан B]]. | | <ref name=AotU-12.5ly>Richard Powell (30 јули 2006), [http://www.atlasoftheuniverse.com/12lys.html "The Universe within 12.5 Light Years: The Nearest Stars"], ''Atlas of the Universe'' (пристапено на 31 август 2024)</ref><ref name=BBC-2005-12-14>Christine McGourty (14 декември 2005), [http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/4528586.stm "Hubble finds mass of white dwarf"], ''BBC News'' (пристапено на 31 август 2024)</ref><ref>E. Schatzman, ''White Dwarfs'', Amsterdam: North-Holland, 1958, p.&nbsp;1</ref> | |- | Најблиско [[кафеаво џуџе]] | {{nowrap|[[Луман 16]]}} | 2013 | 6.5 светлосни години (2.0 парсеци) | Ова е двојка кафеави џуџиња во двоѕвезден систем, без други ѕвезди. | | <ref name=SpaceDaily-2013-03-12>Barbara K. Kennedy (12 март 2013), [http://www.spacedaily.com/reports/The_Closest_Star_System_Found_in_a_Century_999.html "The Closest Star System Found in a Century"], ''SpaceDaily''</ref> | |- |} == Осветленост и моќ == {| class="wikitable" border="1" |- !Назив !Тело !Датум !Податок !Коментар !Забелешка !Навод !Поврзано |- style="background:lightgreen;" | Најблиска ѕвезда од [[Земја (планета)|Земја]]: [[Привидна ѕвездена величина|привидна величина]] | [[Сонце]] | ''праисториски'' | {{nowrap|[[Привидна ѕвездена величина|m]]{{=}}−26.74}} | | <small> Прикажано како споредба </small> <br/><ref group=NB name=vismag>По привидна величина (m)</ref><ref group=NB name=apparent>Ова е изгледот на небото од Земјата.</ref> | | |- | Најсветла ѕвезда освен Сонцето | [[Сириус]] <br/> (Алфа Големо Куче) | ''праисториски'' | m= −1.46 | {{see also|Историски најсветли ѕвезди}} | <ref group=NB name=vismag/><ref group=NB name=apparent/><ref group=NB name=brighteststar>Ова не ги вклучува најсјајните ѕвезди поради испади</ref><ref group=NB name=Sun>Освен [[Сонце]]то</ref> | | [[Список на најсветли ѕвезди]] |- bgcolor=#dddddd | Најсветла ѕвезда во минлив настан | Родоначалник [[SN 1006]] | 1006 | m= −7.5 | Ова било [[супернова]], и нејзиниот [[Остаток од супернова|остаток]] е каталогизиран како [[PKS 1459-41]] | <ref group=NB name=vismag/><ref group=NB name=apparent/><ref group=NB name=Sun/> | <ref>NOAO, [http://www.noao.edu/outreach/press/pr03/pr0304.html "Astronomers Peg Brightness of History's Brightest Star"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20030402121341/http://www.noao.edu/outreach/press/pr03/pr0304.html |date=2003-04-02 }}, ''5 март 2003'' (пристапено на 31 август 2024)</ref> | |- bgcolor=#dddddd | Најтемна ѕвезда од Земјата | [[UDF 2457]] | | m= 25 | |<ref group=NB name=vismag/><ref group=NB name=apparent/> | | |- bgcolor=#dddddd | Најсјајна ѕвезда | [[Годзила (ѕвезда)|Годзила]] | 2022 | L= 134,000,000 – 255,000,000 L<sub>Сонца</sub> | | | <ref>{{Cite journal |last1=Diego |first1=J. M. |last2=Pascale |first2=M. |last3=Kavanagh |first3=B. J. |last4=Kelly |first4=P. |last5=Dai |first5=L. |last6=Frye |first6=B. |last7=Broadhurst |first7=T. |date=2022-03-15 |title=Godzilla, a monster lurks in the Sunburst galaxy |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=665 |pages=A134 |doi=10.1051/0004-6361/202243605 |arxiv=2203.08158v1 |bibcode=2022A&A...665A.134D |s2cid=247476158 |language=en}}</ref> | [[Список на најсјајни ѕвезди]] |- bgcolor=#dddddd | Најсјајна ѕвезда во минлив настан | Родоначалник од [[GRB 080916C]] | 2008 | {{nowrap|[[Апсолутна ѕвездена величина|V]]{{=}}−40}} | Ѕвездата експлодирала во [[излив на гама-зраци]] со вкупна енергија еднаква на 9.000 супернови | <ref group="NB" name="luminous">Сјајноста овде претставува колку е светла ѕвезда ако сите ѕвезди се подеднакво далеку, во [[видлива светлина]].</ref> | | [[Список на гама-изблици]] |- bgcolor=#dddddd | Најмалку сјајна нормална ѕвезда | [[2MASS J0523−1403]] | 2013 | {{nowrap|[[Апсолутна ѕвездена величина|V]]{{=}}20.6}} | | <ref group=NB name=normalstar/><ref group=NB name=luminous/> | <ref name=Dieterich_2013>{{cite journal|last=Dieterich|first=Sergio B.|author2=Henry, Todd J. |author3=Jao, Wei-Chun |author4=Winters, Jennifer G. |author5=Hosey, Altonio D. |author6=Riedel, Adric R. |author7= Subasavage, John P. |title=The Solar Neighborhood XXXII. The Hydrogen Burning Limit|journal= The Astronomical Journal|year=2014|arxiv=1312.1736 |bibcode = 2014AJ....147...94D |doi = 10.1088/0004-6256/147/5/94 |volume=147 |issue=5|page=94|s2cid=21036959 }}</ref> | |- bgcolor=#dddddd | Најенергична ѕвезда | [[R136a1]] | 2010 | {{nowrap|[[Апсолутна ѕвездена величина#Болометриска величина|B]]{{=}}-12.5}} | | <ref group=NB name=bolometric>Енергетска овде е вкупната електромагнетна енергија што ја емитува ѕвезда во сите бранови должини.</ref> | <ref name="RAS-2010-10">{{cite journal |last1=Crowther |first1=Paul A. |year=2010 |title=The R136 star cluster hosts several stars whose individual masses greatly exceed the accepted 150 M⊙ stellar mass limit |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=408 |issue=2 |pages=731–751 |arxiv=1007.3284 |bibcode=2010MNRAS.408..731C |doi=10.1111/j.1365-2966.2010.17167.x |doi-access=free |s2cid=53001712}}</ref> | [[Список на најсјајни ѕвезди]] |- bgcolor=#dddddd | Најенергична ѕвезда во минлив настан | Родоначалник на [[GRB 080916C]] | 2008 | | | <ref group=NB name=bolometric/> | | |- bgcolor=#dddddd | Најмалку енергична нормална ѕвезда | [[2MASS J0523−1403]] | 2013 | L=0.000126L<sub>Сонца</sub> | | <ref group=NB name=normalstar/><ref group=NB name=bolometric/> | <ref name=Dieterich_2013 /> | |- bgcolor=#dddddd | Најжешка нормална ѕвезда |[[WR 102]] | | T= {{convert|200000|K|C F|lk=on}} | | | <ref>{{Cite journal |last1=Sander |first1=Andreas A. C. |last2=Hamann |first2=Wolf-Rainer |last3=Todt |first3=Helge |last4=Hainich |first4=Rainer |last5=Shenar |first5=Tomer |last6=Ramachandran |first6=Varsha |last7=Oskinova |first7=Lidia M. |date=јануари 2019 |title=The Galactic WC and WO stars: The impact of revised distances from Gaia DR2 and their role as massive black hole progenitors |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=621 |pages=A92 |doi=10.1051/0004-6361/201833712 |arxiv=1807.04293 |bibcode=2019A&A...621A..92S |s2cid=67754788 |issn=0004-6361}}</ref> | [[Список на најжешки ѕвезди]] |- bgcolor=#dddddd | Најладна нормална ѕвезда |[[S Касиопеја]] | | T= {{convert|1800|K|C F|abbr=on}} | | | <ref name=ramstedt2014>{{cite journal|bibcode=2014A&A...566A.145R|title=The 12CO/13CO ratio in AGB stars of different chemical type. Connection to the 12C/13C ratio and the evolution along the AGB|journal=Astronomy & Astrophysics|volume=566|pages=A145|last1=Ramstedt|first1=S.|last2=Olofsson|first2=H.|year=2014|doi=10.1051/0004-6361/201423721|arxiv = 1405.6404 |s2cid=59125036 }}</ref> | [[Список на најладни ѕвезди]] |- |} {| class="wikitable" border="1" |- !Назив !Тело !Датум !Податок !Коментар !Забелешка !Навод !Поврзано |- bgcolor=#dddddd | Најблиска одродена ѕвезда | CSPN од [[NGC 4361]] | 2019 | {{convert|270000|K|F|abbr=on}} | | | <ref>{{Cite journal|last1=González-Santamaría|first1=I.|last2=Manteiga|first2=M.|last3=Manchado|first3=A.|last4=Ulla|first4=A.|last5=Dafonte|first5=C.|date=2019-10-01|title=Properties of central stars of planetary nebulae with distances in Gaia DR2|url=https://www.aanda.org/articles/aa/abs/2019/10/aa36162-19/aa36162-19.html|journal=Astronomy & Astrophysics|language=en|volume=630|pages=A150|doi=10.1051/0004-6361/201936162|issn=0004-6361|arxiv=1909.04601|bibcode=2019A&A...630A.150G |s2cid=202542741 }}</ref> | |- bgcolor=#dddddd | Најжешка неутронска ѕвезда |[[PSR B0943+10]] | |{{convert|3100000|K|F|abbr=on}} | | |<ref name=":0">{{Cite journal|last1=Yue|first1=Y. L.|last2=Cui|first2=X. H.|last3=Xu|first3=R. X.|date=2006-10-01|title=Is PSR B0943+10 a low-mass quark star?|journal=The Astrophysical Journal|volume=649|issue=2|pages=L95–L98|doi=10.1086/508421|issn=0004-637X|arxiv=astro-ph/0603468|bibcode=2006ApJ...649L..95Y |s2cid=18183996 }}</ref> | |- |Најладна неутронска ѕвезда |[[PSR B1257+12]] | |{{convert|28,856|K|F|abbr=on}} | | | | |- bgcolor=#dddddd | Најжешко бело џуџе | [[KPD 0005+5106]] | 2008 | {{convert|200000|K|F|abbr=on}} | | | <ref name=TI-2008-12-13>Indian News, [http://www.thaindian.com/newsportal/health/astronomers-discover-universes-hottest-white-dwarf_100130565.html "Astronomers discover Universes hottest white dwarf"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303181849/http://www.thaindian.com/newsportal/health/astronomers-discover-universes-hottest-white-dwarf_100130565.html |date=2016-03-03 }}, ANI, ''13 декември 2008'' (пристапено на 31 август 2024)</ref> | |- bgcolor=#dddddd | Најжешка [[ѕвезда од типот PG 1159]]/ѕвезда од типот GW Водолија | [[RX J2117+3412]] | 1999 | {{convert|170000|K|F|abbr=on}} | | | <ref name=1-886733-91-0-96>11th European Workshop on White Dwarfs, ASP Conference Series #169, "RX J2117+3412, the hottest known pulsating PG 1159 star", Vauclair, G.; Moskalik, P.; The Wet Team, ''1999'', {{ISBN|1-886733-91-0}} , {{bibcode|1999ASPC..169...96V}} , pg.96</ref> | |- bgcolor=#dddddd | Најладно кафеаво џуџе | [[WISE 1828+2650]] | | {{convert|250–400|K|C F|abbr=on}} | [[WISE 0855−0714]] може да биде поладно на 225-260 К, но нејзиниот статус како [[отпадничка планета]] или [[кафеаво подџуџе]] не е добро познат бидејќи неговата маса е помеѓу {{jupiter mass|3 и 10}}. | | | |- |} == Големина и маса == {| class="wikitable" border="1" |- !Назив !Тело !Датум !Податок !Коментар !Забелешка !Навод !Поврзано |- style="background:lightgreen;" | Најголема ѕвезда со [[привидна ѕвездена величина|привидна величина]] | [[Сонце]] | ''праисториски'' <br/> {{nowrap|(3 век п.н.е.)}} | {{nowrap|31.6[[лачна минута|′]] – 32.7′}} | Очигледната големина на Сонцето првпат била измерена од [[Ератостен]] во 3 век п.н.е.<ref>{{cite web |url=http://www.csus.edu/indiv/o/oreyd/papers/Chapterfour.html |title=The Solution That Looks For A Problem: Mathematical Modeling And Its Applications For Teaching And Learning In Mathematics|access-date=31 август 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100605123939/http://www.csus.edu/indiv/o/oreyd/papers/Chapterfour.html |archive-date=2010-06-05 }}</ref> кој бил вториот човек кој го измерил растојанието до Сонцето. Сепак, [[Талес од Милет]] обезбедил мерење за вистинската големина на Сонцето во 6 век п.н.е., како {{frac|1|720}} големиот круг на Сонцето (орбитата на Земјата).<ref>Internet Encyclopedia of Philosophy, [http://www.iep.utm.edu/thales/ "Thales of Miletus (c. 620 BC – c. 546 BC)"], Patricia O'Grady, ''17 септември 2004'' (пристапено на 31 август 2024)</ref> | <small> Прикажано како споредба </small> <br/><ref group=NB name=apparent/> | | |- | Најголема вонсончева ѕвезда со привидна големина | [[R Златна Рипка]] | 1997 | 0.057[[лачна секунда|"]] | Таа го заменила [[Бетелгез]] како најголема, Бетелгез била првата ѕвезда освен Сонцето на која била измерена нејзината привидна големина. | <ref group=NB name=apparent/><ref group=NB name=Sun/> | <ref>ESO, [http://www.eso.org/public/news/eso9706/ "The Biggest Star in the Sky"], ''11 март 1997'' (пристапено на 31 август 2024)</ref> | |- bgcolor=#dddddd | Ѕвезда со најмала привидна големина | Илјадници неутронски ѕвезди лоцирани на другата страна на галаксијата, најверојатно невозможно да бидат разрешени. | | | | <ref group=NB name=apparent/> | | |-bgcolor=#dddddd |Најголема ѕвезда |[[WOH G64]] |2009 |{{nowrap|[[Полупречник|r]]{{=}}{{solar radius|1,540|link=y}}}} |Во согласност со горната граница за [[Црвен суперџин|црвениот суперџин]]и од приближно {{solar radius|1.500}} врз основа на четирите најголеми ѕвезди измерени во истражување, што е во согласност со тековната теорија за [[ѕвезден развој]].<ref name="levesque">{{Cite journal|last1=Levesque|first1=Emily M.|last2=Massey|first2=Philip|last3=Olsen|first3=K. A. G.|last4=Plez|first4=Bertrand|last5=Josselin|first5=Eric|last6=Maeder|first6=Andre|last7=Meynet|first7=Georges|year=2005|title=The Effective Temperature Scale of Galactic Red Supergiants: Cool, but Not as Cool as We Thought|journal=The Astrophysical Journal|volume=628|issue=2|pages=973–985|arxiv=astro-ph/0504337|bibcode=2005ApJ...628..973L|doi=10.1086/430901|s2cid=15109583}}</ref> | |<ref name="levesque-emily-m">{{cite journal |bibcode=2009AJ....137.4744L |title=The Physical Properties of the Red Supergiant WOH G64: The Largest Star Known? |last1=Levesque |first1=Emily M. |last2=Massey |first2=Philip |last3=Plez |first3=Bertrand |last4=Olsen |first4=Knut A. G. |journal=The Astronomical Journal |year=2009 |volume=137 |issue=6 |page=4744 |doi=10.1088/0004-6256/137/6/4744 |arxiv=0903.2260 |s2cid=18074349}}</ref><ref name="deWit2023">{{Cite journal|last1=de Wit|first1=S.|last2=Bonanos|first2=A.Z.|last3=Tramper|first3=F.|last4=Yang|first4=M.|last5=Maravelias|first5=G.|last6=Boutsia|first6=K.|last7=Britavskiy|first7=N.|last8=Zapartas|first8=E.|title=Properties of luminous red supergiant stars in the Magellanic Clouds|journal=Astronomy and Astrophysics|year=2023 |volume=669 |pages=17|doi=10.1051/0004-6361/202243394 |arxiv=2209.11239|bibcode=2023A&A...669A..86D |s2cid=252519285}}</ref><ref name="SAGEIII">{{cite journal |last1=Jones |first1=Olivia |last2=Woods |first2=Paul |last3=Kemper |first3=Franziska |last4=Kraemer |first4=Elena |last5=Sloan |first5=G. |last6=Srinivasan |first6=Sivakrishnan |last7=Oliveira |first7=Joana |last8=van Loon |first8=Jacco |last9=Boyer |first9=Martha |last10=Sargent |first10=Benjamin |last11=Mc Donald |first11=I. |last12=Meixner |first12=Margaret |last13=Zijlstra |first13=A. |last14=Ruffel |first14=Paul |last15=Lagadec |first15=Eric |last16=Pauly |first16=Tyler |title=The SAGE-Spec Spitzer Legacy program: the life-cycle of dust and gas in the Large Magellanic Cloud. Point source classification – III |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |date=7 мај 2017 |volume=470 |issue=3 |pages=3250–3282 |doi=10.1093/mnras/stx1101 |url=https://www.researchgate.net/publication/316780448 |access-date=31 август 2024|doi-access=free|arxiv=1705.02709 }}</ref><ref name=Levesque2010>{{Cite conference|last=Levesque|first=E. M.|date=јуни 2010|title=The Physical Properties of Red Supergiants|conference=Hot and Cool: Bridging Gaps in Massive Star Evolution ASP Conference Series|volume=425|pages=103|url=https://articles.adsabs.harvard.edu/pdf/2010ASPC..425..103L|bibcode=2010ASPC..425..103L|arxiv=0911.4720|s2cid=8921166}}</ref> | [[Список на најголеми познати ѕвезди]] |- bgcolor=#dddddd | Најмала ѕвезда | {{nowrap|[[EBLM J0555-57|EBLM J0555-57Ab]]}} | 2017 | {{nowrap|{{solar radius|0.084|link=y}}}} | | <ref group=NB name=normalstar>Нормална ѕвезда е ѕвезда што го поминала својот период на [[протоѕвезда]], во нејзиниот главен период на соединување, пред да стане [[одродена ѕвезда]], [[црна дупка]] или [[остаток од супернова|послеѕвездена маглина]], и не е неуспешна ѕвезда ([[кафеаво џуџе]]).</ref> | <ref name=cnet-2017-07-11>{{cite news |url= https://www.cnet.com/news/smallest-star-eblm-j0555-57ab-space-alien-life-cambridge-trappist-1/ |title= Saturn-sized star is the smallest ever discovered |author= Eric Mack |date= 11 јули 2017 |publisher= cnet }}</ref><ref name=Cambridge-2017-smallest-ever-star-discovered-by-astronomers>{{cite web |url= https://www.cam.ac.uk/research/news/smallest-ever-star-discovered-by-astronomers |title= Smallest-ever star discovered by astronomers |date= 2017 |publisher= University of Cambridge }}</ref><ref name=2017arXiv170608781V>{{cite journal |title= The EBLM project; III. A Saturn-size low-mass star at the hydrogen-burning limit |author=Alexander von Boetticher |author2=Amaury H.M.J. Triaud |author3=Didier Queloz |author4=Sam Gill |author5=Monika Lendl |author6=Laetitia Delrez |author7=David R. Anderson |author8=Andrew Collier Cameron |author9=Francesca Faedi |author10=Michaël Gillon |author11=Yilen Gómez Maqueo Chew |author12=Leslie Hebb |author13=Coel Hellier |author14=Emmanuël Jehin |author15=Pierre F.L. Maxted |author16=David V. Martin |author17=Francesco Pepe |author18=Don Pollacco |author19=Damien Ségransan |author20=Barry Smalley |author21=Stéphane Udry |author22=Richard West |arxiv= 1706.08781 |journal= Astronomy & Astrophysics |volume= 604 |pages= L6 |id= EBLM_III |date= 12 јуни 2017 |bibcode= 2017A&A...604L...6V |doi=10.1051/0004-6361/201731107|s2cid= 54610182 }}</ref> | [[Список на најмали ѕвезди]] |- bgcolor=#dddddd | Најмасивна ѕвезда | [[BAT99-98]] или [[R136a1]] | 2014, 2022 |{{nowrap|{{solar mass|226|link=y}}}}, {{nowrap|{{solar mass|{{val|196|34|27}}|link=y}}}} | Ова ја надминува предвидената граница на {{solar mass|150}}, претходно било верувано дека е граница на ѕвездената маса, според водечките теории за образување ѕвезди. [[R136a1]] е сметана за најмасовната позната од научната заедница.<ref name="Kalari2022"/> | <ref group=NB name=blackhole>Не вклучувајќи [[ѕвездена црна дупка]]s</ref> | <ref name="Kalari2022">{{cite journal |last1=Kalari |first1=Venu M. |last2=Horch |first2=Elliott P. |last3=Salinas |first3=Ricardo |last4=Vink |first4=Jorick S. |last5=Andersen |first5=Morten |last6=Bestenlehner |first6=Joachim M. |last7=Rubio |first7=Monica |date=2022-07-26 |title=Resolving the Core of R136 in the Optical |journal=The Astrophysical Journal |volume=935 |issue=2 |page=162 |doi=10.3847/1538-4357/ac8424 |arxiv=2207.13078 |bibcode=2022ApJ...935..162K |s2cid=251067072 |doi-access=free }}</ref><ref name="hainich">{{Cite journal | doi = 10.1051/0004-6361/201322696| title = The Wolf–Rayet stars in the Large Magellanic Cloud| journal = Astronomy & Astrophysics| volume = 565| pages = A27| year = 2014| last1 = Hainich | first1 = R.| last2 = Rühling | first2 = U.| last3 = Todt | first3 = H.| last4 = Oskinova | first4 = L. M.| last5 = Liermann | first5 = A.| last6 = Gräfener | first6 = G.| last7 = Foellmi | first7 = C.| last8 = Schnurr | first8 = O.| last9 = Hamann | first9 = W. -R. | arxiv = 1401.5474| bibcode = 2014A&A...565A..27H| s2cid = 55123954}}</ref> | [[Список на најмасивни ѕвезди]] |- bgcolor=#dddddd | Најмалку масивна нормална ѕвезда |[[SCR 1845−6357|SCR 1845–6357 A]] | |{{nowrap|{{solar mass|0.07|link=y}}}} | | <ref group=NB name=normalstar/> |<ref name="THE 100 NEAREST STAR SYSTEMS">{{Cite web|url=http://www.astro.gsu.edu/RECONS/TOP100.posted.htm|title=THE 100 NEAREST STAR SYSTEMS|website=www.astro.gsu.edu|access-date=31 август 2024}}</ref> | [[Список на најмалку масивни ѕвезди]] |- |} {| class="wikitable" border="1" |+ Најмасивни ѕвезди по тип |- !Назив !Тело !Датум !Податок !Коментар !Забелешка !Навод !Поврзано |- bgcolor=#dddddd | Најмасивно кафеаво џуџе |[[SDSS J010448.46+153501.8]] | 2017 | 90&nbsp;[[Јупитерова маса]] | Ова е на границата помеѓу кафеавите џуџиња и црвените џуџиња.<ref name=ApJl-1996-09>{{cite journal | doi = 10.1086/310263 | volume=469 | title=Brown Dwarfs in the Pleiades Cluster Confirmed by the Lithium Test | year=1996 | journal=The Astrophysical Journal | pages=L53–L56 | last1 = Rebolo | first1 = R.| bibcode = 1996ApJ...469L..53R| arxiv=astro-ph/9607002| s2cid=119485127 }}</ref><ref name=Cambridge9-1996-363>Astronomical Society of the Pacific Conference Series, 'In Cool Stars, Stellar Systems, and the Sun: Ninth Cambridge Workshop', "An I. K Survey of the Pleiades", Jameson, R. F.; Hodgkin, S. T.; Pinfield, D. J., vol. 109, p. 363, eds. R. Pallavicini, A. K. Dupree, ''1996'', {{bibcode|1996ASPC..109..363J}}</ref> | |<ref>{{Cite web|url=https://www.space.com/36242-most-massive-purest-brown-dwarf.html|title=Record-Breaker! Heftiest and Purest 'Failed Star' Identified|last1=Wall|first1=Mike|last2=March 28|first2=Space com Senior Writer {{!}}|website=Space.com|access-date=31 август 2024|last3=ET|first3=2017 03:00pm|date=28 март 2017 }}</ref> | |- bgcolor=#dddddd | Најмасивна одродена ѕвезда |colspan=7 style="background:lightgray;"| Најмасивниот тип на [[изродена ѕвезда]] е неутронската ѕвезда. Видете ја „Најмасивната неутронска ѕвезда“ за овој рекордер.<ref group=NB name=degeneratestar/> |- bgcolor=#dddddd | Најмасивна неутронска ѕвезда | [[PSR J0740+6620]] | 2019 | 2.14&nbsp;M<sub>Сонца</sub> | Постојат неколку кандидати кои имаат поголема маса, но нивната маса е измерена со помалку прецизни методи и како такви нивната масовна вредност е сметана за помалку сигурна. | | <ref name=Antoniadis>{{Cite journal | last1 = Antoniadis | first1 = J. | last2 = Freire | first2 = P. C. C. | last3 = Wex | first3 = N. | last4 = Tauris | first4 = T. M. | last5 = Lynch | first5 = R. S. | last6 = Van Kerkwijk | first6 = M. H. | last7 = Kramer | first7 = M. | last8 = Bassa | first8 = C. | last9 = Dhillon | first9 = V. S. | doi = 10.1126/science.1233232 | last10 = Driebe | first10 = T. | last11 = Hessels | first11 = J. W. T. | last12 = Kaspi | first12 = V. M. | last13 = Kondratiev | first13 = V. I. | last14 = Langer | first14 = N. | last15 = Marsh | first15 = T. R. | last16 = McLaughlin | first16 = M. A. | last17 = Pennucci | first17 = T. T. | last18 = Ransom | first18 = S. M. | last19 = Stairs | first19 = I. H. | last20 = Van Leeuwen | first20 = J. | last21 = Verbiest | first21 = J. P. W. | last22 = Whelan | first22 = D. G. | title = A Massive Pulsar in a Compact Relativistic Binary | journal = Science | volume = 340 | issue = 6131 | page = 1233232 | year = 2013 | pmid = 23620056|arxiv = 1304.6875 |bibcode = 2013Sci...340..448A | s2cid = 15221098 }}</ref> | rowspan="2" | [[Толман–Опенхајмер-Волкофова граница#Список на најмасивни неутронски ѕвезди|Список на најмасивни неутронски ѕвезди]] |- |Најмасивна неутронска ѕвезда (спорна) |[[PSR J1748-2021]]B |2015 |2.548 M<sub>Сонца</sub> | | |<ref>{{Cite journal|last1=Jiang|first1=Jin-Liang|last2=Tang|first2=Shao-Peng|last3=Wang|first3=Yuan-Zhu|last4=Fan|first4=Yi-Zhong|last5=Wei|first5=Da-Ming|date=2020-03-01|title=PSR J0030+0451, GW170817, and the Nuclear Data: Joint Constraints on Equation of State and Bulk Properties of Neutron Stars|journal=The Astrophysical Journal|volume=892|issue=1 |page=55|doi=10.3847/1538-4357/ab77cf|issn=0004-637X|arxiv=1912.07467|bibcode=2020ApJ...892...55J |s2cid=209376461 |doi-access=free }}</ref> |- bgcolor=#dddddd | Најмасивно бело џуџе | [[RE J0317-853]]/[[ZTF J1901+1458]] | 1998/2020 | 1.35&nbsp;M<sub>Сонца</sub> | | | <ref name=AAS-1998-01>Bulletin of the American Astronomical Society, "The Record Breaking Magnetic White Dwarf RE J0317-853", Burleigh, M. R.; Jordan, S., Vol. 29, p.1234, ''јануари 1998'', {{bibcode|1998AAS...191.1511B}}</ref><ref name=Scienceworld-White-Dwarf>Wolfram Scienceworld, [http://scienceworld.wolfram.com/physics/WhiteDwarf.html "White Dwarf"], Eric W. Weisstein, ''2007'' (пристапено на 31 август 2024)</ref> | |- |} {| class="wikitable" border="1" |+ Најмалку масивни ѕвезди по тип |- ! Наслов ! Тело ! Датум ! Податок ! Коментари ! Забелешка ! Навод ! Поврзано |- bgcolor=#dddddd | Најмалку масивна нормална ѕвезда |[[SCR 1845−6357|SCR 1845–6357 A]] | |{{nowrap|{{solar mass|0.07|link=y}}}} | | <ref group=NB name=normalstar/> |<ref name="THE 100 NEAREST STAR SYSTEMS"/> | [[Список на најмалку масивни ѕвезди]] |- |- bgcolor=#dddddd | Најмалку масивно бело џуџе | [[SDSS J091709.55+463821.8|SDSS&nbsp;J091709.55+463821.8]] <br/> ([[WD J0917+4638|WD&nbsp;J0917+4638]]) | 2007 | 0.17&nbsp;M<sub>Сонца</sub> | | | <ref name=CfA-2007-04-17>CfA, [http://www.cfa.harvard.edu/news/2007/pr200708_images.html "Cosmic Weight Loss: The Lowest Mass White Dwarf"], ''17 април 2007'' (пристапено на 31 август 2024)</ref><ref name="jumk-SDSS_J091709.55+463821.8">JUMK.de, [http://jumk.de/astronomie/special-stars/j0917.shtml "Special Stars: SDSS J091709.55+463821.8"] (пристапено на 31 август 2024)</ref><ref name=ApJ-2009-08>{{cite journal | doi = 10.1088/0004-637X/700/2/L123 | volume=700 | year=2009 | journal=The Astrophysical Journal | pages=L123–L126 | last1 = Agüeros | first1 = Marcel A.| title=No Neutron Star Companion to the Lowest Mass SDSS White Dwarf | issue=2 | arxiv=0906.5109 | bibcode=2009ApJ...700L.123A | doi-access=free }} , {{bibcode|2009ApJ...700L.123A}} , {{arxiv|0906.5109}}</ref><ref name=DavidDarling-White-Dwarf>Internet Encyclopedia of Science, [http://www.daviddarling.info/encyclopedia/W/whitedwarf.html "White Dwarf"], David Darling (пристапено на 31 август 2024)</ref> | |- bgcolor=#dddddd | Најмалку масивно кафеаво џуџе | (безимено) | 2023 | 3 – 4&nbsp;{{Jupiter mass|link=y}} | Сместено во јатото [[IC 348]] | |<ref>{{Cite web |last=NASA Webb Telescope Team |date=2023-12-13 |title=NASA's Webb Identifies Tiniest Free-Floating Brown Dwarf |url=https://www.nasa.gov/missions/webb/nasas-webb-identifies-tiniest-free-floating-brown-dwarf/ |access-date=31 август 2024 |website=NASA |language=en-US }}{{Мртва_врска|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Webb identifies tiniest free-floating brown dwarf |url=https://www.esa.int/Science_Exploration/Space_Science/Webb/Webb_identifies_tiniest_free-floating_brown_dwarf#:~:text=The%20smallest%20brown%20dwarfs%20can,times%20the%20mass%20of%20Jupiter. |access-date=31 август 2024 |website=www.esa.int |language=en}}</ref> | [[Кафеаво подџуџе]] |- |} ==Движење== {| class="wikitable" border="1" |- ! Наслов ! Тело ! Датум ! Податок ! Коментари ! Забелешка ! Навод ! Поврзано |- | Највисоко [[сопствено движење]] | [[Барнардова Ѕвезда]] | | 10.3&nbsp;[[лачна секунда|"]]/[[година|години]] | Ова е исто така четврта најблиска ѕвезда до Сончевиот Систем. | | <ref name=Hayden-mwg_starorbits>Hayden Planetarium, [http://www.haydenplanetarium.org/universe/duguide/mwg_starorbits.php "Stellar Orbits"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110322180345/http://www.haydenplanetarium.org/universe/duguide/mwg_starorbits.php |date=2011-03-22 }}, Sébastien Lépine, Brian Abbott (пристапено на 31 август 2024)</ref><ref name=OSU-Astronomy143-2009-10-15>Ohio State University, Astronomy 143: The History of the Universe (Fall 2009); [http://cassini.mps.ohio-state.edu/~ryden/ast143/Oct_15.ppt "Stars and Galaxies in Motion"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720020534/http://cassini.mps.ohio-state.edu/~ryden/ast143/Oct_15.ppt |date=2011-07-20 }}, Barbara Sue Ryden, ''15 октомври 2009'' (пристапено на 31 август 2024)</ref> | |- bgcolor=#dddddd | Најниско сопствено движење | style="background:lightgray;" | Не важи | style="background:lightgray;" | Не важи | style="background:lightgray;" | ~0&nbsp;"/год | style="background:lightgray;" |Милијарди ѕвезди на другиот крај на галаксијата | style="background:lightgray;" | | style="background:lightgray;" | | style="background:lightgray;" | |- bgcolor=#dddddd | Највисока [[радијална брзина]] | | | | | | | |- bgcolor=#dddddd | Најниска радијална брзина | EY Водолија | 2013 | -870&nbsp;км/с | Променлива ѕвезда од типот Мира | <ref group=NB>Ѕвездите со особено високи радијални брзини обично погрешно се заведувани, па затоа сите големи вредности треба да бидат земени со претпазливост.</ref> | | |- bgcolor=#dddddd | Највисоко [[необично движење]] | | | | | | | |- bgcolor=#dddddd | Најниско необично движење | | | | | | | |- bgcolor=#dddddd | Највисока [[Вртежна честота|вртежна брзина]] на нормална ѕвезда | [[VFTS 102]] | 2013 | 600&nbsp;км/с | | <ref group=NB name=normalstar/> | <ref>{{cite journal|bibcode=2013MNRAS.428.1218J|arxiv=1302.6296|title=The binary merger channel for the progenitor of the fastest rotating O-type star VFTS 102|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|volume=428|issue=2|page=1218|last1=Jiang|first1=Dengkai|last2=Han|first2=Zhanwen|last3=Yang|first3=Liheng|last4=Li|first4=Lifang|year=2013|doi=10.1093/mnras/sts105|doi-access=free }}</ref> | |- bgcolor=#dddddd | Најниска вртежна брзина | [[Пшибилскиева Ѕвезда]] | 1961 | 0.0014 км/с | | | | |- bgcolor=#dddddd | Најбрза брзина на ѕвезда | [[S5-HVS1]] | 2019 | 1,755&nbsp;км/с | | | <ref name="NYT-20191114">{{cite news |last=Overbye |first=Dennis |author-link=Денис Овербај |title=A Black Hole Threw a Star Out of the Milky Way Galaxy - So long, S5-HVS1, we hardly knew you. |url=https://www.nytimes.com/2019/11/14/science/stars-black-hole-milky-way.html |date=14 ноември 2019 |work=[[The New York Times]] |access-date=31 август 2024 }}</ref><ref name="MNRAS-20191109">{{cite journal |author=Koposov, Sergey E. |display-authors=et al. |title=Discovery of a nearby 1700 km/s star ejected from the Milky Way by Sgr A*|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |date=11 ноември 2019 |arxiv=1907.11725 |doi=10.1093/mnras/stz3081 |doi-access=free }}</ref><ref name="SA-20190731">{{cite news |last=Starr |first=Michelle |title=Bizarre Star Found Hurtling Out of Our Galaxy Centre Is Fastest of Its Kind Ever Seen |url=https://www.sciencealert.com/our-bossy-black-hole-kicked-out-a-star-and-it-s-shooting-through-the-galaxy-insanely-fast |date=31 јули 2019 |work=ScienceAlert.com |access-date=31 август 2024 }}</ref><ref name="NA-20191113">{{cite news |last=Irving |first=Michael |title=Fastest star ever found is being flicked out of the Milky Way |url=https://newatlas.com/space/fastest-star-hypervelocity-ejected-milky-way/ |date=13 ноември 2019 |work=NewAtlas.com |access-date=31 август 2024 }}</ref> | |- |} == Ѕвездени системи == {| class="wikitable" border="1" |- ! Наслов ! Тело ! Датум ! Податок ! Коментари ! Забелешка ! Навод ! Поврзано |- | Најмалку ѕвезди во ѕвезден систем |colspan=7 style="background:lightgray;"| Постојат многу системи со една ѕвезда. |- bgcolor=#dddddd | Најмногу ѕвезди во [[ѕвезден систем]] | [[QZ Кобилица]] <!-- * [[Ни Скоприја]] * [[AR Касиопеја]] --> | | Систем со небранови ѕвезди<ref name=Mayer2022>{{cite journal|doi=10.1051/0004-6361/202142108|title=Towards a consistent model of the hot quadruple system HD 93206 = QZ Carinæ — I. Observations and their initial analyses |year=2022 |last1=Mayer |first1=P. |last2=Harmanec |first2=P. |last3=Zasche |first3=P. |last4=Brož |first4=M. |last5=Catalan-Hurtado |first5=R. |last6=Barlow |first6=B. N. |last7=Frondorf |first7=W. |last8=Wolf |first8=M. |last9=Drechsel |first9=H. |last10=Chini |first10=R. |last11=Nasseri |first11=A. |last12=Pigulski |first12=A. |last13=Labadie-Bartz |first13=J. |last14=Christie |first14=G. W. |last15=Walker |first15=W. S. G. |last16=Blackford |first16=M. |last17=Blane |first17=D. |last18=Henden |first18=A. A. |last19=Bohlsen |first19=T. |last20=Božić |first20=H. |last21=Jonák |first21=J. |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=666 |pages=A23 |s2cid=248177961 |bibcode=2022A&A...666A..23M |arxiv=2204.07045 }}</ref> | Системот содржи најмалку девет ѕвезди.<ref name="Mayer2022"/> <!-- Both are called 7-star systems in the 1997 MSC,<ref name=AnAs-1997-07/> и се појавуваат во 2008 MSC.<ref name=RAS-2008-09/> --> | <ref group=NB name=starsystem>Расправано е за дозволеното растојание помеѓу составните делови на ѕвездениот систем.</ref> | <ref name="Mayer2022"/> | |- | Ѕвезди во најблиската орбита една околу друга |colspan=7 style="background:lightgray;"| Има многу ѕвезди кои се во [[Контактна двојна ѕвезда|допирни двоѕвездении системи]] (каде што две или повеќе ѕвезди се во физички допири една со друга). |- bgcolor=#dddddd | Ѕвезди во најоддалечената орбита една околу друга | [[Фомалхаут|Фомалхаут A]]/[[TW Јужна Риба|B]]/[[Фомалхаут C|C]] | | ~0.77 парсеци (2.5 светлосни години) | | | | |- | Најблизок [[повеќеѕвезден систем]] | [[Алфа Кентаур]] | 1839 | 1.30 парсеци (4.2 светлосни години) | Ова била една од првите три ѕвезди на кои им било измерено растојанието.<ref name=RAS-1839-02-08>"Report of the Council of the Society to the Nineteenth Annual General Meeting", ''Monthly Notices of the Royal Astronomical Society'', Vol. 4 No. 20, 8 февруари 1839, Royal Astronomical Society, {{bibcode|1836MNRAS...4....3M}}</ref><ref name=KNE-1895-07-03>Kentucky New Era, [https://news.google.com/newspapers?id=R9kyAAAAIBAJ&sjid=HfAFAAAAIBAJ&pg=4477,4459306&dq=parallax+star&hl=en "A Problem That The Star Sharps Are Trying To Solve"], New York World, 3 јули 1895 (пристапено на 31 август 2024)</ref> | | <ref name=AotU-12.5ly/><ref name=UT-2009-12-30>Universe Today, [http://www.universetoday.com/48917/distance-to-nearest-star/ "Distance to Nearest Star"], Fraser Cain, ''30 декември 2009'' (пристапено на 31 август 2024)</ref> | |- | Најблизок двоѕвезден систем | [[Луман 16]] | 2013 | 1.998 парсеци (6.52 светлосни години) | Двоѕвезден систем на кафеаво џуџе. Најблиската некафеава џуџеста двоѕвезденост е [[Сириус]], а најблиската целосно составена од ѕвезди од главната низа е [[Лејтен 726-8]]. | | | |- | Наблизок триѕвезден систем | [[Алфа Кентаур]] | 1839 | 1.38 парсеци (4.5 светлосни години) |Исто така, најблискиот систем со повеќе ѕвезди и најблискиот ѕвезден систем од кој било вид. | | | |- | Најблизок четириѕвезден систем | [[Глизе 570]] | | 5.88 парсеци (19.2 светлосни години) | Околу ѕвездата К4 кружи од пар ѕвезди М, околу кои кружи кафеаво џуџе Т7. | | | |- | Најблизок петтоѕвезден систем | [[V1054 Змијоносец]] | | 6.46 парсеци (21.1 светлосни години) | Околу ѕвездата М3 кружи пар ѕвезди М4, околу кои кружи ѕвезда М3,5, околу сите кружи ѕвезда М7. | | | |- | Најблизок шестоѕвезден систем | [[Кастор (ѕвезда)|Кастор]] | 1718 | 15.6 парсеци (51 светлосни години) | Околу ѕвездата А1 кружи црвено џуџе, околу двете кружи А ѕвезда која е кружена од црвено џуџе, околу сите кружат две црвени џуџиња кои кружат едно околу друго. | | | |- | Најблизок седмоѕвезден систем | [[Ни Скорпија]] | | 150 парсеци (490 светлосни години) | Околу ѕвездата B3V кружи непознат вид ѕвезда, околу кои кружи помала непозната ѕвезда, околу сите кружи ѕвезда B9III и околу неа кружат B9III и друга непозната ѕвезда. | | | |} {| class="wikitable" border="1" |+Ѕвездени системи по тип ! Наслов ! Тело ! Датум ! Податок ! Коментари ! Забелешка ! Навод ! Поврзано |- bgcolor="#dddddd" | Двоѕвезден систем на црна дупка со најкраток период | {{Безпрелом|[[MAXI J1659-152]]}} | 2013 година | {{Безпрелом|2.4 часа}} | Ова го надминува претходниот рекордер за околу еден час ({{Безпрелом|[[Свифт J1753.5-0127]]}} со период од {{Безпрелом|3.2 часа}}) | | <ref>SpaceDaily, [http://www.spacedaily.com/reports/Black_hole_star_pair_orbiting_at_dizzying_speed_999.html "Black hole-star pair orbiting at dizzying speed"], 22 март 2013</ref> | |- |} == Поврзано == {{Столбови-список|* [[Аголна големина]] * [[Збиено тело]] * [[Историски најсветли ѕвезди]] * [[Список на најсјајни ѕвезди]] * [[Списоци на соѕвездија]] * [[Список на соѕвездија по површина]] * [[Список на крајности на вонсончеви планети]] * * [[Список на најголеми познати ѕвезди]] * [[Список на најсјајни ѕвезди]] * [[Список на најблиски сјајни ѕвезди]] * [[Список на најблиски галаксии]] * [[Список на најблиски ѕвезди]] * [[Списоци на ѕвезди]] * [[Списоци на ѕвезди по соѕвездија]] * [[Необична брзина]] * [[Сопствено движење]] * [[Радијална брзина]] * [[Вртежна честота]] * [[Ѕвезда]] * [[Ѕвезден систем]]}} == Забелешки == {{Наводи|group=NB}} == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.ianridpath.com/brightest.htm 25 најсветли ѕвезди, видени од Земјата] * [http://www.atlasoftheuniverse.com/stars.html Најсветлите ѕвезди во Атласот на универзумот] * [http://www.astronomynotes.com/starprop/s4.htm Системот Величина] * [http://csep10.phys.utk.edu/astr162/lect/stars/magnitudes.html За ѕвездените величини] {{Ѕвезда}} [[Категорија:Списоци на суперлативи во астрономијата]] [[Категорија:Списоци на ѕвезди]] 1e6nx2xs62nj7nhrxu5p8ig96axhqja Перипетија 0 1357791 5588830 5286630 2026-07-07T19:23:30Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5588830 wikitext text/x-wiki [[Слика:Cinna corneille.jpg|мини|Расплетот на [[Пјер Корнеј|Корнеј]]овата „Сина“ е една перипетија]] '''Перипетија''' — пресврт на околностите, или пресвртница. Терминот првенствено се користи во однос на литературните дела. == Аристотеловиот поглед == [[Аристотел]], во својата ''Поетика'', ја дефинира перипетијата како „промена со која дејството се врти кон својата спротивност, секогаш предмет на нашето правило за веројатност или неопходност“. Според [[Аристотел]], перипетијата е најефективна кога станува збор за [[драма]], особено во [[трагедија]].<ref>Aristotle, [[Poetics]], 1452a</ref> Според Аристотел, перипетија е најмоќниот дел од заплетот во трагедија заедно со разврската. Често перипетијата може да предизвика или да резултира со ужас, милост, или во комедии може да донесе насмевка или може да донесе солзи (Ризо). Во текот на перипетијата, може да дојде до промени на карактерот, но и до повеќе надворешни промени. Ликот кој станува богат и славен, а претходно бил сиромашен, претрпел перипетија, дури и ако неговиот карактер остане ист. == Поврзано == * ''[[Деус екс макина|Деукс екс макина]]'' == Наводи == {{Наводи}} == Литература == * Аристотел, ''Поетика'', прев. Инграм Бајвотер; Модерни библиотечни колеџ изданија, Њујорк, 1984 година. * Финлејсон, Џејмс Г., „Конфликт и помирување во Хегеловата теорија за трагичното“, ''Журнал за историјата на филозофијата'' 37 (1999); стр.&nbsp;493–520. * Лукас, Флорида, „Обратна страна на Аристотел“ (есеј за перипетеја), ''Класичен преглед'', кн. XXXVII бр. 5,6; август – септември. 1923 година; стр.&nbsp;98-104. [https://archive.org/details/sim_classical-review_august-september-1923_37_5-6/page/98/mode/2up] * Ризо, Хуан Пабло Мартир, ''Poetica de Aristoteles traducida de Latin'' ; M. Newels Elias L. Rivers MLN, Vol. 82, бр. 5, општо издание. (Дек., 1967), стр.&nbsp;642–643 * Свила, МС, ''Трагедија и трагично: Грчки театар и пошироко'' ; Оксфорд, 1998; стр.&nbsp;377–380. * Смитсон, Исаија, ''весник на историјата на идеите'', кн. 44, бр. 1. (јан. - март., 1983), стр.&nbsp;3–17. * Софокле, ''Кралот Едип'', во ''Трите тебански драми'', превод. Роберт Фаглс ; Комп. Бернард Нокс ; Њујорк: Пингвин, 1982 година. * Винклер, Мартин М., ''Едип во кино'', Аретуса, 2008; стр.&nbsp;67–94. == Надворешни врски == * [http://www.britannica.com/eb/article-9059267/peripeteia Онлајн енциклопедија Британика] * [http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?fromPage=online&aid=3665312 Ф.Л. Лукас, „Обратна страна на Аристотел“: дискусија за Перипетеја ( ''Класичен преглед'', август-септември 1922 година)] * [https://books.google.com/books?id=0g_i0xNcu7AC&pg=PA61&dq=peripeteia&sig=y1gSXheKBQO9-OBeKuHnMl8CoQA#PPA61,M1 Клифорд Лич, ''Трагедија''] [[Категорија:Грцизми]] [[Категорија:Наратологија]] [[Категорија:Поетика]] arnpd7n5we6eem0cubkvrduoe612hrc Афоризам 0 1360345 5588835 5468034 2026-07-07T20:09:56Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5588835 wikitext text/x-wiki '''Афоризам'''<ref>{{ДРМЈ|афоризам}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|афоризам}}</ref> (од [[Грчки јазик|грчки]] αφοριζειν, aforismos — дефинирање, одредување), буквално, определување или дефиниција — [[поим]] што се користи за да се опишат начелата изразени со неколку зборови или општи вистини изразени во кратка реченица,<ref name="британика 1">{{Наведена книга|title=Енциклопедија Британика. А-Б|date=2005|publisher=Народна књига : Политика|isbn=86-331-2075-5|editor-last=Мишић|editor-first=Милан|location=Београд|pages=86}}</ref> на таков начин што откако ќе се слушне, лесно се памти.<ref name="речник">{{Наведена книга|title=Речник књижевних термина|date=1986|publisher=Нолит|isbn=86-19-00635-5|editor-last=Стамболић|editor-first=Милош|location=Београд|pages=4}}</ref> Битни одлики на афоризмите се: јадровитост, промисленост, духовитост и актуелност. Претставува еден од најкратките уметнички жанрови. Најчесто се поврзува со теми како [[политика]], [[општество]], [[етика]] и [[филозофија]], но и со други области од човечкото творештво. Успешен афоризам е оној што содржи уметничка своеобразност. Афоризмот никогаш не ги остава читателите рамнодушни и секогаш ги поттикнува да размислуваат за пораката на творецот, која обично се наоѓа на крајот од изјавата, понекогаш дури и само во еден збор. Изразувајќи се преку афоризам, афористот секој пат создава минијатурно, но изворно книжевно дело, сумирано на мал простор, честопати на неочекуван и малку парадоксален начин. Неговата „едноставност“ е само добро осмислена маска зад која се кријат бројни асоцијации. == Историја == Поимот станал познат од збирката кратки медицински совети наречена „Афоризми“ од грчкиот лекар [[Хипократ]]<ref name="британика 1"/> („Афоризми на Хипократ“), зачувани благодарение на [[Александриска библиотека|Александриската библиотека]] што може да се смета за вистинско книжевно [[ремек-дело]]. Иако бил познат во античко време, античкиот афоризам бил сосредоточен на [[Прагматизам|прагматичната]] страна на животот и како жанр претставувал вистинска реткост и се одликувал со својот краток облик. Афоризмот го задржал своето медицинско значење до крајот на [[16 век|XVI век]], кога шпанскиот правник и политичар [[Балтазар Аламос де Бариентес]] и италијанскиот историчар [[Филипо Кавријано|Филипо Кавриано]] го користеле во смисла на јадровито напатствие (како совет или лек) за општествените болести, нарушувања и противречности, кои се споменуваат во делата на [[Такит|Тацит]]. Чудноста на поимот и неговата првична употреба веројатно придонеле афоризмот да не биде прифатен со иста брзина и на ист начин во просветените европски кругови. Денешните афоризми се одликуваат со книжевни и филозофски вредности. За модерна лулка на афоризмот се смета [[Германија]] ([[16 век|XVI]] [[16 век|век]]) и Франција ([[17 век|XVII]] и [[18 век|XVI]]II [[18 век|век]]). == Афористи == [[Податотека:Blaise Pascal Versailles.JPG|мини|150px|[[Блез Паскал]]]] {{Главна|:Категорија:Афористи}} {{col div|colwidth=15em}} * [[Теодор Адорно]] * [[Жорж Батај]] * [[Жан Бодријар]] * [[Емброуз Бирс]] * [[Џорџ Бокс]] * [[Михаил Бакунин]] * [[Брајан Ино]] * [[Хорхе Луис Борхес]] * [[Оскар Вајлд]] * [[Виктор Иго]] * [[Конфуциј]] * [[Фридрих Ниче]] * [[Џорџ Орвел]] * [[Блез Паскал]] * [[Марсел Пруст]] * [[Душан Радовиќ]] * [[Теодор Рузвелт]] * [[Жан Пол Сартр]] * [[Бенџамин Френклин]] * [[Артур Шопенхауер]] {{colend}} ==Македонски афористи== {{Главна|:Категорија:Македонски афористи}} {{col div|colwidth=15em}} * [[Јордан Хаџи Константинов-Џинот]] * [[Јане Атанасов]] * [[Ефтим Гашев]] * [[Стиховен Калибар]] * [[Стојан Киселиновски]] * [[Атанас Крлевски]] * [[Ѓорѓи Крстевски (писател)]] * [[Бошко Перински]] * [[Панде Петровски (сликар)]] * [[Ленче Стоименова]] * [[Васил Толевски]] * [[Костадин Устапетров]] {{colend}} == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Изрази]] [[Категорија:Грцизми]] [[Категорија:Афоризми]] [[Категорија:Раскажувачки техники]] ml40chs9yi1iiql9e7okaq0sqlnz5tl Сарасвати 0 1361660 5589089 5471689 2026-07-08T10:12:25Z Bjankuloski06 332 /* top */ Правописна исправка, replaced: лотус → лотос 5589089 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Божество|name=Сарасвати|type=Хиндуизамн|image=Saraswati.jpg|caption=Слика од Сарасвати од [[Раџа Рави Варма]]|deity_of=Божица мајка<br>Божица на знаењето, образованието, учењето, ораторство, уметност, музика, поезија, прочистување јазик и култура<ref name=Kinsley1988 /><ref name=":9" /><br />Персонификација на реката Сарасвати|affiliation={{hlist|[[Деви]]|[[Тридеви]]|[[Гајатари]]|[[Sharada Peeth|Шарада]]|[[Шакти]]|[[Махадеви]]}}|abode={{hlist|[[Сатјалока]]|[[Манидвипа]]}}|day=[[петок]]|consort=[[Брама]]|other_names={{hlist|[[Вац|Вагдеви]]|Шарада|Савитри|[[Брамани]]|Барати|Вани}}|colour={{hlist|бела|жолта}}|symbols={{hlist|[[Веена]]|книги|бројаница|бел лотос}}|mount={{hlist|''[[Hamsa (bird)|Хамса]]'' (бела гуска или лебед)|[[паун]]}}|mantra=* ''om̐ aim mahāsarasvatyaya namaḥ'' * ''[[Sarasvati Vandana|Sarasvatī Vandanā]]''{{refn|group=note|The hymn comprises the following four verses:<ref>{{Cite book |last=Shivakumar |first=K. N. |url=https://books.google.com/books?id=BgAUEAAAQBAJ&dq=saraswati+vandana&pg=PA8 |title=Shlokas and Bhajans: with general knowledge and subhashitams |date=2021-01-14 |publisher=Sangeet Bharati |pages=9 |language=en}}</ref> :या कुन्देन्दुतुषारहारधवला या शुभ्रवस्त्रावृता। :या वीणावरदण्डमण्डितकरा या श्वेतपद्मासना॥ :या ब्रह्माच्युत शंकरप्रभृतिभिर्देवैः सदा वन्दिता। :सा मां पातु सरस्वती भगवती निःशेषजाड्यापहा॥ English transliteration: :''yā kundendutuṣārahāradhavalā yā śubhravastrāvṛtā'' :''yā vīṇāvaradaṇḍamaṇḍitakarā yā śvetapadmāsanā'' :''yā brahmācyuta śaṃkaraprabhṛtibhirdevaiḥ sadā pūjitā'' :''sā māṃ pātu sarasvati bhagavatī niḥśeṣajāḍyāpahā''}}|festivals={{hlist|[[Васант Панчами]]|[[Сарасвати Пуџа]]| последни 3 дена од [[Наваратри]]}}|member_of=[[Тридеви]] и [[Prakriti|Панча Паракрити]]|script_name=Деванагари|script=सरस्वती|Sanskrit_transliteration=Sarasvatī <!--- | equivalent1 = [[Anahita]]<ref>Lommel, H. "Anahita-Sarasvati," Asiatica, Festschrift F. Weller, Leipzig, 1954, pp. 405-13</ref><ref>{{Cite book |last=Allen |first=Charles |url=https://books.google.com/books?id=yE7fEAAAQBAJ&pg=PT239 |title=Aryans: The Search for a People, a Place and a Myth |date=2023-11-15 |publisher=Hachette India |isbn=978-93-5731-266-0 |language=en}}</ref> | equivalent1_type = Zoroastrian--->}} '''Сарасвати''', е една од главните божици во [[Хиндуизам|хиндуизмот]], почитувана како божица на знаењето, образованието, учењето, уметноста, говорот, поезијата, музиката, прочистувањето, јазикот и културата.<ref name="Kinsley1988">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/hindugoddessesvi0000kins/page/55|title=Hindu Goddesses: Vision of the divine feminine in the Hindu religious traditions|last=Kinsley|first=David|publisher=University of California Press|year=1988|isbn=0-520063392|pages=[https://archive.org/details/hindugoddessesvi0000kins/page/55 55–64]}}</ref><ref name=":9">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/topic/Sarasvati|title=Sarasvati {{!}} Definition, Depictions, Worship, & River {{!}} Britannica|date=2024-08-12|work=www.britannica.com|language=en|accessdate=2024-09-20}}</ref> Заедно со божиците Лакшми и [[Парвати]], таа го формира тројството, познато како Тридеви.<ref>{{Наведена книга|title=Encyclopaedia of Hinduism|publisher=Sarup & Sons|year=1999|isbn=978-81-7625-064-1|page=1214}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/bitesize/guides/zrf6pbk/revision/5|title=Female Hindu deities – the Tridevi - Nature of Ultimate Reality in Hinduism - GCSE Religious Studies Revision - Edexcel|work=BBC Bitesize|accessdate=23 March 2022}}</ref><ref name=":5">Ludvik (2007), pp. 1, 11.</ref> Сарасвати е пан-индиско божество, почитувано не само во хиндуизмот, туку и во [[Џаинизам|џаинизмот]] и [[Будизам|будизмот]].<ref name="BMA">{{Наведена книга|url=http://artsbma.org|title=Guide to the collection|publisher=[[Birmingham Museum of Art]]|year=2010|isbn=978-1-904832-77-5|series=Birmingham Museum of Art|location=[[Birmingham, Alabama]]|page=55|archive-url=https://web.archive.org/web/19980514044647/http://www.artsbma.org/|archive-date=14 May 1998|df=dmy-all}}</ref> Таа е една од истакнатите божици во ведската традиција (1500 до 500 п.н.е.) која го задржала своето значење во подоцнежниот хиндуизам.<ref name="Kinsley1988"/> Во [[Веди]]те, нејзините карактеристики и атрибути се тесно поврзани со реката Сарасвати, што ја прави еден од најраните примери на речна божица во индиската традиција. Сарасвати е почитувана поради нејзините двојни способности да прочистува и да ја негува плодноста. Во подоцнежната ведска литература, особено Брахманите, Сарасвати се повеќе се идентификува со ведската божица на говорот, Вац, и на крајот, двете се спојуваат во единствена божица позната во подоцнежната традиција. Со текот на времето, нејзината поврзаност со реката се намалува, додека нејзината поврзаност со говорот, поезијата, музиката и културата станува се поизразена. Во класичниот и средновековниот хиндуизам, Сарасвати е првенствено се препознава како божица на учењето, уметноста и поетската инспирација и како пронаоѓач на [[Санскрит|санскритскиот јазик]].<ref name="Kinsley1988"/><ref name=":9"/> Таа е поврзана со богот творец [[Брама]], или како негова сопруга или креација. Во оваа улога, ја претставува неговата креативна моќ, давајќи ѝ на реалноста единствен и изразито човечки квалитет. Поврзана е и со димензијата на реалноста која се карактеризира со јасност и интелектуален ред.<ref name="Kinsley1988" /> Во рамките на традицијата на Шактизмот која е ориентирана кон божицата, Сарасвати е клучна фигура и почитувана како креативен аспект на Врховната божица.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=JfXdGInecRIC&q=mahadevi+sarasvati|title=Seeking Mahādevī: Constructing the Identities of the Hindu Great Goddess|last=Pintchman|first=Tracy|date=2001-06-14|publisher=State University of New York Press|isbn=978-0-7914-9049-5|language=en}}</ref><ref name=":4">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/illustratedencyc0000loch|title=The Illustrated Encyclopedia of Hinduism|last=Lochtefeld|first=James|publisher=Rosen|year=2002|isbn=978-0-8239-3180-4|volume=A-M|page=[https://archive.org/details/illustratedencyc0000loch/page/n365 408]|url-access=limited}}</ref> Таа е значајна и во одредени традиции на Ваишнава, каде што e една од сопружниците на [[Вишну]] и му помага во неговите божествени функции.<ref name="Kinsley1988" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.worldhistory.org/Sarasvati/|title=Saraswati|last=Cartwright|first=Mark|work=World History Encyclopedia|language=en|accessdate=2024-09-20}}</ref> И покрај нејзините асоцијации со овие машки божества, Сарасвати се издвојува и како независна божица во пантеонот, обожувана без сопруг.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=uabOEAAAQBAJ&pg=PA199|title=Encyclopedia of Goddesses and Heroines: [2 volumes]|last=Monaghan|first=Patricia|date=2009-12-18|publisher=Bloomsbury Publishing USA|isbn=978-0-313-34990-4|pages=200|language=en}}</ref> Таа е прикажана како спокојна жена со блескав бел тен, облечена во бела облека, што го претставува квалитетот на ''сатва'' (добрината). Има четири раце, од кои секоја држи симболичен предмет: книга, бројаница, тенџере со вода и музички инструмент познат како веена. Покрај неа е или бела гуска или лебед или паун.<ref name="Kinsley1988"/> Хинду храмовите посветени на Сарасвати може да се најдат ширум светот, а едно од најраните познати светилишта е Шарада Пит (6-12 век н.е.) во [[Кашмир]].<ref name=":8">{{Наведена книга|title=Kashmir and its people: studies in the evolution of Kashmiri society|date=2004|publisher=A.P.H. Pub. Corp|isbn=81-7648-537-3|editor-last=Kaw, M. K.|location=New Delhi|oclc=55147377}}</ref> Сарасвати сè уште е широко обожуван низ Индија, особено на нејзиниот фестивалски ден, Васан Панчами (петтиот ден од пролетта), кога студентите ја почитуваат како божица-заштитничка на знаење и образование.<ref name="Kinsley1988" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://knowindia.gov.in/knowindia/state_uts.php?id=79|title=Vasant Panchami Saraswati Puja|series=Know India – Odisha Fairs and Festivals|archive-url=https://web.archive.org/web/20140923070714/http://knowindia.gov.in/knowindia/state_uts.php?id=79|archive-date=23 September 2014}}</ref> Традиционално, денот се одбележува со учење на малите деца како да ги пишуваат буквите од азбуката.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.assemblies.org.uk/pri/1612/the-festival-of-vasant-panchami-a-new-beginning|title=The festival of Vasant Panchami: A new beginning|publisher=Alan Barker|location=United Kingdom|archive-url=https://web.archive.org/web/20151004145450/http://www.assemblies.org.uk/pri/1612/the-festival-of-vasant-panchami-a-new-beginning|archive-date=4 October 2015}}</ref> Во [[Будизам|будизмот]], таа е почитувана во многу форми, вклучувајќи го и источноазискиот Бензајтен „Божество на таленти на елоквентност“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://magazineterra.com/5th-annual-a-world-in-trance-festival-jayanthi-kumaresh-invoking-the-goddess-sarawati/|title=5th Annual A World in Trance Festival Jayanthi Kumaresh: Invoking The Goddess Sarawati {{!}} TeRra Magazine|date=2019-03-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20210411045657/https://magazineterra.com/5th-annual-a-world-in-trance-festival-jayanthi-kumaresh-invoking-the-goddess-sarawati/|archive-date=11 April 2021|accessdate=2021-03-06}}</ref><ref name="tdonaldson">{{Наведена книга|title=Iconography of the Buddhist Sculpture of Orissa|last=Donaldson|first=Thomas|year=2001|isbn=978-81-7017-406-6|pages=274–275}}</ref> Во [[Џаинизам|џаинизмот]], Сарасвати е почитуван како божество одговорно за ширење на учењата и проповедите на Тиртханкарас.{{Sfn|Prasad|2017}}<gallery caption="Варијациите во иконографијата на Сарасвати со различни музички инструменти"> Податотека:Saraswati_with_an_alapini_vina,_from_a_larger_image_God_Vishnu_with_Goddesses_Lakshmi_and_Sarasvati.jpg Податотека:Saraswati_with_bīn_on_white_bird.jpg Податотека:Saraswati_holding_an_Eka-tantri_vina,_ca._1000_C.E.jpg Податотека:Kankalini_Temple_Bhardha_Saptari_15.jpg Податотека:Goddess_Saraswati_-_Raja_Ravi_Varma.jpg Податотека:Saraswati_Idol_in_Howrah.jpg </gallery> == Наводи == {{Наводи|30em}} == Литература == * {{Наведена книга|title=Coexisting contemporary civilizations: Arabo-Muslim, Bharati, Chinese, and Western|last=Ankerl|first=Guy|publisher=INU Press|year=2000|isbn=2-88155-004-5|series=INU societal research: Global communication without universal civilization|volume=1|location=Geneva|ref=none}} * {{Наведена книга|title=The Meanings of Hindu Gods, Goddesses and Myths|last=Debnath|first=Sailen|publisher=Rupa & Co.|isbn=978-81-291-1481-5|location=New Delhi|ref=none}} * {{Наведена книга|title=Saraswati Puja for Children|last=Saraswati|first=Swami Satyananda|isbn=1-877795-31-3|ref=none}} == Надворешни врски == * {{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/topic/Sarasvati|title=Sarasvati|date=28 September 2024|work=Encyclopædia Britannica}} * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.stephen-knapp.com/sarasvati_goddess_of_learning.htm|title=Sarasvati, The Goddess of Learning|work=Stephen Knapp}} [[Категорија:Хиндуистички божици]] ib7yakxavaltef6pyetye8mmd81cvjk Лакшми 0 1361664 5589078 5471680 2026-07-08T10:10:48Z Bjankuloski06 332 /* top */ Правописна исправка, replaced: Лотус → Лотос 5589078 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Божество|Devanagari=लक्ष्मी|type=Хиндуизам|image=Raja Ravi Varma, Goddess Lakshmi, 1896.jpg|caption=Лакшми од [[Раџа Рави Варма]] (1896)|name=Лакшими|other_names=<!---Don't add more names. Only significant ones should be included in the infobox. Don't add names of avatars including Bhumi, Sita, etc.--->{{hlist|Sri|Bhargavi|Kamala|Padma|Narayani|Vaishnavi|[[Jaganmata]]}}|siblings=[[Алакшми]]|parents=|day=[[Петок]]|deity_of=Божица Мајка<br />Божица на богатството, просперитетот, среќата, плодноста, кралска моќ, изобилство и убавина<ref> * {{cite book|ref=none|title=Journal of Historical Research, Volumes 28-30|page=3|url=https://books.google.com/books?id=HPBtAAAAMAAJ|publisher=Department of History, Ranchi University|year=1991|quote=Lord Visnu is the refuge of the world and Goddess Lakshmi is the energy behind the Universe.}} * {{cite book|ref=none|title=Hinduism: Analytical Study|url=https://books.google.com/books?id=vpiU9m7T_tQC|page=26|author1=Amulya Mohapatra|author2=Bijaya Mohapatra|publisher=Mittal Publications|date=1 January 1993|isbn=978-81-7099-388-9|quote=Sri or Laxmi is the goddess of wealth and fortune , power and beauty.}} * {{cite book|ref=none|title=The Book of Devi|url=https://books.google.com/books?id=on_ZhlB5taUC|page=47|author=Bulbul Sharma|publisher=Penguin Books India|year=2010|isbn=978-0-14-306766-5|quote=Sri or Lakshmi, as depicted in the sacred texts, is the goddess of wealth and fortune, royal power and beauty.}} * {{cite book|ref=none|title=Hindu Gods & Goddesses|url=https://books.google.com/books?id=eIqyv8A9XBAC|page=132|author=Stephen Knapp|publisher=Jaico Publishing House|year=2012|isbn=978-81-8495-366-4|quote=Goddess Lakshmi is the consort and shakti, or potency, of Lord Vishnu. Lakshmi, or Sri when she is especially known as the goddess of beauty (though sometimes considered to be separate entities), is the goddess of fortune, wealth, power, and loveliness.}} * {{cite book|ref=none|url=https://books.google.com/books?id=82oFlfs3MpwC&pg=PA55|title=The Goddesses' Mirror: Visions of the Divine from East and West|author=David Kinsley|publisher=SUNY Press|date=1 January 1989|page=55|isbn=978-0-88706-836-2}} * {{cite book|ref=none|title=The Cinematic Jane Austen: Essays on the Filmic Sensibility of the Novels|url=https://books.google.com/books?id=0EPYqh8C2VgC|page=153|author1=David Monaghan|author2=Ariane Hudelet|author3=John Wiltshire|date = 10 January 2014|publisher=McFarland & Company|isbn=978-0-7864-5322-1|quote=In Hindu mythology, Lakshmi is the goddess of wealth, power and beauty.}} * {{cite book|ref=none|title=Rabindranath Tagore's Aesthetics|url=https://books.google.com/books?id=v3kkOn2T9D4C&pg=PA26|author=Kaushal Kishore Sharma|publisher=Abhinav Publications|year=1988|page=26|isbn=978-81-7017-237-6|quote=Lakshmi, our Goddess of wealth, represents not only beauty and power but also the spirit of goodness.}}</ref><ref name=mmwlak>[http://faculty.washington.edu/prem/mw/l.html lakṣmī] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150520235132/http://faculty.washington.edu/prem/mw/l.html |date=20 May 2015 }}, [[Monier Monier-Williams|Monier-Williams']] ''Sanskrit–English Dictionary'', University of Washington Archives</ref> Supreme Goddess in [[Vaishnavism]]<ref name="Supreme Goddess">{{cite book|title=Lakshmi Tantra, Volumes -13|page=70|url=https://books.google.com/books?id=pENlKmZ4r94C&q=supreme |publisher=Motilal Banarasidas Publishers |year=2007|isbn=978-81-208-1735-7 }}</ref>|member_of=[[Тридеви]] и [[Prakṛti|Панча Пракрити]]|symbols={{hlist|[[Шриватса]]|[[Sacred lotus in religious art#Hinduism|Padma (Лотос)]]|[[Mudra#Jñāna Mudrā|Џнана Мудра]]|[[Abhayamudra|Абаја Мудра]]|[[Варадамудра]]|[[Злато]]}}|children={{unbulleted list| * Бала и Утсаха <ref>{{Cite book |last=Debroy |first=Bibek |url=https://books.google.com/books?id=vCxAAQAAIAAJ&q=Bala+and+Utsaha |title=The History of Puranas |date=2005 |publisher=Bharatiya Kala Prakashan |isbn=978-81-8090-062-4 |language=en}}</ref>}}|abode=[[Ваикунта]], [[Манидвипа]]|mantra={{IAST|Oṃ Śrīṃ Mahālakṣmyai Namaḥ<br>Oṃ Śrīṃ Śriye Namaḥ}}|mount={{hlist|[[Був]]|[[Слон]]}}|consort=[[Вишну]]<ref name=anandrao167/>|festivals=<nowiki>{{hlist|</nowiki>[[Дипвали]]{{!}}[[Лакшми ПуџаPuja]]{{!}}[[Шарад Парнима]]{{!}}[[Вралакшми Вратам]]{{!}}[[Наваратри]]{{!}}[[Санкранти]]<ref>{{cite news|title=Translating the secrets of Makara Sankranti|url=https://timesofindia.indiatimes.com/blogs/tea-with-life/translating-the-secrets-of-makara-sankranti/|date=14 January 2021|publisher=Times of India}}</ref>}} '''Лакшми'''<span style="white-space: nowrap;"> </span><span class="gloss-quot">(буквален превод „</span><span class="gloss-text">таа што води до целта</span><span class="gloss-quot">“)</span>, позната и како '''Шри''',<ref name="Hb">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=sEIngqiKOugC&q=lakshmi+also+known+as+sri&pg=PA285|title=Encyclopedia of Ancient Deities|last=Coulter|first=Charles Russell|last2=Turner|first2=Patricia|date=4 July 2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-96390-3}}</ref> е една од главните божици во [[Хиндуизам|хиндуизмот]], почитувана како божица на богатството, просперитетот, убавината, плодноста, кралската моќ и изобилството.<ref name=":2">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=hgTOZEyrVtIC&q=david+kinsley+10+mahavidya|title=Hindu Goddesses: Visions of the Divine Feminine in the Hindu Religious Tradition|last=Kinsley|first=David|date=1998|publisher=Motilal Banarsidass Publ.|isbn=978-81-208-0394-7|language=en}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=5kl0DYIjUPgC&q=Lakshmi|title=The Illustrated Encyclopedia of Hinduism, Volume 1|last=James G. Lochtefeld|date=2001-12-15|publisher=The Rosen Publishing Group, Inc|isbn=978-0-8239-3179-8|language=en}}</ref> Таа заедно со [[Парвати]] и [[Сарасвати]] го формираат тројството на божици наречено Тридеви.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=VlQBfbwk7CwC|title=The Hindu Traditions: A Concise Introduction|last=Mark W. Muesse|publisher=Fortress Press|isbn=978-1-4514-1400-4|page=157}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=t3WzDipk9xwC&pg=PA87|title=Hinduism|last=Kishore|first=B. R.|date=2001|publisher=Diamond Pocket Books (P) Ltd.|isbn=978-81-7182-073-3|pages=87|language=en}}</ref> Лакшми е централна фигура во хинду традицијата уште од предбудистичките времиња (1500 до 500 п.н.е.) и сè уште е една од најобожуваните божици во хиндуистичкиот пантеон. Иако таа не се појавува во најраната [[Веди|ведска литература]], персонификацијата на терминот ''Шри'' - поволност, слава и висок ранг, често поврзани со кралството - на крајот довел до развој на Шри-Лакшми како божица во подоцнежните ведски текстови, особено ''Шри Суктам''.<ref name=":2">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=hgTOZEyrVtIC&q=david+kinsley+10+mahavidya|title=Hindu Goddesses: Visions of the Divine Feminine in the Hindu Religious Tradition|last=Kinsley|first=David|date=1998|publisher=Motilal Banarsidass Publ.|isbn=978-81-208-0394-7|language=en}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFKinsley1998">Kinsley, David (1998). </cite></ref> Нејзиното значење пораснало во доцниот епски период (околу 400 г. н.е.), кога се поврзала со богот чувар [[Вишну]] како негова сопруга. Во оваа улога, Лакшми се смета за идеална хинду сопруга, што претставува пример за лојалност и посветеност кон нејзиниот сопруг.<ref name=":2" /> Секогаш кога Вишну се спуштал на земјата како [[аватар]], Лакшми го придружувала како сопруга, на пример, како Сита и Рада како сопружници на аватарите на Вишну, [[Рама]] и [[Кришна]], соодветно.<ref name="Hb">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=sEIngqiKOugC&q=lakshmi+also+known+as+sri&pg=PA285|title=Encyclopedia of Ancient Deities|last=Coulter|first=Charles Russell|last2=Turner|first2=Patricia|date=4 July 2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-96390-3}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFCoulterTurner2013">Coulter, Charles Russell; Turner, Patricia (4 July 2013). </cite></ref><ref name="williams">{{Наведена книга|title=Handbook of Hindu Mythology|last=Williams|first=George M.|publisher=ABC-CLIO, Inc|year=2003|isbn=1-85109-650-7|pages=196–8}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=qotjet-Hb0MC&q=Radha|title=Goddesses in World Culture|last=Monaghan|first=Patricia|date=2010-12-31|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-0-313-35465-6|language=en}}</ref> Лакшми зазема истакнато место во сектата Вајшнавизам која се оддалечува од Вишну, каде што не само што се смета за сопруга на Вишну, Врховното битие, туку и како негова божествена енергија.<ref name=":2">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=hgTOZEyrVtIC&q=david+kinsley+10+mahavidya|title=Hindu Goddesses: Visions of the Divine Feminine in the Hindu Religious Tradition|last=Kinsley|first=David|date=1998|publisher=Motilal Banarsidass Publ.|isbn=978-81-208-0394-7|language=en}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFKinsley1998">Kinsley, David (1998). </cite></ref> Таа е и Врховната божица во сектата и му помага на Вишну да го создаде, заштити и трансформира универзумот.<ref name="anandrao167">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=UxGEy6m4N9kC&pg=PA167|title=Soteriologies of India|last=Anand Rao|publisher=LIT Verlag Münster|year=2004|isbn=978-3-8258-7205-2|page=167|access-date=22 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226035521/https://books.google.com/books?id=UxGEy6m4N9kC&pg=PA167|archive-date=26 December 2018|df=dmy-all}}</ref><ref name="williams" /><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=NbtiDwAAQBAJ&pg=PT20|title=Evolution of Mother Worship in India|last=Sashi Bhusan Dasgupta|publisher=Advaita Ashrama (A Publication House of Ramakrishna Math, Belur Math)|year=2004|isbn=978-81-7505-886-6|page=20}}</ref>{{Sfn|Isaeva|1993}} Како особено истакната фигура во традицијата на Шри Ваишнавизмот, посветеноста на Лакшми се смета за клучна за да се достигне Вишну.<ref>{{Наведена книга|title=The Tamil Veda : Piḷḷān's interpretation of the Tiruvāymol̲i|last=Carman|first=John Braisted|last2=Vasudha Narayanan|date=1989|publisher=University of Chicago Press|isbn=0-226-09305-0|location=Chicago|oclc=18624684}}</ref> Во рамките на шактизмот ориентиран кон божицата, Лакшми се почитува како аспект на просперитетот на Врховната божица.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=pSQKAQAAIAAJ|title=Goddess Laksmi: Origin and Development|last=Upendra Nath Dhal|publisher=Oriental Publishers & Distributors|year=1978|page=109|quote=Goddess Lakşmī is stated as the genetrix of the world; she maintains them as a mother ought to do . So she is often called as the Mātā.}}</ref><ref name="williams">{{Наведена книга|title=Handbook of Hindu Mythology|last=Williams|first=George M.|publisher=ABC-CLIO, Inc|year=2003|isbn=1-85109-650-7|pages=196–8}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFWilliams2003">Williams, George M. (2003). </cite></ref> Осумте истакнати манифестации на Лакшми, Ашталакшми, ги симболизираат осумте извори на богатство.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=5kl0DYIjUPgC|title=The Illustrated Encyclopedia of Hinduism, Volume 1|last=James G. Lochtefeld|date=15 December 2001|publisher=The Rosen Publishing Group|isbn=978-0-8239-3179-8|page=65}}</ref> Лакшми е прикажана во индиската уметност како елегантно облечена, златно обоена жена која истура просперитет. Таа стои или седи во положбата на падмасана на лотосов престол, додека држи лотос во раката, симболизирајќи го богатството, самоспознанието и духовното ослободување.<ref name="Lochtefeld2002p385">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=5kl0DYIjUPgC|title=The Illustrated Encyclopedia of Hinduism: A-M|last=James G. Lochtefeld|publisher=The Rosen Publishing Group|year=2002|isbn=978-0-8239-3179-8|pages=385–386|access-date=15 October 2016}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=5IYVBgAAQBAJ|title=Myths and Symbols in Indian Art and Civilization|last=Heinrich Robert Zimmer|publisher=Princeton University Press|year=2015|isbn=978-1-4008-6684-7|page=100|access-date=15 October 2016}}</ref> Иконографијата ја прикажува со четири раце, кои ги претставуваат четирите аспекти на човечкиот живот важни за хинду културата: ''[[дарма]]'', ''кама'', ''арта'' и ''[[мокша]]''. Често е придружувана од два слона, како што се гледа на сликите на Гаја-Лакшми, симболизирајќи ја и плодноста и кралскиот авторитет. Скулптурата и монетите од периодот на Гупта ги поврзуваат лавовите со Лакшми, честопати со неа на двете страни. Археолошките откритија и древните монети укажуваат на признавање и почит кон Лакшми што постоел до првиот милениум п.н.е. Иконографија и статуи на Лакшми се пронајдени и во хинду храмовите низ Југоисточна Азија, за кои се проценува дека се од втората половина на првиот милениум од нашата ера.<ref>{{Наведено списание|last=Jones|first=Soumya|date=Fall 2007|title=O goddess where art thou?: Reexamining the Female Divine Presence in Khmer art|url=https://seap.einaudi.cornell.edu/sites/seap.einaudi.cornell.edu/files/2007fFeature-Goddess.pdf|journal=[[Cornell Southeast Asia Program|SEAP Bulletin]]|pages=28–31|archive-url=https://web.archive.org/web/20141109193738/https://seap.einaudi.cornell.edu/sites/seap.einaudi.cornell.edu/files/2007fFeature-Goddess.pdf|archive-date=9 November 2014}}</ref> Денот на Лакшми Пуја за време на Наваратри, и фестивалите Дипавали и Шарад Пурнима (Којагири Пурнима) се слават во нејзина чест.<ref name="joneskoja">{{Наведена книга|title=Religious Celebrations: An Encyclopedia of Holidays, Festivals, Solemn Observances, and Spiritual Commemorations|last=Jones|first=Constance|year=2011|isbn=978-1-59884-205-0|editor-last=[[J. Gordon Melton|J. G. Melton]]|pages=253–254, 798}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Литература == * {{Наведена книга|title=Divali|last=Kododwala|first=Dilip|publisher=Evans|year=2004|isbn=978-0-237-52858-4|page=11}} * {{Наведена книга|title=Lakshmi Puja and Thousand Names|last=Saraswati|first=Swami Satyananda|date=March 2001|publisher=Devi Mandir Publications|isbn=1-887472-84-3}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/stream/shrlakshmsahsram01venkuoft#page/n1/mode/2up|title=Sri Lakshmi Sahasram|last=Venkatadhvari|publisher=Chowkhamba Sanskrit Depot, Benares|year=1904|language=sa}} == Надворешни врски == * [http://www.bbc.co.uk/religion/religions/hinduism/deities/lakshmi.shtml Британска радиодифузна корпорација - Лакшми] [[Категорија:Хиндуистички божици]] [[Категорија:Божици-мајки]] [[Категорија:Врски за Wayback од предлошката „Семарх“]] fhaaz8w84o85i58zkgxx7bjwjvsqv4c Изотопско означување 0 1366331 5588782 5573364 2026-07-07T17:57:58Z InternetArchiveBot 92312 Add 3 books for Verifiability (20260707sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 5588782 wikitext text/x-wiki '''Изотопско означување''' — техника која се употребува за следење на преминот на [[изотоп]] ([[атом]] со забележлива варијација во бројот на [[Неутрон|неутрони]]) преку [[хемиска реакција]], метаболички пат или [[Клетка|биолошка клетка]]. <ref>{{Наведена книга|title=The organic chemistry of isotopic labelling|last=Hanson|first=James Ralph|date=2011|publisher=Royal society of chemistry|isbn=978-1-84973-188-1|location=Cambridge}}</ref> [[Реагенс|Реагенсот]] е „означен“ со замена на еден или повеќе специфични атоми со нивните изотопи. На реагенсот потоа му се дозволува да се подложи на реакцијата. Положбата на изотопите во [[Производ (хемија)|производите]] се мери за да се одреди која низа следел изотопскиот атом во реакцијата или метаболичкиот пат на клетката. [[Нуклид|Нуклидите]] кои се користат во изотопското обележување може да бидат стабилни нуклиди или радионуклиди. Во вториот случај, означувањето се нарекува радиоозначување. Во изотопското означување, постојат повеќе начини за откривање на присуството на изотопи за обележување; преку нивната [[Маса (физика)|маса]], вибрационен режим или [[Радиоактивност|радиоактивно распаѓање]]. Масовната спектрометрија ја открива разликата во масата на изотопот, додека [[Инфрацрвена спектроскопија|инфрацрвената спектроскопија]] ја открива разликата во вибрационите режими на изотопот. [[Јадрена магнетна резонанција|Јадрената магнетна резонанца]] открива атоми со различни аголномагнетни соодноси. Радиоактивното распаѓање може да се открие преку комора за јонизација или преку авторадиографија. Пример за користење на изотопско означување е проучувањето на [[Фенол|фенолот]] (C<sub>6</sub>H<sub>5</sub>OH) во вода со замена на обичниот [[водород]] ( [[Изотопи на водородот|протиум]]) со [[деутериум]] ('''деутериумско означување'''). Со додавање на фенол во [[тешка вода]] (вода која содржи D<sub>2</sub>O како додаток на вообичаеното H[[Вода|<sub>2</sub>]]O ), се забележува размена на водород-деутериум која влијае на фенолната [[Хидроксил|хидроксилна група]] (што резултира со C<sub>6</sub>H<sub>5</sub>OD), што покажува дека фенолот лесно се подложува на реакции на размена на водород со вода. Главно е засегната хидроксилната група - без катализатор, другите 5 атоми на водород се многу побавно подложени на размена - што ја одразува разликата во хемиските средини помеѓу хидроксилниот водород и арил водородот. <ref>{{Наведено списание|last=Small|first=P. A.|last2=Wolfenden|first2=J. H.|date=1936|title=Exchange reactions of heavy water with organic compounds. Part I. Phenol, acetanilide, and the formate ion|url=https://pubs.rsc.org/en/content/articlelanding/1936/jr/jr9360001811|journal=Journal of the Chemical Society|language=en|pages=1811–1817|doi=10.1039/JR9360001811|issn=0368-1769}}</ref> == Изотопски трагач == [[Податотека:Benzyneconversioncolouredlabels.png|мини|300x300пкс| Била искористена ознака за јаглерод-13 за да се одреди механизмот во конверзијата од 1,2- до 1,3-дидехидробензен на фенил супституираниот арински прекурсор '''1''' во аценафтилен. <ref name="BlakeBartlett2003">{{Наведено списание|last=Blake|first=Michael E.|last2=Bartlett|first2=Kevin L.|last3=Jones|first3=Maitland|year=2003|title=Am-Benzyne too-Benzyne Conversion through a 1,2-Shift of a Phenyl Group|journal=Journal of the American Chemical Society|volume=125|issue=21|pages=6485–6490|doi=10.1021/ja0213672|issn=0002-7863|pmid=12785789}}</ref>]] ''Изотопски трагач'', (исто така „изотопски маркер“ или „изотопска ознака“), се употребува во [[Хемија|хемијата]] и [[Биохемија|биохемијата]] за да помогне во разбирањето на хемиските [[Хемиска реакција|реакции]] и заемни односи. Во оваа техника, еден или повеќе од [[Атом|атомите]] на [[Молекула|молекулата]] од интерес се заменуваат со атом од истиот [[хемиски елемент]], но од различен [[изотоп]] (како [[Радиоактивност|радиоактивен]] изотоп што се употребува во радиоактивно следење). Бидејќи означениот атом има ист број на протони, тој ќе се однесува речиси на ист начин како неговиот неозначен пандан и, со мали исклучоци, нема да се меша во реакцијата што се истражува. Разликата во бројот на [[Неутрон|неутрони]], сепак, значи дека може да се открие одделно од другите атоми на истиот елемент. [[Јадрена магнетна резонанција|Јадрената магнетна резонанца]] (ЈМР) и масена спектрометрија (МС) се користат за истражување на механизмите на хемиските реакции. ЈМР и МС откриваат изотопски разлики, што овозможува да се одредат информациите за положбата на означените атоми во структурата на производите. Со информации за позиционирањето на изотопските атоми во производите, може да се одреди патеката на реакцијата што ја употребуваат почетните метаболити за да се претворат во производи. Радиоактивните изотопи може да се тестираат со помош на авторадиографи на гелови во гел електрофореза . Зрачењето испуштено од соединенијата што ги содржат радиоактивните изотопи затемнува парче [[фотографски филм]], снимајќи ја позицијата на означените соединенија една во однос на друга во гелот. Изотопските трагачи најчесто се употребуваат во форма на сооднос на изотоп. Со иследување на односот помеѓу два изотопи на истиот елемент, се избегнуваат ефектите што го вклучуваат целокупната застапеност на елементот, што обично ги надминува многу помалите варијации во изотопското изобилство. Изотопските трагачи се едни од најважните алатки во [[Геологија|геологијата]] бидејќи можат да се користат за разбирање на сложените процеси на мешање во земјените системи. Понатамошна расправа за примената на изотопските трагачи во геологијата е покриена под насловот на изотопска геохемија. Изотопските трагачи обично се поделени во две категории: трагачи на [[Стабилен изотоп|стабилни изотопи]] и трагачи на радиогени изотопи. Стабилните изотопски трагачи вклучуваат единствено нерадиогени изотопи и обично се зависни од масата. Во теорија, секој елемент со два стабилни изотопи може да се употреби како изотопски трагач. Сепак, најчесто користените трагачи на стабилни изотопи вклучуваат релативно лесни изотопи, кои лесно се подложени на фракционирање во природните системи. Радиогенски изотоп трагач вклучува изотоп произведен од [[Радиоактивност|радиоактивно распаѓање]], кој обично е во сооднос со нерадиоген изотоп (чие изобилство во земјата не варира поради радиоактивното распаѓање). == Стабилно означување на изотоп == [[Податотека:StableIsotopeLabeling2.png|мини|400x400пкс| Изотопско следење преку реакции во патеката на пентоза фосфат. Сините кругови означуваат означен јаглероден атом, додека белите кругови се неозначен јаглероден атом. <ref name="Kruger2003">{{Наведено списание|last=Kruger|first=Nicholas|last2=Antje von Schaewen|date=2003|title=The oxidative pentose phosphate pathway: structure and organisation|url=http://hort.ifas.ufl.edu/teach/guyweb/bot6516/PentosePhosphatePathway.pdf|journal=Current Opinion in Plant Biology|volume=6|issue=3|pages=236–246|bibcode=2003COPB....6..236K|doi=10.1016/s1369-5266(03)00039-6|pmid=12753973|archive-url=https://web.archive.org/web/20120415075154/http://hort.ifas.ufl.edu/teach/guyweb/bot6516/PentosePhosphatePathway.pdf|archive-date=April 15, 2012}}</ref>]] Стабилното обележување на изотопи вклучува користење на нерадиоактивни [[Изотоп|изотопи]] кои можат да дејствуваат како трагачи што се употребуваат за моделирање на неколку хемиски и биохемиски системи. Избраниот изотоп може да дејствува како ознака на тоа соединение што може да се идентификува преку [[Јадрена магнетна резонанција|јадрена магнетна резонанца]] (ЈМР) и масена спектрометрија (МС). Некои од најчестите стабилни изотопи се <sup>2</sup>H, <sup>13</sup>C и <sup>15</sup>N, кои понатаму може да се произведат во ЈМР-растворувачи, [[Аминокиселина|амино киселини]], [[Нуклеинска киселина|нуклеински киселини]], [[Липид|липиди]], обични метаболити и медиуми за раст на клетките. <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.perkinelmer.com/Catalog/Category/ID/Stable%20Isotope%20Labeling |title=архивска копија |accessdate=2025-02-28 |archive-date=2016-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160130012940/http://www.perkinelmer.com/Catalog/Category/ID/Stable%20Isotope%20Labeling |url-status=dead }}</ref> Соединенијата произведени со употреба на стабилни изотопи се или специфицирани со процентот на означени изотопи (односно, 30% рамномерно означена <sup>13</sup>C гликоза содржи мешавина која е 30% означена со <sup>13</sup> јаглероден изотоп и 70% природно означен јаглерод) или со специфично означено соединението на (односно, -<sup>13</sup>C гликоза која е означена на првата јаглеродна позиција на гликоза). Прикажана е мрежа на реакции усвоени од [[Гликолиза|патеката на гликолиза]] и [[Пентозо-фосфатен пат|патеката на пентоза фосфат]] во која означениот изотоп на јаглерод се преуредува на различни места на јаглерод низ целата мрежа на реакции. Мрежата започнува со фруктоза 6-фосфат (F6P), која има 6 јаглеродни атоми со ознака <sup>13</sup>C на јаглеродните места 1 и 2. 1,2<sup>-13</sup> C F6P станува два глицералдехид 3-фосфат (G3P), еден 2,3<sup>-13</sup> C T3P и еден неозначен T3P. 2,3<sup>-13</sup> C T3P сега може да се реагира со седохептулоза 7-фосфат (S7P) за да се формира неозначен еритроза 4-фосфат (E4P) и 5,6<sup>-13</sup> C F6P. Необележаниот T3P ќе реагира со S7P за да синтетизира неетикетирани производи. <ref name="Kruger2003">{{Наведено списание|last=Kruger|first=Nicholas|last2=Antje von Schaewen|date=2003|title=The oxidative pentose phosphate pathway: structure and organisation|url=http://hort.ifas.ufl.edu/teach/guyweb/bot6516/PentosePhosphatePathway.pdf|journal=Current Opinion in Plant Biology|volume=6|issue=3|pages=236–246|bibcode=2003COPB....6..236K|doi=10.1016/s1369-5266(03)00039-6|pmid=12753973|archive-url=https://web.archive.org/web/20120415075154/http://hort.ifas.ufl.edu/teach/guyweb/bot6516/PentosePhosphatePathway.pdf|archive-date=April 15, 2012}}</ref> Сликата ја демонстрира употребата на стабилно означување на изотоп за откривање на преуредувањето на јаглеродниот атом преку реакции користејќи означени соединенија специфична за позиција. ===Анализа на метаболички флукс со користење на стабилно означување на изотоп=== [[File:StableIsotopeLabeling.png|thumb|300px|Одредување на процентот на означување на изотоп во текот на реакцијата. Ако 50% означен и 50% неозначен метаболит се подели на прикажаниот начин, може да се најде очекуваниот процент од секој исход. Сините кругови означуваат означен атом, додека белиот круг означува неозначен атом..]] Анализата на метаболичкиот флукс (АМФ) со употреба на стабилно означување на изотоп е важна алатка за објаснување на флуксот на одредени елементи низ метаболичките патишта и реакции во клетката. Изотопска ознака се внесува во клетката, а потоа на клетката и се дозволува да расте користејќи ја означената храна. За анализа на стационарниот метаболички флукс клетката мора да достигне стабилна состојба (изотопите што влегуваат и излегуваат од клетката остануваат константни со времето) или квазистабилна состојба (стабилна состојба се постигнува за даден временски период)..<ref>{{cite journal|last=Wiechert|first=Wolfgang|title=13C Metabolic Flux Analysis|journal=Metabolic Engineering|date=2001|volume=3|pages=195–206|pmid=11461141|issue=3|doi=10.1006/mben.2001.0187}}</ref> Се одредува изотопски модел на излезниот метаболит. Моделот на излезниот изотоп обезбедува вредни информации, кои може да се употребат за да се пронајде големината на флуксот, стапката на конверзија од [[Реагенс|реагенсите]] во [[Производ (хемија)|производи]], преку секоја реакција.<ref name="Lee2011">{{Cite book|last1=Lee|first1=Sang Yup|author2=Park, Jong Myoung, and Kim, Tae Yong|chapter=Application of Metabolic Flux Analysis in Metabolic Engineering |title=Synthetic Biology, Part B - Computer Aided Design and DNA Assembly|series=Methods in Enzymology|date=2011|volume=498|pages=67–93|pmid=21601674|doi=10.1016/B978-0-12-385120-8.00004-8|isbn=9780123851208}}</ref> Сликата ја покажува способноста да се употребат различни ознаки за да се одреди флуксот преку одредена реакција. Со претпоставка дека оригиналниот метаболит, соединение со три јаглерод, има способност или да се подели на два јаглеродни метаболити и еден јаглероден метаболит во една реакција, потоа да се рекомбинира или да остане метаболит со три јаглерод. Доколку реакцијата е снабдена со два изотопи на метаболитот во еднаков сооднос, еден целосно означен (сини кругови), попознат како униформно означен и еден целосно неозначен (бели кругови). Патеката по левата страна на дијаграмот не прикажува никаква промена во метаболитите, додека десната страна ги прикажува разделувањето и рекомбинацијата. Како што е прикажано, доколку метаболитот го следи патот само по левата страна, тој останува во сооднос 50-50 на рамномерно означен со неозначен метаболит. Доколку метаболитот ја заземе само десната страна, може да се појават нови модели за означување, сите во еднаков сооднос. Може да се појават други соодноси во зависност од тоа колку од оригиналниот метаболит ја следи левата страна на патеката наспроти десната страна на патеката. Овде пропорциите се прикажани за ситуација во која половина од метаболитите ја земаат левата страна, а половина десната, но може да се појават други соодноси.<ref>{{cite book|last1=Stephanopoulos|first1=Gregory|title=Metabolic engineering: principles and methodologies|url=https://archive.org/details/metabolicenginee0000step|date=1998|publisher=Academic Press|location=San Diego|isbn=978-0-12-666260-3|author2=Aristos A. Aristidou|pages=[https://archive.org/details/metabolicenginee0000step/page/n381 356]–404|chapter=Chapter 9: Methods for the Experimental Determination of Metabolic Fluxes by Isotope Labeling}}</ref> Овие модели на означени атоми и неозначени атоми во едно соединение претставуваат изотопомери. Со мерење на распространетост на изотопомер на различно означените метаболити, може да се одреди флуксот низ секоја реакција.<ref>{{cite journal|last=Stephanopoulos|first=Gregory|title=Metabolic Fluxes and Metabolic Engineering|journal=Metabolic Engineering|date=1999|volume=1|issue=1|pages=1–11|doi=10.1006/mben.1998.0101|pmid=10935750}}</ref> АМФ ги комбинира податоците собрани од означување на изотоп со стехиометријата на секоја реакција, ограничувањата и процедурата за оптимизација ја решаваат картата на флукс. IR- реверзибилните реакции ги обезбедуваат топлинско-динамичките ограничувања потребни за пронаоѓање на флуксовите. Изградена е матрица која ја содржи стехиометријата на реакциите. Интрацелуларните флукси се проценуваат со употреба на итеративен метод во кој симулираните флукси се вклучени во стехиометрискиот модел. Симулираните текови се прикажани во карта на флукс, која ја покажува брзината на реагенсите кои се претвораат во производи за секоја реакција.<ref name="Lee2011" /> Во повеќето флукс мапи, колку е подебела стрелката, толку е поголема вредноста на флуксот на реакцијата.<ref>{{cite journal|last1=Klamt|first1=Steffen|author2=Jorg Stelling, Martin Ginkel, and Ernst Dieter Gilles|title=FluxAnalyzer: exploring structure, pathways, and flux distributions in metabolic networks on interactive flux maps|url=https://archive.org/details/sim_bioinformatics_2003-01-22_19_2/page/260|journal=Bioinformatics|date=2003|volume=19|issue=2|pages=261–269|doi=10.1093/bioinformatics/19.2.261|pmid=12538248|doi-access=free}}</ref> ===Техники за мерење на означување=== Може да се користи која било техника за мерење на разликата помеѓу изотопомерите. Двата примарни методи, [[јадрена магнетна резонанца]] (ЈМР) и [[Масена спектрометрија|масена спектрометрија]] (МС), се развиени за мерење на изотопомери на маса во стабилно означување на изотопи. Протонската ЈМР станала првата техника што се користела за 13C експерименти за означување. Користејќи го овој метод, секоја поединечна положба на протониран јаглерод во одреден метаболитски базен може да се набљудува одделно од другите местоположби.<ref name="sciencedirect">{{cite journal|last1=Wiechert|first1=Wolfgang|year=2001|title=13C Metabolic Flux Analysis|journal=Metabolic Engineering|volume=3|issue=3|pages=195–206|doi=10.1006/mben.2001.0187|pmid=11461141}}</ref> Ова овозможува да се знае процентот на изотопомери означени на таа специфична позиција. Границата на ЈМР на протонот е дека ако има n атоми на јаглерод во метаболит, може да има само најмногу n различни позициони вредности на збогатување, што е само мал дел од вкупните информации за изотопомер. Иако употребата на означување на протонски ЈМР е ограничена, експериментите со чист протонски ЈМР се многу полесни за евалуација отколку експериментите со повеќе информации за изотопомери. Во прилог на протон ЈМР, користењето на <sup>13</sup>C ЈМР техники ќе овозможи подетален преглед на распространетост на изотопомерите. Обележаниот јаглероден атом ќе произведе различни хиперфини сигнали за разделување во зависност од состојбата на означување на неговите директни соседи во молекулата. Се појавува единечен врв доколку соседните јаглеродни атоми не се означени. Врвот на дублет се појавува ако е означен само еден соседен јаглероден атом. Големината на дублетот зависи од функционалната група на соседниот јаглероден атом. Доколку два соседни јаглеродни атоми се означени, двоен дублет може да се дегенерира во тројка ако разделите на дублети се еднакви.. Недостатоците во користењето на ЈМР техниките за целите на анализа на метаболички флукс е тоа што се разликува од другите ЈМР употреби бидејќи е прилично специјализирана дисциплина. Спектрометар ЈМР можеби не е директно достапен за сите истражувачки тимови. Оптимизацијата на мерните параметри на ЈМР и правилната анализа на врвните структури бара квалификуван специјалист за ЈМР. Одредени метаболити, исто така, може да бараат специјализирани мерни процедури за да се добијат дополнителни податоци за изотопомер. Дополнително, потребни се специјално адаптирани софтверски алатки за да се одреди прецизното количество на врвните површини, како и да се идентификува распаѓањето на заплетканите единечни, двојни и тројни врвови. За разлика од јадрената магнетна резонанца, масената спектрометрија (МС) е уште еден метод кој е поприменлив и почувствителен на експериментите за анализа на метаболички флукс. МС-инструментите се достапни во различни варијанти. Различно од дводимензионалната јадрена магнетна резонанца (2D-ЈМР), МС-инструментите работат директно со хидролизат. Во гасна хроматографија-масена спектрометрија (ГХ-МС), МС се спојува со гасен хроматограф за да се одделат соединенијата на хидролизатот. Соединенијата што се елуираат од стопбот на ГХ потоа се јонизираат и истовремено се фрагментираат. Придобивката од користењето на ГХ-МС е тоа што не само што се мерат масените изотопомери на молекуларниот јон, туку и масениот изотопомерен спектар на неколку фрагменти, што значително ги зголемува измерените информации. Во течна хроматографија-масена спектрометрија (ТХ-МС), ГХ се заменува со течен хроматограф. Главната разлика е во тоа што хемиската дериватизација не е потребна. Употребите на ТХ-МС, сепак, се ретки. Во секој случај, МС-инструментите делат одредена распространетост на изотопомер со неговата молекуларна тежина. Сите изотопомери на одреден метаболит што содржат ист број на означени јаглеродни атоми се собираат во еден врвен сигнал. Бидејќи секој изотопомер придонесува за точно еден врв во МС-спектарот, тогаш процентуалната вредност може да се пресмета за секој врв, со што се добива масената изотопомерна фракција. За метаболит со n јаглеродни атоми, се добиваат мерења n+1. По нормализацијата, остануваат точно n количества на изотопомери на информативна маса. Недостатокот на користењето на МС-техниките е тоа што за гасна хроматографија, примерокот мора да се подготви со хемиска дериватизација за да се добијат молекули со полнење. Постојат бројни соединенија кои се користат за дериватизација на примероците. N,N-Диметилформамид диметил ацетал<ref>{{Cite journal |journal=Biotechnology and Bioengineering |title=Metabolic network analysis of penicillium chrysogenum using 13c-labeled glucose |url=https://archive.org/details/sim_biotechnology-and-bioengineering_2000-06-20_68_6/page/n69 |year=2000 |doi=10.1002/(SICI)1097-0290(20000620)68:6<652::AID-BIT8>3.0.CO;2-J |last1=Christensen |first1=Bjarke |last2=Nielsen |first2=Jens |volume=68 |issue=6 |pages=652–659 |pmid=10799990}}</ref> и N-(терц-бутилдиметилсилил)-N-метилтрифлуороацетамид се два примери на соединенија кои биле користени за дериватизација на амино киселините.<ref name="Dauner">Dauner, M., and Sauer, U. (2000). GC-MS analysis of amino acids rapidly provides rich information for isotopomer balancing. Biotechnol. Prog. 16, 642-649.</ref> Дополнително, забележаните силни изотопски ефекти влијаат на времето на задржување на различно означените изотопомери во колоната ГХ. Исто така, мора да се спречи преоптоварување на ГХ-столбот.<ref name="Dauner" /> И на крај, природното изобилство на други атоми освен јаглеродот, исто така, доведува до нарушување во масениот изотопомерен спектар. На пример, секој атом на кислород во молекулата може да биде присутен и како изотоп <sup>17</sup>O и како изотоп <sup>18</sup>O. Позначајно влијание на природната застапеност на изотопи е ефектот на цицилиумот со природната застапеност на изотопите <sup>29</sup>Si и <sup>30</sup>Si. Si се користи во дериватизирачки агенси за техники на МС.<ref name="sciencedirect" /> ==Радиоизотопско означување== Радиоизотопското означување е техника за следење на поминување на примерок од супстанција низ систем. Супстанцијата е „означена“ со вклучување на радионуклиди преку нејзиниот хемиски состав. Кога тие се распаѓаат, нивното присуство може да се одреди со откривање на зрачењето што го емитираат. Радиоизотопското означување е посебен случај на изотопско означување. За овие цели, особено корисен вид на радиоактивно распаѓање е позитронскиот распад. Кога позитронот ќе се судри со електрон, тој ослободува два високоенергетски фотони кои патуваат во дијаметрално спротивни насоки. Доколку се претпостави дека позитронот се произведува во цврст објект. Во тој случај ќе патува само 0,5 милиметри, до 6 мм.<ref>{{cite web |title=Fundamental Limits of Spatial Resolution in PET |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3144741/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250209083657/https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3144741/#S1 |archive-date=9 February 2025}}</ref> Доколку и двата од овие фотони можат да се откријат, местоположбата на настанот на распаѓање може да се одреди многу прецизно. Строго кажано, радиоизотопското означување вклучува единствено случаи кога радиоактивноста е вештачки воведена од експериментатори, но некои природни феномени дозволуваат да се направат слични анализи. Особено, радиометриското датирање потребува тесно поврзан принцип. === Примени во истражувањето на човечката минерална исхрана === Употребата на стабилни трагачи на изотопи за проучување на [[Прехранбен минерал|минералната исхрана]] и метаболизмот кај луѓето за прв пат била пријавена во 1960-тите.<ref>{{Cite journal|last=Turnlund|first=Judith|date=1989|title=The use of stable isotopes in mineral nutrition research|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-nutrition_1989-01_119_1/page/n12|journal=Journal of Nutrition|volume=119|issue=1|pages=7–14|doi=10.1093/jn/119.1.7|pmid=2643698|doi-access=free}}</ref> Додека радиоизотопите се користеле во истражувањето на човечката исхрана неколку децении претходно, стабилните изотопи претставувале побезбедна можност, особено кај субјектите за кои постои зголемена загриженост за изложеноста на радијација, на пр. бремени жени и доилки и деца. Други предности што ги нудат стабилните изотопи ја вклучуваат способноста да се проучуваат елементи кои немаат соодветни радиоизотопи и да се проучува долгорочното однесување на трагачот.<ref name=":0">{{Cite book|last1=Woodhouse|first1=Leslie|title=Advances in Isotope Methods for the Analysis of Trace Elements in Man|url=https://archive.org/details/advancesinisotop0000unse|last2=Abrams|first2=Steven|publisher=CRC Press|year=2001|isbn=0-8493-8730-2|editor-last=Lowe|editor-first=Nicola|location=Boca Raton, FL|pages=[https://archive.org/details/advancesinisotop0000unse/page/n24 1]–22|chapter=Advances in Stable-isotope Methodology|oclc=44579072|editor-last2=Jackson|editor-first2=Malcolm}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Patterson|first1=Kristine|last2=Veillon|first2=Claude|date=2001|title=Stable isotopes of minerals as metabolic tracers in human nutrition research|journal=Experimental Biology and Medicine|volume=226|issue=4|pages=271–282|doi=10.1177/153537020122600403|pmid=11368418|s2cid=41966154}}</ref> Така, употребата на стабилни изотопи станало вообичаено со зголемената достапност на изотопски збогатени материјали и неоргански масени спектрометри. Употребата на стабилни изотопи наместо радиоизотопи има неколку недостатоци: потребни се поголеми количества трасер, кои имаат потенцијал да го нарушат природно постоечкиот минерал; подготовката на аналитичката мостра е посложена, а масената спектрометрија е поскапа; присуството на трасер во цели тела или одредени ткива не може да се мери надворешно.<ref name=":1">{{Cite book|last=Sandstrom|first=Brittmarie|title=Stable isotopes in human nutrition : inorganic nutrient metabolism|url=https://archive.org/details/stableisotopesin0000unse_u6k1|publisher=Harcourt Brace|year=1996|isbn=0-12-490540-4|editor-last=Mellon|editor-first=Fred|location=London|pages=[https://archive.org/details/stableisotopesin0000unse_u6k1/page/n20 3]–9|chapter=Overview of isotope methods and inorganic nutrient metabolism|oclc=35224694|editor-last2=Sandstrom|editor-first2=Brittmarie}}</ref> Сепак, предностите преовладуваат со што стабилните изотопи стануваат стандард во проиучувањето за луѓе. Поголемиот дел од минералите кои се од суштинско значење за здравјето на човекот и се од особен интерес за истражувачите во исхраната имаат стабилни изотопи, некои добро прилагодени како биолошки трагачи поради нивното мало природно изобилство.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> [[Железо]], [[цинк]], [[калциум]], [[бакар]], [[магнезиум]], [[селен]] и [[молибден]] се меѓу основните минерали кои имаат стабилни изотопи на кои се применети методите за трагач на изотопи. Железото, цинкот и калциумот особено се опширно проучувани. Аспектите на минералната исхрана/метаболизам кои се проучуваат вклучуваат впивање (од гастроинтестиналниот тракт во телото), распространување, складирање, излачување и кинетиката на овие процеси. Трасерите на изотопи се пренесуваат кај испитаниците орално (со или без храна, или со минерален додаток) и/или интравенски. Збогатувањето на изотоп потоа се мери во крвната плазма, еритроцитите, урината и/или изметот.<ref>{{Cite book|last1=van Dokkum|first1=Wim|title=Stable Isotopes in Human Nutrition: Inorganic Nutrient Metabolism|url=https://archive.org/details/stableisotopesin0000unse_u6k1|last2=Fairweather-Tait|first2=Susan|last3=Hurrell|first3=Richard|last4=Sandstrom|first4=Brittmarie|publisher=Academic Press|year=1996|isbn=0-12-490540-4|editor-last=Mellon|editor-first=Fred|location=London|pages=[https://archive.org/details/stableisotopesin0000unse_u6k1/page/n40 23]–42|chapter=Study Techniques|editor-last2=Sandstrom|editor-first2=Brittmarie}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Fairweather-Tait|first1=Susan|title=Advances in Isotope Methods for the Analysis of Trace Elements in Man|url=https://archive.org/details/advancesinisotop0000unse|last2=Fox|first2=Tom|last3=Harvey|first3=L|last4=Dainty|first4=Jack|publisher=CRC Press|year=2001|isbn=0-8493-8730-2|editor-last=Lowe|editor-first=Nicola|location=Boca Raton, FL|pages=[https://archive.org/details/advancesinisotop0000unse/page/n82 59]–80|chapter=Methods for Analysis of Trace-element Absorption|editor-last2=Jackson|editor-first2=Malcolm}}</ref> Збогатувањето е измерено и во мајчиното млеко<ref>{{Cite book|last=Davidsson|first=Lena|title=Advances in Isotope Methods for the Analysis of Trace Elements in Man|url=https://archive.org/details/advancesinisotop0000unse|publisher=CRC Press|year=2001|isbn=0-8493-8730-2|editor-last=Lowe|editor-first=Nicola|location=Boca Raton, FL|pages=[https://archive.org/details/advancesinisotop0000unse/page/n190 167]–186|chapter=Trace-element Studies in Infants and Pregnant or Lactating Women|editor-last2=Jackson|editor-first2=Malcolm}}</ref> и содржината на цревата. Дизајнот на експериментот со трасер понекогаш се разликува помеѓу минералите поради разликите во нивниот метаболизам. На пример, впивањето на железо обично се определува од соединување на трасерот во еритроцитите, додека впивањето на цинк или калциум се мери од изгледот на трагачот во плазмата, урината или изметот.<ref name=":2">{{Cite book|last=Davidsson, L. (Lena), 1957-|title=Assessment of iron bioavailability in humans using stable iron isotope techniques|date=2012|publisher=International Atomic Energy Agency|others=International Atomic Energy Agency.|isbn=978-92-0-126510-4|location=Vienna|oclc=819377220}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Krebs|first1=Nancy|last2=Miller|first2=Leland|last3=Naake|first3=Vernon|last4=Lei|first4=Sian|last5=Westcott|first5=Jamie|last6=Fennessey|first6=Paul|last7=Hambidge|first7=Michael|date=1995|title=The use of stable isotope techniques to assess zinc metabolism|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-nutritional-biochemistry_1995-06_6_6/page/n3|journal=Journal of Nutritional Biochemistry|volume=6|issue=6|pages=292–301|doi=10.1016/0955-2863(95)00043-Y}}</ref> Употребата на повеќе трагачи на изотопи во една студија е вообичаена, што дозволува употреба на посигурни методи на мерење и симултани испитувања на повеќе аспекти на метаболизмот. Мерењето на впивањето на минералите од исхраната, често замислено како биорасположивост, е најчеста примена на методите на изотоп-трасер за истражување на исхраната. Меѓу целите на ваквите испитувања се испитувањата за тоа како впивањето е под влијание на видот на храната (на пр. растителен наспроти животински извор, мајчиното млеко наспроти формулата), други компоненти на исхраната (на пр. фитати), болести и метаболички нарушувања (на пр. ентерична дисфункција во животната средина), репродуктивниот циклус, количината на минерали во исхраната, хроничен дефицит на минерали, возраста на субјектот. Кога резултатите од таквите проучувања се достапни за минералот, тие може да послужат како основа за проценки на човечките физиолошки и диететски потреби од минералот.<ref>{{Cite book|title=DRI : dietary reference intakes for vitamin A, vitamin K, arsenic, boron, chromium, copper, iodine, iron, manganese, molybdenum, nickel, silicon, vanadium, and zinc : a report of the Panel on Micronutrients ... and the Standing Committee on the Scientific Evaluation of Dietary Reference Intakes, Food and Nutrition Board, Institute of Medicine.|url=https://archive.org/details/dridietaryrefere0000unse_b2t1|date=2001|publisher=National Academy Press|others=Institute of Medicine (U.S.). Panel on Micronutrients.|isbn=0-309-51199-2|location=Washington, D.C.|oclc=52777031}}</ref><ref>{{Cite journal|last=European Food Safety Authority|date=2014|title=Scientific Opinion on Dietary Reference Values for zinc|journal=EFSA Journal|language=en|volume=12|issue=10|pages=3844|doi=10.2903/j.efsa.2014.3844|issn=1831-4732|doi-access=free}}</ref> Кога трасерот се пренесува со храна со цел да се набљудува впивањето на минералите и метаболизмот, тој може да биде во форма на внатрешна или надворешна ознака.<ref>{{Cite book|last1=Fairweather-Tait|first1=Susan|title=Stable Isotopes in Human Nutrition: Inorganic Nutrient Metabolism|url=https://archive.org/details/stableisotopesin0000unse_u6k1|last2=Fox|first2=Tom|publisher=Academic Press|year=1996|isbn=0-12-490540-4|editor-last=Mellon|editor-first=Fred|location=London|pages=[https://archive.org/details/stableisotopesin0000unse_u6k1/page/n32 15]–21|chapter=Intrinsic and Extrinsic Labelling of Inorganic Nutrients in Food Studies|editor-last2=Sandstrom|editor-first2=Brittmarie}}</ref><ref>{{Cite book|last=IAEA.|title=Assessment of Zinc Metabolism in Humans Using Stable Zinc Isotope Techniques|date=2018|publisher=IAEA|isbn=978-92-0-108418-7|location=Vienna|pages=34–36|oclc=1108521498}}</ref> Внатрешна ознака е изотоп кој е воведен во храната за време на нејзиното производство, со што се збогатува природната содржина на минерали во храната, додека надворешното означување се однесува на додавање изотоп на трасер во храната за време на испитувањето. Бидејќи тоа е многу време и скап пристап, внатрешното означување не се користи рутински. Испитувањата кои ги споредуваат мерењата на впивање со користење на внатрешно и надворешно означување на различни видови храна, генерално покажале добра согласност помеѓу двата методи на означување, поддржувајќи ја хипотезата дека надворешните и природните минерали се постапуваат слично во човечкиот гастроинтестинален тракт. Збогатувањето се квантифицира преку мерењето на односот на изотопот, односот на изотопот на трасерот до наводниот изотоп, со масена спектрометрија. Повеќекратни дефиниции и пресметки за збогатување се усвоени од различни истражувачи.<ref name=":3">{{Cite book|last=IAEA.|title=Assessment of Zinc Metabolism in Humans Using Stable Zinc Isotope Techniques|date=2018|publisher=IAEA|isbn=978-92-0-108418-7|location=Vienna|pages=50–58|oclc=1108521498}}</ref> Пресметките за збогатување стануваат посложени кога се користат повеќе трасери истовремено. Бидејќи збогатените изотопски препарати никогаш не се изотопски чисти, т.е. ги содржат сите изотопи на елементот во неприродно изобилство, пресметките за збогатување на повеќе трагачи на изотопи мора да го земат предвид ненадејното растројство на секој однос на изотоп поради присуството на другите трагачи.<ref name=":3" /> Поради распространетоста на недостатоците на минералите и нивното критично влијание врз здравјето на човекот и благосостојба во земјите сиромашни со ресурси, [[Меѓународна агенција за атомска енергија|Меѓународната агенција за атомска енергија]] неодамна објавила детални и сеопфатни описи на методите на стабилни изотопи за да го олесни ширењето на ова знаење до истражувачите надвор од западните академски центри.<ref name=":2" /><ref>{{Cite book|last=IAEA.|title=Assessment of Zinc Metabolism in Humans Using Stable Zinc Isotope Techniques|date=2018|publisher=IAEA|isbn=978-92-0-108418-7|location=Vienna|oclc=1108521498}}</ref> ===Примени во протеомика=== Во [[протеомика|протеомиката]], проучувањето на целосниот сет на протеини изразени од геномот, идентификувањето на биомаркерите на болести може да вклучи употреба на стабилно означување на изотоп со аминокиселини во клеточна култура (''SILAC''), што обезбедува изотопски означени форми на аминокиселини што се употребуваат за проценка на нивоата на протеини.Во протеинската рекомбинантна, манипулираните протеини се произведуваат во големи количини и излачувањето на изотоп е алатка за тестирање на релевантни протеини. Порано методот бил за селективно збогатување на јадрата со <sup>13</sup>C или <sup>15</sup>N или осиромашување на <sup>1</sup>H од нив. Рекомбинантот би бил изразен во ''[[Escherichia coli|E.coli]]'' со медиум кој содржи <sup>15</sup>амониум хлорид како извор на азот.<ref>Bunk, David.M. "Expression of Stable Isotopically Labeled Proteins for Use as Internal Standards for Mass Spectrometric Quantitation of Clinical Protein Biomarkers." NIST, material measurement laboratory. The [[National Institute of Standards and Technology]] (NIST) is an agency of the U.S. Department of Commerce, 30 Mar 2009. Web. 19 Nov 2011.</ref> Добиените <sup>15</sup>N означени протеини потоа се прочистуваат со афинитет на имобилизиран метал и се проценува нивниот процент. Со цел да се зголеми приносот на означените протеини и да се намали цената на медиумот означен со изотоп, алтернативната постапка првенствено ја зголемува клеточната маса користејќи неозначени медиуми пред да ја воведе во минимална количина означени медиуми.<ref>{{cite journal | last1 = Marley | first1 = Jonathan | last2 = Lu | first2 = Min | last3 = Bracken | first3 = Clay | year = 2001 | title = A methode for efficient isotopic labeling and recombinent protein | journal = Journal of Biomolecular Labeling | volume = 20 | issue = 1| pages = 71–75 | doi = 10.1023/a:1011254402785 | pmid = 11430757 | s2cid = 7811948 }}</ref> Друга примена на означување на изотоп би била во мерењето на синтезата на ДНК, односно клеточната пролиферација ин витро . Користи означување на H3-тимидин за да го спореди моделот на синтеза (или низа) во клетките.<ref>German, James. "The pattern of DNA synthesis in the chromosomes of human blood cells ." Rockefeller university press. 20.1 37–65. Print.</ref> ===Употреба во анализа на процесите на екосистемот=== Изотопските трагачи се употребуваат за испитување на процесите во природните системи, особено копнените и водните средини. Во науката за почвата, трагачите од <sup>13</sup>C и <sup>14</sup>C, се употребуваат интензивно за проучување на азотниот циклус, додека {{CO2}} стабилни и радиоизотопи на јаглерод соодветно, се користат за проучување на обртот на органски соединенија и поврзувањето на CO со автотрофи. На пример, Марш и неговите соработници (2005) користеле двојна означена(<sup>15</sup>N- и <sup>14</sup>C).<ref>Marsh, K. L., G. K. Sims, and R. L. Mulvaney. 2005. Availability of urea to autotrophic ammonia-oxidizing bacteria as related to the fate of 14C- and 15N-labeled urea added to soil. Biol. Fert. Soil. 42:137-145.</ref> уреа за да демонстрира искористување на соединението од амонијак оксидатори и како извор на енергија (оксидација на амонијак) и како извор на јаглерод (хемоавтотрофична фиксација на јаглерод). Деутерираната вода се употребува и за следење на судбината и <ref>{{Cite journal|last1=James|first1=Shelley A.|last2=Meinzer|first2=Frederick C.|last3=Goldstein|first3=Guillermo|last4=Woodruff|first4=David|last5=Jones|first5=Timothy|last6=Restom|first6=Teresa|last7=Mejia|first7=Monica|last8=Clearwater|first8=Michael|last9=Campanello|first9=Paula|date=2003-01-01|title=Axial and radial water transport and internal water storage in tropical forest canopy trees|url=https://doi.org/10.1007/s00442-002-1080-8|journal=Oecologia|language=en|volume=134|issue=1|pages=37–45|doi=10.1007/s00442-002-1080-8|pmid=12647177 |bibcode=2003Oecol.134...37J |s2cid=17676269 |issn=1432-1939}}</ref> староста на водата во дрво.<ref>{{Cite journal|last1=Evaristo|first1=Jaivime|last2=Kim|first2=Minseok|last3=Haren|first3=Joost van|last4=Pangle|first4=Luke A.|last5=Harman|first5=Ciaran J.|last6=Troch|first6=Peter A.|last7=McDonnell|first7=Jeffrey J.|date=2019|title=Characterizing the Fluxes and Age Distribution of Soil Water, Plant Water, and Deep Percolation in a Model Tropical Ecosystem|url=https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1029/2018WR023265|journal=Water Resources Research|language=en|volume=55|issue=4|pages=3307–3327|doi=10.1029/2018WR023265|bibcode=2019WRR....55.3307E |issn=1944-7973|hdl=10150/634013|s2cid=134528977 |hdl-access=free}}</ref>или во екосистем ===Употреба во океанографијата=== Тракерите исто така се употребуваат интензивно во [[океанографија|океанографијата]] за проучување на широк спектар на процеси. Употребените изотопи обично се природно присутни со добро воспоставени извори и стапки на формирање и распаѓање. Сепак, антропогените изотопи, исто така, може да се употребат со голем успех. Истражувачите ги мерат изотопските соодноси на различни местоположби и времиња за да заклучат информации за физичките процеси на океанот. ====Пренос на честички==== Океанот претставува широка мрежа на пренос на честички. Изотопите на ториум можат да им помогнат на истражувачите да го дешифрираат вертикалното и хоризонталното движење на материјата. <sup>234</sup>Th има постојана, добро дефинирана стапка на производство во океанот и полураспад од 24 денови. Овој природен изотоп се покажал дека варира линеарно во зависност од длабочината. Затоа, какви било промени во овој линеарен модел може да се припишат на преносот на <sup>234</sup>Th на честички. На пример, ниските изотопски соодноси во површинските води со многу високи вредности неколку метри надолу би укажале на вертикален флукс во надолна насока. Понатаму, изотопот на ториум може да се следи во одредена длабочина за да се дешифрира страничниот пренос на честички.<ref>{{cite journal|last1=Coppola|first1=L.|last2=Roy-Barman|first2=M.|display-authors=etal |year=2006|title=Thorium isotopes as tracers of particles dynamics and deep water circulation in the Indian sector of the Southern Ocean (ANTARES IV)|url=https://archive.org/details/marine-chemistry_2006-08-01_100_3-4/page/299|journal=Marine Chemistry|volume=100|issue=3–4|pages=299–313|doi=10.1016/j.marchem.2005.10.019|bibcode=2006MarCh.100..299C }}</ref> ====Циркулација==== Циркулацијата во месните системи, како што се заливите, утоките и подземните води, може да се испита со изотопи на радиум. <sup>223</sup>Ra има полураспад од 11 денови и може да се појави природно на одредени местоположби во реките и изворите на подземните води. Изотопскиот однос на радиумот потоа ќе се намали како што водата од изворот на реката ќе влезе во заливот или вливот. Со мерење на количината од <sup>223</sup>Ra на повеќе различни местоположби, може да се дешифрира модел на циркулација.<ref>{{cite journal|last1=Hougham|first1=A. L.|last2=Moran|first2=S. B.|display-authors=etal |year=2008|title=Seasonal changes in submarine groundwater discharge to coastal salt ponds estimated using 226Ra and 228Ra as tracers|journal=Marine Chemistry|volume=109|issue=3–4|pages=268–278|doi=10.1016/j.marchem.2007.08.001}}</ref> Истиот точен процес може да се употреби и за проучување на движењето и испуштањето на подземните води.<ref>{{cite journal|last1=Swarzenski|first1=P. W.|last2=Reich|first2=C.|display-authors=etal |year=2007|title=Ra and Rn isotopes as natural tracers of submarine groundwater discharge in Tampa Bay, Florida|url=https://archive.org/details/marine-chemistry_2007-02-13_104_1-2/page/69|journal=Marine Chemistry|volume=104|issue=1–2|pages=69–84|doi=10.1016/j.marchem.2006.08.001|bibcode=2007MarCh.104...69S }}</ref> Различни изотопи на олово може да се употребат за проучување на циркулацијата на глобално ниво. Различни океани (т.е. Атлантскиот, Тихиот, Индискиот итн.) имаат различни изотопски потписи. Ова произлегува од разликите во изотопските соодноси на седименти и карпи во различните океани.<ref>{{cite journal|last1=Hickey-Vargas|first1=R.|last2=Bizimis|first2=M.|last3=Deschamps|first3=A.|year=2008|title=Onset of the Indian Ocean isotopic signature in the Philippine Sea Plate: Hf and Pb isotope evidence from Early Cretaceous terranes|journal=Earth and Planetary Science Letters|volume=268|issue=3–4|pages=255–267|doi=10.1016/j.epsl.2008.01.003|bibcode=2008E&PSL.268..255H}}</ref> Бидејќи различните изотопи на олово имаат полураспад од 50-200 години, нема доволно време изотопските соодноси да се хомогенизираат низ целиот океан. Затоа, прецизната анализа на изотопските соодноси на Pb може да се употребат за проучување на циркулацијата на различните океани.<ref name="Haley">{{cite journal|last1=Haley|first1=B. A.|last2=Frank|first2=M.|display-authors=etal |year=2008|title=Radiogenic isotope record of Arctic Ocean circulation and weathering inputs of the past 15 million years|journal=Paleoceanography|volume=23|issue=1|page=PA1S13|doi=10.1029/2007PA001486|bibcode=2008PalOc..23.1S13H}}</ref> ====Тектонски процеси и климатски промени==== Изотопите со екстремно долг полураспад и нивните производи на распаѓање може да се користат за проучување на повеќемилионски годишни процеси, како што се тектониката и екстремните климатски промени. На пример, во датирањето рубидиум-стронциум, изотопскиот однос на стронциумот (<sup>87</sup>Sr/<sup>86</sup>Sr) може да се анализира во ледените јадра за да се испитаат промените во текот на животниот век на Земјата. Разликите во овој однос во леденото јадро би укажале на значителни промени во геохемијата на Земјата.<ref name="Haley" /> ====Изотопи поврзани со јадреното оружје==== Горенаведените процеси може да се измерат со употреба на природни изотопи. Сепак, антропогените изотопи се исто така исклучително корисни за океанографски мерења. Тестовите за јадрено оружје испуштиле плејада на невообичаени изотопи во светските океани. <sup>3</sup>H, <sup>129</sup>I, and <sup>137</sup>Cs може да се најдат растворени во морска вода, додека <sup>241</sup>Am and <sup>238</sup>Pu се прикачени на честички. Изотопите растворени во вода се особено корисни во проучувањето на глобалната циркулација. На пример, разликите во страничните изотопски соодноси во океанот може да укажат на силни водни фронтови или вртежи.<ref>{{cite journal|last1=Povinec|first1=P. P.|last2=Breier|first2=R.|display-authors=etal |year=2011|title=Tracing of water masses using a multi isotope approach in the southern Indian Ocean|journal=Earth and Planetary Science Letters|volume=302|issue=1–2|pages=14–26|doi=10.1016/j.epsl.2010.11.026|bibcode=2011E&PSL.302...14P}}</ref> Спротивно на тоа, изотопите прикачени на честичките може да се користат за проучување на преносот на маса во водни столбови. На пример, високите нивоа на Am или Pu може да укажат на опаѓање кога се набљудуваат на големи длабочини или нагоре кога се забележуваат на површината.<ref>{{cite journal|last1=Lee|first1=S.-H.|last2=Povinec|first2=P. P.|display-authors=etal |year=2009|title=Radionuclides as tracers of water fronts in the South Indian Ocean – ANTARES IV Results|url=https://archive.org/details/journal-of-oceanography_2009-06_65_3/page/397|journal=Journal of Oceanography|volume=65|issue=3|pages=397–406|doi=10.1007/s10872-009-0035-7|bibcode=2009JOce...65..397L |s2cid=131348352}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.radiolabeling.org/theory/synthesis.htm Синтеза на радиоозначени соединенија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20241210155512/https://www.radiolabeling.org/theory/synthesis.htm |date=2024-12-10 }} [[Категорија:Јадрена физика]] [[Категорија:Спектроскопија]] [[Категорија:Масена спектрометрија]] [[Категорија:Физичка хемија]] [[Категорија:Лабораториски техники]] [[Категорија:Изотопи]] ngv5kvy5u6019cgep0bp097hfdylyiq Корисник:Gurther/Песок 4 2 1367447 5588711 5587550 2026-07-07T15:29:06Z Gurther 105215 /* Б */ 5588711 wikitext text/x-wiki Ова е '''список на истакнати личности и дејци од градот [[Велес]]'''. Организиран по азбучен ред. == Список == __NOTOC__ [[#А|А]] — [[#Б|Б]] — [[#В|В]] — [[#Г|Г]] — [[#Д|Д]] — [[#Ѓ|Ѓ]] — [[#Е|Е]] — [[#Ж|Ж]] — [[#З|З]] — [[#И|И]] — [[#Ј|Ј]] — [[#К|К]] — [[#Л|Л]] — [[#Љ|Љ]] — [[#М|М]] — [[#Н|Н]] — [[#О|О]] — [[#П|П]] — [[#Р|Р]] — [[#С|С]] — [[#Т|Т]] — [[#Ќ|Ќ]] — [[#У|У]] — [[#Ф|Ф]] — [[#Х|Х]] — [[#Ц|Ц]] — [[#Ч|Ч]] — [[#Џ|Џ]] — [[#Ш|Ш]] ---- === А === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Абрашев]] (1912 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=77}} * {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Емин Ага]] (? — 1830) — политичар и управител на [[Велес]] за време на [[Македонската преродба]].<ref name=":5" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Методи Алексиев]] (1887 — 1924) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{МКЕ|37}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Ќор Али|Ќор Али-бег]] (? — 1860) — узурпатор на [[Велес]], соработувал со [[Рензовци|Рензовците]].<ref name=":5">{{Наведена книга|url=https://www.brigien.com/Kolonisti.pdf|title=Албанците во Република Македонија — само од 1780 година|last=Ивановски|first=Ристо|publisher=Бригиен|year=2014|location=[[Битола]]|pages=16}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Алтиев]] (р. 1942) — [[фолклорист]], библиотекар и [[книжевен критичар]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Стојан Алчев]] (1903 — 1969) — музички педагог и композитор.<ref>{{МКЕ|43}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ристо Анастасов]] (1922 — 1944) — курир и соработник на [[Народноослободително движење|Народноослободителното движење]].{{sfn|Малковски|1985|p=112}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајко Анастасов]] (1869 — ?) — револуционер и деец на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуцинерна организација]].{{Sfn|Пеловски II|2021|p=297}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајко Ангелов]] (1945 — 2026) — астрофизичар и редовен професор во математичкиот факултет во [[Белград]].<ref>{{МКЕ|52}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Зафир Хаџи Ангелов]] (1804 — 1875) — општестевник и трговец. Дел од [[Македонската преродба]].{{Sfn|Константинова|2020|p=80}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Боре Ангеловски]] (1944 — 2009) — истакнат театарски педагог, сценограф и глумец.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.slobodenpecat.mk/na-deneshen-den-pochina-bore-angelovski-teatarskiot-vizioner-shto-go-donese-beket-vo-makedonija/|title=На денешен ден почина Боре Ангеловски, театарскиот визионер што го донесе Бекет во Македонија|last=С.|first=К.|date=14 јуни 2026|work=[[Слободен печат]]}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Боро Андов]] (1920 — 1983) — писател за деца, член на [[Друштвото на писатели на Македонија]].<ref>{{Наведена книга|title=Македонската литература за деца|last=Идризовиќ|first=Мурис|publisher=[[Наша книга (издавачка куќа)|Наша книга]]|year=1988|isbn=9788637302490|location=[[Скопје]]|pages=75}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[В'лчо Андов]] (? — 1876) — [[ајдутин]], дел од четата на [[Христо Ботев]].<ref name=":0">{{Македонците|31}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Андов]] (1927 — 1945) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]], жртва во [[Битка кај Гнилане|Битката кај Гнилане]].{{Sfn|Малковски|1985|p=53}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Стојан Андов (војник)|Стојан Андов]] (1919 — 1944) — војник од Југословенската војска и борец во [[Априлска војна|Априлската војна]].{{sfn|Малковски|1985|p=147}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓорѓи Поп Андов]] (1903 — 1969) — лекар и учесник во [[Народноослободителната борба]].<ref name=":17">{{МКЕ|1178}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Андонов]] (1878 — ?) — револуционер и деец на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуцинерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=214}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Љупчо Андоновски]] (р. 1964) — политичар и поранешен директор на [[УБК]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Бане Андреев]] (1905 — 1980) — истакнат политичар и деец на [[Народноослободително движење|Народноослободителното движење]].<ref>{{МКЕ|60}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреја Андреев]] (1883 — 1941) — претприемач и касап.{{sfn|Малковски|1985|p=133}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Андреев]] (1932 — 2004) — првиот дипломиран режисер во [[СР Македонија|повоена Македонија]].<ref>{{МКЕ|60}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Борис Андреев (револуционер)|Борис Андреев]] (1903 — ?) — деец на [[Македонската младинска тајна револуционерна организација]].<ref>{{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/Kosta_Tsyrnushabnov_Makedonizmyt_Sbit.pdf|title=Македонизмът и съпротивата на Македония срещу него|last=[[Коста Црнушанов|Црнушанов, Коста]]|publisher=[[Софиски универзитет|Университетско издателство „Св. Климент Охридски“]]|year=1992|location=[[Софија]]|pages=136}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марија Андреева]] (1883 — ?) — деец на [[Антифашистички фронт на жените|Антифашистичкиот фронт на жените]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=976}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Кочо Анѓушев]] (р. 1969) — политичар од редовите на [[СДСМ]] и поранешен вицепремиер на Македонија. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Кочо Апостолов]] (1888 — 1962) — истакнат претставник на [[преродбена македонска музика]].<ref>{{МКЕ|75}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Филип Арилон]] (р. 1992) — музичар и етнокореолог. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Костадинка Арсова]] (1916 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=982}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лила Арсова]] (р. 1967) — автор, писател и поет за деца. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Родна Арсова]] (1914 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=982}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Арсовски]] (1927 — 1997) — поет и писател, член на [[Друштвото на писатели на Македонија]].<ref>{{Наведени вести|url=http://tirekovmirece.com/Novost/%D0%9D%D0%B0-%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD-%D0%B4%D0%B5%D0%BD-19-%D1%98%D1%83%D0%BD%D0%B8--1997-%D0%BF%D0%BE%D1%87%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB-%D0%93%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B8-%D0%90%D1%80%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8|title=На денешен ден 19 јуни 1997 починал Георги Арсовски|last=Печков|first=Петар|date=19 јуни 2013|work=ТиРековМиРече}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓорѓи Атанасов]] (1926 — ?) — активист и жртва на [[Југословенски терор врз Велешани|Југословенскиот терор врз Велешаните]].{{Sfn|Ачкоска|2013|p=229}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александар Ацев]] (1925 — 1945) — борец од [[Третата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Инадески|1969|p=30}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Маца Аџиристова]] (1913 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=987}} === Б === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Вера Бабунска]] (1920 — 1999) — носител на [[Партизанска споменица 1941|Партизанската споменица 1941]].<ref name=":21">{{МКЕ|112}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Галаба Бабунска]] (1906 — ?) — членка на [[Антифашистички фронт на жените|Антифашистичкиот фронт на жените]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=988}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Павлина Бабунска]] (1904 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]], помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=988}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Бабунски]] (1914 — ?) — партизан и деец на [[СКОЈ]], жртва на [[Југословенски терор врз Велешани|југословенските репресии врз Велешаните]].<ref name=":21" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Бојана Бајалска]] (1921 — ?) — партизан и носител на [[Партизанска споменица 1941|Партизанската споменица 1941]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=988}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Борис Бегинов]] (1911 — 1996) — глумец и режисер во велешкиот народен театар.<ref>{{МКЕ|138}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димче Берберчето]] (1875 — 1910) — револуционер и војвода на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{ПсевдонимитеВМРО|86}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Стојна Бисинова]] (1918 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=995}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Катерина Блажевска]] (р. 1967) — новинар и водителка во [[Радио Скопје]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Стефан Бобев]] (1911 — 1944) — учесник во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{sfn|Малковски|1985|p=112-113}} * {{Знаменце|Aromanian flag.svg}} [[Леон Бога]] (1886 — 1974) — писател, учител и архивист. Деец на влашката литература.<ref>{{Наведена книга|url=https://dinitrandu.com/wp-content/uploads/2020/11/Un-veac-de-poezie-aromana.pdf|title=Un veac de poezie aromână|last=Cândroveanu|first=Hristu|publisher=Cartea Românească|year=1985|editor-last=Iorgoveanu|editor-first=Kira|editor-link=|pages=246|language=ro|author-link=}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Богданов]] (1879 — 1939) — истакнат револуционерен [[анархист]], дел од [[Гемиџиите]] и учесник во [[Солунските атентати]].<ref>{{Наведена книга|title=Борба за развој и афирмација на македонската нација|last=Катарџиев|first=Иван|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1981|location=[[Скопје]]|pages=247|author-link=Иван Катарџиев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Мино Богданов]] (1912 — 1989) — деец на [[Комунистичката партија на Македонија]]. [[Југословенски терор врз Велешани|Репресиран од југословенскиот режим]].<ref>{{МКЕ|173}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димко Богов]] (1870 — 1920) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Бојаџиев]] (1901 — 1930) — револуционер и деец на [[Македонската младинска тајна револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Михаил Бојаџиев (револуционер)|Михаил Бојаџиев]] (1876 — ?) — просветител и револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Бојаџиев]] (1867 — 1911) — просветител и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Виолета Бојковска]] (р. 1990) — писателка и автор на збирка раскази „''[[Барем наутро]]''“. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коце Бондиков]] (1878 — ?) — трговец и борец од [[Македонско-одринските доброволни чети|Македоно-одринските доброволни чети]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Савка Бондиќева]] (1926 — ?) — член на [[СКОЈ]] и подоцна борец во [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Нада Борисова]] (1922 — ?) — членка на [[Антифашистички фронт на жените|Антифашистичкиот фронт на жените]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Светлана Боцева]] (1928 — ?) — активист и [[Југословенски терор врз Велешани|жртва на југословенскиот режим]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Родна Боцева - Филипова|Родна Боцева-Филипова]] (1914 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андон Бошков]] (1878 — 1902) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Бошков]] (1867 — ?) — учесник во [[Мелничкото востание]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајанка Бошковска]] (1924 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Горанчо Бошковски]] (р. 1964) — член на [[Здружение на копаничарите на Македонија|Здружението на копаничари на Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Бошнаков]] (1878 — 1904) — револуционер и дел од [[Список на матуранти од Солунската машка гимназија#XIII генерација (1898)|тринаесетта генерација на воспитаници од Солунската машка гимназија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панко Брашнаров]] (1883 — 1951) — истакнат револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]], потпретседател на [[АСНОМ]].<ref>{{МКЕ|207}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Рајна Брзакова]] (1918 — 1941) — работник во велешкиот Монопол.{{sfn|Малковски|1985|p=134}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марика Бунибарова]] (1918 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Нада Бутникошарева]] (1919 — 1942) — учесник во [[Народноослободително движење|Народноослободителното движење]], жртва во [[Битка кај Војничка Пештера|Битката кај Војничка Пештера]].{{Sfn|Малковски|1985|p=39-40}} === В === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Бојан Вановски]] (1927 — ?) — гастроентерохепатолог и професор во [[Медицински факултет - Скопје|Медицинскиот факултет]].<ref>{{МКЕ|238}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александар Варналиев]] (1931 — ?) — политичар и [[Список на градоначалници на Општина Велес|градоначалник на Велес]] меѓу [[1969]]-[[1974|1974 година]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреј Варналиев]] (1886 — 1906) — револуционер, дел од четата на [[Петар Јуруков]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Варналиев]] (? — 1919) — општественик и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Варналиев]] (1863 — ?) — [[војвода]] и учесник во [[Илинденското востание]].<ref name=":14">{{Македонците|101}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Варналиев]] (1883 — 1903) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]], член на [[МОК]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Слоботка Варналиева]] (1916 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓорѓи Варошлија]] (1947 — 2006) — новинар и работник во [[Радио Скопје]].<ref>{{МКЕ|244}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Васков]] (1912 — 1983) — меѓу првите ветеринари во [[СР Македонија|повоена Македонија]].<ref name=":22">{{МКЕ|247}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Васков]] (1872 — ?) — просветител и дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|петта генерација на воспитаници од Солунската машка гимназија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Васков]] (1934 — 2014) — хирург и професор, член на [[Македонската академија на науките и уметностите]].<ref name=":22" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Васков]] (1880 — 1917) — генерал и дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|седумнаесетта генерација на воспитаници од Солунската машка гимназија]].<ref>{{Македонците|70}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панче Васков]] (1870 — 1951) — деец на [[Македонската револуционерна организација]], учесник во [[Илинденското востание]].<ref>{{Наведена книга|title=Петар Поп Арсов: прилог кон проучувањето на македонското националноослободително движење|last=Ѓорѓиев|first=Ванчо|publisher=[[Матица македонска]]|year=1997|isbn=9789989481031|location=[[Скопје]]|pages=141|author-link=Ванчо Ѓорѓиев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Васков]] (1875 — 1907) — револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Наведена книга|title=Внатрешната македонска револуционерна организација и неоврховизмот, 1904-1908|last=Пандевски|first=Манол|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1983|location=[[Скопје]]|pages=84|author-link=Манол Пандевски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Седат Вели]] (1920 — ?) — општественик и соработник за време на [[Народноослободителната борба]].<ref>{{МКЕ|258}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Вера Весковиќ-Вангели]] (1933 — 2007) — претставник на [[Македонска историографиjа|Македонската историографија]], позната по нејзиното проучување на [[АФЖ]].<ref>{{МКЕ|269}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреј Весов]] (? — 1907) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Владимир Весов]] (1882 — 1967) — [[архитект]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дваесет и третата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Весов]] (1885 — 1954) — економист и дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|седумнаесетта генерација на воспитаници од Солунската гимназија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Весов]] (1832 — 1895) — општественик и деец на [[Македонската преродба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јован Весов]] (1843 — 1922) — општественик и политичар. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Константин Весов]] (1883 — ?) — адвокат и правник, дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|шестнаесетта генерација на воспитаници од Солунската гимназија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Љубомир Весов]] (1892 — 1922) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{МКЕ|270}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Весов]] (1891 — ?) — [[архитект]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дваесет и четвртата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Саздо Весов]] (1846 — 1908) — трговец и општественик. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Риза Вејселов]] (1922 — 1943) — претприемач и земјоделец, мачен од [[Бугарска окупација на Македонија во Втората светска војна|бугарската фашистичка власт]].{{sfn|Малковски|1985|p=134}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Сато Вејселов]] (1920 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=79}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Serbia.svg}} [[Небојша Вилиќ]] (р. 1962) — историчар за уметност и професор во [[Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“]].<ref>{{МКЕ|276}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Витанов]] (р. 1953) — глумец и член на народниот театар на Велес.<ref>{{МКЕ|283}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Serbia.svg}} [[Менка Вучковиќ]] (1914 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. === Г === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Стеван Габер]] (1919 — 1999) — адвокат и [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|ректор на Скопскиот универзитет]] меѓу [[1972]]-[[1974|1974 година]].<ref>{{МКЕ|325}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Соња Гаврилова]] (р. 1962) — писателка и психолог на [[ПОУ „Маца Овчарова“ - Велес|ПОУ „Маца Овчарова“]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лилјана Гаврилска]] (1920 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коле Гајдов]] (1923 — 1941) — железнички работник и деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]].{{sfn|Малковски|1985|p=135}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Стефан Гајдов]] (1905 — 1992) — истакнат композитор, дел од [[Повоена македонска музика#Прва генерација повоени македонски композитори|првата генерација на повоена македонски музичари]].<ref>{{МКЕ|330}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Галев]] (1872 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Васка Гачева]] (1903 — 1961) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александра Гашева]] (1922 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лазар Георгиев]] (1880 — ?) — борец и дел од [[Македонско-одринските доброволни чети|Македоно-одринските доброволни чети]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Магдалена Георгива]] (р. 1945) — [[математичар]] и редовен професор на [[Природно-математички факултет - Скопје|Природно-математичкиот факултет]].<ref>{{МКЕ|347}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Борис Гигов]] (1883 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Страхил Гигов]] (1909 — 1999) — истакнат деец на [[Народноослободителната борба]]. [[Народен херој на Македонија]].<ref>{{МКЕ|355}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ленче Гигова]] (1910 — 1951) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Albania.svg}} {{Знаменце|Flag of Romania.svg}} [[Георги Гика]] (1600 — 1664) — војвода на [[Молдавија]] и подоцна [[Влашко]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Васил Главинов]] (1869 — 1929) — истакнат револуционер и првиот пропагатор на социјализмот во Македонија.<ref>{{МКЕ|361}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лазар Главинов]] (1880 — 1947) — мајстор и социјалист, деец на [[Македонска социјалистичка група|Македонската социјалистичка група]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Глушков]] (1873 — 1960) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Грозда Гонева]] (1922 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Драга Гонева]] (1922 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Деса Гочева]] (1925 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Душко Гочевски]] (1962 — 2002) — херој и бранител. Учесник во [[Воен конфликт во Македонија (2001)|воениот конфликт во 2001 година]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Владимир Гравчевски]] (1936 — 1978) — глумец и режисер во [[СР Македонија]], деец на [[Битолски народен театар|Битолскиот народен театар]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Грбевски]] (р. 1946) — филмски и телевизиски монтажер.<ref>{{МКЕ|395}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коста Григоров]] (1839 — 1899) — револуционер и [[Ополченци|ополченец]]. Учесник во [[Руско-турска војна (1877-1878)|Руско-турската војна]].<ref name=":3">{{Македонците|38}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јован Грозданов]] (1873 — ?) — војвода и раководител на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=219-220}} === Д === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Давидов]] (1864 — ?) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]].<ref name=":2">{{Македонците|53}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Родна Давкова]] (1898 — ?) — помогнала со снабдување на [[Шеснаесетта македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Пенчо Давчев]] (1922 — 1995) — професор во [[Медицински факултет - Скопје|Медицинскиот факултет на Скопје]].<ref>{{МКЕ|422}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Наска Давчева]] (1925 — ?) — член на [[Комунистичката партија на Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марика Дамкова]] (1909 — ?) — помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Менка Данаилова]] (1919 — 2005) — учесник во [[Народноослободителната борба]], дел од првата генерација на повоени учители. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Рахилка Данаилова]] (1912 — 1976) — дејствувала во [[ГШ на НОВ и ПОМ]] кај [[Горно Врановци]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Славчо Деловски]] (1923 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благојка Демниева-Кузмановска]] (1920 — 1999) — просветителка и дејателка во [[Народноослободителната борба]].<ref>{{МКЕ|451}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Алексо Демниевски - Бауман|Алексо Демниевски]] (1905 — 1961) — истакнат партизан и борец во [[Шпанската граѓанска војна]].<ref>{{МКЕ|451}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Депа Депинова]] (1906 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Вера Деспотовска]] (1916 — ?) — партизанка и добитник на [[Партизанска споменица 1941|Партизанската споменица од 1941 година]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреј Диамандиев]] (1882 — 1957) — историчар и општественик, учесник во [[Првата светска војна]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Константин Димитров]] (р. 1943) — машински инженер и поранешен заменик [[градоначалник на Скопје]].<ref>{{МКЕ|466}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Костадин Димов]] (1920 — 1944) — деец на [[Комунистичката партија на Македонија]].{{sfn|Малковски|1985|p=116-117}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Димов]] (1918 — 1945) — деец на [[Народноослободителната борба]], борец од [[Петнаесетти македонски корпус|XV македонски корпус]].{{sfn|Малковски|1985|p=98}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ќире Димов]] (1912 — 1940) — поет, работник и деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]].<ref>{{МКЕ|470}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Васа Димова (Велес)|Васа Димова]] (1890 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марија Димова (Велес)|Марија Димова]] (1885 — 1966) — партизанка и добитник на [[Партизанска споменица 1941|Партизанската споменица од 1941 година]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Маца Димова]] (1908 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Љупчо Димовски]] (р. 1959) — политичар и [[Министерство за политички систем и односи меѓу заедниците|министер за политички систем и односи меѓу заедници]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никодинка Димчева]] (1916 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ангел Докурчев]] (1875 — 1918) — војвода и револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреј Докурчев]] (1878 — 1907) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ленче Домазетова]] (1926 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Антон Драндар]] (1837 — 1925) — општественик и политичар.<ref>{{МКЕ|489}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александар Драндаров]] (1854 — ?) — деец на [[македонската емиграција во Бугарија]] и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание]].<ref name=":6">{{Македонците|58}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Драндаров]] (1876 — 1930) — дипломат и дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|единаесетта генерација на воспитаници од Солунската гимназија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Љубомир Драндаров]] (1880 — 1926) — просветител, чиновник и деец на [[Велешко благотворително братство „Рајко Жинзифов“|Велешкото благотворително братство]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коле Дрнков]] (1926 — 1944) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=56-57}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ратко Дуев]] (р. 1970) — професор во [[Институт за класични студии|Институтот за класични студии]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Василка Дуракова]] (1900 — 1969) — помогнала со снабдување на [[НОВМ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Веска Дусниева]] (1920 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. === Ѓ === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓоре Ѓелев]] (р. 1983) — писател и автор. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ана Милевска Ѓеоргиева|Ана Ѓеоргиева]] (р. 1985) — новинарка и водител. *{{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреј Ѓоргов]] (? — 1912) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]]. Учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]].<ref>{{Наведена книга|title=Пиринска Македонија во борба за национално ослободување|last=Митрев|first=Димитар|publisher=Главниот одбор на Народниот фронт на Македонија|year=1950|location=[[Скопје]]|pages=43|author-link=Димитар Митрев}}</ref> *{{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Васил Ѓоргов]] (1910 — 1968) — повоен политичар и [[Министерство за економија и труд на Македонија|министер за стопанство]] на [[СР Македонија]].<ref>{{МКЕ|502}}</ref> *{{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Ѓоргов]] (1858 — 1929) — револуционер, политичар и деец на [[Врховниот македонски комитет]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Георгов|Иван Ѓоргов]] (1860 — 1936) — филозоф и ректор на [[Софиски универзитет „Св. Климент Охридски“|Софискиот универизитет]]. Деец на [[МНИ]].<ref name=":4">{{Македонците|56}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Георгов|Илија Ѓоргов]] (1860 — 1945) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]] меѓу [[1903]]-[[1931|1931 година]].<ref name=":2" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Родна Ѓоргова]] (1913 — ?) — деец на [[Антифашистички фронт на жените|Антифашистичкиот фронт на жените]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јасмина Ѓорѓиева]] (р. 1977) — писателка и поет. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Маца Овчарова|Марија Ѓорѓиева]] (1922 — 1943) — истакната дејателка на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=28}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Ѓорев]] (1922 — 1942) — истакнат деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=29}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Десанка Ѓорева-Кепева|Десанка Ѓорева]] (1925 — ?) — помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Богдан Поп Ѓорчев]] (1904 — 1945) — лекар и револуционер, деец на [[Македонската младинска тајна револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Борис Поп Ѓорчев]] (1933 — 2016) — истакнат новинар и редактор во весникот „[[Нова Македонија]]“.<ref name=":17" /> === Е === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Вера Есенчева]] (1923 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. === Ж === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Христов Железаров|Димитар Железаров]] (1900 — 1979) — стоматолог и професор во [[Медицински факултет - Скопје|Медицинскиот факултет]].<ref>{{МКЕ|540}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Aromanian flag.svg}} [[Рајко Жинзифов]] (1839 — 1877) — истакнат поет и писател, претставник на [[Македонската преродба]].<ref>{{Наведена книга|title=За македонската литература|last=Спасов|first=Александар|publisher=[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]]|year=1969|location=[[Скопје]]|pages=30|author-link=Александар Спасов}}</ref> === З === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Христо Зарезанков]] (1890 — 1938) — [[Анархистички комунизам|анархокомунист]], ликвидиран за време на [[Сталинови чистки|Сталиновите чистки]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Киро Зафиров]] (1925 — 1944) — партизан и деец на [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Малковски|1985|p=58}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Румена Зафирова]] (1920 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Цвета Зафирова]] (1924 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Васил Зафирчев]] (р. 1980) — глумец и претставник на народниот театар на [[Велес]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марика Здравева-Манева]] (1923 — ?) — деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Николина Здравева]] (1925 — ?) — борец во [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Бошко Златанов]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=59-60}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Зографов]] (1877 — 1940) — воен командир, учесник во [[Горноџумајско востание|Горноџумајското востание]]. Деец на [[ВМОК]].<ref>{{Македонците|77}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Крум Зографов]] (1884 — 1922) — политичар и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Македонците|92}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Симеон Зографов]] (1876 — 1949) — политичар и општественик, градоначалник на [[Добрич]].<ref name=":11">{{Македонците|69}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Христо Зографов]] (1897 — 1964) — [[лингвист]] и [[македонист]], делегат во [[Комисија за јазик и правопис|јазичната комисија на АСНОМ]].<ref>{{Македонците|93}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Данчо Зографски]] (1920 — 1997) — претставник на [[Македонска историографиjа|Македонската историографија]].<ref>{{МКЕ|575}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димче Зографски]] (1898 — 1985) — политичар и [[Градоначалник на Скопје|втор градоначалник на Скопје]] во [[СР Македонија|повоена Македонија]].<ref name=":1">{{МКЕ|576}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓорѓи Зографски]] (1871 — 1945) — [[зограф]] и [[Список на градоначалници на Општина Велес|градоначалник на Велес]] меѓу [[1918]]-[[1920|1920 година]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Зографски]] (1895 — 1985) — деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]] и [[ВМРО (Обединета)]].<ref name=":1" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Томислав Зографски]] (1934 — 2000) — претставник од [[Повоена македонска музика#Трета генерација повоени македонски композитори|третата генерација на повоени македонски композитори]].<ref>{{МКЕ|577}}</ref> === И === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Иванов]] (1883 — 1906) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Игор Иванов (музичар)|Игор Иванов]] (р. 1984) — член на [[Македонски кларинет квинтет|Македонскиот кларинет квинтет]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Родна Ивева|Благородна Ивева]] (1922 — 1942) — истакната дејателка на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=30}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Слоботка Игнова]] (1922 — ?) — борец во единиците на [[НОВМ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тима Икономова]] (1861 — 1937) — просветителка и дел од [[Македонската преродба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Илиев]] (1921 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{Sfn|Малковски|1985|p=60}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Вера Илиева]] (1918 — ?) — партизанка и добитник на [[Партизанска споменица 1941|Партизанската споменица 1941]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Цвета Илиева]] (1923 — ?) — пушкомитралезец во [[Седма македонска ударна бригада|Седмата македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јосиф Илковски]] (1924 — 2001) — планинар и новинар, убиен од [[ОНА|терористичката организација УЧК]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Диаманди Ихчиев]] (1854 — 1913) — [[историчар]], член на [[БАН]].<ref>{{Македонците|80}}</ref> === Ј === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Јакимов]] (1926 — 2024) — професор на [[Електротехнички факултет|Електротехничкиот факултет]] во [[Скопје]].<ref>{{МКЕ|630}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Руса Јанева-Гулистојанова]] (1891 — 1966) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Светозар Јаневски]] (р. 1947) — технолог и стопанственик.<ref>{{МКЕ|633}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Анде Јанков]] (р. 1988) — писател, сценарист и романописец. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марија Јанковиќ]] (1915 — ?) — помогнала со снабдување на [[НОВМ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Анастас Јанов]] (? — 1908) — учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Serbia.svg}} [[Миодраг Јаноски]] (1936 — ?) — [[диригент]] и дел од [[Белградска филхармонија|Белградската филхармонија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Јанчев]] (1877 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски II|2021|p=20-21}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Родна Јанчева]] (р. 1949) — писателка и автор. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ленче Јованова-Журиќ]] (1921 — 1967) — дејателка на [[АФЖ]] и главен редактор на [[Македонка (списание)|списанието „Македонка“]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марика Јованова]] (1924 — ?) — борец во [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Роза Јованова]] (1914 — ?) — борец во [[Дваесет и прва македонска ударна бригада|Дваесет и првата македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Борче Јовчевски]] (р. 1957) — [[алпинист]], заедно со [[Димитар Илиевски - Мурато|Димитар Илиевски-Мурато]] се качиле на [[Монт Еверест]]. * {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Ќазим Јозалп]] (1880 — 1968) — претседател на собрание на [[Република Турција]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панче Јордашевски|Панче Јолдашев]] (1915 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=84}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димче Јорданов]] (1922 — 1945) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=61-62}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Јорданов]] (1920 — 1943) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=32}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Јорданов]] (1887 — 1976) — глумец и дел од првиот театар на [[Царството Бугарија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Богдан Поп Јорданов]] (1913 — 1995) — револуционер и деец на [[ВМРО (Обединета)]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Поп Јорданов]] (1879 — ?) — деец на [[Велешко благотворително братство „Рајко Жинзифов“|Велешкото благотворително братство]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Поп Јорданов]] (1880 — 1966) — револуционер и учесник во [[Солунските атентати]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Поп Јорданов - Орцето|Јордан Поп Јорданов]] (1881 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref>{{Наведена книга|title=Личности од Македонија|last=Павловски|first=Јован|publisher=Ми-Ан|year=2002|isbn=9789989613289|location=[[Скопје]]|pages=143|author-link=Јован Павловски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Миле Поп Јорданов]] (1879 — 1902) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александра Јорданова]] (1915 — ?) — деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коца Јорданова]] (1924 — ?) — деец на [[Сојуз на комунистичката младина на Југославија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Рада Јорданова]] (1923 — ?) — борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панче Јордашевски]] (1913 — 1944) — партизан и деец на [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Сава Јосифова]] (1900 — ?) — помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јосиф Јосифовски (глумец)|Јосиф Јосифовски]] (1927 — 2001) — глумец и член на [[Народен театар (Битола)|Битолскиот народен театар]].<ref>{{МКЕ|648}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Јосмов]] (1920 — 1942) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Меѓу првите жртви во НОБ во [[Велешко]].{{Sfn|Малковски|1985|p=33}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Суреја Јусуф]] (1923 — 1977) — [[КПМ|комунистички деец]], турколог и писател. === К === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марија Камишова - Нонча|Марија Камишова]] (1924 — 1943) — истакната дејателка на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=34}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Елизабета Канческа-Милевска|Елизабета Канчевска-Милевска]] (р. 1970) — политичарка и поранешна [[Министер за култура и туризам на Македонија|министерка за култура]].<ref>{{МКЕ|668}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Капчев]] (1921 — 1942) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=35-36}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ката Капчева]] (1883 — 1942) — помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=118}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајко Капчев]] (1910 — 1942) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=34-35}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Карајорданов]] (1874 — 1931) — командир во [[Бугарската армија]], учесник во [[Првата светска војна]].<ref name=":12">{{Македонците|75}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Богдан Каракостев]] (1910 — 1942) — учесник во [[Народноослободителната борба]], борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=36}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Карамфилович]] (1839 — 1906) — учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]] и деец на [[ВМОК]]. Пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|собранието на Бугарија]].<ref>{{Наведена книга|title=Кресненското востание во Македонија: 1878-1879|last=Апостолски|first=Михајло|publisher=[[Македонска академија на науките и уметностите]]|year=1982|location=[[Скопје]]|pages=45|author-link=Михајло Апостолски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Емануил Карамфилович]] (1855 — 1895) — револуционер и општественик, учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Михаил Карафилов]] (1880 — 1940) — [[инженер]] во [[Царството Бугарија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ангел Карахордиев]] (1859 — 1929) — офицер во [[Бугарската армија]], учесник во [[Балканските војни]].<ref>{{Македонците|78}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Маца Карбева]] (1919 — ?) — учесник во Народноослободителната борба, делегат во [[Прво заседание на АСНОМ|Првото заседание на АСНОМ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Борис Карпузов]] (1919 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=119}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Надежда Келкоцева]] (1924 — ?) — професор во [[Фармацевтски факултет - Скопје|Фармацевскиот факултет во Скопје]].<ref>{{МКЕ|686}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Славчо Керамитчиевски]] (1927 — 1997) — дефектолог и универзитетски професор.<ref>{{МКЕ|688}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Кирков]] (1923 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=37}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Кирков]] (1920 — 1993) — новинар и публицист, деец на [[Народноослободителната борба]].<ref name=":15">{{МКЕ|692}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панче Кирков]] (1927 — 2007) — професор во Технолошко-металуршкиот факултет во [[Скопје]].<ref name=":15" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Константин Кирков]] (1882 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref>{{Наведена книга|title=Солунските атентат и заточениците во Фезан|last=Шатев|first=Павел|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1994|location=[[Скопје]]|pages=32|author-link=Павел Шатев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Оливер Китановски]] (1980 — 2001) — [[Список на загинати бранители во воениот конфликт во Македонија, 2001|бранител]], загинал во [[Воен конфликт во Македонија (2001)|воениот конфилкт во 2001 година]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Павлина Климкар-Меанџиева]] (р. 1949) — професорка и член на [[ДПМ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Климкаров]] (1913 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Убиен по наредба од [[ПК|МК на КПЈ во Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=37-38}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петре Клинкаров]] (р. 1943) — новинар и претседател на [[Здружение на новинари на Македонија|Здружението на новинари на Република Македонија]].<ref>{{МКЕ|701}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Хаџи Константинов-Џинот]] (1821 — 1882) — писател, архивист, етнограф и учител за време на [[Македонската преродба]].<ref>{{Наведена книга|title=Книга за Џинот|last=Тодоровски|first=Гане|publisher=[[Матица македонска]]|year=2004|isbn=9789989485411|location=[[Скопје]]}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панчо Константинов]] (1881 — 1906) — велешка војвода и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марија Копринкова]] (1890 — ?) — просветителка и деец на [[Бугарска комунистичка партија|Бугарската комунистичка партија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Боро Коробар]] (1912 — 1989) — учесник во [[Народноослободителната борба]], деец на [[КПЈ]].<ref name=":16">{{МКЕ|737}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Перо Коробар]] (1916 — 2004) — истакнат партизан и деец на [[Народноослободителната борба]].<ref name=":16" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Перо Д. Коробар|Перо Коробар]] (1914 — 2001) — партизан и политичар во [[СР Македонија|повоена Македонија]].<ref>{{МКЕ|738}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ангел Коробаров]] (1885 — ?) — општественик и револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Македонците|91}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Коробаров]] (1847 — ?) — [[Борба на македонскиот народ против Цариградската патријаршија|учесник во борбата против Цариградската патријаршија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панчо Коробаров]] (1859 — 1915) — командир, учесник во [[Српско-бугарска војна|Српско-бугарската војна]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Коробаров]] (1855 — 1905) — [[полковник]] и дел од [[Русофилија|русофилскиот]] Русенски бунт. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ангел Коруновски]] (р. 1979) — ликовен [[уметник]] и академски [[вајар]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Филип Коруновски]] (р. 1987) — академски [[вајар]] и дел од [[Народен театар „Јордан Хаџи Константинов – Џинот“|велешкиот народен театар]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панајот Костов]] (1886 — 1918) — деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Спиро Костов]] (1848 — 1931) — револуционер, учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]], [[Мелничкото востание]] и [[Првата балканска војна]].<ref>{{МКЕ|744}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јосип Костовски]] (1926 — 1998) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓорѓи Коџобашиев]] (р. 1962) — [[Собрание на Македонија|пратеник во Македонското собрание]] меѓу [[2011]]-[[2016|2016 г]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Анде Кошулчев]] (1923 — 1942) — партизан и борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=40}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Кошулчев]] (1919 — 1944) — партизан и борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=119-120}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Владо Кошулчев]] (1912 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]], борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=41}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лазар Крајничанец]] (1895 — ?) — автор и општественик. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Игор Крајчев]] (р. 1981) — писател на [[Еп|епска фантастика]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димко Крепиев]] (1882 — 1945) — деец на [[Илинденската организација]], ликвидиран при [[Масакр во Велес|Велешкиот масакр]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Асен Крндев]] (1876 — ?) — [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дванаесетта генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коста Крстев]] (? — 1894) — истакнат [[зограф]] и [[фотограф]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајче Крстевски]] (1938 — 2017) — [[Список на генералите и адмиралите од Македонија|воен генерал]] и трет [[Началник на Генералштабот на АРМ|началник на генералштабот]] на [[АРМ]].<ref>{{МКЕ|764}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Бано Кушев]] (1863 — 1910) — просветител и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Кушев]] (1862 — 1901) — директор на [[Прилепско класно училиште|Прилепската машка гимназија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Кушев]] (1896 — 1922) — [[војвода]] и деец на [[Внатрешната македонска револуционерна организација]].<ref>{{Наведена книга|title=Развојот на македонскиот печат и новинарство, од првите почетоци до 1945 година|last=Мокров|first=Боро|publisher=[[Здружение на новинарите на Македонија]]|year=1980|location=[[Скопје]]|pages=280|author-link=Боро Мокров}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Михаил Кушев (трговец)|Михаил Кушев]] (1812 — 1905) — трговец и општественик во [[XIX век]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Михаил Кушев (револуционер)|Михаил Кушев]] (1905 — 1992) — архитект и револуционер, деец на [[ММТРО]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Михаил Кушев (општественик)|Михаил Кушев]] (1740 — 1855) — родоначалник на семејството Кушеви. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Кушев]] (1870 — 1939) — деец на [[Македонската револуционерна организација]] и воен лекар.<ref name=":9">{{Македонците|67}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Страшимир Кушев]] (1877 — 1959) — учесник во [[Балканските војни]] и [[Првата светска војна]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Кушев]] (1901 — 1925) — деец на [[Внатрешната македонска револуционерна организација]]. === Л === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лазар Лазов]] (1923 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]], загинал во [[Глишиќ]].{{sfn|Малковски|1985|p=86}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Левков]] (1911 — ?) — партизан и адвокат, [[Делегат на Првото заседание на АСНОМ|делегат во Првото заседание на АСНОМ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Леов]] (1923 — 1945) — деец на [[Народноослободителната борба]], борец од [[Петнаесетти македонски корпус|XV македонски корпус]].{{sfn|Малковски|1985|p=102-103}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Леов]] (1920 — 1998) — [[раскажувач]], [[романописец]] и [[драмски автор]].<ref>{{МКЕ|793}}</ref> === Љ === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитри Соле Љубин|Димитри Љубин]] (р. 1978) — писател и автор. === М === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Киро Мазнев]] (1912 — ?) — активист и жртва на [[Југословенски терор врз Велешани|комунистичките репресии спрема Велешаните]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Борис Мајсторов]] (1935 — 2008) — глумец, [[драматург]] и [[режисер]].<ref>{{МКЕ|819}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Христо Мајсторов]] (? — 1945) — револуционер и деец на [[МРО]], убиен при [[Масакр во Велес|Велешкиот масакр]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајче Малинов]] (р. 1973) — музичар и [[композитор]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓорѓи Малковски]] (р. 1957) — истакнат претставник на [[Македонска историографиjа|Македонската историографија]].<ref>{{МКЕ|906}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Пепи Манасков]] (р. 1964) — [[ракометар]] и поранешен член на клубот „Борец“.<ref>{{МКЕ|908}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Сашко Манасков]] (1968 — 2001) — [[македонски бранител|бранител]] и херој, учесник во [[Воениот конфликт во 2001|воениот конфликт]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Хаџи Манов]] (1904 — ?) — револуционер и деец на [[ММТРО]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Дамаскин Манушев]] (1875 — 1960) — меѓу првите фотографи во [[Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Љубе Манушев|Љубомир Манушев]] (1922 — 2012) — истакнат фотограф во [[Социјалистичка Република Македонија|повоена Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Филимена Марковска]] (1920 — 2012) — општественик и сопруга на поетот [[Венко Марковски]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Арсени Мартинов]] (1843 — 1868) — револуционер, учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]].<ref>{{Наведена книга|title=Македонското ослободително дело во XIX и XX век: пројави, релации и ликови|last=Пандевски|first=Манол|publisher=[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]]|year=1987|location=[[Скопје]]|pages=78|author-link=Манол Пандевски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Дамјан Мартинов]] (1875 — ?) — [[војвода]] и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александар Мартулков]] (1878 — 1965) — истакнат претставник на [[Македонска социјалистичка група|македонското социјалистичко движење]] во [[XX век]].<ref>{{Мартулков}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Пано Мартулков]] (1834 — ?) — активист и деец на [[Македонско национално движење|Македонското национално движење]], прогонет во [[Дијарбекир]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Мартулков]] (1875 — 1947) — деец на [[Македонската револуционерна организација]], учител во [[Софискиот универзитет „Св. Климент Охридски“|Софискиот универзитет]].<ref>{{Наведена книга|title=Македонското националноослободително движење во Битолскиот вилает (1893-1903)|last=Димески|first=Димитар|publisher=[[Студентски збор]]|year=1981|location=[[Скопје]]|pages=279|author-link=Димитар Димески}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Матов]] (1864 — 1896) — [[фолклорист]] и [[етнограф]], припадник на [[ВМОК]].<ref name=":4" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Славејко Матов]] (1869 — 1951) — деец на [[СМЕО]]. Дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|четвртата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref>{{Македонците|84}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Денис Махмудов]] (р. 1989) — [[Фудбал|фудбалер]] и дел од [[ПФК Левски (Софија)|ПФК Левски во Софија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреј Мацанов]] (1880 — 1947) — дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|Четиринаесетта генерација на воспитаници на Солунската гимназија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Константин Мацанов]] (1882 — ?) — дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|Четиринаесетта генерација на воспитаници на Солунската гимназија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Мацанов]] (1859 — ?) — просветител и трговец за време на [[Македонската преродба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Богдан Маџаров]] (1909 — 1944) — борец и учесник во [[Втората светска војна]].{{sfn|Малковски|1985|p=148}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Веселинка Маџарова]] (р. 1974) — професорка по [[Музика|музичко]] во [[ОУ „Васил Главинов“ - Велес|ОУ „Васил Главинов“ — Велес]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Aromanian flag.svg}} [[Коста Машу]] (1829 — 1905) — трговец и адвокат, деец на [[Романска пропаганда во Македонија|Романската пропаганда во Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Менкаџиев]] (1844 — 1909) — општественик и политичар, делегат во основачкиот конгрес на [[Кнежевство Бугарија|Кнежевството Бугарија]].<ref>{{Македонците|79}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Мечев]] (1870 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref>{{Наведена книга|title=Документи за борбата на македонскиот народ за самостојност и за национална држава: Од населувањето на Словените во Македонија до крајот на Првата светска војна|last=Андонов-Полјански|first=Христо|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=1981|location=[[Скопје]]|pages=343|author-link=Христо Андонов Полјански}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панче Мижимаков]] (р. 1946) — [[режисер]] и филмски продуцент за [[Вардар филм]].<ref>{{МКЕ|945}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Миле Милев]] (1921 — 1942) — борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]], жртва во [[Битка кај Војничка Пештера|Битката кај Војничка Пештера]].{{Sfn|Малковски|1985|p=42}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Евтимија Милетиќ]] (1837 — 1909) — просветителка и сопруга на [[Јазичар|јазичарот]] [[Љубомир Милетиќ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Мимовски]] (1912 — 1944) — борец и учесник во [[Народноослободителна борба]], загинал во [[Неготино]].{{sfn|Малковски|1985|p=86-87}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димче Мирчев]] (1913 — 1944) — истакнат учесник во [[Народноослободителната борба]]. [[Народен херој на Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=15-16}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Мирчев]] (1921 — 1944) — борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{Sfn|Малковски|1985|p=63}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Мискинов]] (1862 — ?) — општественик и деец на [[Врховниот македонски комитет]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александар Митрев]] (1926 — 1945) — учесник во [[Народноослободителната борба]], загинал во [[Сремски фронт|Сремскиот фронт]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димко Митрев]] (1919 — 1942) — истакнат борец на [[НОБ]] во [[Велес]] и [[Велешко]], дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=42-43}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јован Митрев]] (1900 — 1942) — помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=123}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тоде Митрев]] (1915 — 1942) — соработувал со [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=123}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Васа Митрева]] (1918 — 1942) — помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=122-123}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Борис Михајлов]] (1880 — ?) — борец од [[Единаесетта пешадиска македонска дивизија|Единаесетта македонска пешадиска дивизија]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=66}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Михајлов (учител)|Илија Михајлов]] (1912 — 1995) — агроекономист и декан за Земјоделско-шумарскиот факултет.<ref>{{МКЕ|971}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Мишко Михајловски]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Третата македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Михов]] (1865 — 1902) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ангел Хаџи Мишев]] (1869 — 1948) — [[амбасадор]], дипломат и политичар. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Хаџи Мишев]] (1843 — 1896) — виден трговец и општественик. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панчо Хаџи Мишев]] (1874 — 1957) — политичар и амбасадор. Дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|осмата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref>{{Cite book|url=http://www.dlib.mk/bitstream/handle/68275/258/86481418.pdf|title=Българскитѣ гимназии и основни училища въ Солунъ (по случай на 50-годишнината на солунскитѣ български гимназии)|last=Кандиларов|first=Георги|publisher=[[Македонски научен институт|Македонски Наученъ Институтъ]]|year=1930|location=[[Софија]]|pages=91}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Хаџи Мишев]] (1840 — 1910) — политичар и близок соработник на рускиот конзул во Солун. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајко Мишковски]] (1903 — 1985) — учесник во [[Народноослободителната борба]], подоцна [[Југословенски терор врз Велешани|репресиран од комунистичкиот режим]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Боро Мокров]] (1917 — 2005) — правник, публицист, припадник на [[Народноослободителната борба|комунистичкото и на студентското движење]].<ref>{{МКЕ|982}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Мурџиев]] (1863 — ?) — командир во [[Бугарска армија|Бугарската војска]]. === Н === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димко Најдов]] (1919 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=64}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ристо Најдов]] (1920 — 1943) — партизан, учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Малковски|1985|p=43}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тихо Најдовски]] (1933 — 2007) — [[поет]], [[писател за деца]] и млади.<ref>{{МКЕ|1007}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Давид Наков]] (1877 — 1944) — деец на [[Американски Македонци|македонската емиграција во Америка]], отворил македонско училиште во [[Стилтон]], [[Пенсилванија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Каролина Насковска]] (р. 1970) — политчарка од редовите на [[ВМРО-ДПМНЕ]], пратеник во [[Македонското собрание]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајче Настев]] (1920 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=87}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Настов]] (1921 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=87}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панајот Наумов]] (1848 — 1885) — [[ајдутин]] и [[Ополченци|ополченец]]. Учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]].<ref>{{Македонците|36}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Темелко Наумов]] (1870 — ?) — [[војвода]] од [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Наумов]] (1883 — 1941) — [[композитор]] и [[диригент]], автор на првата воена опера во Бугарија.<ref name=":7">{{Македонците|59}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓошо Нацев]] (1871 — 1944) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=108-109}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Венцислав Недев]] (р. 1949) — [[каратист]] и дел од ИТКФ.<ref>{{МКЕ|1039}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ноне Неделковска|Нона Неделковска]] (р. 1986) — [[пејачка]] во [[Златно славејче]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Нечев]] (1923 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајко Нечев]] (1926 — ?) — ветеринар, докторирал во Загрепскиот универзитет.<ref>{{МКЕ|1046}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јосиф Николов]] (? — 1912) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јулиана Николова]] (р. 1975) — политичарка од редовите на [[ЛДП]], пратеник во [[Македонското собрание]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Султана Николова]] (1880 — 1949) — актерка во [[Народен театар „Иван Вазов“|народниот театар „Иван Вазов“]].<ref name=":7" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Драгољуб Николовски]] (1928 — 2016) — политичар и пратеник во [[Македонското собрание]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Николовски (партизан)|Никола Николовски]] (1906 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Николовски (глумец)|Тодор Николовски]] (1902 — 2002) — театарски, филмски и телевизиски [[глумец]].<ref>{{МКЕ|1053}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Драган Ничев]] (1874 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коца Новакова]] (1917 — ?) — деец на [[АФЖ]] и учесник во [[Народноослободителната борба]]. === О === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ангел Ончевски]] (1933 — ?) — генерал-мајор на [[Воздухопловство|воздухопловна сила]] на [[Југословенската народна армија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓоре Органџиев]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Органџиев]] (1882 — 1958) — револуционер и борец од [[МОО]] за време на [[Балканските војни]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Цветанка Органџиева]] (1925 — 2018) — [[поет]], [[Славистика|славист]] и [[Историја на книжевноста|историчар на книжевноста]].<ref>{{МКЕ|1081}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Оровчанец]] (1905 — 1938) — деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]], жртва на [[Сталинови чистки|Сталиновите чистки]].<ref>{{МКЕ|1084}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лазар Осмаков]] (1918 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=66}} === П === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Italy.svg}} [[Ирена Павлова-Де Одорико]] (р. 1967) — писателка и член на [[Друштво на писатели на Македонија|Друштвото на писатели на Македонија]].<ref>{{МКЕ|1103}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ганчо Пајтонџиев]] (1907 — 2002) — учител за физичко здравстено образование и етнокореолог.<ref>{{МКЕ|1109}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ангелко Палашев]] (1780 — 1850) — просветител и деец за време на [[Македонската преродба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Палашев]] (1879 — 1926) — просветен деец, дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|шестнаесетта генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":7" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Паликрушев]] (1870 — ?) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]].<ref name=":2" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Хаџи Панзов]] (1911 — ?) — [[делегат на Првото заседание на АСНОМ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ванчо Хаџи Панзов]] (1925 — 1944) — партизан и дел од [[Дванаесетта македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ганчо Хаџи Панзов]] (1900 — 1936) — комунист и поет, учесник во [[Шпанска граѓанска војна|Шпанската граѓанска војна]].<ref>{{МКЕ|1576}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Хаџи Панзов]] (1901 — 1976) — револуционер и деец на [[ММТРО]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Павлина Хаџи Панзова]] (1895 — ?) — општественик и просветителка. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Панов (револуционер)|Никола Панов]] (1884 — ?) — револуционер и [[војвода]] во [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Панов (адвокат)|Никола Панов]] (1855 — ?) — општественик и политичар, дел од [[Народно собрание на Бугарија|собранието на Бугарија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јован Панчев]] (1917 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=66-67}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Олга Папеш]] (1930 — 2011) — главниот [[архитект]] на зградата на [[Македонската радио-телевизија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Парталев]] (? — 1921) — деец на [[Македонската револуционерна организација]] и подоцна предавник. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Сотир Пеев]] (1843 — 1896) — [[ајдут]] и револуционер, учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]].<ref>{{Наведена книга|title=Отпор на Македонија во времето на турското владеење|last=Матковски|first=Александар|publisher=[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]]|year=1983|location=[[Скопје]]|pages=331|author-link=Александар Матковски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коце Пејков]] (1873 — 1902) — [[војвода]] во [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Пејовски]] (р. 1947) — композитор и аранжер.<ref>{{МКЕ|1127}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ристо Пенов]] (р. 1957) — политичар и [[градоначалник на Скопје]] меѓу [[1996]]-[[2005|2005 година]].<ref>{{МКЕ|1132}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Петров]] (1906 — ?) — терорист и учесник во [[Атентат во црквата „Света Недела“ - Софија|атентатите кај „Света Недела“]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Славко Петров]] (1937 — 2009) — [[Министер за земјоделство, шумарство и водостопанство на Македонија|министер на земјоделство, шумарство и водостопанство]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Петров (новинар)|Тодор Петров]] (1894 — 1932) — [[новинар]] во првата половина на [[XX век]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димче Петровски]] (р. 1961) — генерал мајор во [[Армија на Македонија|Македонската војска]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Богдан Хаџи Петрушев]] (1929 — ?) — жртва на [[Југословенски терор врз Велешани|југословенските репресии спрема Велешаните]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панче Пешев]] (1915 — 1944) — композитор и музичар, учесник во [[Народноослободителната борба]].<ref>{{МКЕ|1156}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Владимир Пингов]] (1883 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref>{{Наведена книга|title=Ние на татковината ѝ должиме сѐ, таа нам-ништо!|last=Павловски|first=Јован|publisher=Ми-Ан|year=2003|isbn=9789989613395|location=[[Скопје]]|pages=44-47|author-link=Јован Павловски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Плавев]] (1867 — 1940) — деец на [[Македонска социјалистичка група|Македонската социјалистичка група]].<ref>{{МКЕ|1163}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лазар Плавев]] (1878 — ?) — [[војвода]] во [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Роса Плавева]] (1878 — 1970) — меѓу првите борци на [[Права на жените во Македонија|правата на жени во Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коце Плејков]] (1873 — 1902) — [[војвода]] и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајче Попов]] (1923 — 2007) — [[филмски режисер]], [[снимател]] и [[сценарист]].<ref>{{МКЕ|1187}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Киро Пракицов]] (1917 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=89}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панчо Пракицов]] (1842 — ?) — револуционер и учесник во [[Старозагорско востание|Старозагорското востание]].<ref name=":13">{{Македонците|76}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петре Прличко]] (1907 — 1995) — значаен глумец во повоената [[македонска кинематографија]].<ref>{{МКЕ|1227}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Богдан Прличков]] (1918 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=67-68}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Диме Прличков]] (1861 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=157}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреј Протич]] (1875 — 1959) — [[публицист]], [[археолог]] и [[литературен критичар]].<ref name=":6" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Протич]] (1874 — 1945) — [[адвокат]] и [[нотар]], главен на Софискиот воен суд за време на [[Првата светска војна]].<ref name=":8">{{Македонците|61}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Бојан Подолешов]] (1932 — ?) — истакнат [[хемичар]] во [[Природно-математички факултет - Скопје|Природно-математичкиот факултет]], добитник на [[Наградата 13 Ноември|наградата „13 Ноември“]].<ref>{{МКЕ|1169}}</ref> === Р === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димко Радев]] (1810 — 1875) — општественик и деец на [[Македонската преродба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Олга Радева]] (1868 — 1951) — претседателка на [[Македонски женски сојуз|Македонскиот женски сојуз]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Даниела Рангелова]] (р. 1978) — политичарка од редовите на [[ВМРО-ДПМНЕ]], пратеник во [[Македонското собрание]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Раштанов]] (1878 — 1945) — политичар и деец на [[македонската емиграција во Бугарија]]. Претседател на [[Велешко благотворително братство „Рајко Жинзифов“|Велешкото братство]].<ref>{{Мартулков|Поглавје=11}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Ризов (уметник)|Димитар Ризов]] (1900 — 1981) — [[уметник]] и [[Илустрација|илустратор]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Ризов (револуционер)|Димитар Ризов]] (1891 — ?) — [[новинар]] и деец на [[Внатрешната македонска револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Ризов]] (? — 1930) — просветител и црковен деец. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ризо Ризов]] (1872 — 1950) — истакнат политичар и раководител во [[ВМРО (Обединета)]], повоено учествувал со управување на [[СР Македонија]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ризо Ризов (опера пејач)|Ризо Ризов]] (1898 — 1971) — оперски пејач, дел од Софскиот хор. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Ристов]] (1909 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=68}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Љупка Хаџи Ристова]] (1931 — 2021) — професорка во Шумарскиот факултет во Скопје.<ref>{{МКЕ|1579}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Киро Рогужаров]] (1923 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=68}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Миле Ружиновски]] (1935 — 2017) — генерал-полковник на [[ЈНА]], учесник во [[Опсада на Дубровник|Опсадата на Дубровник]].<ref>{{МКЕ|1286}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Љуба Руменова]] (1878 — 1953) — учителка и општественик, деец на [[Македонската револуционерна организација]]. === С === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Саздов]] (1925 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=69}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Шефки Сали]] (1914 — 1944) — истакнат партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=72}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Самарџиев]] (1863 — ?) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=203-204}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Перо Симеонов]] (1846 — 1876) — [[ајдутин]], дел од четата на [[Христо Ботев]].<ref name=":0" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Стојан Поп Симеонов]] (1880 — 1946) — општественик и деец на Македонската револуционерна организација. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Грозда Симитчиева]] (1910 — 1994) — меѓу првите гинеколог-акушери во [[СФРЈ|повоена Југославија]].<ref>{{МКЕ|1359}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Смилев]] (1909 — 1996) — специјалист по болести на устата, забите и вилицата.<ref>{{МКЕ|1381}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Солев]] (1930 — 2003) — [[раскажувач]], [[романописец]], драмски автор, [[есеист]], [[книжевен критичар]] и [[преведувач]].<ref>{{МКЕ|1392}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димко Солев]] (1915 — 2017) — последниот грнчар во семејството Солеви. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коста Солев]] (1908 — 1943) — истакнат писател, автор на „''[[Бели мугри]]''“. Деец на [[Сојуз на комунистите на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=7-11}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Софкаров]] (1881 — 1946) — професор во [[Скопско педагошко училиште|Скопското педагошко училиште]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Владимир Георги Спасов|Владимир Спасов]] (1933 — ?) — сликар и [[Анимација|аниматор]] во [[Македонска телевизија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Кирил Спировски]] (1918 — 2004) — [[диригент]] за опера и балет во [[Македонскиот народен театар]].<ref>{{МКЕ|1405}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Сребрев]] (1868 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=391-392}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Сребров]] (1881 — 1945) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=141}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Орце Сребров]] (1909 — 1995) — деец на [[Народноослободителната борба]].<ref>{{МКЕ|1408}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Славица Ставрева]] (р. 1971) — [[диригент]] и професорка во [[ОМУ „Стефан Гајдов“ - Велес|ОМУ „Стефан Гајдов“]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Стефан Станков]] (1879 — 1958) — револуционер и учесник во [[Првата светска војна]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Поп Стефанов]] (1866 — 1936) — деец на [[Македонско национално движење|Македонското национално движење]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Поп Стефанов]] (1837 — 1895) — општественик и трговец. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Стојанов (партизан)|Тодор Стојанов]] (1922 — ?) — учесник во [[Бунт на Скопско кале (1945)|Скопскиот бунт]], подоцна [[Југословенски терор врз Велешани|репресиран од Југословенскиот режим]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Хаџи Стојанов]] (1884 — ?) — училишен инспектор и деец на [[Сојуз на македонските емигрантски организации|Македонските братства]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илчо Стојановски]] (р. 1973) — ликовен уметник и академски вајар. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Стојанов (историчар)|Петар Стојанов]] (1922 — 1995) — претставник на [[Македонска историографиjа|Македонската историографија]] и научен советник на [[ИНИ]].<ref>{{МКЕ|1430}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Милан Страчков]] (1880 — 1942) — трговец и соработник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=127-128}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Страчковски]] (1920 — 1943) — истакнат учесник во [[Народноослободителната борба]]. [[Народен херој на Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=17-18}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of the Romani people.svg}} [[Мемо Сулејманов]] (1926 — 1984) — [[атлетичар]] и основноположник на македонското маратонско трчање === Т === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Атанас Талевски]] (1954 — 2008) — [[фотограф]] и основач на фото галерија во [[Елшани]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Милан Талевски]] (р. 1954) — прв [[градоначалник на Скопје]] после [[Ден на независноста на Македонија|независноста на Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александар Танев]] (1863 — 1932) — генерал во [[Бугарската армија]]. Учесник во [[Првата светска војна]].<ref name=":12" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Танев]] (1855 — 1935) — просветител и учител во [[Солунската машка гимназија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Сокол Таневски]] (1912 — ?) — политичар и [[економист]], [[Список на градоначалници на Општина Велес|градоначалник на Велес]] меѓу [[1946]]-[[1949|1949 година]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Тасков]] (1864 — 1943) — трговец и претприемач.{{sfn|Малковски|1985|p=142}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јовче Тесличков|Јованче Тесличков]] (1925 — 1944) — истакнат деец на [[Народноослободителната борба]], борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=70-71}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јован Тикваров]] (1924 — 1944) — борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{sfn|Малковски|1985|p=128}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Малина Тимева]] (1908 — ?) — политичка офицерка во [[Татковински фронт (Бугарија)|Татковинскиот фронт]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Вестала Тимчева]] (1900 — 1969) — [[писателка]] и автор на неколку статии во ''[[Илустрација Илинден]]''. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајанка Тодорова]] (р. 1946) — автор и писателка. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Савка Тодоровска]] (р. 1943) — [[Права на жените во Македонија|активистка за правата на жени]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Хаџи Тонев]] (1872 — ?) — просветителен деец и член на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Евтимија Хаџи Тонева]] (? — 1913) — членка на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ало Тончов]] (1902 — 1987) — [[музичар]] и дел од македонската [[чалгија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Топчев]] (1869 — 1903) — револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]] и [[ВМОК]].<ref>{{Македонците|81}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панчо Тошев]] (1882 — ?) — борец од [[Македонско-одринските доброволни чети|Македоно-одринските доброволни чети]].{{Sfn|Пеловски II|2021|p=211}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петре Трајков]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=71-72}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Трајкович]] (1817 — 1880) — деец на [[Македонската преродба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Горан Трајкоски]] (р. 1963) — музичар и основач на [[Анастасија (музичка група)|групата ''Анастасија'']]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Кирил Трајчев]] (1884 — ?) — свештеник и општественик, деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Трчков]] (1884 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref>{{Наведена книга|title=Солунските атентатори|last=Бошковски|first=Јован|publisher=[[Кочо Рацин (издавачка куќа)|Кочо Рацин]]|year=1962|location=[[Скопје]]|pages=70|author-link=Јован Бошковски}}</ref> === Ќ === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Кирил Ќамилов]] (1898 — 1976) — [[Универзитет|универзитетски]] [[професор]] и [[Фолклор|фолклорист]]. Учесник во [[Шпанската граѓанска војна]] и [[Народноослободителна борба во Вардарска Македонија|НОВ]].<ref>{{МКЕ|1521}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} {{Знаменце|Flag of Albania.svg}} [[Ќопрулу Фазил Ахмед-паша|Ахмед Ќопрулу]] (1635 — 1676) — [[Голем везир на Отоманското Царство]]. * {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} {{Знаменце|Flag of Albania.svg}} [[Ќопрулу Фазил Мустафа-паша|Мустафа Ќопрулу]] (1637 — 1691) — [[Голем везир на Отоманското Царство]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Катица Ќулавкова]] (р. 1951) — книжевен теоретичар, антологичар, критичар и редовен член на [[МАНУ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јовче Ќучук|Јован Ќучуков]] (1911 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{sfn|Малковски|1985|p=129-130}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Киро Чучуков-Себура|Киро Ќучуков]] (1919 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]], борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=47-48}} === У === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александар Унев]] (? — 1908) — просветител и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Пантелеј Урумов]] (? — 1909) — адвокат и учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]].<ref name=":8" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Епса Урумова]] (1922 — 2013) — специјалист по патолошка анатомија и професорка на [[Медицински факултет - Скопје|Медицинскиот факултет]].<ref>{{МКЕ|1535}}</ref> === Ф === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Живко Фирфов]] (1906 — 1984) — претставник на [[Повоена македонска музика#Прва генерација повоени македонски композитори|првата генерација]] [[Повоена македонска музика#Прва генерација повоени македонски композитори|на македонски повоени композитори]].<ref name=":18">{{МКЕ|1558}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Данка Фирфова]] (1918 — 2003) — оперска пејачка во [[Македонскиот народен театар]].<ref name=":18" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Рахилка Фирфова]] (1911 — 2000) — позната по тоа што [[Кочо Рацин]] и го употребил името за неговиот псевдоним. * {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Сулејман Фаик]] (1876 — 1916) — [[генерал]] и главен раководител на [[Слободно ѕидарство|слободните ѕидари]] во [[Отоманското Царство]]. === Х === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреј Христов]] (1866 — ?) — револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Николов|179}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лазар Христов (револуционер)|Лазар Христов]] (1885 — ?) — четник и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Алексо Хаџи Христов]] (1879 — ?) — револуционер и член на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=28-29}} === Ц === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Црвенов]] (1937 — 1997) — оперски певец во [[Македонскиот народен театар]].<ref name=":19">{{МКЕ|1606}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марин Црвенов]] (1945 — 2015) — балетан, кореограф и педагог.<ref name=":19" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Цураков]] (1892 — 1964) — претприемач и [[Список на градоначалници на Општина Велес|градоначалник на Велес]] меѓу [[1934]]-[[1935|1935 година]]. === Ч === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Славчо Чадиев]] (р. 1959) — политичар од редовите на [[ВМРО-ДПМНЕ]], [[Список на градоначалници на Општина Велес|градоначалник на Велес]] меѓу [[2013]]-[[2017|2017 година]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Чајлев]] (1870 — 1961) — судија и општественик. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Павлина Честојнова]] (р. 1974) — политичарка од редовите на [[ВМРО-ДПМНЕ]], пратеник во [[Македонското собрание]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Читкушев]] (1865 — 1894) — [[публицист]] и [[етнограф]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|првата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Слободанка Чичевска]] (р. 1964) — теарска и филмска глумица. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Чонтев]] (1882 — ?) — деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благоја Чоревски]] (р. 1947) — [[глумец]] и [[режисер]].<ref name=":20">{{МКЕ|1629}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајко Чоревски]] (1921 — 1955) — филмски и театарски [[глумец]], член на [[Битолски народен театар|Битолскиот народен театар]].<ref name=":20" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Светослав Чочков]] (1896 — 1918) — офицер во [[Бугарската армија]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дваесет и седмата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":13" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Христо Чочков]] (1895 — ?) — [[историчар]] и деец на [[Велешко благотворително братство „Рајко Жинзифов“|Велешкото благотворително братство]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Милан Чундев]] (р. 1947) — универзитетски професор на [[ФЕИТ|Факултетот за електроника и информациски технологии]].<ref>{{МКЕ|1631}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Крум Чушков]] (1929 — 2009) — политичар и активист, [[Југословенски терор врз Велешани|репресиран од југословенскиот режим]]. === Џ === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Џајков]] (1911 — ?) — активист во [[СР Македонија|повоена Македонија]], [[Југословенски терор врз Велешани|репресиран од комунистичкиот режим]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Џампалов]] (1886 — 1941) — работник и жртва на [[Бомбардирање на Велес (1941)|бомбардирањето на Велес]].{{sfn|Малковски|1985|p=144}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Емилија Џипунова]] (р. 1935) — [[балерина]] и балетска критичарка.<ref>{{МКЕ|1640}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Џурнов]] (1921 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Убиен по наредба од [[ПК|МК на КПЈ во Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=48-49}} === Ш === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Веле Шојлев]] (1923 — 1944) — борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]], загинал во [[Ослободување на Тетово|ослободувачката битка на Тетово]].{{sfn|Малковски|1985|p=72-73}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Шоптрајанов]] (1907 — 2001) — филолог, универзитетски професор и културно-просветен деец.<ref>{{МКЕ|1658}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Шоптрајанов]] (1901 — 1977) — претставник на [[Македонска историографија|Македонската историографија]] во [[СФРЈ|повоена Југославија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of the Romani people.svg}} [[Ќамуран Шакиров]] (1961 — 2001) — [[Македонски бранител|бранител]] и херој, учесник во [[Воениот конфликт во 2001|воениот конфликт во 2001 година]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Љубомир Шукаров]] (1919 — 2018) — гинеколог-акушер и универзитетски професор на [[Медицински факултет - Скопје|Медицинскиот факултет]].<ref>{{МКЕ|1663}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Шукаров]] (1889 — 1940) — воен деец, полковник во [[Бугарската армија]].<ref name=":10">{{Македонците|72}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андон Шулев]] (1874 — 1956) — деец на [[Македонска социјалистичка група|Македонската социјалистичка група]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лазар Шулев]] (1875 — ?) — просветител и револуционер, член на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=360-361}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ангел Шурев]] (1932 — 2004) — [[диригент]] за опера во [[Македонскиот народен театар]].<ref>{{МКЕ|1670}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андон Шурков]] (1900 — 1938) — комунистички деец, ликвидиран за време на [[Сталинови чистки|Сталиновите чистки]].<ref>{{МКЕ|1671}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Шурков]] (1878 — 1929) — револуционер и деец на [[Народната федеративна партија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Шурков]] (1893 — 1964) — претприемач, одржал добри односи со [[Мустафа Кемал Ататурк]].<ref>{{Македонците|83}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Шутев]] (1922 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]], деец на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=49-50}} == Наводи == {{Наводи}} === Библиографија === * {{Наведена книга|url=https://plus-legacy.cobiss.net/cobiss/mk/mk/bib/13045057|title=Велес и Велешко во Народно ослободителната војна (1941-1945): Спомен книга на загинатите борци во НОВ и жртви на фашистичкиот терор од Велес и Велешко|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Просвета|year=1985|location=[[Велес]]|author-link=Ѓорѓи Малковски}} * {{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/makedono_odrinski_svidetelstva_tom1_del1_2021.pdf|title=Македоно-одрински свидетелства, Том I Дел I|last=Пеловски|first=Филип|publisher=Струмски|year=2021|isbn=|location=[[Софија]]|ref={{harvid|Пеловски I|2021}}}} * {{Наведена книга|url=https://www.solunbg.org/images/Publikatsii/2020/Osmanskiat_Solun_3-1.pdf|title=Българите в османския Солун|last=Константинова|first=Јура|publisher=[[Бугарска академија на науките]]|year=2020|location=[[Софија]]|isbn=978-619-7179-12-5}} * {{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/f_pelovski_makedono_odrinski_svidetelstva_tom1_del2_2022.pdf|title=Македоно-одрински свидетелства, Том I Дел II|last=Пеловски|first=Филип|publisher=Струмски|year=2021|isbn=|location=[[Софија]]|ref={{harvid|Пеловски II|2021}}}} * {{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/Zbornik_na_dokumenti_za_u%C4%8Destvoto_na_%C5%BE/2AxGAQAAIAAJ?hl=mk&gbpv=|title=Зборник на документи за учеството на жените од Македонија во народноослободителната војна и револуција 1941-1945|last=Весовиќ|first=Вера|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1976|location=[[Скопје]]}} * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/bib/94016778|title=Велес и Велешко: 1944-1991|last=Ачкоска|first=Виолета|publisher=Макавеј|year=2013|isbn=978-608-205-233-5|location=[[Скопје]]|pages=|author-link=Виолета Ачкоска}} * {{Наведена книга|url=|title=Беа, загинаа, останаа|last=Инадески|first=Митре|publisher=[[Државен архив на Република Македонија]]|year=1969|isbn=|location=[[Скопје]]|pages=|author-link=}} muwz8hdpesiev8n128c75lle1v0654u 5588722 5588711 2026-07-07T15:50:42Z Gurther 105215 /* Б */ 5588722 wikitext text/x-wiki Ова е '''список на истакнати личности и дејци од градот [[Велес]]'''. Организиран по азбучен ред. == Список == __NOTOC__ [[#А|А]] — [[#Б|Б]] — [[#В|В]] — [[#Г|Г]] — [[#Д|Д]] — [[#Ѓ|Ѓ]] — [[#Е|Е]] — [[#Ж|Ж]] — [[#З|З]] — [[#И|И]] — [[#Ј|Ј]] — [[#К|К]] — [[#Л|Л]] — [[#Љ|Љ]] — [[#М|М]] — [[#Н|Н]] — [[#О|О]] — [[#П|П]] — [[#Р|Р]] — [[#С|С]] — [[#Т|Т]] — [[#Ќ|Ќ]] — [[#У|У]] — [[#Ф|Ф]] — [[#Х|Х]] — [[#Ц|Ц]] — [[#Ч|Ч]] — [[#Џ|Џ]] — [[#Ш|Ш]] ---- === А === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Абрашев]] (1912 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=77}} * {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Емин Ага]] (? — 1830) — политичар и управител на [[Велес]] за време на [[Македонската преродба]].<ref name=":5" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Методи Алексиев]] (1887 — 1924) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{МКЕ|37}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Ќор Али|Ќор Али-бег]] (? — 1860) — узурпатор на [[Велес]], соработувал со [[Рензовци|Рензовците]].<ref name=":5">{{Наведена книга|url=https://www.brigien.com/Kolonisti.pdf|title=Албанците во Република Македонија — само од 1780 година|last=Ивановски|first=Ристо|publisher=Бригиен|year=2014|location=[[Битола]]|pages=16}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Алтиев]] (р. 1942) — [[фолклорист]], библиотекар и [[книжевен критичар]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Стојан Алчев]] (1903 — 1969) — музички педагог и композитор.<ref>{{МКЕ|43}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ристо Анастасов]] (1922 — 1944) — курир и соработник на [[Народноослободително движење|Народноослободителното движење]].{{sfn|Малковски|1985|p=112}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајко Анастасов]] (1869 — ?) — револуционер и деец на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуцинерна организација]].{{Sfn|Пеловски II|2021|p=297}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајко Ангелов]] (1945 — 2026) — астрофизичар и редовен професор во математичкиот факултет во [[Белград]].<ref>{{МКЕ|52}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Зафир Хаџи Ангелов]] (1804 — 1875) — општестевник и трговец. Дел од [[Македонската преродба]].{{Sfn|Константинова|2020|p=80}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Боре Ангеловски]] (1944 — 2009) — истакнат театарски педагог, сценограф и глумец.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.slobodenpecat.mk/na-deneshen-den-pochina-bore-angelovski-teatarskiot-vizioner-shto-go-donese-beket-vo-makedonija/|title=На денешен ден почина Боре Ангеловски, театарскиот визионер што го донесе Бекет во Македонија|last=С.|first=К.|date=14 јуни 2026|work=[[Слободен печат]]}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Боро Андов]] (1920 — 1983) — писател за деца, член на [[Друштвото на писатели на Македонија]].<ref>{{Наведена книга|title=Македонската литература за деца|last=Идризовиќ|first=Мурис|publisher=[[Наша книга (издавачка куќа)|Наша книга]]|year=1988|isbn=9788637302490|location=[[Скопје]]|pages=75}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[В'лчо Андов]] (? — 1876) — [[ајдутин]], дел од четата на [[Христо Ботев]].<ref name=":0">{{Македонците|31}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Андов]] (1927 — 1945) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]], жртва во [[Битка кај Гнилане|Битката кај Гнилане]].{{Sfn|Малковски|1985|p=53}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Стојан Андов (војник)|Стојан Андов]] (1919 — 1944) — војник од Југословенската војска и борец во [[Априлска војна|Априлската војна]].{{sfn|Малковски|1985|p=147}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓорѓи Поп Андов]] (1903 — 1969) — лекар и учесник во [[Народноослободителната борба]].<ref name=":17">{{МКЕ|1178}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Андонов]] (1878 — ?) — револуционер и деец на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуцинерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=214}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Љупчо Андоновски]] (р. 1964) — политичар и поранешен директор на [[УБК]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Бане Андреев]] (1905 — 1980) — истакнат политичар и деец на [[Народноослободително движење|Народноослободителното движење]].<ref>{{МКЕ|60}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреја Андреев]] (1883 — 1941) — претприемач и касап.{{sfn|Малковски|1985|p=133}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Андреев]] (1932 — 2004) — првиот дипломиран режисер во [[СР Македонија|повоена Македонија]].<ref>{{МКЕ|60}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Борис Андреев (револуционер)|Борис Андреев]] (1903 — ?) — деец на [[Македонската младинска тајна револуционерна организација]].<ref>{{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/Kosta_Tsyrnushabnov_Makedonizmyt_Sbit.pdf|title=Македонизмът и съпротивата на Македония срещу него|last=[[Коста Црнушанов|Црнушанов, Коста]]|publisher=[[Софиски универзитет|Университетско издателство „Св. Климент Охридски“]]|year=1992|location=[[Софија]]|pages=136}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марија Андреева]] (1883 — ?) — деец на [[Антифашистички фронт на жените|Антифашистичкиот фронт на жените]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=976}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Кочо Анѓушев]] (р. 1969) — политичар од редовите на [[СДСМ]] и поранешен вицепремиер на Македонија. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Кочо Апостолов]] (1888 — 1962) — истакнат претставник на [[преродбена македонска музика]].<ref>{{МКЕ|75}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Филип Арилон]] (р. 1992) — музичар и етнокореолог. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Костадинка Арсова]] (1916 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=982}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лила Арсова]] (р. 1967) — автор, писател и поет за деца. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Родна Арсова]] (1914 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=982}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Арсовски]] (1927 — 1997) — поет и писател, член на [[Друштвото на писатели на Македонија]].<ref>{{Наведени вести|url=http://tirekovmirece.com/Novost/%D0%9D%D0%B0-%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD-%D0%B4%D0%B5%D0%BD-19-%D1%98%D1%83%D0%BD%D0%B8--1997-%D0%BF%D0%BE%D1%87%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB-%D0%93%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B8-%D0%90%D1%80%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8|title=На денешен ден 19 јуни 1997 починал Георги Арсовски|last=Печков|first=Петар|date=19 јуни 2013|work=ТиРековМиРече}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓорѓи Атанасов]] (1926 — ?) — активист и жртва на [[Југословенски терор врз Велешани|Југословенскиот терор врз Велешаните]].{{Sfn|Ачкоска|2013|p=229}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александар Ацев]] (1925 — 1945) — борец од [[Третата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Инадески|1969|p=30}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Маца Аџиристова]] (1913 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=987}} === Б === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Вера Бабунска]] (1920 — 1999) — носител на [[Партизанска споменица 1941|Партизанската споменица 1941]].<ref name=":21">{{МКЕ|112}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Галаба Бабунска]] (1906 — ?) — членка на [[Антифашистички фронт на жените|Антифашистичкиот фронт на жените]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=988}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Павлина Бабунска]] (1904 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]], помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=988}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Бабунски]] (1914 — ?) — партизан и деец на [[СКОЈ]], жртва на [[Југословенски терор врз Велешани|југословенските репресии врз Велешаните]].<ref name=":21" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Бојана Бајалска]] (1921 — ?) — партизан и носител на [[Партизанска споменица 1941|Партизанската споменица 1941]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=988}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Борис Бегинов]] (1911 — 1996) — глумец и режисер во велешкиот народен театар.<ref>{{МКЕ|138}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димче Берберчето]] (1875 — 1910) — револуционер и војвода на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{ПсевдонимитеВМРО|86}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Стојна Бисинова]] (1918 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=995}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Катерина Блажевска]] (р. 1967) — новинар и водителка во [[Радио Скопје]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Стефан Бобев]] (1911 — 1944) — учесник во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{sfn|Малковски|1985|p=112-113}} * {{Знаменце|Aromanian flag.svg}} [[Леон Бога]] (1886 — 1974) — писател, учител и архивист. Деец на влашката литература.<ref>{{Наведена книга|url=https://dinitrandu.com/wp-content/uploads/2020/11/Un-veac-de-poezie-aromana.pdf|title=Un veac de poezie aromână|last=Cândroveanu|first=Hristu|publisher=Cartea Românească|year=1985|editor-last=Iorgoveanu|editor-first=Kira|editor-link=|pages=246|language=ro|author-link=}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Богданов]] (1879 — 1939) — истакнат револуционерен [[анархист]], дел од [[Гемиџиите]] и учесник во [[Солунските атентати]].<ref>{{Наведена книга|title=Борба за развој и афирмација на македонската нација|last=Катарџиев|first=Иван|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1981|location=[[Скопје]]|pages=247|author-link=Иван Катарџиев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Мино Богданов]] (1912 — 1989) — деец на [[Комунистичката партија на Македонија]]. [[Југословенски терор врз Велешани|Репресиран од југословенскиот режим]].<ref>{{МКЕ|173}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димко Богов]] (1870 — 1920) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Псевдоними|33}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Бојаџиев]] (1901 — 1930) — револуционер и деец на [[Македонската младинска тајна револуционерна организација]].<ref>{{ПсевдонимитеВМРО|64}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Михаил Бојаџиев (револуционер)|Михаил Бојаџиев]] (1876 — ?) — просветител и револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Пърличев|5-7}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Бојаџиев]] (1867 — 1911) — просветител и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Псевдоними|22}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Виолета Бојковска]] (р. 1990) — писателка и автор на збирка раскази ''[[Барем наутро]]''. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коце Бондиков]] (1878 — ?) — трговец и борец од [[Македонско-одринските доброволни чети|Македоно-одринските доброволни чети]].<ref>{{МОО|78}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Савка Бондиќева]] (1926 — ?) — член на [[СКОЈ]] и подоцна борец во [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=1004}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Нада Борисова]] (1922 — ?) — членка на [[Антифашистички фронт на жените|Антифашистичкиот фронт на жените]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=971}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Светлана Боцева]] (1928 — ?) — активист и [[Југословенски терор врз Велешани|жртва на југословенскиот режим]].{{Sfn|Ачкоска|2013|p=228}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Родна Боцева - Филипова|Родна Боцева-Филипова]] (1914 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=1004}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андон Бошков]] (1878 — 1902) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Псевдоними|20}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Бошков]] (1867 — ?) — учесник во [[Мелничкото востание]].<ref>ЦВА, ф. 422, оп. ІІ, а. е. 24, л. 129 – 154. </ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајанка Бошковска]] (1924 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=1006}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Горанчо Бошковски]] (р. 1964) — член на [[Здружение на копаничарите на Македонија|Здружението на копаничари на Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Бошнаков]] (1878 — 1904) — револуционер и дел од [[Список на матуранти од Солунската машка гимназија#XIII генерација (1898)|тринаесетта генерација на воспитаници од Солунската машка гимназија]].<ref>{{Динев 1|103-104}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панко Брашнаров]] (1883 — 1951) — истакнат револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]], потпретседател на [[АСНОМ]].<ref>{{МКЕ|207}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марика Бунибарова]] (1918 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=1009}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Нада Бутникошарева]] (1919 — 1942) — учесник во [[Народноослободително движење|Народноослободителното движење]], жртва во [[Битка кај Војничка Пештера|Битката кај Војничка Пештера]].{{Sfn|Малковски|1985|p=39-40}} === В === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Бојан Вановски]] (1927 — ?) — гастроентерохепатолог и професор во [[Медицински факултет - Скопје|Медицинскиот факултет]].<ref>{{МКЕ|238}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александар Варналиев]] (1931 — ?) — политичар и [[Список на градоначалници на Општина Велес|градоначалник на Велес]] меѓу [[1969]]-[[1974|1974 година]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреј Варналиев]] (1886 — 1906) — револуционер, дел од четата на [[Петар Јуруков]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Варналиев]] (? — 1919) — општественик и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Варналиев]] (1863 — ?) — [[војвода]] и учесник во [[Илинденското востание]].<ref name=":14">{{Македонците|101}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Варналиев]] (1883 — 1903) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]], член на [[МОК]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Слоботка Варналиева]] (1916 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓорѓи Варошлија]] (1947 — 2006) — новинар и работник во [[Радио Скопје]].<ref>{{МКЕ|244}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Васков]] (1912 — 1983) — меѓу првите ветеринари во [[СР Македонија|повоена Македонија]].<ref name=":22">{{МКЕ|247}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Васков]] (1872 — ?) — просветител и дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|петта генерација на воспитаници од Солунската машка гимназија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Васков]] (1934 — 2014) — хирург и професор, член на [[Македонската академија на науките и уметностите]].<ref name=":22" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Васков]] (1880 — 1917) — генерал и дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|седумнаесетта генерација на воспитаници од Солунската машка гимназија]].<ref>{{Македонците|70}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панче Васков]] (1870 — 1951) — деец на [[Македонската револуционерна организација]], учесник во [[Илинденското востание]].<ref>{{Наведена книга|title=Петар Поп Арсов: прилог кон проучувањето на македонското националноослободително движење|last=Ѓорѓиев|first=Ванчо|publisher=[[Матица македонска]]|year=1997|isbn=9789989481031|location=[[Скопје]]|pages=141|author-link=Ванчо Ѓорѓиев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Васков]] (1875 — 1907) — револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Наведена книга|title=Внатрешната македонска револуционерна организација и неоврховизмот, 1904-1908|last=Пандевски|first=Манол|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1983|location=[[Скопје]]|pages=84|author-link=Манол Пандевски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Седат Вели]] (1920 — ?) — општественик и соработник за време на [[Народноослободителната борба]].<ref>{{МКЕ|258}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Вера Весковиќ-Вангели]] (1933 — 2007) — претставник на [[Македонска историографиjа|Македонската историографија]], позната по нејзиното проучување на [[АФЖ]].<ref>{{МКЕ|269}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреј Весов]] (? — 1907) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Владимир Весов]] (1882 — 1967) — [[архитект]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дваесет и третата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Весов]] (1885 — 1954) — економист и дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|седумнаесетта генерација на воспитаници од Солунската гимназија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Весов]] (1832 — 1895) — општественик и деец на [[Македонската преродба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јован Весов]] (1843 — 1922) — општественик и политичар. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Константин Весов]] (1883 — ?) — адвокат и правник, дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|шестнаесетта генерација на воспитаници од Солунската гимназија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Љубомир Весов]] (1892 — 1922) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{МКЕ|270}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Весов]] (1891 — ?) — [[архитект]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дваесет и четвртата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Саздо Весов]] (1846 — 1908) — трговец и општественик. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Риза Вејселов]] (1922 — 1943) — претприемач и земјоделец, мачен од [[Бугарска окупација на Македонија во Втората светска војна|бугарската фашистичка власт]].{{sfn|Малковски|1985|p=134}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Сато Вејселов]] (1920 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=79}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Serbia.svg}} [[Небојша Вилиќ]] (р. 1962) — историчар за уметност и професор во [[Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“]].<ref>{{МКЕ|276}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Витанов]] (р. 1953) — глумец и член на народниот театар на Велес.<ref>{{МКЕ|283}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Serbia.svg}} [[Менка Вучковиќ]] (1914 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. === Г === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Стеван Габер]] (1919 — 1999) — адвокат и [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|ректор на Скопскиот универзитет]] меѓу [[1972]]-[[1974|1974 година]].<ref>{{МКЕ|325}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Соња Гаврилова]] (р. 1962) — писателка и психолог на [[ПОУ „Маца Овчарова“ - Велес|ПОУ „Маца Овчарова“]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лилјана Гаврилска]] (1920 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коле Гајдов]] (1923 — 1941) — железнички работник и деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]].{{sfn|Малковски|1985|p=135}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Стефан Гајдов]] (1905 — 1992) — истакнат композитор, дел од [[Повоена македонска музика#Прва генерација повоени македонски композитори|првата генерација на повоена македонски музичари]].<ref>{{МКЕ|330}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Галев]] (1872 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Васка Гачева]] (1903 — 1961) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александра Гашева]] (1922 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лазар Георгиев]] (1880 — ?) — борец и дел од [[Македонско-одринските доброволни чети|Македоно-одринските доброволни чети]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Магдалена Георгива]] (р. 1945) — [[математичар]] и редовен професор на [[Природно-математички факултет - Скопје|Природно-математичкиот факултет]].<ref>{{МКЕ|347}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Борис Гигов]] (1883 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Страхил Гигов]] (1909 — 1999) — истакнат деец на [[Народноослободителната борба]]. [[Народен херој на Македонија]].<ref>{{МКЕ|355}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ленче Гигова]] (1910 — 1951) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Albania.svg}} {{Знаменце|Flag of Romania.svg}} [[Георги Гика]] (1600 — 1664) — војвода на [[Молдавија]] и подоцна [[Влашко]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Васил Главинов]] (1869 — 1929) — истакнат револуционер и првиот пропагатор на социјализмот во Македонија.<ref>{{МКЕ|361}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лазар Главинов]] (1880 — 1947) — мајстор и социјалист, деец на [[Македонска социјалистичка група|Македонската социјалистичка група]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Глушков]] (1873 — 1960) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Грозда Гонева]] (1922 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Драга Гонева]] (1922 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Деса Гочева]] (1925 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Душко Гочевски]] (1962 — 2002) — херој и бранител. Учесник во [[Воен конфликт во Македонија (2001)|воениот конфликт во 2001 година]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Владимир Гравчевски]] (1936 — 1978) — глумец и режисер во [[СР Македонија]], деец на [[Битолски народен театар|Битолскиот народен театар]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Грбевски]] (р. 1946) — филмски и телевизиски монтажер.<ref>{{МКЕ|395}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коста Григоров]] (1839 — 1899) — револуционер и [[Ополченци|ополченец]]. Учесник во [[Руско-турска војна (1877-1878)|Руско-турската војна]].<ref name=":3">{{Македонците|38}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јован Грозданов]] (1873 — ?) — војвода и раководител на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=219-220}} === Д === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Давидов]] (1864 — ?) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]].<ref name=":2">{{Македонците|53}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Родна Давкова]] (1898 — ?) — помогнала со снабдување на [[Шеснаесетта македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Пенчо Давчев]] (1922 — 1995) — професор во [[Медицински факултет - Скопје|Медицинскиот факултет на Скопје]].<ref>{{МКЕ|422}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Наска Давчева]] (1925 — ?) — член на [[Комунистичката партија на Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марика Дамкова]] (1909 — ?) — помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Менка Данаилова]] (1919 — 2005) — учесник во [[Народноослободителната борба]], дел од првата генерација на повоени учители. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Рахилка Данаилова]] (1912 — 1976) — дејствувала во [[ГШ на НОВ и ПОМ]] кај [[Горно Врановци]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Славчо Деловски]] (1923 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благојка Демниева-Кузмановска]] (1920 — 1999) — просветителка и дејателка во [[Народноослободителната борба]].<ref>{{МКЕ|451}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Алексо Демниевски - Бауман|Алексо Демниевски]] (1905 — 1961) — истакнат партизан и борец во [[Шпанската граѓанска војна]].<ref>{{МКЕ|451}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Депа Депинова]] (1906 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Вера Деспотовска]] (1916 — ?) — партизанка и добитник на [[Партизанска споменица 1941|Партизанската споменица од 1941 година]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреј Диамандиев]] (1882 — 1957) — историчар и општественик, учесник во [[Првата светска војна]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Константин Димитров]] (р. 1943) — машински инженер и поранешен заменик [[градоначалник на Скопје]].<ref>{{МКЕ|466}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Костадин Димов]] (1920 — 1944) — деец на [[Комунистичката партија на Македонија]].{{sfn|Малковски|1985|p=116-117}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Димов]] (1918 — 1945) — деец на [[Народноослободителната борба]], борец од [[Петнаесетти македонски корпус|XV македонски корпус]].{{sfn|Малковски|1985|p=98}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ќире Димов]] (1912 — 1940) — поет, работник и деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]].<ref>{{МКЕ|470}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Васа Димова (Велес)|Васа Димова]] (1890 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марија Димова (Велес)|Марија Димова]] (1885 — 1966) — партизанка и добитник на [[Партизанска споменица 1941|Партизанската споменица од 1941 година]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Маца Димова]] (1908 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Љупчо Димовски]] (р. 1959) — политичар и [[Министерство за политички систем и односи меѓу заедниците|министер за политички систем и односи меѓу заедници]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никодинка Димчева]] (1916 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ангел Докурчев]] (1875 — 1918) — војвода и револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреј Докурчев]] (1878 — 1907) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ленче Домазетова]] (1926 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Антон Драндар]] (1837 — 1925) — општественик и политичар.<ref>{{МКЕ|489}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александар Драндаров]] (1854 — ?) — деец на [[македонската емиграција во Бугарија]] и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание]].<ref name=":6">{{Македонците|58}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Драндаров]] (1876 — 1930) — дипломат и дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|единаесетта генерација на воспитаници од Солунската гимназија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Љубомир Драндаров]] (1880 — 1926) — просветител, чиновник и деец на [[Велешко благотворително братство „Рајко Жинзифов“|Велешкото благотворително братство]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коле Дрнков]] (1926 — 1944) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=56-57}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ратко Дуев]] (р. 1970) — професор во [[Институт за класични студии|Институтот за класични студии]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Василка Дуракова]] (1900 — 1969) — помогнала со снабдување на [[НОВМ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Веска Дусниева]] (1920 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. === Ѓ === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓоре Ѓелев]] (р. 1983) — писател и автор. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ана Милевска Ѓеоргиева|Ана Ѓеоргиева]] (р. 1985) — новинарка и водител. *{{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреј Ѓоргов]] (? — 1912) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]]. Учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]].<ref>{{Наведена книга|title=Пиринска Македонија во борба за национално ослободување|last=Митрев|first=Димитар|publisher=Главниот одбор на Народниот фронт на Македонија|year=1950|location=[[Скопје]]|pages=43|author-link=Димитар Митрев}}</ref> *{{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Васил Ѓоргов]] (1910 — 1968) — повоен политичар и [[Министерство за економија и труд на Македонија|министер за стопанство]] на [[СР Македонија]].<ref>{{МКЕ|502}}</ref> *{{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Ѓоргов]] (1858 — 1929) — револуционер, политичар и деец на [[Врховниот македонски комитет]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Георгов|Иван Ѓоргов]] (1860 — 1936) — филозоф и ректор на [[Софиски универзитет „Св. Климент Охридски“|Софискиот универизитет]]. Деец на [[МНИ]].<ref name=":4">{{Македонците|56}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Георгов|Илија Ѓоргов]] (1860 — 1945) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]] меѓу [[1903]]-[[1931|1931 година]].<ref name=":2" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Родна Ѓоргова]] (1913 — ?) — деец на [[Антифашистички фронт на жените|Антифашистичкиот фронт на жените]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јасмина Ѓорѓиева]] (р. 1977) — писателка и поет. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Маца Овчарова|Марија Ѓорѓиева]] (1922 — 1943) — истакната дејателка на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=28}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Ѓорев]] (1922 — 1942) — истакнат деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=29}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Десанка Ѓорева-Кепева|Десанка Ѓорева]] (1925 — ?) — помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Богдан Поп Ѓорчев]] (1904 — 1945) — лекар и револуционер, деец на [[Македонската младинска тајна револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Борис Поп Ѓорчев]] (1933 — 2016) — истакнат новинар и редактор во весникот „[[Нова Македонија]]“.<ref name=":17" /> === Е === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Вера Есенчева]] (1923 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. === Ж === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Христов Железаров|Димитар Железаров]] (1900 — 1979) — стоматолог и професор во [[Медицински факултет - Скопје|Медицинскиот факултет]].<ref>{{МКЕ|540}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Aromanian flag.svg}} [[Рајко Жинзифов]] (1839 — 1877) — истакнат поет и писател, претставник на [[Македонската преродба]].<ref>{{Наведена книга|title=За македонската литература|last=Спасов|first=Александар|publisher=[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]]|year=1969|location=[[Скопје]]|pages=30|author-link=Александар Спасов}}</ref> === З === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Христо Зарезанков]] (1890 — 1938) — [[Анархистички комунизам|анархокомунист]], ликвидиран за време на [[Сталинови чистки|Сталиновите чистки]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Киро Зафиров]] (1925 — 1944) — партизан и деец на [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Малковски|1985|p=58}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Румена Зафирова]] (1920 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Цвета Зафирова]] (1924 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Васил Зафирчев]] (р. 1980) — глумец и претставник на народниот театар на [[Велес]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марика Здравева-Манева]] (1923 — ?) — деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Николина Здравева]] (1925 — ?) — борец во [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Бошко Златанов]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=59-60}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Зографов]] (1877 — 1940) — воен командир, учесник во [[Горноџумајско востание|Горноџумајското востание]]. Деец на [[ВМОК]].<ref>{{Македонците|77}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Крум Зографов]] (1884 — 1922) — политичар и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Македонците|92}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Симеон Зографов]] (1876 — 1949) — политичар и општественик, градоначалник на [[Добрич]].<ref name=":11">{{Македонците|69}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Христо Зографов]] (1897 — 1964) — [[лингвист]] и [[македонист]], делегат во [[Комисија за јазик и правопис|јазичната комисија на АСНОМ]].<ref>{{Македонците|93}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Данчо Зографски]] (1920 — 1997) — претставник на [[Македонска историографиjа|Македонската историографија]].<ref>{{МКЕ|575}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димче Зографски]] (1898 — 1985) — политичар и [[Градоначалник на Скопје|втор градоначалник на Скопје]] во [[СР Македонија|повоена Македонија]].<ref name=":1">{{МКЕ|576}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓорѓи Зографски]] (1871 — 1945) — [[зограф]] и [[Список на градоначалници на Општина Велес|градоначалник на Велес]] меѓу [[1918]]-[[1920|1920 година]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Зографски]] (1895 — 1985) — деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]] и [[ВМРО (Обединета)]].<ref name=":1" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Томислав Зографски]] (1934 — 2000) — претставник од [[Повоена македонска музика#Трета генерација повоени македонски композитори|третата генерација на повоени македонски композитори]].<ref>{{МКЕ|577}}</ref> === И === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Иванов]] (1883 — 1906) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Игор Иванов (музичар)|Игор Иванов]] (р. 1984) — член на [[Македонски кларинет квинтет|Македонскиот кларинет квинтет]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Родна Ивева|Благородна Ивева]] (1922 — 1942) — истакната дејателка на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=30}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Слоботка Игнова]] (1922 — ?) — борец во единиците на [[НОВМ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тима Икономова]] (1861 — 1937) — просветителка и дел од [[Македонската преродба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Илиев]] (1921 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{Sfn|Малковски|1985|p=60}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Вера Илиева]] (1918 — ?) — партизанка и добитник на [[Партизанска споменица 1941|Партизанската споменица 1941]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Цвета Илиева]] (1923 — ?) — пушкомитралезец во [[Седма македонска ударна бригада|Седмата македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јосиф Илковски]] (1924 — 2001) — планинар и новинар, убиен од [[ОНА|терористичката организација УЧК]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Диаманди Ихчиев]] (1854 — 1913) — [[историчар]], член на [[БАН]].<ref>{{Македонците|80}}</ref> === Ј === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Јакимов]] (1926 — 2024) — професор на [[Електротехнички факултет|Електротехничкиот факултет]] во [[Скопје]].<ref>{{МКЕ|630}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Руса Јанева-Гулистојанова]] (1891 — 1966) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Светозар Јаневски]] (р. 1947) — технолог и стопанственик.<ref>{{МКЕ|633}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Анде Јанков]] (р. 1988) — писател, сценарист и романописец. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марија Јанковиќ]] (1915 — ?) — помогнала со снабдување на [[НОВМ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Анастас Јанов]] (? — 1908) — учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Serbia.svg}} [[Миодраг Јаноски]] (1936 — ?) — [[диригент]] и дел од [[Белградска филхармонија|Белградската филхармонија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Јанчев]] (1877 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски II|2021|p=20-21}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Родна Јанчева]] (р. 1949) — писателка и автор. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ленче Јованова-Журиќ]] (1921 — 1967) — дејателка на [[АФЖ]] и главен редактор на [[Македонка (списание)|списанието „Македонка“]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марика Јованова]] (1924 — ?) — борец во [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Роза Јованова]] (1914 — ?) — борец во [[Дваесет и прва македонска ударна бригада|Дваесет и првата македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Борче Јовчевски]] (р. 1957) — [[алпинист]], заедно со [[Димитар Илиевски - Мурато|Димитар Илиевски-Мурато]] се качиле на [[Монт Еверест]]. * {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Ќазим Јозалп]] (1880 — 1968) — претседател на собрание на [[Република Турција]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панче Јордашевски|Панче Јолдашев]] (1915 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=84}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димче Јорданов]] (1922 — 1945) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=61-62}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Јорданов]] (1920 — 1943) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=32}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Јорданов]] (1887 — 1976) — глумец и дел од првиот театар на [[Царството Бугарија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Богдан Поп Јорданов]] (1913 — 1995) — револуционер и деец на [[ВМРО (Обединета)]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Поп Јорданов]] (1879 — ?) — деец на [[Велешко благотворително братство „Рајко Жинзифов“|Велешкото благотворително братство]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Поп Јорданов]] (1880 — 1966) — револуционер и учесник во [[Солунските атентати]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Поп Јорданов - Орцето|Јордан Поп Јорданов]] (1881 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref>{{Наведена книга|title=Личности од Македонија|last=Павловски|first=Јован|publisher=Ми-Ан|year=2002|isbn=9789989613289|location=[[Скопје]]|pages=143|author-link=Јован Павловски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Миле Поп Јорданов]] (1879 — 1902) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александра Јорданова]] (1915 — ?) — деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коца Јорданова]] (1924 — ?) — деец на [[Сојуз на комунистичката младина на Југославија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Рада Јорданова]] (1923 — ?) — борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панче Јордашевски]] (1913 — 1944) — партизан и деец на [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Сава Јосифова]] (1900 — ?) — помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јосиф Јосифовски (глумец)|Јосиф Јосифовски]] (1927 — 2001) — глумец и член на [[Народен театар (Битола)|Битолскиот народен театар]].<ref>{{МКЕ|648}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Јосмов]] (1920 — 1942) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Меѓу првите жртви во НОБ во [[Велешко]].{{Sfn|Малковски|1985|p=33}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Суреја Јусуф]] (1923 — 1977) — [[КПМ|комунистички деец]], турколог и писател. === К === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марија Камишова - Нонча|Марија Камишова]] (1924 — 1943) — истакната дејателка на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=34}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Елизабета Канческа-Милевска|Елизабета Канчевска-Милевска]] (р. 1970) — политичарка и поранешна [[Министер за култура и туризам на Македонија|министерка за култура]].<ref>{{МКЕ|668}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Капчев]] (1921 — 1942) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=35-36}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ката Капчева]] (1883 — 1942) — помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=118}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајко Капчев]] (1910 — 1942) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=34-35}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Карајорданов]] (1874 — 1931) — командир во [[Бугарската армија]], учесник во [[Првата светска војна]].<ref name=":12">{{Македонците|75}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Богдан Каракостев]] (1910 — 1942) — учесник во [[Народноослободителната борба]], борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=36}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Карамфилович]] (1839 — 1906) — учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]] и деец на [[ВМОК]]. Пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|собранието на Бугарија]].<ref>{{Наведена книга|title=Кресненското востание во Македонија: 1878-1879|last=Апостолски|first=Михајло|publisher=[[Македонска академија на науките и уметностите]]|year=1982|location=[[Скопје]]|pages=45|author-link=Михајло Апостолски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Емануил Карамфилович]] (1855 — 1895) — револуционер и општественик, учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Михаил Карафилов]] (1880 — 1940) — [[инженер]] во [[Царството Бугарија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ангел Карахордиев]] (1859 — 1929) — офицер во [[Бугарската армија]], учесник во [[Балканските војни]].<ref>{{Македонците|78}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Маца Карбева]] (1919 — ?) — учесник во Народноослободителната борба, делегат во [[Прво заседание на АСНОМ|Првото заседание на АСНОМ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Борис Карпузов]] (1919 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=119}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Надежда Келкоцева]] (1924 — ?) — професор во [[Фармацевтски факултет - Скопје|Фармацевскиот факултет во Скопје]].<ref>{{МКЕ|686}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Славчо Керамитчиевски]] (1927 — 1997) — дефектолог и универзитетски професор.<ref>{{МКЕ|688}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Кирков]] (1923 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=37}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Кирков]] (1920 — 1993) — новинар и публицист, деец на [[Народноослободителната борба]].<ref name=":15">{{МКЕ|692}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панче Кирков]] (1927 — 2007) — професор во Технолошко-металуршкиот факултет во [[Скопје]].<ref name=":15" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Константин Кирков]] (1882 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref>{{Наведена книга|title=Солунските атентат и заточениците во Фезан|last=Шатев|first=Павел|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1994|location=[[Скопје]]|pages=32|author-link=Павел Шатев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Оливер Китановски]] (1980 — 2001) — [[Список на загинати бранители во воениот конфликт во Македонија, 2001|бранител]], загинал во [[Воен конфликт во Македонија (2001)|воениот конфилкт во 2001 година]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Павлина Климкар-Меанџиева]] (р. 1949) — професорка и член на [[ДПМ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Климкаров]] (1913 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Убиен по наредба од [[ПК|МК на КПЈ во Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=37-38}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петре Клинкаров]] (р. 1943) — новинар и претседател на [[Здружение на новинари на Македонија|Здружението на новинари на Република Македонија]].<ref>{{МКЕ|701}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Хаџи Константинов-Џинот]] (1821 — 1882) — писател, архивист, етнограф и учител за време на [[Македонската преродба]].<ref>{{Наведена книга|title=Книга за Џинот|last=Тодоровски|first=Гане|publisher=[[Матица македонска]]|year=2004|isbn=9789989485411|location=[[Скопје]]}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панчо Константинов]] (1881 — 1906) — велешка војвода и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марија Копринкова]] (1890 — ?) — просветителка и деец на [[Бугарска комунистичка партија|Бугарската комунистичка партија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Боро Коробар]] (1912 — 1989) — учесник во [[Народноослободителната борба]], деец на [[КПЈ]].<ref name=":16">{{МКЕ|737}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Перо Коробар]] (1916 — 2004) — истакнат партизан и деец на [[Народноослободителната борба]].<ref name=":16" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Перо Д. Коробар|Перо Коробар]] (1914 — 2001) — партизан и политичар во [[СР Македонија|повоена Македонија]].<ref>{{МКЕ|738}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ангел Коробаров]] (1885 — ?) — општественик и револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Македонците|91}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Коробаров]] (1847 — ?) — [[Борба на македонскиот народ против Цариградската патријаршија|учесник во борбата против Цариградската патријаршија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панчо Коробаров]] (1859 — 1915) — командир, учесник во [[Српско-бугарска војна|Српско-бугарската војна]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Коробаров]] (1855 — 1905) — [[полковник]] и дел од [[Русофилија|русофилскиот]] Русенски бунт. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ангел Коруновски]] (р. 1979) — ликовен [[уметник]] и академски [[вајар]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Филип Коруновски]] (р. 1987) — академски [[вајар]] и дел од [[Народен театар „Јордан Хаџи Константинов – Џинот“|велешкиот народен театар]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панајот Костов]] (1886 — 1918) — деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Спиро Костов]] (1848 — 1931) — револуционер, учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]], [[Мелничкото востание]] и [[Првата балканска војна]].<ref>{{МКЕ|744}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јосип Костовски]] (1926 — 1998) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓорѓи Коџобашиев]] (р. 1962) — [[Собрание на Македонија|пратеник во Македонското собрание]] меѓу [[2011]]-[[2016|2016 г]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Анде Кошулчев]] (1923 — 1942) — партизан и борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=40}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Кошулчев]] (1919 — 1944) — партизан и борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=119-120}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Владо Кошулчев]] (1912 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]], борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=41}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лазар Крајничанец]] (1895 — ?) — автор и општественик. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Игор Крајчев]] (р. 1981) — писател на [[Еп|епска фантастика]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димко Крепиев]] (1882 — 1945) — деец на [[Илинденската организација]], ликвидиран при [[Масакр во Велес|Велешкиот масакр]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Асен Крндев]] (1876 — ?) — [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дванаесетта генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коста Крстев]] (? — 1894) — истакнат [[зограф]] и [[фотограф]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајче Крстевски]] (1938 — 2017) — [[Список на генералите и адмиралите од Македонија|воен генерал]] и трет [[Началник на Генералштабот на АРМ|началник на генералштабот]] на [[АРМ]].<ref>{{МКЕ|764}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Бано Кушев]] (1863 — 1910) — просветител и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Кушев]] (1862 — 1901) — директор на [[Прилепско класно училиште|Прилепската машка гимназија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Кушев]] (1896 — 1922) — [[војвода]] и деец на [[Внатрешната македонска револуционерна организација]].<ref>{{Наведена книга|title=Развојот на македонскиот печат и новинарство, од првите почетоци до 1945 година|last=Мокров|first=Боро|publisher=[[Здружение на новинарите на Македонија]]|year=1980|location=[[Скопје]]|pages=280|author-link=Боро Мокров}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Михаил Кушев (трговец)|Михаил Кушев]] (1812 — 1905) — трговец и општественик во [[XIX век]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Михаил Кушев (револуционер)|Михаил Кушев]] (1905 — 1992) — архитект и револуционер, деец на [[ММТРО]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Михаил Кушев (општественик)|Михаил Кушев]] (1740 — 1855) — родоначалник на семејството Кушеви. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Кушев]] (1870 — 1939) — деец на [[Македонската револуционерна организација]] и воен лекар.<ref name=":9">{{Македонците|67}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Страшимир Кушев]] (1877 — 1959) — учесник во [[Балканските војни]] и [[Првата светска војна]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Кушев]] (1901 — 1925) — деец на [[Внатрешната македонска револуционерна организација]]. === Л === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лазар Лазов]] (1923 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]], загинал во [[Глишиќ]].{{sfn|Малковски|1985|p=86}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Левков]] (1911 — ?) — партизан и адвокат, [[Делегат на Првото заседание на АСНОМ|делегат во Првото заседание на АСНОМ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Леов]] (1923 — 1945) — деец на [[Народноослободителната борба]], борец од [[Петнаесетти македонски корпус|XV македонски корпус]].{{sfn|Малковски|1985|p=102-103}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Леов]] (1920 — 1998) — [[раскажувач]], [[романописец]] и [[драмски автор]].<ref>{{МКЕ|793}}</ref> === Љ === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитри Соле Љубин|Димитри Љубин]] (р. 1978) — писател и автор. === М === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Киро Мазнев]] (1912 — ?) — активист и жртва на [[Југословенски терор врз Велешани|комунистичките репресии спрема Велешаните]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Борис Мајсторов]] (1935 — 2008) — глумец, [[драматург]] и [[режисер]].<ref>{{МКЕ|819}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Христо Мајсторов]] (? — 1945) — револуционер и деец на [[МРО]], убиен при [[Масакр во Велес|Велешкиот масакр]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајче Малинов]] (р. 1973) — музичар и [[композитор]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓорѓи Малковски]] (р. 1957) — истакнат претставник на [[Македонска историографиjа|Македонската историографија]].<ref>{{МКЕ|906}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Пепи Манасков]] (р. 1964) — [[ракометар]] и поранешен член на клубот „Борец“.<ref>{{МКЕ|908}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Сашко Манасков]] (1968 — 2001) — [[македонски бранител|бранител]] и херој, учесник во [[Воениот конфликт во 2001|воениот конфликт]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Хаџи Манов]] (1904 — ?) — револуционер и деец на [[ММТРО]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Дамаскин Манушев]] (1875 — 1960) — меѓу првите фотографи во [[Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Љубе Манушев|Љубомир Манушев]] (1922 — 2012) — истакнат фотограф во [[Социјалистичка Република Македонија|повоена Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Филимена Марковска]] (1920 — 2012) — општественик и сопруга на поетот [[Венко Марковски]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Арсени Мартинов]] (1843 — 1868) — револуционер, учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]].<ref>{{Наведена книга|title=Македонското ослободително дело во XIX и XX век: пројави, релации и ликови|last=Пандевски|first=Манол|publisher=[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]]|year=1987|location=[[Скопје]]|pages=78|author-link=Манол Пандевски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Дамјан Мартинов]] (1875 — ?) — [[војвода]] и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александар Мартулков]] (1878 — 1965) — истакнат претставник на [[Македонска социјалистичка група|македонското социјалистичко движење]] во [[XX век]].<ref>{{Мартулков}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Пано Мартулков]] (1834 — ?) — активист и деец на [[Македонско национално движење|Македонското национално движење]], прогонет во [[Дијарбекир]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Мартулков]] (1875 — 1947) — деец на [[Македонската револуционерна организација]], учител во [[Софискиот универзитет „Св. Климент Охридски“|Софискиот универзитет]].<ref>{{Наведена книга|title=Македонското националноослободително движење во Битолскиот вилает (1893-1903)|last=Димески|first=Димитар|publisher=[[Студентски збор]]|year=1981|location=[[Скопје]]|pages=279|author-link=Димитар Димески}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Матов]] (1864 — 1896) — [[фолклорист]] и [[етнограф]], припадник на [[ВМОК]].<ref name=":4" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Славејко Матов]] (1869 — 1951) — деец на [[СМЕО]]. Дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|четвртата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref>{{Македонците|84}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Денис Махмудов]] (р. 1989) — [[Фудбал|фудбалер]] и дел од [[ПФК Левски (Софија)|ПФК Левски во Софија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреј Мацанов]] (1880 — 1947) — дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|Четиринаесетта генерација на воспитаници на Солунската гимназија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Константин Мацанов]] (1882 — ?) — дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|Четиринаесетта генерација на воспитаници на Солунската гимназија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Мацанов]] (1859 — ?) — просветител и трговец за време на [[Македонската преродба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Богдан Маџаров]] (1909 — 1944) — борец и учесник во [[Втората светска војна]].{{sfn|Малковски|1985|p=148}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Веселинка Маџарова]] (р. 1974) — професорка по [[Музика|музичко]] во [[ОУ „Васил Главинов“ - Велес|ОУ „Васил Главинов“ — Велес]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Aromanian flag.svg}} [[Коста Машу]] (1829 — 1905) — трговец и адвокат, деец на [[Романска пропаганда во Македонија|Романската пропаганда во Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Менкаџиев]] (1844 — 1909) — општественик и политичар, делегат во основачкиот конгрес на [[Кнежевство Бугарија|Кнежевството Бугарија]].<ref>{{Македонците|79}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Мечев]] (1870 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref>{{Наведена книга|title=Документи за борбата на македонскиот народ за самостојност и за национална држава: Од населувањето на Словените во Македонија до крајот на Првата светска војна|last=Андонов-Полјански|first=Христо|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=1981|location=[[Скопје]]|pages=343|author-link=Христо Андонов Полјански}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панче Мижимаков]] (р. 1946) — [[режисер]] и филмски продуцент за [[Вардар филм]].<ref>{{МКЕ|945}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Миле Милев]] (1921 — 1942) — борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]], жртва во [[Битка кај Војничка Пештера|Битката кај Војничка Пештера]].{{Sfn|Малковски|1985|p=42}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Евтимија Милетиќ]] (1837 — 1909) — просветителка и сопруга на [[Јазичар|јазичарот]] [[Љубомир Милетиќ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Мимовски]] (1912 — 1944) — борец и учесник во [[Народноослободителна борба]], загинал во [[Неготино]].{{sfn|Малковски|1985|p=86-87}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димче Мирчев]] (1913 — 1944) — истакнат учесник во [[Народноослободителната борба]]. [[Народен херој на Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=15-16}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Мирчев]] (1921 — 1944) — борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{Sfn|Малковски|1985|p=63}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Мискинов]] (1862 — ?) — општественик и деец на [[Врховниот македонски комитет]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александар Митрев]] (1926 — 1945) — учесник во [[Народноослободителната борба]], загинал во [[Сремски фронт|Сремскиот фронт]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димко Митрев]] (1919 — 1942) — истакнат борец на [[НОБ]] во [[Велес]] и [[Велешко]], дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=42-43}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јован Митрев]] (1900 — 1942) — помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=123}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тоде Митрев]] (1915 — 1942) — соработувал со [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=123}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Васа Митрева]] (1918 — 1942) — помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=122-123}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Борис Михајлов]] (1880 — ?) — борец од [[Единаесетта пешадиска македонска дивизија|Единаесетта македонска пешадиска дивизија]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=66}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Михајлов (учител)|Илија Михајлов]] (1912 — 1995) — агроекономист и декан за Земјоделско-шумарскиот факултет.<ref>{{МКЕ|971}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Мишко Михајловски]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Третата македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Михов]] (1865 — 1902) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ангел Хаџи Мишев]] (1869 — 1948) — [[амбасадор]], дипломат и политичар. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Хаџи Мишев]] (1843 — 1896) — виден трговец и општественик. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панчо Хаџи Мишев]] (1874 — 1957) — политичар и амбасадор. Дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|осмата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref>{{Cite book|url=http://www.dlib.mk/bitstream/handle/68275/258/86481418.pdf|title=Българскитѣ гимназии и основни училища въ Солунъ (по случай на 50-годишнината на солунскитѣ български гимназии)|last=Кандиларов|first=Георги|publisher=[[Македонски научен институт|Македонски Наученъ Институтъ]]|year=1930|location=[[Софија]]|pages=91}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Хаџи Мишев]] (1840 — 1910) — политичар и близок соработник на рускиот конзул во Солун. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајко Мишковски]] (1903 — 1985) — учесник во [[Народноослободителната борба]], подоцна [[Југословенски терор врз Велешани|репресиран од комунистичкиот режим]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Боро Мокров]] (1917 — 2005) — правник, публицист, припадник на [[Народноослободителната борба|комунистичкото и на студентското движење]].<ref>{{МКЕ|982}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Мурџиев]] (1863 — ?) — командир во [[Бугарска армија|Бугарската војска]]. === Н === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димко Најдов]] (1919 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=64}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ристо Најдов]] (1920 — 1943) — партизан, учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Малковски|1985|p=43}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тихо Најдовски]] (1933 — 2007) — [[поет]], [[писател за деца]] и млади.<ref>{{МКЕ|1007}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Давид Наков]] (1877 — 1944) — деец на [[Американски Македонци|македонската емиграција во Америка]], отворил македонско училиште во [[Стилтон]], [[Пенсилванија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Каролина Насковска]] (р. 1970) — политчарка од редовите на [[ВМРО-ДПМНЕ]], пратеник во [[Македонското собрание]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајче Настев]] (1920 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=87}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Настов]] (1921 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=87}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панајот Наумов]] (1848 — 1885) — [[ајдутин]] и [[Ополченци|ополченец]]. Учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]].<ref>{{Македонците|36}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Темелко Наумов]] (1870 — ?) — [[војвода]] од [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Наумов]] (1883 — 1941) — [[композитор]] и [[диригент]], автор на првата воена опера во Бугарија.<ref name=":7">{{Македонците|59}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓошо Нацев]] (1871 — 1944) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=108-109}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Венцислав Недев]] (р. 1949) — [[каратист]] и дел од ИТКФ.<ref>{{МКЕ|1039}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ноне Неделковска|Нона Неделковска]] (р. 1986) — [[пејачка]] во [[Златно славејче]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Нечев]] (1923 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајко Нечев]] (1926 — ?) — ветеринар, докторирал во Загрепскиот универзитет.<ref>{{МКЕ|1046}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јосиф Николов]] (? — 1912) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јулиана Николова]] (р. 1975) — политичарка од редовите на [[ЛДП]], пратеник во [[Македонското собрание]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Султана Николова]] (1880 — 1949) — актерка во [[Народен театар „Иван Вазов“|народниот театар „Иван Вазов“]].<ref name=":7" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Драгољуб Николовски]] (1928 — 2016) — политичар и пратеник во [[Македонското собрание]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Николовски (партизан)|Никола Николовски]] (1906 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Николовски (глумец)|Тодор Николовски]] (1902 — 2002) — театарски, филмски и телевизиски [[глумец]].<ref>{{МКЕ|1053}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Драган Ничев]] (1874 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коца Новакова]] (1917 — ?) — деец на [[АФЖ]] и учесник во [[Народноослободителната борба]]. === О === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ангел Ончевски]] (1933 — ?) — генерал-мајор на [[Воздухопловство|воздухопловна сила]] на [[Југословенската народна армија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓоре Органџиев]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Органџиев]] (1882 — 1958) — револуционер и борец од [[МОО]] за време на [[Балканските војни]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Цветанка Органџиева]] (1925 — 2018) — [[поет]], [[Славистика|славист]] и [[Историја на книжевноста|историчар на книжевноста]].<ref>{{МКЕ|1081}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Оровчанец]] (1905 — 1938) — деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]], жртва на [[Сталинови чистки|Сталиновите чистки]].<ref>{{МКЕ|1084}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лазар Осмаков]] (1918 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=66}} === П === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Italy.svg}} [[Ирена Павлова-Де Одорико]] (р. 1967) — писателка и член на [[Друштво на писатели на Македонија|Друштвото на писатели на Македонија]].<ref>{{МКЕ|1103}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ганчо Пајтонџиев]] (1907 — 2002) — учител за физичко здравстено образование и етнокореолог.<ref>{{МКЕ|1109}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ангелко Палашев]] (1780 — 1850) — просветител и деец за време на [[Македонската преродба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Палашев]] (1879 — 1926) — просветен деец, дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|шестнаесетта генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":7" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Паликрушев]] (1870 — ?) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]].<ref name=":2" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Хаџи Панзов]] (1911 — ?) — [[делегат на Првото заседание на АСНОМ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ванчо Хаџи Панзов]] (1925 — 1944) — партизан и дел од [[Дванаесетта македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ганчо Хаџи Панзов]] (1900 — 1936) — комунист и поет, учесник во [[Шпанска граѓанска војна|Шпанската граѓанска војна]].<ref>{{МКЕ|1576}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Хаџи Панзов]] (1901 — 1976) — револуционер и деец на [[ММТРО]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Павлина Хаџи Панзова]] (1895 — ?) — општественик и просветителка. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Панов (револуционер)|Никола Панов]] (1884 — ?) — револуционер и [[војвода]] во [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Панов (адвокат)|Никола Панов]] (1855 — ?) — општественик и политичар, дел од [[Народно собрание на Бугарија|собранието на Бугарија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јован Панчев]] (1917 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=66-67}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Олга Папеш]] (1930 — 2011) — главниот [[архитект]] на зградата на [[Македонската радио-телевизија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Парталев]] (? — 1921) — деец на [[Македонската револуционерна организација]] и подоцна предавник. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Сотир Пеев]] (1843 — 1896) — [[ајдут]] и револуционер, учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]].<ref>{{Наведена книга|title=Отпор на Македонија во времето на турското владеење|last=Матковски|first=Александар|publisher=[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]]|year=1983|location=[[Скопје]]|pages=331|author-link=Александар Матковски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коце Пејков]] (1873 — 1902) — [[војвода]] во [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Пејовски]] (р. 1947) — композитор и аранжер.<ref>{{МКЕ|1127}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ристо Пенов]] (р. 1957) — политичар и [[градоначалник на Скопје]] меѓу [[1996]]-[[2005|2005 година]].<ref>{{МКЕ|1132}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Петров]] (1906 — ?) — терорист и учесник во [[Атентат во црквата „Света Недела“ - Софија|атентатите кај „Света Недела“]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Славко Петров]] (1937 — 2009) — [[Министер за земјоделство, шумарство и водостопанство на Македонија|министер на земјоделство, шумарство и водостопанство]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Петров (новинар)|Тодор Петров]] (1894 — 1932) — [[новинар]] во првата половина на [[XX век]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димче Петровски]] (р. 1961) — генерал мајор во [[Армија на Македонија|Македонската војска]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Богдан Хаџи Петрушев]] (1929 — ?) — жртва на [[Југословенски терор врз Велешани|југословенските репресии спрема Велешаните]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панче Пешев]] (1915 — 1944) — композитор и музичар, учесник во [[Народноослободителната борба]].<ref>{{МКЕ|1156}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Владимир Пингов]] (1883 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref>{{Наведена книга|title=Ние на татковината ѝ должиме сѐ, таа нам-ништо!|last=Павловски|first=Јован|publisher=Ми-Ан|year=2003|isbn=9789989613395|location=[[Скопје]]|pages=44-47|author-link=Јован Павловски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Плавев]] (1867 — 1940) — деец на [[Македонска социјалистичка група|Македонската социјалистичка група]].<ref>{{МКЕ|1163}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лазар Плавев]] (1878 — ?) — [[војвода]] во [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Роса Плавева]] (1878 — 1970) — меѓу првите борци на [[Права на жените во Македонија|правата на жени во Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коце Плејков]] (1873 — 1902) — [[војвода]] и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајче Попов]] (1923 — 2007) — [[филмски режисер]], [[снимател]] и [[сценарист]].<ref>{{МКЕ|1187}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Киро Пракицов]] (1917 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=89}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панчо Пракицов]] (1842 — ?) — револуционер и учесник во [[Старозагорско востание|Старозагорското востание]].<ref name=":13">{{Македонците|76}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петре Прличко]] (1907 — 1995) — значаен глумец во повоената [[македонска кинематографија]].<ref>{{МКЕ|1227}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Богдан Прличков]] (1918 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=67-68}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Диме Прличков]] (1861 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=157}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреј Протич]] (1875 — 1959) — [[публицист]], [[археолог]] и [[литературен критичар]].<ref name=":6" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Протич]] (1874 — 1945) — [[адвокат]] и [[нотар]], главен на Софискиот воен суд за време на [[Првата светска војна]].<ref name=":8">{{Македонците|61}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Бојан Подолешов]] (1932 — ?) — истакнат [[хемичар]] во [[Природно-математички факултет - Скопје|Природно-математичкиот факултет]], добитник на [[Наградата 13 Ноември|наградата „13 Ноември“]].<ref>{{МКЕ|1169}}</ref> === Р === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димко Радев]] (1810 — 1875) — општественик и деец на [[Македонската преродба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Олга Радева]] (1868 — 1951) — претседателка на [[Македонски женски сојуз|Македонскиот женски сојуз]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Даниела Рангелова]] (р. 1978) — политичарка од редовите на [[ВМРО-ДПМНЕ]], пратеник во [[Македонското собрание]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Раштанов]] (1878 — 1945) — политичар и деец на [[македонската емиграција во Бугарија]]. Претседател на [[Велешко благотворително братство „Рајко Жинзифов“|Велешкото братство]].<ref>{{Мартулков|Поглавје=11}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Ризов (уметник)|Димитар Ризов]] (1900 — 1981) — [[уметник]] и [[Илустрација|илустратор]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Ризов (револуционер)|Димитар Ризов]] (1891 — ?) — [[новинар]] и деец на [[Внатрешната македонска револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Ризов]] (? — 1930) — просветител и црковен деец. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ризо Ризов]] (1872 — 1950) — истакнат политичар и раководител во [[ВМРО (Обединета)]], повоено учествувал со управување на [[СР Македонија]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ризо Ризов (опера пејач)|Ризо Ризов]] (1898 — 1971) — оперски пејач, дел од Софскиот хор. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Ристов]] (1909 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=68}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Љупка Хаџи Ристова]] (1931 — 2021) — професорка во Шумарскиот факултет во Скопје.<ref>{{МКЕ|1579}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Киро Рогужаров]] (1923 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=68}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Миле Ружиновски]] (1935 — 2017) — генерал-полковник на [[ЈНА]], учесник во [[Опсада на Дубровник|Опсадата на Дубровник]].<ref>{{МКЕ|1286}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Љуба Руменова]] (1878 — 1953) — учителка и општественик, деец на [[Македонската револуционерна организација]]. === С === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Саздов]] (1925 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=69}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Шефки Сали]] (1914 — 1944) — истакнат партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=72}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Самарџиев]] (1863 — ?) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=203-204}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Перо Симеонов]] (1846 — 1876) — [[ајдутин]], дел од четата на [[Христо Ботев]].<ref name=":0" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Стојан Поп Симеонов]] (1880 — 1946) — општественик и деец на Македонската револуционерна организација. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Грозда Симитчиева]] (1910 — 1994) — меѓу првите гинеколог-акушери во [[СФРЈ|повоена Југославија]].<ref>{{МКЕ|1359}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Смилев]] (1909 — 1996) — специјалист по болести на устата, забите и вилицата.<ref>{{МКЕ|1381}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Солев]] (1930 — 2003) — [[раскажувач]], [[романописец]], драмски автор, [[есеист]], [[книжевен критичар]] и [[преведувач]].<ref>{{МКЕ|1392}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димко Солев]] (1915 — 2017) — последниот грнчар во семејството Солеви. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коста Солев]] (1908 — 1943) — истакнат писател, автор на „''[[Бели мугри]]''“. Деец на [[Сојуз на комунистите на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=7-11}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Софкаров]] (1881 — 1946) — професор во [[Скопско педагошко училиште|Скопското педагошко училиште]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Владимир Георги Спасов|Владимир Спасов]] (1933 — ?) — сликар и [[Анимација|аниматор]] во [[Македонска телевизија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Кирил Спировски]] (1918 — 2004) — [[диригент]] за опера и балет во [[Македонскиот народен театар]].<ref>{{МКЕ|1405}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Сребрев]] (1868 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=391-392}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Сребров]] (1881 — 1945) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=141}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Орце Сребров]] (1909 — 1995) — деец на [[Народноослободителната борба]].<ref>{{МКЕ|1408}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Славица Ставрева]] (р. 1971) — [[диригент]] и професорка во [[ОМУ „Стефан Гајдов“ - Велес|ОМУ „Стефан Гајдов“]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Стефан Станков]] (1879 — 1958) — револуционер и учесник во [[Првата светска војна]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Поп Стефанов]] (1866 — 1936) — деец на [[Македонско национално движење|Македонското национално движење]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Поп Стефанов]] (1837 — 1895) — општественик и трговец. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Стојанов (партизан)|Тодор Стојанов]] (1922 — ?) — учесник во [[Бунт на Скопско кале (1945)|Скопскиот бунт]], подоцна [[Југословенски терор врз Велешани|репресиран од Југословенскиот режим]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Хаџи Стојанов]] (1884 — ?) — училишен инспектор и деец на [[Сојуз на македонските емигрантски организации|Македонските братства]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илчо Стојановски]] (р. 1973) — ликовен уметник и академски вајар. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Стојанов (историчар)|Петар Стојанов]] (1922 — 1995) — претставник на [[Македонска историографиjа|Македонската историографија]] и научен советник на [[ИНИ]].<ref>{{МКЕ|1430}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Милан Страчков]] (1880 — 1942) — трговец и соработник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=127-128}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Страчковски]] (1920 — 1943) — истакнат учесник во [[Народноослободителната борба]]. [[Народен херој на Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=17-18}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of the Romani people.svg}} [[Мемо Сулејманов]] (1926 — 1984) — [[атлетичар]] и основноположник на македонското маратонско трчање === Т === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Атанас Талевски]] (1954 — 2008) — [[фотограф]] и основач на фото галерија во [[Елшани]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Милан Талевски]] (р. 1954) — прв [[градоначалник на Скопје]] после [[Ден на независноста на Македонија|независноста на Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александар Танев]] (1863 — 1932) — генерал во [[Бугарската армија]]. Учесник во [[Првата светска војна]].<ref name=":12" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Танев]] (1855 — 1935) — просветител и учител во [[Солунската машка гимназија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Сокол Таневски]] (1912 — ?) — политичар и [[економист]], [[Список на градоначалници на Општина Велес|градоначалник на Велес]] меѓу [[1946]]-[[1949|1949 година]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Тасков]] (1864 — 1943) — трговец и претприемач.{{sfn|Малковски|1985|p=142}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јовче Тесличков|Јованче Тесличков]] (1925 — 1944) — истакнат деец на [[Народноослободителната борба]], борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=70-71}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јован Тикваров]] (1924 — 1944) — борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{sfn|Малковски|1985|p=128}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Малина Тимева]] (1908 — ?) — политичка офицерка во [[Татковински фронт (Бугарија)|Татковинскиот фронт]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Вестала Тимчева]] (1900 — 1969) — [[писателка]] и автор на неколку статии во ''[[Илустрација Илинден]]''. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајанка Тодорова]] (р. 1946) — автор и писателка. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Савка Тодоровска]] (р. 1943) — [[Права на жените во Македонија|активистка за правата на жени]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Хаџи Тонев]] (1872 — ?) — просветителен деец и член на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Евтимија Хаџи Тонева]] (? — 1913) — членка на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ало Тончов]] (1902 — 1987) — [[музичар]] и дел од македонската [[чалгија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Топчев]] (1869 — 1903) — револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]] и [[ВМОК]].<ref>{{Македонците|81}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панчо Тошев]] (1882 — ?) — борец од [[Македонско-одринските доброволни чети|Македоно-одринските доброволни чети]].{{Sfn|Пеловски II|2021|p=211}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петре Трајков]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=71-72}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Трајкович]] (1817 — 1880) — деец на [[Македонската преродба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Горан Трајкоски]] (р. 1963) — музичар и основач на [[Анастасија (музичка група)|групата ''Анастасија'']]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Кирил Трајчев]] (1884 — ?) — свештеник и општественик, деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Трчков]] (1884 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref>{{Наведена книга|title=Солунските атентатори|last=Бошковски|first=Јован|publisher=[[Кочо Рацин (издавачка куќа)|Кочо Рацин]]|year=1962|location=[[Скопје]]|pages=70|author-link=Јован Бошковски}}</ref> === Ќ === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Кирил Ќамилов]] (1898 — 1976) — [[Универзитет|универзитетски]] [[професор]] и [[Фолклор|фолклорист]]. Учесник во [[Шпанската граѓанска војна]] и [[Народноослободителна борба во Вардарска Македонија|НОВ]].<ref>{{МКЕ|1521}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} {{Знаменце|Flag of Albania.svg}} [[Ќопрулу Фазил Ахмед-паша|Ахмед Ќопрулу]] (1635 — 1676) — [[Голем везир на Отоманското Царство]]. * {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} {{Знаменце|Flag of Albania.svg}} [[Ќопрулу Фазил Мустафа-паша|Мустафа Ќопрулу]] (1637 — 1691) — [[Голем везир на Отоманското Царство]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Катица Ќулавкова]] (р. 1951) — книжевен теоретичар, антологичар, критичар и редовен член на [[МАНУ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јовче Ќучук|Јован Ќучуков]] (1911 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{sfn|Малковски|1985|p=129-130}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Киро Чучуков-Себура|Киро Ќучуков]] (1919 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]], борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=47-48}} === У === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александар Унев]] (? — 1908) — просветител и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Пантелеј Урумов]] (? — 1909) — адвокат и учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]].<ref name=":8" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Епса Урумова]] (1922 — 2013) — специјалист по патолошка анатомија и професорка на [[Медицински факултет - Скопје|Медицинскиот факултет]].<ref>{{МКЕ|1535}}</ref> === Ф === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Живко Фирфов]] (1906 — 1984) — претставник на [[Повоена македонска музика#Прва генерација повоени македонски композитори|првата генерација]] [[Повоена македонска музика#Прва генерација повоени македонски композитори|на македонски повоени композитори]].<ref name=":18">{{МКЕ|1558}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Данка Фирфова]] (1918 — 2003) — оперска пејачка во [[Македонскиот народен театар]].<ref name=":18" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Рахилка Фирфова]] (1911 — 2000) — позната по тоа што [[Кочо Рацин]] и го употребил името за неговиот псевдоним. * {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Сулејман Фаик]] (1876 — 1916) — [[генерал]] и главен раководител на [[Слободно ѕидарство|слободните ѕидари]] во [[Отоманското Царство]]. === Х === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреј Христов]] (1866 — ?) — револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Николов|179}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лазар Христов (револуционер)|Лазар Христов]] (1885 — ?) — четник и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Алексо Хаџи Христов]] (1879 — ?) — револуционер и член на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=28-29}} === Ц === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Црвенов]] (1937 — 1997) — оперски певец во [[Македонскиот народен театар]].<ref name=":19">{{МКЕ|1606}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марин Црвенов]] (1945 — 2015) — балетан, кореограф и педагог.<ref name=":19" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Цураков]] (1892 — 1964) — претприемач и [[Список на градоначалници на Општина Велес|градоначалник на Велес]] меѓу [[1934]]-[[1935|1935 година]]. === Ч === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Славчо Чадиев]] (р. 1959) — политичар од редовите на [[ВМРО-ДПМНЕ]], [[Список на градоначалници на Општина Велес|градоначалник на Велес]] меѓу [[2013]]-[[2017|2017 година]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Чајлев]] (1870 — 1961) — судија и општественик. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Павлина Честојнова]] (р. 1974) — политичарка од редовите на [[ВМРО-ДПМНЕ]], пратеник во [[Македонското собрание]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Читкушев]] (1865 — 1894) — [[публицист]] и [[етнограф]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|првата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Слободанка Чичевска]] (р. 1964) — теарска и филмска глумица. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Чонтев]] (1882 — ?) — деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благоја Чоревски]] (р. 1947) — [[глумец]] и [[режисер]].<ref name=":20">{{МКЕ|1629}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајко Чоревски]] (1921 — 1955) — филмски и театарски [[глумец]], член на [[Битолски народен театар|Битолскиот народен театар]].<ref name=":20" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Светослав Чочков]] (1896 — 1918) — офицер во [[Бугарската армија]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дваесет и седмата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":13" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Христо Чочков]] (1895 — ?) — [[историчар]] и деец на [[Велешко благотворително братство „Рајко Жинзифов“|Велешкото благотворително братство]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Милан Чундев]] (р. 1947) — универзитетски професор на [[ФЕИТ|Факултетот за електроника и информациски технологии]].<ref>{{МКЕ|1631}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Крум Чушков]] (1929 — 2009) — политичар и активист, [[Југословенски терор врз Велешани|репресиран од југословенскиот режим]]. === Џ === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Џајков]] (1911 — ?) — активист во [[СР Македонија|повоена Македонија]], [[Југословенски терор врз Велешани|репресиран од комунистичкиот режим]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Џампалов]] (1886 — 1941) — работник и жртва на [[Бомбардирање на Велес (1941)|бомбардирањето на Велес]].{{sfn|Малковски|1985|p=144}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Емилија Џипунова]] (р. 1935) — [[балерина]] и балетска критичарка.<ref>{{МКЕ|1640}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Џурнов]] (1921 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Убиен по наредба од [[ПК|МК на КПЈ во Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=48-49}} === Ш === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Веле Шојлев]] (1923 — 1944) — борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]], загинал во [[Ослободување на Тетово|ослободувачката битка на Тетово]].{{sfn|Малковски|1985|p=72-73}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Шоптрајанов]] (1907 — 2001) — филолог, универзитетски професор и културно-просветен деец.<ref>{{МКЕ|1658}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Шоптрајанов]] (1901 — 1977) — претставник на [[Македонска историографија|Македонската историографија]] во [[СФРЈ|повоена Југославија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of the Romani people.svg}} [[Ќамуран Шакиров]] (1961 — 2001) — [[Македонски бранител|бранител]] и херој, учесник во [[Воениот конфликт во 2001|воениот конфликт во 2001 година]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Љубомир Шукаров]] (1919 — 2018) — гинеколог-акушер и универзитетски професор на [[Медицински факултет - Скопје|Медицинскиот факултет]].<ref>{{МКЕ|1663}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Шукаров]] (1889 — 1940) — воен деец, полковник во [[Бугарската армија]].<ref name=":10">{{Македонците|72}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андон Шулев]] (1874 — 1956) — деец на [[Македонска социјалистичка група|Македонската социјалистичка група]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лазар Шулев]] (1875 — ?) — просветител и револуционер, член на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=360-361}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ангел Шурев]] (1932 — 2004) — [[диригент]] за опера во [[Македонскиот народен театар]].<ref>{{МКЕ|1670}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андон Шурков]] (1900 — 1938) — комунистички деец, ликвидиран за време на [[Сталинови чистки|Сталиновите чистки]].<ref>{{МКЕ|1671}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Шурков]] (1878 — 1929) — револуционер и деец на [[Народната федеративна партија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Шурков]] (1893 — 1964) — претприемач, одржал добри односи со [[Мустафа Кемал Ататурк]].<ref>{{Македонците|83}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Шутев]] (1922 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]], деец на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=49-50}} == Наводи == {{Наводи}} === Библиографија === * {{Наведена книга|url=https://plus-legacy.cobiss.net/cobiss/mk/mk/bib/13045057|title=Велес и Велешко во Народно ослободителната војна (1941-1945): Спомен книга на загинатите борци во НОВ и жртви на фашистичкиот терор од Велес и Велешко|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Просвета|year=1985|location=[[Велес]]|author-link=Ѓорѓи Малковски}} * {{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/makedono_odrinski_svidetelstva_tom1_del1_2021.pdf|title=Македоно-одрински свидетелства, Том I Дел I|last=Пеловски|first=Филип|publisher=Струмски|year=2021|isbn=|location=[[Софија]]|ref={{harvid|Пеловски I|2021}}}} * {{Наведена книга|url=https://www.solunbg.org/images/Publikatsii/2020/Osmanskiat_Solun_3-1.pdf|title=Българите в османския Солун|last=Константинова|first=Јура|publisher=[[Бугарска академија на науките]]|year=2020|location=[[Софија]]|isbn=978-619-7179-12-5}} * {{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/f_pelovski_makedono_odrinski_svidetelstva_tom1_del2_2022.pdf|title=Македоно-одрински свидетелства, Том I Дел II|last=Пеловски|first=Филип|publisher=Струмски|year=2021|isbn=|location=[[Софија]]|ref={{harvid|Пеловски II|2021}}}} * {{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/Zbornik_na_dokumenti_za_u%C4%8Destvoto_na_%C5%BE/2AxGAQAAIAAJ?hl=mk&gbpv=|title=Зборник на документи за учеството на жените од Македонија во народноослободителната војна и револуција 1941-1945|last=Весовиќ|first=Вера|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1976|location=[[Скопје]]}} * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/bib/94016778|title=Велес и Велешко: 1944-1991|last=Ачкоска|first=Виолета|publisher=Макавеј|year=2013|isbn=978-608-205-233-5|location=[[Скопје]]|pages=|author-link=Виолета Ачкоска}} * {{Наведена книга|url=|title=Беа, загинаа, останаа|last=Инадески|first=Митре|publisher=[[Државен архив на Република Македонија]]|year=1969|isbn=|location=[[Скопје]]|pages=|author-link=}} c5u72v995t4flydzszhwes6pxfhjivp 5588727 5588722 2026-07-07T15:54:18Z Gurther 105215 /* Б */ 5588727 wikitext text/x-wiki Ова е '''список на истакнати личности и дејци од градот [[Велес]]'''. Организиран по азбучен ред. == Список == __NOTOC__ [[#А|А]] — [[#Б|Б]] — [[#В|В]] — [[#Г|Г]] — [[#Д|Д]] — [[#Ѓ|Ѓ]] — [[#Е|Е]] — [[#Ж|Ж]] — [[#З|З]] — [[#И|И]] — [[#Ј|Ј]] — [[#К|К]] — [[#Л|Л]] — [[#Љ|Љ]] — [[#М|М]] — [[#Н|Н]] — [[#О|О]] — [[#П|П]] — [[#Р|Р]] — [[#С|С]] — [[#Т|Т]] — [[#Ќ|Ќ]] — [[#У|У]] — [[#Ф|Ф]] — [[#Х|Х]] — [[#Ц|Ц]] — [[#Ч|Ч]] — [[#Џ|Џ]] — [[#Ш|Ш]] ---- === А === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Абрашев]] (1912 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=77}} * {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Емин Ага]] (? — 1830) — политичар и управител на [[Велес]] за време на [[Македонската преродба]].<ref name=":5" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Методи Алексиев]] (1887 — 1924) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{МКЕ|37}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Ќор Али|Ќор Али-бег]] (? — 1860) — узурпатор на [[Велес]], соработувал со [[Рензовци|Рензовците]].<ref name=":5">{{Наведена книга|url=https://www.brigien.com/Kolonisti.pdf|title=Албанците во Република Македонија — само од 1780 година|last=Ивановски|first=Ристо|publisher=Бригиен|year=2014|location=[[Битола]]|pages=16}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Алтиев]] (р. 1942) — [[фолклорист]], библиотекар и [[книжевен критичар]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Стојан Алчев]] (1903 — 1969) — музички педагог и композитор.<ref>{{МКЕ|43}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ристо Анастасов]] (1922 — 1944) — курир и соработник на [[Народноослободително движење|Народноослободителното движење]].{{sfn|Малковски|1985|p=112}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајко Анастасов]] (1869 — ?) — револуционер и деец на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуцинерна организација]].{{Sfn|Пеловски II|2021|p=297}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајко Ангелов]] (1945 — 2026) — астрофизичар и редовен професор во математичкиот факултет во [[Белград]].<ref>{{МКЕ|52}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Зафир Хаџи Ангелов]] (1804 — 1875) — општестевник и трговец. Дел од [[Македонската преродба]].{{Sfn|Константинова|2020|p=80}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Боре Ангеловски]] (1944 — 2009) — истакнат театарски педагог, сценограф и глумец.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.slobodenpecat.mk/na-deneshen-den-pochina-bore-angelovski-teatarskiot-vizioner-shto-go-donese-beket-vo-makedonija/|title=На денешен ден почина Боре Ангеловски, театарскиот визионер што го донесе Бекет во Македонија|last=С.|first=К.|date=14 јуни 2026|work=[[Слободен печат]]}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Боро Андов]] (1920 — 1983) — писател за деца, член на [[Друштвото на писатели на Македонија]].<ref>{{Наведена книга|title=Македонската литература за деца|last=Идризовиќ|first=Мурис|publisher=[[Наша книга (издавачка куќа)|Наша книга]]|year=1988|isbn=9788637302490|location=[[Скопје]]|pages=75}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[В'лчо Андов]] (? — 1876) — [[ајдутин]], дел од четата на [[Христо Ботев]].<ref name=":0">{{Македонците|31}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Андов]] (1927 — 1945) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]], жртва во [[Битка кај Гнилане|Битката кај Гнилане]].{{Sfn|Малковски|1985|p=53}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Стојан Андов (војник)|Стојан Андов]] (1919 — 1944) — војник од Југословенската војска и борец во [[Априлска војна|Априлската војна]].{{sfn|Малковски|1985|p=147}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓорѓи Поп Андов]] (1903 — 1969) — лекар и учесник во [[Народноослободителната борба]].<ref name=":17">{{МКЕ|1178}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Андонов]] (1878 — ?) — револуционер и деец на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуцинерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=214}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Љупчо Андоновски]] (р. 1964) — политичар и поранешен директор на [[УБК]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Бане Андреев]] (1905 — 1980) — истакнат политичар и деец на [[Народноослободително движење|Народноослободителното движење]].<ref>{{МКЕ|60}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреја Андреев]] (1883 — 1941) — претприемач и касап.{{sfn|Малковски|1985|p=133}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Андреев]] (1932 — 2004) — првиот дипломиран режисер во [[СР Македонија|повоена Македонија]].<ref>{{МКЕ|60}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Борис Андреев (револуционер)|Борис Андреев]] (1903 — ?) — деец на [[Македонската младинска тајна револуционерна организација]].<ref>{{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/Kosta_Tsyrnushabnov_Makedonizmyt_Sbit.pdf|title=Македонизмът и съпротивата на Македония срещу него|last=[[Коста Црнушанов|Црнушанов, Коста]]|publisher=[[Софиски универзитет|Университетско издателство „Св. Климент Охридски“]]|year=1992|location=[[Софија]]|pages=136}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марија Андреева]] (1883 — ?) — деец на [[Антифашистички фронт на жените|Антифашистичкиот фронт на жените]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=976}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Кочо Анѓушев]] (р. 1969) — политичар од редовите на [[СДСМ]] и поранешен вицепремиер на Македонија. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Кочо Апостолов]] (1888 — 1962) — истакнат претставник на [[преродбена македонска музика]].<ref>{{МКЕ|75}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Филип Арилон]] (р. 1992) — музичар и етнокореолог. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Костадинка Арсова]] (1916 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=982}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лила Арсова]] (р. 1967) — автор, писател и поет за деца. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Родна Арсова]] (1914 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=982}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Арсовски]] (1927 — 1997) — поет и писател, член на [[Друштвото на писатели на Македонија]].<ref>{{Наведени вести|url=http://tirekovmirece.com/Novost/%D0%9D%D0%B0-%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD-%D0%B4%D0%B5%D0%BD-19-%D1%98%D1%83%D0%BD%D0%B8--1997-%D0%BF%D0%BE%D1%87%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB-%D0%93%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B8-%D0%90%D1%80%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8|title=На денешен ден 19 јуни 1997 починал Георги Арсовски|last=Печков|first=Петар|date=19 јуни 2013|work=ТиРековМиРече}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓорѓи Атанасов]] (1926 — ?) — активист и жртва на [[Југословенски терор врз Велешани|Југословенскиот терор врз Велешаните]].{{Sfn|Ачкоска|2013|p=229}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александар Ацев]] (1925 — 1945) — борец од [[Третата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Инадески|1969|p=30}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Маца Аџиристова]] (1913 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=987}} === Б === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Вера Бабунска]] (1920 — 1999) — носител на [[Партизанска споменица 1941|Партизанската споменица 1941]].<ref name=":21">{{МКЕ|112}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Галаба Бабунска]] (1906 — ?) — членка на [[Антифашистички фронт на жените|Антифашистичкиот фронт на жените]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=988}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Павлина Бабунска]] (1904 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]], помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=988}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Бабунски]] (1914 — ?) — партизан и деец на [[СКОЈ]], жртва на [[Југословенски терор врз Велешани|југословенските репресии врз Велешаните]].<ref name=":21" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Бојана Бајалска]] (1921 — ?) — партизан и носител на [[Партизанска споменица 1941|Партизанската споменица 1941]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=988}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Борис Бегинов]] (1911 — 1996) — глумец и режисер во [[Народен театар „Јордан Хаџи Константинов – Џинот“|велешкиот народен театар]].<ref>{{МКЕ|138}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димче Берберчето]] (1875 — 1910) — револуционер и војвода на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{ПсевдонимитеВМРО|86}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Стојна Бисинова]] (1918 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=995}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Катерина Блажевска]] (р. 1967) — новинар и водителка во [[Радио Скопје]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Стефан Бобев]] (1911 — 1944) — учесник во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{sfn|Малковски|1985|p=112-113}} * {{Знаменце|Aromanian flag.svg}} [[Леон Бога]] (1886 — 1974) — писател, учител и архивист. Деец на влашката литература.<ref>{{Наведена книга|url=https://dinitrandu.com/wp-content/uploads/2020/11/Un-veac-de-poezie-aromana.pdf|title=Un veac de poezie aromână|last=Cândroveanu|first=Hristu|publisher=Cartea Românească|year=1985|editor-last=Iorgoveanu|editor-first=Kira|editor-link=|pages=246|language=ro|author-link=}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Богданов]] (1879 — 1939) — истакнат револуционерен [[анархист]], дел од [[Гемиџиите]] и учесник во [[Солунските атентати]].<ref>{{Наведена книга|title=Борба за развој и афирмација на македонската нација|last=Катарџиев|first=Иван|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1981|location=[[Скопје]]|pages=247|author-link=Иван Катарџиев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Мино Богданов]] (1912 — 1989) — деец на [[Комунистичката партија на Македонија]]. [[Југословенски терор врз Велешани|Репресиран од југословенскиот режим]].<ref>{{МКЕ|173}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димко Богов]] (1870 — 1920) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Псевдоними|33}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Бојаџиев]] (1901 — 1930) — револуционер и деец на [[Македонската младинска тајна револуционерна организација]].<ref>{{ПсевдонимитеВМРО|64}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Михаил Бојаџиев (револуционер)|Михаил Бојаџиев]] (1876 — ?) — просветител и револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Пърличев|5-7}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Бојаџиев]] (1867 — 1911) — просветител и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Псевдоними|22}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Виолета Бојковска]] (р. 1990) — писателка и автор на збирка раскази ''[[Барем наутро]]''. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коце Бондиков]] (1878 — ?) — трговец и борец од [[Македонско-одринските доброволни чети|Македоно-одринските доброволни чети]].<ref>{{МОО|78}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Савка Бондиќева]] (1926 — ?) — член на [[СКОЈ]] и подоцна борец во [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=1004}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Нада Борисова]] (1922 — ?) — членка на [[Антифашистички фронт на жените|Антифашистичкиот фронт на жените]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=971}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Светлана Боцева]] (1928 — ?) — активист и [[Југословенски терор врз Велешани|жртва на југословенскиот режим]].{{Sfn|Ачкоска|2013|p=228}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Родна Боцева - Филипова|Родна Боцева-Филипова]] (1914 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=1004}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андон Бошков]] (1878 — 1902) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Псевдоними|20}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Бошков]] (1867 — ?) — учесник во [[Мелничкото востание]].<ref>ЦВА, ф. 422, оп. ІІ, а. е. 24, л. 129 – 154. </ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајанка Бошковска]] (1924 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=1006}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Горанчо Бошковски]] (р. 1964) — член на [[Здружение на копаничарите на Македонија|Здружението на копаничари на Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Бошнаков]] (1878 — 1904) — револуционер и дел од [[Список на матуранти од Солунската машка гимназија#XIII генерација (1898)|тринаесетта генерација на воспитаници од Солунската машка гимназија]].<ref>{{Динев 1|103-104}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панко Брашнаров]] (1883 — 1951) — истакнат револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]], потпретседател на [[АСНОМ]].<ref>{{МКЕ|207}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марика Бунибарова]] (1918 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Весковиќ|1976|p=1009}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Нада Бутникошарева]] (1919 — 1942) — учесник во [[Народноослободително движење|Народноослободителното движење]], жртва во [[Битка кај Војничка Пештера|Битката кај Војничка Пештера]].{{Sfn|Малковски|1985|p=39-40}} === В === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Бојан Вановски]] (1927 — ?) — гастроентерохепатолог и професор во [[Медицински факултет - Скопје|Медицинскиот факултет]].<ref>{{МКЕ|238}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александар Варналиев]] (1931 — ?) — политичар и [[Список на градоначалници на Општина Велес|градоначалник на Велес]] меѓу [[1969]]-[[1974|1974 година]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреј Варналиев]] (1886 — 1906) — револуционер, дел од четата на [[Петар Јуруков]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Варналиев]] (? — 1919) — општественик и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Варналиев]] (1863 — ?) — [[војвода]] и учесник во [[Илинденското востание]].<ref name=":14">{{Македонците|101}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Варналиев]] (1883 — 1903) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]], член на [[МОК]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Слоботка Варналиева]] (1916 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓорѓи Варошлија]] (1947 — 2006) — новинар и работник во [[Радио Скопје]].<ref>{{МКЕ|244}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Васков]] (1912 — 1983) — меѓу првите ветеринари во [[СР Македонија|повоена Македонија]].<ref name=":22">{{МКЕ|247}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Васков]] (1872 — ?) — просветител и дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|петта генерација на воспитаници од Солунската машка гимназија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Васков]] (1934 — 2014) — хирург и професор, член на [[Македонската академија на науките и уметностите]].<ref name=":22" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Васков]] (1880 — 1917) — генерал и дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|седумнаесетта генерација на воспитаници од Солунската машка гимназија]].<ref>{{Македонците|70}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панче Васков]] (1870 — 1951) — деец на [[Македонската револуционерна организација]], учесник во [[Илинденското востание]].<ref>{{Наведена книга|title=Петар Поп Арсов: прилог кон проучувањето на македонското националноослободително движење|last=Ѓорѓиев|first=Ванчо|publisher=[[Матица македонска]]|year=1997|isbn=9789989481031|location=[[Скопје]]|pages=141|author-link=Ванчо Ѓорѓиев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Васков]] (1875 — 1907) — револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Наведена книга|title=Внатрешната македонска револуционерна организација и неоврховизмот, 1904-1908|last=Пандевски|first=Манол|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1983|location=[[Скопје]]|pages=84|author-link=Манол Пандевски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Седат Вели]] (1920 — ?) — општественик и соработник за време на [[Народноослободителната борба]].<ref>{{МКЕ|258}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Вера Весковиќ-Вангели]] (1933 — 2007) — претставник на [[Македонска историографиjа|Македонската историографија]], позната по нејзиното проучување на [[АФЖ]].<ref>{{МКЕ|269}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреј Весов]] (? — 1907) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Владимир Весов]] (1882 — 1967) — [[архитект]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дваесет и третата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Весов]] (1885 — 1954) — економист и дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|седумнаесетта генерација на воспитаници од Солунската гимназија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Весов]] (1832 — 1895) — општественик и деец на [[Македонската преродба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јован Весов]] (1843 — 1922) — општественик и политичар. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Константин Весов]] (1883 — ?) — адвокат и правник, дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|шестнаесетта генерација на воспитаници од Солунската гимназија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Љубомир Весов]] (1892 — 1922) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{МКЕ|270}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Весов]] (1891 — ?) — [[архитект]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дваесет и четвртата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Саздо Весов]] (1846 — 1908) — трговец и општественик. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Риза Вејселов]] (1922 — 1943) — претприемач и земјоделец, мачен од [[Бугарска окупација на Македонија во Втората светска војна|бугарската фашистичка власт]].{{sfn|Малковски|1985|p=134}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Сато Вејселов]] (1920 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=79}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Serbia.svg}} [[Небојша Вилиќ]] (р. 1962) — историчар за уметност и професор во [[Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“]].<ref>{{МКЕ|276}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Витанов]] (р. 1953) — глумец и член на народниот театар на Велес.<ref>{{МКЕ|283}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Serbia.svg}} [[Менка Вучковиќ]] (1914 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. === Г === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Стеван Габер]] (1919 — 1999) — адвокат и [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|ректор на Скопскиот универзитет]] меѓу [[1972]]-[[1974|1974 година]].<ref>{{МКЕ|325}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Соња Гаврилова]] (р. 1962) — писателка и психолог на [[ПОУ „Маца Овчарова“ - Велес|ПОУ „Маца Овчарова“]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лилјана Гаврилска]] (1920 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коле Гајдов]] (1923 — 1941) — железнички работник и деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]].{{sfn|Малковски|1985|p=135}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Стефан Гајдов]] (1905 — 1992) — истакнат композитор, дел од [[Повоена македонска музика#Прва генерација повоени македонски композитори|првата генерација на повоена македонски музичари]].<ref>{{МКЕ|330}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Галев]] (1872 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Васка Гачева]] (1903 — 1961) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александра Гашева]] (1922 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лазар Георгиев]] (1880 — ?) — борец и дел од [[Македонско-одринските доброволни чети|Македоно-одринските доброволни чети]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Магдалена Георгива]] (р. 1945) — [[математичар]] и редовен професор на [[Природно-математички факултет - Скопје|Природно-математичкиот факултет]].<ref>{{МКЕ|347}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Борис Гигов]] (1883 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Страхил Гигов]] (1909 — 1999) — истакнат деец на [[Народноослободителната борба]]. [[Народен херој на Македонија]].<ref>{{МКЕ|355}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ленче Гигова]] (1910 — 1951) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Albania.svg}} {{Знаменце|Flag of Romania.svg}} [[Георги Гика]] (1600 — 1664) — војвода на [[Молдавија]] и подоцна [[Влашко]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Васил Главинов]] (1869 — 1929) — истакнат револуционер и првиот пропагатор на социјализмот во Македонија.<ref>{{МКЕ|361}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лазар Главинов]] (1880 — 1947) — мајстор и социјалист, деец на [[Македонска социјалистичка група|Македонската социјалистичка група]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Глушков]] (1873 — 1960) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Грозда Гонева]] (1922 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Драга Гонева]] (1922 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Деса Гочева]] (1925 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Душко Гочевски]] (1962 — 2002) — херој и бранител. Учесник во [[Воен конфликт во Македонија (2001)|воениот конфликт во 2001 година]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Владимир Гравчевски]] (1936 — 1978) — глумец и режисер во [[СР Македонија]], деец на [[Битолски народен театар|Битолскиот народен театар]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Грбевски]] (р. 1946) — филмски и телевизиски монтажер.<ref>{{МКЕ|395}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коста Григоров]] (1839 — 1899) — револуционер и [[Ополченци|ополченец]]. Учесник во [[Руско-турска војна (1877-1878)|Руско-турската војна]].<ref name=":3">{{Македонците|38}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јован Грозданов]] (1873 — ?) — војвода и раководител на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=219-220}} === Д === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Давидов]] (1864 — ?) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]].<ref name=":2">{{Македонците|53}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Родна Давкова]] (1898 — ?) — помогнала со снабдување на [[Шеснаесетта македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Пенчо Давчев]] (1922 — 1995) — професор во [[Медицински факултет - Скопје|Медицинскиот факултет на Скопје]].<ref>{{МКЕ|422}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Наска Давчева]] (1925 — ?) — член на [[Комунистичката партија на Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марика Дамкова]] (1909 — ?) — помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Менка Данаилова]] (1919 — 2005) — учесник во [[Народноослободителната борба]], дел од првата генерација на повоени учители. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Рахилка Данаилова]] (1912 — 1976) — дејствувала во [[ГШ на НОВ и ПОМ]] кај [[Горно Врановци]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Славчо Деловски]] (1923 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благојка Демниева-Кузмановска]] (1920 — 1999) — просветителка и дејателка во [[Народноослободителната борба]].<ref>{{МКЕ|451}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Алексо Демниевски - Бауман|Алексо Демниевски]] (1905 — 1961) — истакнат партизан и борец во [[Шпанската граѓанска војна]].<ref>{{МКЕ|451}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Депа Депинова]] (1906 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Вера Деспотовска]] (1916 — ?) — партизанка и добитник на [[Партизанска споменица 1941|Партизанската споменица од 1941 година]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреј Диамандиев]] (1882 — 1957) — историчар и општественик, учесник во [[Првата светска војна]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Константин Димитров]] (р. 1943) — машински инженер и поранешен заменик [[градоначалник на Скопје]].<ref>{{МКЕ|466}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Костадин Димов]] (1920 — 1944) — деец на [[Комунистичката партија на Македонија]].{{sfn|Малковски|1985|p=116-117}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Димов]] (1918 — 1945) — деец на [[Народноослободителната борба]], борец од [[Петнаесетти македонски корпус|XV македонски корпус]].{{sfn|Малковски|1985|p=98}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ќире Димов]] (1912 — 1940) — поет, работник и деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]].<ref>{{МКЕ|470}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Васа Димова (Велес)|Васа Димова]] (1890 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марија Димова (Велес)|Марија Димова]] (1885 — 1966) — партизанка и добитник на [[Партизанска споменица 1941|Партизанската споменица од 1941 година]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Маца Димова]] (1908 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Љупчо Димовски]] (р. 1959) — политичар и [[Министерство за политички систем и односи меѓу заедниците|министер за политички систем и односи меѓу заедници]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никодинка Димчева]] (1916 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ангел Докурчев]] (1875 — 1918) — војвода и револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреј Докурчев]] (1878 — 1907) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ленче Домазетова]] (1926 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Антон Драндар]] (1837 — 1925) — општественик и политичар.<ref>{{МКЕ|489}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александар Драндаров]] (1854 — ?) — деец на [[македонската емиграција во Бугарија]] и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание]].<ref name=":6">{{Македонците|58}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Драндаров]] (1876 — 1930) — дипломат и дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|единаесетта генерација на воспитаници од Солунската гимназија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Љубомир Драндаров]] (1880 — 1926) — просветител, чиновник и деец на [[Велешко благотворително братство „Рајко Жинзифов“|Велешкото благотворително братство]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коле Дрнков]] (1926 — 1944) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=56-57}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ратко Дуев]] (р. 1970) — професор во [[Институт за класични студии|Институтот за класични студии]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Василка Дуракова]] (1900 — 1969) — помогнала со снабдување на [[НОВМ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Веска Дусниева]] (1920 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. === Ѓ === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓоре Ѓелев]] (р. 1983) — писател и автор. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ана Милевска Ѓеоргиева|Ана Ѓеоргиева]] (р. 1985) — новинарка и водител. *{{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреј Ѓоргов]] (? — 1912) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]]. Учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]].<ref>{{Наведена книга|title=Пиринска Македонија во борба за национално ослободување|last=Митрев|first=Димитар|publisher=Главниот одбор на Народниот фронт на Македонија|year=1950|location=[[Скопје]]|pages=43|author-link=Димитар Митрев}}</ref> *{{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Васил Ѓоргов]] (1910 — 1968) — повоен политичар и [[Министерство за економија и труд на Македонија|министер за стопанство]] на [[СР Македонија]].<ref>{{МКЕ|502}}</ref> *{{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Ѓоргов]] (1858 — 1929) — револуционер, политичар и деец на [[Врховниот македонски комитет]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Георгов|Иван Ѓоргов]] (1860 — 1936) — филозоф и ректор на [[Софиски универзитет „Св. Климент Охридски“|Софискиот универизитет]]. Деец на [[МНИ]].<ref name=":4">{{Македонците|56}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Георгов|Илија Ѓоргов]] (1860 — 1945) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]] меѓу [[1903]]-[[1931|1931 година]].<ref name=":2" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Родна Ѓоргова]] (1913 — ?) — деец на [[Антифашистички фронт на жените|Антифашистичкиот фронт на жените]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јасмина Ѓорѓиева]] (р. 1977) — писателка и поет. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Маца Овчарова|Марија Ѓорѓиева]] (1922 — 1943) — истакната дејателка на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=28}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Ѓорев]] (1922 — 1942) — истакнат деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=29}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Десанка Ѓорева-Кепева|Десанка Ѓорева]] (1925 — ?) — помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Богдан Поп Ѓорчев]] (1904 — 1945) — лекар и револуционер, деец на [[Македонската младинска тајна револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Борис Поп Ѓорчев]] (1933 — 2016) — истакнат новинар и редактор во весникот „[[Нова Македонија]]“.<ref name=":17" /> === Е === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Вера Есенчева]] (1923 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. === Ж === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Христов Железаров|Димитар Железаров]] (1900 — 1979) — стоматолог и професор во [[Медицински факултет - Скопје|Медицинскиот факултет]].<ref>{{МКЕ|540}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Aromanian flag.svg}} [[Рајко Жинзифов]] (1839 — 1877) — истакнат поет и писател, претставник на [[Македонската преродба]].<ref>{{Наведена книга|title=За македонската литература|last=Спасов|first=Александар|publisher=[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]]|year=1969|location=[[Скопје]]|pages=30|author-link=Александар Спасов}}</ref> === З === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Христо Зарезанков]] (1890 — 1938) — [[Анархистички комунизам|анархокомунист]], ликвидиран за време на [[Сталинови чистки|Сталиновите чистки]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Киро Зафиров]] (1925 — 1944) — партизан и деец на [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Малковски|1985|p=58}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Румена Зафирова]] (1920 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Цвета Зафирова]] (1924 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Васил Зафирчев]] (р. 1980) — глумец и претставник на народниот театар на [[Велес]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марика Здравева-Манева]] (1923 — ?) — деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Николина Здравева]] (1925 — ?) — борец во [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Бошко Златанов]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=59-60}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Зографов]] (1877 — 1940) — воен командир, учесник во [[Горноџумајско востание|Горноџумајското востание]]. Деец на [[ВМОК]].<ref>{{Македонците|77}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Крум Зографов]] (1884 — 1922) — политичар и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Македонците|92}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Симеон Зографов]] (1876 — 1949) — политичар и општественик, градоначалник на [[Добрич]].<ref name=":11">{{Македонците|69}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Христо Зографов]] (1897 — 1964) — [[лингвист]] и [[македонист]], делегат во [[Комисија за јазик и правопис|јазичната комисија на АСНОМ]].<ref>{{Македонците|93}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Данчо Зографски]] (1920 — 1997) — претставник на [[Македонска историографиjа|Македонската историографија]].<ref>{{МКЕ|575}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димче Зографски]] (1898 — 1985) — политичар и [[Градоначалник на Скопје|втор градоначалник на Скопје]] во [[СР Македонија|повоена Македонија]].<ref name=":1">{{МКЕ|576}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓорѓи Зографски]] (1871 — 1945) — [[зограф]] и [[Список на градоначалници на Општина Велес|градоначалник на Велес]] меѓу [[1918]]-[[1920|1920 година]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Зографски]] (1895 — 1985) — деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]] и [[ВМРО (Обединета)]].<ref name=":1" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Томислав Зографски]] (1934 — 2000) — претставник од [[Повоена македонска музика#Трета генерација повоени македонски композитори|третата генерација на повоени македонски композитори]].<ref>{{МКЕ|577}}</ref> === И === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Иванов]] (1883 — 1906) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Игор Иванов (музичар)|Игор Иванов]] (р. 1984) — член на [[Македонски кларинет квинтет|Македонскиот кларинет квинтет]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Родна Ивева|Благородна Ивева]] (1922 — 1942) — истакната дејателка на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=30}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Слоботка Игнова]] (1922 — ?) — борец во единиците на [[НОВМ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тима Икономова]] (1861 — 1937) — просветителка и дел од [[Македонската преродба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Илиев]] (1921 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{Sfn|Малковски|1985|p=60}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Вера Илиева]] (1918 — ?) — партизанка и добитник на [[Партизанска споменица 1941|Партизанската споменица 1941]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Цвета Илиева]] (1923 — ?) — пушкомитралезец во [[Седма македонска ударна бригада|Седмата македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јосиф Илковски]] (1924 — 2001) — планинар и новинар, убиен од [[ОНА|терористичката организација УЧК]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Диаманди Ихчиев]] (1854 — 1913) — [[историчар]], член на [[БАН]].<ref>{{Македонците|80}}</ref> === Ј === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Јакимов]] (1926 — 2024) — професор на [[Електротехнички факултет|Електротехничкиот факултет]] во [[Скопје]].<ref>{{МКЕ|630}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Руса Јанева-Гулистојанова]] (1891 — 1966) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Светозар Јаневски]] (р. 1947) — технолог и стопанственик.<ref>{{МКЕ|633}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Анде Јанков]] (р. 1988) — писател, сценарист и романописец. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марија Јанковиќ]] (1915 — ?) — помогнала со снабдување на [[НОВМ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Анастас Јанов]] (? — 1908) — учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Serbia.svg}} [[Миодраг Јаноски]] (1936 — ?) — [[диригент]] и дел од [[Белградска филхармонија|Белградската филхармонија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Јанчев]] (1877 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски II|2021|p=20-21}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Родна Јанчева]] (р. 1949) — писателка и автор. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ленче Јованова-Журиќ]] (1921 — 1967) — дејателка на [[АФЖ]] и главен редактор на [[Македонка (списание)|списанието „Македонка“]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марика Јованова]] (1924 — ?) — борец во [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Роза Јованова]] (1914 — ?) — борец во [[Дваесет и прва македонска ударна бригада|Дваесет и првата македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Борче Јовчевски]] (р. 1957) — [[алпинист]], заедно со [[Димитар Илиевски - Мурато|Димитар Илиевски-Мурато]] се качиле на [[Монт Еверест]]. * {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Ќазим Јозалп]] (1880 — 1968) — претседател на собрание на [[Република Турција]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панче Јордашевски|Панче Јолдашев]] (1915 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=84}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димче Јорданов]] (1922 — 1945) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=61-62}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Јорданов]] (1920 — 1943) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=32}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Јорданов]] (1887 — 1976) — глумец и дел од првиот театар на [[Царството Бугарија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Богдан Поп Јорданов]] (1913 — 1995) — револуционер и деец на [[ВМРО (Обединета)]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Поп Јорданов]] (1879 — ?) — деец на [[Велешко благотворително братство „Рајко Жинзифов“|Велешкото благотворително братство]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Поп Јорданов]] (1880 — 1966) — револуционер и учесник во [[Солунските атентати]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Поп Јорданов - Орцето|Јордан Поп Јорданов]] (1881 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref>{{Наведена книга|title=Личности од Македонија|last=Павловски|first=Јован|publisher=Ми-Ан|year=2002|isbn=9789989613289|location=[[Скопје]]|pages=143|author-link=Јован Павловски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Миле Поп Јорданов]] (1879 — 1902) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александра Јорданова]] (1915 — ?) — деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коца Јорданова]] (1924 — ?) — деец на [[Сојуз на комунистичката младина на Југославија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Рада Јорданова]] (1923 — ?) — борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панче Јордашевски]] (1913 — 1944) — партизан и деец на [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Сава Јосифова]] (1900 — ?) — помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јосиф Јосифовски (глумец)|Јосиф Јосифовски]] (1927 — 2001) — глумец и член на [[Народен театар (Битола)|Битолскиот народен театар]].<ref>{{МКЕ|648}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Јосмов]] (1920 — 1942) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Меѓу првите жртви во НОБ во [[Велешко]].{{Sfn|Малковски|1985|p=33}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Суреја Јусуф]] (1923 — 1977) — [[КПМ|комунистички деец]], турколог и писател. === К === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марија Камишова - Нонча|Марија Камишова]] (1924 — 1943) — истакната дејателка на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=34}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Елизабета Канческа-Милевска|Елизабета Канчевска-Милевска]] (р. 1970) — политичарка и поранешна [[Министер за култура и туризам на Македонија|министерка за култура]].<ref>{{МКЕ|668}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Капчев]] (1921 — 1942) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=35-36}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ката Капчева]] (1883 — 1942) — помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=118}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајко Капчев]] (1910 — 1942) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=34-35}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Карајорданов]] (1874 — 1931) — командир во [[Бугарската армија]], учесник во [[Првата светска војна]].<ref name=":12">{{Македонците|75}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Богдан Каракостев]] (1910 — 1942) — учесник во [[Народноослободителната борба]], борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=36}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Карамфилович]] (1839 — 1906) — учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]] и деец на [[ВМОК]]. Пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|собранието на Бугарија]].<ref>{{Наведена книга|title=Кресненското востание во Македонија: 1878-1879|last=Апостолски|first=Михајло|publisher=[[Македонска академија на науките и уметностите]]|year=1982|location=[[Скопје]]|pages=45|author-link=Михајло Апостолски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Емануил Карамфилович]] (1855 — 1895) — револуционер и општественик, учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Михаил Карафилов]] (1880 — 1940) — [[инженер]] во [[Царството Бугарија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ангел Карахордиев]] (1859 — 1929) — офицер во [[Бугарската армија]], учесник во [[Балканските војни]].<ref>{{Македонците|78}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Маца Карбева]] (1919 — ?) — учесник во Народноослободителната борба, делегат во [[Прво заседание на АСНОМ|Првото заседание на АСНОМ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Борис Карпузов]] (1919 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=119}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Надежда Келкоцева]] (1924 — ?) — професор во [[Фармацевтски факултет - Скопје|Фармацевскиот факултет во Скопје]].<ref>{{МКЕ|686}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Славчо Керамитчиевски]] (1927 — 1997) — дефектолог и универзитетски професор.<ref>{{МКЕ|688}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Кирков]] (1923 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=37}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Кирков]] (1920 — 1993) — новинар и публицист, деец на [[Народноослободителната борба]].<ref name=":15">{{МКЕ|692}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панче Кирков]] (1927 — 2007) — професор во Технолошко-металуршкиот факултет во [[Скопје]].<ref name=":15" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Константин Кирков]] (1882 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref>{{Наведена книга|title=Солунските атентат и заточениците во Фезан|last=Шатев|first=Павел|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1994|location=[[Скопје]]|pages=32|author-link=Павел Шатев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Оливер Китановски]] (1980 — 2001) — [[Список на загинати бранители во воениот конфликт во Македонија, 2001|бранител]], загинал во [[Воен конфликт во Македонија (2001)|воениот конфилкт во 2001 година]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Павлина Климкар-Меанџиева]] (р. 1949) — професорка и член на [[ДПМ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Климкаров]] (1913 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Убиен по наредба од [[ПК|МК на КПЈ во Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=37-38}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петре Клинкаров]] (р. 1943) — новинар и претседател на [[Здружение на новинари на Македонија|Здружението на новинари на Република Македонија]].<ref>{{МКЕ|701}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Хаџи Константинов-Џинот]] (1821 — 1882) — писател, архивист, етнограф и учител за време на [[Македонската преродба]].<ref>{{Наведена книга|title=Книга за Џинот|last=Тодоровски|first=Гане|publisher=[[Матица македонска]]|year=2004|isbn=9789989485411|location=[[Скопје]]}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панчо Константинов]] (1881 — 1906) — велешка војвода и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марија Копринкова]] (1890 — ?) — просветителка и деец на [[Бугарска комунистичка партија|Бугарската комунистичка партија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Боро Коробар]] (1912 — 1989) — учесник во [[Народноослободителната борба]], деец на [[КПЈ]].<ref name=":16">{{МКЕ|737}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Перо Коробар]] (1916 — 2004) — истакнат партизан и деец на [[Народноослободителната борба]].<ref name=":16" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Перо Д. Коробар|Перо Коробар]] (1914 — 2001) — партизан и политичар во [[СР Македонија|повоена Македонија]].<ref>{{МКЕ|738}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ангел Коробаров]] (1885 — ?) — општественик и револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Македонците|91}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Коробаров]] (1847 — ?) — [[Борба на македонскиот народ против Цариградската патријаршија|учесник во борбата против Цариградската патријаршија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панчо Коробаров]] (1859 — 1915) — командир, учесник во [[Српско-бугарска војна|Српско-бугарската војна]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Коробаров]] (1855 — 1905) — [[полковник]] и дел од [[Русофилија|русофилскиот]] Русенски бунт. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ангел Коруновски]] (р. 1979) — ликовен [[уметник]] и академски [[вајар]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Филип Коруновски]] (р. 1987) — академски [[вајар]] и дел од [[Народен театар „Јордан Хаџи Константинов – Џинот“|велешкиот народен театар]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панајот Костов]] (1886 — 1918) — деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Спиро Костов]] (1848 — 1931) — револуционер, учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]], [[Мелничкото востание]] и [[Првата балканска војна]].<ref>{{МКЕ|744}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јосип Костовски]] (1926 — 1998) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓорѓи Коџобашиев]] (р. 1962) — [[Собрание на Македонија|пратеник во Македонското собрание]] меѓу [[2011]]-[[2016|2016 г]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Анде Кошулчев]] (1923 — 1942) — партизан и борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=40}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Кошулчев]] (1919 — 1944) — партизан и борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=119-120}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Владо Кошулчев]] (1912 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]], борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=41}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лазар Крајничанец]] (1895 — ?) — автор и општественик. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Игор Крајчев]] (р. 1981) — писател на [[Еп|епска фантастика]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димко Крепиев]] (1882 — 1945) — деец на [[Илинденската организација]], ликвидиран при [[Масакр во Велес|Велешкиот масакр]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Асен Крндев]] (1876 — ?) — [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дванаесетта генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коста Крстев]] (? — 1894) — истакнат [[зограф]] и [[фотограф]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајче Крстевски]] (1938 — 2017) — [[Список на генералите и адмиралите од Македонија|воен генерал]] и трет [[Началник на Генералштабот на АРМ|началник на генералштабот]] на [[АРМ]].<ref>{{МКЕ|764}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Бано Кушев]] (1863 — 1910) — просветител и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Кушев]] (1862 — 1901) — директор на [[Прилепско класно училиште|Прилепската машка гимназија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Кушев]] (1896 — 1922) — [[војвода]] и деец на [[Внатрешната македонска револуционерна организација]].<ref>{{Наведена книга|title=Развојот на македонскиот печат и новинарство, од првите почетоци до 1945 година|last=Мокров|first=Боро|publisher=[[Здружение на новинарите на Македонија]]|year=1980|location=[[Скопје]]|pages=280|author-link=Боро Мокров}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Михаил Кушев (трговец)|Михаил Кушев]] (1812 — 1905) — трговец и општественик во [[XIX век]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Михаил Кушев (револуционер)|Михаил Кушев]] (1905 — 1992) — архитект и револуционер, деец на [[ММТРО]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Михаил Кушев (општественик)|Михаил Кушев]] (1740 — 1855) — родоначалник на семејството Кушеви. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Кушев]] (1870 — 1939) — деец на [[Македонската револуционерна организација]] и воен лекар.<ref name=":9">{{Македонците|67}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Страшимир Кушев]] (1877 — 1959) — учесник во [[Балканските војни]] и [[Првата светска војна]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Кушев]] (1901 — 1925) — деец на [[Внатрешната македонска револуционерна организација]]. === Л === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лазар Лазов]] (1923 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]], загинал во [[Глишиќ]].{{sfn|Малковски|1985|p=86}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Левков]] (1911 — ?) — партизан и адвокат, [[Делегат на Првото заседание на АСНОМ|делегат во Првото заседание на АСНОМ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Леов]] (1923 — 1945) — деец на [[Народноослободителната борба]], борец од [[Петнаесетти македонски корпус|XV македонски корпус]].{{sfn|Малковски|1985|p=102-103}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Леов]] (1920 — 1998) — [[раскажувач]], [[романописец]] и [[драмски автор]].<ref>{{МКЕ|793}}</ref> === Љ === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитри Соле Љубин|Димитри Љубин]] (р. 1978) — писател и автор. === М === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Киро Мазнев]] (1912 — ?) — активист и жртва на [[Југословенски терор врз Велешани|комунистичките репресии спрема Велешаните]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Борис Мајсторов]] (1935 — 2008) — глумец, [[драматург]] и [[режисер]].<ref>{{МКЕ|819}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Христо Мајсторов]] (? — 1945) — револуционер и деец на [[МРО]], убиен при [[Масакр во Велес|Велешкиот масакр]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајче Малинов]] (р. 1973) — музичар и [[композитор]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓорѓи Малковски]] (р. 1957) — истакнат претставник на [[Македонска историографиjа|Македонската историографија]].<ref>{{МКЕ|906}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Пепи Манасков]] (р. 1964) — [[ракометар]] и поранешен член на клубот „Борец“.<ref>{{МКЕ|908}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Сашко Манасков]] (1968 — 2001) — [[македонски бранител|бранител]] и херој, учесник во [[Воениот конфликт во 2001|воениот конфликт]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Хаџи Манов]] (1904 — ?) — револуционер и деец на [[ММТРО]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Дамаскин Манушев]] (1875 — 1960) — меѓу првите фотографи во [[Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Љубе Манушев|Љубомир Манушев]] (1922 — 2012) — истакнат фотограф во [[Социјалистичка Република Македонија|повоена Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Филимена Марковска]] (1920 — 2012) — општественик и сопруга на поетот [[Венко Марковски]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Арсени Мартинов]] (1843 — 1868) — револуционер, учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]].<ref>{{Наведена книга|title=Македонското ослободително дело во XIX и XX век: пројави, релации и ликови|last=Пандевски|first=Манол|publisher=[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]]|year=1987|location=[[Скопје]]|pages=78|author-link=Манол Пандевски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Дамјан Мартинов]] (1875 — ?) — [[војвода]] и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александар Мартулков]] (1878 — 1965) — истакнат претставник на [[Македонска социјалистичка група|македонското социјалистичко движење]] во [[XX век]].<ref>{{Мартулков}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Пано Мартулков]] (1834 — ?) — активист и деец на [[Македонско национално движење|Македонското национално движење]], прогонет во [[Дијарбекир]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Мартулков]] (1875 — 1947) — деец на [[Македонската револуционерна организација]], учител во [[Софискиот универзитет „Св. Климент Охридски“|Софискиот универзитет]].<ref>{{Наведена книга|title=Македонското националноослободително движење во Битолскиот вилает (1893-1903)|last=Димески|first=Димитар|publisher=[[Студентски збор]]|year=1981|location=[[Скопје]]|pages=279|author-link=Димитар Димески}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Матов]] (1864 — 1896) — [[фолклорист]] и [[етнограф]], припадник на [[ВМОК]].<ref name=":4" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Славејко Матов]] (1869 — 1951) — деец на [[СМЕО]]. Дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|четвртата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref>{{Македонците|84}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Денис Махмудов]] (р. 1989) — [[Фудбал|фудбалер]] и дел од [[ПФК Левски (Софија)|ПФК Левски во Софија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреј Мацанов]] (1880 — 1947) — дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|Четиринаесетта генерација на воспитаници на Солунската гимназија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Константин Мацанов]] (1882 — ?) — дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|Четиринаесетта генерација на воспитаници на Солунската гимназија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Мацанов]] (1859 — ?) — просветител и трговец за време на [[Македонската преродба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Богдан Маџаров]] (1909 — 1944) — борец и учесник во [[Втората светска војна]].{{sfn|Малковски|1985|p=148}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Веселинка Маџарова]] (р. 1974) — професорка по [[Музика|музичко]] во [[ОУ „Васил Главинов“ - Велес|ОУ „Васил Главинов“ — Велес]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Aromanian flag.svg}} [[Коста Машу]] (1829 — 1905) — трговец и адвокат, деец на [[Романска пропаганда во Македонија|Романската пропаганда во Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Менкаџиев]] (1844 — 1909) — општественик и политичар, делегат во основачкиот конгрес на [[Кнежевство Бугарија|Кнежевството Бугарија]].<ref>{{Македонците|79}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Мечев]] (1870 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref>{{Наведена книга|title=Документи за борбата на македонскиот народ за самостојност и за национална држава: Од населувањето на Словените во Македонија до крајот на Првата светска војна|last=Андонов-Полјански|first=Христо|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=1981|location=[[Скопје]]|pages=343|author-link=Христо Андонов Полјански}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панче Мижимаков]] (р. 1946) — [[режисер]] и филмски продуцент за [[Вардар филм]].<ref>{{МКЕ|945}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Миле Милев]] (1921 — 1942) — борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]], жртва во [[Битка кај Војничка Пештера|Битката кај Војничка Пештера]].{{Sfn|Малковски|1985|p=42}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Евтимија Милетиќ]] (1837 — 1909) — просветителка и сопруга на [[Јазичар|јазичарот]] [[Љубомир Милетиќ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Мимовски]] (1912 — 1944) — борец и учесник во [[Народноослободителна борба]], загинал во [[Неготино]].{{sfn|Малковски|1985|p=86-87}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димче Мирчев]] (1913 — 1944) — истакнат учесник во [[Народноослободителната борба]]. [[Народен херој на Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=15-16}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Мирчев]] (1921 — 1944) — борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{Sfn|Малковски|1985|p=63}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Мискинов]] (1862 — ?) — општественик и деец на [[Врховниот македонски комитет]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александар Митрев]] (1926 — 1945) — учесник во [[Народноослободителната борба]], загинал во [[Сремски фронт|Сремскиот фронт]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димко Митрев]] (1919 — 1942) — истакнат борец на [[НОБ]] во [[Велес]] и [[Велешко]], дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=42-43}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јован Митрев]] (1900 — 1942) — помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=123}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тоде Митрев]] (1915 — 1942) — соработувал со [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=123}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Васа Митрева]] (1918 — 1942) — помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=122-123}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Борис Михајлов]] (1880 — ?) — борец од [[Единаесетта пешадиска македонска дивизија|Единаесетта македонска пешадиска дивизија]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=66}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Михајлов (учител)|Илија Михајлов]] (1912 — 1995) — агроекономист и декан за Земјоделско-шумарскиот факултет.<ref>{{МКЕ|971}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Мишко Михајловски]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Третата македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Михов]] (1865 — 1902) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ангел Хаџи Мишев]] (1869 — 1948) — [[амбасадор]], дипломат и политичар. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Хаџи Мишев]] (1843 — 1896) — виден трговец и општественик. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панчо Хаџи Мишев]] (1874 — 1957) — политичар и амбасадор. Дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|осмата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref>{{Cite book|url=http://www.dlib.mk/bitstream/handle/68275/258/86481418.pdf|title=Българскитѣ гимназии и основни училища въ Солунъ (по случай на 50-годишнината на солунскитѣ български гимназии)|last=Кандиларов|first=Георги|publisher=[[Македонски научен институт|Македонски Наученъ Институтъ]]|year=1930|location=[[Софија]]|pages=91}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Хаџи Мишев]] (1840 — 1910) — политичар и близок соработник на рускиот конзул во Солун. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајко Мишковски]] (1903 — 1985) — учесник во [[Народноослободителната борба]], подоцна [[Југословенски терор врз Велешани|репресиран од комунистичкиот режим]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Боро Мокров]] (1917 — 2005) — правник, публицист, припадник на [[Народноослободителната борба|комунистичкото и на студентското движење]].<ref>{{МКЕ|982}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Мурџиев]] (1863 — ?) — командир во [[Бугарска армија|Бугарската војска]]. === Н === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димко Најдов]] (1919 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=64}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ристо Најдов]] (1920 — 1943) — партизан, учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Малковски|1985|p=43}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тихо Најдовски]] (1933 — 2007) — [[поет]], [[писател за деца]] и млади.<ref>{{МКЕ|1007}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Давид Наков]] (1877 — 1944) — деец на [[Американски Македонци|македонската емиграција во Америка]], отворил македонско училиште во [[Стилтон]], [[Пенсилванија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Каролина Насковска]] (р. 1970) — политчарка од редовите на [[ВМРО-ДПМНЕ]], пратеник во [[Македонското собрание]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајче Настев]] (1920 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=87}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Настов]] (1921 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=87}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панајот Наумов]] (1848 — 1885) — [[ајдутин]] и [[Ополченци|ополченец]]. Учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]].<ref>{{Македонците|36}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Темелко Наумов]] (1870 — ?) — [[војвода]] од [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Наумов]] (1883 — 1941) — [[композитор]] и [[диригент]], автор на првата воена опера во Бугарија.<ref name=":7">{{Македонците|59}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓошо Нацев]] (1871 — 1944) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=108-109}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Венцислав Недев]] (р. 1949) — [[каратист]] и дел од ИТКФ.<ref>{{МКЕ|1039}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ноне Неделковска|Нона Неделковска]] (р. 1986) — [[пејачка]] во [[Златно славејче]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Нечев]] (1923 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајко Нечев]] (1926 — ?) — ветеринар, докторирал во Загрепскиот универзитет.<ref>{{МКЕ|1046}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јосиф Николов]] (? — 1912) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јулиана Николова]] (р. 1975) — политичарка од редовите на [[ЛДП]], пратеник во [[Македонското собрание]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Султана Николова]] (1880 — 1949) — актерка во [[Народен театар „Иван Вазов“|народниот театар „Иван Вазов“]].<ref name=":7" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Драгољуб Николовски]] (1928 — 2016) — политичар и пратеник во [[Македонското собрание]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Николовски (партизан)|Никола Николовски]] (1906 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Николовски (глумец)|Тодор Николовски]] (1902 — 2002) — театарски, филмски и телевизиски [[глумец]].<ref>{{МКЕ|1053}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Драган Ничев]] (1874 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коца Новакова]] (1917 — ?) — деец на [[АФЖ]] и учесник во [[Народноослободителната борба]]. === О === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ангел Ончевски]] (1933 — ?) — генерал-мајор на [[Воздухопловство|воздухопловна сила]] на [[Југословенската народна армија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ѓоре Органџиев]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Органџиев]] (1882 — 1958) — револуционер и борец од [[МОО]] за време на [[Балканските војни]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Цветанка Органџиева]] (1925 — 2018) — [[поет]], [[Славистика|славист]] и [[Историја на книжевноста|историчар на книжевноста]].<ref>{{МКЕ|1081}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Оровчанец]] (1905 — 1938) — деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]], жртва на [[Сталинови чистки|Сталиновите чистки]].<ref>{{МКЕ|1084}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лазар Осмаков]] (1918 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=66}} === П === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Italy.svg}} [[Ирена Павлова-Де Одорико]] (р. 1967) — писателка и член на [[Друштво на писатели на Македонија|Друштвото на писатели на Македонија]].<ref>{{МКЕ|1103}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ганчо Пајтонџиев]] (1907 — 2002) — учител за физичко здравстено образование и етнокореолог.<ref>{{МКЕ|1109}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ангелко Палашев]] (1780 — 1850) — просветител и деец за време на [[Македонската преродба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Палашев]] (1879 — 1926) — просветен деец, дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|шестнаесетта генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":7" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Паликрушев]] (1870 — ?) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]].<ref name=":2" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Хаџи Панзов]] (1911 — ?) — [[делегат на Првото заседание на АСНОМ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ванчо Хаџи Панзов]] (1925 — 1944) — партизан и дел од [[Дванаесетта македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ганчо Хаџи Панзов]] (1900 — 1936) — комунист и поет, учесник во [[Шпанска граѓанска војна|Шпанската граѓанска војна]].<ref>{{МКЕ|1576}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Хаџи Панзов]] (1901 — 1976) — револуционер и деец на [[ММТРО]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Павлина Хаџи Панзова]] (1895 — ?) — општественик и просветителка. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Панов (револуционер)|Никола Панов]] (1884 — ?) — револуционер и [[војвода]] во [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Панов (адвокат)|Никола Панов]] (1855 — ?) — општественик и политичар, дел од [[Народно собрание на Бугарија|собранието на Бугарија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јован Панчев]] (1917 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=66-67}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Олга Папеш]] (1930 — 2011) — главниот [[архитект]] на зградата на [[Македонската радио-телевизија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Парталев]] (? — 1921) — деец на [[Македонската револуционерна организација]] и подоцна предавник. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Сотир Пеев]] (1843 — 1896) — [[ајдут]] и револуционер, учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]].<ref>{{Наведена книга|title=Отпор на Македонија во времето на турското владеење|last=Матковски|first=Александар|publisher=[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]]|year=1983|location=[[Скопје]]|pages=331|author-link=Александар Матковски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коце Пејков]] (1873 — 1902) — [[војвода]] во [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Пејовски]] (р. 1947) — композитор и аранжер.<ref>{{МКЕ|1127}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ристо Пенов]] (р. 1957) — политичар и [[градоначалник на Скопје]] меѓу [[1996]]-[[2005|2005 година]].<ref>{{МКЕ|1132}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Петров]] (1906 — ?) — терорист и учесник во [[Атентат во црквата „Света Недела“ - Софија|атентатите кај „Света Недела“]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Славко Петров]] (1937 — 2009) — [[Министер за земјоделство, шумарство и водостопанство на Македонија|министер на земјоделство, шумарство и водостопанство]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Петров (новинар)|Тодор Петров]] (1894 — 1932) — [[новинар]] во првата половина на [[XX век]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димче Петровски]] (р. 1961) — генерал мајор во [[Армија на Македонија|Македонската војска]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Богдан Хаџи Петрушев]] (1929 — ?) — жртва на [[Југословенски терор врз Велешани|југословенските репресии спрема Велешаните]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панче Пешев]] (1915 — 1944) — композитор и музичар, учесник во [[Народноослободителната борба]].<ref>{{МКЕ|1156}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Владимир Пингов]] (1883 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref>{{Наведена книга|title=Ние на татковината ѝ должиме сѐ, таа нам-ништо!|last=Павловски|first=Јован|publisher=Ми-Ан|year=2003|isbn=9789989613395|location=[[Скопје]]|pages=44-47|author-link=Јован Павловски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Плавев]] (1867 — 1940) — деец на [[Македонска социјалистичка група|Македонската социјалистичка група]].<ref>{{МКЕ|1163}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лазар Плавев]] (1878 — ?) — [[војвода]] во [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Роса Плавева]] (1878 — 1970) — меѓу првите борци на [[Права на жените во Македонија|правата на жени во Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коце Плејков]] (1873 — 1902) — [[војвода]] и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајче Попов]] (1923 — 2007) — [[филмски режисер]], [[снимател]] и [[сценарист]].<ref>{{МКЕ|1187}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Киро Пракицов]] (1917 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=89}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панчо Пракицов]] (1842 — ?) — револуционер и учесник во [[Старозагорско востание|Старозагорското востание]].<ref name=":13">{{Македонците|76}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петре Прличко]] (1907 — 1995) — значаен глумец во повоената [[македонска кинематографија]].<ref>{{МКЕ|1227}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Богдан Прличков]] (1918 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=67-68}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Диме Прличков]] (1861 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=157}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреј Протич]] (1875 — 1959) — [[публицист]], [[археолог]] и [[литературен критичар]].<ref name=":6" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Протич]] (1874 — 1945) — [[адвокат]] и [[нотар]], главен на Софискиот воен суд за време на [[Првата светска војна]].<ref name=":8">{{Македонците|61}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Бојан Подолешов]] (1932 — ?) — истакнат [[хемичар]] во [[Природно-математички факултет - Скопје|Природно-математичкиот факултет]], добитник на [[Наградата 13 Ноември|наградата „13 Ноември“]].<ref>{{МКЕ|1169}}</ref> === Р === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димко Радев]] (1810 — 1875) — општественик и деец на [[Македонската преродба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Олга Радева]] (1868 — 1951) — претседателка на [[Македонски женски сојуз|Македонскиот женски сојуз]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Даниела Рангелова]] (р. 1978) — политичарка од редовите на [[ВМРО-ДПМНЕ]], пратеник во [[Македонското собрание]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Раштанов]] (1878 — 1945) — политичар и деец на [[македонската емиграција во Бугарија]]. Претседател на [[Велешко благотворително братство „Рајко Жинзифов“|Велешкото братство]].<ref>{{Мартулков|Поглавје=11}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Ризов (уметник)|Димитар Ризов]] (1900 — 1981) — [[уметник]] и [[Илустрација|илустратор]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Ризов (револуционер)|Димитар Ризов]] (1891 — ?) — [[новинар]] и деец на [[Внатрешната македонска револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Ризов]] (? — 1930) — просветител и црковен деец. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ризо Ризов]] (1872 — 1950) — истакнат политичар и раководител во [[ВМРО (Обединета)]], повоено учествувал со управување на [[СР Македонија]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ризо Ризов (опера пејач)|Ризо Ризов]] (1898 — 1971) — оперски пејач, дел од Софскиот хор. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Ристов]] (1909 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=68}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Љупка Хаџи Ристова]] (1931 — 2021) — професорка во Шумарскиот факултет во Скопје.<ref>{{МКЕ|1579}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Киро Рогужаров]] (1923 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=68}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Миле Ружиновски]] (1935 — 2017) — генерал-полковник на [[ЈНА]], учесник во [[Опсада на Дубровник|Опсадата на Дубровник]].<ref>{{МКЕ|1286}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Љуба Руменова]] (1878 — 1953) — учителка и општественик, деец на [[Македонската револуционерна организација]]. === С === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Саздов]] (1925 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=69}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Шефки Сали]] (1914 — 1944) — истакнат партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=72}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Самарџиев]] (1863 — ?) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=203-204}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Перо Симеонов]] (1846 — 1876) — [[ајдутин]], дел од четата на [[Христо Ботев]].<ref name=":0" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Стојан Поп Симеонов]] (1880 — 1946) — општественик и деец на Македонската револуционерна организација. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Грозда Симитчиева]] (1910 — 1994) — меѓу првите гинеколог-акушери во [[СФРЈ|повоена Југославија]].<ref>{{МКЕ|1359}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Смилев]] (1909 — 1996) — специјалист по болести на устата, забите и вилицата.<ref>{{МКЕ|1381}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Солев]] (1930 — 2003) — [[раскажувач]], [[романописец]], драмски автор, [[есеист]], [[книжевен критичар]] и [[преведувач]].<ref>{{МКЕ|1392}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димко Солев]] (1915 — 2017) — последниот грнчар во семејството Солеви. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Коста Солев]] (1908 — 1943) — истакнат писател, автор на „''[[Бели мугри]]''“. Деец на [[Сојуз на комунистите на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=7-11}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Софкаров]] (1881 — 1946) — професор во [[Скопско педагошко училиште|Скопското педагошко училиште]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Владимир Георги Спасов|Владимир Спасов]] (1933 — ?) — сликар и [[Анимација|аниматор]] во [[Македонска телевизија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Кирил Спировски]] (1918 — 2004) — [[диригент]] за опера и балет во [[Македонскиот народен театар]].<ref>{{МКЕ|1405}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Сребрев]] (1868 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=391-392}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Сребров]] (1881 — 1945) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=141}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Орце Сребров]] (1909 — 1995) — деец на [[Народноослободителната борба]].<ref>{{МКЕ|1408}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Славица Ставрева]] (р. 1971) — [[диригент]] и професорка во [[ОМУ „Стефан Гајдов“ - Велес|ОМУ „Стефан Гајдов“]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Стефан Станков]] (1879 — 1958) — револуционер и учесник во [[Првата светска војна]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Поп Стефанов]] (1866 — 1936) — деец на [[Македонско национално движење|Македонското национално движење]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Поп Стефанов]] (1837 — 1895) — општественик и трговец. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Стојанов (партизан)|Тодор Стојанов]] (1922 — ?) — учесник во [[Бунт на Скопско кале (1945)|Скопскиот бунт]], подоцна [[Југословенски терор врз Велешани|репресиран од Југословенскиот режим]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Хаџи Стојанов]] (1884 — ?) — училишен инспектор и деец на [[Сојуз на македонските емигрантски организации|Македонските братства]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илчо Стојановски]] (р. 1973) — ликовен уметник и академски вајар. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Стојанов (историчар)|Петар Стојанов]] (1922 — 1995) — претставник на [[Македонска историографиjа|Македонската историографија]] и научен советник на [[ИНИ]].<ref>{{МКЕ|1430}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Милан Страчков]] (1880 — 1942) — трговец и соработник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=127-128}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Страчковски]] (1920 — 1943) — истакнат учесник во [[Народноослободителната борба]]. [[Народен херој на Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=17-18}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of the Romani people.svg}} [[Мемо Сулејманов]] (1926 — 1984) — [[атлетичар]] и основноположник на македонското маратонско трчање === Т === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Атанас Талевски]] (1954 — 2008) — [[фотограф]] и основач на фото галерија во [[Елшани]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Милан Талевски]] (р. 1954) — прв [[градоначалник на Скопје]] после [[Ден на независноста на Македонија|независноста на Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александар Танев]] (1863 — 1932) — генерал во [[Бугарската армија]]. Учесник во [[Првата светска војна]].<ref name=":12" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Танев]] (1855 — 1935) — просветител и учител во [[Солунската машка гимназија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Сокол Таневски]] (1912 — ?) — политичар и [[економист]], [[Список на градоначалници на Општина Велес|градоначалник на Велес]] меѓу [[1946]]-[[1949|1949 година]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Тасков]] (1864 — 1943) — трговец и претприемач.{{sfn|Малковски|1985|p=142}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јовче Тесличков|Јованче Тесличков]] (1925 — 1944) — истакнат деец на [[Народноослободителната борба]], борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=70-71}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јован Тикваров]] (1924 — 1944) — борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{sfn|Малковски|1985|p=128}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Малина Тимева]] (1908 — ?) — политичка офицерка во [[Татковински фронт (Бугарија)|Татковинскиот фронт]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Вестала Тимчева]] (1900 — 1969) — [[писателка]] и автор на неколку статии во ''[[Илустрација Илинден]]''. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајанка Тодорова]] (р. 1946) — автор и писателка. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Савка Тодоровска]] (р. 1943) — [[Права на жените во Македонија|активистка за правата на жени]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Хаџи Тонев]] (1872 — ?) — просветителен деец и член на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Евтимија Хаџи Тонева]] (? — 1913) — членка на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ало Тончов]] (1902 — 1987) — [[музичар]] и дел од македонската [[чалгија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Топчев]] (1869 — 1903) — револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]] и [[ВМОК]].<ref>{{Македонците|81}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Панчо Тошев]] (1882 — ?) — борец од [[Македонско-одринските доброволни чети|Македоно-одринските доброволни чети]].{{Sfn|Пеловски II|2021|p=211}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петре Трајков]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=71-72}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Димитар Трајкович]] (1817 — 1880) — деец на [[Македонската преродба]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Горан Трајкоски]] (р. 1963) — музичар и основач на [[Анастасија (музичка група)|групата ''Анастасија'']]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Кирил Трајчев]] (1884 — ?) — свештеник и општественик, деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Трчков]] (1884 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref>{{Наведена книга|title=Солунските атентатори|last=Бошковски|first=Јован|publisher=[[Кочо Рацин (издавачка куќа)|Кочо Рацин]]|year=1962|location=[[Скопје]]|pages=70|author-link=Јован Бошковски}}</ref> === Ќ === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Кирил Ќамилов]] (1898 — 1976) — [[Универзитет|универзитетски]] [[професор]] и [[Фолклор|фолклорист]]. Учесник во [[Шпанската граѓанска војна]] и [[Народноослободителна борба во Вардарска Македонија|НОВ]].<ref>{{МКЕ|1521}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} {{Знаменце|Flag of Albania.svg}} [[Ќопрулу Фазил Ахмед-паша|Ахмед Ќопрулу]] (1635 — 1676) — [[Голем везир на Отоманското Царство]]. * {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} {{Знаменце|Flag of Albania.svg}} [[Ќопрулу Фазил Мустафа-паша|Мустафа Ќопрулу]] (1637 — 1691) — [[Голем везир на Отоманското Царство]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Катица Ќулавкова]] (р. 1951) — книжевен теоретичар, антологичар, критичар и редовен член на [[МАНУ]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јовче Ќучук|Јован Ќучуков]] (1911 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{sfn|Малковски|1985|p=129-130}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Киро Чучуков-Себура|Киро Ќучуков]] (1919 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]], борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=47-48}} === У === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Александар Унев]] (? — 1908) — просветител и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Пантелеј Урумов]] (? — 1909) — адвокат и учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]].<ref name=":8" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Епса Урумова]] (1922 — 2013) — специјалист по патолошка анатомија и професорка на [[Медицински факултет - Скопје|Медицинскиот факултет]].<ref>{{МКЕ|1535}}</ref> === Ф === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Живко Фирфов]] (1906 — 1984) — претставник на [[Повоена македонска музика#Прва генерација повоени македонски композитори|првата генерација]] [[Повоена македонска музика#Прва генерација повоени македонски композитори|на македонски повоени композитори]].<ref name=":18">{{МКЕ|1558}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Данка Фирфова]] (1918 — 2003) — оперска пејачка во [[Македонскиот народен театар]].<ref name=":18" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Рахилка Фирфова]] (1911 — 2000) — позната по тоа што [[Кочо Рацин]] и го употребил името за неговиот псевдоним. * {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Сулејман Фаик]] (1876 — 1916) — [[генерал]] и главен раководител на [[Слободно ѕидарство|слободните ѕидари]] во [[Отоманското Царство]]. === Х === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андреј Христов]] (1866 — ?) — револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Николов|179}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лазар Христов (револуционер)|Лазар Христов]] (1885 — ?) — четник и деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Алексо Хаџи Христов]] (1879 — ?) — револуционер и член на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=28-29}} === Ц === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Црвенов]] (1937 — 1997) — оперски певец во [[Македонскиот народен театар]].<ref name=":19">{{МКЕ|1606}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Марин Црвенов]] (1945 — 2015) — балетан, кореограф и педагог.<ref name=":19" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Цураков]] (1892 — 1964) — претприемач и [[Список на градоначалници на Општина Велес|градоначалник на Велес]] меѓу [[1934]]-[[1935|1935 година]]. === Ч === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Славчо Чадиев]] (р. 1959) — политичар од редовите на [[ВМРО-ДПМНЕ]], [[Список на градоначалници на Општина Велес|градоначалник на Велес]] меѓу [[2013]]-[[2017|2017 година]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Илија Чајлев]] (1870 — 1961) — судија и општественик. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Павлина Честојнова]] (р. 1974) — политичарка од редовите на [[ВМРО-ДПМНЕ]], пратеник во [[Македонското собрание]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Читкушев]] (1865 — 1894) — [[публицист]] и [[етнограф]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|првата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Слободанка Чичевска]] (р. 1964) — теарска и филмска глумица. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Иван Чонтев]] (1882 — ?) — деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благоја Чоревски]] (р. 1947) — [[глумец]] и [[режисер]].<ref name=":20">{{МКЕ|1629}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Трајко Чоревски]] (1921 — 1955) — филмски и театарски [[глумец]], член на [[Битолски народен театар|Битолскиот народен театар]].<ref name=":20" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Светослав Чочков]] (1896 — 1918) — офицер во [[Бугарската армија]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дваесет и седмата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":13" /> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Христо Чочков]] (1895 — ?) — [[историчар]] и деец на [[Велешко благотворително братство „Рајко Жинзифов“|Велешкото благотворително братство]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Милан Чундев]] (р. 1947) — универзитетски професор на [[ФЕИТ|Факултетот за електроника и информациски технологии]].<ref>{{МКЕ|1631}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Крум Чушков]] (1929 — 2009) — политичар и активист, [[Југословенски терор врз Велешани|репресиран од југословенскиот режим]]. === Џ === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Благој Џајков]] (1911 — ?) — активист во [[СР Македонија|повоена Македонија]], [[Југословенски терор врз Велешани|репресиран од комунистичкиот режим]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Никола Џампалов]] (1886 — 1941) — работник и жртва на [[Бомбардирање на Велес (1941)|бомбардирањето на Велес]].{{sfn|Малковски|1985|p=144}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Емилија Џипунова]] (р. 1935) — [[балерина]] и балетска критичарка.<ref>{{МКЕ|1640}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Џурнов]] (1921 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Убиен по наредба од [[ПК|МК на КПЈ во Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=48-49}} === Ш === * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Веле Шојлев]] (1923 — 1944) — борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]], загинал во [[Ослободување на Тетово|ослободувачката битка на Тетово]].{{sfn|Малковски|1985|p=72-73}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Георги Шоптрајанов]] (1907 — 2001) — филолог, универзитетски професор и културно-просветен деец.<ref>{{МКЕ|1658}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Шоптрајанов]] (1901 — 1977) — претставник на [[Македонска историографија|Македонската историографија]] во [[СФРЈ|повоена Југославија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of the Romani people.svg}} [[Ќамуран Шакиров]] (1961 — 2001) — [[Македонски бранител|бранител]] и херој, учесник во [[Воениот конфликт во 2001|воениот конфликт во 2001 година]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Љубомир Шукаров]] (1919 — 2018) — гинеколог-акушер и универзитетски професор на [[Медицински факултет - Скопје|Медицинскиот факултет]].<ref>{{МКЕ|1663}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Тодор Шукаров]] (1889 — 1940) — воен деец, полковник во [[Бугарската армија]].<ref name=":10">{{Македонците|72}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андон Шулев]] (1874 — 1956) — деец на [[Македонска социјалистичка група|Македонската социјалистичка група]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Лазар Шулев]] (1875 — ?) — просветител и револуционер, член на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=360-361}} * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Ангел Шурев]] (1932 — 2004) — [[диригент]] за опера во [[Македонскиот народен театар]].<ref>{{МКЕ|1670}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Андон Шурков]] (1900 — 1938) — комунистички деец, ликвидиран за време на [[Сталинови чистки|Сталиновите чистки]].<ref>{{МКЕ|1671}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Шурков]] (1878 — 1929) — револуционер и деец на [[Народната федеративна партија]]. * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Петар Шурков]] (1893 — 1964) — претприемач, одржал добри односи со [[Мустафа Кемал Ататурк]].<ref>{{Македонците|83}}</ref> * {{Знаменце|Flag of Macedonia.svg}} [[Јордан Шутев]] (1922 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]], деец на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=49-50}} == Наводи == {{Наводи}} === Библиографија === * {{Наведена книга|url=https://plus-legacy.cobiss.net/cobiss/mk/mk/bib/13045057|title=Велес и Велешко во Народно ослободителната војна (1941-1945): Спомен книга на загинатите борци во НОВ и жртви на фашистичкиот терор од Велес и Велешко|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Просвета|year=1985|location=[[Велес]]|author-link=Ѓорѓи Малковски}} * {{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/makedono_odrinski_svidetelstva_tom1_del1_2021.pdf|title=Македоно-одрински свидетелства, Том I Дел I|last=Пеловски|first=Филип|publisher=Струмски|year=2021|isbn=|location=[[Софија]]|ref={{harvid|Пеловски I|2021}}}} * {{Наведена книга|url=https://www.solunbg.org/images/Publikatsii/2020/Osmanskiat_Solun_3-1.pdf|title=Българите в османския Солун|last=Константинова|first=Јура|publisher=[[Бугарска академија на науките]]|year=2020|location=[[Софија]]|isbn=978-619-7179-12-5}} * {{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/f_pelovski_makedono_odrinski_svidetelstva_tom1_del2_2022.pdf|title=Македоно-одрински свидетелства, Том I Дел II|last=Пеловски|first=Филип|publisher=Струмски|year=2021|isbn=|location=[[Софија]]|ref={{harvid|Пеловски II|2021}}}} * {{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/Zbornik_na_dokumenti_za_u%C4%8Destvoto_na_%C5%BE/2AxGAQAAIAAJ?hl=mk&gbpv=|title=Зборник на документи за учеството на жените од Македонија во народноослободителната војна и револуција 1941-1945|last=Весовиќ|first=Вера|publisher=[[Институт за национална историја]]|year=1976|location=[[Скопје]]}} * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/bib/94016778|title=Велес и Велешко: 1944-1991|last=Ачкоска|first=Виолета|publisher=Макавеј|year=2013|isbn=978-608-205-233-5|location=[[Скопје]]|pages=|author-link=Виолета Ачкоска}} * {{Наведена книга|url=|title=Беа, загинаа, останаа|last=Инадески|first=Митре|publisher=[[Државен архив на Република Македонија]]|year=1969|isbn=|location=[[Скопје]]|pages=|author-link=}} ow2dli699g56ddi1cc5zw56b80dis57 Сидни Свини 0 1369447 5589090 5538338 2026-07-08T10:12:36Z Bjankuloski06 332 Правописна исправка, replaced: лотус → лотос (2) 5589090 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Сидни Свини | image = Sydney Sweeney at the 2024 Toronto International Film Festival (cropped, rotated).jpg | caption = Свини на Меѓународниот кинофестивал во Торонто во 2024 година | birth_name = Сидни Бернис Свини | birth_date = {{Birth date and age|1997|09|12}} | birth_place = [[Спокен (Вашингтон)|Спокен, Вашингтон]], САД | education = | occupation = глумица | years_active = 2009— | signature = Sydney Sweeney signature.svg }} '''Сидни Бернис Свини''' ({{langx|en|Sydney Bernice Sweeney}}; р. 12 септември 1997 г.)<ref>{{Cite web |title=On This Day in History - September 12th - Almanac - UPI.com |url=https://www.upi.com/Top_News/2019/09/12/UPI-Almanac-for-Thursday-Sept-12-2019/9881568078426/ |access-date=16 март 2024 |website=UPI |archive-date=5 декември 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191205204919/https://www.upi.com/Top_News/2019/09/12/UPI-Almanac-for-Thursday-Sept-12-2019/9881568078426/ |url-status=live }}</ref> — американска глумица. Привлекла внимание во 2018 година појавувајќи се во телевизиските серии ''[[Сè е за никаде!]]'' и ''[[Приказната на робинката (ТВ серија)|Приказната на робинката]]'', и во минисеријата ''[[Остри предмети (минисерија)|Остри предмети]]''. Следната година, добила улога во филмот ''[[Си било еднаш во Холивуд]]'', режиран од [[Квентин Тарантино]]. Свини добила пофалби за улогите во сериите ''[[Еуфорија (ТВ-серија)|Еуфорија]]'' (2019) и ''[[Белиот лотос]]'' (2021), кои ѝ донеле номинации за две [[Награда Еми за програма во ударен термин|награди Еми]].<ref>{{Cite web |last=Emmy Awards |date=12 јули 2022 |title=Outstanding Supporting Actress In A Drama Series – 2022 |url=https://www.emmys.com/awards/nominees-winners/2022/outstanding-supporting-actress-in-a-drama-series |access-date=12 јули 2022 |website=[[Academy of Television Arts & Sciences|Television Academy]] |archive-date=12 јули 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220712154223/https://www.emmys.com/awards/nominees-winners/2022/outstanding-supporting-actress-in-a-drama-series |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Emmy Awards |date=12 јули 2022 |title=Outstanding Supporting Actress In A Limited Or Anthology Series Or Movie – 2022 |url=https://www.emmys.com/awards/nominees-winners/2022/outstanding-supporting-actress-in-a-miniseries-or-a-movie |access-date=12 јули 2022 |website=[[Academy of Television Arts & Sciences|Television Academy]] |archive-date=22 септември 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922031924/https://www.emmys.com/awards/nominees-winners/2022/outstanding-supporting-actress-in-a-miniseries-or-a-movie |url-status=live }}</ref> Во 2023 година, ја толкувала [[Ријалити Винер]] во драмата ''[[Ријалити (филм)|Ријалити]]'' и играла главна улога во романтичната комедија ''[[Само не ти]]''. Во 2024 година, глумела во суперхеројскиот филм ''[[Мадам Веб (филм)|Мадам Веб]]'', и во филмот на ужасите ''[[Безгрешна (филм од 2024 година)|Безгрешна]]''. ==Рани години== Сидни Свини е родена на 12 септември 1997 година,<ref>{{cite AV media |last1=Sweeney |first1=Sydney |date=5 февруари 2021 |title=Machine Gun Kelly and Sydney Sweeney Take The Co-Star Test |url=https://www.youtube.com/watch?v=VocwgkIdkAs&t=310 |access-date=7 јануари 2025 |time=4:46 |publisher=[[BuzzFeed|BuzzFeed Celeb]] |via=[[YouTube]]}}</ref><ref>{{cite web|last1=Hebert|first1=Olivia|url=https://www.independent.co.uk/life-style/sydney-sweeney-birthday-party-theme-prom-b2413730.html|title=Sydney Sweeney shares photos from '80s prom-themed birthday bash|work=[[The Independent]]|date18 септември 2023|access-date=2 март 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20230924213825/https://www.independent.co.uk/life-style/sydney-sweeney-birthday-party-theme-prom-b2413730.html|archive-date=24 септември 2023|url-status=live}}</ref> во [[Спокен (Вашингтон)|Спокен, Вашингтон]]. Нејзината мајка Лиза e поранешна адвокатка, а нејзиниот татко Стивен е угостител.<ref>{{cite web|work=[[Variety (списание)|Variety]]|url=https://variety.com/2023/tv/features/sydney-sweeney-not-typecast-cassie-reality-white-lotus-interview-1235688915/|title=Sydney Sweeney Takes Control: The 'Euphoria' Star on 'Feeling Beat Up' by Online Rumors and Proving People Wrong in Her Producer Era|last=D'Addario|first=Daniel|date=9 август 2023|access-date=9 август 2023|archive-date=9 август 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230809163555/https://variety.com/2023/tv/features/sydney-sweeney-not-typecast-cassie-reality-white-lotus-interview-1235688915/|url-status=live}}</ref> Таа има помлад брат. Свини израснала во северниот дел на [[Ајдахо]]<ref>{{cite web|work=[[Elle (списание)|Elle]]|url=https://www.elle.com/uk/life-and-culture/culture/a39008740/sydney-sweeney-euphoria-defying-expectations/|title=Sydney Sweeney On Defying Expectations, Ambition And Launching Her Own Production Company|last=Burgum|first=Becky|date=8 февруари 2022|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220209082649/https://www.elle.com/uk/life-and-culture/culture/a39008740/sydney-sweeney-euphoria-defying-expectations/|archive-date=9 февруари 2022}}</ref>, во селска средина, во дом во кој живееле пет поколенија од нејзиното семејство.<ref name=courier>{{cite news|url=https://heraldcourier.com/article_0a4f88dd-004f-5371-a742-0edad1c3eb9c.html|work=[[Bristol Herald Courier]]|title=Sydney Sweeney's road to stardom 'was not happy'|date=January 24, 2022|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20220221041827/https://heraldcourier.com/article_0a4f88dd-004f-5371-a742-0edad1c3eb9c.html|archive-date=21 февруари 2022}}</ref> Изјавила дека има „верско семејство“.<ref>{{Cite web |last=Tinnin |first=Drew |date=14 август 2018 |title=Interview: Sydney Sweeney on ALONG CAME THE DEVIL and UNDER THE SILVER LAKE |url=https://www.dreadcentral.com/news/280867/interview-sydney-sweeney-on-along-came-the-devil-and-under-the-silver-lake/ |access-date=29 јули 2022 |website=[[Dread Central]] |archive-date=29 јули 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220729033554/https://www.dreadcentral.com/news/280867/interview-sydney-sweeney-on-along-came-the-devil-and-under-the-silver-lake/ |url-status=live }}</ref> Сидни се школувала во средното училиште Свети Џорџ во родниот град.<ref name="Spokesman-review 02-03-2020">{{cite news|url=https://www.spokesman.com/stories/2020/feb/03/actress-sydney-sweeney-return-home-to-spokane-for-/|title=Actress Sydney Sweeney returns home to Spokane for fan visit at middle school|first=Emma|last= Epperly|newspaper=[[The Spokesman-Review]]|location=Spokane, Washington|date=3 февруари 2020|access-date=9 септември 2020|archive-date=27 јуни 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200627123326/https://www.spokesman.com/stories/2020/feb/03/actress-sydney-sweeney-return-home-to-spokane-for-/|url-status=live}}</ref> Била активна во бројни спортови, изјавувајќи: „Се занимавав со секој можен спорт. Бев дел од фудбалскиот тим, бејзболскиот тим, скијачкиот слалом-тим, се занимавав со [[вејкбординг]].“ Свини изјавила дека имала вејкбординг-несреќа како дете, при што работ на нејзината даска се придвижил во правец наназад и ја пресекол во близина на окото, оставајќи ѝ трајна лузна.<ref name=courier/> Свини се заинтересирала за глума откако била на проба за [[статист]]ка во независен филм што се снимал близу Спокен.<ref name="Spokesman-review 02-03-2020" /> За да ги убеди нејзините родители да ѝ дозволат да се занимава со глума, им претставила петгодишен [[деловен план]]. Свини започнала да оди на проби и добивала филмски улоги во Сиетл и [[Портланд (Орегон)|Портланд]], каде семејството привремено престојувало, сè додека не одлучила да се пресели во Лос Анџелес кога имала 13 години.<ref>{{cite interview|last=Sweeney|first=Sydney|url=https://www.youtube.com/watch?v=mCveID9lSFE|via=[[YouTube]]|series=AOL Build Series|title=Sydney Sweeney Talks About The HBO Series, "Euphoria"|date=24 јуни 2019|access-date=21 јанаури 2022|archive-date=21 јануари 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220121170955/https://www.youtube.com/watch?v=mCveID9lSFE|url-status=bot: unknown}}</ref> Во средно, Свини била дел од тимот за роботика и учествувала во математичкиот клуб.<ref>{{Cite web |title=Sydney Sweeney Endures a Nightmare While Eating Spicy Wings Hot Ones |url=https://m.youtube.com/watch?v=a9ZhleGV4Qc&pp=ygUOc3lkbmV5IHN3ZWVuZXk%3D |access-date=28 јануари 2024 |via=[[YouTube]] | date=25 јануари 2024 |archive-date=26 февруари 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240226140011/https://www.youtube.com/watch?app=desktop&v=a9ZhleGV4Qc&pp=ygUOc3lkbmV5IHN3ZWVuZXk%3D |url-status=live }}</ref> Била првенка на генерација во средното Брајтон хол во [[Бербанк (Калифорнија)|Бербанк, Калифорнија]].<ref name="Interview with Hollywood reporter">{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-features/sydney-sweeney-fame-emmys-euphoria-the-white-lotus-1235186681/|title=Sydney Sweeney on Fame, Hollywood Fakery and the Pressure of Paying the Bills|last=Rankin|first=Seija|date=27 јули 2022|website=Hollywood Reporter|access-date=27 јули 2022|archive-date=27 јули 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220727142756/https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-features/sydney-sweeney-fame-emmys-euphoria-the-white-lotus-1235186681/|url-status=live}}</ref> Во 2016 година, кратко работела во филмското студио Универзал, но напуштила откако добила филмска улога. Кратко студирала на [[Универзитет Калифорнија (Лос Анџелес)|Универзитетот Калифорнија]].<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Chris |date=7 февруари 2024 |title=Mystery Solved: Sydney Sweeney Was Telling the Truth About Being Employed at Universal Studios |url=https://www.hollywoodreporter.com/lifestyle/lifestyle-news/sydney-sweeney-universal-studios-backlot-tour-guide-tiktok-1235817959/ |access-date=7 февруари 2024 |website=The Hollywood Reporter |archive-date=15 февруари 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240215040539/https://www.hollywoodreporter.com/lifestyle/lifestyle-news/sydney-sweeney-universal-studios-backlot-tour-guide-tiktok-1235817959/ |url-status=live }}</ref> ==Кариера== ===Почетоци=== [[File:Sydney Sweeney 2019 by Glenn Francis.jpg|мини|upright|Свини во 2019 година]] Свини ја започнала својата кариера со појавување во телевизиските серии ''[[90210 (ТВ серија)|90210]]'', ''[[Криминални умови]]'', ''[[Вовед во анатомија]]'' и ''[[Слатки мали лажливки]]''.<ref>{{cite magazine |url=https://www.bustle.com/p/who-plays-Rue-on-euphoria--sweeney-has-had-a-major-few-years-17998527 |title=You'll Recognize This 'Euphoria' Star From Some Of Your Favorite Shows |last=Grubbs |first=Jefferson |date=16 јуни 2019 |magazine=[[Bustle (списание)|Bustle]] |access-date=3 јули 2019 |archive-date=17 јуни 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617124555/https://www.bustle.com/p/who-plays-cassie-on-euphoria-sydney-sweeney-has-had-a-major-few-years-17998527 |url-status=live }}</ref><ref name="variety" /> Во 2018 година добила главна улога во серијата ''[[Сè е за никаде!]]'' на [[Нетфликс]], во која се работело за две групи на средношколци во Орегон во 1996 година. Потоа се појавила во минисеријата на [[HBO]], ''[[Остри предмети (минисерија)|Остри предмети]]'', играјќи ја улогата на Алис, цимерка што ликот на [[Ејми Адамс]] ја сретнува во [[психијатриска болница]].<ref name="thelast" /><ref name="deadline" /> Нејзиниот лик првично бил планиран да има помала улога, но режисерот продолжил да ја вметнува во сè повеќе сцени.<ref name="harpers" /> За улогата, Свини проучила приказни на девојки што доживеале [[душевно растројство|душевни болести]] и [[самоповредување]], и посетила болници со пациенти што се самоповредиле.<ref name="thelast" /><ref name="harpers" /> Свини имала улога во филмот ''[[Скриена порака (филм)|Скриена порака]]'' во 2018 година.<ref>{{cite web|last1=Gillespie|first1=Katherine|url=https://www.papermag.com/sydney-sweeney-cole-sprouse-2645672546.html?rebelltitem=1#rebelltitem1|title="Euphoria" Breakout Sydney Sweeney Shot by Cole Sprouse|work=[[Paper (списание)|Paper]]|date=9 април 2020|access-date=12 септември 2020|archive-date=15 октомври 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201015004956/https://www.papermag.com/sydney-sweeney-cole-sprouse-2645672546.html?rebelltitem=1#rebelltitem1|url-status=live}}</ref> Го играла ликот на Иден Спенсер, побожна девојка од тоталитарната и теократска Република Гилед, во втората сезона од дистописката серија ''[[Приказната на робинката (ТВ серија)|Приказната на робинката]]''.<ref name="variety" /> Таа исто така играла главна улога во филмот на ужасите ''[[Дојде и ѓаволот]]''.<ref>{{cite web|last1=Murray|first1=Noel|url=https://www.latimes.com/entertainment/movies/la-et-mn-capsule-along-came-the-devil-review-20180809-story.html|title=Review: Mismatched pieces of exorcism thriller 'Along Came the Devil' don't fit|work=[[Los Angeles Times]]|date=9 август 2018|access-date=12 септември 2020|archive-date=16 јануари 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116161036/https://www.latimes.com/entertainment/movies/la-et-mn-capsule-along-came-the-devil-review-20180809-story.html|url-status=live}}</ref> Следната година, Свини се појавила во драмата ''[[Клементина (филм од 2019)|Клементина]]'', младешката комедија ''[[Деструктивна адолесценција]]'', и во ''[[Си било еднаш во Холивуд]]'' на [[Квентин Тарантино]]''.<ref>{{cite news |url=https://deadline.com/2017/10/startups-otmara-marrero-sydney-sweeney-clementine-movie-1202182597/ |title='StartUp's Otmara Marrero, Sydney Sweeney & More Cast In 'Clementine' |last=N'Duka |first=Amanda |date=5 октомври 2017 |work=[[Deadline Hollywood]] |access-date=20 февруари 2018 |archive-date=12 февруари 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210212084632/https://deadline.com/2017/10/startups-otmara-marrero-sydney-sweeney-clementine-movie-1202182597/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |url=https://deadline.com/2018/06/pete-davidson-sydney-sweeney-machine-gun-kelly-big-time-adolescence-american-high-1202417478/ |title=Pete Davidson, Sydney Sweeney, Machine Gun Kelly & More Join 'Big Time Adolescence' From American High |last=N'Duka |first=Amanda |date=26 јуни 2018 |work=[[Deadline Hollywood]] |access-date=26 јуни 2018 |archive-date=27 јуни 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180627033953/https://deadline.com/2018/06/pete-davidson-sydney-sweeney-machine-gun-kelly-big-time-adolescence-american-high-1202417478/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite magazine |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/danny-strong-sydney-sweeney-join-once-a-time-hollywood-1129521 |title=Danny Strong, Sydney Sweeney Join 'Once Upon a Time in Hollywood' (Exclusive) |last=Galuppo |first=Mia |date=27 август 2018 |magazine=[[The Hollywood Reporter]] |access-date=25 јуни 2019 |archive-date=August 28, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180828035848/https://www.hollywoodreporter.com/news/danny-strong-sydney-sweeney-join-once-a-time-hollywood-1129521 |url-status=live }}</ref>'' === Пробив=== Во јуни 2019 година, Свини започнала да го игра ликот на Кеси Хауард, млада девојка со промискуитетен углед во драмата на [[HBO]], ''[[Еуфорија (ТВ серија)|Еуфорија]].''<ref>{{cite web|last1=Chuba|first1=Kirsten|url=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/euphoria-star-sydney-sweeney-tackling-teen-pregnancy-abortion-discussions-1227536|title='Euphoria' Star Sydney Sweeney on Tackling Teen Pregnancy, Abortion Discussions|website=[[The Hollywood Reporter]]|date=29 јули 2019|access-date=12 септември 2020|archive-date=30 јули 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190730013116/https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/euphoria-star-sydney-sweeney-tackling-teen-pregnancy-abortion-discussions-1227536|url-status=live}}</ref> Серијата била хит, станувајќи втора најгледана серија на HBO.<ref>{{Cite web |url=https://variety.com/2022/tv/news/euphoria-season-2-finale-ratings-1235192015/ |title='Euphoria' Is Now HBO's Second-Most Watched Show Behind 'Game of Thrones' |last=Mass |first=Jennifer |date=28 февруари 2022 |access-date=14 март, 2024 |archive-date=14 март 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314224444/https://variety.com/2022/tv/news/euphoria-season-2-finale-ratings-1235192015/amp/ |url-status=live }}</ref> Добила пофалби за својата изведба, како и номинација за Еми за најдобра споредна женска улога во драмска серија во 2022 година.<ref>{{Cite web |last1=Moreau |first1=Jordan |last2=Schneider |first2=Michael |date=12 јули 2022 |title=Emmys 2022: The Complete Nominations List |url=https://variety.com/2022/tv/awards/emmys-nominations-list-2022-1235313788/ |access-date=17 август 2022 |website=[[Variety (magazine)|Variety]] |archive-date=12 јули 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220712160603/https://variety.com/2022/tv/awards/emmys-nominations-list-2022-1235313788/ |url-status=live }}</ref> Нејзините голи сцени во серијата добиле значително внимание, развивајќи дискусии за голотијата во филмската индустрија. И покрај тоа, Свини изјавила дека голотијата на екранот не ја смета за пречка.<ref>{{Cite web |url=https://www.cnn.com/2022/07/28/entertainment/sydney-sweeney-nude-scenes/index.html |title=Sydney Sweeney 'won't stop' doing nude scenes |access-date=27 март 2023 |archive-date=27 март 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327171623/https://www.cnn.com/2022/07/28/entertainment/sydney-sweeney-nude-scenes/index.html |url-status=live |work=CNN |first=Lisa |last=Respers France |date=28 јули 2022}}</ref> Во 2020 година, Свини ја основала продукциската компанија ''Fifty-Fifty Films''.<ref>{{Cite web |last=Nellie Andreeva |date=31 јули 2020 |title=Sydney Sweeney To Star In & EP 'Players Table' Series For Jean-Marc Vallée & Nathan Ross As She Launches Production Company |url=https://deadline.com/2020/07/sydney-sweeney-star-ep-the-players-table-series-jean-marc-vallee-nathan-ross-as-she-launches-production-company-fifty-fifty-films-1203000310/ |access-date=8 февруари 2023 |website=Deadline |archive-date=1 август 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801230955/https://deadline.com/2020/07/sydney-sweeney-star-ep-the-players-table-series-jean-marc-vallee-nathan-ross-as-she-launches-production-company-fifty-fifty-films-1203000310/ |url-status=live }}</ref> Следната година, Свини се појавила во првата сезона од антологиската серија ''[[Белиот лотос]]'' на [[Марк Вајт]]<ref>{{cite web|last1=White|first1=Peter|url=https://deadline.com/2020/10/hbo-the-white-lotus-enlighteneds-mike-white-connie-britton-alexandra-daddario-natasha-rothwell-sydney-sweeney-1234599772/|title='Enlightened's Mike White Sets Limited Social Satire 'The White Lotus' At HBO With Connie Britton, Natasha Rothwell & Sydney Sweeney Among Cast|website=[[Deadline Hollywood]]|date=19 октомври 2020|access-date=15 февруари 2021|archive-date=19 октомври 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201019200621/https://deadline.com/2020/10/hbo-the-white-lotus-enlighteneds-mike-white-connie-britton-alexandra-daddario-natasha-rothwell-sydney-sweeney-1234599772/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=France |first=Lisa Respers |date=28 јули 2022 |title=Sydney Sweeney 'won't stop' doing nude scenes |url=https://www.cnn.com/2022/07/28/entertainment/sydney-sweeney-nude-scenes/index.html |access-date=March 27, 2023 |website=CNN |archive-date=27 март 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327171623/https://www.cnn.com/2022/07/28/entertainment/sydney-sweeney-nude-scenes/index.html |url-status=live }}</ref> играјќи улога на зајадлива студентка.<ref name="CharactersNames">{{cite press release|title=New HBO Limited Series THE WHITE LOTUS From Mike White Debuts July 11|url=https://pressroom.warnermedia.com/us/media-release/new-hbo-limited-series-white-lotus-mike-white-debuts-july-11|work=[[WarnerMedia]]|date=10 мај 2021|access-date=10 мај 2021|archive-date=10 мај 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510204857/https://pressroom.warnermedia.com/us/media-release/new-hbo-limited-series-white-lotus-mike-white-debuts-july-11|url-status=live}}</ref> За нејзината изведба, таа била номинирана за Еми за најдобра споредна улога во кратка или антологиска серија или филм во 2022 година. Нејзините успеси ѝ донеле место на списокот ''100 наредни ѕвезди'' на списанието [[Time (списание)|Time]] за 2022 година.<ref>{{cite web|last1=Apatow|first1=Maude|url=https://time.com/collection/time100-next-2022/6213734/sydney-sweeney/|title=Sydney Sweeney|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|date=28 септември 2022|access-date=2 октомври 2022|archive-date=30 септември 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220930083008/https://time.com/collection/time100-next-2022/6213734/sydney-sweeney/|url-status=live}}</ref> [[File:Sydney Sweeney at Berlinale 2023 (portrait).jpg|мини|upright|210п|Свини на филмскиот фестивал во [[Берлин]] во 2023 година.]] Во јануари 2023 година, Свини станала бренд-амбасадор на компаниите [[Armani|Armani Beauty]] и [[Laneige]].<ref>{{Cite web |date=16 јануари 2023 |title=Sydney Sweeney Is the New Face of Armani Fragrances |url=https://thefashionenthusiast.uk/stories/sydney-sweeney-is-the-new-face-of-armani-fragrances |access-date=10 февруари 2023 |website=The Fashion Enthusiast |archive-date=6 јануари 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240106144038/https://thefashionenthusiast.uk/stories/sydney-sweeney-is-the-new-face-of-armani-fragrances |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=5 јануари 2024 |title=Laneige Picks Sydney Sweeney as Their First-Ever Global Ambassador |url=https://thefashionenthusiast.uk/stories/laneige-picks-sydney-sweeney-as-their-first-ever-global-ambassador |access-date=6 јануари 2024 |website=The Fashion Enthusiast |archive-date=6 јануари 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240106144045/https://thefashionenthusiast.uk/stories/laneige-picks-sydney-sweeney-as-their-first-ever-global-ambassador |url-status=live }}</ref> Таа го играла ликот на [[Риалити Винер]], ветеран на американските воздухопловни сили во драмата ''[[Риалити (филм)|Риалити]]'', кој премиерно бил прикажан на 73. издание на берлинскиот филмски фестивал. За нејзината изведба добила пофалби од филмските критичари.<ref>{{cite news |last1=Kiang |first1=Jessica |title='Reality' Review: Sydney Sweeney Is Outstanding as Whistleblower Reality Winner in a Clever, Gripping Docudrama |url=https://variety.com/2023/film/reviews/reality-review-sydney-sweeney-1235520653/ |access-date=25 февруари 2023 |work=Variety |date=18 февруари 2023 |archive-date=21 февруари 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221232041/https://variety.com/2023/film/reviews/reality-review-sydney-sweeney-1235520653/ |url-status=live }}</ref> Таа се појавила во музичкиот спот за песната „Angry“ на [[Ролинг стоунс]] од нивниот албум ''[[Hackney Diamonds]]'' од 2023 година. Спотот бил објавен во септември 2023 година.<ref>{{Cite news |last1=McIntosh |first1=Steven |last2=Savage |first2=Mark |date=6 септември 2023 |title=The Rolling Stones confirm details of new album Hackney Diamonds |url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-66720789 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230906134509/https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-66720789 |archive-date=6 септември 2023 |access-date=September 6, 2023|website=[[BBC News]]}}</ref> На 25-годишна возраст, Свини била именува во списокот [[Форбс 30 под 30]] во категоријата славни личности.<ref>{{Cite web |first=Tijuan|last=Moorman|url=https://www.usatoday.com/story/entertainment/celebrities/2023/11/28/forbes-30-under-30-kendall-jenner-latto-dylan-mulvaney/71730005007/ |title=Forbes 30 Under 30: Kendall Jenner, Latto, Dylan Mulvaney, Matt Rife make list |website=[[USA Today]] |date=28 ноември 2023 |access-date=3 март 2024 |archive-date=15 јануари 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240115185341/https://www.usatoday.com/story/entertainment/celebrities/2023/11/28/forbes-30-under-30-kendall-jenner-latto-dylan-mulvaney/71730005007/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Forbes 30 Under 30 2023: Hollywood & Entertainment |url=https://www.forbes.com/30-under-30/2023/hollywood-entertainment/ |access-date=19 февруари 2024 |website=[[Форбс]] |archive-date=29 ноември 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231129211148/https://www.forbes.com/30-under-30/2023/hollywood-entertainment/ |url-status=live }}</ref> Свини играла заедно со [[Глен Пауел]] во романтичната комедија ''[[Само не ти]]'', која била премиерно прикажана во декември 2023 година.<ref name="aby">{{Cite web |last=D'Alessandro |first=Anthony |date=3 мај 2023 |title=Sydney Sweeney & Glen Powell Romantic Comedy 'Anyone But You' Eyes Pre-Christmas Launch |url=https://deadline.com/2023/10/sydney-sweeney-glen-powell-anyone-but-you-release-date-1235355596/ |access-date=May 4, 2023 |website=[[Deadline Hollywood]] |archive-date=3 мај 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230503230605/https://deadline.com/2023/05/sydney-sweeney-glen-powell-anyone-but-you-release-date-1235355596/ |url-status=live }}</ref> Филмот бил хит, заработувајќи 220 милиони долари во светски рамки наспроти буџетот од 25 милиони долари.<ref>{{Cite news |title=Sony Lands Surprise Box Office Hit With 'Anyone But You' |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2024-01-10/-anyone-but-you-with-sydney-sweeney-glen-powell-exceeds-sales-expectations |access-date=10 јануари 2024 |website=[[Bloomberg.com|Bloomberg]] |last1=Shaw |first1=Lucas |last2=Buckley |first2=Thomas |date=10 јануари 2024 |url-access=subscription |archive-date=10 јануари 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240110152153/https://www.bloomberg.com/news/articles/2024-01-10/-anyone-but-you-with-sydney-sweeney-glen-powell-exceeds-sales-expectations |url-status=live }}</ref> Свини била извршна продуцентка на филмот и била клучна во ангажирањето на Глен Пауел и режисерот [[Вил Глак]].<ref>{{Cite web |url=https://deadline.com/2024/03/sydney-sweeney-anyone-but-you-sxsw-1235856540/ |title=Sydney Sweeney Wanted "Big Romantic Gestures" & "Big Set Pieces" In Reviving The Rom-Com With 'Anyone But You' – SXSW |website=[[Deadline Hollywood]] |date=12 март 2024 |access-date=14 март 2024 |archive-date=14 март 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314223919/https://deadline.com/2024/03/sydney-sweeney-anyone-but-you-sxsw-1235856540/amp/ |url-status=live }}</ref> Во 2024 година, Свини играла споредна улога во суперхеројскиот филм ''[[Мадам Веб (филм)|Мадам Веб]]''.<ref name="DD">{{cite web|url=https://deadline.com/2022/03/euphorias-sydney-sweeney-dakota-johnson-sony-marvel-madame-web-1234980232/|title='Euphoria's Sydney Sweeney To Co-Star Opposite Dakota Johnson In Sony's Marvel Pic 'Madame Web'|date=16 март 2022|website=[[Deadline Hollywood]]|access-date=17 март 2022|archive-date=17 март 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220317092334/https://deadline.com/2022/03/euphorias-sydney-sweeney-dakota-johnson-sony-marvel-madame-web-1234980232/|url-status=live}}</ref><ref name="SS">{{Cite web |last=Barraclough |first=Leo |date=2 април 2022 |title=Sydney Sweeney on Her Favorite 'Euphoria' Meme, Exploring the Dark Side of Cassie and Her Martial Arts Skills |url=https://variety.com/2022/tv/news/sydney-sweeney-interview-euphoria-cassie-the-white-lotus-1235221888 |url-status=live |access-date=2 април 2022 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]|archive-date=2 април 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220402215256/https://variety.com/2022/tv/news/sydney-sweeney-interview-euphoria-cassie-the-white-lotus-1235221888/ }}</ref> Филмот издаден во февруари 2024 година, добил одречни одзиви и бил трговски неуспешен.<ref>{{cite web|last1=Hibberd|first1=James|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/madame-web-positive-reviews-marvel-1235828174/|title='Madame Web': Here Are Critics Who Actually Liked It|work=[[The Hollywood Reporter]]|date=16 февруари 2024|access-date=2 март 2024|archive-date=2 март 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240302204702/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/madame-web-positive-reviews-marvel-1235828174/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |first1=Pamela|last1=McClintock|first2=James|last2=Hibberd|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/madame-web-bomb-killed-sony-franchise-1235829471/ |title=Inside Sony's 'Madame Web' Collapse: Forget About a New Franchise |website=[[The Hollywood Reporter]] |date=19 февруари 2024 |access-date=14 март 2024 |archive-date=19 февруари 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240219160237/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/madame-web-bomb-killed-sony-franchise-1235829471/ |url-status=live }}</ref> Во март, таа била водителка на епизода од емисијата ''[[Saturday Night Live]]''.<ref>{{Cite web | first1=Caroline |last1=Brew |first2=Pat |last2=Saperstein |date=3 март 2024 |title=Sydney Sweeney Jokes 'You Definitely Did Not See Me in "Madame Web"' in 'Saturday Night Live' Monologue |url=https://variety.com/2024/tv/news/sydney-sweeney-snl-monologue-glen-powell-1235927213/ |access-date=3 март 2024 |website=[[Variety (magazine)|Variety]] |archive-date=3 март 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240303045404/https://variety.com/2024/tv/news/sydney-sweeney-snl-monologue-glen-powell-1235927213/ |url-status=live }}</ref> Потоа била продуцентка и играла главна улога во психолошкиот филм на ужасите ''[[Безгрешна (филм од 2024 година)|Безгрешна]]''. Првично се јавила на прислушување за проектот во 2014 година. Години подоцна, ги откупила правата за сценариото и го ангажирала честиот соработник Мајкл Мохан да режира.<ref>{{Cite web |first=Bryan |last=Davids |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-features/immaculate-director-sydney-sweeney-1235854844/ |title='Immaculate' Director Michael Mohan Had a Front Row Seat to the Rise of Sydney Sweeney |website=[[The Hollywood Reporter]] |date=18 март 2024 |access-date=18 март 2024 |archive-date=27 март 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240327142900/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-features/immaculate-director-sydney-sweeney-1235854844/ |url-status=live }}</ref> Подоцна во годината, глумела во трилерот ''[[Рај (филм од 2024)|Рај]]'' режиран од [[Рон Хауард]] и за нејзината изведба добила потврдни одзиви.<ref>{{Cite web|url=https://www.thewrap.com/eden-review-sydney-sweeney-movie/|title=‘Eden’ Review: Sydney Sweeney Steals the Show in Ron Howard's Darkly Silly Historical Thriller|first=Chase|last=Hutchinson|date=8 септември 2024}}</ref> ==Личен живот== Свини започнала врска со стопанственикот Џонатан Девино во 2018 година. Се вериле во 2022 година.<ref>{{Cite web |date=1 јануари 2023 |title=Who Is Sydney Sweeney's Fiancé? All About Jonathan Davino |url=https://thefashionenthusiast.uk/stories/who-is-sydney-sweeneys-fiance-all-about-jonathan-davino |access-date=January 2, 2024 |website=The Fashion Enthusiast |archive-date=2 јануари 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240102082741/https://thefashionenthusiast.uk/stories/who-is-sydney-sweeneys-fiance-all-about-jonathan-davino |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=19 декември 2023 |title=Sydney Sweeney is the moment |url=https://www.glamourmagazine.co.uk/article/sydney-sweeney-interview-december-2023 |access-date=20 декември 2023 |website=Glamour UK|archive-date=20 декември 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231220212003/https://www.glamourmagazine.co.uk/article/sydney-sweeney-interview-december-2023 |url-status=live }}</ref><ref name="people.com">{{Cite web |title=Who Is Sydney Sweeney's Fiancé? All About Jonathan Davino |url=https://people.com/who-is-jonathan-davino-sydney-sweeney-8419400 |access-date=2024-04-17 |website=Peoplemag |archive-date=15 април 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240415233239/https://people.com/who-is-jonathan-davino-sydney-sweeney-8419400 |url-status=live }}</ref> Продуцирале филмови заедно (вклучително и ''[[Само не ти]]''), и Свини го сметала Девино за нејзин „продуцентски партнер“.<ref name="people.com"/> Се разделиле во 2025 година и нивната свадба, која била планирана за мај, била откажана.<ref>{{Cite web |date=2025-03-28 |title=Sydney Sweeney ‘calls off wedding’ after ‘major issues’ with fiancé |url=https://www.the-independent.com/life-style/sydney-sweeney-calls-off-wedding-jonathan-davino-b2723148.html |access-date=2025-03-29 |website=The Independent |language=en}}</ref> Таа е ентузијаст за автомобили и реставрирала [[форд бронко]] од 1969 година и [[Форд Мустанг|форд мустанг]] од 1965 година. Заедно со [[Форд]], дизајнирала мустанг во 2024 година.<ref>{{Cite web |url=https://torquecafe.com/sydney-sweeney-reveals-custom-ford-mustang/ |title=Meet the Hollywood star who loves cars |last=Ottley |first=Stephen |date=2024-01-31 |website=torquecafe.com |access-date=2024-10-29}}</ref> == Наводи == {{reflist|refs= <ref name="thelast">{{cite magazine |url=https://thelast-magazine.com/sydney-sweeney-euphoria-handmaids-tale-sharp-objects-big-time-adolescence-interview-profile/ |title=Sydney Sweeney Is Making a Change |last=Sullivan |first=Lily |date=May 7, 2019 |magazine=The Last Magazine |access-date=June 25, 2019 |archive-date=October 27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201027082440/https://thelast-magazine.com/sydney-sweeney-euphoria-handmaids-tale-sharp-objects-big-time-adolescence-interview-profile/ |url-status=live}}</ref> <ref name="deadline">{{cite news |url=https://deadline.com/2017/05/sharp-objects-david-sullivan-reagan-pasternak-recur-amy-adams-hbo-series-1202085587/ |title='Sharp Objects': David Sullivan, Reagan Pasternak, More Set To Recur In Amy Adams' HBO Series |last=Petski |first=Denise |date=May 5, 2017 |work=[[Deadline Hollywood]] |access-date=February 20, 2018 |archive-date=May 7, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170507051328/http://deadline.com/2017/05/sharp-objects-david-sullivan-reagan-pasternak-recur-amy-adams-hbo-series-1202085587/ |url-status=live}}</ref> <ref name="harpers">{{cite magazine |url=https://www.harpersbazaar.com/uk/culture/entertainment/a20632200/sydney-sweeney-sharp-objects-big-little-lies-darker-twisted/ |title=Sydney Sweeney: "Sharp Objects has that Big Little Lies feeling – but it's much darker and way more twisted" |last=Gordon |first=Naomi |date=May 11, 2018 |magazine=[[Harper's Bazaar]] |access-date=June 25, 2019 |archive-date=October 26, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026094514/https://www.harpersbazaar.com/uk/culture/entertainment/a20632200/sydney-sweeney-sharp-objects-big-little-lies-darker-twisted/ |url-status=live}}</ref> <ref name="variety">{{cite news |url=https://variety.com/2017/tv/news/handmaids-tale-season-2-casting-sydney-sweeney-exclusive-1202623980/ |title='The Handmaid's Tale' Season 2 Taps Sydney Sweeney (EXCLUSIVE) |last=Dowling |first=Amber |date=November 28, 2017 |work=[[Variety (magazine)|Variety]] |access-date=February 20, 2018 |archive-date=January 27, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180127004609/http://variety.com/2017/tv/news/handmaids-tale-season-2-casting-sydney-sweeney-exclusive-1202623980/ |url-status=live}}</ref> }} == Надворешни врски == {{commons category|Sydney Sweeney}} * {{IMDb name}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Свини, Сидни}} [[Категорија:Родени во 1997 година]] [[Категорија:Американски глумци]] [[Категорија:Американски филмски глумци]] c1hg3h0t7kqjzvq83tuxja4rjui8v2v Ѓошо Органџиев 0 1371513 5588669 5532020 2026-07-07T13:09:01Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Македонски стопанственици]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5588669 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|name=Ѓошо Органџиев|order1=[[Список на градоначалници на Општина Велес|Градоначалник на Велес]]|termstart1=[[29 декември]], [[1931]]|termend1=[[1934]]|predecessor1=[[Тодор Живковиќ]]|successor1=[[Никола Цураковиќ]]|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|premier1={{Расклопен список|[[Петар Живковиќ]]|[[Војислав Маринковиќ]]|[[Милан Сршкиќ]]}}|monarch1=[[Александар I Караѓорѓевиќ]]|birthname=Ѓошо Андреев Органџиев}} '''Ѓошо Андреев Органџиев''' или '''Ѓошо Органџија''' (роден во [[Велес]]) — [[Македонци|македонски]] претприемач, економист и политичар. Сопственик на првата фабрика за масло отворена во [[Велес]] во [[1923|1923 година]] за време на [[Кралство Југославија|Југословенската власт]]. Сопственик и основач на првата банка во [[Вардарска Македонија]] — [[Велешка банка]]. Меѓу најбогатите трговци во [[Велешко|велешката околија]]. [[Список на градоначалници на Општина Велес|Градоначалник на Велес]] меѓу [[1931]] и [[1934|1934 година]], наследувајќи го Тодор Живковиќ. Роднина со македонскиот партизан [[Ѓоре Органџиев]]. == Животопис == [[Податотека:Veles Bank Bond.jpg|лево|мини|256x256пкс|Акција на [[Велешка банка|Велешката банка]], под сопственост на Органџиев.]] Роден е во градот [[Велес]], тогаш дел од [[Отоманска Македонија|петвековната турска власт]]. Потекнува од големиот велешки род Органџиеви. Неговиот брат Тодор Органџиев зедол учество во [[Солунските атентати]]. Нема многу податоци за неговите рани дејства. Во [[1921|1921 година]] по иницијатива од Ѓоре Органџиев, Мустафа Усеин и браќата Урумови Министерството на трговија и индустрија на [[Југославија]] ја изградила првата банка во [[Вардарска Македонија]] — [[Велешка банка|Велешката банка]]. Нејзината вредност отпрвин било 1 милион [[Југословенски динар|динари]].<ref name="Андреевски3">{{Наведена мрежна страница|url=https://duma.mk/region/veles/20385-1921|title=Велес има банка од 1921 година|last=Андреевски|first=Стоилко|authorlink=|date=18 септември 2016|publisher=Дума|pages=|language=|format=|quote=}}</ref><ref name="Дукмеџиев 207">{{Наведена книга|url=http://hdl.handle.net/20.500.12188/1577|title=Економската политика на Кралството на Југославија во Македонија (1929-1941)|last=Дукмеџиев|first=Васко|publisher=Универзитет „Св. Кирил и Методиј“ - Скопје Филозофски факултет. Докторска дисертација|year=2014|isbn=|editor-last=|editor-link=|edition=|location=Скопје|pages=|language=|doi=|quote=|author-link=|access-date=}}</ref>{{Rp|207}} Во [[1922|1922 година]] се обидол да изгради фабрика за производство на шарлаган но не можел да се договори со југословенската власт.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%82%D0%BE_%D0%BD%D0%B0_%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0/LXkzAQAAIAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%E2%80%9E%D0%83%D0%BE%D1%88%D0%BE%E2%80%9E+%E2%80%9E%D0%9E%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D1%9F%D0%B8%D0%B5%D0%B2%E2%80%9E&dq=%E2%80%9E%D0%83%D0%BE%D1%88%D0%BE%E2%80%9E+%E2%80%9E%D0%9E%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D1%9F%D0%B8%D0%B5%D0%B2%E2%80%9E&printsec=frontcover|title=Стопанството на вардарска Македониjа мегу двете светски воjни. Докторска дисертациjа одбранета на 20 jануари 1934 година на Економско-комерциjалната висока школа во Загреб|last=Мировски|first=Тодор|publisher=[[МАНУ]]|year=1998|isbn=9789989649394|pages=229}}</ref> Во [[1923]]<ref>{{Наведена книга|url=https://www.zirm.mk/wp-content/uploads/2022/02/IST-2004.1-2.10-Manojlovski-M.-Industriskoto-proizvodstvo-vo-Makedonija-za-vreme-na-Vtorata-svetska-vojna.pdf|title=Индустриското производство во Македонија за време на Втората светска војна|last=Манојловски|first=Методија|publisher=Здружение на историчари на Република Македонија|year=2004|pages=123}}</ref> или [[1924|1924 година]]<ref>{{Наведена книга|title=Економска политика на Кралството на Југославија во Македонија (1929-1941)|last=Дукменџиев|first=Васко|publisher=[[УКИМ]]|year=2014|location=[[Скопје]]|pages=146}}</ref> Органџиев ја основал првата фабрика во Велес за масло и таан. Фабриката имала напредни машини увезени од [[Германија]] кои преработувале масло, таан и бел сусам. Инсталираниот капацитет за производство на масло изнесувал 40 тони за 24 часа при обработка на сончогледово семе. При обработувањето на други сурови материјали како на пример [[афион]], репа, [[сусам]], [[тутун]] и слично, горното количество се намалувало за 1/3. Капацитетот за производството на таан и на бел сусам изнесувал 2 тони сусамово семе за 24 часа. [[Податотека:Југословенски весник за Ѓошо Органџиев.png|мини|258x258пкс|Статија од [[Иван Петров Крајничанец|Иван Крајничанец]] во Службениот весник на [[Вардарска Бановина|Вардарската Бановина]] за фабриката на Ѓошо Органџиев во [[Велес]].]] Во 1924 година, 2 милиони динари биле вложени во фабриката.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/Monografski_materijali_za_rag%CC%95anjeto_i/Y8cDAAAAMAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%E2%80%9E%D0%83%D0%BE%D1%88%D0%BE%E2%80%9E+%E2%80%9E%D0%9E%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D1%9F%D0%B8%D0%B5%D0%B2%E2%80%9E&dq=%E2%80%9E%D0%83%D0%BE%D1%88%D0%BE%E2%80%9E+%E2%80%9E%D0%9E%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D1%9F%D0%B8%D0%B5%D0%B2%E2%80%9E&printsec=frontcover|title=Монографски материјали за раѓањето и развитокот на индустријата во Македонија|last=Благоев|first=Борислав|publisher=[[МАНУ]]|year=1979|pages=25}}</ref> Од 1924 до [[1929|1929 година]] браќата Органџиеви дополнително вложиле 12 милиони динари за градбата и модернизирањето на фабриката. Од [[1935]] до [[1940|1940 година]] браќата повторно пак вложиле 5.5 милиони динари за машините и други работи. Од вложените 17.5 милиони динари, 11.5 милиони биле од сопствени средства додека 6 милиони динари биле набавени од кредит. Отпрвин во годишно ниво фабриката произведувала 350 тони масло, но тоа постепено изразнало во 2.000 тони масло годишно. Фабриката отпрвин имала 24 вработени но со нејзиното проширување бројот изразнал во 98 луѓе. Органџиевската фабрика била меѓу најсилните и најголемите фабрики во цела [[Вардарска Македонија]] и увезувале материјали за обработка од трговци низ целиот регион. Денес Органџиевата фабрика сѐ уште функционира но со ново име „Благој Ѓорев“.<ref name="Дукмеџиев 207" />{{Rp|146-147}} Во 1924 година се формирала втората фабрика во Велес исто така под сопственост на Органџиев. Новата фабрика, со разлика од претходната, се водела под сопственост на фирмата „Велешко-шарлаганско друштво“. Фирмата отпочеток била со јавен ортачки влог, подоцна во 1929 година преминала во акционерско друштво а во [[1932|1932 година]] Органџиев ја продадол фирмата кон велешките браќа и трговци Јован и Никофор Костовски и Димитар Настев. Во [[1930|1930 година]] поради големата светска економска криза браќата Органџиеви ја затвориле мелницата „Вардар“ во Велес.<ref name="Дукмеџиев 207" />{{Rp|130}} Следната година во [[1931|1931 година]] станал [[Список на градоначалници на Општина Велес|градоначалник на градот Велес]] наследувајќи го Тодор Живковиќ. Со разлика од претходните и наследните градоначалници на градот Органџиев бил [[независен политичар]]. Нема многу податоци за неговиот мандат, според сеќавањата на [[Страхил Гигов]] — Органџиев ги подржувал младите [[Социјализам|социјалисти]] и не го подржувал српскиот режим.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/Se%E1%B8%B1avanja/Vcp4AAAAIAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%E2%80%9E%D0%83%D0%BE%D1%88%D0%BE%E2%80%9E+%E2%80%9E%D0%9E%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D1%9F%D0%B8%D0%B5%D0%B2%E2%80%9E&dq=%E2%80%9E%D0%83%D0%BE%D1%88%D0%BE%E2%80%9E+%E2%80%9E%D0%9E%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D1%9F%D0%B8%D0%B5%D0%B2%E2%80%9E&printsec=frontcover|title=Сеќавања|last=Гигов|first=Страхил|publisher=Наша книга|year=1975|pages=118-119}}</ref> Во [[1934|1934 година]] го наследи [[Никола Цураковиќ]]. За време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]] поради воените напади и [[Бомбардирање на Велес (1941)|бомбардирања]] капацитетот на неговата фабрика се намалила за 80%, не можел да го оствари предвидениот обем на производство.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B0/cxUWAQAAMAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%E2%80%9E%D0%83%D0%BE%D1%88%D0%BE+%D0%9E%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D1%9F%D0%B8%D0%B5%D0%B2%E2%80%9E&dq=%E2%80%9E%D0%83%D0%BE%D1%88%D0%BE+%D0%9E%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D1%9F%D0%B8%D0%B5%D0%B2%E2%80%9E&printsec=frontcover|title=Историја, списание на Сојузот на историските друштва на СР Македонија.|last=Сојуз на друштвата на историчарите на Македонија|publisher=Сојуз|year=2004|pages=129}}</ref> Нема податоци за неговата судбина после војната. Синот на еден од братучедите на Ѓошо Органџиев — [[Ѓоре Органџиев]] учествувал во [[Народноослободителната борба]] како борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]], загинал во борбено крштевачката [[битка кај Раштански Колиби]] во [[10 септември]] [[1944|1944 година]]. == Наводи == <references />{{Градоначалник-Велес}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Органџиев, Ѓошо}} [[Категорија:Политичари од Велес]] [[Категорија:Македонски економисти]] [[Категорија:Македонски трговци]] [[Категорија:Македонски политичари]] [[Категорија:Градоначалници на Општина Велес]] [[Категорија:Македонски стопанственици]] oq2vfgt1g6lno9qcz1umx86owy0islc Аргиназа 0 1380005 5588803 5469226 2026-07-07T18:32:15Z InternetArchiveBot 92312 Add 1 book for Verifiability (20260707sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 5588803 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија ензим|name=Аргиназа|EC_number=3.5.3.1|CAS_number=9000-96-8|GO_code=0004053|image=2pha humanarginase.png|width=|caption=[[3Д протеинска структура]] на човечка аргинза. PDB entry {{PDBe|2pha}}<ref name="pmid17469833">{{cite journal | vauthors = Di Costanzo L, Pique ME, Christianson DW | title = Crystal structure of human arginase I complexed with thiosemicarbazide reveals an unusual thiocarbonyl mu-sulfide ligand in the binuclear manganese cluster | url = https://archive.org/details/american-chemical-society-journal_2007-05-23_129_20/page/6388 | journal = J. Am. Chem. Soc. | volume = 129 | issue = 20 | pages = 6388–9 |date=May 2007 | pmid = 17469833 | pmc = 2593847 | doi = 10.1021/ja071567j | bibcode = 2007JAChS.129.6388D }}</ref>}}{{Инфокутија Белковина|Name=[[ARG1|Хепатална аргиназа]]|image=1hq5.jpg|caption=|Symbol=[[ARG1]]|AltSymbols=|HGNCid=663|Chromosome=6|Arm=q|Band=23|LocusSupplementaryData=|ECnumber=3.5.3.1|OMIM=608313|EntrezGene=383|RefSeq=NM_000045|UniProt=P05089|PDB=}} {| class="infobox" ! colspan="2" class="infobox-above" |[[ARG2|Аргиназа, тип II]] |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color: #ddd; background-color: light-dark(#ddd, #404244) !important; color:inherit;" | Идентификатори |- ! class="infobox-label" scope="row" style="background-color: #e7dcc3; background-color: light-dark(#e7dcc3, #332c1a) !important; color:inherit;" | Симбол | class="infobox-data" style="background-color: #eee; background-color: light-dark(#eee, #27292d) !important; color:inherit;" | [[ARG2]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="background-color: #e7dcc3; background-color: light-dark(#e7dcc3, #332c1a) !important; color:inherit;" | [[National Center for Biotechnology Information|NCBI ген]] | class="infobox-data" style="background-color: #eee; background-color: light-dark(#eee, #27292d) !important; color:inherit;" | [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/gene?cmd=retrieve&dopt=default&list_uids=384&rn=1 384] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="background-color: #e7dcc3; background-color: light-dark(#e7dcc3, #332c1a) !important; color:inherit;" | [[HUGO Gene Nomenclature Committee|HGNC]] | class="infobox-data" style="background-color: #eee; background-color: light-dark(#eee, #27292d) !important; color:inherit;" | [https://www.genenames.org/data/gene-symbol-report/#!/hgnc_id/HGNC:664 664] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="background-color: #e7dcc3; background-color: light-dark(#e7dcc3, #332c1a) !important; color:inherit;" | [[Online Mendelian Inheritance in Man|ОМИМ]] | class="infobox-data" style="background-color: #eee; background-color: light-dark(#eee, #27292d) !important; color:inherit;" | [https://omim.org/entry/107830 107830] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="background-color: #e7dcc3; background-color: light-dark(#e7dcc3, #332c1a) !important; color:inherit;" | [[RefSeq]] | class="infobox-data" style="background-color: #eee; background-color: light-dark(#eee, #27292d) !important; color:inherit;" | [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/protein/NM_001172 NM_001172] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="background-color: #e7dcc3; background-color: light-dark(#e7dcc3, #332c1a) !important; color:inherit;" | [[Swiss-Prot|УниПрот]] | class="infobox-data" style="background-color: #eee; background-color: light-dark(#eee, #27292d) !important; color:inherit;" | [https://www.uniprot.org/uniprot/P78540 P78540] |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background-color: #ddd; background-color: light-dark(#ddd, #404244) !important; color:inherit;" | Други податоци |- ! class="infobox-label" scope="row" style="background-color: #e7dcc3; background-color: light-dark(#e7dcc3, #332c1a) !important; color:inherit;" | [[Enzyme Commission number|EC број]] | class="infobox-data" style="background-color: #eee; background-color: light-dark(#eee, #27292d) !important; color:inherit;" | [https://www.genome.jp/dbget-bin/www_bget?enzyme+3.5.3.1 3.5.3.1] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="background-color: #e7dcc3; background-color: light-dark(#e7dcc3, #332c1a) !important; color:inherit;" | [[Locus (genetics)|Локус]] | class="infobox-data" style="background-color: #eee; background-color: light-dark(#eee, #27292d) !important; color:inherit;" | [[Chromosome 14 (human)|Погл. 14]] ''[https://omim.org/search/?index=geneMap&search=14q24.1 к24.1]'' |- | colspan="2" class="infobox-full-data" style="background-color: #eee; background-color: light-dark(#eee, #27292d) !important; color:inherit;" | |} '''Аргиназа''' (EC 3.5.3.1, ''аргинин амидиназа'', ''канаваназа'', ''L-аргиназа'', ''аргинин трансамидиназа'') е [[ензим]] што содржи [[манган]]. Реакцијата катализирана од овој ензим е: : [[аргинин]] + [[:en:Water|H<sub>2</sub>O]]→ орнитин + [[уреа]] Претставува последниот [[ензим]] од [[Циклус на уреа|циклусот на уреа]]. == Структура и функција == Аргиназата припаѓа на семејството на ензими од типот уреохидролази. Аргиназата го катализира петтиот и последен цитозолен чекор во [[Циклус на уреа|циклусот на уреа]], кој е серија биохемиски реакции кај цицачите кои телото се ослободува од штетниот [[амонијак]]. Поточно, аргиназата го претвора L- [[Аргинин|аргининот]] во L- орнитин и уреа.<ref name="pmid9806879">{{Наведено списание|date=November 1998|title=Arginine metabolism: nitric oxide and beyond|url=http://www.biochemj.org/bj/336/0001/bj3360001.htm|journal=The Biochemical Journal|series=336|volume=( Pt 1)|issue=Pt 1|pages=1–17|doi=10.1042/bj3360001|pmc=1219836|pmid=9806879}}</ref> Аргиназата кај цицачите е активна како тример, но некои бактериски аргинази се хексамерни.<ref name="pmid18360740">{{Наведено списание|author-link4=David W. Christianson|date=July 2008|title=Evolution of the arginase fold and functional diversity|journal=Cell. Mol. Life Sci.|volume=65|issue=13|pages=2039–55|doi=10.1007/s00018-008-7554-z|pmc=2653620|pmid=18360740}}</ref> Ензимот бара двојадрено манганово јадро за оптимална активност. Еден хидроксиден јон ги премостува овие Mn2 <sup>+</sup> [[Јон|јони]], ориентирани да служат како нуклеофил кој ја напаѓа гванидиниумската група на L-аргининот, хидролизирајќи ја за да формира орнитин и уреа.<ref name="pmid17562323">{{Наведено списание|date=September 2007|title=Expression, purification, assay, and crystal structure of perdeuterated human arginase I|journal=Archives of Biochemistry and Biophysics|volume=465|issue=1|pages=82–9|doi=10.1016/j.abb.2007.04.036|pmc=2018606|pmid=17562323}}</ref> Кај повеќето цицачи постојат два изозими на овој ензим; првиот, Аргиназа I, функционира во циклусот на уреа и се наоѓа првенствено во цитоплазмата на хепатоцитите (клетки на црниот дроб). Вториот изозим, Аргиназа II, е вклучен во регулирањето на интрацелуларните нивоа на аргинин/орнитин. Се наоѓа во митохондриите на неколку ткива во телото, со најголемо изобилство во бубрезите и простатата. Може да се најде на пониски нивоа во макрофагите, млечните жлезди во лактација и мозокот.<ref name="pmid12055339">{{Наведено списание|last=Morris SM|year=2002|title=Regulation of enzymes of the urea cycle and arginine metabolism|journal=Annual Review of Nutrition|volume=22|issue=1|pages=87–105|doi=10.1146/annurev.nutr.22.110801.140547|pmid=12055339}}</ref> Вториот изозим може да се најде во отсуство на други ензими од циклусот на уреа.<ref name="pmid17562323"/> == Структура и механизам == Првата кристална структура на аргиназата е објавена во 1996 година од страна на истражувачката група на Дејвид В. Кристијансон на Универзитетот во Пенсилванија.<ref>{{Наведено списание|date=1996|title=Structure of a unique binuclear manganese cluster in arginase|url=https://www.nature.com/articles/383554a0|journal=Nature|volume=383|issue=6600|pages=554–557|bibcode=1996Natur.383..554K|doi=10.1038/383554a0|pmid=8849731|url-access=subscription}}</ref> Механизмот што е објаснет во овој труд започнува со врзување на L-аргинин во активното место на ензимот со водородна врска помеѓу гванидиниум групата и Glu227. Ова ја ориентира гванидиниум групата за нуклеофилен напад од страна на хидроксидниот јон што го поврзува металот со мост за да формира тетраедарски меѓупроизвод. Јоните на манган ја стабилизираат хидроксилната група во тетраедарскиот меѓупроизвод, како и на <sup>sp3</sup> електронскиот пар на NH<sub>2</sub> групата додека се формира тетраедарскиот меѓупроизвод. <ref>{{Наведено списание|date=2005|title=Arginase: Structure, Mechanism, and Physiological Role in Male and Female Sexual Arousal|url=https://pubs.acs.org/doi/10.1021/ar040183k|journal=Accounts of Chemical Research|volume=38|issue=3|pages=191–201|doi=10.1021/ar040183k|pmid=15766238|url-access=subscription}}</ref> Аргиназата покажува многу тесна специфичност за супстратот L-аргинин.<ref name="pmid8031143">{{Наведено списание|date=July 1994|title=Rat liver arginase: kinetic mechanism, alternate substrates, and inhibitors|journal=Archives of Biochemistry and Biophysics|volume=312|issue=1|pages=31–7|doi=10.1006/abbi.1994.1276|pmid=8031143}}</ref> Модифицирањето на структурата и/или стереохемијата на супстратот значително ја намалува каталитичката активност. Оваа специфичност е резултат на големиот број на водородни врски помеѓу супстратот и ензимот; директните или водородните врски со посредство на вода ги заситуваат и четирите акцепторни позиции на алфа карбоксилатната група и сите три донорски позиции на алфа амино групата.<ref name="pmid10542097">{{Наведено списание|date=November 1999|title=Arginase-boronic acid complex highlights a physiological role in erectile function|journal=Nature Structural Biology|volume=6|issue=11|pages=1043–7|doi=10.1038/14929|pmid=10542097}}</ref> N-хидрокси-L-аргинин (NOHA), меѓупроизвод на биосинтезата на NO, е умерен инхибитор на аргиназата. Кристалната структура на неговиот комплекс со ензимот открива дека го поместува хидроксидниот јон што го премостува металот и го премостува бинуклеарниот кластер на манган.<ref name="pmid8031143" /> 2(S)-амино-6-боронохексонска киселина (ABH)<ref>{{Наведено списание|date=1997|title=Inhibition of Mn<sup>2+</sup><sub>2</sub>-Arginase by Borate Leads to the Design of a Transition State Analogue Inhibitor, 2( ''S'' )-Amino-6-boronohexanoic Acid|url=https://pubs.acs.org/doi/10.1021/ja971312d|journal=Journal of the American Chemical Society|volume=119|issue=34|pages=8107–8108|bibcode=1997JAChS.119.8107B|doi=10.1021/ja971312d|url-access=subscription}}</ref> е аналог на L-аргинин кој се врзува како тетраедарски боронатен анјон, што го имитира тетраедарскиот меѓупроизвод формиран при катализа; ABH е моќен инхибитор на човечката аргиназа I.<ref name="pmid10542097"/><ref>{{Наведено списание|date=2005|title=Crystal structure of human arginase I at 1.29-Å resolution and exploration of inhibition in the immune response|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=102|issue=37|pages=13058–13063|bibcode=2005PNAS..10213058D|doi=10.1073/pnas.0504027102|doi-access=free}}</ref> == Улога во сексуалниот одговор == Аргиназата II е коекспресирана со азотен оксид (NO) синтаза во мазното мускулно ткиво, како што е мускулот во гениталиите и кај мажите и кај жените. Контракцијата и релаксацијата на овие мускули се регулирани од азотен оксид (NO) генериран од NO синтазата, што предизвикува брза релаксација на мазното мускулно ткиво и го олеснува зголемувањето на ткивото неопходно за нормален сексуален одговор. Меѓутоа, бидејќи NO синтазата и аргиназата се натпреваруваат за истиот супстрат (L-аргинин), прекумерно експресираната аргиназа може да влијае на активноста на NO синтазата и релаксацијата на мазните мускули зависна од NO со намалување на супстратниот фонд на L-аргинин што инаку би бил достапен за NO синтазата. Спротивно на тоа, инхибирањето на аргиназата со ABH или други инхибитори на борна киселина ќе ги одржи нормалните клеточни нивоа на аргинин, со што ќе се овозможи нормална мускулна релаксација и сексуален одговор.<ref name="pmid12859189">{{Наведено списание|date=July 2003|title=Human arginase II: crystal structure and physiological role in male and female sexual arousal|journal=Biochemistry|volume=42|issue=28|pages=8445–51|doi=10.1021/bi034340j|pmid=12859189}}</ref> Аргиназата е контролен фактор и во машката еректилна функција и во женската сексуална возбуда, и затоа е потенцијална цел за третман на сексуална дисфункција кај двата пола.<ref>{{Наведено списание|date=2005|title=Arginase: Structure, Mechanism, and Physiological Role in Male and Female Sexual Arousal|url=https://pubs.acs.org/doi/10.1021/ar040183k|journal=Accounts of Chemical Research|volume=38|issue=3|pages=191–201|doi=10.1021/ar040183k|pmid=15766238|url-access=subscription}}</ref> Дополнително, дополнувањето на исхраната со дополнителен L-аргинин ќе го намали количеството на конкуренција помеѓу аргиназата и NO синтазата со обезбедување дополнителен супстрат за секој ензим.<ref name="pmid9258123">{{Наведено списание|date=September 1997|title=Effects of long-term oral administration of L-arginine on the rat erectile response|journal=The Journal of Urology|volume=158|issue=3 Pt 1|pages=942–7|doi=10.1016/S0022-5347(01)64368-4|pmid=9258123}}</ref> Аргиназата, исто така, ги регулира NO-зависните процеси во имунолошкиот одговор.<ref>{{Наведено списание|date=2005|title=Crystal structure of human arginase I at 1.29-Å resolution and exploration of inhibition in the immune response|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=102|issue=37|pages=13058–13063|bibcode=2005PNAS..10213058D|doi=10.1073/pnas.0504027102|doi-access=free}}</ref> == Патологија == Недостатокот на аргиназа обично се однесува на намалена функција на аргиназа I, изоформа на аргиназата во црниот дроб. Овој недостаток најчесто се нарекува хипераргининемија или аргинемија. Нарушувањето е наследно и автосомно рецесивно. Се карактеризира со намалена активност на аргиназа во хепаталните клетки. Се смета за најретко наследена болест во [[Уреа|уреагенезата]]. Недостатокот на аргиназа, за разлика од другите нарушувања на циклусот на уреа, не ја спречува целосно уреагенезата. Предложена причина за продолжување на функцијата на аргиназа е зголемената активност на аргиназа II во бубрезите кај лица со недостаток на аргиназа I. Истражувачите веруваат дека акумулацијата на аргинин предизвикува зголемена експресија на аргиназа II. Ензимите во бубрегот потоа ќе ја катализираат уреагенезата, компензирајќи донекаде за намалување на активноста на аргиназа I во црниот дроб. Поради овој алтернативен метод за отстранување на вишокот [[аргинин]] и амонијак од крвотокот, лицата со недостаток на аргиназа имаат тенденција да имаат подолг животен век од оние кои имаат други дефекти на циклусот на уреа.<ref name="pmid12052859">{{Наведено списание|date=July 2002|title=Mouse model for human arginase deficiency|journal=Molecular and Cellular Biology|volume=22|issue=13|pages=4491–8|doi=10.1128/MCB.22.13.4491-4498.2002|pmc=133904|pmid=12052859}}</ref> Симптомите на [[Генетско нарушување|нарушувањето]] вклучуваат невролошки оштетувања, [[деменција]], забавување на растот и хиперамонемија. Иако некои симптоми на болеста можат да се контролираат преку ограничувања во исхраната и развој [[Лек|на фармацевтски производи]], во моментов не постои лек или целосно ефикасна терапија. <ref name="pmid12052859"/> == Наводи == <references responsive="0"></references> == Надворешни врски == * [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK1159/ GeneReviews/NIH/NCBI/UW entry on Arginase Deficiency] * [http://www.expasy.org/prosite/PDOC00135 Arginase family signature and profile] in PROSITE {{Ензими}} [[Категорија:Ензим]] [[Категорија:Хидролази]] hq323onh5xun5tsicrcxlpkdhsvzvjz Старогрчко подземје 0 1382851 5588786 5539589 2026-07-07T18:01:57Z InternetArchiveBot 92312 Add 1 book for Verifiability (20260707sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 5588786 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Hermes_Psykhopompos_Staatliche_Antikensammlungen_2797_n2.jpg|мини|320x320пкс|[[Хермес]] ''Психопомп'' седи на карпа, подготвувајќи се да одведе мртва душа во подземјето. [[Атика|Атички]] [[лекит]] со бела основа, околу 450 п.н.е., Државни колекции на антиквитети (Инв. 2797)]] Во [[Старогрчка митологија|старогрчката митологија]], '''подземјето''' или '''Ад''' ({{langx|grc|ᾍδης|Háidēs}}) — посебно царство (едно од трите царства што го сочинуваат космосот) каде што поединецот оди по смртта. Најраната идеја за [[задгробен живот]] во [[Старогрчка митологија|старогрчката митологија]] е дека, во моментот на смртта, ''психата'' на поединецот е одвоена од трупот и прренесена во подземјето.<ref name="Homer's Iliad & Odyssey">Homer's ''Iliad'' & ''Odyssey''</ref> Во раната митологија (на пр., [[хомер]]овите „''[[Илијада|Илијада“]]'' и ''[[Одисеја|„Одисеја]]''“) мртвите биле неселективно групирани заедно и воделе таинствена пост-егзистенција; меѓутоа, во подоцнежната митологија (на пр., [[Платонизам|платонската филозофија]]) почнале да се појавуваат елементи на постмортална пресуда со тоа што добрите и лошите луѓе биле одвоени (и просторно и во однос на третманот).<ref name="ReferenceA">{{Наведена книга|title=The Greek way of death (2nd ed.)|last=Garland|first=Robert|publisher=Cornell Univ. Press|year=2001|isbn=978-0-8014-8746-0|location=Ithaca, NY|pages=60–61}}</ref> Самото подземје - вообичаено наречено Ад, според неговиот [[Ад|бог-заштитник]], но познато и под разни метоними - е опишано како место кое се наоѓа на периферијата на земјата, или е поврзано со надворешните граници на океанот (т.е. ''[[Океан (бог)|Океан]]'', повторно исто така бог) или под земјата.<ref>{{cite book |last=Garland |first=Robert |title=The Greek Way of Death (2nd ed.) |publisher=Cornell Univ. Press |year=2001 |location=Ithaca, NY |pages=49}}</ref><ref>For use of the metonymic description "the world below" (''hupenerthe''), see Hom. ''Il.'' 3.278, 20.61; for the formulaic statement "beneath the depths of the earth" see Hom. ''Od.'' 24.204; ''Il.'' 22.482-83.</ref> Темнината и недостатокот на сончева светлина се вообичаени карактеристики поврзани со подземјето <ref>{{Cite book |last=Long |first=J. Bruce |title=Death, Afterlife, and the Soul. |url=https://archive.org/details/deathafterlifeso0000unse |publisher=MacMillan |year=1989 |editor-last=Sullivan |editor-first=L |location=New York, NY |pages=[https://archive.org/details/deathafterlifeso0000unse/page/164 164] |chapter=The Underworld}}</ref><ref>{{Cite book |last=Cousin |first=C |title=Le monde des morts: Espaces et paysages de l'au-delà dans l'imaginaire grec d'Homère à la fin du Ve siècle avant J.-C: étude littéraire et iconographique. |publisher=L'Harmattan |year=2012 |location=Paris |pages=124–134 |language=French}}</ref> и, на овој начин, даваат директен контраст и со „нормалноста“ на земјата на живите (каде што сонцето сјае) и со светлината поврзана со [[Олимп|планината Олимп]] (царството на боговите).<ref>{{Cite book |last=Sourvinou-Inwood |first=Christiane |title='Reading Greek death': To the end of the Classical Period |url=https://archive.org/details/readinggreekdeat0000chri |publisher=Clarendon Press |year=1995 |location=Oxford, UK |pages=[https://archive.org/details/readinggreekdeat0000chri/page/72 72]}}</ref><ref>Homer ''Odyssey'' 6.44-45.</ref> што се разбира и во однос на трајната состојба на темнина, но и како потенцијална етимолошка врска со Ад како „невидено место“.<ref>{{Cite book |last=Gazis |first=George |title=Homer and the Poetics of Hades |publisher=Oxford Univ. Press |year=2018 |location=Oxford, UK |pages=13–15}}</ref> Подземјето е создадено исклучиво за мртвите и затоа смртниците не влегуваат во него<ref>{{Cite book |last=Cousin |first=C |title=Le monde des morts: Espaces et paysages de l'au-delà dans l'imaginaire grec d'Homère à la fin du Ve siècle avant J.-C: étude littéraire et iconographique |publisher=L'Harmattan |year=2012 |location=Paris |pages=125 |language=French}}</ref> - со само неколку јунаци (кои презеле митска [[Слегнување во подземниот свет|катабаза]]: [[Херакле]], [[Тезеј]], [[Орфеј]], можеби и [[Одисеј]], а во подоцнежните римски претстави и [[Енеја]]).<ref>There is still no scholarly consensus on whether Odysseus' ''nekuia'' (Od. 12) is to be understood as either a necromantic act that took place on the borders of the underworld, or a catabatic act that involved him entering the underworld proper.</ref> == Географија == === Влез на подземјето === Починатите можеле да влезат во подземјето преку различни патишта, но можеби најчестиот приказ е оној на кормиларот [[Харон (митологија)|Харон]] кој ги превезува преку реката. Ова бил особено чест мотив на атинските [[лекит]]и (погребни вазни) од бела основа од петтиот век п.н.е. и тешко е да се датира оваа фигура многу порано од 6 век п.н.е. (можеби последниот од жителите на Ад што „се појавил“). Иако Харон не се појавува во најраните митски извори, сепак постоело суеверие дека незакопаните не можеле да преминат додека не добијат соодветен погреб (најпознати примери се [[Патрокле]] и [[Хектор]] во ''Илијада''). Алтернативно, на [[Хермес]] [[Психопомп]] можело да се потпре и да го води починатиот во подземјето и се појавува првпат во книгата 24 од ''Одисеја'' на Хомер (исто така чест мотив на лекити од бела основа). Ад бил добро познат по своите порти (πύλαι Ἀίδαο: Хомер ''Il.'' 5.646, 9.312, 23.71, ''Одисеја'' 14.156), а еден од епитетите на Ад (богот) е „затворач на портата“ (πυλάρτης: Хомер ''Il.'' 8.367, 13.415, Одисеја 11.277). === Реки === Реките се темелен дел од топографијата на подземјето и се наоѓаат во најраните изворни материјали:<ref>{{Cite book |last=Sourvinou-Inwood |first=Christiane |title='Reading Greek death': To the end of the Classical period |url=https://archive.org/details/readinggreekdeat0000chri |publisher=Clarendon |year=1995 |location=Oxford, UK |pages=[https://archive.org/details/readinggreekdeat0000chri/page/60 61]}}</ref> Во хомеровата ''[[Илијада]]'', „духот“ на [[Патрокле]] конкретно споменува порти и река (неименувана) во Ад;<ref>Hom. ''Il.'' 23.71, 23.74</ref> во хомеровата ''[[Одисеја]]'', „духот“ на мајката на [[Одисеј]], [[Антиклеја]], опишува дека има многу „големи реки и ужасни потоци“, а се споменува и најмалку четири специфични реки.<ref>Homer ''Odyssey'' 11.157</ref> Хелен Гербер претпоставила дека реките каде што пловел Харон го отсликувале небото во грчко-римската мисла.<ref>{{Cite book |last=Guerber |first=H. A. |title=The Myths of Greece & Rome |publisher=[[Dover]] |year=1993 |isbn=0-486-27584-1 |edition=Dover |location=New York |pages=362 |oclc=27174481 |author-link=H. A. Guerber}}</ref> Меѓутоа, во пошироката митолошка традиција, постојат повеќе водни површини кои се поврзани со подземјето (варијабилни по број и комбинација во зависност од изворот), чии имиња може да се разберат како одраз на специфично поврзување со смртта. .<ref>{{cite book |last1=Mirto |first1=Maria Serena |last2=Osborne |first2=A. M. |year=2012 |title=Death in the Greek World: From Homer to the Classical Age |publisher=University of Oklahoma Press |location=Norman |page=16}}</ref><ref>Heraclitus' ''Homeric Problems'' (''All.'') 74.1-5)</ref> * [[Стикс]] може да се смета за најистакнатата и најпозната од реките на подземниот свет. Таа е единствената именувана подземна река спомната во хомеровата ''Илијада''<ref>Hom. ''Il.'' 2.755, 8.369, 14.271, 15.37</ref>– најраниот митолошки текст што се однесува на Ад – како и во три од ''Хомерските химни''.<ref>''Demeter'' 259, 423; ''Apollo'' 84-86; ''Hermes'' 519</ref> Таа не е само река на подземниот свет<ref>''Od.'' 10.514 = ''Il.'' 2.755; ''Il.'' 8.369</ref> туку и, во поширока смисла, неповредливата вода врз која боговите се колнат<ref>''Od.'' 5.184-6 = ''Il.'' 15.36; cf. ''Il.'' 14.271</ref> и божица сама по себе (ќерка на [[Океан (бог)|Океан]] и [[Тетида]]).<ref>Hes. ''Theog.'' 361, 389-403, 775-776, 782-806</ref> Во подоцнежните традиции таа често служи како влез во подземниот свет, преку кој [[Харон (митологија)|Харон]] (превозникот на мртвите) ги пренесува починатите за да влезат во подземјето. Таа е позната и како река на омразата.<ref>{{cite journal|last=Leeming|first=David|title=Styx|url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195156690.001.0001/acref-9780195156690-e-1497?rskey=rTReql&result=1320&q=|journal=The Oxford Companion to World Mythology|publisher=Oxford University Press|access-date=2 December 2012|doi=10.1093/acref/9780195156690.001.0001|year=2005|isbn=9780195156690|url-access=subscription}}</ref><ref name=":0">{{Cite journal |last=Mackie |first=C. J. |date=1999 |title=Scamander and the Rivers of Hades in Homer |url=https://www.jstor.org/stable/1561802 |journal=American Journal of Philology |volume=120 |issue=4 |pages=487|doi=10.1353/ajp.1999.0049 |jstor=1561802 |s2cid=162381456 |url-access=subscription }}</ref> Постојат неколку реки со името Стикс во реалниот свет: според [[Херодот]], [[Страбон]] и [[Плиниј Постариот]], таа се наоѓала во Аркадија;<ref>Hdt 6.74, Strabo 8.8.4, Pliny ''HN'' 2.231</ref> додека [[Павсаниј (географ)|Павсаниј]] лоцира една во Нонакрис.<ref>Paus. 8.17.6</ref> * [[Ахерон]] е реката на маката или реката на жалоста.<ref name=":0" /><ref>{{Cite book |last=Paipetis |first=Stephanos |title=The Unknown Technology in Homer |publisher=Springer |year=2010 |location=The Netherlands |pages=46}}</ref> Таа се спомнува во многу рани извори на архајската поезија, но е помалку истакната и подоцнежна во однос на Стикс.<ref>e.g., Alc. 38A, Sapph. 95, Pind. ''Pyth.'' 11.21, ''Nem.'' 4.85, fr. 143, Soph. fr. 523</ref> Во некои митолошки прикази, Харон ги пренесува мртвите преку Ахерон, наместо преку Стикс.<ref>{{cite book|last=Buxton|first=R.G.A|title=The Complete World of Greek Mythology|url=https://archive.org/details/completeworldofg00rich|url-access=registration|year=2004|publisher=Thames & Hudson|location=London|page=[https://archive.org/details/completeworldofg00rich/page/209 209]|isbn=9780500251218 }}</ref><ref>e.g., Aesch. ''Sept.'' 856</ref> Во некои алтернативни извори Ахерон е езеро<ref>e.g., Eur. fr. 868</ref> и исто така функционира како синоним за подземниот свет.<ref>Aesch. ''Ag.'' 1160; Pind. ''Pyth.'' 11,21</ref> Павсаниј опишува река со име Ахерон во [[Епир (област)|Епир]], [[Теспротија (округ)|Теспротија]], која се влева во мочурливо езеро и се соединува со реката Кокит (како и нејзиниот хомеровски пандан), што Павсаниј го наведува како инспирација за хомеровиот опис на подземниот свет.<ref>Paus. 1.17.5</ref> Ова место е поврзано и со конкретни примери на некромантски ритуали и/или [[Слегнување во подземниот свет|катабази]] од митското минато.<ref name=":2">{{Cite book |last=Gordon |first=Joel |title=A quest for remembrance: The underworld in classical and modern literature |publisher=Routledge |year=2020 |editor-last=M. Scherer & R. Falconer |location=New York, NY |pages=46–50 |chapter=Remembering in the real world: Katabasis and natural deathscapes}}</ref> Исто така, подоцнежните традиции спомнуваат река Ахерон во Куми, Италија, која исто така била конкретно поврзана со катабазичната работа на [[Одисеј]].<ref name=":2" /><ref>Lucr. 6.760-764. Sometimes called the Acherusian lake (from the Latin tradition), see Strabo 5.4.4-6</ref> * [[Флегетон]] е реката на огнот (''Pyriphlegéthōn'' потекнува од изразот ''puri phlegethonti'', „што гори како оган“).<ref name=":0" /> Таа има само едно спомнување во хомеровата ''Одисеја'' (Пирифлегетон), каде што е опишана како река што се влева во Ахерон,<ref name=":1">Hom. ''Od.'' 10.513</ref> а потоа повторно не се појавува во изворите сè до Платон.<ref>Plato ''Phaedo'' 113a-b</ref> Според Платон, оваа река води кон длабочините на [[Тартар (митологија)|Тартар]] и е поврзана со казна (особено за луѓе кои ги тепале своите татковци и мајки). Во близина на Куми постоела река/поле со ова име – задржувајќи ја поврзаноста со „горењето“ поради локалните топли извори<ref>Str. 5.4.5-6; Lucr. 747-748; Diod. Sic. 4.22.1-2; Plin. ''HN'' 3.61; Dio Cass. 48.50-51</ref> – што Страбон експлицитно го поврзува со хомеровиот подземен свет.<ref name=":2" /><ref>Strabo 1.2.18 and 5.4.5 (likely following this earlier Greek historian Ephorus)</ref> * [[Кокит]] е реката на плачот (од „''kōkuein''“, „да плаче, да жали“).<ref name=":0" /> И таа има само едно спомнување во хомеровата ''Одисеја'', каде што е опишана како гранка на Стикс што се влева во Ахерон.<ref name=":1" /> Според Платон, Кокит е кружна река што се излева во Тартар и е поврзана со казната на убијците.<ref>Pl. ''Phd.'' 113b-c, 114a</ref> Името го носи и река во Теспротија и Куми која се спојува со Ахерон (види погоре). * [[Лета]] е реката на заборавот, а името го добива од Лета, божицата на заборавот. Во подоцнежните прикази, гранка од топола што капе со вода од Лета станала симбол на [[Хипнос]], богот на сонот.<ref>{{cite web|title=Theoi Project: Lethe|url=http://www.theoi.com/Khthonios/PotamosLethe.html|access-date=September 30, 2012}}</ref> Некои извори спомнуваат рамнина на Лета, наместо река.<ref>Plato ''Republic''</ref> * [[Океан (бог)|Океан]] е реката што го опкружува светот,<ref>The Iliad</ref> и ја означува границата меѓу земјата на живите и подземниот свет.<ref>The Odyssey</ref> === Асфоделски ливади === [[Асфоделски ливади|Асфоделските ливади]] се место во подземјето каде што живеат поголемиот дел од починатите.<ref name=":4">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=v8AvHMepO8wC|title=Ancient Greek Beliefs|last=Westmoreland|first=Perry L.|date=2007|publisher=Lee And Vance Publishing Co|isbn=978-0-9793248-1-9|language=en}}</ref> Името се појавува уште во хомеровата „''Одисеја“'' (11.359), каде што се појавува во одисејовиот преглед на подземјето (технички наречен поле на асфодел: ἀσφοδέλὸς λειμών). Не е јасно што точно подразбирале луѓето во ова „поле“, при што научниците се поделени помеѓу тоа дали го поврзуваат со цветниот асфодел (род, ''Asphodelus'' L.) или со поле со јасен (базирајќи го ова на етимолошката конструкција на σφοδέλὸς > σποδός, „јасен“).<ref name="Homer's Iliad & Odyssey"/><ref name="Homer's Iliad & Odyssey"/><ref name="ReferenceA"/> === Елизиум/Елизиски полиња === [[Елисејски полиња (митологија)|Елисејските полиња]] претставувале [[Утопија|утописки]], рајски задгробен живот резервиран за посебно истакнати поединци. Тие за прв пат се споменуваат во хомеровата книга 4 од ''„Одисеја“'' каде што на [[Менелај]] му е ветено дека ќе оди таму наместо да умре (и со тоа се разликува од вистинскиот задгробен живот): опишано е дека се наоѓа на работ на земјата и е местото каде што животот е „најлесен за луѓето“. Сепак, Менелај не ја добива оваа судбина поради нешто што го направил за време на својот живот, туку затоа што е зет на Зевс (бидејќи е во брак со [[Елена Тројанска|Елена]]). Меѓутоа, во ''„Дела и денови“'' на Хесиод, ова е рај што јунаците можеле да го достигнат. На крајот, како што концептите за задгробниот живот се прошириле и станале „подемократски“, генерално праведните можеле да бидат испратени во [[Елисејски полиња (митологија)|Елисејските полиња]] откако ќе бидат судени од судиите на подземјето, [[Радамант]] и [[Минос]]. ==== Острови на Блажените ==== До времето на Хесиод, [[Елисејски полиња (митологија)|Елисејските полиња]] биле познати и како Острови на среќата или ''Острови на блажените''.<ref name=":4">{{Cite book |last=Westmoreland |first=Perry L. |url=https://books.google.com/books?id=v8AvHMepO8wC |title=Ancient Greek Beliefs |date=2007 |publisher=Lee And Vance Publishing Co |isbn=978-0-9793248-1-9 |language=en}}</ref><ref name=":3" /> Островите, кои понекогаш се третирале како географска местоположба на Земјата, станале познати како место за награда во подземјето за оние кои биле оценети како исклучително чисти.<ref name=":3">{{Cite book |last=Peck |first=Harry Thurston |url=https://books.google.com/books?id=RacKAAAAIAAJ |title=Harper's Dictionary of Classical Literature and Antiquities |date=1897 |publisher=Harper & brothers |language=en}}</ref><ref>[[Pindar]], Olympian Ode 2. 57 ff</ref> === Тартар === Во некои грчки извори, [[Тартар (митологија)|Тартар]] е друго име за подземјето (што служи како метоним за Ад), додека во други тоа е сосема различно царство одвоено од подземјето. [[Хесиод]] најпознат го опишува Тартар како место кое се наоѓа под подземјето колку што е земјата под небото.<ref name=bux>Buxton pg.213</ref> Како и Ад, и тој е толку темен што „ноќта се истура околу него во три реда како јака околу вратот, додека над него растат корените на земјата и на неожнеаното море“.<ref>Garland pg.51</ref> Најпознатите жители на Тартар се Титаните; [[Зевс]] ги фрлил [[Титани]]те заедно со својот татко [[Крон]] во Тартар откако ги победил.<ref>Garland pg.50</ref> [[Хомер]] напишал дека Крон потоа станал крал на Тартар.<ref>Albinus pg.87</ref> Според [[платон]]овата „[[Горгија (дијалог)|Горгија]]“ ( <abbr>околу</abbr> 400 п.н.е.), [[Душа|душите]] се судат по смртта, а Тартар е местото каде што злите добиваат божествена казна. Тартар се смета и за првобитна сила или божество заедно со ентитети како што се [[Геја (митологија)|Земјата]], [[Никта|Ноќта]] и [[Хрон (бог на времето)|Времето]]. == Познати жители == === Ад === [[Ад]] бил најстариот син на титаните [[Крон]] и [[Реја (митологија)|Реја]]; брат на [[Зевс]], [[Посејдон]], [[Хера]], [[Деметра]] и [[Хестија]] и според старогрчката митологија бил бог на подземјето.<ref>{{cite web|title=Theoi Project: Haides|url=http://www.theoi.com/Khthonios/Haides.html|access-date=December 2, 2012}}</ref> Кога тројцата браќа го поделиле светот меѓу себе, Зевс ги добил небото, Посејдон морето, а Ад подземјето; самата земја била поделена меѓу тројцата. Затоа, додека одговорноста на Ад била во подземјето, нему му било дозволено да има моќ и на земјата.<ref name="cle">{{cite book|last=O'Cleirigh|first=Padraig|title=An Introduction to Greek mythology : story, symbols, and culture|year=2000|publisher=[[Edwin Mellen Press]]|location=[[Lewiston, New York]]|page=190}}</ref> Сепак, самиот Ад ретко излегувал надвор од неговото подрачје, а за оние кои живееле на земјата, неговите намери и личност останале таинствени.<ref>Mirto pg.21</ref> Во уметноста и книжевноста, Ад е прикажан како строг и достоинствен, но не како жесток мачител или сличен на ѓавол. Сепак, Ад се сметал за непријател на целиот живот и бил мразен и од боговите и од луѓето; жртвите и молитвите не го смирувале, па смртниците ретко се обидувале.<ref>{{cite book|last=Peck|first=Harry Thurston|title=Harper's Dictionary of Classical Literature and Antiquities|year=1897|publisher=Harper|page=761}}</ref> Тој исто така не бил мачител на мртвите, а понекогаш се сметал за „Зевс на мртвите“ бидејќи бил гостопримлив кон нив.<ref>Garland pg.52</ref> Поради неговата улога како господар на подземјето и владетел на мртвите, тој бил познат и како Зевс Хтониос („пеколниот Зевс“ или „Зевс на долниот свет“). Оние кои биле казнувани во Тартар биле назначувани од другите богови за одмазда. Во грчкото општество, многумина го сметале Ад за најмалку сакан бог, а многу богови дури имале и одвртност кон него, а кога луѓето му принесувале жртва на Ад, тоа било доколку сакале да се одмаздат на непријателот или да им се случи нешто страшно.<ref>{{Cite web |url=http://www.historyforkids.org/learn/greeks/religion/hades.htm |title=Hades |access-date=2012-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924030501/http://www.historyforkids.org/learn/greeks/religion/hades.htm |archive-date=2015-09-24 |url-status=dead }}</ref> Хад понекогаш се нарекувал [[Плутон (митологија)|Плутон]] и бил претставуван на полесен начин &#x2013; тука, тој се сметал за дарител на богатство, бидејќи жетвата и благословот на жетвата доаѓаат од под земјата.<ref>Peck pg.761</ref> === Персефона === [[Податотека:Persephone_krater_Antikensammlung_Berlin_1984.40.jpg|мини|Грабнувањето на Персефона : Персефона е киднапирана од Хад во неговата кочија. Кратер Персефона Антикенсамлунг Берлин 1984.40]] [[Персефона (митологија)|Персефона]] (исто така позната како Кора) била ќерка на [[Деметра]], божицата на жетвата, и Зевс. Персефона била грабната од Ад, кој сакал жена. Кога Персефона собирала цвеќиња, таа била воодушевена од еден нарцис засаден од [[Геја (митологија)|Геја]] (за да ја намами во подземјето како услуга на Ад), и кога го набрала, земјата одеднаш се отворила.<ref>{{cite journal|last=Leeming|first=David|title=Demeter and Persephone|url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195156690.001.0001/acref-9780195156690-e-407#|journal=The Oxford Companion to World Mythology|publisher=Oxford University Press|access-date=2 December 2012|doi=10.1093/acref/9780195156690.001.0001|year=2005|isbn=9780195156690|url-access=subscription}}</ref> Ад, појавувајќи се во златна кочија, ја завел и ја однел Персефона во подземјето. Кога Деметра дознала дека Зевс му дал дозвола на Ад да ја грабне Персефона и да ја земе за жена, Деметра се разбеснила на Зевс и престанала да одгледува жетви за земјата. За да ја смири, Зевс го испратил [[Хермес]] во подземјето за да ја врати Персефона кај нејзината мајка. Сепак, таа изела шест семки од калинка во подземјето и затоа била вечно врзана за подземјето, бидејќи семката од калинка била света во подземјето.<ref>{{cite book|last=Pfister|first=F|title=Greek Gods and Heroes|url=https://archive.org/details/greekgodsheroes0000frie|year=1961|publisher=Macgibbon & Kee|location=London|page=[https://archive.org/details/greekgodsheroes0000frie/page/86 86]}}</ref> Персефона потоа можела да го напушти подземјето единствено кога земјата цветала, или во секое годишно време освен во зима. Хомерските химни го опишуваат грабнувањето на Персефона од страна на Ад: {{blockquote|Сега пеам за големата Деметра <br> За прекрасната коса, <br> И за нејзината ќерка Персефона <br> За прекрасните стапала, <br> Која Зевс го остави Хад да ја грабне <br> Од жетвите на нејзината мајка И пријателите и цвеќињата— <br> Особено Нарцисот, <br> Одгледан од Геја за да ја привлече девојката <br> Како услуга на мрачниот Ад. <br> Ова беше цветот што <br> Ги остави сите воодушевени, <br> Чии сто пупки го направија <br> Самото небо да се насмевне. <br> Кога девојката посегна <br> Да скине таква убавина, <br> Земјата се отвори И излезе Ад... <br> Синот на Крон, <br> Кој ја однесе со сила <br> На својата златна кочија, <br> До местото каде што толку многумина <br> Копнеат да не одат. <br> Персефона вресна, <br> Таа го повика својот татко, <br> Семоќен и висок, ... <br> Но Зевс го дозволи ова. <br> Тој седеше во храмот <br> Не слушајќи ништо, <br> примајќи ги жртвите <br> од луѓе кои се молеа.<ref>Лиминг, „Деметра и Персефона“</ref>}} Самата Персефона се смета за соодветна друга половина на Aд поради значењето на нејзиното име кое го носи грчкиот корен за „убивање“, а ''-фонa'' во нејзиното име значи „убивање“..<ref name=cle /> === Хеката === [[Податотека:Hekate_Kharites_Glyptothek_Munich_60.jpg|мини|Тројна Хеката и [[Грации]]те, Атика, 3 век п.н.е. ([[Глиптотека]], Минхен)]] [[Хеката (митологија)|Хеката]] била различно поврзана со раскрсници, влезови, кучиња, светлина, [[Месечина]]та, [[магија]], [[Маѓесништво|вештерство]], познавање на билки и отровни растенија, [[некромантија]] и волшебништво.<ref>{{cite web|url=http://www.theoi.com/Khthonios/Hekate.html |title=HECATE : Greek goddess of witchcraft, ghosts & magic; mythology; pictures : HEKATE |publisher=Theoi.com |access-date=2012-09-24}}</ref><ref name="autogenerated1">d'Este, Sorita & Rankine, David, Hekate Liminal Rites, Avalonia, 2009.</ref> Хеката често е прикажана како тројна божица, што ѝ овозможува да гледа во повеќе насоки одеднаш. Ова ја нагласува нејзината улога како заштитничка на оние кои се помеѓу нив.<ref>{{Cite web |last=Cartwright |first=Mark |title=Hecate |url=https://www.worldhistory.org/Hecate/ |access-date=2022-12-06 |website=World History Encyclopedia |language=en}}</ref> === Еринии === [[Податотека:Orestes_Delphi_BM_GR1917.12-10.1.jpg|лево|мини|[[Орест (митологија)|Орест]] во [[Делфи]], опкружен со [[Атена (митологија)|Атена]] и [[Пилад]] меѓу Ериниите и [[Свештеник|свештеничките]] на пророштвото, можеби вклучувајќи ја и [[Питија]] зад триножникот - паестански црвенофигурен кратер, околу 330 п.н.е.]] [[Еринии]]те (исто така познати како Фурии) биле трите божици поврзани со душите на мртвите и одмаздените злосторства против природниот поредок на светот. Тие се состојат од [[Алекто]], [[Мегаера]] и [[Тисифона]]. Тие биле особено загрижени за злосторствата извршени од деца против нивните родители, како што се матрицид, таткоцид и [[mwod:unfilial|несиновско]] однесување. Тие би предизвикале лудило врз живиот убиец, или доколку една нација прикривала таков криминалец, Ериниите би предизвикале глад и болести кај цела нација.<ref>{{cite web|title=Theoi Project: Erinyes|url=http://www.theoi.com/Khthonios/Erinyes.html|access-date=October 8, 2012}}</ref> [[Еринии]]те биле ужасувани од живите бидејќи тие ја отелотворувале одмаздата на лицето кое било нанесено неправда кон сторителот.<ref>Fairbanks pg.255</ref> Грците честопати им правеле „смирувачки налевници“ на Ериниите за да ги смират за да не го предизвикаат нивниот гнев, и генерално Ериниите добивале многу повеќе налевници и жртви од другите богови на подземјето. Ериниите биле прикажани како грди и крилести жени со тела испреплетени со змии.<ref>Theoi Project: Erinyes</ref> === Хермес === [[Податотека:NAMA_Hermès_&_Myrrhinè.jpg|мини|Релјеф од резбан погребен ''[[лекит]]'' во Атина: [[Хермес]] како [[психопомп]] ја води починатата, ''Мирина'', во Ад, околу 430-420 п.н.е. ([[Национален археолошки музеј (Атина)|Национален археолошки музеј на Атина]]).]] Иако [[Хермес]] првенствено не живеел во подземјето и обично не се поврзува со него, тој бил оној коуј ги водел душите на мртвите во подземјето. Во оваа смисла, тој бил познат како Хермес [[Психопомп]] и со својот прекрасен златен стап можел да ги води мртвите во нивниот нов дом. Исто така, оние кои умирале го повикувале да им помогне во смртта - некои го повикувале да имаат безболна смрт или да може да умрат кога и каде што верувале дека им е судено.<ref>Garland pgs.54-55</ref> === Судии на подземјето === [[Минос]], [[Радамант]] и [[Еак]] биле судии на мртвите. Тие ги суделе делата на починатите и ги создале законите што го регулирале подземјето.<ref name=long>Long pg.9453</ref> Еак бил чувар на Клучевите на подземјето и судија на луѓето од Европа. Радамант бил господар на Елисејските полиња и судија на луѓето од Азија. Минос бил судија на конечното гласање. === Харон === [[Харон (митологија)|Харон]] е кормилар кој, откако ќе добие душа од Хермес, ќе ги води преку реките [[Стикс]] и/или [[Ахерон]] до подземјето. На погребите, на починатите традиционално им се ставал обол преку окото или под јазикот, за да можат да му платат на Харон да ги однесе. Доколку не им било направено така, се вели дека починатите летале по бреговите сто години, сè додека не им било дозволено да ја преминат реката.<ref>[[Virgil]], ''[[Aeneid]]'' 6, 324–330.</ref> За [[Етрурци]]те, Харон се сметал за страшно суштество - тој држел чекан и имал кукаст нос, брада и животински уши со заби. Во други рани грчки претстави, Харон се сметал само за грд брадест човек со конусна шапка и туника.<ref>{{cite web|title=Theoi Project: Kharon|url=http://www.theoi.com/Khthonios/Kharon.html|access-date=December 2, 2012}}</ref> Подоцна, во посовремениот грчки фолклор, тој се сметал за поангелски, како [[Архангел Михаил|Архангелот Михаил]]. Сепак, Харон се сметал за застрашувачко суштество бидејќи негова должност била да ги донесе овие души во подземјето и никој не би го убедил да постапи поинаку. === Кербер === [[Податотека:Hades_with_cerberus.jpg|мини|Ад со Кербер.]] [[Кербер]], или „Пеколното куче“, е огромното повеќеглаво (обично троглаво)<ref name="m-w">{{cite web|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/Cerberus|title= Cerberus|work=Merriam-Webster Online Dictionary|publisher=[[Merriam-Webster]]|access-date=2009-07-16}}</ref><ref>{{cite web|url=http://education.yahoo.com/reference/dictionary/entry/Cerberus|title=Yahoo! Deducation|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021055427/http://education.yahoo.com/reference/dictionary/entry/Cerberus|archive-date=2012-10-21}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|title=Cerberus definition - Dictionary - MSN Encarta |url=http://encarta.msn.com/dictionary_/cerberus.html |archive-url=https://archive.today/20191222202205/https://www.webcitation.org/5kwQkTyG3?url=http://encarta.msn.com/dictionary_/cerberus.html |archive-date=2019-12-22 |url-status=dead }}</ref> куче на Ад, при што некои описи наведуваат дека има и опашка со змиски глави на грбот и како грива. Роден од [[Ехидна (митологија)|Ехидна]] и [[Тифон (митологија)|Тифон]], Кербер ја чува портата што служи како влез во подземјето.<ref name=cle /> Должноста на Кербер е да ги спречи мртвите луѓе да го напуштат подземјето. [[Херакле]] еднаш го позајмил Кербер како последен дел од [[Задачите на Херакле|неговите задачи]]. [[Орфеј]] еднаш го смирил до спиење преку својата музика. Според ''[[Суда]]'', старите Грци ставале меден колач (''μελιτοῦττα'') покрај мртвите за да можат мртвите да му го дадат на Кербер.<ref>''[[Suda]]'' [https://www.cs.uky.edu/~raphael/sol/sol-entries/mu/526 μ 526].</ref> === Танат === [[Танат (митологија)|Танат]] претставува персонификација на смртта. Поточно, тој ја претставувал ненасилната смрт во контраст со неговите сестри Кера, духовите на болестите и колењето. === Хипнос === [[Хипнос]] претставува персонификација на спиењето и брат близнак на Танат. Неговата пештера била опишана како непробојна за светлината на сонцето и месечината; била опкружена со афион. Реката [[Лета]] исто така течела низ пештерата, а тука нејзиното жуборење предизвикувало поспаност. === Мелиное === [[Мелиноја]] е хтонска [[нимфа]], ќерка на Персефона, повикана во една од ''Орфејските Песни'' и умилостивена како носител на кошмари и лудило.<ref>Orphic Hymn 70 or 71 (numbering varies), as given by [[:de:Richard Wünsch|Richard Wünsch]], ''Antikes Zaubergerät aus Pergamon'' (Berlin, 1905), p. 26:<br />Μηλινόην καλέω, νύμφην [[Chthonia|χθονίαν]], κροκόπεπλον,<br />ἣν παρὰ Κωκυτοῦ προχοαῖς ἐλοχεύσατο σεμνὴ<br />Φερσεφόνη λέκτροις ἱεροῖς Ζηνὸς Κρονίοιο<br />ᾗ ψευσθεὶς Πλούτων᾽ἐμίγη δολίαις ἀπάταισι,<br />θυμῷ Φερσεφόνης δὲ διδώματον ἔσπασε χροιήν,<br />ἣ θνητοὺς μαίνει φαντάσμασιν ἠερίοισιν,<br />ἀλλοκότοις ἰδέαις μορφῆς τὐπον έκκπροφανοῦσα,<br />ἀλλοτε μὲν προφανής, ποτὲ δὲ σκοτόεσσα, νυχαυγής,<br />ἀνταίαις ἐφόδοισι κατὰ ζοφοειδέα νύκτα.<br />ἀλλἀ, θεά, λίτομαί σε, καταχθονίων Βασίλεια,<br />ψυχῆς ἐκπέμπειν οἶστρον ἐπὶ τέρματα γαίης,<br />εὐμενὲς εὐίερον μύσταις φαίνουσα πρόσωπον.<br /></ref> Таа можеби е и фигурата именувана во неколку натписи од [[Мала Азија]], и се појавува на бронзена плоча во врска со [[Персефона (митологија)|Персефона]].<ref>Radcliffe G. Edmonds III, "Orphic Mythology", in ''A Companion to Greek Mythology'' (Blackwell, 2011), [https://books.google.com/books?id=_XsN0O_BQ0cC&pg=PA100 note 58, p. 100]; [[Apostolos Athanassakis|Apostolos N. Athanassakis]], ''The Orphic Hymns: Text, Translation, and Notes'' (Scholars Press, 1977), p. viii.</ref> Химните, со неизвесен датум, но веројатно составени во 2 или 3 век од н.е., се литургиски текстови за [[Грчко-римски мистерии|мистериозната религија]] позната како [[Орфизам]]. Во химната, Мелиноја има карактеристики што изгледаат слични на [[Хеката (митологија)|Хеката]] и [[Еринии]]те,<ref>Edmonds, "Orphic Mythology", pp. 84–85.</ref> а понекогаш се смета дека името е [[епитет]] на Хеката.<ref>Ivana Petrovic, ''Von den Toren des Hades zu den Hallen des Olymp'' (Brill, 2007), p. 94; W. Schmid and O. Stählin, ''Geschichte der griechischen Literatur'' (C.H. Beck, 1924, 1981), vol. 2, pt. 2, p. 982; [[Wilhelm Heinrich Roscher|W.H. Roscher]], ''Ausführliches Lexikon der griechischen und römischen Mythologie'' (Leipzig: Teubner, 1890–94), vol. 2, pt. 2, p. 16.</ref> Термините со кои е опишана Мелиноја се типични за божиците на месечината во грчката поезија. === Никта === [[Никта]] е божица на ноќта и ќерка на Хаосот. === Тартар === Длабока бездна што се употребувала како темница за мачење и страдање за злите и како затвор за [[Титани]]те,<ref name="definition">{{cite encyclopedia |author=Georg Autenrieth|title=Τάρταρος|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0073%3Aentry%3D*ta%2Frtaros |encyclopedia=A Homeric Dictionary |access-date=7 April 2012}}</ref>[[Тартар (митологија)|Тартар]] се сметал и за првобитно божество. === Стикс === Стикс е божица на [[Стикс|реката со исто име]]. Не се знае многу за неа, но таа е сојузник на [[Зевс]] и живее во подземјето. === Еврином === [[Еврином]] е еден од демоните на подземјето, кој јаде од целото месо од труповите, оставајќи ги само нивните коски. === Загреј === [[Загреј]] бил сметан од некои антички автори за бог на подземјето. == Мртвите == Во грчкото подземје, душите на мртвите сè уште постоеле, но тие биле несуштински и летале низ подземјето без чувство и цел.<ref>{{cite book|last=Mikalson|first=Jon D|title=Ancient Greek Religion|url=https://archive.org/details/ancientgreekreli0000mika|year=2010|publisher=Wiley-Blackwell|location=Chichester, West Sussex|page=[https://archive.org/details/ancientgreekreli0000mika/page/176 177]}}</ref> Мртвите во хомеровото подземје немаат ''менос'', или сила, и затоа не можат да влијаат врз оние на земјата. Тие исто така немаат ''френи'', или духовитост, и се несвесни за тоа што се случува околу нив и земјата над нив.<ref>Garland pg.1</ref> Нивните животи во подземјето биле многу неутрални, па затоа сите општествени статуси и политички места биле елиминирани, и никој не можел да ги искористи своите претходни животи во своја корист во подземјето.<ref name=long /> Идејата за напредок не постоела во грчкото подземје - во моментот на смртта, психата била замрзната во искуството и изгледот. Душите во подземјето не старееле ниту се менувале во никаква смисла. Тие не воделе никаков активен живот во подземјето - тие биле потполно исти како и во животот.<ref name=alb>Albinus pg.27</ref> Затоа, оние кои умреле во битка биле вечно испрскани со крв во подземјето, а оние кои умреле мирно можеле да останат такви.<ref>Garland pg.74</ref> Генерално, грчките мртовци биле сметани за раздразливи и непријатни, но не и опасни или злобни. Тие се лутеле доколку почувствувале непријателско присуство во близина на нивните гробови, а биле давани и пијалоци за да се смират и да не ги налутат мртвите..<ref name=gar>Garland pg.70</ref> Најчесто, крвните жртви се давале затоа што им била потребна суштината на животот за повторно да станат комуникативни и свесни. Ова било прикажано во хомеровата [[Одисеја|„Одисеја“]], каде што [[Одисеј]] морал да понуди крв од овци за душите да разговараат со него. Додека биле во подземјето, мртвите го поминувале времето преку едноставни забави како што се играње игри, како што е прикажано од предмети пронајдени во гробови како што се коцки и табли за играње. Подароците за гробови како што се облека, накит и храна биле оставани од живите за употреба и во подземјето, бидејќи многумина сметале дека овие подароци се пренесуваат во подземјето. Немало општ консензус за тоа дали мртвите можеле да консумираат храна. Хомер ги прикажал мртвите како неспособни да јадат или пијат освен доколку не бидат повикани; сепак, некои релјефи го прикажуваат подземјето како да има многу раскошни гозби.<ref name="gar" /> Иако не е сосема јасно, се подразбира дека мртвите сè уште можеле да имаат сексуална интимност со друг, иако не се раѓале деца. Грците исто така верувале во можноста за брак во подземјето, што, во извесна смисла, покажува дека грчкото подземје малку се разликувало од светот на живите.<ref>Garland pg.71</ref> [[Лукијан]] ги опишал луѓето од подземјето како едноставни скелети. Тие не се разликуваат едни од други и невозможно е да се каже кој бил богат или важен во живиот свет.<ref>O'Cleirigh pg.191</ref> Сепак, овој поглед на подземјето не бил универзален - Хомер ги прикажува мртвите како ги задржуваат своите познати лица. Самиот Ад бил ослободен од концептот на времето. Мртвите се свесни и за минатото и за иднината, а во песните кои ги опишуваат старогрчките јунаци, мртвите помагале во развојот на приказната со тоа што пророкувале и кажувале вистини непознати за јунакот.<ref name=alb /> Единствениот начин луѓето да комуницираат со мртвите бил да го стопират времето и нивниот секојдневен живот за да го достигнат Ад, местото надвор од непосредната перцепција и човечкото време.<ref name=alb /> == Грчки ставови == Старите Грци имале дефинитивно верување дека постои патување кон задгробниот живот или друг свет. Тие верувале дека смртта не е целосен крај на животот или човечкото постоење.<ref>{{cite journal|last=Mystakidou|first=Kyriaki|author2=Eleni Tsilika|author3=Efi Parpa|author4=Emmanuel Katsouda|author5=Lambros Vlahos|title=Death and Grief in the Greek Culture|journal=OMEGA: Journal of Death and Dying|date=1 December 2004|volume=50|issue=1|page=24|url=https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.2190/YYAU-R4MN-AKKM-T496|access-date=23 June 2022|doi=10.2190/YYAU-R4MN-AKKM-T496|s2cid=144183546|url-access=subscription}}</ref> Старите Грци претпоставувале дека постои душа по смртта, но го сметале задгробниот живот за бесмислен..<ref>Mikalson pg.178</ref> Во подземјето, идентитетот на мртовецот сè уште постоел, но немал сила или вистинско влијание. Наместо тоа, продолжувањето на постоењето на душата во подземјето се сметало за сеќавање на фактот дека мртовецот постоел, но додека душата сè уште постоела, таа била неактивна..<ref>Mystakidou pg.25</ref> Сепак, цената на смртта се сметала за голема. Хомер верувал дека најдоброто можно постоење за луѓето е никогаш да не се родат или да умрат набргу по раѓањето, бидејќи величината на животот никогаш не може да ја избалансира цената на смртта.<ref>Mystakidou pg.24</ref> Сепак, за старите Грци се сметало за многу важно да им се оддава почит на мртвите и се сметало за еден вид побожност. Оние кои не ги почитувале мртвите биле изложени на казната на боговите &ndash; на пример, Одисеј се погрижил за погребот на Ајакс, или боговите ќе се налутиле.<ref>Garland pg.8</ref> == Митови и приказни == === Орфеј === [[Орфеј]], поет и музичар кој имал речиси натприродни способности да го поттикне секого на својата музика, се спуштил во подземјето како жив смртник за да ја врати својата мртва сопруга [[Евридика (митологија)|Евридика]] откако била касната од отровна змија на денот на нивната венчавка. Со своите вештини за свирење лира, тој успеал да ги маѓепса чуварите на подземјето и да ги поттикне со својата музика.<ref>Albinus pg.105</ref> Со својот прекрасен глас, тој успеал да ги убеди Ад и Персефона да му дозволат нему и на неговата сопруга да се вратат во живите. Владетелите на подземјето се согласиле, но под еден услов &ndash; Евридика ќе мора да го следи Орфеј и тој не можел да се сврти за да ја погледне. Откако Орфеј стигнал до влезот, се свртел, копнеејќи да ја погледне својата убава сопруга, единствено за да гледа како неговата сопруга исчезнува назад во подземјето. Му било забрането да се врати во подземјето по втор пат и го поминал својот живот свирејќи ја својата музика на птиците и планините.<ref>{{cite web|last=Hamilton|first=Edith|title=The Story of Orpheus and Eurydice|url=http://www.vcu.edu/engweb/webtexts/eurydice/eurydicemyth.html|access-date=December 2, 2012}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Библиографија== {{refbegin|60em}} * {{cite book |last=Albinus |first=Lars |year=2000 |title=The House of Hades: Studies in Ancient Greek Eschatology |url=https://archive.org/details/houseofhadesstud0000albi |publisher=Aarhus University Press |location=Aarhus}} *{{cite book |last1=Bärsch |first1=Dominic |title=Mundus ecce nutat et labitur: Weltuntergangskonzepte in der griechischen und lateinischen Literatur |date=2023 |publisher=Vandenhoeck & Ruprecht |location=Göttingen |isbn=9783525302217}} * {{cite book |last=Buxton |first=R. |year=2004 |title=The complete World of Greek Mythology |url=https://archive.org/details/completeworldofg00rich |url-access=registration |publisher=Thames & Hudson Ltd. |location=London |isbn=9780500251218}} * {{cite journal |last=Fairbanks |first=Arthur |year=1900 |title=The Chthonic Gods of Greek Religion |journal=The American Journal of Philology |volume=21 |issue=3 |pages=241–259 |publisher=The Johns Hopkins University Press |doi=10.2307/287716 |jstor=287716}} * {{cite book |last=Garland |first=Robert |year=1985 |title=The Greek Way of Death |publisher=Duckworth |location=London}} * {{cite journal|last=Leeming|first=David|title=Demeter and Persephone|url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195156690.001.0001/acref-9780195156690-e-407#|journal=The Oxford Companion to World Mythology|publisher=Oxford University Press|access-date=2 December 2012|doi=10.1093/acref/9780195156690.001.0001|year=2005|isbn=9780195156690|url-access=subscription}} * {{cite journal|last=Leeming|first=David|title=Styx|url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195156690.001.0001/acref-9780195156690-e-1497?rskey=rTReql&result=1320&q=|journal=The Oxford Companion to World Mythology|publisher=Oxford University Press|access-date=2 December 2012|doi=10.1093/acref/9780195156690.001.0001|year=2005|isbn=9780195156690|url-access=subscription}} * {{cite journal |last=Long |first=J. Bruce |year=2005 |title=Underworld |journal=Encyclopedia of Religion |volume=14 |pages=9451–9458 |publisher=Macmillan Reference USA}} * {{cite book |last=Mirtro |first=Marina Serena |year=2012 |title=Death in the Greek world : from Homer to the classical age. |publisher=University of Oklahoma Press |location=Norman}} * {{cite book |last=Mikalson |first=Jon D. |year=2010 |title=Ancient Greek Religion |url=https://archive.org/details/ancientgreekreli0000mika |publisher=Wiley-Blackwell |location=West Sussex}} * {{cite journal |last1=Mystakidou |first1=Kyriaki |last2=Tsilika |first2=Eleni |last3=Parpa |first3=Efi |last4=Katsouda |first4=Elena |last5=Vlahous |first5=Lambros |year=2004–2005 |title=Death and Grief in the Greek Culture |url=https://archive.org/details/omega-journal-of-death-and-dying_2004-2005_50_1/page/23 |journal=Omega |volume=50 |issue=1 |pages=23–34 |publisher=Baywood Publishing Co. |doi=10.2190/yyau-r4mn-akkm-t496 |s2cid= 144183546}} * {{cite book |last1=O'Cleirigh |first1=Padraig |last2=Barrell |first2=Rex A. |last3=Bell |first3=John M. |year=2000 |title=An introduction to Greek mythology : story, symbols, and culture |publisher=[[Edwin Mellen Press]] |location=[[Lewiston, New York]]}} * {{cite book |last=Peck |first=Harry Thurston |year=1897 |title=Harper's Dictionary of Classical Literature and Antiquities |url=https://archive.org/details/cu31924027019482 |publisher=Harper}} * {{cite book |last=Pfister |first=F. |year=1961 |title=Greek Gods and Heroes |url=https://archive.org/details/greekgodsheroes0000frie |publisher=Macgibbon & Kee |location=London}} * {{cite web |last=Scarfuto |first=Christine |title=The Greek Underworld |url=http://wiki.uiowa.edu/display/theatre/The+Greek+Underworld |access-date=3 December 2012}} * {{cite journal |last=Schmiel |first=Robert |year=1987 |title=Achilles in Hades |url=https://archive.org/details/sim_classical-philology_1987-01_82_1/page/34 |journal=Classical Philology |volume=82 |issue=1 |pages=35–37 |publisher=The University of Chicago Press |doi=10.1086/367020 |jstor=270025 |s2cid=161299069}} {{refend}} [[Категорија:Старогрчко подземје| ]] [[Категорија:Географија на Одисеја]] fcs37yg1m8zivfkfl7kizfjwp714nr2 Mentha japonica 0 1385674 5588771 5558353 2026-07-07T17:37:13Z InternetArchiveBot 92312 Add 1 book for Verifiability (20260707sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 5588771 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Mentha japonica.jpg | genus = Mentha | species = japonica | authority = [[Томитаро Макино]] | synonyms={{plainlist| *''Micromeria japonica'' <small>[[Фридрих Антон Вилхелм Микелl|Мик.]]</small> *''Micromeria yezoensis'' <small>Мијабе & [[Мисао Татеваки|Тате.]]</small> *''Satureia japonica'' <small>Мик.</small>{{sfn|Фуџита|Фуџита|1970|p=511}}}} }}{{закосен наслов}}'''''Mentha japonica''''' — вид растение од семејството [[Усноцветни|усносветни]], [[Ендемизам|ендемски]] на островите [[Хокаидо]] и [[Хоншу]], Јапонија. Првично опишано како ''Micromeria japonica'' од [[Фридрих Антон Вилхелм Микел]], а за првпат било идентификувано под сегашното име од јапонскиот [[Ботаника|ботаничар]] [[Томитаро Макино]] во 1906 година.<ref name="PlantList">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-124836|title=Mentha japonica (Miq.) Makino|work=The Plant List|accessdate=2021-03-13}}</ref> Ова е релативно ретко растение, класифицирано од јапонското Министерство за животна средина како близу загрозен вид. == Име == [[Податотека:Makino_Tomitaro.jpg|мини|300x300пкс|''Mentha japonica'' првпат ја опишал јапонскиот ботаничар [[Томитаро Макино.]]]] [[Биномна номенклатура|Ботаничкото име]] на ''Mentha japonica'' е изведено од нејзината земја на потекло, Јапонија. Се вели дека едно од нејзините народни имиња на [[јапонски јазик]] потекнува од малата големина на растението во споредба со другите видови нане.<ref name="gkzplant">{{Наведена мрежна страница|url=https://gkzplant.sakura.ne.jp/souhon2/shousai2/ha-gyou/hi/himehakka/himehakka.html|title=ヒメハッカ（姫薄荷）|work=GKZ植物事典|language=ja|accessdate=2021-03-15}}</ref> Во јапонскиот литературен систем ханакотоба, ''M. japonica'' се користи како метафора за доблест.<ref name="gkzplant" /> == Таксономија == ''Mentha japonica'' сега е генерално прифатена како посебен вид од страна на таксономските авторитети,<ref name="GBIF">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gbif.org/species/3899697|title=Mentha japonica (Miq.) Makino|work=Global Biodiversity Information Facility|accessdate=2021-03-13}}</ref><ref name="PotW">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:450645-1|title=Mentha japonica (Miq.) Makino|work=Plants of the World Online|accessdate=2021-03-13}}</ref> но точното филогенетско дрво на ''Mentha japonica'' е тешко да се утврди поради тенденцијата на родот лесно да се меша со другите видови, односно да се создава хибриди. Видот не бил вклучен во некои академски класификации на родот ''Mentha'' од 19 или 20 век.{{Sfn|Tucker|Naczi|2006}} Таму каде што бил вклучен, авторите давале различни мислења во однос на тоа со кои членови на ''Mentha'' е најсличен овој вид, а со тоа и во која секција од ''Mentha'' да се класифицира. На пример, еден труд од 1971 година го сместил со ''[[Mentha arvensis]]'' во рамките на [[Подрод (биологија)|подродот]] ''Menthastrum'' sect. ''Verticillatae,'' врз основа на присуството на цветни класови во аксилите на листовите.{{Sfn|Murray|Marble|Lincoln|1971}} Спротивно на тоа, автор од 2002 година го сместил во делот ''Eriodontes'', заедно со ''[[Mentha australis]]'', ''[[Mentha diemenica]]'', ''[[Mentha satureioides]]'' и ''[[Mentha cunninghamii]].''{{Sfn|Bunsawat|2002}} Сепак, поновото истражување од 2006 година го сместило во делот ''Mentha'', заедно со седум други видови, вклучувајќи ги ''[[кадраво нане|Mentha spicata]]'' и ''[[Mentha canadensis]]''.{{Sfn|Tucker|Naczi|2006}} Филогенетска студија од 2018 година го оспорила сместувањето на овој вид во родот ''Mentha'', откривајќи дека не е тесно поврзано со другите такви видови. Истите истражувачи пронашле блиска генетска сличност со ''[[Mentha gattefossei]]'', поради што повторно предложиле класификација на ''M. japonica'' во делот ''Eridontes''.{{Sfn|Jedrzejczyk|Rewers|2018}} Исто така, е сместен во делот ''Capitatae'', заедно со ''[[Mentha aquatica]]'' и ''[[Mentha dahurica]]''.{{Sfn|Šarić-Kundalić|Fialová|Dobeš|Ölzant|2009}} ''Mentha japonica'' може да се категоризира како еден од видовите нане со [[ментол]] како примарно монотерпенско соединение (за разлика од [[карвон]] или [[линалул]]), карактеристика што ја дели со поголемиот дел од родот.{{Sfn|Šarić-Kundalić|Fialová|Dobeš|Ölzant|2009}} Генетски, заедно со ''M. gattefossei'' и ''[[Mentha pulegium]]'', има број на базни [[Хромозом|хромозоми]] од x = 10.{{Sfn|Bunsawat|2002}} Генерално се наведува дека има број на соматски хромозоми од 2n = 48.{{Sfn|Ikeda|Ono|1967}} Се смета дека е или тетраплоиден или пентаплоиден.{{Sfn|Jedrzejczyk|Rewers|2018}} Документирана е одржлива лабораториска хибридизација помеѓу ''M. japonica'' и видовите ''Mentha'' ''M. canadensis'', ''M. aquatica'', ''M. rotundifolia'', ''M. spicata'' и ''M. arvensis''.{{Sfn|Tucker|Naczi|2006}}{{Sfn|Ikeda|Ono|1967}} Можност за хибридизација со ''M. dahurica'' е исто така предвидена врз основа на сличноста на филограмот.{{Sfn|Tucker|Naczi|2006}} == Опис == ''Mentha japonica'' е повеќегодишно растение кое расте до висина од 20-40 сантиметри. Се шири и се размножува клонално преку тенки ризоми. Листовите му се издолжени со цели рабови, а цветовите му варираат од бела до бледо виолетова.{{Sfn|Makino|1906}}<ref name="botanic">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.botanic.jp/plants-ha/hihakk.htm|title=ヒメハッカ (Mentha japonica)|last=Shu|first=Suehiro|work=Botanic.jp|language=ja|accessdate=2021-03-14}}</ref> Има мирис сличен на ''m. pulegium''.{{Sfn|Tucker|Naczi|2006}} Компонентите на есенцијалното масло на ''M. japonica'' се чини дека се варијабилни. Едно истражување од 1970 година покажало дека примарните состојки се [[ментон]] (50,8%), изоментон (18,6%) и пулегон (12,6%). Други хемиски состојки идентификувани во помали количества вклучуваат 3-октанон, 3-октонал, [[Лимонен|d-лимонен]], алфа-пинен, бета-пинен, ментил ацетат и пиперитон.{{Sfn|Fujita|Fujita|1970}} Овие бројки биле широко потврдени со дополнително истражување, но анализата кратко потоа (1978) покажала значително поголема содржина на пулегон (50%) и помала содржина на ментон (27,9%).{{Sfn|Lawrence|2006}} Студија за диви растенија во [[Хокаидо]] забележала содржина на пулегон од 64,3 до 68%, додека експериментално одгледуваните растенија во [[Фукушима (префектура)|префектурата Фукушима]] дале износи само помеѓу 24,8 и 33,9% во зависност од условите на почвата.{{Sfn|Umemoto|Fujita|2009}}{{Sfn|Umemoto|Fujita|2013}} Постои барем една именувана варијација, варијација со долго стебло, форма ''prostrata'' <small>Sugimoto</small>.{{Sfn|Umemoto|Fujita|2013}} Оваа варијанта има стебло поголемо од еден метар, и има тенденција да паѓа на земја.<ref name="aichi">{{Наведена мрежна страница|url=http://kankyojoho.pref.aichi.jp/rdb/pdf/plants/rdb/03_%E7%B6%AD%E7%AE%A1%E6%9D%9F%EF%BC%88EX-CR%EF%BC%89.pdf|title=ヒメハッカ Mentha japonica (Miq.) Makino|work=植物編（維管束植物（絶滅EXから絶滅危惧IA類CR）|page=70|language=ja|accessdate=2021-03-20}}</ref> == Живеалиште == ''Mentha japonica'' е ендемска на островите Хокаидо и Хоншу во рамките на својот автохтон ареал.<ref name="hanamist">{{Наведена мрежна страница|url=http://hanamist.sakura.ne.jp/flower/gouben/siso/himehakka.html|title=ヒメハッカ（姫薄荷）|work=野の花賛花|language=ja|accessdate=2021-03-14}}</ref> Ги населува низинските и планинските мочуришта и цвета од август до октомври во Јапонија.<ref name="botanic" />{{Sfn|Tucker|Naczi|2006}} Се смета за ретко растение во своето автохтоно живеалиште.{{Sfn|Fujita|Fujita|1970}} Според Црвената книга за загрозен див свет на Јапонија, објавена од Министерството за животна средина на Јапонија, ''Mentha japonica'' е класифицирана како речиси загрозена.<ref name="kahaku">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kahaku.go.jp/english/research/db/botany/redlist/list/list_04_123_1.html|title=Global Red List of Japanese Threatened Plants|work=National Museum of Nature and Science, Tokyo|accessdate=2021-03-13}}</ref> Ова е надградба од нејзината класификација од 2004 година, која ја наведува како ранлива.<ref name="shizuoka">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.city.fujinomiya.lg.jp/sp/citizen/llti2b0000000yaq-att/visuf80000011fys.pdf|title=まもりたい静岡県の野生生物|last=静岡県くらし・環境部環境局自然保護課|date=2020|language=ja|accessdate=2021-03-13}}{{Мртва_врска|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Документирана таму во 1940-ти и 1950-ти години, сега се смета за исчезната во [[Ајчи (префектура)|префектурата Ајчи]], поради губење на нејзиното претпочитано живеалиште.<ref name="aichi" /> == Употреба == Како и другите видови нане, ''Mentha japonica'' се користи и како ароматична билка и како традиционален лек.<ref name="gkzplant" /> Локалните масти што содржат ''M. japonica'' се користат и за лекување на [[маститис]] кај кравите.{{Sfn|Karreman|2016}} == Наводи == {{наводи|2}} == Литература == {{refbegin}} * {{Cite thesis| publisher = Western Kentucky University| last = Bunsawat| first = Jiranan| title = ''Mentha'' (Lamiaceae) Phylogenetic Analysis Using Chloroplast TRNL-TRNF and Nuclear Ribosomal DNA ITS Sequences|type=MS thesis| location = Bowling Green| date = 2002 | url = https://digitalcommons.wku.edu/theses/621/ | access-date = 2021-02-14}} * {{Cite journal| issn = 0363-6445| volume = 29| issue = 4| pages = 959–964| last1 = Bunsawat| first1 = Jiranan| last2 = Elliott| first2 = Natalina E.| last3 = Hertweck| first3 = Kate L.| last4 = Sproles| first4 = Elizabeth| last5 = Alice| first5 = Lawrence A.| title = Phylogenetics of ''Mentha'' (Lamiaceae): Evidence from Chloroplast DNA Sequences| journal = Systematic Botany| access-date = 2021-02-12| date = 2004| doi = 10.1600/0363644042450973| url = https://www.jstor.org/stable/25064024| jstor = 25064024| bibcode = 2004SysBo..29..959B| s2cid = 86816849| url-access = subscription}} * {{Cite journal| doi = 10.2307/1222717| issn = 0040-0262| volume = 43| issue = 3| pages = 423–432| last1 = Chambers| first1 = Henrietta L.| last2 = Hummer| first2 = Kim E.| title = Chromosome Counts in the ''Mentha'' Collection at the USDA: ARS National Clonal Germplasm Repository| journal = Taxon| access-date = 2021-02-12| date = 1994| url = https://www.jstor.org/stable/1222717| jstor = 1222717| bibcode = 1994Taxon..43..423C| url-access = subscription}} * {{Cite journal| doi = 10.1080/00021369.1970.10859799| issn = 0002-1369| volume = 34| issue = 10| pages = 1511–1515| last1 = Fujita| first1 = Shin-ichi| last2 = Fujita| first2 = Yasuji| title = Studies on the Essential Oils of the Genus ''Mentha'': Part VI. On the Components of the Essential Oils of ''Mentha japonica'' Makino| journal = Agricultural and Biological Chemistry| access-date = 2021-03-13| date = 1970-10-01| s2cid = 82460920| url = https://doi.org/10.1080/00021369.1970.10859799| url-access = subscription}} * {{Cite journal| doi = 10.1270/jsbbs1951.17.182| issn = 0536-3683| volume = 17| issue = 3| pages = 182–188| last1 = Ikeda| first1 = Nagamori| last2 = Ono| first2 = Seiroku| title = GENOME ANALYSIS OF ''MENTHA JAPONICA'' MAKINO : Genome analysis in the genus ''Mentha'', Part 5| journal = Japanese Journal of Breeding| access-date = 2021-03-19| date = 1967| url = https://ci.nii.ac.jp/naid/130003477877/| doi-access = free}} * {{Cite journal| doi = 10.1016/j.indcrop.2018.04.062| issn = 0926-6690| volume = 120| pages = 171–179| last1 = Jedrzejczyk| first1 = Iwona| last2 = Rewers| first2 = Monika| title = Genome size and ISSR markers for ''Mentha'' L. (Lamiaceae) genetic diversity assessment and species identification| journal = Industrial Crops and Products| date = 2018-09-15| s2cid = 103908727| doi-access = free}} * {{Cite book| publisher = Veterinary Ireland| isbn = 978-1-5262-0432-5| editor = Michael Doherty | last = Karreman| first = Hubert| title = The 29th World Buiatrics Congress, Dublin 2016 - Congress Proceedings| chapter = Natural Treatments for Mastitis and Infertility| location = Dublin| date = 2016-07-03}} * {{Cite book| edition = 1st| publisher = CRC Press| isbn = 978-0-8493-0798-0| pages = 325–346| editor = Brian M. Lawrence | last = Lawrence| first = Brian M.| title = Mint: The Genus ''Mentha''| chapter = Oil Composition of Other ''Mentha'' Species and Hybrids| location = Boca Roton| series = Medicinal and Aromatic Plants - Industrial Profiles| date = 2006-12-13}} * {{Cite journal| volume = 20| issue = 228| pages = 1–2| last = Makino| first = Tomitaro| author-link = Tomitaro Makino | title = Observations on the Flora of Japan| journal = Shokubutsugaku Zasshi| date = 1906 | url = https://books.google.com/books?id=FA0lAQAAMAAJ | access-date = 2021-03-20}} * {{Cite journal| doi = 10.1093/oxfordjournals.jhered.a108197| volume = 62| issue = 6| pages = 363–366| last1 = Murray| first1 = Merritt| last2 = Marble| first2 = Philip| last3 = Lincoln| first3 = David| title = Inter-Subgeneric Hybrids in the Genus ''Mentha''| url = https://archive.org/details/sim_journal-of-heredity_november-december-1971_62_6/page/363| journal = Journal of Heredity| date = 1971}} * {{Cite journal| doi = 10.3797/scipharm.0905-10| volume = 77| issue = 4| pages = 851–876| last1 = Šarić-Kundalić| first1 = Broza| last2 = Fialová| first2 = Silvia| last3 = Dobeš| first3 = Christoph| last4 = Ölzant| first4 = Silvester| last5 = Tekeľová| first5 = Daniela| last6 = Grančai| first6 = Daniel| last7 = Reznicek| first7 = Gottfried| last8 = Saukel| first8 = Johannes| title = Multivariate Numerical Taxonomy of ''Mentha'' Species, Hybrids, Varieties and Cultivars| journal = Scientia Pharmaceutica| access-date = 2021-03-18| date = 2009| url = https://www.mdpi.com/2218-0532/77/4/851}} * {{Cite book| edition = 1st| publisher = CRC Press| isbn = 978-0-8493-0798-0| pages = 1–40| editor = Brian M. Lawrence | last1 = Tucker| first1 = Arthur O.| last2 = Naczi| first2 = Robert F. C.| title = Mint: The Genus ''Mentha''| chapter = ''Mentha'': An Overview of Its Classification and Relationships| location = Boca Roton| series = Medicinal and Aromatic Plants - Industrial Profiles| date = 2006-12-13}} * {{Cite journal| doi = 10.15012/00000411| volume = 45| issue = 2| pages = 1–8| last1 = Umemoto| first1 = Kazuyasu| last2 = Fujita| first2 = Shin-ichi| title = Essential Oil Components of ''Mentha japonica'' and its F1 Hybrids with ''M. arvensis'' Grown Wild in Hokkaido| journal = Journal of Nagoya Gakuin University; Humanities and Natural Sciences| date = 2009}} * {{Cite journal| doi = 10.15012/00000362| volume = 49| issue = 2| pages = 1–5| last1 = Umemoto| first1 = Kazuyasu| last2 = Fujita| first2 = Shin-ichi| title = Variations of Plant Form of ''Mentha japonica'' Makino Adapted to Growing Environment| journal = Journal of Nagoya Gakuin University; Humanities and Natural Sciences| date = 2013}}{{refend}} == Надворешни врски == * {{Викивидови-ред|Mentha japonica}} {{Taxonbar|from=Q13362782}} [[Категорија:Билки]] [[Категорија:Нане]] [[Категорија:Ендемски видови во Јапонија]] [[Категорија:Флора на Јапонија]] 1p4s1gmojktox5dfmlikqvfjjt2jdmc Барарит 0 1386057 5588798 5582667 2026-07-07T18:21:35Z InternetArchiveBot 92312 Add 1 book for Verifiability (20260707sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 5588798 wikitext text/x-wiki {{Infobox mineral|name=Барарит|category=[[Халидни минерали]]|boxwidth=|boxbgcolor=|image=Bararite.jpg|imagesize=|caption=Бледо розови жолтеникави кристали на барарит од Шамокин, округ Нортамберленд, Пенсилванија, САД|formula=[[Амониум флуоросиликат|(NH<sub>4</sub>)<sub>2</sub>SiF<sub>6</sub>]]|IMAsymbol=Brr<ref>{{Cite journal|last=Warr|first=L.N.|date=2021|title=IMA–CNMNC approved mineral symbols|journal=Mineralogical Magazine|volume=85|issue=3|pages=291–320|doi=10.1180/mgm.2021.43|bibcode=2021MinM...85..291W|s2cid=235729616|doi-access=free}}</ref>|strunz=3.CH.10|system=[[триагонален кристален систем|триагонален]]|class=Hexagonal scalenohedral ({{overline|3}}m) <br>[[H-M symbol]]: ({{overline|3}} 2/m)|symmetry=''P''{{overline|3}}m1|unit cell=a = 5.77&nbsp;Å, c = 4.78&nbsp;Å; Z&nbsp;=&nbsp;1|color=White to colorless|habit=Табеларен, понекогаш издолжен на [[Милеров индекс|{0001}]],<br />се појавува и на неправилно обликувани или [[Кристална навика|мамиларни]] површини кои главно се состојат од [[криптохалит]]|twinning={0001}|cleavage=[0001] добро|fracture=|tenacity=|mohs=2.5|luster=Стаклесто|polish=|refractive=n<sub>ω</sub> = 1.406 ± 0.001,<br />n<sub>ε</sub> = 1.391 ± 0.003|opticalprop=Едноосијален (-)|birefringence=0.015 ± 0.003|dispersion=|pleochroism=|fluorescence=|absorption=|streak=|gravity=2.152 (синтетички)|density=|fusibility=|diagnostic=|solubility=Се раствора во вода|diaphaneity=проѕирен|other=солен вкус|references=<ref>[https://www.mineralienatlas.de/lexikon/index.php/MineralData?mineral=Bararite Mineralienatlas]</ref><ref name="Palache"/><ref name="Anthony"/><ref name="Christie"/><ref name="Schlemper1"/><ref>[http://www.mindat.org/min-511.html Bararite on Mindat.org]</ref><ref>[http://www.webmineral.com/data/Bararite.shtml Bararite data on Webmineral]</ref>}} '''Бараритот''' — природна форма на [[амониум флуоросиликат]] (исто така познат како хексафлуоросиликат или флуосиликат). Има хемиска формула (NH<sub>4</sub>)<sub>2</sub>SiF<sub>6</sub> и [[тригонална кристална структура]]. Овој минерал некогаш бил класифициран како дел од [[Криптохалит|криптохалитот]]. Бараритот е именуван по местото каде што првпат е опишан, Барари во јагленовото поле Џарија, Данбад, [[Индија]].<ref name="Palache">Palache, C., Berman, H., and Frondel, C. (1951) Dana’s System of Mineralogy, Volume II: Halides, Nitrates, Borates, Carbonates, Sulfates, Phosphates, Arsenates, Tungstates, Molybdates, etc. John Wiley and Sons, Inc., New York, 7th edition.</ref> Се наоѓа во [[Фумарола|фумаролите]] на [[Вулкан|вулканите]] ( [[Везув]], [[Италија]]), над јагленовите слоеви (Барари, Индија) и во горење на купови [[антрацит]] ([[Пенсилванија]], САД). Тој е производ на сублимација што се формира со криптохалит, сол амонијак и [[Сулфур|природен сулфур]].<ref name="Anthony">Anthony, J.W., Bideaux, R.A., Bladh, K.W., and Nichols, M.C. (1997) Handbook of Mineralogy, Volume III: Halides, Hydroxides, Oxides. Mineral Data Publishing, Tucson. *[http://www.handbookofmineralogy.org/pdfs/BARARITE.pdf link to bararite] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160401193238/http://www.handbookofmineralogy.org/pdfs/Bararite.pdf |date=2016-04-01 }} *[http://www.handbookofmineralogy.org/pdfs/CRYPTOHALITE.pdf link to cryptohalite] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211202010021/http://www.handbookofmineralogy.org/pdfs/Cryptohalite.pdf |date=2021-12-02 }}</ref> == Историја == А. Скаки прв го открил криптохалитот во 1873 година. Се појавил во вулкански сублимат од ерупцијата на [[Везув]] во 1850 година<sub>.</sub> Во 1926 година, В.А.К. Кристи го објавил своето хемиско истражување. За да се избере доволно материјал за анализа<sub>,</sub> бил употребен микроскоп. Дестилирањето со [[натриум хидроксид]] (NaOH) произвело [[амонијак]] ( NH<sub>3</sub>). Анјоните на хексафлуоросилициумска киселина (H<sub>2</sub>SiF<sub>6</sub>) се таложиле како [[калиум флуоросиликат]] ( K<sub>2</sub>SiF<sub>6</sub>). [[Бариум сулфат]] (BaSO<sub>4</sub>) бил фрлен во филтратот, а потоа [[калциум флуорид]] ( CaF<sub>2</sub>). Кристи пронашол 20,43% (NH<sub>4</sub>) <sup>+</sup> и 78,87% (SiF<sub>6</sub>)<sup>2−</sup>. <ref name="Christie">Christie, W.A.K. (1926) An Occurrence of Cryptohalite (Ammonium Fluosilicate). Records of the Geological Survey of India, 59, 233.</ref> Бараритот е именуван според Барари, локалитет во [[Индија]]. Таму видот бил првпат целосно опишан. Претходно, бараритот бил распознаен како дел од мешавини со [[криптохалит]].<ref name="Palache"/> However, it did not receive its own name until 1951.<ref name="Palache"/><ref name="Fleischer">Fleischer, M. (1952) [http://www.minsocam.org/ammin/AM37/AM37_359.pdf "New Mineral Names"]. American Mineralogist, 37, 359–362.</ref> Сепак, не го добил своето име сè до 1951 година. <ref name="Palache" /> Компанијата за јаглен „Источна Индија“ го обезбедила примерокот што Кристи го употребил за да го процени бараритот. <ref name="Christie"/> Бараритот не добил квантитативна хемиска анализа во својата природна форма. Кристи добил премногу за повеќе од ''квалитативна'' анализа преку микрохемија. Тој ги употребил методите на Ф. Емих со центрифуги со [[капиларни појави]]. == Структура == Бараритот е бета, тригонална (скаленоедарска) форма на амониум хексафлуоросиликат. Неговата симетрија е {{Надредналинија|3}} 2/m. Просторната група е P {{Надредналинија|3}} m1. ''α-'' оските во единичната ќелија се 5,784 ± 0,005.&nbsp;Å ([[Ангстрем|ангстреми]]), а ''c'' -оската е 4,796 ± 0,006 Å. Единичната решетка е примитивна.<ref name="Schlemper1">Schlemper, E.O. and Hamilton, W.C. (1966) [http://scitation.aip.org/getabs/servlet/GetabsServlet?prog=normal&id=JCPSA6000045000001000408000001&idtype=cvips&gifs=yes On the Structure of Trigonal Ammonium Fluorosilicate]. Journal of Chemical Physics, 45, 408–409. *[http://rruff.geo.arizona.edu/AMS/viewJmol.php?id=12826 Unit cell diagram based on this article] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20250708115204/https://rruff.geo.arizona.edu/AMS/viewJmol.php?id=12826 |date=2025-07-08 }}</ref><ref>Anthony et al. (1997) and Palache et al. (1951) use outdated information for the crystal axes. The information in these handbooks is linked ultimately to two articles by Gossner and Krauss from 1934, in Zeitschrift für Kristallographie. The replacement source, Schlemper and Hamilton (1966), is cited not just by this article but also Boldyreva et al. (2007).</ref> (Забелешка: Податоците за просторната група доаѓаат од синтетички кристали.) Криптохалитот има [[Коцкест кристален систем|коцкеста]] (изометриска) кристална структура и одговара на алфа-формата. И двата минерали имаат хемиска формула (NH<sub>4</sub>)<sub>2</sub>SiF<sub>6.</sub> [[Халид|Халидите]] од формата A''<sub>m</sub>''BX''<sub>6</sub>'' спаѓаат во две групи: хиератит и маладрит. Хиератитната група е изометрична<sub>,</sub> додека маладритот е шестоаголна.<ref name="Palache"/> (SiF<sub>6</sub>) <sup>2−</sup> е октаедарски - еден атом на [[флуор]] на секое [[Теме (геометрија)|теме]].<ref name="Schlemper2">{{cite journal|doi=10.1063/1.1727071|title=Structure of Cubic Ammonium Fluosilicate: Neutron-Diffraction and Neutron-Inelastic-Scattering Studies|url=https://archive.org/details/sim_journal-chemical-physics_1966-03-15_44_6/page/2499|year=1966|last1=Schlemper|first1=Elmer O.|journal=The Journal of Chemical Physics|volume=44|pages=2499–2505|issue=6|bibcode = 1966JChPh..44.2499S }}</ref> Кај бараритот, (NH<sub>4</sub>)<sup>+</sup> се тригонално координирани. Сите тие се појавуваат на места на симетрија C<sub>''3''</sub>v (3m). ( NH<sub>4</sub>)<sup>+</sup> има 12 соседи на флуор, кои формираат четири триаголници. Три од овие триаголници се [[Триаголник|рамнокраки]]. Самите овие триаголници формираат триаголник - околу тројната оска која го содржи атомот на азот. Едниот триаголник е [[Триаголник|рамностран]]. Неговата оска на симетрија е истата оска која поминува низ атомот на азот. (За структурни дијаграми, погледнете ја врската до единична ќелија и статии што може да се преземат<ref name="Oxton">Oxton, I.A., Knop, O., and Falk, M. (1975) [http://article.pubs.nrc-cnrc.gc.ca/ppv/RPViewDoc?issn=1480-3291&volume=53&issue=22&startPage=3394 "Infrared Spectra of the Ammonium Ion in Crystals"]. II. The Ammonium Ion in Trigonal Environments, with a Consideration of Hydrogen Bonding. Canadian Journal of Chemistry, 53, 3394–3400.</ref> во „наводите“.) Силициумските атоми на криптохалитот, α-( NH<sub>4</sub>)<sub>2</sub>SiF<sub>6</sub> (алфа), имаат коцкесто затворено (st) пакување (HCP) Третата форма (гама, γ) на (NH<sub>4</sub>)<sub>2</sub>SiF<sub>6</sub> користи хексагонално затворено (st) пакување (HCP). Бараритот, β-NH<sub>4</sub>)<sub>2</sub>SiF<sub>6</sub><sub>,</sub> користи [https://web.archive.org/web/20090526142134/http://www.polymorf.net/matter4.htm шестоаголно](HP) пакување. Слоевите со искривени октаедарски празнини ги одделуваат оние со [[Јон|анјоните]]. [[Јон|Јоните]] на (NH<sub>4</sub>)<sup>+</sup> се појавуваат малку под и над (SiF<sub>6</sub>)<sup>2−</sup>. Во сите три фази, 12 атоми на флуор се соседни на (NH<sub>4</sub>)<sup>+</sup>. Растојанијата се движат од околу 3,0 до 3,2 Å.<ref name="Boldyreva">{{cite journal|author=Boldyreva, E.V. |author2=Shakhtshneider, T.P |author3=Sowa, H. |author4=Ahsbas, H. |name-list-style=amp |year=2007|title=Effect of hydrostatic pressure up to 6&nbsp;GPa on the crystal structures of ammonium and sodium hexafluorosilicates, (NH<sub>4</sub>)<sub>2</sub>SiF<sub>6</sub> and Na<sub>2</sub>SiF<sub>6</sub>; a phase transition in (NH<sub>4</sub>)<sub>2</sub>SiF<sub>6</sub> at 0.2–0.3 GPa|journal=Zeitschrift für Kristallographie|pages=23–29|doi=10.1524/zkri.2007.222.1.23|volume=222|issue=1 |bibcode = 2007ZK....222...23B |s2cid=97174719 }}</ref> (NH<sub>4</sub>)<sup>+</sup> нема слободна ротација. Тој само се либрира (осцилира) - барем кога е вибрационо возбуден.<ref name="Oxton"/> Како [[Соли|сол]], бараритот претставува [[Соли|јонско соединение]]. Јоните, секако, имаат [[Јонска врска|јонски врски]]. Атомите на [[Повеќеатомски јон|полиатомските јони]] се држат заедно [[Ковалентна врска|ковалентно]]. Ориентацијата на (NH<sub>4</sub>)<sup>+</sup> е одржувана од четири [[Водородна врска|водородни врски]]. Овие врски покажуваат кон триаголниците што ги содржат 12-те соседи на флуор. Три H врски се еквивалентни. Четвртата врска, која покажува кон рамностран триаголник, има пократко растојание. <ref name="Oxton"/> Меѓумолекуларните растојанија помеѓу атомите на флуор се помали кај бараритот (3,19 и 3,37&nbsp;Å) од криптохалитот. Кај криптохалитот, секој анјон е координиран со 12 други. Бараритот поседува (2+6)-кратна координација. Двете растојанија Si-Si помеѓу слоевите (4,796 ± 0,006 Å) не се еднакви на шесте во еден слој (5,784 ± 0,005&nbsp;Å). Бараритот повеќе се свиткува по ''c-'' оската отколку по ''a'' -оската.<ref name="Boldyreva"/> Бараритот нема познат раствор или екслоуција, но секогаш е измешан со други супстанции ([[криптохалит]], [[амонијак]] и [[сулфур]]). Поради топлинското движење, атомското однесување на амониумовите соли може да биде многу тешко да се процени.<ref name="Schlemper1"/> Анјоните, сепак, се подредени и немаат необично топлинско движење. Трета форма на (NH<sub>4</sub>)<sub>2</sub>SiF<sub>6</sub> била откриена во 2001 година и распознаена преку симетрија од 6 mm (шестоаголна). <ref name="Boldyreva"/> Во сите три распореди, октаедрите (SiF<sub>6</sub>)<sup>2−</sup> доаѓаат во слоеви. Во коцкеста форма (криптохалит), овие слоеви се нормални на [111]. <ref name="Boldyreva" /> Во тригоналните (бараритни) и хексагоналните (гама, γ) форми, слоевите се нормални на c-оската. <ref name="Boldyreva" /> (Забелешка: Тригоналните кристали се дел од шестоаголната група. Но, не сите шестоаголни кристали се тригонални.<ref name="Klein"/>) Иако се тврдело дека бараритот е [[Метастабилност|метастабилен]] на [[собна температура]], се смета дека еден [[полиморф]] никогаш не се претворил во друг.<ref name="Boldyreva"/> Сепак, бараритот е доволно кршлив што неговото мелење за [[спектроскопија]] ќе произведе малку криптохалит. Сепак, амониум флуоросиликатот добива тригонална форма при притисоци од 0,2 до 0,3 гига-паскали (GPa). Реакцијата е неповратна. Доколку оваа фаза не е барарит, таа е барем многу тесно поврзана. <ref name="Boldyreva" /> Водородната врска во (NH<sub>4</sub>)<sub>2</sub>SiF<sub>6</sub> ѝ овозможува на оваа сол да ги менува фазите на начини на кои нормалните соли не можат. Меѓусебните односи помеѓу катјоните и анјоните се особено важни во начинот на кој амониумските соли ја менуваат фазата. == Физички својства == Бараритот формира плочести кристали. Тие се сплескани, понекогаш издолжени, на {0001} (нормално на ''c''). Кристи пријавил ситни, проѕирни кристали на барарит кои изгледале како тркала за лопатки и стрели. Секој имал четири боцки под агол од 90°. Кристалите достигнувале до 1&nbsp;мм должина, боцките до 0,2&nbsp;mm широчина. Тие биле интерпенетрациски близнаци, при што оската на близнакот е нормална на ''c'' -оската.<ref name="Barnes">Barnes, J. and Lapham, D. (1971) Rare Minerals Found in Pennsylvania. Pennsylvania Geology, 2, 5, 6–8.</ref> Визуелно, кристалите на криптохалит се речиси невозможни за разликување од сол амонијакот (NH<sub>4</sub>Cl). Вклучувањата на барарит во криптохалитот може да се видат единствено со рамно поларизирана светлина.<ref name="Lapham">Lapham, D.M., Barnes, J.H., Downey, W.F., Jr., and Finkelman, R.B. (1980) Bararite. Mineralogy associated with burning anthracite deposits of eastern Pennsylvania. Pennsylvania Geological Survey: Mineral Resource Report, 78, 45–47.</ref> Бараритот има совршена цепливост на рамнината {0001}. [[Мосова скала|Тврдоста]] е веројатно {{frac|2|1|2}} Анјоните (како што веќе е прикажано) се поврзани многу посилно во слоевите отколку околу слоевите. Исто така, [[Јонска врска|јонските врски]] не се најсилните врски, а [[Халид|халидите]] нормално не можат да ги изгребат стаклените плочи. Бараритот има измерена [[густина]] од 2,152&nbsp;g/mL (синтетички) - но пресметана густина од 2,144&nbsp;g/mL. Поседува солен вкус и се [[Растворливост|раствора]] во вода. Неговиот сјај е стаклест (како стакло). Бараритот е бел до безбоен. Овие својства се слични на [[Халит|халитот]] (NaCl) - што ѝ го дало името на [[Халоген|халидната група]].<ref name="Klein">Klein, C. and Dutrow, B. (2008) The 23rd Edition of the Manual of Mineral Science. John Wiley & Sons, Hoboken, NJ.</ref> Додека криптохалитот припаѓа на [[Изотропност|изотропната]] оптичка класа, бараритот е едноосен негативен.<ref name="Palache"/> На 1,391 ± 0,003, показателот на прекршување низ ''c'' е помал отколку низ ''a'' (1,406 ± 0,001). ''c'' -оската кај бараритот е пократка од ''a'' -оските (погледнете „Структура“). Понатаму, единствено оваа патека дозволува светлината да удира само во истиот јон во иста ориентација (сите слоеви имаат иста структура и ориентација<ref name="Palache"/>). Бараритот има околу 6% поголема густина од криптохалитот. Како што е претходно напишано, неговата структура е покомпактна. Оваа супстанца може лесно да се произведе од [[воден раствор]], но единствено под 5&nbsp;°C (41&nbsp;°F) ќе биде во чиста бараритна форма.<ref name="Palache"/><ref name="Gossner">Gossner, B. (1903) Ammoniumsiliciumfluorid. Zeitschrift für Kristallographie, 38, 147–148.</ref> Над 13&nbsp;°C (55&nbsp;°F), се појавува речиси чист криптохалит. <ref name="Palache" /> Бараритот [[Сублимација|сублимира]] без да остави остатоци. <ref name="Palache" /> == Геолошка појава == Во природата, бараритот се појавува со криптохалит, сол амонијак и природен [[сулфур]]. Се наоѓа над запален јагленов слој во Барари, [[Индија]], <ref name="Christie" /> и како производ на сублимација во [[Везув]], [[Италија]], во [[Фумарола|фумароли]] (отвор во или во близина на [[вулкан]] од каде што излегуваат топли [[Сулфур|сулфурни]] гасови).<ref name="Anthony"/><ref name="Scacchi">Scacchi, A. (1874) [https://books.google.com/books?id=ykUsAAAAYAAJ&pg=RA1-PA179 "Appendice alle contribuzioni mineralogiche sull’ incendio vesuviano del 1872"]. Rendiconto dell’Accademia delle scienze fisiche e matematiche (sezione della Società reale di Napoli), 8, 179–180.</ref> Исто така, се наоѓа во [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]], во [[Пенсилванија]]. Се појавува во запалени купишта [[антрацит]] (јаглен од највисок степен) - повторно како производ на сублимација. <ref name="Barnes" /> Кристи пронашол проѕирни дрвеновидни кристали, со стаклен сјај. Тој пронашол бели, непроѕирни грутки кои биле мешавина од (NH<sub>4</sub>)<sub>2</sub>SiF<sub>6</sub> со SiO<sub>2</sub>. Тие биле со неправилна форма, но обично имале млечна површина (неколку конвексни површини мазно заоблени). Тие содржат првенствено криптохалит, но и малку барарит. Во Пенсилванија, бараритот обично се јавува како мали опфати во кристалите на криптохалитот. Се смета дека најпрвин, бараритот се формира преку директна сублимација. Потоа, брзо се претвора во криптохалит. <ref name="Lapham" /> Во Барари, гасовите од согорување на јаглен минуваат низ насип (магматска интрузија) од [[лискун]] и [[перидотит]]. [[Сулфур диоксид|Сулфур диоксидот]] мора да го нападне [[Апатит|апатитот]] во насипот, кој произведува [[Флуороводород|флуороводородна киселина]] која ги напаѓа изобилните [[Силикат|силикати]]. Се формира силициум флуорид. [[Амонијак|Амонијакот,]] исто така, доаѓа при согорување на јаглен. Оттаму, може да се формира амониум флуоросиликат. Мал вишок на [[амонијак]] може да доведе до бели грутки од [[силициум диоксид]] и криптохалит. Бараритот и криптохалитот во нивните чисти форми, во најголем дел, растат од овие нодули. Рекристализацијата од дождот е веројатно одговорна. Флуоросиликатните минерали се термодинамички нестабилни во почвата. Сепак, интензивната топлина до одреден степен го поттикнува формирањето на (NH<sub>4</sub>)<sub>2</sub>SiF<sub>6</sub> - како што е видено во некои експерименти од Рехим. Но, ова [[Хемиско соединение|соединение]] ќе се [[Топлинско разложување|распадне]] на 320 до 335&nbsp;°C.<ref name="Mori">Mori, T., Sato, M., Shimoike, Y., and Notsu, K. (2002) [http://www.terrapub.co.jp/journals/EPS/pdf/2002/5403/54030249.pdf "High SiF<sub>4</sub> ratio detected in Satsuma-Iwojima volcano’s plume by remote FT-IR observation"]. Earth Planets Space, 54, 249–256.</ref> И согорувањето на јаглен и [[Вулкан|вулканите]] се важни извори на SO[[Сулфур диоксид|<sub>2</sub>]] и Si4. == Хемиски својства и употреба == Флуоросилициумовата киселина и нејзините соли се отровни. Сепак, амониум флуоросиликатот е многу редок по природа и очигледно е многу полесен за [[Хемиска синтеза|синтеза]]. <ref name="Palache"/> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *[http://rruff.geo.arizona.edu/AMS/amcsd.php AMCSD search engine] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220705213840/http://rruff.geo.arizona.edu/AMS/amcsd.php |date=2022-07-05 }} (cannot link directly to result) *[http://www.tulane.edu/~sanelson/eens211/uniaxial_minerals.htm Introduction to Uniaxial Minerals] [[Категорија:Триаголни минерали]] [[Категорија:Минерали на амониумот]] [[Категорија:Минерали на силициумот]] [[Категорија:Минерали на флуорот]] gyql7k2tpefqtk10u936l5w3anzixbq Минерален развој 0 1386186 5588792 5573331 2026-07-07T18:11:13Z InternetArchiveBot 92312 Add 1 book for Verifiability (20260707sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 5588792 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Cyanobacteria_(250_22)_Native_preparation.jpg|мини|Повеќето минерали на [[Земја (планета)|Земјата]] формирани по [[фотосинтеза]]та од [[цијанобактерии]]те (на сликата) почнале да додаваат кислород во атмосферата.]] '''Минерален развој или минерална еволуција''' — неодамнешна [[хипотеза]] која обезбедува историски контекст на [[минералогија]]та. Таа претпоставува дека минералогијата на планетите и месечините станува сè посложена како резултат на промените во физичката, хемиската и биолошката средина. Во [[Сончев Систем|Сончевиот систем]], бројот на [[Минерал|минерални видови]] пораснал од околу десетина на над 5400 како резултат на три процеси: одвојување и концентрација на елементи; поголем опсег на температура и притисок заедно со дејството на испарливи материи; и нови хемиски патишта обезбедени од живите организми. На Земјата постоеле три периоди на развој на минералите. Раѓањето на [[Сонце]]то и формирањето на [[астероид]]и и [[Планета|планети]] го зголемило бројот на минерали на околу 250. Повтореното преработување на кората и [[Плашт (геологија)|плаштот]] преку процеси како што се делумно топење и [[Тектоника на плочите|тектоника на плочи]] го зголемило вкупниот број на околу 1500. Останатите минерали, повеќе од две третини од вкупниот број, биле резултат на хемиски промени посредувани од живи организми, при што најголемото зголемување се случило по [[Кислородна катастрофа|Кислородната катастрофа]]. [[Податотека:A_Timeline_of_Mineral_Evolution.jpg|десно|мини|Еволуција на минерали]] == Употребата на терминот „еволуција“ == Во трудот од 2008 година во кој бил воведен терминот „''еволуција на минерали''“, [[Роберт Хејзен]] и коавторите препознале дека примената на зборот „еволуција“ на минерали веројатно ќе биде спорна, иако постоеле преседани уште од книгата ''„Еволуцијата на магматските карпи“'' од [[Норман Бовен]] од 1928 година. Тие го употребувале терминот во смисла на неповратна низа настани што доведуваат до сè посложени и разновидни збирови на минерали.<ref name="urPaper">{{Наведено списание|last=Hazen|first=R. M.|last2=Papineau|first2=D.|last3=Bleeker|first3=W.|last4=Downs|first4=R. T.|last5=Ferry|first5=J. M.|last6=McCoy|first6=T. J.|last7=Sverjensky|first7=D. A.|last8=Yang|first8=H.|date=1 November 2008|title=Mineral evolution|journal=American Mineralogist|volume=93|issue=11–12|pages=1693–1720|bibcode=2008AmMin..93.1693H|doi=10.2138/am.2008.2955}}</ref> За разлика од [[Еволуција|биолошката еволуција]], таа не вклучува [[мутација]], конкуренција или [[Наследување|пренесување информации на потомството]]. Хејзен и неговите соработници истражувале некои други аналогии, вклучувајќи ја и идејата за [[изумирање]]. Некои процеси на формирање минерали повеќе не се случуваат, како што се оние што произвеле одредени минерали во [[енстатит хондрити]] кои се нестабилни на Земјата во нејзината оксидирана состојба. Исто така, [[Експлозивен ефект на стаклена градина|ефектот на стаклена градина]] на [[Венера (планета)|Венера]] можеби довел до трајни загуби на некои минерални видови.<ref name="complexity">{{Наведено списание|last=Hazen|first=R. M.|last2=Eldredge|first2=N.|date=22 February 2010|title=Themes and Variations in Complex Systems|journal=Elements|volume=6|issue=1|pages=43–46|doi=10.2113/gselements.6.1.43}}</ref> Сепак, истребувањето на минерали не е навистина неповратно; изгубен минерал би можел повторно да се појави доколку се воспостават соодветни услови на животната средина.<ref name="Rosing">{{Наведено списание|last=Rosing|first=Minik T.|date=27 November 2008|title=Earth science: On the evolution of minerals|journal=Nature|volume=456|issue=7221|pages=456–458|bibcode=2008Natur.456..456R|doi=10.1038/456456a|pmid=19037307}}</ref> == Претсончеви минерали == [[Податотека:Murchison-meteorite-stardust.jpg|мини|Претсончевите зрна („ѕвездена прашина“) од метеоритот Мерчисон даваат информации за првите минерали.]] Во раниот период на [[Вселена]]та, немало минерали бидејќи единствените достапни елементи биле [[водород]], [[хелиум]] и траги од [[литиум]]. Формирањето на минерали станало можно откако потешките елементи, вклучувајќи [[јаглерод]], [[кислород]], [[силициум]] и [[азот]], биле синтетизирани во ѕвездите. Во ширените атмосфери на [[Црвен џин|црвените џинови]] и исфрлањата од [[Супернова|суперновите]], микроскопските минерали се формирале на температури над {{Convert|1500|C|F}}.<ref name="McCoy">{{Наведено списание|last=McCoy|first=T. J.|date=22 February 2010|title=Mineralogical Evolution of Meteorites|journal=Elements|volume=6|issue=1|pages=19–23|doi=10.2113/gselements.6.1.19}}</ref> Докази за овие минерали може да се пронајдат во меѓуѕвездените зрна вградени во примитивни [[метеорит]]и наречени [[хондрит]]и, кои во суштина се космички седиментни карпи. Бројот на познати видови е приближно десетина, иако се распознаени уште неколку материјали, но не се класифицирани како минерали. Бидејќи има висока температура на кристализација (околу {{Convert|4400|C|F}}), [[дијамант]]от веројатно бил првиот минерал кој се формирал.<ref name="Hadean">{{Наведено списание|last=Hazen|first=R. M.|date=25 November 2013|title=Paleomineralogy of the Hadean Eon: A preliminary species list|journal=American Journal of Science|volume=313|issue=9|pages=807–843|bibcode=2013AmJS..313..807H|doi=10.2475/09.2013.01}}</ref><ref name="wmap.gsfc.nasa.gov">{{Наведена мрежна страница|url=https://wmap.gsfc.nasa.gov/universe/bb_tests_ele.html|title=WMAP Big Bang Elements Test|work=WMAP's universe|publisher=National Aeronautics and Space Administration|accessdate=22 August 2018}}</ref> Потоа следеле [[графит]], [[оксид]]и ([[рутил]], [[корунд]], [[шпинел]], [[хибонит]]), [[карбид]]и ([[муасанит]]), [[нитрид]]и ([[осборнит]] и [[силициум нитрид]]) и [[Силикатни минерали|силикати]] ([[форстерит]] и [[Бриџманит|силикат перовскит]] (MgSiO<sub>3</sub>)). Овие „ур-минерали“ ги посеале молекуларните облаци од кои е формиран [[Сончев Систем|Сончевиот Систем]].<ref name="Condie">{{Наведена книга|title=Earth as an Evolving Planetary System|last=Condie|first=Kent C.|date=2015|publisher=Academic Press|isbn=978-0128037096|page=360}}</ref> == Процеси == По формирањето на Сончевиот систем, развојот на минералите била водена од три основни механизми: одвојување и концентрација на елементи; поголем опсег на температура и притисок во комбинација со хемиско дејство на испарливи материи; и нови реакциони патишта водени од живи организми.<ref name="wmap.gsfc.nasa.gov"/> === Разделување и концентрација === [[Податотека:Terrestial_Planets_internal_en.jpg|мини|Пресечни погледи на некои [[Земјовидна планета|земјовидни планети]], кои ги прикажуваат слоевите]] Највисокото ниво во класификацијата на минералите се основа на хемискиот состав.<ref name="Jolyon">{{Наведено списание|last=Jolyon|first=Ralph|date=November 2012|title=Did life change Earth's geology?|journal=Astronomy|volume=40|issue=11|pages=44–49}}</ref> Сепак, дефинирачките елементи за многу минерални групи, како што се [[Бор (елемент)|борот]] во [[Боратни минерали|боратите]] и [[фосфор]]от во [[Фосфатни минерали|фосфатите]], на почетокот биле присутни единствено во концентрации од делови на милион или помалку. Ова им оставило мала или никаква шанса да се спојат и да формираат минерали сè додека надворешните влијанија не ги приближиле.<ref name="HazenAeon">{{Наведена мрежна страница|url=https://aeon.co/essays/how-life-made-the-earth-into-a-cosmic-marvel|title=How life made the earth into a cosmic marvel|last=Hazen|first=Robert|date=24 June 2014|work=Aeon|accessdate=13 August 2018|archive-date=2018-08-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20180824034218/https://aeon.co/essays/how-life-made-the-earth-into-a-cosmic-marvel|url-status=dead}}</ref> Процесите што ги одделуваат и концентрираат елементите вклучуваат [[планетарна диференцијација]] (на пример, одделување во слоеви како што се јадро и плашт); испуштање гасови ; фракционо кристализирање; и делумно топење. === Променливи и испарливост === [[Податотека:GypsumCrystalsLakeLucerno.jpg|мини|Кристали од [[гипс]] се формирале како резултат на испарувањето на водата во езерото Лусеро, [[Ново Мексико]].]] Дозволените комбинации на елементи во минералите се определени со [[термодинамика]]; за еден елемент да се додаде во кристал на дадена местоположба, тој мора да ја намали енергијата. На повисоки температури, многу елементи се заменливи во минерали како што е [[оливин]]от. Како што планетата се лади, минералите стануваат изложени на поголем опсег на [[Интензивни и екстензивни количини|интензивни количини]] како што се температурата и притисокот, овозможувајќи формирање на нови фази и поспецијализирани комбинации на елементи како што се глинести минерали и [[зеолит]]и.<ref name="Rosing"/> Нови минерали се формираат кога испарливи соединенија како што се [[вода]], [[јаглерод диоксид]] и кислород реагираат со нив. Средини како што се [[Ледена капа|ледени капи]], суви езера и ископани [[Метаморфна карпа|метаморфни карпи]] имаат карактеристични групи на минерали. === Биолошко влијание === Животот направил драматични промени во животната средина. Најдраматичен бил [[Кислородна катастрофа|Кислородната катастрофа]], пред околу 2,4 милијарди години, во кој [[Фотосинтеза|фотосинтетските]] организми ја преплавиле атмосферата со кислород. Живите организми, исто така, катализираат реакции, создавајќи минерали како што е [[арагонит]] кои не се во рамнотежа со нивната околина.<ref name="Fourth"/> == Хронологија == Пред формирањето на Сончевиот Систем, имало околу 12 минерали. Проценката за моменталниот број на минерали брзо се менувала. Во 2008 година, таа изнесувала 4300, но од ноември 2018 година имало 5413 официјално признати минерални видови.<ref name="IMAMineralsCount">{{Наведена мрежна страница|url=http://nrmima.nrm.se//imalist.htm|title=The New IMA List of Minerals – A Work in Progress|last=Pasero, Marco|date=November 2018|work=The New IMA List of Minerals|publisher=[[International Mineralogical Association|IMA]] – CNMNC (Commission on New Minerals Nomenclature and Classification)|archive-url=https://web.archive.org/web/20170305195150/http://nrmima.nrm.se/imalist.htm|archive-date=5 March 2017|accessdate=6 February 2019|display-authors=etal}}</ref> Во нивната хронологија за Земјата, [[Роберт Хејзен|Хејзен]] и неговите соработници (2008) ги поделиле промените во изобилството на минерали во три широки интервали: [[Насобирање (астрофизика)|насобирање]] до 4,55 Ga (пред милијарди години); преработка на Земјината кора и [[Плашт (геологија)|мантија]] помеѓу 4,55 Ga и 2,5 Ga; и биолошки влијанија по 2,5 Ga. Тие понатаму ги поделиле возрастите на 10 интервали, од кои некои се преклопуваат. Покрај тоа, некои од датумите се неизвесни; на пример, проценките за почетокот на современата тектоника на плочите се движат од 4,5 Ga до 1,0 Ga.<ref name="Bradley">{{Наведено списание|last=Bradley|first=D. C.|date=23 December 2014|title=Mineral evolution and Earth history|journal=American Mineralogist|volume=100|issue=1|pages=4–5|bibcode=2015AmMin.100....4B|doi=10.2138/am-2015-5101}}</ref> {| class="wikitable plainrowheaders" |+ style="text-align: left;" |Ерои и фази на минералниот развој на Земјата <ref name="Fourth"/> ! colspan="2" scope="col" | Ера/фаза ! scope="col" | Возраст (Ga) ! scope="col" | Кумулативен број на видови |- ! scope="row" | ''Пренебуларни „ур-минерали“'' | >4,6 | 12 |- ! rowspan="2" scope="row" | Период на планетарно насобирање (>4,55 Ga) | 1. Сонцето се пали, загревајќи ја маглината | >4,56 | 60 |- | 2. Форма на планетезимали | >4,56–4,55 | 250 |- ! rowspan="3" scope="row" | Период на преработка на кората и плаштот (4,55–2,5 Ga) | 3. Развој на магматски карпи | 4,55–4,0 | 350–420 {{Efn|The 420 is for "phases that might have played a significant role in Hadean geochemical processes"; there are also more than 100 rare minerals.<ref name=Hadean/>}} |- | 4. Формирање на гранитоиди и пегматити | 4,0–3,5 | 1000 |- | 5. Тектоника на плочи | >3,0 | 1500 |- ! rowspan="5" scope="row" | Период на биолошки посредувана минералогија (2,5 Ga – денес) | 6. Аноксичен биолошки свет | 3,9–2,5 | 1500 |- | 7. Кислородна катастрофа | 2,5–1,9 | >4000 |- | 8. Среден океан | 1,85–0,85 <ref name="HazenBook">{{Наведена книга|title=The story of Earth : the first 4.5 billion years, from stardust to living planet|last=Hazen|first=Robert M.|date=2013|publisher=Penguin Books|isbn=978-0143123644|location=New York}}</ref> {{Rp|181}} |>4000 |- | 9. Настани од типот „Снежна земјина топка“ | 0,85–0,542 | >4000 |- | 10. Фанерозојски период на биоминерализација | <0,542 | >5413 <ref name="IMAMineralsCount"/> |} === Планетарно насобирање === [[Податотека:Allende_meteorite,_carbonaceous_chondrite_(14787764392).jpg|мини|Пресек на хондрит што содржи тркалезни оливински хондрули]] [[Податотека:Esquel.jpg|мини|Примерок од [[палазит]] со кристали од оливин во матрица од железо-никел]] Во првиот период, Сонцето се запалило, загревајќи го околниот [[молекуларен облак]] . 60 нови минерали биле произведени и зачувани како инклузии во хондритите. Натрупувањето на прашина во астероидите и планетите, бомбардирањата, загревањето и реакциите со вода го зголемиле бројот на 250.<ref name="Condie"/><ref name="Fourth"/> ==== Фаза 1: Сонцето се пали ==== Пред 4,56 Ga, [[Настанок и развој на Сончевиот Систем|пресончевата маглина]] била густ молекуларен облак кој се состоел од водород и хелиумски гас со распрснати зрна прашина. Кога Сонцето се запалило и влегло во својата фаза од [[Ѕвезда од типот на T Бик|типот на T Бик]], ги стопило блиските зрна прашина. Некои од капките на топење биле припоени во хондритите како мали сферични објекти наречени [[хондрули]]. Речиси сите хондрити содржат и калциум-алуминиумски богати инклузии (CAI), најраните материјали формирани во Сончевиот Систем.<ref name="McCoy"/> Од испитувањето на хондритите од овој период, може да се распознаат 60 нови минерали со кристални структури од сите [[Кристален системи|кристални системи]]. Овде спаѓаат првите легури на железо-никел, [[Сулфидни минерали|сулфиди]], фосфиди и неколку силикати и оксиди. Меѓу најважните биле оливинот богат со магнезиум, [[пироксен]]от богат со магнезиум и [[плагиоклас]]от. Некои ретки минерали, произведени во средини сиромашни со кислород кои повеќе не се наоѓаат на Земјата, може да се најдат во енстатитните хондрити. ==== Фаза 2: Формирање на планетезимали ==== Набргу по формирањето на новите минерали во Фаза 1, тие почнале да се групираат, формирајќи [[астероид]]и и планети. Еден од најважните нови минерали бил[[мраз]]от; раниот Сончев Систем имал „снежна линија“ што ги одделувала карпестите планети и астероиди од [[Џиновска планета|џиновските планети]] богати со мраз, [[Заднептунец|заднептунските објекти]] и [[Комета|кометите]]. Греењето од радионуклидите го стопило мразот, а водата реагирала со карпи богати со оливин, формирајќи [[Силикатни минерали|филосиликати]], оксиди како што е [[магнетит]], сулфиди како што е [[пиротит]], [[карбонат]]ите [[доломит]] и [[калцит]] и сулфати како што е [[гипс]]. Шокот и топлината од бомбардирањето и евентуалното топење создале минерали како што е [[рингвудит]], главна компонента на [[Земјин плашт|Земјиниот плашт]]. На крајот, астероидите се загреале доволно за делумно топење, создавајќи стопи богати со пироксен и плагиоклас (способни за производство на [[базалт]]) и разни [[фосфат]]и. Сидерофилните (металољубиви) и литофилните (силикатнољубиви) елементи се одвоиле, што довело до формирање на јадро и кора, а некомпатибилните елементи биле засегнати во стопите. Добиените минерали се зачувани во еден вид камен метеорит, [[еукрит]] ([[кварц]], калиум [[фелдспат]], [[титанит]] и [[циркон]]) и во железно-никел метеорити (железо-никел легури како што се [[камацит]] и [[тенит]]; сулфиди на [[преодни метали]] како што е [[троилит]]; [[карбиди]] и [[фосфиди]]). Се проценува дека во оваа фаза се формирале 250 нови минерали.<ref name="Condie"/><ref name="Fourth"/> === Преработка на кора и обвивка === [[Податотека:Zircon-83147.jpg|мини|Кристал од циркон]] [[Податотека:2012.09.14.122828_Cremation_pegmatite_Yavapai_Point_Grand_Canyon_Arizona.jpg|мини|Примерок од пегматит од [[Голем Кањон|Големиот Кањон]]]] [[Податотека:Subduction-en.svg|мини|Модел на подвлекување]] Вториот период во историјата на минералниот развој започнал со масивниот удар што ја формирал [[Месечината]]. Ова го стопило поголемиот дел од кората и мантијата. Раната минералогија била определена со кристализација на магматски карпи и понатамошни бомбардирања. Оваа фаза потоа била заменета со обемно рециклирање на кората и мантијата, така што на крајот од овој период имало околу 1500 минерални видови. Сепак, малку од карпите преживеале од овој период, па времето на многу настани останува неизвесно. ==== Фаза 3: Магматски процеси ==== Третата фаза започнала со кора која била направена од мафични карпи (богати со железо и магнезиум) и ултрамафични карпи како што е базалтот. Овие карпи постојано се рециклирале со фракционо топење, фракционо кристализирање и одвојување на [[Магма|магми]] кои одбиваат да се мешаат. Пример за таков процес е [[Боуенова реакциска серија|Боуеновата реакциска серија]]. Еден од ретките извори на директни информации за минералогијата во оваа фаза се минералните опфати во цирконските кристали, кои датираат од пред 4,4 Ga. Помеѓу овие минерали се кварц, [[мусковит]], [[биотит]], [[Калиумов момирок|калиум фелдспат]], [[албит]], [[хлорит]] и [[хорнбленда]].<ref name="Papineau">{{Наведено списание|last=Papineau|first=D.|date=22 February 2010|title=Mineral Environments on the Earliest Earth|journal=Elements|volume=6|issue=1|pages=25–30|doi=10.2113/gselements.6.1.25}}</ref> Во тело сиромашно со испарливи материи како што се [[Меркур (планета)|Меркур]] и [[Месечина]]та, горенаведените процеси довеле до околу 350 минерални видови. Водата и другите испарливи материи, доколку биле присутни, го зголемиле вкупниот број. Земјата била богата со испарливи материи, со атмосфера составена од N<sub>2</sub>, CO<sub>2</sub> и вода, и океан кој станувал постојано посолен. [[Вулканизам|Вулканизмот]], испуштањето гасови и [[хидратација]]та довеле до хидроксиди, [[хидрат]]и, [[Карбонатни минерали|карбонати]] и испарувања. За Земјата, каде што оваа фаза се совпаѓа со Хадајк [[Еон (геологија)|еон]], вкупниот број на широко распространети минерали се проценува на 420, со над 100 други кои биле ретки. [[Марс (планета)|Марс]] веројатно ја достигнал оваа фаза на развојот на минералите. ==== Фаза 4: Формирање на гранитоиди и пегматит ==== Со доволно топлина, базалтот бил претопен за да формира гранитоиди, грубо зрнести карпи слични на гранит. Циклусите на топење концентрирале ретки елементи како што се [[литиум]], [[берилиум]], [[бор]], [[ниобиум]], [[тантал]] и [[ураниум]] до точка каде што можеле да формираат 500 нови минерали. Голем број од нив биле концентрирани во исклучително грубо зрнести карпи наречени [[пегматит]]и кои обично се наоѓаат во насипи и вени во близина на поголеми магматски маси. Венера можеби го достигнала ова ниво на развој. ==== Фаза 5: Тектоника на плочи ==== Со почетокот на тектониката на плочите, [[подвлекување]]то ги понела кората и водата надолу, што довело до заемни дејства меѓу флуидите и карпите и поголема концентрација на ретки елементи. Особено, сулфидните наслаги биле формирани со 150 нови минерали на сулфосали. Подвлекувањето, исто така, однело поладна карпа во пшалтот и ја изложила на поголем притисок, што резултирало со нови фази кои подоцна биле подигнати и изложени како [[Метаморфна карпа|метаморфни минерали]] како што се [[кијанит]]от и [[силиманит]]от. === Биолошки посредувана минералогија === [[Податотека:Collenia_undosa_Minnesota.jpg|мини|Фосил од [[строматолит]] во пресек од формација на железо од 2,1 Ga]] [[Податотека:Curit_mineralogisches_museum_bonn.jpg|мини|[[Курит]], минерал [[Олово|од оловен]] ураниум оксид]] Неорганските процеси опишани во претходниот дел произвеле околу 1500 минерални видови. Останатите повеќе од две третини од минералите на Земјата се резултат на преобразбата на Земјата од страна на живите организми. Најголемиот придонес бил од огромното зголемување на содржината на кислород во атмосферата, почнувајќи со [[Кислородна катастрофа|Кислородната катастрофа]].<ref name="Gross">{{Наведено списание|last=Gross|first=Michael|date=October 2015|title=How life shaped Earth|journal=Current Biology|volume=25|issue=19|pages=R847–R850|doi=10.1016/j.cub.2015.09.011|pmid=26726334|doi-access=free}}</ref> Живите организми, исто така, почнале да произведуваат [[Костур|скелети]] и други форми на [[биоминерализација]].<ref name="Dove">{{Наведено списание|last=Dove|first=P. M.|date=22 February 2010|title=The Rise of Skeletal Biominerals|journal=Elements|volume=6|issue=1|pages=37–42|doi=10.2113/gselements.6.1.37}}</ref> Минерали како што се калцит, метални оксиди и многу глинени минерали би можеле да се сметаат за биосигнатури,<ref name="Yeager">{{Наведено списание|last=Yeager|first=Ashley|date=14 November 2008|title=Microbes drove Earth's mineral evolution|url=http://www.nature.com/news/2008/081114/full/news.2008.1226.html|journal=Nature|doi=10.1038/news.2008.1226|url-access=subscription|access-date=23 August 2018}}</ref> заедно со скапоцени камења како што се [[тиркиз]], [[азурит]] и [[малахит]]. ==== Фаза 6: Биологија во аноксичен свет ==== Пред околу 2,45 Ga, имало многу малку кислород во атмосферата. Животот можеби играл улога во таложењето на масивни карбонатни слоеви во близина на континенталните маргини и во таложењето на формации на лентесто железо, но нема недвосмислен доказ за ефектот на животот врз минералите. ==== Фаза 7: Кислородна катастрофа ==== Почнувајќи од околу 2,45 Ga и продолжувајќи до околу 2,0 или 1,9 Ga, имало драматичен пораст на содржината на кислород во долната атмосфера, континентите и океаните наречен [[Кислородна катастрофа]] или Голем настан на оксидација (ГНО). Пред ГНО, елементите што можеле да бидат во повеќекратни оксидациски состојби биле ограничени на најниската состојба, а тоа го ограничувало разновидноста на минерали што можеле да ги формираат. Во постарите седименти, најчесто се наоѓаат минералите [[сидерит]] (FeCO<sub>3</sub>), [[уранинит]] (UO<sub>2</sub>) и [[пирит]] ( FeS<sub>2</sub>). Овие брзо оксидираат кога се изложени на атмосфера со кислород, но ова не се случило дури ни по обемно атмосферско дејство и пренос.<ref name="Sverjensky">{{Наведено списание|last=Sverjensky|first=D. A.|last2=Lee|first2=N.|date=22 February 2010|title=The Great Oxidation Event and Mineral Diversification|journal=Elements|volume=6|issue=1|pages=31–36|doi=10.2113/gselements.6.1.31}}</ref> Кога концентрацијата на молекули на кислород во атмосферата достигна 1% од денешното ниво, хемиските реакции за време на атмосферските влијанија станале многу слични на денешните. Сидеритот и пиритот биле заменети со железни оксиди магнетит и [[хематит]]; растворените јони на Fe2<sup>+</sup> кои биле однесени во морето веќе биле таложени во обемни формации на лентесто железо. Сепак, ова не резултирало со нови минерали на железо, туку само со промена во нивното изобилство. Спротивно на тоа, оксидацијата на уранинитот резултирало со над 200 нови видови уранилни минерали како што се [[содит]] и [[виксит]], како и минерални комплекси како што е [[гумит]]от. Други елементи кои имаат повеќекратни оксидациски состојби вклучуваат [[бакар]] (кој се јавува во 321 оксиди и силикати), бор, [[ванадиум]], [[магнезиум]], [[селен]], [[телур]]иум, [[арсен]], [[антимон]], [[бизмут]], [[сребро]] и [[жива]]. Вкупно, се формирале околу 2500 нови минерали.<ref name="Fourth">{{Наведено списание|last=Hazen|first=R. M.|last2=Ferry|first2=J. M.|date=22 February 2010|title=Mineral Evolution: Mineralogy in the Fourth Dimension|journal=Elements|volume=6|issue=1|pages=9–12|doi=10.2113/gselements.6.1.9}}</ref> ==== Фаза 8: Среден океан ==== Следните приближно милијарда години (1,85–0,85 Ga) често се нарекуваат „ [[Досадна Милијарда]]“ бидејќи се сметало дека малку работи се случиле. Пооксидираниот слој на океанска вода во близина на површината полека се продлабочувал на сметка на аноксичните длабочини, но се сметало дека нема никаква драматична промена во климата, биологијата или минералогијата. Сепак, дел од оваа перцепција може да се должи на лошото зачувување на карпите од тој временски период. Многу од највредните резерви на олово, цинк и сребро во светот се наоѓаат во карпите од ова време, како и богати извори на минерали од берилиум, бор и ураниум. Во овој интервал се формирал и [[суперконтинент]]от [[Колумбија (суперконтинент)|Колумбија]], неговото распаѓање и формирањето на [[Родинија]]. Во некои квантитативни студии за минерали од берилиум, бор и жива, нема нови минерали за време на Големиот оксидациски настан, но има пулс на иновации за време на склопувањето на Колумбија. Причините за ова не се јасни, иако можеби имало некаква врска со ослободувањето на минерализирачки течности за време на [[Орогенеза|градењето на планините]]. ==== Фаза 9: Снежна земјина топка ==== Помеѓу 1,0 и 0,542 Ga, Земјата доживеала најмалку два настани „[[Снежна земјина топка]]“ во кои голем дел (можеби целата) од површината била покриена со мраз (што го прави доминантен површински минерал). Со мразот биле поврзани карбонатите на капата, дебели слоеви од [[варовник]] или [[доломит]], со арагонитски вентили.<ref>{{cite journal |last1=Shields |first1=Graham A. |title=Neoproterozoic cap carbonates: a critical appraisal of existing models and the plumeworld hypothesis |journal=Terra Nova |date=August 2005 |volume=17 |issue=4 |pages=299–310 |doi=10.1111/j.1365-3121.2005.00638.x |bibcode=2005TeNov..17..299S |doi-access=free }}</ref> Глинените минерали исто така биле произведувани во изобилство, а вулканите успеале да го пробијат мразот и да го зголемат залихите на минерали.<ref name=Fourth/> ==== Фаза 10: Фанерозок и биоминерализација ==== [[Податотека:Paradoxides_sp.jpg|мини|Фосил [[Камбриум|од доцнокамбриумски]] [[трилобит]]]] Последната фаза се совпаѓа со [[фанерозоик]]от, во која биоминерализацијата, создавањето минерали од страна на живите организми, станала широко распространета.<ref name=Dove/> Иако некои биоминерали може да се најдат во претходните записи, токму за време на камбриумската експлозија се развиле повеќето од познатите скелетни форми, и главните скелетни минерали (калцит, арагонит, [[апатит]] и [[опал]]). Повеќето од нив се карбонати, но некои се фосфати или калцит. Вкупно, кај живите организми се распознаени над 64 минерални фази, вклучувајќи метални сулфиди, оксиди, хидроксиди и силикати; над дваесетина биле пронајдени во човечкото тело.<ref name=urPaper/> Пред фанерозоикот, копното се состоело претежно од неплодна карпа, но растенијата почнале да го населуваат во [[Силур|силурскиот период]]. Ова довело до зголемување на производството на глинени минерали во голем ред. Во океаните, [[планктон]]от пренел [[калциум карбонат]] од плитките води до длабокиот океан, спречувајќи го производството на карбонати на капата и правејќи ги идните настани во форма на снежна земјина топка помалку веројатни. Микробите, исто така, се вклучиле во геохемиските циклуси на повеќето елементи, правејќи ги биогеохемиски циклуси. Минералошките новини вклучувале органски минерали кои биле пронајдени во остатоци од живот богати со јаглерод, како што се [[јаглен]]от и црните шкрилци.<ref name=urPaper/> === Антропоцен === [[Податотека:Abhurite_-_Shipwreck_Hydra,_South_coast_of_Norway.jpg|мини|Минералот [[абхурит]] се формира кога артефактите од калај кородираат во морска вода и се наоѓа во близина на некои бродоломи.<ref>{{Cite book|last1=Memet|first1=J. B. |chapter=The corrosion of metallic artefacts in seawater: descriptive analysis|pages=152–169 |title=Corrosion of Metallic Heritage Artefacts: Investigation, Conservation and Prediction of Long Term Behaviour|editor-last=Dillmann|editor-first=P.|editor-last2=Beranger|editor-first2=G.|editor-last3=Piccardo |editor-first3=P.|editor-last4=Matthiessen|editor-first4=H.|date=2007|publisher=Elsevier|isbn=9781845693015 |doi=10.1533/9781845693015.152}}</ref>]] Строго кажано, чисто биогените минерали не се признаваат од [[Меѓународен минералошки сојуз|Меѓународниот минералошки сојуз]] (ММС) освен ако не се вклучени и геолошки процеси. Чисто биолошките производи како што се школките на морските организми не се прифаќаат. Исто така, експлицитно се исклучени антропогените соединенија.<ref name=Nickel>{{cite journal |last = Nickel |first = Ernest H. |title = The definition of a mineral |journal = The Canadian Mineralogist |volume = 33 |issue = 3 |pages = 689–690 |date = 1995 |url = https://pubs.geoscienceworld.org/canmin/article-abstract/33/3/689/12679/the-definition-of-a-mineral?redirectedFrom=fulltext}}</ref> Сепак, луѓето имале такво влијание врз површината на планетата што геолозите размислуваат за воведување на нова [[Геолошка скала|геолошка епоха]], [[антропоцен]], за да ги одразат овие промени.<ref>{{cite journal |last1=Monastersky |first1=Richard |title=Anthropocene: The human age |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_nature_2015-03-12_519_7542/page/n25 |journal=Nature |date=11 March 2015 |volume=519 |issue=7542 |pages=144–147 |doi=10.1038/519144a|pmid=25762264 |bibcode=2015Natur.519..144M |doi-access=free }}</ref><ref name=Heaney>{{cite journal |last1=Heaney |first1=P. J. |title=Defining minerals in the age of humans |journal=American Mineralogist |date=2017 |volume=102 |issue=5 |pages=925–926 |doi=10.2138/am-2017-6045 |bibcode=2017AmMin.102..925H |s2cid=125401258 }}</ref> Во 2015 година, Заласевич и коавторите предложиле дефиницијата за минерали да се прошири за да ги вклучи и човечките минерали и дека нивното производство претставува 11-та фаза од развојот на минералите.<ref name=Gross/><ref>{{cite journal |last1=Zalasiewicz |first1=Jan |last2=Kryza |first2=Ryszard |last3=Williams |first3=Mark |title=The mineral signature of the Anthropocene in its deep-time context |journal=Geological Society, London, Special Publications |date=2014 |volume=395 |issue=1 |pages=109–117 |doi=10.1144/SP395.2 |bibcode=2014GSLSP.395..109Z |s2cid=128774924 }}</ref> Последователно, Хејзен и коавторите каталогизирале 208 минерали кои се официјално признати од [[Меѓународен минералошки сојуз|Меѓународниот минералошки сојуз]], но се првенствено или исклучиво резултат на човечки активности. Повеќето од нив се формирале во врска со [[рударство]]то. Покрај тоа, некои биле создадени кога металните артефакти потонале и стапиле во заемно дејство со морското дно. Неколку веројатно нема да бидат официјално признати денес, но им е дозволено да останат во каталогот; меѓу нив се два (ниобокарбид и танталкарбид) кои можеби биле измама.<ref name=Heaney/><ref name=Anthropocene>{{cite journal |last1=Hazen |first1=Robert M. |last2=Grew |first2=Edward S. |last3=Origlieri |first3=Marcus J. |last4=Downs |first4=Robert T. |title=On the mineralogy of the "Anthropocene Epoch" |journal=American Mineralogist |date=1 March 2017 |volume=102 |issue=3 |pages=595–611 |doi=10.2138/am-2017-5875 |bibcode=2017AmMin.102..595H |s2cid=111388809 |doi-access=free }}</ref><ref name=DCO208>{{cite news |last1=Deep Carbon Observatory |title=Catalog of 208 human-caused minerals bolsters argument to declare 'Anthropocene Epoch' |url=https://phys.org/news/2017-03-human-caused-minerals-bolsters-argument-declare.html |access-date=24 August 2018}}</ref><ref name=Shannon>{{cite news |last1=Hall |first1=Shannon |title=Found: Thousands of Man-Made Minerals – Another Argument for the Anthropocene |url=https://www.scientificamerican.com/article/found-thousands-of-man-made-minerals-mdash-another-argument-for-the-anthropocene/ |access-date=24 August 2018 |work=Scientific American}}</ref> Хејзен и коавторите распознале три начини на кои луѓето имале големо влијание врз распространувањето и разновидноста на минералите. Првиот е преку производство. Долг список на синтетички кристали имаат минерални еквиваленти, вклучувајќи синтетички скапоцени камења, керамика, тули, цемент и батерии. Многу повеќе немаат минерален еквивалент; над 180.000 неоргански кристални соединенија се наведени во Базата на податоци за неоргански кристални структури.<ref name=Shannon/> За рударство или изградба на инфраструктура, луѓето ги прераспределиле карпите, седиментите и минералите на ниво кое може да се спореди со она на глацијацијата, а вредни минерали биле прераспределени и споени на начини што не би се појавиле природно.<ref name=DCO208/> == Потеклото на животот == Над две третини од минералните видови го должат своето постоење на животот, но животот може да го должи своето постоење и на минералите. Тие можеби биле потребни како модели за спојување на органски молекули; како [[катализа]]тори за хемиски реакции; и како метаболити.<ref name=urPaper/> Две истакнати теории за потеклото на животот вклучуваат глини и сулфиди на преодни метали.<ref name=Dawkins>{{cite book |last=Dawkins |first=Richard |author-link=Richard Dawkins |year=1996 |title=The Blind Watchmaker |edition=Reissue with a new introduction |location=New York |publisher=[[W. W. Norton & Company]] |isbn=978-0-393-31570-7 |lccn=96229669 |oclc=35648431 |pages=[https://archive.org/details/blindwatchmaker0000dawk/page/153 153–159] |title-link=The Blind Watchmaker }}</ref><ref>{{cite book |last1=Fry |first1=Iris |title=The Emergence of Life on Earth: A Historical and Scientific Overview |url=https://archive.org/details/emergenceoflifeo0000fryi |date=2000 |publisher=Rutgers University Press |isbn=978-0813527406 |pages=[https://archive.org/details/emergenceoflifeo0000fryi/page/162 162]–172}}</ref> Друга теорија тврди дека калциум-боратните минерали како што се колеманит и борат, а можеби и молибдат, можеби биле потребни за формирање на првата [[РНК|рибонуклеинска киселина]] (РНК).<ref>{{cite book |last1=Ward |first1=Peter |last2=Kirschvink |first2=Joe |title=A New History of Life: The Radical New Discoveries about the Origins and Evolution of Life on Earth |url=https://archive.org/details/newhistoryoflife0000ward_a5t4 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1608199082 |pages=[https://archive.org/details/newhistoryoflife0000ward_a5t4/page/54 55]–57|date=2015-04-07 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Brown |first1=William F. |title=Perspectives: The Evolution of the Cosmos, Life, Humans, Culture and Religion and a Look into the Future |date=2016 |publisher=FriesenPress |isbn=978-1460270301 |page=33}}</ref> Други теории бараат помалку вообичаени минерали како што се макинавит или грејгит. Каталог на минералите кои биле формирани за време на Хадскиот еон вклучува глинени минерали и сулфиди на железо и никел, вклучувајќи макинавит и грејгит; но боратите и молибдатите биле малку веројатни.<ref name=Hadean/><ref>{{cite news |last1=Carnegie Institution |title=Ancient minerals: Which gave rise to life? |url=https://www.sciencedaily.com/releases/2013/11/131125164814.htm |access-date=28 August 2018 |work=ScienceDaily}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Grew |first1=Edward S. |last2=Bada |first2=Jeffrey L. |last3=Hazen |first3=Robert M. |title=Borate Minerals and Origin of the RNA World |journal=Origins of Life and Evolution of Biospheres |date=8 January 2011 |volume=41 |issue=4 |pages=307–316 |doi=10.1007/s11084-010-9233-y|pmid=21221809 |bibcode=2011OLEB...41..307G |s2cid=17307145 }}</ref> Минералите можеби биле неопходни и за опстанокот на раниот живот. На пример, кварцот е попроѕирен од другите минерали во [[Песочник|песочниците]]. Пред животот да развие пигменти за да го заштити од штетните [[Ултравиолетово зрачење|ултравиолетови зраци]], тенок слој кварц можел да го заштити, а воедно да дозволи доволно светлина да помине за фотосинтеза. Фосфатните минерали можеби биле важни и за раниот живот. Фосфорот е еден од основните елементи во молекулите како што е [[аденозин трифосфат]]от (ATP), носител на енергија што се наоѓа во сите живи клетки; РНК и [[ДНК]]; и [[Клеточна мембрана|клеточните мембрани]]. Поголемиот дел од фосфорот на Земјата е во јадрото и пшалтот. Најверојатниот механизам за негово ставање на располагање на животот би бил создавањето на фосфати како што е апатитот преку фракционирање, проследено со атмосферско дејство за ослободување на фосфорот. Ова можеби барало тектоника на плочите.<ref>{{cite journal |last1=Parnell |first1=J. |title=Plate tectonics, surface mineralogy, and the early evolution of life |journal=International Journal of Astrobiology |date=April 2004 |volume=3 |issue=2 |pages=131–137 |doi=10.1017/S1473550404002101 |bibcode=2004IJAsB...3..131P |s2cid=122717120 }}</ref><ref>{{cite news |last1=Schulze-Makuch |first1=Dirk |title=Phosphorus: You Can't Have Life Without It, at Least on Earth |url=https://www.airspacemag.com/daily-planet/phosporus-you-cant-have-life-without-it-least-earth-180967243/ |access-date=28 August 2018 |work=Air & Space Magazine}}</ref> == Понатамошни истражувања == [[Податотека:Cinnabar_on_Dolomite.jpg|мини|[[Цинабар]] (црвен) на [[доломит]]]] Од оригиналниот труд за развојот на минералите, направени се неколку проучувања за минерали од специфични елементи, вклучувајќи ураниум, [[ториум]], жива, јаглерод, берилиум и глинени минерали. Тие откриваат информации за различни процеси; на пример, ураниумот и ториумот произведуваат топлина, додека ураниумот и јаглеродот укажуваат на оксидациска состојба.<ref name=Bradley/> Записите откриле епизодни налети на нови минерали како оние за време на [[Досадна милијарда|Досадната милијарда]], како и долги периоди кога не се појавиле нови минерали. На пример, по скокот во разновидноста за време на склопувањето на Колумбија, немало нови минерали на жива помеѓу пред 1,8 Ga и 600 милиони години. Оваа извонредно долга пауза се припишува на океанот богат со сулфиди, што довело до брзо таложење на минералот [[цинабар]].<ref name=HazenBook/>{{rp|204}} Повеќето трудови за развојот на минералите го разгледуваат првото појавување на минералите, но може да се погледне и старосната распределба на даден минерал. Датирани се милиони цирконски кристали, а старосните распределби се речиси независни од тоа каде се наоѓаат кристалите (на пр., магматски карпи, [[Седиментна карпа|седиментни]] или метаседиментарни карпи или современ речен песок). Тие имаат врвови и падови кои се поврзани со циклусот на суперконтинентот, иако не е познато дали ова се должи на промени во активноста на подвлекување или на зачувување. Други истражувања ги испитувале временските варијации на својствата на минералите, како што се изотопските односи, хемиските состави и релативните изобилства на минерали, иако не се под рубриката „развој на минералите“.<ref name=Needs>{{cite journal |last1=Hazen |first1=R. M. |last2=Bekker |first2=A. |last3=Bish |first3=D. L. |last4=Bleeker |first4=W. |last5=Downs |first5=R. T. |last6=Farquhar |first6=J. |last7=Ferry |first7=J. M. |last8=Grew |first8=E. S. |last9=Knoll |first9=A. H. |last10=Papineau |first10=D. |last11=Ralph |first11=J. P. |last12=Sverjensky |first12=D. A. |last13=Valley |first13=J. W. |title=Needs and opportunities in mineral evolution research |journal=American Mineralogist |date=24 June 2011 |volume=96 |issue=7 |pages=953–963 |doi=10.2138/am.2011.3725 |bibcode=2011AmMin..96..953H |s2cid=21530264 |url=http://nrs.harvard.edu/urn-3:HUL.InstRepos:13041346 |url-access=subscription }}</ref> == Историја == Во поголемиот дел од својата историја, [[минералогија]]та немала историска компонента. Таа се занимавала со класификација на минералите според нивните хемиски и физички својства (како што се [[хемиската формула]] и [[Кристална структура|кристалната структура]]) и дефинирање на условите за стабилност на минерал или група минерали.<ref name=urPaper/> Сепак, имало исклучоци каде што публикациите ја разгледувале распределбата на возраста на минералите или на рудите. Во 1960 година, Расел Гордон Гастил открил циклуси во распределбата на датумите на минералите.<ref>{{cite journal |last1=Gastil |first1=R. G. |title=The distribution of mineral dates in time and space |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-science_1960-01_258_1/page/n1 |journal=American Journal of Science |date=1 January 1960 |volume=258 |issue=1 |pages=1–35 |doi=10.2475/ajs.258.1.1 |bibcode=1960AmJS..258....1G }}</ref> Чарлс Мејер, откривајќи дека рудите на некои елементи се распределени во поширок временски период од другите, ја припишал разликата на ефектите од тектониката и биомасата врз хемијата на површината, особено слободниот кислород и јаглеродот.<ref>{{cite journal |last1=Meyer |first1=C. |title=Ore Metals Through Geologic History |url=https://archive.org/details/sim_science_1985-03-22_227_4693/page/334 |journal=Science |date=22 March 1985 |volume=227 |issue=4693 |pages=1421–1428 |doi=10.1126/science.227.4693.1421|pmid=17777763 |bibcode=1985Sci...227.1421M |s2cid=6487666 }}</ref> Во 1979 година, А.Г. Жабин го вовел концептот на фази на развојот на минералите во списанието на руски јазик „Зборник на трудови на Академијата на науките на СССР“, а во 1982 година, Н.П. Јушкин ја забележал зголемената комплексност на минералите со текот на времето во близина на површината на Земјата.<ref>{{cite journal |last1=Grew |first1=E. S. |last2=Hazen |first2=R. M. |title=Beryllium mineral evolution |journal=American Mineralogist |date=15 May 2014 |volume=99 |issue=5–6 |pages=999–1021 |doi=10.2138/am.2014.4675 |bibcode=2014AmMin..99..999G |s2cid=131235241 }}</ref><ref name=Krivovichev>{{cite journal |last1=Krivovichev |first1=Sergey V. |last2=Krivovichev |first2=Vladimir G. |last3=Hazen |first3=Robert M. |title=Structural and chemical complexity of minerals: correlations and time evolution |journal=European Journal of Mineralogy |date=2017 |volume=30 |issue=2 |pages=231–236 |doi=10.1127/ejm/2018/0030-2694|s2cid=73692485 }}</ref> Потоа, во 2008 година, Хејзен и неговите колеги вовеле многу поширока и подетална визија за развојот на минералите. Потоа следела серија квантитативни истражувања на развојот на различни минерални групи. Овие истражувања во 2015 година довеле до концептот на [[Минералогија|минерална екологија]], проучување на распределбата на минералите во просторот и времето.<ref name=Krivovichev/><ref>{{cite news |last1=Kwok |first1=Roberta |title=Is Mineral Evolution Driven by Chance? |url=https://www.quantamagazine.org/is-mineral-evolution-driven-by-chance-20150811/ |access-date=11 August 2018 |work=Quanta Magazine |date=11 August 2015}}</ref> Во април 2017 година, Природонаучниот музеј во Виена отворил нова постојана изложба за развој на минералите.<ref>{{cite press release |title=New Exhibit Opens in Vienna, Showcases Mineral Evolution on Earth |url=https://deepcarbon.net/feature/new-exhibit-opens-vienna-showcases-mineral-evolution-earth |access-date=5 October 2018 |agency=Deep Carbon Observatory |date=13 April 2017 |archive-date=13 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181013073559/https://deepcarbon.net/feature/new-exhibit-opens-vienna-showcases-mineral-evolution-earth |url-status=dead }} {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181013073559/https://deepcarbon.net/feature/new-exhibit-opens-vienna-showcases-mineral-evolution-earth |date=2018-10-13 }}</ref><ref>{{cite news |last1=Stanzl |first1=Eva |title=Die Evolution der Steine |trans-title=The evolution of the stones|url=https://www.wienerzeitung.at/themen_channel/wissen/natur/883774_Die-Evolution-der-Steine.html |access-date=5 October 2018 |agency=Wiener Zeitung |date=4 April 2017 |language=de}}</ref> ==Белешки== {{notelist}} {{-}} == Наводи == {{наводи}} ==Дополнително читање== {{Refbegin}} *{{cite journal|last1=Anbar|first1=A. D.|title=A Coevolutionary Tale|url=https://archive.org/details/sim_science_2012-09-28_337_6102/page/1606|journal=Science|date=27 September 2012 |volume=337|issue=6102|pages=1606|doi=10.1126/science.1224957|bibcode=2012Sci...337.1606A |s2cid=85223436}} *{{cite news|last1=Berardelli|first1=Phil|title=Earth's Minerals Evolved, Too|url=https://www.science.org/content/article/earths-minerals-evolved-too|access-date=9 September 2017|work=Science|publisher=AAAS|date=14 November 2008}} *{{cite journal |last1=James Cleaves II |first1=H. |last2=Michalkova Scott |first2=Andrea |last3=Hill |first3=Frances C. |last4=Leszczynski |first4=Jerzy |last5=Sahai |first5=Nita |last6=Hazen |first6=Robert |title=Mineral–organic interfacial processes: potential roles in the origins of life |url=https://archive.org/details/sim_chemical-society-great-britain-chemical-society-reviews_2012-08-21_41_16/page/5502 |journal=Chemical Society Reviews |date=2012 |volume=41 |issue=16 |pages=5502–5525 |doi=10.1039/c2cs35112a|pmid=22743683}} *{{cite news |last=[[Deep Carbon Observatory]] |title=New Exhibit Opens in Vienna, Showcases Mineral Evolution on Earth |url=https://deepcarbon.net/feature/new-exhibit-opens-vienna-showcases-mineral-evolution-earth |access-date=24 August 2018 |archive-date=13 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181013073559/https://deepcarbon.net/feature/new-exhibit-opens-vienna-showcases-mineral-evolution-earth |url-status=dead }} *{{cite journal |last1=Gillen |first1=Paul |title=Notes on Mineral Evolution: Life, Sentience, and the Anthropocene |journal=Environmental Humanities |date=1 January 2016 |volume=8 |issue=2 |pages=215–234 |doi=10.1215/22011919-3664324|doi-access=free }} *{{Cite episode |title=Life's rocky start |url=http://www.pbs.org/video/nova-lifes-rocky-start-pro/ |access-date=13 May 2018 |series=Nova |first=Doug |last=Hamilton |network=PBS |date=13 January 2016 |season=43 |number=3 |transcript=Transcript |transcript-url=http://www.pbs.org/wgbh/nova/earth/life-rocky-start.html }} *{{cite news |last1=Mann |first1=Adam |title=What Mineral Evolution Tells Us About Life On Earth – And Beyond |url=https://medium.com/@adammann930/what-mineral-evolution-tells-us-about-life-on-earth-and-beyond-7d9be193ea30 |access-date=11 August 2018 |work=Medium |date=31 October 2017 }} *{{cite news |last1=Saey |first1=Tina Hesman |title=Mineralogy's link to ecology makes an Earth twin unlikely |url=https://www.sciencenews.org/article/mineralogy’s-link-ecology-makes-earth-twin-unlikely |access-date=24 August 2018 |work=Science News |date=16 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180826054644/https://www.sciencenews.org/article/mineralogy%E2%80%99s-link-ecology-makes-earth-twin-unlikely |archive-date=26 August 2018 |url-status=dead }} *{{cite journal|last1=Vasconcelos|first1=C.|last2=McKenzie|first2=J. A.|title=The Descent of Minerals|url=https://archive.org/details/sim_science_2009-01-09_323_5911/page/218|journal=Science|date=9 January 2009|volume=323|issue=5911|pages=218–219|doi=10.1126/science.1168807|pmid=19131619|s2cid=206517566}} *{{cite news|title=How rocks evolve|url=https://www.economist.com/science-and-technology/2008/11/13/how-rocks-evolve|access-date=10 September 2017|newspaper=The Economist|date=13 November 2008}} {{refend}} == Надворешни врски == *{{cite web | website=Mineral Evolution Database| title= Abellaite | url=https://rruff.info/mineral_list/locality.php?mineral_name=Abellaite }} [[Категорија:Минерали]] nibacvze1ciy4t2kij348n6f0neo1s3 Пентландит 0 1386247 5588799 5519654 2026-07-07T18:22:52Z InternetArchiveBot 92312 Add 2 books for Verifiability (20260707sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 5588799 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Минерал|name=Пентландит |category=[[Сулфиден минерал]] |boxwidth= |image= [[File:Pentlandite, Pyrrhotite-540342.jpg|Pentlandite, Pyrrhotite-540342|300px]] |caption=Маса на пентандит со димензии 3,1 × 2,6 см и со малку пиротит |formula=[[железо]] [[никел]] [[сулфид]]: {{chem2|(Fe,Ni)9S8}}|strunz=2.BB.15a |system=[[Коцкест кристален систем|Коцкест]]|dana=2.7.1.1|symmetry=''Fm''{{overline|3}}m|unit cell=a = 9.928 [[ангстром|Å]], Z = 4|molweight=771.94 g/mol|color=Жолтеникава бронза|habit=Шестоаголен поредок; масивен до грануларен|cleavage=Отсутно – октаедарска разделба на {111}|fracture=Школкест|tenacity=Кршлив|mohs=3.5–4|luster=Металик|pleochroism=|streak=Светло бронзено-кафеава<ref name=HBM/><ref name=Mindat/><ref name=Manual/><ref name=forum/><br />Зеленикаво црна<ref name=Webmin/><ref name=Mineralienatlas/><ref name=Mineralien/>|gravity=4.6–5.0|density=4.6–5 g/cm<sup>3</sup>|melt=|fusibility=1.5–2|solubility=|diaphaneity=Непроѕирен|other=Станува магнетен при загревање|references=<ref>[https://www.mineralienatlas.de/lexikon/index.php/MineralData?mineral=Pentlandite Mineralienatlas]</ref><ref name=HBM>[http://www.handbookofmineralogy.org/pdfs/pentlandite.pdf Handbook of Mineralogy]</ref><ref name=Mindat>[http://www.mindat.org/min-3155.html Mindat.org]</ref><ref name=Manual>Hurlbut, Cornelius S.; Klein, Cornelis, 1985, Manual of Mineralogy, 20th ed., Wiley, p. 280-281 {{ISBN|0-471-80580-7}}</ref><ref name=forum>[http://www.mindat.org/forum.php?read,11,166988,167128,quote=1 Mindat.org - Forum]</ref><ref name=Webmin>[http://webmineral.com/data/Pentlandite.shtml Webmineral.com]</ref><ref name=Mineralienatlas>{{Cite web |url=http://www.mineralienatlas.de/lexikon/index.php/MineralData?mineral=Pentlandit |language=de |title=Pentlandit }}</ref><ref name=Mineralien>{{Cite book |title=Mineralien aus aller Welt |last=Schumann |first=Walter |language=de |edition=2nd |publisher=BLV |date=1991 |pages=224 |isbn=978-3-405-14003-8 }}</ref>}} [[Податотека:Pentlandite_in_pyrrhotite_labelled,_Sudbury.jpg|мини|300x300пкс|Пентландит во [[пиротит]], примерок од руда од базенот Садбери (видно поле 3,4 см)]] '''Пентландит''' — [[железо]]-[[никел]] сулфид со хемиска формула (Fe,Ni)<sub>9</sub>S<sub>8</sub>. Пентландитот има тесен опсег на варијации во односот на никел и железо (Ni:Fe), но обично се опишува како 1:1. Во некои случаи, овој однос е искривен од присуството на [[Пиротит|пиротитни]] опфати. Исто така, содржи и минорен [[кобалт]], обично на ниски нивоа како дел од тежината. Пентландитот формира [[Коцкест кристален систем|изометриски]] кристали, но нормално се наоѓа во масивни грануларни агрегати. Тој е кршлив со [[Мосова скала|тврдост]] од 3,5–4 и специфична тежина од 4,6–5,0 и е немагнетен. Има жолтеникава бронзена боја и метален сјај. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mindat.org/min-3155.html#autoanchor20|title=Pentlandite|work=www.mindat.org|accessdate=2023-02-20}}</ref> Пентландит се наоѓа во изобилство во ултрамафичните карпи, што го прави еден од најважните извори на ископан никел. <ref name="ullmann-1">{{Ullmann|title=Nickel}}</ref> Исто така, повремено се јавува во мантилните [[Ксенолит|ксенолити]] и [[Хидротермални извори|хидротермалните извори]] на „црн чад“. <ref name="Handbook of Mineralogy">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.handbookofmineralogy.org/pdfs/pentlandite.pdf|title=Pentlandite|work=Handbook of Mineralogy}}</ref> == Етимологија == Именуван е по [[Ирска|ирскиот]] научник [[Џозеф Баркли Пентланд]] (1797–1873), кој прв го забележал минералот во Садбери, Онтарио. [[Податотека:Canadian_Copper_Company_Copper_Cliff_mine.png|центар|мини|320x320пкс|Рудник за бакарни карпи, Садбери, Онтарио (1913)]] == Распознавање == === Физички и оптички својства === На терен, пентандитот често се меша со други сулфидни минерали, бидејќи сите се месингасто жолтеникави по боја и имаат метален сјај. Поради оваа причина, најдобриот начин да се разликува пентандитот е според неговата побледа боја, недостаток на магнетизам и светло кафеаво-бронзени линии. Спротивно на тоа, [[Пирит|пиритот]], [[Пиротит|пиротитот]] и [[Халкопирит|халкопиритот]] ќе покажат многу потемни линии: кафеаво-црна, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mindat.org/min-3155.html#autoanchor20|title=Pentlandite|work=www.mindat.org|accessdate=2023-02-20}}</ref> сивкаво-црна, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.handbookofmineralogy.org/pdfs/pyrrhotite.pdf|title=Pyrrhotite|work=Handbook of Mineralogy}}</ref> зеленикаво-црна <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.handbookofmineralogy.org/pdfs/chalcopyrite.pdf|title=Chalcopyrite|work=Handbook of Mineralogy}}</ref> соодветно. Кога се гледа со микроскопија на рефлектирана светлосна руда, тој поседува клучни дијагностички својства како што се октаедарски расцеп и негова промена во бравоит, розово-кафеаво-виолетов сулфиден минерал кој се јавува во еуедарски до октаедарски кристали. Пентландитот обично се развива како грануларни опфати во други сулфидни минерали (главно пиротит), честопати земајќи облик на тенки вени или „пламени“. Иако пентандитот е непроѕирен минерал, тој покажува силна кремаста отсјајност на светлина. <ref>{{Наведена книга|url=https://pubs.geoscienceworld.org/segweb/books/book/1212/chapter/107018462/Noncolored-Minerals|title=Noncolored Minerals|last=Spry|first=Paul G.|last2=Gedlinske|first2=Brian L.|date=1987-01-01|isbn=9781887483025|editor-last=Skinner|editor-first=Brian J.|language=en|doi=10.5382/EGTables}}</ref> [[Податотека:PentlanditeTS.png|центар|мини|470x470пкс|Фотомикрографијата прикажува пламен-сличен пентандит меѓурастење во рамнинско поларизирана светлина (PPL) (a) и вкрстено поларизирана светлина (XPL) (b) (5x зголемување, FOV = 4 mm)]] === Минерални асоцијации === Пентландит се јавува заедно со [[сулфидни минерали]] како што се бравоит, халкопирит, [[кубанит]], [[милерит]], [[пиротит]], [[валерит]], како и други минерали како [[хромит]], [[илменит]], [[магнетит]] и [[сперилит]] ж. Хемиски е сличен на [[макинавит]], годлевскит и хороманит. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mindat.org/min-3155.html#autoanchor20|title=Pentlandite|work=www.mindat.org|accessdate=2023-02-20}}</ref> Пентландит е синоним за фолгерит, хорбахит, лилхамерит и никопирит. <ref name="Pracejus-2008">{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/637267707|title=The ore minerals under the microscope : an optical guide|last=Pracejus|first=Bernhard|date=2008|publisher=Elsevier|isbn=978-0-444-52863-6|oclc=637267707}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFPracejus2008">Pracejus, Bernhard (2008). </cite></ref> == Пентландитска група == Групата пентандити е поделба на ретки минерали кои делат слични хемиски и структурни својства со пентандитот, па оттука доаѓа и неговото име<sub>.</sub> Нивната хемиска формула може да се запише како '''XY'''<sub>8</sub>(S, Se)<sub>8</sub> во која '''X''' обично се заменува со [[сребро]], [[манган]], [[кадмиум]] и [[олово]], додека [[Бакар|бакарот]] го зазема местото на '''Y.''' Железото, никелот и кобалтот имаат способност да ги заземат и двете позиции '''X''' или '''Y.''' Овие минерали се: <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mindat.org/min-3155.html#autoanchor20|title=Pentlandite|work=www.mindat.org|accessdate=2023-02-20}}</ref> * Аргентопенландит Ag(Fe,Ni)<sub>8</sub>S<sub>8</sub> * Кобалт пентандит Co<sub>9</sub>S<sub>8</sub> * Гефроит (Ag, Cu, Fe)<sub>9</sub> (Se, S)<sub>8</sub> * Манган-шадлунит (Mn,Pb)(Cu,Fe)<sub>8</sub>S<sub>8</sub> * Шадлунит (Pb, Cd) (Fe, Cu)<sub>8</sub>S<sub>8</sub> * Обертурит Rh<sub>3</sub>Ni<sub>32</sub>S<sub>32</sub> * Сугакиит Cu(Fe,Ni)<sub>8</sub>S<sub>8</sub> == Парагенеза == Пентландит е најчестиот копнен никел сулфид. Тој обично се формира за време на ладење на сулфиден растоп. Овие сулфидни растопи, пак, обично се формираат за време на развојот на силикатниот растоп. Бидејќи никелот е халкофилен елемент, тој има предност (т.е. се „разделува“) на сулфидни фази.<ref name="Mansur-2021">{{Cite journal |last1=Mansur |first1=Eduardo T. |last2=Barnes |first2=Sarah-Jane |last3=Duran |first3=Charley J. |date=2021-01-01 |title=An overview of chalcophile element contents of pyrrhotite, pentlandite, chalcopyrite, and pyrite from magmatic Ni-Cu-PGE sulfide deposits |url=https://doi.org/10.1007/s00126-020-01014-3 |journal=Mineralium Deposita |language=en |volume=56 |issue=1 |pages=179–204 |doi=10.1007/s00126-020-01014-3 |bibcode=2021MinDe..56..179M |s2cid=221674533 |issn=1432-1866|url-access=subscription }}</ref> Во сулфидните недозаситени растопи, никелот ги заменува другите [[преодни метали]] во рамките на феромагнезиските минерали, од кои најчест е [[Оливин|оливинот]], како и никелиферните варијанти на [[амфибол]], [[биотит]], [[пироксен]] и [[шпинел]]. Никелот најлесно ги заменува Fe2<sup>+</sup> и Co <sup>+</sup> поради нивната сличност по големина и полнеж. <ref>{{Cite journal |last1=Rajamani |first1=V. |last2=Naldrett |first2=A. J. |date=1978-02-01 |title=Partitioning of Fe, Co, Ni, and Cu between sulfide liquid and basaltic melts and the composition of Ni-Cu sulfide deposits |url=https://doi.org/10.2113/gsecongeo.73.1.82 |journal=Economic Geology |volume=73 |issue=1 |pages=82–93 |doi=10.2113/gsecongeo.73.1.82 |bibcode=1978EcGeo..73...82R |issn=1554-0774|url-access=subscription }}</ref> Во сулфидни заситени растопени, никелот се однесува како халкофилен елемент и силно се разградува во сулфидната фаза. Бидејќи поголемиот дел од никелот се однесува како компатибилен елемент во процесите на магматска диференцијација, формирањето на сулфиди кои содржат никел е во суштина ограничено на сулфидни заситени мафични и ултрамафични растопени. Мали количини на никел сулфиди се наоѓаат во мантилни перидотити.<ref name="Mansur-2021" /> Однесувањето на стопените сулфидни соединенија е комплексно и е под влијание на соодносите на бакар, никел, железо и сулфур. Типично, над 1100&nbsp;°C, постои единствено еден сулфиден растоп. По ладење до 1000&nbsp;°C, се формира цврста материја која содржи претежно Fe и мали количини на Ni и Cu. Оваа фаза се нарекува раствор на моносулфидна цврста материја (MSS) и е нестабилна на ниски температури, распаѓајќи се во мешавини од пентандит и [[пиротит]], и (ретко) [[пирит]]. Таа се формира единствено по ладење над ~ {{Convert|550|°C}} (во зависност од составот) дека MSS се подложува на екслозија. Може да се формира и посебна фаза, обично течност богата со бакар сулфид, што доведува до [[халкопирит]] по ладењето.<ref>{{Cite journal |last1=Shewman |first1=R. W. |last2=Clark |first2=L. A. |date=1970-02-01 |title=Pentlandite phase relations in the Fe–Ni–S system and notes on the monosulfide solid solution |url=http://www.nrcresearchpress.com/doi/10.1139/e70-005 |journal=Canadian Journal of Earth Sciences |language=en |volume=7 |issue=1 |pages=67–85 |doi=10.1139/e70-005 |bibcode=1970CaJES...7...67S |issn=0008-4077|url-access=subscription }}</ref> Овие фази обично формираат афанитни еквигрануларни масивни сулфиди или се присутни како дисеминирани сулфиди во карпи составени претежно од силикати. Неприпитомените магматски масивни сулфиди ретко се зачувани бидејќи повеќето наслаги на никелиран сулфид се метаморфозирани. Метаморфизмот на степен еднаков или повисок од зеленошкрилестите облици ќе предизвика цврстите масивни сулфиди да се деформираат на дуктилен начин и да патуваат одредено растојание во руралните карпи и по структурите.<ref>{{Cite journal |last1=Frost |first1=B. R. |last2=Mavrogenes |first2=J. A. |last3=Tomkins |first3=A. G. |title=Partial Melting of Sulfide Ore Deposits During Medium- and High-Grade Metamorphism |date=2002-02-01 |url=https://doi.org/10.2113/gscanmin.40.1.1 |journal=The Canadian Mineralogist |volume=40 |issue=1 |pages=1–18 |doi=10.2113/gscanmin.40.1.1 |issn=0008-4476|url-access=subscription }}</ref> По престанокот на метаморфизмот, сулфидите би можело да наследат фолијатна или скратена текстура и обично развиваат светли, еквигрануларни до глобуларни агрегати на порфиробластни пентандитни кристали, познати во колоквијалниот јазик како „рибни лушпи“. <ref>{{Cite journal |last1=Piña |first1=R. |last2=Gervilla |first2=F. |last3=Barnes |first3=S.-J. |last4=Ortega |first4=L. |last5=Lunar |first5=R. |date=2015-03-01 |title=Liquid immiscibility between arsenide and sulfide melts: evidence from a LA-ICP-MS study in magmatic deposits at Serranía de Ronda (Spain) |url=https://doi.org/10.1007/s00126-014-0534-3 |journal=Mineralium Deposita |language=en |volume=50 |issue=3 |pages=265–279 |doi=10.1007/s00126-014-0534-3 |bibcode=2015MinDe..50..265P |s2cid=140179760 |issn=1432-1866|url-access=subscription }}</ref> Метаморфизмот може да ја промени и концентрацијата на никел и односот Ni:Fe и односот Ni:S на сулфидите. Во овој случај, пентандитот може да биде заменет со [[милерит]], а ретко со [[хезлвудит]]. Метаморфизмот може да биде поврзан и со метасоматизам, а особено е вообичаено [[Арсен|арсенот]] да реагира со претходно постоечки сулфиди, произведувајќи [[никелин]], [[герсдорфит]] и други Ni-Co арсениди. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mindat.org/min-3155.html#autoanchor20|title=Pentlandite|work=www.mindat.org|accessdate=2023-02-20}}</ref> == Појава == Пентландит се наоѓа во долните рабови на минерализирани слоевити опфати, а најдобри примери се магматскиот комплекс Бушвелд [[Јужноафриканска Република|во Јужна Африка]], комплексот на троктолит во Војси Беј во [[Канада]], габрото Дулут во Северна Америка и разни други локалитети низ целиот свет. На овие места , пентландит се смета за важна никелова руда. Пентландитот е исто така доминантен руден минерал што се јавува во наоѓалиштата на никел од типот коматиит од типот Камбалда, чиј најдобар пример може да се најде во кратонот Јилгарн во [[Западна Австралија]]. Слични наоѓалишта постојат во Нкомати, [[Намибија]], во Томпсоновиот појас, Канада, и неколку примери од Бразил. Пентландит, но првенствено халкопирит и платинската група, се добиваат и од суперџиновското наоѓалиште на никел [[Нориљск|Норилск]], во транссибирска Русија. Басенот Садбери во [[Онтарио]], Канада, е поврзан со голем кратер од удар на [[метеорит]]. Рудата од пентандит-халкопирит-пиротит околу структурата Садбери е формирана од сулфидни стопи кои се одделиле од листот на стопениот материјал произведен од ударот. == Галерија == <gallery> Податотека:Pentlandite,_Sudbury,_Ontario,_Canada-8779.jpg|алт=Pentlandite specimen from Sudbury, Ontario, Canada| Примерок од пентандит од Садбери, [[Онтарио]], [[Канада]] Податотека:Pentlandite_-_Kambalda,_Coolgardie_Shire,_Western_Australia.jpg|алт=Pentlandite specimen from Kambalda, Western Australia| Примерок пентландит од Камбалда, Западна Австралија Податотека:Pyrrhotite-pentlandite-chalcopyrite-magnetite_(Worthington,_Sudbury_Impact_Structure,_Ontario,_Canada)_2_(18887348131).jpg|алт=Pentlandite occurring with pyrrhotite, chalcopyrite, and magnetite. Specimen from Sudbury, Ontario, Canada| Пентландит што се јавува со [[пиротит]], [[халкопирит]] и [[магнетит]] . Примерок од Садбери, [[Онтарио]], [[Канада]] Податотека:Pentlandite-Chalcopyrite-Pyrrhotite-199634.jpg|алт=Pentlandite occurring with chalcopyrite and pyrrhotite. Specimen from Sudbury, Ontario, Canada| Пентландит што се јавува со [[халкопирит]] и [[пиротит]]. Примерок од Садбери, [[Онтарио]], [[Канада]] Податотека:Pentlandite_in_pyrrhotite,_South_Mine,_Sudbury,_Ontario.jpg|алт=Pentlandite occurring with pyrrhotite and magnetite. Specimen from Sudbury, Ontario, Canada| Пентландит што се јавува со [[пиротит]] и [[магнетит]]. Примерок од Садбери, [[Онтарио]], [[Канада]] Податотека:Pyrrhotite-pentlandite-chalcopyrite_(Gap_Nickel_Mine,_Lancaster_County,_Pennsylvania,_USA).jpg|алт=Pentlandite occurring with pyrrhotite and chalcopyrite. Specimen from Gap Nickel Mine, Pennsylvania, USA| Пентландит што се јавува со [[пиротит]] и [[халкопирит]]. Примерок од рудникот за никел „Гап“, [[Пенсилванија]], [[Соединети Американски Држави|САД.]] Податотека:Pentlandite_(47753091111).jpg|алт=Pentlandite from Rankin Inlet Nickel Mine, Nunavut, Canada| Пентландит од рудникот за никел Ранкин Инлет, [[Нунавут]], [[Канада]] Податотека:Pentlandite_(47700373212).jpg|алт=Pentlandite from Sudbury, Ontario, Canada| Пентландит од Садбери, [[Онтарио]], [[Канада]] Податотека:Pentlandite_with_Magnetite_and_Heazlewoodite_(46836617345).jpg|алт=Pentlandite occurring with heazlewoodite and magnetite. Specimen from Trial Harbour, Zeehan, Australia| Пентландит што се јавува со хизлвудит и магнетит. Примерок од Триал Харбор, Зихан, [[Австралија|Австралија.]] Податотека:Pentlandite_with_Chalcopyrite_and_Magnetite_(47700373052).jpg|алт=Pentlandite occurring with chalcopyrite and magnetite. Specimen from Sudbury Ontario, Canada| Пентландит што се јавува со [[халкопирит]] и [[магнетит]] . Примерок од Садбери, [[Онтарио]], [[Канада|Канада.]] Податотека:Pentlandite_with_Pyrrhotite_(47700373172).jpg|алт=Pentlandite occurring with pyrrhotite. Specimen from Worthington, Ontario, Canada| Пентландит што се јавува со [[пиротит]] . Примерок од Вортингтон, [[Онтарио]], [[Канада]] Податотека:Pentlandite_with_Chalcopyrite_(48603535937).jpg|алт=Pentlandite occurring with chalcopyrite. Specimen from Sudbury, Ontario, Canada.| Пентландит што се јавува со [[халкопирит]] . Примерок од Садбери, [[Онтарио]], [[Канада]] . Податотека:Pentlandite_with_Chalcopyrite_(47700365072).jpg|алт=Pentlandite occurring with chalcopyrite. Specimen from Sudbury, Ontario, Canada.| Пентландит што се јавува со [[халкопирит]] . Примерок од Садбери, [[Онтарио]], [[Канада]] . Податотека:Pentlandite_with_Pyrrhotite_and_Chalcopyrite_(47700373082).jpg|алт=Pentlandite occurring with pyrrhotite and chalcopyrite. Specimen from Choate, British Columbia, Canada| Пентландит што се јавува со [[пиротит]] и [[халкопирит]] . Примерок од Чоат, [[Британска Колумбија]], [[Канада]] </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Извори == * {{Cite journal |last1=Harris |first1=D C |last2=Nickel |first2=E. H. |date=1972 |author-link2=Ernest Henry Nickel |title=Pentlandite compositions and associations in some mineral deposits |journal=The Canadian Mineralogist |volume=11 |pages=861–878 |url=http://rruff.info/rruff_1.0/uploads/CM11_861.pdf }} * {{cite journal | last1 = Marston | first1 = R. J. | last2 = Groves | first2 = D. I. | last3 = Hudson | first3 = D. R. | last4 = Ross | first4 = J. R. | year = 1981 | title = Nickel sulfide deposits in Western Australia: a review | journal = Economic Geology | volume = 76 | issue = 6| pages = 1330–1363 | doi=10.2113/gsecongeo.76.6.1330| bibcode = 1981EcGeo..76.1330M }} * Thornber, M. R. (1972) Pyrrhotite-the matrix of nickel sulphide mineralization. Newcastle Conference, Australasian Institute of Mining and Metallurgy, May–June, 1972, 51–58. * {{cite journal | last1 = Thornber | first1 = M. R. | year = 1975a | title = Supergene alteration of sulphides, I. A chemical model based on massive nickel sulphide deposits at Kambalda, Western Australia | url = https://archive.org/details/chemical-geology_1975-02_15_1/page/1 | journal = Chemical Geology | volume = 15 | issue = 1| pages = 1–14 | doi=10.1016/0009-2541(75)90010-8| bibcode = 1975ChGeo..15....1T}} * {{cite journal | last1 = Thornber | first1 = M. R. | year = 1975b | title = Supergene alteration of sulphides, II. A chemical study of the Kambalda nickel deposits | url = https://archive.org/details/chemical-geology_1975-04_15_2/page/117 | doi = 10.1016/0009-2541(75)90048-0 | journal = Chemical Geology | volume = 15 | issue = 2| pages = 117–144 | bibcode = 1975ChGeo..15..117T }} * {{Cite journal |last1=Thornber |first1=M. R. |last2=Nickel |first2=E. H. |date=1976 |title=Supergene alteration of sulphides, III. The composition of associated carbonates |journal=Chemical Geology |volume=17 |pages=45–72 |doi=10.1016/0009-2541(76)90021-8|bibcode=1976ChGeo..17...45T }} [[Категорија:Коцкести минерали]] [[Категорија:Сулфидни минерали]] [[Категорија:Минерали на никелот]] [[Категорија:Минерали на железото]] [[Категорија:Статии со извори на германски (de)]] j98waq3ytvo2zc6ht02sw4pct2oqg6l Јаглена топка 0 1387848 5588762 5573393 2026-07-07T17:24:46Z InternetArchiveBot 92312 Add 1 book for Verifiability (20260707sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 5588762 wikitext text/x-wiki {{Infobox rock|name=Јаглена топка|alternative_name=|type=|type_link=|image=Coalball.jpg|image_size=220px|image_alt=A greyish-brown round object with some pits and horizontal lines about the size of a cantaloupe.|image_caption=Јаглена топка|composition=Перминерализирани растителни остатоци}}'''Јаглена топка''' — вид на конкреција, која варира по форма и може да биде неправилна топка или рамна плоча. Јаглените топки се формирале во мочуриштата од [[Карбон|карбонскиот период]], кога [[тресет]]от не можел да се [[wiktionary:coalification|претвори во јаглен]] поради големата количина [[калцит]] што го опкружувал тресетот, калцитот предизвикал тресетот да се [[Перминерализација|претвори во камен]]. Како таква, и покрај тоа што всушност не е направена од [[јаглен]], јагленовата топка го должи своето име на сличното потекло, како и на сличната форма со вистинскиот јаглен. Јаглените топки често зачувуваат извонреден запис за микроскопската ткивна структура на карбонските мочуришни и калливи растенија, кои инаку би биле целосно уништени. Нивното уникатно зачувување на карбонските растенија ги прави вредни за научниците, кои манипулираат со јагленовите топки за да го истражат геолошкото минато. Во 1855 година, двајца англиски научници, [[Џозеф Далтон Хукер]] и Едвард Вилијам Бини, го направиле првиот научен опис на јагленовите топки во Англија, а првичното истражување за јагленовите топки било спроведено во Европа. Северноамериканските јагленови топки биле откриени и идентификувани во 1922 година. Оттогаш јагленови топки се пронајдени и во други земји, што доведе до откривање на стотици [[Вид (биологија)|видови]] и [[Род (биологија)|родови]]. Јаглени топки може да се најдат во јаглени слоеви низ Северна Америка и [[Евроазија]]. Северноамериканските јаглени топки се пораспространети, и [[Стратиграфија|стратиграфски]] и геолошки, од оние во Европа. Најстарите познати јагленови топки датираат од Намурската фаза на карбонот; тие се пронајдени во Германија и на територијата на поранешна Чехословачка. == Вовед во научниот свет и формирање == [[Податотека:Sir_Joseph_Dalton_Hooker.jpg|алт=Portrait of Sir Joseph Dalton Hooker|мини|Сер Џозеф Далтон Хукер, кој заедно со Едвард Вилијам Бини бил првиот што извести за јаглени топки]] Првиот научен опис на јагленовите топки е направен во 1855 година од Сер [[Џозеф Далтон Хукер]] и Едвард Вилијам Бини, кои пронашле за примери во јаглени слоеви на [[Јоркшир]] и Ланкашир, Англија. Европските научници го направиле поголемиот дел од раните истражувања.{{sfn|Scott|Rex|1985|p=124}} Јагленовите топки во Северна Америка за прв пат биле пронајдени во јагленовите слоеви во [[Ајова]] во 1894 година,{{Sfn|Darrah|Lyons|1995}}{{Sfn|Andrews|1946}} иако поврзувањето со европските јагленови топки не било направено сè додека Адолф Карл Ное (чија јагленова топка ја пронашол Гилберт Кеди{{Sfn|Darrah|Lyons|1995}}{{Sfn|Leighton|Peppers|2011}}<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rock.geosociety.org/net/documents/gsa/memorials/v03/Cady-GH.pdf|title=Memorial to Gilbert Haven Cady|work=Geological Society of America|accessdate=23 April 2024}}</ref>) не ја направил споредбата во 1922 година.{{Sfn|Noé|1923a}} Работата на Ное го обновила интересот за јагленовите топки и до 1930-тите ги привлекла палеоботанистите од Европа во басенот на Илиноис во потрага по нив.{{Sfn|Phillips|Pfefferkorn|Peppers|1973}} Постојат две теории – автохтоната (''[[in situ]]'') теорија и алохтоната (дрифт) теорија – тој обид да се објасни формирањето на јагленови топки, иако темата е претежно шпекулација.{{Sfn|Phillips|Avcin|Berggren|1976}} Поддржувачите на теоријата ''in situ'' веруваат дека близу до сегашната локација органската материја се акумулирала во близина на [[Тресетиште|тресетчиште]] и, кратко по закопувањето, претрпела [[перминерализација]] – минералите се впивале во органската материја и формирале внатрешен талог.{{Sfn|Hooker|Binney|1855}}{{Sfn|Perkins|1976}} Вода со висока содржина на растворени минерали била закопана заедно со растителната материја во тресетно мочуриште. Како што растворените јони кристализирале, минералната материја се таложила. Ова предизвикало формирање на конкреции што содржат растителен материјал и нивно зачувување како заоблени грутки од камен. На тој начин била спречена јагленификацијата, а тресетот бил зачуван и на крајот станал јагленова топка.{{Sfn|Phillips|Avcin|Berggren|1976}} Поголемиот дел од јагленовите топки се наоѓаат во битуменозни и [[антрацит]]ни јагленови слоеви,{{Sfn|Cleveland Museum of Natural History}} на места каде што тресетот не бил доволно компресиран за да го претвори материјалот во јаглен.{{Sfn|Phillips|Avcin|Berggren|1976}} Мари Стоупс и Дејвид Вотсон анализирале примероци од јагленови топки и заклучиле дека јагленовите топки се формирале ''in situ''. Тие ја нагласиле важноста на интеракцијата со морската вода, верувајќи дека таа е неопходна за формирање на јагленови топки.{{Sfn|Stopes|Watson|1909}} Некои поддржувачи на теоријата ''in situ'' веруваат дека откритието на Стоупс и Вотсон за [[Стебло|растително стебло]] кое се протега низ повеќе јагленови топки покажува дека јагленовите топки се формирале ''in situ'', наведувајќи дека теоријата за дрифт не успева да го објасни набљудувањето на Стоупс и Вотсон. Тие исто така наведуваат парчиња органски материјал што се испакнати надвор од некои јагленови топки, тврдејќи дека ако теоријата за дрифт била точна, испакнатините би биле уништени,{{Sfn|Feliciano|1924}} а некои големи јагленови топки се доволно големи за никогаш да не можеле да бидат транспортирани на прво место.{{Sfn|Andrews|1951}} Теоријата за дрифт тврди дека органскиот материјал не се формирал на или во близина на неговата сегашна локација. Наместо тоа, таа тврди дека материјалот што ќе стане јагленова топка бил транспортиран од друга локација преку поплава или бура. Некои поддржувачи на теоријата за дрифт, како што се Сергиус Мамај и Елис Јохелсон, верувале дека присуството на морски животни во јагленовите топки докажува дека материјалот е транспортиран од морска во неморска средина.{{Sfn|Darrah|Lyons|1995}} Едвард Ц. Џефри, наведувајќи дека теоријата ''in situ'' „нема добри докази“, верувал дека формирањето на јагленови топки од транспортиран материјал е веројатно затоа што јагленовите топки често содржеле материјал формиран со транспорт и седиментација во вода.{{Sfn|Jeffrey|1917}} === Содржина === [[Податотека:Coal_ball_structures.jpg|алт=Plate-like entities relatively larger than surrounding structures that resemble small bubbles.|лево|мини|Калцитот (средината) и [[доломит]]от (горе и долу) се вообичаени материјали што се наоѓаат во јагленовите топки.]] Јагленовите топки не се направени од јаглен;{{Sfn|Andrews|1951}}{{Sfn|Andrews|1946}} тие се незапаливи и бескорисни за гориво. Јагленовите топки се богати со калциум перминерализирани форми на живот,{{Sfn|Scott|Rex|1985}} кои најчесто содржат [[Калциум карбонат|калциум]] и [[Магнезиум карбонат|магнезиум]] [[карбонат]]и, [[пирит]] и [[кварц]].{{Sfn|Lomax|1903}}{{Sfn|Gabel|Dyche|1986}} Други минерали, вклучувајќи [[гипс]], илит, [[каолинит]] и лепидокроцит, исто така се појавуваат во јагленовите топки, иако во помали количини.{{Sfn|Demaris|2000}} Иако јагленовите топки обично се со големина на тупаница на човек,{{Sfn|Evening Independent|1923}} нивните големини варираат во голема мера, почнувајќи од онаа на орев до 1 метар во дијаметар.{{Sfn|Feliciano|1924}} Пронајдени се топчиња од јаглен кои биле помали од [[напрсток]].{{Sfn|Andrews|1946}} Во 1962 година, Сергиус Мамај и Елис Јохелсон анализирале северноамерикански јагленови топки.{{Sfn|Scott|Rex|1985}} Нивното откривање на морски организми довело до класификација на јагленовите топки, сортирани во три вида: нормални (понекогаш познати како цветни), кои содржат само растителна материја; фаунски, кои содржат само животински [[фосил]]и; и мешани, кои содржат и растителен и животински материјал.{{Sfn|Lyons et al.|1984}} Мешаните јагленови топки се понатаму поделени на хетерогени, каде што растителниот и животинскиот материјал се јасно одвоени; и хомогени, без таа одвоеност.{{Sfn|Mamay|Yochelson|1962}} == Зачувување == Квалитетот на зачувување кај јагленовите топки варира од бескорисно до степен каде може да се анализираат клеточните структури.{{Sfn|Perkins|1976}} Некои јагленови топки содржат зачувани коренски влакна,{{Sfn|Andrews|1946}} полен,{{Sfn|Phillips|Avcin|Berggren|1976}} и спори,{{Sfn|Phillips|Avcin|Berggren|1976}} и се опишани како „повеќе или помалку совршено зачувани“,{{Sfn|Seward|1898}} и содржат „не она што порано било растение“, туку целото растение.{{Sfn|Phillips}} Други се покажале како „ботанички безвредни“,{{Sfn|Baxter|1951}} при што органската материја се влошила пред да стане јагленова топка.{{Sfn|Andrews|1951}} Јагленовите топки со добро зачувана содржина се корисни за палеоботанистите.{{Sfn|Nelson|1983}} Тие се користеле за анализа на географската дистрибуција на вегетацијата: на пример, обезбедувајќи докази дека украинските и [[Оклахома|оклахомските]] растенија од тропскиот појас некогаш биле исти.{{Sfn|Phillips|Peppers|1984}} Истражувањето на јагленовите топки, исто така, довело до откривање на повеќе од 130 [[Род (биологија)|родови]] и 350 [[Вид (биологија)|видови]].{{Sfn|Scott|Rex|1985}} Три главни фактори го одредуваат квалитетот на зачуваниот материјал во јаглената топка: минералните состојки, брзината на процесот на закопување и степенот на компресија пред да настане перминерализацијата.{{sfn|Andrews|1946|pp=329–330}} Општо земено, јаглените топки што потекнуваат од остатоци кои биле брзо закопани со мала количина на распаѓање и притисок се подобро зачувани, иако растителните остатоци во повеќето јаглени топки речиси секогаш покажуваат различни знаци на распаѓање и колапс.{{sfn|Phillips|Avcin|Berggren|1976|p=6}} Јаглените топки што содржат значителни количини на железен сулфид имаат многу послаб степен на зачуваност од оние перминерализирани со магнезиумов или калциумов карбонат,{{sfn|Phillips|Avcin|Berggren|1976|p=6}}{{sfn|Noé|1923b|p=344}}{{sfn|Mamay|Yochelson|1962|p=195}} поради што железниот сулфид ја добил титулата „главна клетва на ловецот на јаглени топки“.{{sfn|Andrews|1946|p=330}} == Дистрибуција == [[Податотека:Coal_ball_from_southern_illinois.JPG|мини|Јаглена топка од јужен Илиноис]] Јагленовите топки за прв пат биле пронајдени во Англија,{{Sfn|Hooker|Binney|1855}} а подоцна и во други делови од светот, вклучувајќи Австралија,{{Sfn|Kindle|1934}}{{Sfn|Feliciano|1924}} Белгија, Холандија, поранешна [[Чехословачка]], Германија, Украина,{{Sfn|Galtier|1997}} Кина,{{Sfn|Scott|Rex|1985}} и Шпанија.{{Sfn|Galtier|1997}} Тие се среќаваат и во Северна Америка, каде што се географски широко распространети во споредба со Европа;{{Sfn|Scott|Rex|1985}} во Соединетите Американски Држави, јагленови топки се пронајдени од [[Канзас]] до басенот на Илиноис до [[Апалачки Планини|Апалачкиот регион]].{{Sfn|Phillips|Avcin|Berggren|1976}}{{Sfn|Andrews|1951}} Најстарите јагленови топки биле од раниот крај на Намурската фаза (326 до 313 милиони години пред тоа) и биле откриени во Германија и поранешна Чехословачка,{{Sfn|Scott|Rex|1985}} но нивната возраст генерално се движи од [[Перм (период)|пермската]] (299 до 251 милиони години пред тоа) до горниот карбон.{{Sfn|Jones|Rowe|1999}} Некои јагленови топки од САД варираат во возраста од подоцнежниот крај на Вестфалскиот (приближно 313 до 304 милиони години пред тоа) до подоцнежниот Стефански период (приближно 304 до 299 милиони години пред тоа). Европските јагленови топки генерално се од раниот крај на Вестфалската фаза.{{Sfn|Scott|Rex|1985}} Во јагленовите слоеви, јагленовите топки се целосно опкружени со јаглен.{{Sfn|Stopes|Watson|1909}} Тие често се наоѓаат случајно расфрлани низ целиот слој во изолирани групи,{{Sfn|Nelson|1983}} обично во горната половина од слојот. Нивното појавување во јагленовите слоеви може да биде или спорадично или често; многу јагленови слоеви не содржат јагленови топки,{{Sfn|Andrews|1951}}{{Sfn|Mamay|Yochelson|1962}} додека други содржат толку многу јагленови топки што рударите целосно ја избегнуваат областа.{{Sfn|Andrews|1951}} == Аналитички методи == [[Податотека:Coal_ball_thin_section1.jpg|алт=A number of thin web-like sheets greatly overlapping each other in one place, in others less. The section of the coal ball resembles broken glass. A thick, dark line can be seen.|мини|Тенок дел од растително стебло на кој се прикажани кристали на калцит.]] Тенкото сечење била рана постапка што се користело за анализа на фосилизиран материјал содржан во јагленови топчиња.{{Sfn|Phillips|Pfefferkorn|Peppers|1973}} Процесот вклучувал сечење на јагленова топка со дијамантска пила, а потоа сплеснување и полирање на тенкиот дел со абразив.{{Sfn|Darrah|Lyons|1995}} Тој потоа се лепел на стакленце и се ставал под петрографски микроскоп за испитување.{{Sfn|Baxter|1951}} Иако процесот можел да се изврши со машина, потребното време и лошиот квалитет на примероците добиени со тенко сечење отстапиле место на попрактичен метод.{{Sfn|Scott|Rex|1985}} Техниката на тенок пресек била заменета со денешната техника на течно лупење во 1928 година.{{Sfn|Phillips|Avcin|Berggren|1976}}{{Sfn|Phillips|Pfefferkorn|Peppers|1973}}{{Sfn|Scott|Rex|1985}} Во оваа техника,{{Sfn|Gabel|Dyche|1986}}{{Sfn|Andrews|1946}}{{Sfn|Smithsonian Institution|2007}} лушпите се добиваат со сечење на површината на јагленова топка со дијамантска пила, брусење на исечената површина на стаклена плоча со [[силициум карбид]] до измазнување на површината и гравирање на исечокот и површината со [[Солна киселина|хлороводородна киселина]].{{Sfn|Seward|2010}} Киселината ја раствора минералната материја од јагленовата топка, оставајќи испакнат слој од растителни клетки. По нанесувањето на [[ацетон]], парче целулозен ацетат се става на јагленовата топка. Ова ги вградува клетките од јагленовата топка во целулозниот ацетат. По сушењето, целулозниот ацетат може да се отстрани од јагленовата топка со брич, а добиената лушпа може да се обои со боја со ниска киселост и да се набљудува под [[микроскоп]]. До 50 лушпи може да се извлечат од 2мм од јагленова топка со овој метод.{{Sfn|Seward|2010}} Сепак, лушпите ќе се деградираат со текот на времето ако содржат железен сулфид ([[пирит]] или [[марказит]]). Шаја Читалеј се справила со овој проблем со ревидирање на техниката на течно лупење за да се одвои органскиот материјал зачуван од јагленовата топка од неорганските минерали, вклучувајќи го и железниот сулфид. Ова ѝ овозможува на лушпата да го задржи својот квалитет подолго време. {{Sfn|Jones|Rowe|1999}} Ревизиите на Читалеј започнуваат по мелењето на површината на јагленовата топка до мазна завршница. Нејзиниот процес во суштина вклучува загревање, а потоа и повеќекратно нанесување на раствори од парафин во ксилен на јагленовата топка. Секоја следна апликација има поголема концентрација на парафин во ксилен за да се овозможи восокот целосно да ја проникне јагленовата топка. [[Азотна киселина|Азотната киселина]], а потоа [[Ацетон|и ацетон]], се нанесуваат на јагленовата топка.{{Sfn|Chitaley|1985}} После тоа, процесот се спојува со техниката на течно лупење. Прашочна дифракција од Х-зраци исто така се користи за анализа на топки од јаглен.{{Sfn|Demaris|2000}} Х-зраците со однапред одредена бранова должина се испраќаат низ примерок за да се испита неговата структура. Ова открива информации за [[Кристалографија|кристалографската]] структура, хемискиот состав и физичките својства на испитуваниот материјал. Расеаниот интензитет на шемата на Х-зраците се набљудува и анализира, при што мерењата се состојат од инцидентен и расеан агол, поларизација и бранова должина или енергија.{{Sfn|University of Santa Barbara, California|2011}} == Наводи == {{Наводи|22em}} == Литература == {{refbegin}} * {{cite journal|title=American Coal-Ball Floras|url=https://archive.org/details/sim_botanical-review_1951-06_17_6/page/430|last=Andrews|first=Henry N. Jr|journal=Botanical Review|year=1951|volume=17|issue=6|pages=431–469|jstor=4353462|doi=10.1007/BF02879039 |bibcode=1951BotRv..17..431A |s2cid=28942723}} * {{cite journal | title = Coal Balls&nbsp;– A Key to the Past | url = https://archive.org/details/sim_scientific-monthly_1946-04_62_4/page/326 | journal = [[The Scientific Monthly]] | date = April 1946 | first = Henry N. | last = Andrews | volume = 62 | issue = 4 | pages = 327–334| jstor = 18958|bibcode = 1946SciMo..62..327A }} * {{cite journal | title = Coal Balls: New Discoveries in Plant Petrifactions from Kansas Coal Beds | journal = [[Transactions of the Kansas Academy of Science]] | date = December 1951 | first = Robert W. | last = Baxter | volume = 54 | issue = 4 | pages = 526–535| jstor = 3626215| doi=10.2307/3626215}} * {{cite journal|title=A New Technique for Thin Sections of Pyritized Permineralizations|url=https://archive.org/details/review-of-palaeobotany-and-palynology_1985-10_45_3-4/page/301|last=Chitaley|first=Shya|journal=Review of Palaeobotany and Palynology|volume=45|issue=3–4|year=1985|pages=301–306|doi=10.1016/0034-6667(85)90005-3|bibcode=1985RPaPa..45..301C }} * {{cite book|last1=Darrah|first1=William Culp|last2=Lyons|first2=Paul C.|title=Historical Perspective of Early Twentieth Century Carboniferous Paleobotany in North America|url=https://archive.org/details/bwb_T3-BYS-491|year=1995|publisher=[[Geological Society of America]]|location=United States of America|isbn=978-0-8137-1185-0}} * {{cite journal | title= Formation and distribution of coal balls in the Herrin Coal (Pennsylvanian), Franklin County, Illinois Basin, USA|last=Demaris|first=Phillip J. |journal=[[Journal of the Geological Society]] | date = January 2000|volume = 157 |issue=1| pages = 221–228| doi = 10.1144/jgs.157.1.221|bibcode=2000JGSoc.157..221D|s2cid=129037655}} * {{cite journal|title=An Example of the Origin of Coal-Balls|journal=Proceedings of the Geologists' Association|volume=72|issue=4|last1=Evans|first1=W. D.|last2=Amos|first2=Dewey H.|date=February 1961|doi=10.1016/S0016-7878(61)80038-2|page=445 |bibcode=1961PrGA...72..445E }} * {{cite journal |last=Feliciano |first=José Maria |title=The Relation of Concretions to Coal Seams |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-geology_april-may-1924_32_3/page/230 |journal=The Journal of Geology |date=1 May 1924 |volume=32 |issue=3 |doi=10.1086/623086 |pages=230–239 |bibcode=1924JG.....32..230F |jstor=30059936|s2cid=128663837 }} * {{cite journal | title = Making Coal Ball Peels to Study Fossil Plants | url = https://archive.org/details/sim_american-biology-teacher_1986-02_48_2/page/98 | journal = The American Biology Teacher | date = February 1986 | first1 = Mark L. | last1 = Gabel | last2=Dyche | first2= Steven E. | volume = 48 | issue = 2 | pages = 99–101| doi = 10.2307/4448216 | jstor=4448216}} * {{cite journal|title=Coal-ball floras of the Namurian-Westphalian of Europe|url=https://archive.org/details/sim_review-of-palaeobotany-and-palynology_1997-01_95_1-4/page/51|last=Galtier|first=Jean|journal=Review of Palaeobotany and Palynology|volume=95|issue=1–4|pages=51–72|year=1997|doi=10.1016/S0034-6667(96)00027-9 |bibcode=1997RPaPa..95...51G }} * {{cite journal|last1=Hooker|first1=Joseph Dalton|last2=Binney|first2=Edward William|year=1855|title=On the structure of certain limestone nodules enclosed in seams of bituminous coal, with a description of some trigonocarpons contained in them|journal=[[Philosophical Transactions of the Royal Society]]|volume=145|pages=149–156|jstor=108514|doi=10.1098/rstl.1855.0006|bibcode=1855RSPT..145..149D|s2cid=110524923}} {{PD-notice}} * {{cite journal|title=Petrified Coals and Their Bearing on the Problem of the Origin of Coals|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_1917-03-15_3_3/page/206|last1=Jeffrey|first1=Edward C.|year=1917|journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America]]|volume=3|issue=3|pages=206–211|pmc=1091213|pmid=16576220 |bibcode = 1917PNAS....3..206J |doi = 10.1073/pnas.3.3.206 |doi-access=free}} {{PD-notice}} * <!--Per page xii, references to this work are preferred to be made in this manner:-->{{cite book | last1 = Jones | first1 = T. P. | last2 = Rowe | first2 = N. P. | title = Fossil plants and spores: modern techniques | publisher = Geological Society | year = 1999 | location = London | isbn = 978-1-86239-035-5}} * {{cite journal|title=Concerning "Lake Balls," "Cladophora Balls" and "Coal Balls"|url=https://archive.org/details/sim_american-midland-naturalist_1934-11_15_6/page/752|last=Kindle|first=E. M.|journal=[[American Midland Naturalist]]|volume=15|issue=6|date=November 1934|jstor=2419894|pages=752–760|doi=10.2307/2419894 }} * {{cite web |url=http://www.isgs.uiuc.edu/about-isgs/heritage/noe.shtml |title=ISGS&nbsp;– Our Heritage&nbsp;– A Memorial: Adolf C. Noé |publisher=University of Illinois Board of Trustees |date=16 May 2011 |last1=Leighton |first1=Morris W. |last2=Peppers |first2=Russel A. |archive-url=https://web.archive.org/web/20081204130445/http://www.isgs.uiuc.edu/about-isgs/heritage/noe.shtml |archive-date=4 December 2008 }} * {{cite journal|last=Lomax|first=James|year=1903|title=On the occurrence of the nodular concretions (coal balls) in the lower coal measures|journal=Report of the Annual Meeting|volume=72|pages=811–812|url=https://books.google.com/books?id=qdsUAAAAYAAJ}} {{PD-notice}} * {{cite journal|title=Coalification of organic matter in coal balls of the Pennsylvanian (upper Carboniferous) of the Illinois Basin, United States|journal=Organic Geochemistry|volume=5|issue=4|pages=227–239|year=1984|last1=Lyons|first1=Paul C.|last2=Thompson|first2=Carolyn L.|last3=Hatcher|first3=Patrick G.|last4=Brown|first4=Floyd W.|last5=Millay|first5=Michael A.|last6=Szeverenyi|first6=Nikolaus|last7=Maciel|first7=Gary E.|ref={{harvid|Lyons et al.|1984}}|doi=10.1016/0146-6380(84)90010-X |bibcode=1984OrGeo...5..227L }} * {{cite journal|last1=Mamay|first1=Sergius H.|last2=Yochelson|first2=Ellis L.|year=1962|title=Occurrence and significance of marine animal remains in American coal balls|journal=Shorter Contributions to General Geology|pages=193–224|doi=10.3133/pp354I |bibcode=1962usgs.rept....7M |id={{Google books|yCYlAQAAIAAJ|Geological Survey Professional Paper, Volume 354}}}} * {{cite journal|url=http://library.isgs.uiuc.edu/Pubs/pdfs/circulars/c530.pdf|title=Geologic disturbances in Illinois coal seams|publisher=Illinois State Geological Survey|volume=530|first=W. John|last=Nelson|year=1983|access-date=19 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120417075834/http://library.isgs.uiuc.edu/Pubs/pdfs/circulars/c530.pdf|archive-date=17 April 2012}} * {{cite journal | title = A Paleozoic Angiosperm | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-geology_may-june-1923_31_4/page/344 | journal = The Journal of Geology | date = June 1923b | first = Adolph C. | last = Noé | volume = 31 | issue = 4 | pages = 344–347| jstor = 30078443 | doi = 10.1086/623025 | bibcode = 1923JG.....31..344N| s2cid = 129159972 }} * {{cite journal | title = Coal Balls | journal = [[Science (journal)|Science]] | date = 30 March 1923a | first = Adolph C. | last = Noé | volume = 57 | issue = 1474 | page = 385| jstor=1648633 | pmid=17748916 | doi=10.1126/science.57.1474.385|bibcode = 1923Sci....57..385N }} * {{cite web|url=http://kuscholarworks.ku.edu/dspace/bitstream/1808/3746/3/paleo.paper.082op.pdf|title=Textures and Conditions of Formation of Middle Pennsylvanian Coal Balls, Central United States|last=Perkins|first=Thomas|year=1976|publisher=[[University of Kansas]]|access-date=16 July 2011}} * {{cite web|url=http://library.isgs.uiuc.edu/Pubs/pdfs/ges/es11.pdf|title=Fossil Peats from the Illinois Basin: A guide to the study of coal balls of Pennsylvanian age|last1=Phillips|first1=Tom|last2=Avcin|first2=Matthew J.|last3=Berggren|first3=Dwain|work=[[University of Illinois]]|year=1976|access-date=16 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111009122255/http://library.isgs.uiuc.edu/Pubs/pdfs/ges/es11.pdf|archive-date=9 October 2011}} * {{cite web |url=http://www.life.illinois.edu/plantbio/People/Faculty/Phillips.htm |title=T L 'Tommy' Phillips, Department of Plant Biology, University of Illinois |last=Phillips |first=Tom L. |publisher=University of Illinois |access-date=31 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727023325/http://www.life.illinois.edu/plantbio/People/Faculty/Phillips.htm |archive-date=27 July 2011 }} * {{cite journal | url = http://library.isgs.uiuc.edu/Pubs/pdfs/circulars/c480.pdf | title = Development of Paleobotany in the Illinois Basin | access-date = 15 September 2011 | last1 = Phillips | first1 = Tom L. | last2 = Pfefferkorn | first2 = Herman L. | last3 = Peppers | first3 = Russel A. | year = 1973 | publisher = Illinois State Geological Survey | archive-url = https://web.archive.org/web/20120326144058/http://library.isgs.uiuc.edu/Pubs/pdfs/circulars/c480.pdf | archive-date = 26 March 2012 | doi = 10.5962/bhl.title.61485 | hdl = 2142/43012 | hdl-access = free }} * {{cite journal | title = Changing patterns of Pennsylvanian coal-swamp vegetation and implications of climatic control on coal occurrence | journal = International Journal of Coal Geology | date = February 1984 | first1 = Tom L. | last1 = Phillips | last2=Peppers|first2= Russel A. | volume = 3 | issue = 3 | pages = 205–255| doi = 10.1016/0166-5162(84)90019-3 | bibcode = 1984IJCG....3..205P }} * {{cite journal|url=http://digirep.rhul.ac.uk/file/c58e6257-7af3-2f87-0eeb-c9c521ae0dbb/1/38ScottandRex.pdf|title=The formation and significance of Carboniferous coal balls|journal=[[Philosophical Transactions of the Royal Society]]|last1=Scott|first1=Andrew C.|last2=Rex|first2=G.M.|year=1985|access-date=15 July 2011|volume=B 311|pages=123–137|jstor=2396976|issue=1148|doi=10.1098/rstb.1985.0144 |bibcode = 1985RSPTB.311..123S }} * {{cite book | last1 = Seward | first1 = A. C. | title = Plant Life Through the Ages: A Geological and Botanical Retrospect | publisher = Cambridge University Press | year = 2010 | isbn = 978-1-108-01600-1}} * {{cite book|last=Seward|first=Albert Charles|title=Fossil plants: a text-book for students of botany and geology|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.271130|year=1898|publisher=Cambridge University Press|pages=[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.271130/page/n103 84]–87}} {{PD-notice}} * {{cite journal|last1=Stopes|first1=Marie C.|author-link=Marie Stopes|last2=Watson|first2=David M. S.|author-link2=D. M. S. Watson|year=1909|title=On the Present Distribution and Origin of the Calcareous Concretions in Coal Seams, Known as 'Coal Balls'|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society|volume=200|pages=167–218|jstor=91931|bibcode=1909RSPTB.200..167S|doi=10.1098/rstb.1909.0005|issue=262–273 |doi-access=free}} * {{cite web |url=http://paleobiology.si.edu/paleoart/techniques/pages/reconstuct9.htm |title=NMNH Paleobiology: Illustration Techniques |work=paleobiology.si.edu |publisher=[[Smithsonian Institution]] |year=2007 |access-date=9 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110826114828/http://paleobiology.si.edu/paleoart/techniques/pages/reconstuct9.htm |archive-date=26 August 2011 |ref={{Harvid|Smithsonian Institution|2007}} }} * {{cite web |url=http://www.mrl.ucsb.edu/mrl/centralfacilities/xray/xray-basics/index.html#x2 |title=Materials Research Lab&nbsp;– Introduction to X-ray Diffraction |work=Materials Research Lab |publisher=[[University of Santa Barbara, California]] |year=2011 |access-date=25 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811110503/http://www.mrl.ucsb.edu/mrl/centralfacilities/xray/xray-basics/index.html |archive-date=11 August 2011 |ref={{harvid|University of Santa Barbara, California|2011}} }} * {{cite news|title=Ore Deposits Under Study&nbsp;– Chicago University professor to engage in research work|url=https://news.google.com/newspapers?id=xvFPAAAAIBAJ&dq=coal+balls&pg=3547%2C4532691|access-date=1 September 2011|newspaper=[[Evening Independent]]|date=19 June 1923|page=13|ref={{Harvid|Evening Independent|1923}} }} * {{cite web|title=Paleobotany |url=https://www.cmnh.org/site/researchandcollections/Paleobotany.aspx |publisher=[[Cleveland Museum of Natural History]] |access-date=10 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110812211835/http://www.cmnh.org/site/ResearchandCollections/Paleobotany.aspx |archive-date=12 August 2011 |url-status=bot: unknown |ref={{Harvid|Cleveland Museum of Natural History}} }} {{refend}} == Литература == * {{Наведено списание|last=Andrews|first=Henry N.|date=February 1942|title=Contributions to Our Knowledge of American Carboniferous Floras|url=https://www.biodiversitylibrary.org/part/17000|journal=[[Annals of the Missouri Botanical Garden]]|volume=29|issue=1|pages=1–12, 14, 16, 18|doi=10.2307/2394237|jstor=2394237}} * {{Наведена книга|title=The Fossil Hunters: In Search of Ancient Plants|last=Andrews|first=Henry N.|publisher=[[Cornell University Press]]|year=1980|isbn=978-0-8014-1248-6|oclc=251684423}} * {{Наведено списание|last=Barwood|first=Henry L|year=1995|title=Mineralogy and origin of coal balls|journal=Geological Society of America North Central and South Central Section|page=37}} * {{Наведено списание|year=1922|editor-last=Beard|editor-first=James T.|title=Formation of Coal Seams|series=Coal Age|publisher=McGraw-Hill|volume=21|pages=699–701}} {{Source-attribution}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/cu31924095270843|title=The Wyoming Valley, upper waters of the Susquehanna, and the Lackawanna coal-region: including views of the natural scenery of northern Pennsylvania: from the Indian occupancy to the year 1875|year=1875|editor-last=Clark|editor-first=James Albert|pages=[https://archive.org/details/cu31924095270843/page/n349 236]|id={{Google books|VQiU4W7x8X4C|The Wyoming Valley, upper waters of the Susquehanna, and the Lackawanna coal-region: including views of the natural scenery of northern Pennsylvania : from the Indian occupancy to the year 1875}}}} {{Source-attribution}} * {{Наведена книга|title=The American Cyclopaedia: A Popular Dictionary of General Knowledge|last=Conant|first=Blandina|publisher=Appleton|year=1873|editor-last=Ripley|editor-first=George|volume=4|id={{Google books|aZhRAAAAYAAJ|The American Cyclopaedia: A Popular Dictionary of General Knowledge, Volume 4}}|editor-last2=Dana|editor-first2=Charles A.}} {{Source-attribution}} * {{Наведено списание|last=DiMichele|first=William A.|last2=Phillips|first2=Tom L.|year=1988|title=Paleoecology of the Middle Pennsylvanian-Age Herrin Coal Swamp (Illinois) Near a Contemporaneous River System, the Walshville Paleochannel|journal=Review of Palaeobotany and Palynology|volume=56|issue=1–2|pages=151–176|bibcode=1988RPaPa..56..151D|doi=10.1016/0034-6667(88)90080-2}} * {{Наведено списание|last=Holmes|first=J|last2=Scott|first2=Andrew C.|year=1981|title=A note on the occurrence of marine animal remains in a Lancashire coal ball (Westphalian A)|journal=Geological Magazine|volume=118|issue=3|pages=307–308|bibcode=1981GeoM..118..307H|doi=10.1017/S0016756800035809|doi-access=free}} * {{Наведено списание|last=Jeffrey|first=Edward C.|year=1915|title=The Mode of Origin of Coal|journal=The Journal of Geology|volume=23|issue=3|pages=218–230|bibcode=1915JG.....23..218J|doi=10.1086/622227|id={{Google books|kX3zAAAAMAAJ|The Journal of Geology, volume 23}}|doi-access=free}} {{Source-attribution}} * {{Наведена книга|title=Taphonomy: a process approach|last=Martin|first=Robert E.|publisher=Cambridge University Press|year=1999|isbn=978-0-521-59833-0|edition=Illustrated}} * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.ucmp.berkeley.edu/paleo/fossils/permin.html|title=Fossils&nbsp;– Window To The Past (Permineralisation)|archive-url=https://web.archive.org/web/20130531184810/http://www.ucmp.berkeley.edu/paleo/fossils/permin.html|archive-date=31 May 2013|accessdate=8 July 2011}} [[Категорија:Минералогија]] [[Категорија:CS1-одржување: бот: непознат статус на изворната URL]] [[Категорија:CS1: долга вредност за volume]] [[Категорија:CS1-грешки: недостасува списание]] ng5gn2z6zqvqrmxti4j8rnvlejosfwe Афиони 0 1387949 5588779 5563695 2026-07-07T17:50:29Z InternetArchiveBot 92312 Add 4 books for Verifiability (20260707sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 5588779 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | image = 2010-06-29 (28) Papaver rhoeas.jpg | image_caption = Булка (''[[Papaver rhoeas]]'') | taxon = Papaveraceae | authority = [[Juss.]]{{sfn|Angiosperm Phylogeny Group|2009}} | subdivision_ranks = Genera | subdivision = Види текст }} '''Афиони''' ([[науч.]]: ''Papaveraceae'') <ref>{{MerriamWebsterDictionary|Papaveraceae}}</ref> неформално наречени '''фамилија афиони''' — економски важно [[Семејство (биологија)|семејство]] од околу 42 [[Род (биологија)|рода]] и приближно 775 познати [[Вид (биологија)|видови]] {{Sfn|Christenhusz|Byng|2016}} [[Скриеносеменици|цветни растенија]] од редот [[Лутиковидни]]. Фамилијата е [[Космополитизам (биологија)|космополитска]], која се јавува во [[Умерена клима|умерени]] и [[Суптропски појас|суптропски]] клими (претежно во северната полутопка) како [[Источна Азија]], како и [[Калифорнија]] во [[Северна Америка]]. Речиси е непозната во [[Тропски појас|тропските предели]]. Повеќето се [[Зелјесто растение|зелјести растенија]], но неколку се [[Грмушка|грмушки]] и мали [[Дрво (растение)|дрвја]]. Фамилијата моментално вклучува две групи кои се сметаат за посебни семејства: ''[[Fumariaceae]]'' и ''[[Pteridophyllaceae]]''. ''Papaver'' е класичното име за афион на [[Латински јазик|латински]]. Порано (од 1835 година) тој се произведувал и во [[Македонија]],<ref name="Флора на Македонија">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија|author-link=Кирил Мицевски|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=Македонска академија за науките и уметностите|year=1993|location=Скопје|volume=Том I св.2|page=154|access-date=}}</ref><ref>[http://mkd-news.com/makedonskiot-opium-bil-najbaran-i-se-izvezuval-vo-tsel-svet-eve-zoshto-prestanalo-proizvodstvoto/ Македонскиот опиум бил најбаран и се извезувал во цел свет – еве зошто престанало производството] 2013-07-05. Извор: Владан Јовановиќ, „Македонски опиум: за финансиските и политичките размери на феноменот (1918-1941)“ XVI/3, Белград, 2009, стр 69-79.</ref> за што сведочи и тоа што се наоѓа на [[Грб на Македонија|македонскиот грб]]. Така, во периодот од 1963 до 1972 година кај нас биле засеани 1.693 хектари со афион.<ref>[http://www.dnevnik.com.mk/?ItemID=77B0204CA1FCC14488FA54B01600AF42 Враќање на традиционалните земјоделски култури, Дневник]</ref>. Во поново време, афион се одгледува во [[Македонија]], согласно закон и пријавени насади кај фармацевтските компании. == Опис == Афионите се познати по разновидните и шарени цветови со карактеристични чашки. Растенијата можат да бидат едногодишни, двегодишни или [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни]]. Обично се [[Зелјесто растение|зелјести]], неколку видови формираат грмушки или зимзелени дрвја. Сите делови содржат добро развиен систем на латексни канали наречени „латицифери“, кои произведуваат млечен [[латекс]], воден бел, жолт или црвен сок. [[Лист]]овите се наизменични или понекогаш извиткани и имаат петели и немаат залистоци. Тие обично се лобусни или пердувести (т.е. се состојат од неколку не сосема одвоени ливчиња) или се многу поделени. Растенијата се [[хермафродит]]ни и се опрашуваат претежно со [[инсекти]] (ентомофилни), но недостасуваат нектари. Неколку се опрашуваат со ветер ([[Анемофилија|анемофилни]]). Постои посебна [[Чашкино ливче|чашка]] и [[Венечно ливче|корола]], освен кај ''[[Macleaya]]'' каде што недостасува королата. Цветовите се со средна или голема големина. Терминалните цветови се осамени кај многу видови. Кај други, терминалното [[соцветие]] е цимозна или гроздова. Цветовите се без мирис и правилни. Постојат многу [[Прашник|прашници]], најчесто од 16 до 60, распоредени во два одделни спирали, надворешниот со прашници кои се наизменично распоредени со ливчиња, внатрешниот спроти, или бројни во потсемејството ''[[Papaveroideae]]''. {{Sfn|Stace|2010}} {{Rp|86}}Гиноециумот се состои од сложен [[Толчник (ботаника)|толчник]] со 2 до 100 карпели. Плодницата е горна и еднобоена. Плодницата е или без стебло (сесилен) или на кратко стебло (стипитатен). [[Чашкино ливче|Чашкиното ливче]] на растението обично сочинуваат половина од ливчињата, на пример, две чашкини ливчиња се придружуваат на 4 ливчиња или 3 се придружуваат на 6 ливчиња. Толчниците и прашниците се скриени во внатрешноста на ливчињата. Немесестиот [[Овошје|плод]] е обично чаура, која се отвора при зрелост за да ги ослободи [[Семе|семките]] низ порите (порицидно), низ преградите меѓу клетките (септицидно) или преку вентили (валвуларни). Бројните семиња се мали. Нивното хранливо ткиво (ендосперм) е масно и фаринозно. Плодот на ''платистемон'' е шизокарп. Основниот [[Хромозом|број на хромозоми]], ''x'', е 6, 7, 8, 9, 10 и 11, до ''12n'' = 84 (додекаплоидија) кај видовите ''[[Papaver]]'', ''[[Argemone]]'' и ''[[Meconopsis]].'' Семејството ''Papaveraceae'' вклучува многу растенија кои произведуваат алкалоиди, вклучувајќи го и афионот (''[[Афион|Papaver somniferum]]''). [[Опиум]]от се добива од латексот на мешунките од семето на афионот и се употребува со векови поради неговите психоактивни својства. Главните алкалоиди кои се наоѓаат во опиумот, како што се морфинот и кодеинот, имаат огромно влијание врз фармацевтските производи и се од големо значење за многу земји што го произведуваат на големо, вклучувајќи го и [[Авганистан]]. Авганистан има економска зависност од одгледувањето опиум, што го отежнува запирањето на големото производство на овие цвеќиња, што на крајот го зголемува нелегалното производство. Истражувачите разбираат како се прават алкалоиди во растенијата од афион за да се развијат растенија од афион со специфични нивоа на алкалоиди. Постои висока генетска варијабилност меѓу сортите од афион, а факторите на животната средина, како што се раните и третманот со метил јасмонат, предизвикуваат поголемо производство на алкалоиди. Сè уште постојат предизвици во разбирањето што влијае на производството на алкалоиди за фармацевтски цели, истакнувајќи ја важноста на истражувањето во оваа област. == Таксономија == Системот [[APG III]] (2009; непроменет од системот [[APG II]] од 2003 година и системот [[APG I|APG]] од 1998 година) ја сместува фамилијата во редот [[Лутиковидни|Лутиковидни (''Ranunculales'')]], во кладот [[Евдикоти|Евдикоти (''eudicots'')]]. {{Sfn|Angiosperm Phylogeny Group|2009}} Афионите се разликуваат од останатите литковидни растенија по некои важни карактеристики, но имаат други заеднички карактеристики, како што е присуството на алкалоиди добиени од изохинолин. Врз основа на молекуларните и морфолошките податоци, фамилијата формира клад со фамилиите ''[[Lardizabalaceae]], [[Circaeasteraceae]], [[Menispermaceae]]'', [[Жолтики|''Berberidaceae'']] и [[Лутичиња|''Ranunculaceae'']].<ref name="APW">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mobot.org/MOBOT/research/APweb/orders/ranunculalesweb.htm#Ranunculales|title=Ranunculales|last=Stevens|first=P.F.|authorlink=Peter F. Stevens|work=Angiosperm Phylogeny Website|accessdate=5 September 2013}}</ref> === Родови === [[Податотека:HKKk9.jpg|алт=Horned poppy (Glaucium sp.)|мини|Роговиден афион (''[[Glaucium]]'' sp.)]] [[Податотека:UK_20230418_114354.jpg|алт=Papaver sp.|мини|''[[Roemeria]]'' sp.]] Широкиот опис на ''Papaveraceae'' во системот [[APG III]] вклучува три таксони кои претходно биле одделени во различни семејства: ''Papaveraceae'' ''sensu stricto'', ''Fumariaceae'' и ''Pteridophyllaceae''. {{Sfn|Angiosperm Phylogeny Group|2009}} Така, [[Кронквистов систем|Кронквистовиот систем]] од 1981 година ги признал ''Fumariaceae'' како посебно семејство, и покрај нивната блиска филогенетска врска со ''Papaveraceae'' ''sensu stricto''. Трите поранешни семејства може да се третираат како подфамилии. Едно морфолошко и молекуларно истражување заклучило дека претходното семејство ''Pteridophyllaceae'' има основна местоположба со последователна поделба на два терминални клада, од кои секоја содржи по една од подфамилиите ''Fumarioideae'' и ''Papaveroideae'', кои се јасно монофилетски. {{Sfn|Hoot|Kadereit|Blattner|Jork|1997}} Поново истражување ги вклучува поранешните ''Pteridophyllaceae'' во ''Fumarioideae'', делејќи ги ''Papaveraceae'' само на две подфамилии. {{Sfn|Wang|Lu|Ren|Endress|2009}} Внатрешната поделба на ''[[Чадливки|Fumarioideae]]'' прикажана подолу го следи Лиден (1993), {{Sfn|Lidén|1993a}} со исклучок на местоположбата на ''Pteridophyllum''. {{Sfn|Wang|Lu|Ren|Endress|2009}} Потплемињата се дадени од страна на [[Информативна мрежа за гермоплазмени ресурси|Информативната мрежа за гермоплазмени ресурси]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/family.pl?817|title=''Papaveraceae'' Juss., nom. cons.|work=GRIN Taxonomy for Plants|archive-url=https://web.archive.org/web/20150930063456/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/family.pl?817|archive-date=30 September 2015|accessdate=21 April 2015}}</ref> Поделбата на ''Papaveroideae'' го следи Хот и неговите соработници (1997). {{Sfn|Hoot|Kadereit|Blattner|Jork|1997}} Во втората студија, ''Eschscholzieae'' би бил основен клад и сестринска група на остатокот од потсемејството, кое е поделено на различен терминален клад (''Chelidonieae'') и во неговата сестринска група, формирана од ''Papavereae'' и ''Platystemoneae'', чие раздвојување не се основа на податоците прикажани од овие автори. За дискусии за потсемејствата, погледнете Каролан и неговите соработници (2006) {{Sfn|Carolan|Hook|Chase|Kadereit|2006}} и Блатнер & Кадерит (1999). {{Sfn|Blattner|Kadereit|1999}} ==== Fumarioideae ==== * Потсемејство Fumarioideae Eaton :* ''Hypecoeae'' ::* ''Hypecoum'' <small>[[Карл Линеј|L.]]</small> – Медитерански регион до Монголија и Западна Кина. ::* ''Pteridophyllum'' Siebold & Zucc<small>.</small> – Јапонија :* Fumarieae <small>Dumort.</small> ::* Потплеме :::* ''[[Adlumia]]'' – Источна Северна Америка, Кореја, Кина :::* ''[[Capnoides]]'' <small>[[Филип Милер|Mill,]]</small> – Северна Северна Америка :::* ''[[Corydalis]]'' <small>DC.</small> <small>номинална сорта</small> – Евроазија, Северна Америка, Источна Африка :::* ''[[Dactylicapnos]] Wall''– Хималаи :::* ''[[Ehrendorferia]]'' ''Fukuhara & Lidén'' - Источна Азија, Северна Америка :::* ''[[Ehrendorferia]]'' ''Fukuhara & Lidén –'' Западни Соединети Американски Држави :::* ''[[Ichtyoselmis]]'' <small>Lidén & Fukuhara</small> – Кина :::* ''[[Lamprocapnos]] Endl''<small>.</small> – Кина, Кореја ::* Потплеме :::* ''[[Ceratocapnos]]'' <small>Durieu</small> – југозападно од Европа, северозападно од Африка :::* ''[[Cryptocapnos]]'' ''Rech.f.'' – Среден Авганистан :::* ''[[Cysticapnos]]'' ''Mill''. – Јужна Африка :::* ''[[Discocapnos]]'' ''Cham. & Schltdl.'' – Јужна Африка :::* ''[[Чадливка|Fumaria]]'' <small>L.</small> – Медитерански регион, Хималаи, Источна Африка :::* ''[[Fumariola]]'' ''Korsh''<small>.</small> – Средна Азија :::* ''[[Platycapnos]]'' ''(DC.) Bernh''<small>.</small> – Западен медитерански регион :::* ''[[Pseudofumaria]]'' ''Medik''. – Италија, Балкан :::* ''[[Rupicapnos]]'' ''Pomel'' – Северозападна Африка :::* ''[[Sarcocapnos]]'' <small>''DC.''</small> -Шпанија, Мароко, Алжир :::* ''[[Trigonocapnos]]'' ''Schltr''. – Јужна Африка <gallery caption="Фотографии од ''Fumarioideae'' "> Податотека:Hypecoum_procumbens_FlowerCloseup_25April2009_CampodeCalatrava.jpg|''Hypecoum procumbens'' Податотека:Corydalisaurea.jpg|алт=Scrambled eggs (Corydalis aurea)| ''Corydalis aurea'' Податотека:Corydalis_solida01.jpg|алт=Fumewort (Corydalis solida)| ''Corydalis solida'' Податотека:Corydalis-cheilanthifolia-habitus.jpg|алт=Ferny corydalis (Corydalis cheilanthifolia)| ''Corydalis cheilanthifolia'' Податотека:Pale_corydalis_closeup.jpg|алт=Pale corydalis (Capnoides sempervirens or Corydalis sempervirens)| ''Capnoides sempervirens'' или ''Corydalis sempervirens'' Податотека:3949_-_Dicentra_scandens_(Kletterndes_Tränendes_Herz).JPG|алт=Climbing bleeding-heart (Dactylicapnos scandens or Dicentra scandens)| ''Dactylicapnos scandens'' или ''Dicentra scandens'' Податотека:Dicentra_cucullaria.png|алт=Dutchman's breeches (Dicentra cucullaria)| ''Dicentra cucullaria'' Податотека:Fringed_bleeding-heart_flower_cluster.jpg|алт=Fringed bleeding-heart (Dicentra eximia)| ''Dicentra eximia'' Податотека:Dicentra_peregrina_(flower).JPG|алт=Komakusa (Dicentra peregrina)| ''Dicentra peregrina'' Податотека:Dicentrachrysantha.jpg|алт=Golden eardrops (Ehrendorferia chrysantha or Dicentra chrysantha)| ''Ehrendorferia chrysantha'' или ''Dicentra chrysantha'' Податотека:Tränendes_Herz_(Dicentra_spectabilis).jpg|алт=Asian bleeding-heart (Lamprocapnos spectabilis or Dicentra spectabilis)| [[Девојкино срце|Lamprocapnos spectabilis]] или ''Dicentra spectabilis'' Податотека:Earth_smoke_04.jpg|алт=Earth smoke (Fumaria officinalis)| ''[[Fumaria officinalis]]'' Податотека:Corydalis_lutea_Flowers.JPG|алт=Yellow corydalis (Pseudofumaria lutea or Corydalis lutea)| ''Pseudofumaria lutea'' или ''Corydalis lutea'' Податотека:Sarcocapnos_enneaphylla733.jpg|алт=Zapatitos de la Virgen (Sarcocapnos enneaphylla)| ''Sarcocapnos enneaphylla'' </gallery> ==== Papaveroideae ==== * Потсемејство ''[[Papaveroideae]]'' <small>Eaton</small> :* {{vanchor|Eschscholzieae}} <small>Baill.</small> ::*''[[Dendromecon]]'' <small>Benth.</small> – Калифорнија. ::*''[[Eschscholzia]]'' <small>[[Adelbert von Chamisso|Cham.]]</small> – Западна Северна Америка. ::*''[[Hunnemannia]]'' <small>Sweet</small> – Источно Мексико. :* {{vanchor|Chelidonieae}} <small>Dumort.</small> ::*''[[Bocconia]]'' <small>L.</small> – Средна и Јужна Америка, Антили ::*''[[Chelidonium]]'' <small>L.</small> – Евроазија ::*''[[Coreanomecon]]'' <small>Nakai</small> – Кореја ::*''[[Dicranostigma]]'' <small>Hook.f. & Thomson</small> – Средна Азија ::*''[[Eomecon]]'' <small>Hance</small> – Источна Кина ::*''[[Glaucium]]'' <small>Mill.</small> – Европа и Средна Азија ::*''[[Hylomecon]]'' <small>Maxim.</small> – Источна Азија ::*''[[Macleaya]]'' <small>R.Br.</small> – Источна Азија ::*''[[Sanguinaria]]'' <small>L.</small> – Источна Северна Америка ::*''[[Stylophorum]]'' <small>Nutt.</small> – Источна Северна Америка, Источна Азија :* {{vanchor|Platystemoneae}} <small>Spach</small> ::*''[[Hesperomecon]]'' <small>Greene</small> – Западна Северна Америка ::*''[[Meconella]]'' <small>Nutt.</small> – Западна Северна Америка ::*''[[Platystemon]]'' <small>Benth.</small> – Западна Северна Америка :*Tribe {{vanchor|Papavereae}} <small>Dumort.</small> ::*''[[Arctomecon]]'' <small>Torr. & Frém.</small> – Западна Северна Америка ::*''[[Argemone]]'' <small>L.</small> – Северна Америка, Антили, централна и јужна Америка, Хаваи ::*''[[Canbya]]'' <small>Parry</small> – Западна Северна Америка ::*''[[Cathcartia]]'' <small>Hook.f.</small> – Кина и Хималаи ::*''[[Meconopsis]]'' <small>Vig.</small> – Средна Јужна Азија, Западна Европа; {{sfn|Kadereit|Schwarzbach|Jork|1997}} ::*''[[Papaver]]'' <small>L.</small> – Северна хемисфера, Јужна Африка, Зелен ’Рт{{sfn|Kadereit|Schwarzbach|Jork|1997}} ::*''[[Roemeria]]'' <small>Medik.</small> – Медитерански регион, Југозападна Азија ::*''[[Romneya]]'' <small>Harv.</small> – Калифорнија ::*''[[Stylomecon]]'' <small>G. Taylor</small> – Калифорнија <gallery caption="Фотографии од Papaveroideae"> Податотека:Flickr_-_brewbooks_-_Island_Tree_Poppy_(1).jpg|алт=Channel Island tree poppy (Dendromecon harfordii)| ''Dendromecon harfordii'' Податотека:Hunnemannia_fumariifolia_flowers_2002-10-10.jpg|алт=Tulip poppy (Hunnemannia fumariifolia)| ''Hunnemannia fumariifolia'' Податотека:Starr_070308-5399_Bocconia_frutescens.jpg|алт=Plume poppy (Bocconia frutescens)| ''Bocconia frutescens'' Податотека:Flower_October_2008-1.jpg|алт=Greater celandine (Chelidonium majus)| ''Chelidonium majus'' Податотека:Dicranostigma_erectum2.JPG|алт=Eastern horned poppy (Dicranostigma erectum)| ''Dicranostigma erectum'' Податотека:Ab_plant_60.jpg|алт=Red horned poppy (Glaucium corniculatum)| ''Glaucium corniculatum'' Податотека:Eomecon_chionantha.jpg|алт=Snow-poppy (Eomecon chionantha)| ''Eomecon chionantha'' Податотека:Hylomecon_japonica_01.JPG|алт=Forest poppy (Hylomecon vernalis)| ''Hylomecon vernalis'' Податотека:Bloodroot_(Sanguinaria_canadensis)_-_Guelph.jpg|алт=Bloodroot (Sanguinaria canadensis)| ''Sanguinaria canadensis'' Податотека:Stylophorum_diphyllum_flowers_cropped.png|алт=Wood poppy (Stylophorum diphyllum)| ''Stylophorum diphyllum'' Податотека:Platystemon_californicus_(1).jpg|алт=Creamcups (Platystemon californicus)| ''Platystemon californicus'' Податотека:Arctomecon_californica_3.jpg|алт=Bearpaw poppy (Arctomecon californica)| ''Arctomecon californica'' Податотека:White_poppy_Argemone_munita_close.jpg|алт=Flat-bud prickly poppy (Arctomecon munita)| ''Arctomecon munita'' Податотека:Pygmy_Poppy,_Canbya_candida.jpg|алт=Pygmy poppy (Canbya candida)|''Canbya candida'' Податотека:Arctic_poppies_at_Showa_Memorial_Park.jpg|алт=Arctic poppy (Papaver nudicaule)| ''Papaver nudicaule'' Податотека:Papaver(Kirechko).jpg|алт=Persian poppy (Papaver bracteatum)| ''Papaver bracteatum'' Податотека:Papaver_somniferum_(Kowal).jpg|алт=Opium poppy (Papaver somniferum)| ''[[Афион|Papaver somniferum]]'' Податотека:Romneya-coulteri-habitus.jpg|алт=Matilija poppy (Romneya coulteri)| ''Romneya coulteri'' </gallery> == Екологија == [[Податотека:Pteridophyllum_racemosum.JPG|мини|''[[Pteridophyllum racemosum]]'']] Опрашувањето е ентомофилно (основно од муви, [[Ципокрилци|оси и пчели]], поретко од [[Тврдокрилци|бубачки]]), освен кај ''Bocconia'' и ''Macleaya''. Кај ''Papaveroideae'', наградата е полен бидејќи нема нектар. Визуелниот атрактор се ливчињата кои обично се светло обоени и често имаат базални водилки, понекогаш атракторот може да биде и [[прашник]] бидејќи ливчињата не траат долго. Некои видови, претежно оние од арктичките и алпските региони, ја засилуваат својата привлечност со цветен мирис (на пример, ''[[Papaver alpinum]]'' мириса на каранфилче), што во случајот на ''[[Romneya]]'' ги опрашува инсектите. [[Прашник|Прашниците]] и жиговите созреваат истовремено, но ''Bocconia'' е јасно протогин, жиговите излегуваат од [[Чашкино ливче|чашката]] што ги опкружува. ''Автоопрашувањето'' е честа појава и во некои случаи (на пример, ''Roemeria hybrida'' ) се случува пред да се отвори пупката (клеистогамија). Присуството на арил укажува на расејување на семето од мравки (мирмекохорија), откако ќе биде исфрлено од плодот. Во случајот на ''Bocconia,'' семето останува прицврстено за реплумите откако ќе паднат залистоците на капсулата, оставајќи ги нивните брилијантно црвени или портокалови арили изложени, што ги привлекува птиците да се хранат со нив, олеснувајќи го нивното расејување (орнитохорија). Семето на кое му недостасува арил се смета дека е расејувано од ветерот (анемохорија) за капсули што се отвораат, во други случаи тие се ослободуваат кога плодот се распаѓа. Многу видови ''[[Fumarioideae]]'' имаат експлозивни плодови (балистички), додека видовите ''[[Rupicapnos]]'' и ''[[Sarcocapnos]]'' се хазмофити, кои растат на карпи, а стеблата и [[Цветна дршка|дршката]] на нивните плодови се [[Геотропизам|геотропни]] и се издолжуваат така што семето се закопува во основата на растението. ''Papaveroideae'' обично растат во постудени и пошумени подрачја, формирајќи дел од подрастот. Тие се приспособиле на арктички и алпски живеалишта и на сушни, медитерански подрачја, многу видови се рудерални и сегетални (растеат на полиња со пченка). ''[[Pteridophyllum]]'' расте во подрастот на шумите на иглолисни дрвја на надморска височина помеѓу 1,000 до 2,000 метри. ''Fumarioideae'' во основа се наоѓаат во отворени, карпести, алпски предели или вертикални или надвиснати пукнатини, додека некои видови се рудерални или сегетални. == Фитохемија == [[Податотека:Argemone_maxicana_in_Hyderabad,_AP_W_IMG_1102.jpg|мини|Мексикански бодлив афион (''Argemone mexicana'')]] [[Алкалоид]]и: Изохинолинските алкалоиди присутни во семејството се добро познати. Тие се добиени од [[берберин]], тетрахидроберберин, [[протопин]] и бензофенантридин кај ''Papaveroideae'', и од спиробензилизохинолин и куларин кај ''Fumarioideae'', како и од други групи кои им даваат фармаколошки својства: деривати на апорфин, морфинан, павин, изопавин, нарцеин и родеадин. Други: Други карактеристични супстанции содржани во овие видови вклучуваат: меконска киселина и хелидонска киселина, како и [[Гликозид|цијаногени гликозидни соединенија]] добиени од [[тирозин]]: дурин и триглохинин; кај ''Fumarioideae'', додека ''Chelidonieae'' ја содржат слободната аминокиселина δ-ацетилорнитин. [[Флавоноид]]и: Отсутни се иридоиди и [[проантоцијанидини]]. Присутни се флавоноли, кемферол и/или кверцетин. Голем дел од овие растенија се [[отров]]ни. Мексиканскиот бодликав афион е отровен доколку се зема орално и може да предизвика оток и [[глауком]]. Дури и доколку животното, како што е [[Домашна коза|козата]], продолжи да пасе од ова растение, не само што животното ќе страда, туку и оние што го пијат неговото [[млеко]], бидејќи отровите се пренесуваат преку млекото. == Фосилни записи == [[Податотека:Paleoaster.jpg|мини|''Paleoaster'' sp.]] Фосилите од [[Доцна креда|доцнокредниот]] афион ''Palaeoaster inquirenda'' од западниот дел на [[Северна Америка]] се од 74,5 милиони години стари наслаги во формацијата Фрутланд во [[Ново Мексико]] до 64,5 милиони години стари наслаги во формацијата Хел Крик во [[Северна Дакота]]. Дехисцентни фосили од овошје од ''Palaeoaster'' се пронајдени на местото на ископување за добро познатиот примерок на ''[[Тираносаурус|тираносаурус рекс]]'' BHI 3033. Капсулата за семе на ''Palaeoaster'' има некои сличности со онаа на постоечкиот род на афион ''[[Romneya]]''. {{Sfn|Smith|2001}} ''Papaverites'', фосилно овошје од [[еоцен]]от во [[Германија]], може да се поврзат со ''Papaveraceae''. {{Sfn|Friedel|1927}} Честерс и неговите соработници (1967) го споменуваат ''Papaver pictum'' од [[олигоцен]]от во [[Англија]]. {{Sfn|Willemstein|1987}} == Одгледување == {{multiple image|orientiation=horizontal|total_width=330|image1=California Poppy Eschscholzia californica 02.jpg|caption1=Eschscholzia californica|image2=Himalayan Blue Poppy - Meconopsis betonicifolia - ヒマラヤの青いケシ (8932550724) (2).jpg|caption2=Meconopsis betonicifolia}} Семејството е добро познато по своите впечатливи цвеќиња, со многу видови кои се одгледуваат како [[украсни растенија]], вклучувајќи го [[Калифорниски афион|калифорнискиот афион]] (''Eschscholtzia californica'', цветот на Калифорнија), прекрасните сини хималајски афиони (''[[Meconopsis]]''), неколку видови на ''Papaver'' и дивиот корен од диви цвеќиња. Само два вида се од економско значење за производство на [[опиум]] и негови деривати за фармацевтска употреба: ''[[Афион|Papaver somniferum]]'' се одгледува легално за да се добие [[Морфин|морфиум]] и други опијати, а ''[[Papaver bracteatum]]'', за тебаин. ''Papaver somniferum'' е исто така извор на семе од афион што се користи во [[готвење]]то и печењето, како и семенско масло. Нелегалното одгледување на афион во Азија за производство на опиум и [[хероин]] е практично еднакво на легалното производство во остатокот од светот. Некои ''Funarioideae'' имаат ограничена употреба во градинарството, а најчесто се користат ''[[Девојкино срце|Lamprocapnos spectabilis]]'' („девојкино срце“) и ''[[Pseudofumaria lutea]]''. Кинеската традиционална медицина ги користела варените и сушени клубени од ''[[Corydalis yanhusuo]]''. == Симболизам == Опиумскиот афион и пченкарниот афион се симболи, соодветно, на спиењето и смртта. Во Велика Британија, Канада, САД и Австралија, пченкарниот афион се носи во спомен на [[Прва светска војна|Првата светска војна]]. == Наводи == {{наводи}} == Библиографија == {{refbegin|30em}} * {{Cite journal |author=Angiosperm Phylogeny Group |year=2009 |title=An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III |journal=Botanical Journal of the Linnean Society |volume=161 |issue=2 |pages=105–121 |doi=10.1111/j.1095-8339.2009.00996.x |doi-access=free |hdl=10654/18083 |hdl-access=free}} * {{Cite journal |first1=Frank R. |last1=Blattner |first2=Joachim W. |last2=Kadereit |title=Morphological evolution and ecological diversification of the forest-dwelling poppies (Papaveraceae: Chelidonioideae) as deduced from a molecular phylogeny of the ITS region |url=https://archive.org/details/plant-systematics-and-evolution_1999_219_3-4/page/181 |journal=Plant Systematics and Evolution |volume=219 |issue=3–4 |year=1999 |pages=181–197 |name-list-style=amp |doi=10.1007/bf00985578 |bibcode=1999PSyEv.219..181B |s2cid=28548382}}<!-- --> * {{Cite journal |first1=James C. |last1=Carolan |first2=Ingrid L.I. |last2=Hook |first3=Mark W. |last3=Chase |first4=Joachim W. |last4=Kadereit |first5=Trevor R. |last5=Hodkinson |year=2006 |title=Phylogenetics of ''Papaver'' and Related Genera Based on DNA Sequences from ITS Nuclear Ribosomal DNA and Plastid ''trnL'' Intron and ''trnL–F'' Intergenic Spacers |journal=Annals of Botany |volume=98 |issue=1 |pages=141–155 |url= |name-list-style=amp |doi=10.1093/aob/mcl079 |pmid=16675606 |pmc=2803553}} * {{cite journal |last1=Christenhusz |first1=M. J. M. |last2=Byng |first2=J. W. |author-link1=Maarten J. M. Christenhusz |author-link2=James W. Byng |name-list-style=amp |year=2016 |title=The number of known plants species in the world and its annual increase |journal=Phytotaxa |volume=261 |issue=3 |pages=201–217 |url=http://biotaxa.org/Phytotaxa/article/download/phytotaxa.261.3.1/20598 |doi=10.11646/phytotaxa.261.3.1 |doi-access=free }} * {{Cite journal |last1=Friedel |first1=Jean |date=1927 |title=Filiation des Papavéracées |journal=Bulletin de la Société Botanique de France |volume=74 |issue=4 |pages=673–688 |doi=10.1080/00378941.1927.10833678 |bibcode=1927BSBF...74..673F |lang=fr}} * {{Cite journal |last1=Hoot |first1=S.B. |last2=Kadereit |first2=J.W. |last3=Blattner |first3=F.R. |last4=Jork |first4=K.B. |last5=Schwarzbach |first5=A.E. |last6=Crane |first6=P.R. |year=1997 |title=Data congruence and phylogeny of the Papaveraceae s.l. based on four data sets: ''atpB'' and ''rbcL'' sequences, ''trnK'' restriction sites, and morphological characters |url=https://archive.org/details/systematic-botany_july-september-1997_22_3/page/575 |jstor=2419829 |journal=Systematic Botany |volume=22 |issue=3 |pages=575–590 |name-list-style=amp |doi=10.2307/2419829}}<!--{{sfn|Hoot|Kadereit|Blattner|Jork|1997}}--> * {{cite book |last1=Kadereit |first1=J.W. |year=1993 |title=''"Papaveraceae"''}} In {{Harvtxt|Kubitzki|Rohwer|Bittrich|1993}} * {{cite journal |last1=Kadereit |first1=J.W. |last2=Schwarzbach |first2=A.E. |last3=Jork |first3=K.B. |title=The phylogeny of ''Papaver'' s.l. (Papaveraceae): polyphyly or monophyly? |url=https://archive.org/details/plant-systematics-and-evolution_1997_204_1-2/page/75 |year=1997 |journal=Plant Systematics and Evolution |volume=204 |issue=1–2 |pages=75–98 |doi=10.1007/bf00982533 |bibcode=1997PSyEv.204...75K |s2cid=20019969}}<!--{{sfn|Kadereit|Schwarzbach|Jork|1997}}--> * {{cite book |title=The Families and Genera of Vascular Plants. II. Flowering Plants - Dicotyledons |editor1-last=Kubitzki |editor1-first=K. |editor2-last=Rohwer |editor2-first=J.G. |editor3-last=Bittrich |editor3-first=V. |year=1993 |publisher=Springer-Verlag |location=Berlin |isbn=978-3-540-55509-4}} * {{cite book |last=Lidén |first=M. |year=1993a |title=''"Fumariaceae"''}} In {{Harvtxt|Kubitzki|Rohwer|Bittrich|1993}} * {{cite book |last=Lidén |first=M. |year=1993b |title=''"Pteridophyllaceae"''}} In {{Harvtxt|Kubitzki|Rohwer|Bittrich|1993}} * {{Cite journal |last1=Lidén |first1=M. |last2=Fukuhara |first2=T. |last3=Rylander |first3=J. |last4=Oxelman |first4=B. |year=1997 |title=Phylogeny and classification of Fumariaceae, with emphasis on ''Dicentra'' s.l., based on the plastid gene ''rps''16 intron |url=https://archive.org/details/plant-systematics-and-evolution_1997_206_1-4/page/411 |journal=Plant Systematics and Evolution |volume=206 |issue=1–4 |pages=411–420 |name-list-style=amp |doi=10.1007/bf00987960 |bibcode=1997PSyEv.206..411L |s2cid=24285424}}<!--{{sfn|Lidén|Fukuhara|Rylander|Oxelman|1997}}--> * {{cite journal |last=Smith |first=Una R. |year=2001 |title=Revision of the Cretaceous Fossil Genus ''Palaeoaster'' (Papaveraceae) and Clarification of Pertinent Species of ''Eriocaulon'', ''Palaeoaster'' and ''Sterculiocarpus'' |journal=Novon |volume=11 |issue=2 |pages=258–260 |doi=10.2307/3393064 |jstor=3393064 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/part/122170 }} * {{cite book |last1=Stace |first1=Clive |author-link1=Clive A. Stace |title=New Flora of the British Isles |date=2010 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-48649-1 }} * {{Cite journal |last1=Wang |first1=W. |last2=Lu |first2=A.-M. |last3=Ren |first3=Y. |last4=Endress |first4=M.E. |last5=Chen |first5=Z.-D. |year=2009 |title=Phylogeny and classification of Ranunculales: Evidence from four molecular loci and morphological data |journal=Perspectives in Plant Ecology, Evolution and Systematics |volume=11 |issue=2 |pages=81–110 |doi=10.1016/j.ppees.2009.01.001 |bibcode=2009PPEES..11...81W |name-list-style=amp}}<!--{{sfn|Wang|Lu|Ren|Endress|2009}}--> * {{Cite web |last1=Watson |first1=L. |last2=Dallwitz |first2=M.J. |date=1992{{ndash}}2006 |title=The families of flowering plants: descriptions, illustrations, identification, and information retrieval. Version: 29th July 2006. |url=http://delta-intkey.com/ |access-date=27 December 2006 |name-list-style=amp |archive-date=3 January 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070103200438/http://delta-intkey.com/ }} * {{cite book |last=Willemstein |first=S. C. |year=1987 |title=An Evolutionary Basis for Pollination Ecology |url=https://archive.org/details/evolutionarybasi0000will |publisher=E. J. Brill / Leiden University Press Leiden |isbn=90-04-08457-6}} (pbk.) * {{cite journal |last1=Colombo |first1=M |title=Pharmacological Activities Ofchelidonium Majusl. (Papaveraceae) |journal=Pharmacological Research |date=February 1996 |volume=33 |issue=2 |pages=127–134 |doi=10.1006/phrs.1996.0019 |pmid=8870028 }} * {{cite journal |last1=Kalis |first1=A.J. |title=Papaveraceae |journal=Review of Palaeobotany and Palynology |date=November 1979 |volume=28 |issue=3–4 |pages=A209–A260 |doi=10.1016/0034-6667(79)90034-4 |bibcode=1979RPaPa..28.A209K |hdl=1874/24969 |hdl-access=free }} * {{cite journal |last1=Güler |first1=Döne Aslı |last2=Aydın |first2=Ali |last3=Koyuncu |first3=Mesut |last4=Parmaksız |first4=İskender |last5=Tekin |first5=Şaban |title=Anticancer Activity of Papaver Somniferum |journal=Journal of the Turkish Chemical Society, Section A: Chemistry |date=26 August 2016 |volume=3 |issue=3 |doi=10.18596/jotcsa.43273 |url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/jotcsa/issue/27290/287276 }} * {{cite journal |last1=Labanca |first1=Fabiana |last2=Ovesnà |first2=Jaroslava |last3=Milella |first3=Luigi |title=Papaver somniferum L. taxonomy, uses and new insight in poppy alkaloid pathways |journal=Phytochemistry Reviews |date=August 2018 |volume=17 |issue=4 |pages=853–871 |doi=10.1007/s11101-018-9563-3 |bibcode=2018PChRv..17..853L }} * {{cite journal |last1=Li |first1=Yi |last2=Winzer |first2=Thilo |last3=He |first3=Zhesi |last4=Graham |first4=Ian A. |title=Over 100 Million Years of Enzyme Evolution Underpinning the Production of Morphine in the Papaveraceae Family of Flowering Plants |journal=Plant Communications |date=March 2020 |volume=1 |issue=2 |article-number=100029 |doi=10.1016/j.xplc.2020.100029 |pmid=32685922 |pmc=7357826 |bibcode=2020PlCom...100029L }} * Native Plants (PAPAVERACEAE, THE POPPY FAMILY, n.d.,) https://nativeplants.org/wp-content/uploads/papaveraceae.pdf{{Мртва_врска|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cite journal |last1=Nemat |first1=O |date=2023 |title=MAKING THE POPPY BAN STICK |journal=World Today |volume=79 |issue=4 |pages=19–22 }} * {{cite journal |last1=Labanca |first1=Fabiana |last2=Ovesnà |first2=Jaroslava |last3=Milella |first3=Luigi |title=Papaver somniferum L. taxonomy, uses and new insight in poppy alkaloid pathways |journal=Phytochemistry Reviews |date=August 2018 |volume=17 |issue=4 |pages=853–871 |doi=10.1007/s11101-018-9563-3 |bibcode=2018PChRv..17..853L }} {{refend}} == Надворешни врски == {{Commons category}} * [http://www.topwalks.net/plants/generos/papaveraceae_01.htm Papaveraceae in Topwalks] * [http://delta-intkey.com/angio/www/papavera.htm Papaveraceae] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060320121514/http://delta-intkey.com/angio/www/papavera.htm |date=20 March 2006 }} [sensu stricto] in L. Watson and M.J. Dallwitz (1992 onwards). [http://delta-intkey.com/angio/ ''The families of flowering plants''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070103200438/http://delta-intkey.com/ |date=3 January 2007 }}. * Papaveraceae [sensu lato] in the [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=10650 ''Flora of North America''] * [http://www.csdl.tamu.edu/FLORA/cgi/gateway_family?fam=Papaveraceae links at CSDL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080203152151/http://www.csdl.tamu.edu/FLORA/cgi/gateway_family?fam=Papaveraceae |date=3 February 2008 }} * [http://flowersinisrael.com/FamPapaveraceae.html Family Papaveraceae] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121011053907/http://flowersinisrael.com/FamPapaveraceae.html |date=11 October 2012 }} Flowers in Israel * [http://www.mobot.org/MOBOT/Research/APweb/maps/pap-pterido.gif Mapa de Pteridophylloideae] * [http://www.mobot.org/MOBOT/Research/APweb/maps/pap-pap.gif Mapa de Papaveroideae] * [http://www.mobot.org/MOBOT/Research/APweb/maps/pap-fum.gif Mapa de Fumarioideae] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Афиони]] [[Категорија:Статии со извори на француски (fr)]] [[Категорија:Флора на Македонија]] hbfwops45kphjzi7x2p50vho9e6u2fz Предлошка:Претседатели на Американското ботаничко друштво 10 1389820 5588668 5545955 2026-07-07T13:06:32Z Jtasevski123 69538 5588668 wikitext text/x-wiki {{navbox | name = Претседатели на Американското ботаничко друштво | state = {{{state|autocollapse}}} | title = Претседатели на [[Американско ботаничко друштво|Американското ботаничко друштво]] |listclass = hlist | group1 = 1894–1924 | list1 = * [[Вилијам Трелис]] (1894) * [[Чарлс Едвин Беси]] (1895) * [[Џон Мерл Култер]] (1896) * [[Натаниел Лорд Бритон]] (1897) * [[Лусиен Маркус Андервуд]] (1898) * [[Бенџамин Линколн Робинсон]] (1899) * [[Бајрон Халстед]] (1900) * [[Џозеф Чарлс Артур]] (1901) * [[Беверли Томас Галовеј]] (1902) * [[Чарлс Рид Барнс]] (1903) * [[Роберт Алмер Харпер]] (1904) * [[Вилијам Ешбрук Келерман]] (1905) * [[Френклин Самнер Ерл]] (1906) * [[Џорџ Френсис Аткинсон]] (1907) * [[Вилијам Франсис Ганонг]] (1908) * [[Роланд Такстер]] (1909) * [[Ервин Фринк Смит]] (1910) * [[Вилијам Гилсон Фарлоу]] (1911) * [[Луис Ралф Џонсs]] (1912) * [[Даглас Хотон Кембел]] (1913) * [[А. С. Хичкок]] (1914) * [[Џон Мерл Култер]] (1915) * [[Роберт Алмер Харпер]] (1916) * [[Фредерик Чарлс Њукомб]] (1917) * [[Вилијам Трејлс]] (1918) * [[Џозеф Чарлс Артур]] (1919) * [[Натаниел Лорд Бритон]] (1920) * [[Чарлс Елмер Ален]] (1921) * [[Хенри Чендлер Каулс]] (1922) * [[Бенџамин Минџ Дагар]] (1923) * [[Вилијам Чемберс Кокер]] (1924) | group2 = 1925–1949 | list2 = * [[Џејкоб Р. Шрам]] (1925) * [[Либерти Хајд Бејли]] (1926) * [[Харли Харис Бартлет]] (1927) * [[Артур Хенри Реџиналд Бјулер]] (1928) * [[Маргарет Клеј Фергусон]] (1929) * [[Лестер В. Шарп]] (1930) * [[Чарлс Џозеф Чемберлен]] (1931) * [[Џорџ Џејмс Пирс]] (1932) * [[Езра Џејкоб Краус]] (1933) * [[Е. Д. Мерил]] (1934) * [[Авен Нелсон]] (1935) * [[К. Стјуарт Гагер]] (1936) * [[Едмунд Веар Синот]] (1937) * ​​[[Артур Џонсон Имс]] (1938) * [[Карл Мекеј Виганд]] (1939) * [[Едгар Нелсон Трансо]] (1940) * [[Џон Теодор Бухолц]] (1941) * [[Мерит Линдон Ферналд]] (1942) * [[Вилијам Џејкоб Робинс]] (1943) * [[Гилберт Морган Смит]] (1944) * [[Ирвинг Видмер Бејли]] (1945) * [[Нил Еверет Стивенс]] (1946) * [[Ралф Ерскин Клиланд]] (1947) * [[Хенри А. Глисон (ботаничар)|Хенри Алан Глисон]] (1948) * [[Ајви Форман Луис]] (1949) | group3 = 1950–1974 | list3 = * [[Алберт Френсис Блејксли]] (1950) * [[Кетрин Есау]] (1951) * [[Едгар Андерсон]] (1952) * [[Ралф Х. Ветмор]] (1953) * [[Адрианс Ш. Фостер]] (1954) * [[Освалд Типо]] (1955) * [[Хариет Крајтон]] (1956) * [[Џорџ Ш. Ејвери Помладиот]] (1957) * [[Фриц Вармолт Вент]] (1958) * [[Вилијам К. Стир|Вилијам Кемпбел Стир]] (1959) * [[Кенет В. Тиман]] (1960) * [[Вернон Чидл]] (1961) * [[Џ. Ледјард Стебинс]] (1962) * [[Константин Џон Алексопулос]] (1963) * [[Пол Џ. Крамер]] (1964) * [[Арон Џон Шарп]] (1965) * [[Харолд Чарлс Болд]] (1966) * [[Ралф Емерсон (ботаничар)|Ралф Емерсон]] (1967) * [[Артур Галстон]] (1968) * [[Харлан Паркер Бенкс]] (1969) * [[Линколн Констанс]] (1970) * [[Ричард Ц. Стар]] (1971) * [[Чарлс Хајмш]] (1972) * [[Артур Кронквист]] (1973) * [[Теодор Делеворјас]] (1974) | group4 = 1975–1999 | list4 = * [[Питер Х. Рејвен]] (1975) * [[Барбара Франсес Палсер]] (1976) * [[Ворен Х. Вагнер]] (1977) * [[Вилијам Август Јенсен]] (1978) * [[Херберт Џорџ Бејкер]] (1979) * [[Чарлс Бикслер Хајзер]] (1980) * [[Патриша Керн Холмгрен]] (1981) * [[Ернест М. Гифорд Помладиот]] (1982) * [[Барбара Д. Вебстер]] (1983) * [[Милдред Е. Матијас|Милдред Естер Матијас]] (1984) * [[Вилијам Луис Стерн]] (1985–86) * [[Реј Франклин Еверт]] (1986–87) * [[Ширли Котер Такер]] (1987–88) * [[В. Харди Ешбо]] (1988–89) * [[Дејвид Леонард Дилчер]] (1989–90) * [[Берил Б. Симпсон]] (1990–91) * [[Вилијам Луис Калберсон]] (1991–92) * [[Грегори Џозеф Андерсон]] (1992–93) * [[Грејди Вебстер]] (1993–94) * [[Хари Т. Хорнер]] (1994–95) * [[Барбара А. Шал]] (1995–96) * [[Даниел Крофорд (ботаничар)|Даниел Крофорд]] (1996–97) * [[Ненси Денглер]] (1997–98) * [[Керол Баскин]] (1998–99) | group5 = 2000–денес | list5 = * [[Даглас Е. Солтис]] (1999–2000) * [[Патриша Г. Генсел]] (2000–1) * [[Џуди Јернстед]] (2001–2) * [[Скот Д. Расел]] (2002–3) * [[Линда Е. Греам]] (2003–4) * [[Алисон А. Сноу]] (2004–5) * [[Едвард Л. Шнајдер (ботаничар)|Едвард Л. Шнајдер]] (2005–6) * [[Кристофер Х. Хауфлер]] (2006–7) * [[Памела С. Солтис]] (2007–8) * [[Карл Џ. Никлас]] (2008–9) * [[Кент Холсингер]] (2009–10) * [[Џудит Ског]] (2010–11) * [[Стивен Г. Велер]] (2011–12) * [[Елизабет Келог]] (2012–13) * [[Памела Дигл]] (2013–14) * [[Том Ранкер]] (2014–15) * [[Ричард Олмстед]] (2015–16) * [[Гордон Уно]] (2016–17) * [[Лорен Ризеберг]] (2017–18) * [[Андреа Волф]] (2018–19) * [[Линда Вотсон (ботаничар)|Линда Вотсон]] (2019–20) * [[Синтија С. Џонс]] (2020–21) * [[Мајкл Донохју]] (2021–22) * [[Вивијан Негрон-Ортиз]] (2022–23) * [[Бренда Молано-Флорес]] (2023–24) * [[Џени Ксијанг]] (2024–25) * [[Кен Камерон]] (2025–26) }}<noinclude> {{Doc|content= ==References== *{{Citation | title = Претседатели на Американското ботаничко друштво | publisher = Американското ботаничко друштво | url = https://botany.org/home/about/current-officers/bsa-presidents.html | accessdate= 2026-03-23 | postscript= . }} *{{cite web |title= Тековни функционери на Американското ботаничкото друштво|url=https://botany.org/home/about/current-officers.html |website=Американско ботаничко друштво|access-date=23 март 2026 |language=en}} }} [[Категорија:Предлошки за ботаника]] [[Категорија:Прегледнички кутии за САД]] </noinclude> 1vus4i2r5t0bdfwl0wcyof7k3sodohk 5588677 5588668 2026-07-07T13:58:53Z Jtasevski123 69538 5588677 wikitext text/x-wiki {{navbox | name = Претседатели на Американското ботаничко друштво | state = {{{state|autocollapse}}} | title = Претседатели на [[Американско ботаничко друштво|Американското ботаничко друштво]] |listclass = hlist | group1 = 1894–1924 | list1 = * [[Вилијам Трелис]] (1894) * [[Чарлс Едвин Беси]] (1895) * [[Џон Мерл Култер]] (1896) * [[Натаниел Лорд Бритон]] (1897) * [[Лусиен Маркус Андервуд]] (1898) * [[Бенџамин Линколн Робинсон]] (1899) * [[Бајрон Халстед]] (1900) * [[Џозеф Чарлс Артур]] (1901) * [[Беверли Томас Галовеј]] (1902) * [[Чарлс Рид Барнс]] (1903) * [[Роберт Алмер Харпер]] (1904) * [[Вилијам Ешбрук Келерман]] (1905) * [[Френклин Самнер Ерл]] (1906) * [[Џорџ Френсис Аткинсон]] (1907) * [[Вилијам Франсис Ганонг]] (1908) * [[Роланд Такстер]] (1909) * [[Ервин Фринк Смит]] (1910) * [[Вилијам Гилсон Фарлоу]] (1911) * [[Луис Ралф Џонсs]] (1912) * [[Даглас Хотон Кембел]] (1913) * [[А. С. Хичкок]] (1914) * [[Џон Мерл Култер]] (1915) * [[Роберт Алмер Харпер]] (1916) * [[Фредерик Чарлс Њукомб]] (1917) * [[Вилијам Трејлс]] (1918) * [[Џозеф Чарлс Артур]] (1919) * [[Натаниел Лорд Бритон]] (1920) * [[Чарлс Елмер Ален]] (1921) * [[Хенри Чендлер Каулс]] (1922) * [[Бенџамин Минџ Дагар]] (1923) * [[Вилијам Чемберс Кокер]] (1924) | group2 = 1925–1949 | list2 = * [[Џејкоб Р. Шрам]] (1925) * [[Либерти Хајд Бејли]] (1926) * [[Харли Харис Бартлет]] (1927) * [[Артур Хенри Реџиналд Бјулер]] (1928) * [[Маргарет Клеј Фергусон]] (1929) * [[Лестер В. Шарп]] (1930) * [[Чарлс Џозеф Чемберлен]] (1931) * [[Џорџ Џејмс Пирс]] (1932) * [[Езра Џејкоб Краус]] (1933) * [[Е. Д. Мерил]] (1934) * [[Авен Нелсон]] (1935) * [[Ч. Стјуарт Гагер]] (1936) * [[Едмунд Веар Синот]] (1937) * ​​[[Артур Џонсон Имс]] (1938) * [[Карл Мекеј Виганд]] (1939) * [[Едгар Нелсон Трансо]] (1940) * [[Џон Теодор Бухолц]] (1941) * [[Мерит Линдон Ферналд]] (1942) * [[Вилијам Џејкоб Робинс]] (1943) * [[Гилберт Морган Смит]] (1944) * [[Ирвинг Видмер Бејли]] (1945) * [[Нил Еверет Стивенс]] (1946) * [[Ралф Ерскин Клиланд]] (1947) * [[Хенри А. Глисон (ботаничар)|Хенри Алан Глисон]] (1948) * [[Ајви Форман Луис]] (1949) | group3 = 1950–1974 | list3 = * [[Алберт Френсис Блејксли]] (1950) * [[Кетрин Есау]] (1951) * [[Едгар Андерсон]] (1952) * [[Ралф Х. Ветмор]] (1953) * [[Адрианс Ш. Фостер]] (1954) * [[Освалд Типо]] (1955) * [[Хариет Крајтон]] (1956) * [[Џорџ Ш. Ејвери Помладиот]] (1957) * [[Фриц Вармолт Вент]] (1958) * [[Вилијам К. Стир|Вилијам Кемпбел Стир]] (1959) * [[Кенет В. Тиман]] (1960) * [[Вернон Чидл]] (1961) * [[Џ. Ледјард Стебинс]] (1962) * [[Константин Џон Алексопулос]] (1963) * [[Пол Џ. Крамер]] (1964) * [[Арон Џон Шарп]] (1965) * [[Харолд Чарлс Болд]] (1966) * [[Ралф Емерсон (ботаничар)|Ралф Емерсон]] (1967) * [[Артур Галстон]] (1968) * [[Харлан Паркер Бенкс]] (1969) * [[Линколн Констанс]] (1970) * [[Ричард Ц. Стар]] (1971) * [[Чарлс Хајмш]] (1972) * [[Артур Кронквист]] (1973) * [[Теодор Делеворјас]] (1974) | group4 = 1975–1999 | list4 = * [[Питер Х. Рејвен]] (1975) * [[Барбара Франсес Палсер]] (1976) * [[Ворен Х. Вагнер]] (1977) * [[Вилијам Август Јенсен]] (1978) * [[Херберт Џорџ Бејкер]] (1979) * [[Чарлс Бикслер Хајзер]] (1980) * [[Патриша Керн Холмгрен]] (1981) * [[Ернест М. Гифорд Помладиот]] (1982) * [[Барбара Д. Вебстер]] (1983) * [[Милдред Е. Матијас|Милдред Естер Матијас]] (1984) * [[Вилијам Луис Стерн]] (1985–86) * [[Реј Франклин Еверт]] (1986–87) * [[Ширли Котер Такер]] (1987–88) * [[В. Харди Ешбо]] (1988–89) * [[Дејвид Леонард Дилчер]] (1989–90) * [[Берил Б. Симпсон]] (1990–91) * [[Вилијам Луис Калберсон]] (1991–92) * [[Грегори Џозеф Андерсон]] (1992–93) * [[Грејди Вебстер]] (1993–94) * [[Хари Т. Хорнер]] (1994–95) * [[Барбара А. Шал]] (1995–96) * [[Даниел Крофорд (ботаничар)|Даниел Крофорд]] (1996–97) * [[Ненси Денглер]] (1997–98) * [[Керол Баскин]] (1998–99) | group5 = 2000–денес | list5 = * [[Даглас Е. Солтис]] (1999–2000) * [[Патриша Г. Генсел]] (2000–1) * [[Џуди Јернстед]] (2001–2) * [[Скот Д. Расел]] (2002–3) * [[Линда Е. Греам]] (2003–4) * [[Алисон А. Сноу]] (2004–5) * [[Едвард Л. Шнајдер (ботаничар)|Едвард Л. Шнајдер]] (2005–6) * [[Кристофер Х. Хауфлер]] (2006–7) * [[Памела С. Солтис]] (2007–8) * [[Карл Џ. Никлас]] (2008–9) * [[Кент Холсингер]] (2009–10) * [[Џудит Ског]] (2010–11) * [[Стивен Г. Велер]] (2011–12) * [[Елизабет Келог]] (2012–13) * [[Памела Дигл]] (2013–14) * [[Том Ранкер]] (2014–15) * [[Ричард Олмстед]] (2015–16) * [[Гордон Уно]] (2016–17) * [[Лорен Ризеберг]] (2017–18) * [[Андреа Волф]] (2018–19) * [[Линда Вотсон (ботаничар)|Линда Вотсон]] (2019–20) * [[Синтија С. Џонс]] (2020–21) * [[Мајкл Донохју]] (2021–22) * [[Вивијан Негрон-Ортиз]] (2022–23) * [[Бренда Молано-Флорес]] (2023–24) * [[Џени Ксијанг]] (2024–25) * [[Кен Камерон]] (2025–26) }}<noinclude> {{Doc|content= ==References== *{{Citation | title = Претседатели на Американското ботаничко друштво | publisher = Американското ботаничко друштво | url = https://botany.org/home/about/current-officers/bsa-presidents.html | accessdate= 2026-03-23 | postscript= . }} *{{cite web |title= Тековни функционери на Американското ботаничкото друштво|url=https://botany.org/home/about/current-officers.html |website=Американско ботаничко друштво|access-date=23 март 2026 |language=en}} }} [[Категорија:Предлошки за ботаника]] [[Категорија:Прегледнички кутии за САД]] </noinclude> bw0majb99vnewibtzme469tg52ynhv0 Светско првенство во фудбал 2026 0 1390385 5588831 5586240 2026-07-07T19:45:20Z Carshalton 30527 /* Осминафинале */ 5588831 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија меѓународно фудбалско првенство | tourney_name = Светско првенство во фудбал 2026 | year = | other_titles = {{ubl|2026 FIFA World Cup|Copa Mundial de la FIFA 2026|Coupe du Monde de la FIFA 2026}} | image = 2026 FIFA World Cup emblem.webp | size = 150px | country = {{flagsport|CAN}} [[Канада]] | country2 = {{flagsport|MEX}} [[Мексико]] | country3 = {{flagsport|USA}} [[САД]] | dates = 11 јуни – 19 јули | confederations = 6 | num_teams = 48 | venues = 16 | cities = 16 | champion = | count = | second = | third = | fourth = | matches = | goals = | attendance = | top_scorer = | player = | goalkeeper = | young_player = | fair_play = | prevseason = [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] | nextseason = [[Светско првенство во фудбал 2030|''2030'']] }} '''Светско првенство во фудбал 2026''' — 23. [[Светско првенство во фудбал|Светско првенство во фудбал]], меѓународен фудбалски турнир кој се одржува на секој четири години и на кој право на учество имаат сите членки на ФИФА кој ги минале квалификациите. Турнирот ќе се одржи од 11 јуни до 19 јули 2026 година,<ref name="Schedule">{{Наведена мрежна страница|url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule|date=February 4, 2024|publisher=FIFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|archive-date=February 5, 2024|accessdate=February 4, 2024}}</ref> и ќе биде игран во шеснаесет градови домаќини, единаесет во [[Соединети Американски Држави|САД]], три во [[Мексико]] и два во [[Канада]]. Ова, исто така, ќе биде првото издание на Светско првенство во фудбал кое ќе биде одржано во три држави и првото на кое ќе настапуваат 48 репрезентации, по проширувањето од досегашните 32.<ref>{{cite news |date=13. 6. 2018 |title=World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament |publisher=[[BBC]] Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913 |url-status=live |access-date=13. 6. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210114150230/https://www.bbc.com/sport/football/44464913 |archive-date=14. 1. 2021}}</ref><ref name="ESPN 2017">{{Cite web |last=Carlise |first=Jeff |date=April 10, 2017 |title=U.S., neighbors launch 2026 World Cup bid |url=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |archive-date=11. 4. 2017 |publisher=ESPN}}</ref><ref name="48teams">{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017}}</ref> Овие три држави ја победиле конкурентската кандидатура на [[Мароко]] за време на гласањето на 68-миот Конгрес на ФИФА во [[Москва]]. Ова ќе биде првото првенство по она во [[Светско првенство во фудбал 2002|2002]] година, одржано во [[Јапонија]] и [[Јужна Кореја]] кое ќе има повеќе од еден домаќин. Со претходните домаќинства на турнирите во [[Светско првенство во фудбал 1970|1970]] и [[Светско првенство во фудбал 1986|1986]], Мексико станала првата земја што три пати била домаќин или ко-домаќин на Светското првенство. САД претходно биле организатори на првенството во [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]]. Спротивно на тоа, ова ќе биде прв пат Канада да биде домаќин или ко-домаќин. Настанот се вратил во својот традиционален летен распоред на [[Северна полутопка|Северната хемисфера]], откако [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]] во [[Катар]] се одржало во ноември и декември. Како земји домаќини, Канада, [[Фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]] и [[Фудбалска репрезентација на САД|САД]] автоматски се квалификувале. [[Фудбалска репрезентација на Зелен ’Рт|Зелен ’Рт]], [[Фудбалска репрезентација на Курасао|Курасао]], [[Фудбалска репрезентација на Јордан|Јордан]] и [[Фудбалска репрезентација на Узбекистан|Узбекистан]] ќе го имаат своето деби на Светското првенство. [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] е [[Финале на Светското првенство во фудбал 2022|бранител на титулата]], откако ја освоила својата трета титула на Светското првенство 2022. ==Формат и проширување== Идејата за проширување на турнирот се споменувала уште во 2013 година, кога била презентирана од тогашниот претседател на [[УЕФА]], [[Мишел Платини]],<ref>{{Cite news |date=28. 10. 2013 |title=Michel Platini calls for 40-team World Cup starting with Russia 2018 |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |access-date=24. 1. 2015 |archive-date=15. 9. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915093947/https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=29. 10. 2013 |title=Michel Platini's World Cup expansion plan unlikely – Fifa |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/24735765 |url-status=live |access-date=24. 1. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421001646/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/24735765 |archive-date=21. 4. 2014}}</ref> а во 2016 година, ја подржал и претседателот на [[ФИФА]], [[Џани Инфантино]].<ref>{{Cite news |date=30. 3. 2016 |title=Infantino suggests 40-team World Cup finals |work=Independent Online |publisher=[[Independent Online (South Africa)|IOL]] |agency=Reuters |location=Južna Afrika |url=http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230628/http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |archive-date=30. 12. 2016}}</ref> Противниците на предлогот тврделе дека бројот на натпревари веќе достигнал неприфатливо ниво,<ref name="auto2">{{Cite news |last=Macguire |first=Eoghan |date=15. 12. 2016 |title=World Cup: Europe's top clubs oppose FIFA's expansion plans |url=https://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161224164833/http://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |archive-date=24. 12. 2016 |publisher=CNN}}</ref> дека проширувањето ќе го ослабне квалитетот на натпреварите<ref name="auto">{{Cite news |date=2. 10. 2016 |title=Low confirms opposition to 40-team World Cup |publisher=sbs.com.au |agency=[[Australian Associated Press]] |url=http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005031826/http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |archive-date=5. 10. 2016}}</ref><ref name="auto1">{{Cite news |last=Martín |first=Idafe |date=10. 1. 2017 |title=Mundial de 48 equipos: durísimas críticas en Europa |url=https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170112153909/https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |archive-date=12. 1. 2017 |work=[[Clarín (Argentine newspaper)|Clarín]] |language=es}}</ref> и дека одлуката е првенствено политичка, а не спортска. Инфантино бил обвинет дека го искористил ветувањето за поголем број на учесници на Светското првенство како средство за победа на [[Вонреден конгрес на ФИФА во 2016 година|претседателските избори на ФИФА]].<ref>{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Críticas a decisión de la FIFA de jugar el Mundial 2026 con 48 selecciones |language=es |work=[[El Universo]] |agency=[[Agence France-Presse]] |url=http://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170111180321/https://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |archive-date=11. 1. 2017}}</ref> Од ова издание, [[Светско првенство во фудбал|Светското првенство]] е проширено на 48 екипи, 16 повеќе отколку на претходните седум турнири.<ref name="48teams4">{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Екипите ќе бидат поделени во 12 групи од по четири екипи. Првите две екипи од секоја група и осумте најдобри третопласирани екипи ќе се пласираат во осминафиналето, во согласност со одлуката одобрена од [[Совет на ФИФА|Советот на ФИФА]] ​​на 14 март 2023 година.<ref name="IMC">{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|title=FIFA Council approves international match calendars|date=14. 3. 2023|publisher=[[FIFA]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230314155521/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|archive-date=14. 3. 2023|url-status=live|access-date=14. 3. 2023}}</ref> Тоа е првото проширување и првата промена во форматот на Светското првенство од [[Светско првенство во фудбал 1998|1998]].<ref>{{Cite web |date=16. 3. 2024 |title=Success stories from the FIFA World Cup's last expansion |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/celebrating-history-of-32-team-world-cup-1998-2022 |access-date=20. 5. 2026 |website=FIFA}}</ref> Вкупниот број на натпревари се зголемува од 64 на 104, а екипите што ќе стигнат до последните четири натпревари ќе играат по осум натпревари наместо досегашните седум. Турнирот ќе трае 39 дена, седум повеќе од изданијата во [[Светско првенство во фудбал 2014|2014]] и [[Светско првенство во фудбал 2018|2018]].<ref>{{cite news |last=Ingle |first=Sean |url=https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |title=World Cup 2026: four-team groups and 104 game-tournament confirmed by Fifa |work=[[The Guardian]] |date=14. 3. 2023 |access-date=11. 4. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411173501/https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Bushnell |first=Henry |url=https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |title=FIFA scraps ill-fated 2026 World Cup format, but new plan presents other pros and cons |work=[[Yahoo! Sports]] |date=14. 3. 2023 |access-date=11. 4. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411012544/https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |url-status=live}}</ref> Секој репрезентација и понатаму ќе игра по три натпревари во групната фаза.<ref>{{cite news |last=Ziegler |first=Martyn |url=https://www.thetimes.com/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan |work=[[The Times]] |date=14. 3. 2023 |access-date=14. 3. 2023 |archive-date=14. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314110957/https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Slater |first1=Matt |last2=Ornstein |first2=David |url=https://www.nytimes.com/athletic/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches |work=[[The Athletic]] |date=14. 3. 2023 |access-date=14. 3. 2023 |archive-date=14. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314103434/https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |url-status=live}}</ref> Последниот ден од клупските обврски за играчите вклучени во конечните списоци на националните тимови е 24 мај 2026 година; клубовите мора да ги ослободат најдоцна до 25 мај, со исклучок на играчите кои учествуваат во финалето на континенталните клупски натпреварувања до 30 мај. Комбинираниот период за одмор, задолжителниот период за ослободување и времетраењето на турнирот е 56 дена, исто како и во [[Светско првенство во фудбал 2010|2010]], 2014 и 2018 година.<ref name="IMC"/> ===Разгледувани формати на проширување=== Проширувањето на 48 екипи било одобрено на 10 јануари 2017 година, кога првично било одлучено турнирот да има 16 групи од по три екипи и вкупно 80 натпревари. Според тогашниот формат, првите две екипи од секоја група би се пласирале во шеснаесттинафиналето.<ref name="48teams4"/><ref>{{Cite web |last=Conn |first=David |date=10. 1. 2017 |title=Fifa approves Infantino's plan to expand World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110104617/https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017 |website=The Guardian}}</ref> Во подоцна напуштеното решение, максималниот број на натпревари по тим би останал седум, но секој тим во групата би играл еден натпревар помалку од претходно. Турнирот, сепак би бил завршен во рок од 32 дена.<ref>{{Cite web |date=10. 1. 2017 |title=World Cup: Gianni Infantino defends tournament expansion to 48 teams |url=https://www.bbc.com/sport/football/38577001 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170331171815/http://www.bbc.com/sport/football/38577001 |archive-date=31. 3. 2017 |publisher=BBC Sport}}</ref> Овој формат бил избран во однос на три други предлози, кои предвидувале 40 до 48 национални тимови, 76 до 88 натпревари и еден до четири загарантирани натпревари по учесник.<ref name="heraldlive">{{Cite news |date=7. 10. 2016 |title=New Fifa chief backs 48-team World Cup |publisher=HeraldLIVE |url=http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161010112923/http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |archive-date=10. 10. 2016 |quote=It's an idea, just as the World Cup with 40 teams is already on the table with groups of four or five teams.}}</ref><ref name="yahoo">{{Cite news |last=Dunbar |first=Graham |date=23. 12. 2016 |title=FIFA's 5 options for a 2026 World Cup of 48, 40 or 32 teams |url=https://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110142721/http://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |archive-date=10. 1. 2017 |publisher=[[Yahoo! Sports]] |agency=[[Associated Press]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=19. 12. 2016 |title=FIFA World Cup format proposals |url=http://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915094005/https://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |archive-date=15. 9. 2018 |access-date=10. 1. 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Критичарите предупредиле дека групите од три екипи, во кои две продолжуваат понатаму, значително го зголемуваат ризикот од местење на натпревари.<ref name="guyon">{{Cite journal |last=Guyon |first=Julien |date=30. 4. 2020 |title=Risk of Collusion: Will Groups of 3 Ruin the FIFA World Cup? |journal=Journal of Sports Analytics |volume=6 |issue=4 |pages=259–279 |doi=10.3233/JSA-200414 |doi-access=free |url=https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |access-date=2026-06-07 |archive-date=2024-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803091047/https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |url-status=dead }}</ref> Затоа, ФИФА ја разгледала можноста за одлучување на нерешените натпревари во групната фаза преку [[Изведување пенали (фудбал)|изведување пенали]],<ref>{{cite news |date=18. 1. 2017 |title=Penalty shootouts may be used to settle drawn World Cup matches |work=World Soccer |url=http://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |access-date=12. 11. 2020 |archive-date=28. 10. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028040619/https://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |url-status=live}}</ref> но дури и тогаш сè уште би постоел одреден ризик, вклучително и можноста екипата намерно да загуби по изведување на пенали со цел да го елиминира противникот.<ref name="guyon"/> Поради овие приговори, ФИФА продолжила да разгледува други модели на натпреварување, <ref>{{cite news |first=Martyn |last=Ziegler |title=Format for 2026 World Cup could be revamped amid 'collusion' fears, says Fifa vice-president |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |work=[[The Times]] |location=London |date=1. 4. 2022 |access-date=5. 11. 2022 |archive-date=13. 11. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113124725/https://www.thetimes.co.uk/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |url-status=live}}</ref> за процесот да заврши со објавата во 2023 година, кога било потврдено дека турнирот ќе има 12 групи од по четири репрезентации. ==Стадиони== За време на процесот на кандидатура, 41 град со вкупно 42 постоечки и целосно функционални стадиони со редовни корисници, со исклучок на Монтреал, и два стадиони во изградба, во Лас Вегас и Лос Анџелес, се пријавиле како дел од заедничката кандидатура. Меѓу нив биле три стадиони во три мексикански градови, шест стадиони во шест канадски градови и 35 стадиони во 32 градови во САД.<ref name="bids">{{cite web |title=Forty-one Cities Across Canada, Mexico and the United States Submit Bids to Serve as Host Cities in United Bid for 2026 FIFA World Cup |url=http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908021347/http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |archive-date=8. 9. 2017 |access-date=7. 9. 2017}}</ref> Во првиот круг испаднале девет стадиони во девет градови. Вториот круг го стеснил изборот за уште девет стадиони во шест градови, додека три града, Чикаго, Минеаполис и Ванкувер, се откажале бидејќи ФИФА не била подготвена да разговара за финансиските детали на организацијата.<ref>{{cite news |last=Carlisle |first=Jeff |title=United States-led World Cup bid cuts list of potential host cities to 23 |url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |access-date=25. 11. 2021 |publisher=ESPN |date=16. 3. 2018 |archive-date=25. 11. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211125114050/https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |url-status=live}}</ref> Откако [[Монтреал]] се повлекол во јули 2021 година поради недостаток на провинциско финансирање и поддршка за реновирање на [[Олимписки стадион (Монтреал)|Олимпискиот стадион]],<ref>{{cite news |title=Montreal withdraws from host city selection process for 2026 World Cup |url=https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |access-date=6. 7. 2021 |work=Sportsnet |date=6. 7. 2021 |archive-date=16. 8. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816132650/https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |url-status=live}}</ref> Ванкувер повторно се приклучил на процесот како кандидат-домаќин во април 2022 година.<ref name="vancouver_candidatecity">{{cite web |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |title=Update on FIFA World Cup 2026 candidate host city process |publisher=FIFA |date=14. 4. 2022 |access-date=14. 4. 2022 |archive-date=12. 7. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220712003456/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |url-status=live}}</ref> Ова го донело конечниот број на кандидати на 24 стадиони, секој во посебен град или метрополитенска област.<ref>{{Cite web |date=26. 1. 2021 |title=FIFA eyes late 2021 to pick 2026 World Cup host cities |url=https://www.cbc.ca/sports/soccer/fifa-sets-late-2021-target-to-pic-2026-world-cup-cities-1.5888162 |access-date=20. 5. 2026 |website=CBC}}</ref> На 16 јуни 2022 година, ФИФА ги објавила 16-те градови домаќини: два во Канада, три во Мексико и 11 во САД.<ref name="bid_cities">{{Cite web |title=United 2026 bid book |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |access-date=30. 4. 2018 |publisher=united2026.com}}</ref> Избрани биле [[Атланта]], [[Бостон]], [[Далас]], [[Гвадалахара]], [[Хјустон]], [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]], [[Лос Анџелес]], [[Сиудад де Мексико]], [[Мајами]], [[Монтереј]], [[Филаделфија]], [[Њујорк]]/[[Њу Џерзи]], [[Сан Франциско]], [[Сиетл]], [[Торонто]] и [[Ванкувер]].<ref>{{cite news |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |title=FIFA unveils stellar line-up of FIFA World Cup 2026 Host Cities |publisher=FIFA |date=16. 6. 2022 |access-date=16. 6. 2022 |archive-date=16. 6. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220616223211/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |url-status=live}}</ref> Осум од 16-те избрани стадиони имаат трајна вештачка трева, која се заменува со трева за турнирот под надзор на ФИФА и истражувачки тим од Универзитетот во Тенеси и Државниот универзитет во Мичиген. Во зависност од климата на поединечниот стадион, за постудени услови ќе се користи или мешавина од 84% ливадска власецка и 16% повеќегодишна 'ржана трева, или бермудска трева за потопли услови.<ref name="utk-fifa">{{cite web |title=Bringing UT's Turfgrass Expertise to FIFA World Cup 26 |url=https://www.utk.edu/turfgrass/ |publisher=UT Knoxville |access-date=25. 4. 2026}}</ref><ref name="tsn-henry-26">{{cite web |last1=Henry |first1=Genevieve |title=MSU Turf Management Program provides grass for World Cup |url=https://statenews.com/article/2026/04/msu-turf-management-program-provides-grass-for-world-cup?ct=content_open&cv=cbox_featured |publisher=The State News |access-date=25. 4. 2026 |date=22. 4. 2026}}</ref><ref name="conv-tr-g-s-b-26">{{cite web |last1=Trey Rogers |first1=John N. |last2=Guevara |first2=Jackie Lyn A. |last3=Sorochan |first3=John |last4=Bearss |first4=Ryan |title=We designed the turf for soccer's biggest World Cup ever – here's how we created the same playing experience across 3 countries |url=https://theconversation.com/we-designed-the-turf-for-soccers-biggest-world-cup-ever-heres-how-we-created-the-same-playing-experience-across-3-countries-279536 |publisher=The Conversation |access-date=25. 4. 2026 |date=20. 4. 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !{{flagsport|MEX}} [[Мексико (град)|Мексико Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Њујорк]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Далас]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Хјустон]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Стадион Ацтека]] | [[Стадион Метлајф]]<br /><small>([[Ист Ратерфорд (Њу Џерзи)|Ист Ратерфорд]])</small> | [[Стадион AT&T]]<br /><small>([[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]])</small> | [[Стадион Ароухед]] | [[Стадион НРГ]] |- | Капацитет: '''87.523''' | Капацитет: '''82.500''' | Капацитет: '''80.000''' | Капацитет: '''76.416''' | Капацитет: '''72.220''' |- | [[File:Soccer_game_at_the_Azteca_Stadium.JPG|250px]] | [[File:Copa America game between Columbia vs Peru at the MetLife Stadium.jpg|250px]] | [[File:Cowboys stadium inside view 4.JPG|250px]] | [[File:25 July 2010 Kansas City Wizards vs Manchester United friendly.jpg|250px]] | [[File:Reliantstadium.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Атланта]]<ref name="bid_cities" /> |colspan=3 rowspan=12| {{location map+|North America|float=center|width=800|caption=Градови домаќини|places= {{location map~|North America|lat=33.755|long=-84.39|label='''[[Атланта]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=42.065278|long= -71.248333|label='''[[Бостон]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=32.775833|long=-96.796667|label='''[[Далас]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=29.762778|long=-95.383056|label='''[[Хјустон]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=39.099722|long=-94.578333|label='''[[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=34.05|long=-118.25|label='''[[Лос Анџелес]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=25.775278|long=-80.208889|label='''[[Мајами]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=40.817097|long=-74.085024|label='''[[Њујорк]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=39.9500|long=-75.1667|label='''[[Филаделфија]]'''|position=left}} {{location map~|North America|lat=37.4032|long=-121.9698|label='''[[Сан Франциско]]'''}} {{location map~|North America|lat=47.5952|long=-122.3316|label='''[[Сиетл]]'''}} {{location map~|North America|lat=43.7|long=-79.4|label='''[[Торонто]]'''|position=left}} {{location map~|North America|lat=49.28|long=-123.12|label='''[[Ванкувер]]'''|position=right}} {{location map~ |North America |lat=19.302911 |long=-99.150442 |label='''[[Мексико (град)|Мексико Сити]]'''|position=right}} {{location map~ |North America |lat=25.722806 |long=-100.312056 |label='''[[Монтереј]]''' |position=left}} {{location map~ |North America |lat=20.681667 |long=-103.462778 |label= '''[[Гвадалахара]]''' |position=left}} }} !{{flagsport|USA}} [[Лос Анџелес]]<ref name="bid_cities" /><ref>{{Cite web|url=https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|title=Los Angeles 2026|access-date=05. 07. 2022|archive-date=29. 06. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629172852/https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|url-status=}}</ref> |- | [[Стадион Мерцедес Бенц]] | [[Стадион Соу-Фај]]<br /><small>([[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]])</small> |- | Капацитет: '''71.000''' | Капацитет: '''70.240''' |- | [[File:2017 Orlando City at Atlanta United MLS Game.jpg|250px]] |[[File:SoFi_Stadium_interior_2021.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Филаделфија]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Сиетл]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Линколн Фајненшел Филд]] | [[Лумен Филд]] |- |Капацитет: '''69.796''' |Капацитет: '''69.000''' |- |[[File:Philly (45).JPG|250px]] | [[File:2022 CONCACAF Champions League Final - View from southeast corner at night.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Сан Франциско]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Бостон]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Стадион Ливајс]] <br /><small>([[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]])</small> | [[Стадион Жилет]]<br /><small>([[Фоксборо]])</small> |- | Капацитет: '''68.500'''<br /> | Капацитет: '''65.878'''<br /> |- | [[File:Entering Levi's Stadium.JPG|250px]] | [[File:Gillette Stadium (Top View).jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Мајами]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|CAN}} [[Ванкувер]]<ref name="vancouver_candidatecity" /> !{{flagsport|MEX}} [[Монтереј]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|MEX}} [[Гвадалахара]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|CAN}} [[Торонто]]<ref name="bid_cities"/> |- | [[Стадион Хард Рок]]<br /><small>([[Мајами Гарденс|Мајами]])</small> | [[БиСи Плејс]] | [[Стадион ББВА]]<br /><small>([[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]])</small> | [[Стадион Акрон]]<br /><small>([[Сапопан]])</small> | [[БМО Филд]] |- | Капацитет: '''64.767''' | Капацитет: '''54.500''' | Капацитет: '''53.500''' | Капацитет: '''49.850''' | Капацитет: '''30.000''' |- | [[File:Hard Rock Stadium 2017 2.jpg|250px]] | [[File:BC Place 2015 Women's FIFA World Cup.jpg|250px]] | [[File:Estadio BBVA Bancomer - Diciembre 2017.jpg|250px]] | [[File:Estadio Akron 02-07-2022 cabecera sur lado derecho.jpg|300px]] | [[File:Bmo Field 2016 East Stand.jpg|250px]] |} ==Групна фаза== Првите две екипи од секоја група, како и осумте најдоброрангирани третопласирани екипи се пласираат во шеснаесттинафиналето. {{легенда|#ccffcc|Екипи кои ја поминале групната фаза}} {{легенда|#ffcccc|Испаднати}} ===Група А=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група A}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата А !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|MEX|}} |3||3||0||0||6||0||+6||'''9''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|RSA}} |3||1||1||1||2||3||-1||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|KOR|}} |3||1||0||2||2||3||–1||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|CZE|}} |3||0||1||2||2||6||–4||'''1''' |} <section begin=A1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јуни 2026 |време = 13:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Мексико - Јужна Африка|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021443 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = *[[Хулијан Кињонес|Кињонес]] {{goal|{{0}}9}} *[[Раул Хименес|Хименес]] {{goal|67}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=A1 /> ---- <section begin=A2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|KOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Јужна Кореја - Чешка|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021441 |екипа2 = {{fb|CZE}} |голови1 = *[[Хванг Ин Бом]] {{goal|67}} *[[О Хјун Гју]] {{goal|80}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Ладислав Крејчи (фудбалер 1999)|Крејчи]] |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 44.985 |судија = {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар|Амин Мохамед Омар]] }}<section end=A2 /> ---- <section begin=A3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Чешка - Јужна Африка|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021440 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = *[[Михал Садилек|Садилек]] {{goal|{{0}}6}} |голови2 = *{{goal|83|пен.}} [[Тебохо Мокоена (фудбалер 1997)|Мокоена]] |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц|Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 67.442 |судија = {{flagsport|USA}} [[Тори Пенсо]] }}<section end=A3 /> ---- <section begin=A4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Мексико - Јужна Кореја|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021442 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = *[[Луис Ромо|Ромо]] {{goal|50}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.522 |судија = {{flagsport|URU}} [[Густаво Техера]] }}<section end=A4 /> ---- <section begin=A5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Чешка - Мексико|0–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021444 |екипа2 = {{fb|MEX}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|55}} [[Матео Чавес|М. Чавес]] *{{goal|61}} [[Хулијан Кињонес|Кињонес]] *{{goal|90+4}} [[Алваро Фидалго|Фидалго]] |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Јаел Фалкон]] }}<section end=A5 /> ---- <section begin=A6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|RSA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Јужна Африка - Јужна Кореја|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021445 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = *[[Тапело Масеко|Масеко]] {{goal|63}} |голови2 = |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=A6 /> ---- ===Група Б=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Б}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Б !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|SUI|}} |3||2||1||0||7||3||+4||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CAN}} |3||1||1||1||8||3||+5||'''4''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|BIH|}} |3||1||1||1||5||6||-1||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|QAT|}} |3||0||1||2||2||10||-8||'''1''' |} <section begin=B1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 12 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Канада - Босна и Херцеговина|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021449 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Кајл Ларин|Ларин]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Јово Лукиќ|Лукиќ]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.002 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=B1 /> ---- <section begin=B2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|QAT}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Катар - Швајцарија|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021447 |екипа2 = {{fb|SUI}} |голови1 = *[[Миро Мухајм|Мухајм]] {{goal|90+4|авт.}} |голови2 = *{{goal|17|пен.}} [[Брил Ембоо|Емболо]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 67.966 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=B2 /> ---- <section begin=A3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Швајцарија - Босна и Херцеговина|4–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021446 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Јохан Манзамби|Манзамби]] {{goal|74}}, {{goal|90}} *[[Рубен Варгас|Варгас]] {{goal|84}} *[[Гранит Џака|Џака]] {{goal|90+7|пен.}} |голови2 = *{{goal|90+3}} [[Ермин Махмиќ|Махмиќ]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.026 |судија = {{flagsport|POR}} [[Жоао Пињеиро (фудбалски судија)|Жоао Пињеиро]] }}<section end=B3 /> ---- <section begin=A4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Канада - Катар|6–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021450 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = *[[Кајл Ларин|Ларин]] {{goal|16}} *[[Џонатан Дејвид|Џ. Дејвид]] {{goal|29}}, {{goal|45+3}}, {{goal|90+2}} *[[Нејтн Салиба|Салиба]] {{goal|64}} *[[Мохамед Манај|Манај]] {{goal|75|авт.}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|CHL}} [[Кристијан Гарај]] }}<section end=B4 /> ---- <section begin=A5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Швајцарија - Канада|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021451 |екипа2 = {{fb|CAN}} |голови1 = *[[Рубен Варгас|Варгас]] {{goal|46}} *[[Јохан Манзамби|Манзамби]] {{goal|57}} |голови2 = *{{goal|76}} [[Промис Дејвид|П. Дејвид]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рамон Абати]] }}<section end=B5 /> ---- <section begin=A6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BIH}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Босна и Херцеговина - Катар|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021448 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = *[[Керим Алајбеговиќ|Алајбеговиќ]] {{goal|29}} *[[Махмуд Абунада|Абунада]] {{goal|34|авт.}} *[[Ермин Махмиќ|Махмиќ]] {{goal|80}} |голови2 = *{{goal|42}} [[Хасан Ал-Хајдос|Ал-Хајдос]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=B6 /> ---- ===Група Ц=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Ц !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BRA|}} |3||2||1||0||7||1||+6||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|MAR}} |3||2||1||0||7||1||+3||'''7''' |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|SCO}} |3||1||0||2||1||4||-3||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|HAI}} |3||0||0||3||2||8||-6||'''0''' |} <section begin=C1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Бразил - Мароко|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021456 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|32}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=C1 /> ---- <section begin=C2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|HAI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Хаити - Шкотска|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021453 |екипа2 = {{fb|SCO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|28}} [[Џон МакГин|МакГин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }}<section end=C2 /> ---- <section begin=C3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Шкотска - Мароко|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021454 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|UZB}} [[Илгиз Танташев]] }}<section end=C3 /> ---- <section begin=C4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Бразил - Хаити|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021457 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = *[[Матеуш Куња|Куња]] {{goal|23}}, {{goal|36}} *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|45+3}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|ESP}} [[Алехандро Ернандес Ернандес]] }}<section end=C4 /> ---- <section begin=C5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Шкотска - Бразил|0–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021455 |екипа2 = {{fb|BRA}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|45+3}} [[Винисиус Жуниор|Винисиус]] *{{goal|60}} [[Матеуш Куња|Куња]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.478 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Сесар Артуро Рамос]] }}<section end=C5 /> ---- <section begin=C6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|MAR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Мароко - Хаити|4–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021452 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = *[[Ашраф Хакими|Хакими]] {{goal|39}} *[[Исмаел Саибари|Саибари]] {{goal|45+1}} *[[Суфијан Рахими|Рахими]] {{goal|78}} *[[Џесим Јасин|Јасин]] {{goal|89}} |голови2 = *{{goal|10|авт.}} [[Јасин Буну|Буну]] *{{goal|43}} [[Вилсон Изидор|Изидор]] |стадион = [[Стадион Мерцедес-Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68,239 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=C6 /> ---- ===Група Д=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Д}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Д !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|USA}} |3||2||0||1||8||4||+4||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|AUS}} |3||1||1||1||2||2||0||'''4''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|PAR}} |3||1||1||1||2||4||-2||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUR}} |3||1||0||2||3||5||-2||'''3''' |} <section begin=D1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 12 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#САД - Парагвај|4–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021458 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = *[[Дамиан Бобадиља|Бобадиља]] {{goal|{{0}}7|авт.}} *[[Фоларин Балогун|Балогун]] {{goal|31}}, {{goal|45+5}} *[[Џовани Рејна|Рејна]] {{goal|90+8}} |голови2 = *{{goal|73}} [[Маурисио Магаљаеш Прадо|Маурисио]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=D1 /> ---- <section begin=D2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|AUS}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Австралија - Турција|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021463 |екипа2 = {{fb|TUR}} |голови1 = *[[Нестори Иранкунда|Иранкунда]] {{goal|27}} *[[Конор Меткалф|Меткалф]] {{goal|75}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=D2 /> ---- <section begin=D3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#САД - Австралија|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021462 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = *[[Камерон Брџис|Брџис]] {{goal|11|авт.}} *[[Алекс Фриман|Фриман]] {{goal|43}} |голови2 = |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|GER}} [[Феликс Цвајер]] }}<section end=D3 /> ---- <section begin=D4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Турција - Парагвај|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021460 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Матијас Галарса|Галарса]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|SLV}} [[Иван Бартон]] }}<section end=D4 /> ---- <section begin=D5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Турција - САД|3–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021459 |екипа2 = {{fb|USA}} |голови1 = *[[Арда Ѓулер|Ѓулер]] {{goal|10}} *[[Бариш Алпер Јилмаз|Јилмаз]] {{goal|31}} *[[Каан Ајха|Ајхан]] {{goal|90+8}} |голови2 = *{{goal|{{0}}3}} [[Остон Трасти|Трасти]] *{{goal|49}} [[Себастијан Берхалтер|Берхалтер]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }}<section end=D5 /> ---- <section begin=D6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|PAR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Парагвај - Австралија|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021461 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=D6 /> ---- ===Група Е=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Е}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|GER}} |3||2||0||1||10||4||+6||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CIV}} |3||2||0||1||4||2||+2||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|ECU}} |3||1||1||1||2||2||0||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|CUW}} |3||0||1||2||1||9||-8||'''1''' |} <section begin=E1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Германија - Курасао|7–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/40002146 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = *[[Феликс Нмеча|Нмеча]] {{goal|{{0}}6}} *[[Нико Шлотербек|Шлотербек]] {{goal|38}} *[[Каи Хаверц|Хаверц]] {{goal|45+5|пен.}}, {{goal|88}} *[[Џамал Мусиала|Мусиала]] {{goal|47}} *[[Натаниел Браун (фудбалер)|Браун]] {{goal|68}} *[[Дениз Ундав|Ундав]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Ливано Комененсија|Комененсија]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.021 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Џајед]] }}<section end=E1 /> ---- <section begin=E2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CIV}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Брег на Слоновата Коска - Еквадор|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021467 |екипа2 = {{fb|ECU}} |голови1 = *[[Амад Диало|Диало]] {{goal|90}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.274 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Франсоа Летексје]] }}<section end=E2 /> ---- <section begin=E3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Германија - Брег на Слоновата Коска|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021469 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = *[[Дениз Ундав|Ундав]] {{goal|68}}, {{goal|90+4}} |голови2 = *{{goal|30}} [[Франк Кесие|Кесие]] |стадион = [[БМО филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|PAR}} [[Хуан Габриел Бенитес]] }}<section end=E3 /> ---- <section begin=E4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Еквадор - Курасао|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021465 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 68.598 |судија = {{flagsport|CHN}} [[Ма Нинг]] }}<section end=E4 /> ---- <section begin=E5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|CUW}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Курасао - Брег на Слоновата Коска|0–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021468 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|64}} [[Никола Пепе|Пепе]] |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=E5 /> ---- <section begin=E6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Еквадор - Курасао|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021466 |екипа2 = {{fb|GER}} |голови1 = *[[Нилсон Ангуло|Ангуло]] {{goal|{{0}}9}} *[[Гонсало Плата|Плата]] {{goal|77}} |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Лерој Сане|Сане]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|USA}} [[Тори Пенсо]] }}<section end=E6 /> ---- ===Група Ф=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|NED}} |3||2||1||0||10||4||+6||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|JPN}} |3||1||2||0||7||3||+4||'''5''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|SWE}} |3||1||1||1||7||7||0||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUN}} |3||0||0||3||2||12||-10||'''0''' |} <section begin=F1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Холандија - Јапонија|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021470 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = *[[Вирџил ван Дајк|Ван Дајк]] {{goal|50}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{goal|64}} |голови2 = *{{goal|57}} [[Кеито Накамура|Накамура]] *{{goal|88}} [[Даичи Камада|Камада]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 69,285 |судија = {{flagsport|USA}} [[Исмаил Елфат]] }}<section end=F1 /> ---- <section begin=F2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|SWE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Шведска - Тунис|5–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021474 |екипа2 = {{fb|TUN}} |голови1 = * [[Јасин Ајари|Ајари]] {{goal|{{0}}7}}, {{goal|90+6}} * [[Александер Исак|Исак]] {{goal|30}} * [[Виктор Ѓекереш|Ѓекереш]] {{goal|59}} * [[Матијас Сванберг|Сванберг]] {{goal|84}} |голови2 = * {{goal|43}} [[Омар Рекик|Рекик]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 50.987 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Жаел Фалкон]] }}<section end=F2 /> ---- <section begin=F3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Холандија - Шведска|5–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021472 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = *[[Брајан Броби|Броби]] {{goal|{{0}}5}}, {{goal|17}} *[[Коди Гакпо|Гакпо]] {{goal|47}}, {{goal|54}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{goal|89}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Антони Еланга|Еланга]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Мајкл Оливер (фудбалски судија)|Мајкл Оливер]] }}<section end=F3 /> ---- <section begin=F4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 22:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Тунис - Јапонија|0–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021475 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = |голови2 = * {{goal|{{0}}4}} [[Даичи Камада|Камада]] * {{goal|31}}, {{goal|83}} [[Ајасе Уеда|Уеда]] * {{goal|69}} [[Џунја Ито|Џ. Ито]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|HUN}} [[Иштван Ковач (фудбалски судија)|Иштван Ковач]] }}<section end=F4 /> ---- <section begin=E5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|JPN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Јапонија - Шведска|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021471 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = *[[Даизен Маеда|Маеда]] {{goal|56}} |голови2 = *{{goal|62}} [[Антони Еланга|Еланга]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.137 |судија = {{flagsport|SLV}} [[Иван Бартон]] }}<section end=E5 /> ---- <section begin=F6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Тунис - Холандија|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021473 |екипа2 = {{fb|NED}} |голови1 = *[[Хазем Мастури|Мастури]] {{goal|54}} |голови2 = *{{goal|{{0}}3|авт.}} [[Елјес Схири|Схири]] *{{goal|{{0}}7}} [[Брајан Броби|Броби]] *{{goal|62}} [[Јан Пол ван Хеке|Ван Хеке]] |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 68.391 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Катја Ицел Гарсија]] }}<section end=F6 /> ---- ===Група Г=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Г}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Г !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BEL}} |3||1||2||0||6||2||+4||'''5''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|EGY}} |3||1||2||0||5||3||+2||'''5''' |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|IRN}} |3||0||3||0||3||3||0||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|NZL}} |0||0||0||0||0||0||0||'''1''' |} <section begin=G1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Белгија - Египет|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021478 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Мохамед Хани|Хани]] {{goal|66|авт.}} |голови2 = *{{goal|19}} [[Емам Ашур|Ашур]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.775 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рамон Абати]] }}<section end=G1 /> ---- <section begin=G2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|IRN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Иран - Нов Зеланд|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021476 |екипа2 = {{fb|NZL}} |голови1 = *[[Рамин Резаејан|Резаејан]] {{goal|32}} *[[Мохамад Мохеби|Мохеби]] {{goal|64}} |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|54}} [[Елајџа Џаст|Џаст]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.108 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Сесар Артуро Рамос|Сесар Артуро]] }}<section end=G2 /> ---- <section begin=G3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Белгија - Иран|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021477 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.317 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Дарио Ерера (фудбалски судија)|Дарио Ерера]] }}<section end=G3 /> ---- <section begin=G4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Нов Зеланд - Египет|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021480 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Фин Срман|Срман]] {{goal|15}} |голови2 = *{{goal|58}} [[Мостафа Зико|Зико]] *{{goal|67}} [[Мохамед Салах|Салах]] *{{goal|82}} [[Махмуд Хасан (фудбалер)|Трезеге]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|UAE}} [[Омар Ал Али]] }}<section end=G4 /> ---- <section begin=G5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|EGY}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Египет - Иран|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021479 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = *[[Махмуд Сабер|Сабер]] {{goal|{{0}}5}} |голови2 = *{{goal|14}} [[Рамин Резаејан|Резаејан]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|POL}} [[Шимон Марцињак]] }}<section end=G5 /> ---- <section begin=G6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Нов Зеланд - Белгија|1–5]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021481 |екипа2 = {{fb|BEL}} |голови1 = *[[Елајџа Џаст|Џаст]] {{goal|84}} |голови2 = *{{goal|28}}, {{goal|50}} [[Леандро Тросар|Тросар]] *{{goal|66}} [[Кевин Де Бројне|Де Бројне]] *{{goal|86}} [[Ромелу Лукаку|Лукаку]] *{{goal|90+4}} [[Алексис Салемакерс|Салемакерс]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадем]] }}<section end=G6 /> ---- ===Група Х=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Х}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Х !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ESP}} |3||2||1||0||5||0||+5||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CPV}} |3||0||3||0||2||2||0||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|URU}} |3||0||2||1||3||4||-1||'''2''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|SAU}} |3||0||2||1||1||5||-4||'''2''' |} <section begin=H1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Шпанија - Зелен ’Рт|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021482 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 67,640 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадмех]] }}<section end=H1 /> ---- <section begin=H2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SAU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Саудиска Арабија - Уругвај|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021486 |екипа2 = {{fb|URU}} |голови1 = *[[Абдулелах Ал-Амри|Ал-Амри]] {{goal|41}} |голови2 = *{{goal|80}} [[Максимилијано Араухо|М. Араухо]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 62.764 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=H2 /> ---- <section begin=H3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Шпанија - Саудиска Арабија|4–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021483 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = *[[Ламин Јамал|Јамал]] {{goal|10}} *[[Микел Ојарсабал|Ојарсабал]] {{goal|21}}, {{goal|24}} *[[Хасан Ал-Тамбакти|Ал-Тамбакти]] {{goal|49|авт.}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68.239 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рафаел Клаус]] }}<section end=H3 /> ---- <section begin=H4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Уругвај - Зелен ’Рт|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021487 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = *[[Максимилијано Араухо|М. Араухо]] {{goal|44}} *[[Агустин Канобио|Канобио]] {{goal|45+6}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Кевин Пина (фудбалер)|К. Пина]] *{{goal|61}} [[Елио Варела|Варела]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.003 |судија = {{flagsport|NOR}} [[Еспен Ескас]] }}<section end=H4 /> ---- <section begin=H5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|CPV}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Зелен ’Рт - Саудиска Арабија|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021485 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.278 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Франсоа Летексје]] }}<section end=H5 /> ---- <section begin=H6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Уругвај - Шпанија|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021484 |екипа2 = {{fb|ESP}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|42}} [[Алекс Баена|Баена]] |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.065 |судија = {{flagsport|USA}} [[Исмаел Елфат]] }}<section end=H6 /> ---- ===Група И=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група И}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата И !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|FRA}} |3||3||0||0||10||2||+8||'''9''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|NOR}} |3||2||0||1||8||7||+1||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|SEN}} |3||1||0||2||8||6||+2||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|IRQ}} |3||0||0||3||1||12||-11||'''0''' |} <section begin=I1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Франција - Сенегал|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021490 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|66}}, {{goal|90+6}} *[[Бредли Баркола|Баркола]] {{goal|82}} |голови2 = *{{goal|90+5}} [[Ибрахим Мбаје|Мбаје]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.545 |судија = {{flagsport|IRN}} [[Алиреза Фагани]] }}<section end=I1 /> ---- <section begin=I2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|IRQ}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Ирак - Норвешка|1–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021488 |екипа2 = {{fb|NOR}} |голови1 = *[[Ајмен Хусеин|Хусеин]] {{goal|39}} |голови2 = *{{goal|29}}, {{goal|43}} [[Ерлинг Холанд|Холанд]] *{{goal|76}} [[Лео Естигор|Естигор]] *{{goal|90+5|авт.}} [[Ајмен Хусеин|Хусеин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.106 |судија = {{flagsport|GAB}} [[Пјер Ачо]] }}<section end=I2 /> ---- <section begin=I3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Франција - Сенегал|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021492 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|14}}, {{goal|54}} *[[Усман Дембеле|Дембеле]] {{goal|66}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|CAN}} [[Дру Фишер]] }}<section end=I3 /> ---- <section begin=I4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Норвешка - Сенегал|3–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021491 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Маркус Холмгрен Педерсен|Педерсен]] {{goal|43}} *[[Ерлинг Холанд|Холанд]] {{goal|48}}, {{goal|58}} |голови2 = *{{goal|53}}, {{goal|90+3}} [[Исмаила Сар|И. Сар]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=I4 /> ---- <section begin=I5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Норвешка - Франција|1–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021489 |екипа2 = {{fb|FRA}} |голови1 = *[[Тело Осгор|Осгор]] {{goal|21}} |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|20}}, {{goal|32}} [[Усман Дембеле|Дембеле]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = [[Мајкл Оливер (фудбалски судија)|Мајкл Оливер]] }}<section end=I5 /> ---- <section begin=I6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|SEN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Сенегал - Ирак|5–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021493 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = *[[Хабиб Диара|Диара]] {{goal|{{0}}4}} *[[Исмаила Сар|И. Сар]] {{goal|56}} *[[Папе Геј|П. Геј]] {{goal|59}}, {{goal|71}} *[[Илиман Ндиај|Ндиај]] {{goal|82}} |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = [[Антони Тејлор (фудбалски судија)|Антони Тејлор]] }}<section end=I6 /> ---- ===Група Ј=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Ј !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ARG}} |3||3||0||0||8||1||+7||'''9''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|AUT}} |3||1||1||1||6||6||0||'''4''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|ALG}} |3||1||1||1||5||7||-2||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|JOR}} |3||0||0||3||3||8||-5||'''0''' |} <section begin=J1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Аргентина - Алжир|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021496 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|17}}, {{goal|60}}, {{goal|76}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 69.045 |судија = {{flagsport|POL}} [[Шимон Марцињак]] }}<section end=J1 /> ---- <section begin=J2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|AUT}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Австрија - Јордан|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021498 |екипа2 = {{fb|JOR}} |голови1 = *[[Романо Шмид|Шмид]] {{goal|20}} *[[Јазан Ал-Араб|Ал-Араб]] {{goal|76|авт.}} *[[Марко Арнаутовиќ|Арнаутовиќ]] {{goal|90+12}} |голови2 = *{{goal|50}} [[Али Олван|Олван]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.527 |судија = {{flagsport|MAU}} [[Дахан Беида]] }}<section end=J2 /> ---- <section begin=J3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Аргентина - Австрија|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021494 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|38}}, {{goal|90+5}} |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.649 |судија = {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар]] }}<section end=J3 /> ---- <section begin=J4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Јордан - Алжир|1–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021499 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Низар Ал-Рашан|Ал-Рашдан]] {{goal|36}} |голови2 = *{{goal|69}} [[Надир Бенбуали|Бенбуали]] *{{goal|86}} [[Амин Гуири|Гуири]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.371 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=J4 /> ---- <section begin=J5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|ALG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Алжир - Австрија|3–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021497 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = *[[Рафик Белгали|Белгали]] {{goal|45}} *[[Ријад Марез|Марез]] {{goal|60}}, {{goal|90+3}} |голови2 = *{{goal|28}} [[Марко Арнаутовиќ|Арнаутовиќ]] *{{goal|55}} [[Марсел Забицер|Забицер]] *{{goal|90+6}} [[Саша Калајџиќ|Калајџиќ]] |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 69.045 |судија = {{flagsport|UZB}} [[Илгиз Танташев]] }}<section end=J5 /> ---- <section begin=J6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Јордан - Аргентина|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021495 |екипа2 = {{fb|ARG}} |голови1 = *[[Муса Ал-Тамари|Ал-Тамари]] {{goal|55}} |голови2 = *{{goal|19}} [[Џовани Ло Селсо|Ло Селсо]] *{{goal|31|пен.}} [[Лаутаро Мартинес|Ла. Мартинес]] *{{goal|80}} [[Лионел Меси|Песи]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.649 |судија = {{flagsport|ROU}} [[Иштван Ковач (фудбалски судија)|Иштван Ковач]] }}<section end=J6 /> ---- ===Група К=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група К}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата К !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|COL}} |3||2||1||0||4||1||+3||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|POR}} |3||1||2||0||6||1||+5||'''5''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|COD}} |3||1||1||1||4||3||+1||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|UZB}} |3||0||0||3||2||11||-9||'''0''' |} <section begin=K1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Португалија - ДР Конго|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021502 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = *[[Жоао Невеш|Ж. Невеш]] {{goal|{{0}}6}} |голови2 = *{{goal|45+5}} [[Јоан Виса|Виса]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|QAT}} [[Абдулрахман Ал-Џасим]] }}<section end=K1 /> ---- <section begin=K2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|UZB}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Узбекистан - Колумбија|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021504 |екипа2 = {{fb|COL}} |голови1 = *[[Абосбек Фајзулаев|Фајзулаев]] {{goal|60}} |голови2 = *{{goal|40}} [[Даниел Муњос (фудбалер)|Муњос]] *{{goal|65}} [[Луис Дијас (фудбалер 1997)|Дијас]] *{{goal|90+9}} [[Хаминтон Кампас|Кампас]] |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Антони Тејлор (фудбалски судија)|Антони Тејлор]] }}<section end=K2 /> ---- <section begin=K3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Португалија - Узбекистан|5–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021503 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = * [[Кристијано Роналдо|Роналдо]] {{goal|{{0}}6}}, {{goal|39}} * [[Нуно Мендеш|Мендеш]] {{goal|17}} * [[Абдувохид Нематов|Нематов]] {{goal|60|авт.}} * [[Рафаел Леао|Леао]] {{goal|87}} |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Жајед]] }}<section end=K3 /> ---- <section begin=K4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Колумбија - ДР Конго|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021501 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = * [[Даниел Муњос (фудбалер)|Муњос]] {{goal|76}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.358 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=K4 /> ---- <section begin=K5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Колумбија - Португалија|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021505 |екипа2 = {{fb|POR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.478 |судија = {{flagsport|AUS}} [[Алиреза Фагани]] }}<section end=K5 /> ---- <section begin=K6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|COD}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Колумбија - Португалија|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021500 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = * [[Јоан Виса|Виса]] {{goal|68|пен.}}, {{goal|90+1}} * [[Фистон Мајеле|Мејеле]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|10}} [[Елдор Шомуродов|Шомуродов]] |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68.239 |судија = {{flagsport|GER}} [[Феликс Цвајер]] }}<section end=K6 /> ---- ===Група Л=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Л}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Л !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ENG}} |3||2||1||0||6||2||+4||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CRO}} |3||2||0||1||5||5||0||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|GHA}} |3||1||1||1||2||2||0||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|PAN}} |3||0||0||3||0||4||-4||'''0''' |} <section begin=L1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Англија - Хрватска|4–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021507 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = *[[Хари Кејн|Кејн]] {{goal|12|пен.}}, {{goal|42}} *[[Џуд Белингам|Белингам]] {{goal|47}} *[[Маркус Рашфорд|Рашфорд]] {{goal|85}} |голови2 = *{{goal|36}} [[Мартин Батурина|Батурина]] *{{goal|45+5}} [[Петар Муса|Муса]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.389 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=L1 /> ---- <section begin=L2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GHA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Гана - Панама|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021510 |екипа2 = {{fb|PAN}} |голови1 = *[[Кејлеб Јиренки|Јиренки]] {{goal|90+5}} |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 42.942 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=L2 /> ---- <section begin=L3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Англија - Гана|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021506 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.983 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=L3 /> ---- <section begin=L4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Панама - Хрватска|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021511 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|54}} [[Анте Будимир|Будимир]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|GAB}} [[Пјер Ачо]] }}<section end=L4 /> ---- <section begin=L5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Панама - Англија|0–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021508 |екипа2 = {{fb|ENG}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|62}} [[Џуд Белингам|Белингам]] *{{goal|67}} [[Хари Кејн|Кејн]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|QAT}} [[Абдулрахман Ал-Џасим]] }}<section end=L5 /> ---- <section begin=L6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CRO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Хрватска - Гана|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021509 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = *[[Петар Сучиќ|П. Сучиќ]] {{goal|31}} *[[Никола Влашиќ|Влашиќ]] {{goal|83}} |голови2 = *{{goal|75}} [[Дерик Лукасен|Лукасен]] |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|CAN}} [[Дру Фишер]] }}<section end=L6 /> ---- === Поредок на третопласираните === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- !width=7%|{{Tooltip|Поз.|Позиции}} !width=7%|{{Tooltip|Група|Група}} !width=25%|Репрезентација !width=7%|{{Tooltip|Нат|Одиграни натпревари}} !width=7%|{{Tooltip|Поб|Победи}} !width=7%|{{Tooltip|Нер|Нерешени}} !width=7%|{{Tooltip|Пор|Порази}} !width=7%|{{Tooltip|ДГ|Постигнати голови}} !width=7%|{{Tooltip|ПГ|Примени голови}} !width=7%|{{Tooltip|ГР|Гол-разлика}} !width=10%|{{Tooltip|Бод|Бодови}} |- style="background:#ccffcc;" |1.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група К|К]]''' || style="text-align:left;"| {{fb|COD}} | 3 || 1 || 1 || 1 || 4 || 3 || +1 || '''4''' |- style="background:#ccffcc;" |2.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф|Ф]]''' || style="text-align:left;"| {{fb|SWE}} | 3 || 1 || 1 || 1 || 7 || 7 || 0 || '''4''' |- style="background:#ccffcc;" |3.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л|Л]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|GHA}} | 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 2 || 0 || '''4''' |- style="background:#ccffcc;" |4.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е|Е]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|ECU}} | 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 2 || 0 || '''4''' |- style="background:#ccffcc;" |5.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б|Б]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|BIH}} | 3 || 1 || 1 || 1 || 5 || 6 || -1 || '''4''' |- style="background:#ccffcc;" |6.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј|Ј]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|ALG}} | 3 || 1 || 1 || 1 || 5 || 7 || -2 || '''4''' |- style="background:#ccffcc;" |7.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д|Д]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|PAR}} | 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 4 || -2 || '''4''' |- style="background:#ccffcc;" |8.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група И|И]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|SEN}} | 3 || 1 || 0 || 2 || 8 || 6 || +2 || '''3''' |- |9.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г|Г]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|IRN}} | 3 || 0 || 3 || 0 || 3 || 3 || 0 || '''3''' |- |10.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група A|А]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|KOR}} | 3 || 1 || 0 || 2 || 2 || 3 || -1 || '''3''' |- |11.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц|Ц]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|SCO}} | 3 || 1 || 0 || 2 || 1 || 4 || -3 || '''3''' |- |12.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х|Х]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|URU}} | 3 || 0 || 2 || 1 || 3 || 4 || -1 || '''2''' |} ==Нокаут фаза== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза}} ===Резултати=== {{#invoke:RoundN|N32 |style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes |RD1=[[#Шеснаесттинафинале|Шеснаесттинафинале]] |RD2=[[#Осминафинале|Осминафинале]] |RD3=[[#Четвртфинале|Четвртфинале]] |RD4=[[#Полуфинале|Полуфинале]] |RD5=[[#Финале|Финале]] |Consol=[[#Натпревар за 3. место|Натпревар за 3. место]] <!--Date – Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--> <!--Round of 32--> |29. јуни – [[Фоксборо]]|{{fb|GER}}|1 (3)|{{fb|PAR}}|1 (4) |30. јуни – [[Ист Ратерфорд]]|{{fb|FRA}}|3|{{fb|SWE}}|0 |28. јуни – [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]]|{{fb|RSA}}|0|{{fb|CAN}}|1 |29. јуни – [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]]|{{fb|NED}}|1 (2)|{{fb|MAR}}|1 (3) |2. јули – [[Торонто]]|{{fb|POR}}||{{fb|CRO}}| |2. јули – [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]]|{{fb|ESP}}||{{fb|AUT}}| |1. јули – [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]]|{{fb|USA}}|2|{{fb|BIH}}|0 |1. јули – [[Сиетл]]|{{fb|BEL}}|3|{{fb|SEN}}|2 |29. јуни – [[Хјустон]]|{{fb|BRA}}|2|{{fb|JPN}}|1 |30. јуни – [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]]|{{fb|CIV}}|1|{{fb|NOR}}|2 |30. јуни – [[Мексико (град)|Мексико Сити]]|{{fb|MEX}}|2|{{fb|ECU}}|0 |1. јули – [[Атланта]]|{{fb|ENG}}||{{fb|COD}}| |3. јули – [[Мајами Гарденс]]|{{fb|ARG}}||{{fb|CPV}}| |3. јули – [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]]|{{fb|AUS}}||{{fb|EGY}}| |2. јули – [[Ванкувер]]|{{fb|SUI}}||{{fb|ALG}}| |3. јули – [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]|{{fb|COL}}||{{fb|GHA}}| <!--Round of 16--> |4. јули – [[Филаделфија]]|{{fb|PAR}}||{{fb|FRA}}| |4. јули – [[Хјустон]]|{{fb|CAN}}||{{fb|MAR}}| |6. јули – [[Арлингтон (Texas)|Арлингтон]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |6. јули – [[Сиетл]]|{{fb|USA}}||{{fb|BEL}}| |5. јули – [[Ист Ратерфорд]]|{{fb|BRA}}||{{fb|NOR}}| |5. јули – [[Мексико (град)|Мексико Сити]]|{{fb|MEX}}||{{fb|ENG}}| |7. јули – [[Атланта]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |7. јули – [[Ванкувер]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| <!--Quarterfinals--> |9. јули – [[Фоксборо]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |10. јули – [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |11. јули – [[Мајами Гарденс]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |11. јули – [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| <!--Semifinals--> |14. јули – [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |15. јули – [[Атланта]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| <!--Final--> |19. јули – [[Ист Ратерфорд]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| <!--Match for third place--> |18. јули – [[Мајами Гарденс]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| }} ===Шеснаесттинафинале=== <section begin=R32-1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 28 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|RSA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Јужна Африка - Канада|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021518 |екипа2 = {{fb|CAN}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|90+2}} [[Стивен Еуштакио|Еуштакио]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]] |гледачи = 69.237 |судија = {{flagsport|POR}} [[Жоао Пињеиро]] }}<section end=R32-1 /> ---- <section begin=R32-2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 29 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Бразил - Јапонија|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021516 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = *[[Каземиро]] {{goal|56}} *[[Габриел Мартинели|Мартинели]] {{goal|90+5}} |голови2 = *{{goal|29}} [[Каишу Сано|Сано]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=R32-2 /> ---- <section begin=R32-3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 29 јуни 2026 |време = 16:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Германија - Парагвај|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021513 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = *[[Каи Хаверц|Хаверц]] {{goal|54}} |голови2 = *{{goal|42}} [[Хулио Енсисо (фудбалер 2004)|Енсисо]] |aet = yes |пенали1= *[[Каи Хаверц|Хаверц]] {{penmiss}} *[[Јозуа Кимих|Кимих]] {{pengoal}} *[[Џамал Мусиала|Мусиала]] {{pengoal}} *[[Ник Волтемаде|Волтемаде]] {{penmiss}} *[[Надием Амири|Амири]] {{pengoal}} *[[Џонатан Та|Та]] {{penmiss}} |пенали=3–4 |пенали2= *{{pengoal}} [[Маурисио Магаљаеш Прадо|Маурисио]] *{{pengoal}} [[Густаво Гомес|Г. Гомес]] *{{pengoal}} [[Матијас Галарса|Галарса]] *{{penmiss}} [[Антонио Санабрија|Санабрија]] *{{penmiss}} [[Фабијан Балбуена|Балбуена]] *{{pengoal}} [[Хосе Канале|Канале]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.945 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Џајед]] }}<section end=R32-3 /> ---- <section begin=R32-4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 29 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Холандија - Мароко|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021522 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = *[[Коди Гакпо|Гакпо]] {{goal|72}} |голови2 = *{{goal|90+1}} [[Иса Диоп (фудбалер)|Диоп]] |aet = yes |пенали1= *[[Тен Копмејнерс|Копмејнерс]] {{pengoal}} *[[Џастин Клајверт|Клајверт]] {{penmiss}} *[[Ваут Вегхорст|Вегхорст]] {{pengoal}} *[[Квинтен Тимбер|Тимбер]] {{penmiss}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{penmiss}} |пенали=2–3 |пенали2= *{{penmiss}} [[Нил Ел Ајнауи|Ел Ајнауи]] *{{pengoal}} [[Суфијан Рахими|Рахими]] *{{pengoal}} [[Шемсдин Талби|Талби]] *{{penmiss}} [[Ашраф Хакими|Хакими]] *{{pengoal}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=R32-4 /> ---- <section begin=R32-5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 30 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|CIV}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Брег на Слоновата Коска - Норвешка|1–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021514 |екипа2 = {{fb|NOR}} |голови1 = *[[Амад Диало|Диало]] {{goal|74}} |голови2 = *{{goal|39}} [[Антонио Нуса|Нуса]] *{{goal|86}} [[Ерлинг Холанд|Холанд]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 69.665 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=R32-5 /> ---- <section begin=R32-6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 30 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Франција - Шведска|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021523 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|45}}, {{goal|74}} *[[Бредли Баркола|Баркола]] {{goal|53}} |голови2 = |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=R32-6 /> ---- <section begin=R32-7 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 30 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Мексико - Еквадор|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021520 |екипа2 = {{fb|ECU}} |голови1 = *[[Хулијан Кињонес|Кињонес]] {{goal|22}} *[[Раул Хименес|Хименес]] {{goal|31}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=R32-7 /> ---- <section begin=R32-8 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 1 јули 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Англија - ДР Конго|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021512 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = *[[Хари Кејн|Кејн]] {{goal|75}}, {{goal|86}} |голови2 = *{{goal|{{0}}7}} [[Брајан Сипенга|Сипенга]] |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц|Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68.239 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадмех]] }}<section end=R32-8 /> ---- <section begin=R32-9 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 1 јули 2026 |време = 13:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Белгија - Сенегал|3–2]] |aet = yes |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021525 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Ромелу Лукаку|Лукаку]] {{goal|86}} *[[Јури Тилеманс|Тилеманс]] {{goal|89}}, {{goal|120+5|пен.}} |голови2 = *{{goal|25}} [[Хабиб Диара|Диара]] *{{goal|51}} [[Исмаила Сар|И. Сар]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=R32-9 /> ---- <section begin=R32-10 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 1 јули 2026 |време = 17:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#САД - Босна и Херцеговина|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021525 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Фоларин Балогун|Балогун]] {{goal|45}} *[[Малик Тилман|Тилман]] {{goal|82}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рафаел Клаус]] }}<section end=R32-10 /> ---- <section begin=R32-11 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 2 јули 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Шпанија - Австрија|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021519 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = *[[Микел Ојарсабал|Ојарсабал]] {{goal|36}}, {{goal|89}} *[[Педро Поро|Поро]] {{goal|66}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=R32-11 /> ---- <section begin=R32-12 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 2 јули 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Португалија - Хрватска|–]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021526 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = |судија = {{flagsport|NOR}} [[Еспен Ескас]] }}<section end=R32-12 /> ---- <section begin=R32-13 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 2 јули 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Швајцарија - Алжир|–]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021527 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = |судија = {{flagsport|ARG}} [[Јаел Фалкон]] }}<section end=R32-13 /> ---- <section begin=R32-14 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 3 јули 2026 |време = 13:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|AUS}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Австралија - Египет|–]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021515 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = |судија = }}<section end=R32-14 /> ---- <section begin=R32-15 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 3 јули 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Аргентина - Зелен ’Рт|–]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021521 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = |судија = }}<section end=R32-15 /> ---- <section begin=R32-16 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 3 јули 2026 |време = 20:30 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Колумбија - Гана|–]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021517 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = |судија = }}<section end=R32-16 /> ---- ===Осминафинале=== <section begin=R16-1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 4 јули 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Канада - Мароко|–]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021530 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = |судија = }}<section end=R16-1 /> ---- <section begin=R16-2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 4 јули 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Парагвај - Франција|–]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021533 |екипа2 = {{fb|FRA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = |судија = }}<section end=R16-2 /> ---- <section begin=R16-3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 5 јули 2026 |време = 16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Бразил - Норвешка|–]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021532 |екипа2 = {{fb|NOR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = |судија = }}<section end=R16-3 /> ---- <section begin=R16-4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 5 јули 2026 |време = 18:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Мексико - Англија|–]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021531 |екипа2 = {{fb|ENG}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = |судија = }}<section end=R16-4 /> ---- <section begin=R16-5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 6 јули 2026 |време = 14:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Португалија - Шпанија|–]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021529 |екипа2 = {{fb|ESP}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = |судија = }}<section end=R16-5 /> ---- <section begin=R16-6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 6 јули 2026 |време = 17:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#САД - Белгија|–]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021534 |екипа2 = {{fb|BEL}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = |судија = }}<section end=R16-6 /> ---- <section begin=R16-7 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 7 јули 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Аргентина - Египет|–]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021528 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц|Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = |судија = }}<section end=R16-7 /> ---- <section begin=R16-8 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 7 јули 2026 |време = 13:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Швајцарија - Колумбија|–]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021535 |екипа2 = {{fb|COL}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = |судија = }}<section end=R16-8 /> ---- == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== *[https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ FIFA World Cup 2026], FIFA.com {{Светско првенство во фудбал 2026}} {{ФИФА Светско Првенство}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал|2026]] 0db3q1nltvs2lharhx4fsd2o4b7nyc4 5588832 5588831 2026-07-07T20:06:18Z Carshalton 30527 /* Шеснаесттинафинале */ 5588832 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија меѓународно фудбалско првенство | tourney_name = Светско првенство во фудбал 2026 | year = | other_titles = {{ubl|2026 FIFA World Cup|Copa Mundial de la FIFA 2026|Coupe du Monde de la FIFA 2026}} | image = 2026 FIFA World Cup emblem.webp | size = 150px | country = {{flagsport|CAN}} [[Канада]] | country2 = {{flagsport|MEX}} [[Мексико]] | country3 = {{flagsport|USA}} [[САД]] | dates = 11 јуни – 19 јули | confederations = 6 | num_teams = 48 | venues = 16 | cities = 16 | champion = | count = | second = | third = | fourth = | matches = | goals = | attendance = | top_scorer = | player = | goalkeeper = | young_player = | fair_play = | prevseason = [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] | nextseason = [[Светско првенство во фудбал 2030|''2030'']] }} '''Светско првенство во фудбал 2026''' — 23. [[Светско првенство во фудбал|Светско првенство во фудбал]], меѓународен фудбалски турнир кој се одржува на секој четири години и на кој право на учество имаат сите членки на ФИФА кој ги минале квалификациите. Турнирот ќе се одржи од 11 јуни до 19 јули 2026 година,<ref name="Schedule">{{Наведена мрежна страница|url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule|date=February 4, 2024|publisher=FIFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|archive-date=February 5, 2024|accessdate=February 4, 2024}}</ref> и ќе биде игран во шеснаесет градови домаќини, единаесет во [[Соединети Американски Држави|САД]], три во [[Мексико]] и два во [[Канада]]. Ова, исто така, ќе биде првото издание на Светско првенство во фудбал кое ќе биде одржано во три држави и првото на кое ќе настапуваат 48 репрезентации, по проширувањето од досегашните 32.<ref>{{cite news |date=13. 6. 2018 |title=World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament |publisher=[[BBC]] Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913 |url-status=live |access-date=13. 6. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210114150230/https://www.bbc.com/sport/football/44464913 |archive-date=14. 1. 2021}}</ref><ref name="ESPN 2017">{{Cite web |last=Carlise |first=Jeff |date=April 10, 2017 |title=U.S., neighbors launch 2026 World Cup bid |url=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |archive-date=11. 4. 2017 |publisher=ESPN}}</ref><ref name="48teams">{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017}}</ref> Овие три држави ја победиле конкурентската кандидатура на [[Мароко]] за време на гласањето на 68-миот Конгрес на ФИФА во [[Москва]]. Ова ќе биде првото првенство по она во [[Светско првенство во фудбал 2002|2002]] година, одржано во [[Јапонија]] и [[Јужна Кореја]] кое ќе има повеќе од еден домаќин. Со претходните домаќинства на турнирите во [[Светско првенство во фудбал 1970|1970]] и [[Светско првенство во фудбал 1986|1986]], Мексико станала првата земја што три пати била домаќин или ко-домаќин на Светското првенство. САД претходно биле организатори на првенството во [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]]. Спротивно на тоа, ова ќе биде прв пат Канада да биде домаќин или ко-домаќин. Настанот се вратил во својот традиционален летен распоред на [[Северна полутопка|Северната хемисфера]], откако [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]] во [[Катар]] се одржало во ноември и декември. Како земји домаќини, Канада, [[Фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]] и [[Фудбалска репрезентација на САД|САД]] автоматски се квалификувале. [[Фудбалска репрезентација на Зелен ’Рт|Зелен ’Рт]], [[Фудбалска репрезентација на Курасао|Курасао]], [[Фудбалска репрезентација на Јордан|Јордан]] и [[Фудбалска репрезентација на Узбекистан|Узбекистан]] ќе го имаат своето деби на Светското првенство. [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] е [[Финале на Светското првенство во фудбал 2022|бранител на титулата]], откако ја освоила својата трета титула на Светското првенство 2022. ==Формат и проширување== Идејата за проширување на турнирот се споменувала уште во 2013 година, кога била презентирана од тогашниот претседател на [[УЕФА]], [[Мишел Платини]],<ref>{{Cite news |date=28. 10. 2013 |title=Michel Platini calls for 40-team World Cup starting with Russia 2018 |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |access-date=24. 1. 2015 |archive-date=15. 9. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915093947/https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=29. 10. 2013 |title=Michel Platini's World Cup expansion plan unlikely – Fifa |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/24735765 |url-status=live |access-date=24. 1. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421001646/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/24735765 |archive-date=21. 4. 2014}}</ref> а во 2016 година, ја подржал и претседателот на [[ФИФА]], [[Џани Инфантино]].<ref>{{Cite news |date=30. 3. 2016 |title=Infantino suggests 40-team World Cup finals |work=Independent Online |publisher=[[Independent Online (South Africa)|IOL]] |agency=Reuters |location=Južna Afrika |url=http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230628/http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |archive-date=30. 12. 2016}}</ref> Противниците на предлогот тврделе дека бројот на натпревари веќе достигнал неприфатливо ниво,<ref name="auto2">{{Cite news |last=Macguire |first=Eoghan |date=15. 12. 2016 |title=World Cup: Europe's top clubs oppose FIFA's expansion plans |url=https://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161224164833/http://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |archive-date=24. 12. 2016 |publisher=CNN}}</ref> дека проширувањето ќе го ослабне квалитетот на натпреварите<ref name="auto">{{Cite news |date=2. 10. 2016 |title=Low confirms opposition to 40-team World Cup |publisher=sbs.com.au |agency=[[Australian Associated Press]] |url=http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005031826/http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |archive-date=5. 10. 2016}}</ref><ref name="auto1">{{Cite news |last=Martín |first=Idafe |date=10. 1. 2017 |title=Mundial de 48 equipos: durísimas críticas en Europa |url=https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170112153909/https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |archive-date=12. 1. 2017 |work=[[Clarín (Argentine newspaper)|Clarín]] |language=es}}</ref> и дека одлуката е првенствено политичка, а не спортска. Инфантино бил обвинет дека го искористил ветувањето за поголем број на учесници на Светското првенство како средство за победа на [[Вонреден конгрес на ФИФА во 2016 година|претседателските избори на ФИФА]].<ref>{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Críticas a decisión de la FIFA de jugar el Mundial 2026 con 48 selecciones |language=es |work=[[El Universo]] |agency=[[Agence France-Presse]] |url=http://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170111180321/https://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |archive-date=11. 1. 2017}}</ref> Од ова издание, [[Светско првенство во фудбал|Светското првенство]] е проширено на 48 екипи, 16 повеќе отколку на претходните седум турнири.<ref name="48teams4">{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Екипите ќе бидат поделени во 12 групи од по четири екипи. Првите две екипи од секоја група и осумте најдобри третопласирани екипи ќе се пласираат во осминафиналето, во согласност со одлуката одобрена од [[Совет на ФИФА|Советот на ФИФА]] ​​на 14 март 2023 година.<ref name="IMC">{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|title=FIFA Council approves international match calendars|date=14. 3. 2023|publisher=[[FIFA]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230314155521/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|archive-date=14. 3. 2023|url-status=live|access-date=14. 3. 2023}}</ref> Тоа е првото проширување и првата промена во форматот на Светското првенство од [[Светско првенство во фудбал 1998|1998]].<ref>{{Cite web |date=16. 3. 2024 |title=Success stories from the FIFA World Cup's last expansion |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/celebrating-history-of-32-team-world-cup-1998-2022 |access-date=20. 5. 2026 |website=FIFA}}</ref> Вкупниот број на натпревари се зголемува од 64 на 104, а екипите што ќе стигнат до последните четири натпревари ќе играат по осум натпревари наместо досегашните седум. Турнирот ќе трае 39 дена, седум повеќе од изданијата во [[Светско првенство во фудбал 2014|2014]] и [[Светско првенство во фудбал 2018|2018]].<ref>{{cite news |last=Ingle |first=Sean |url=https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |title=World Cup 2026: four-team groups and 104 game-tournament confirmed by Fifa |work=[[The Guardian]] |date=14. 3. 2023 |access-date=11. 4. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411173501/https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Bushnell |first=Henry |url=https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |title=FIFA scraps ill-fated 2026 World Cup format, but new plan presents other pros and cons |work=[[Yahoo! Sports]] |date=14. 3. 2023 |access-date=11. 4. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411012544/https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |url-status=live}}</ref> Секој репрезентација и понатаму ќе игра по три натпревари во групната фаза.<ref>{{cite news |last=Ziegler |first=Martyn |url=https://www.thetimes.com/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan |work=[[The Times]] |date=14. 3. 2023 |access-date=14. 3. 2023 |archive-date=14. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314110957/https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Slater |first1=Matt |last2=Ornstein |first2=David |url=https://www.nytimes.com/athletic/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches |work=[[The Athletic]] |date=14. 3. 2023 |access-date=14. 3. 2023 |archive-date=14. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314103434/https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |url-status=live}}</ref> Последниот ден од клупските обврски за играчите вклучени во конечните списоци на националните тимови е 24 мај 2026 година; клубовите мора да ги ослободат најдоцна до 25 мај, со исклучок на играчите кои учествуваат во финалето на континенталните клупски натпреварувања до 30 мај. Комбинираниот период за одмор, задолжителниот период за ослободување и времетраењето на турнирот е 56 дена, исто како и во [[Светско првенство во фудбал 2010|2010]], 2014 и 2018 година.<ref name="IMC"/> ===Разгледувани формати на проширување=== Проширувањето на 48 екипи било одобрено на 10 јануари 2017 година, кога првично било одлучено турнирот да има 16 групи од по три екипи и вкупно 80 натпревари. Според тогашниот формат, првите две екипи од секоја група би се пласирале во шеснаесттинафиналето.<ref name="48teams4"/><ref>{{Cite web |last=Conn |first=David |date=10. 1. 2017 |title=Fifa approves Infantino's plan to expand World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110104617/https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017 |website=The Guardian}}</ref> Во подоцна напуштеното решение, максималниот број на натпревари по тим би останал седум, но секој тим во групата би играл еден натпревар помалку од претходно. Турнирот, сепак би бил завршен во рок од 32 дена.<ref>{{Cite web |date=10. 1. 2017 |title=World Cup: Gianni Infantino defends tournament expansion to 48 teams |url=https://www.bbc.com/sport/football/38577001 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170331171815/http://www.bbc.com/sport/football/38577001 |archive-date=31. 3. 2017 |publisher=BBC Sport}}</ref> Овој формат бил избран во однос на три други предлози, кои предвидувале 40 до 48 национални тимови, 76 до 88 натпревари и еден до четири загарантирани натпревари по учесник.<ref name="heraldlive">{{Cite news |date=7. 10. 2016 |title=New Fifa chief backs 48-team World Cup |publisher=HeraldLIVE |url=http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161010112923/http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |archive-date=10. 10. 2016 |quote=It's an idea, just as the World Cup with 40 teams is already on the table with groups of four or five teams.}}</ref><ref name="yahoo">{{Cite news |last=Dunbar |first=Graham |date=23. 12. 2016 |title=FIFA's 5 options for a 2026 World Cup of 48, 40 or 32 teams |url=https://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110142721/http://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |archive-date=10. 1. 2017 |publisher=[[Yahoo! Sports]] |agency=[[Associated Press]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=19. 12. 2016 |title=FIFA World Cup format proposals |url=http://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915094005/https://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |archive-date=15. 9. 2018 |access-date=10. 1. 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Критичарите предупредиле дека групите од три екипи, во кои две продолжуваат понатаму, значително го зголемуваат ризикот од местење на натпревари.<ref name="guyon">{{Cite journal |last=Guyon |first=Julien |date=30. 4. 2020 |title=Risk of Collusion: Will Groups of 3 Ruin the FIFA World Cup? |journal=Journal of Sports Analytics |volume=6 |issue=4 |pages=259–279 |doi=10.3233/JSA-200414 |doi-access=free |url=https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |access-date=2026-06-07 |archive-date=2024-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803091047/https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |url-status=dead }}</ref> Затоа, ФИФА ја разгледала можноста за одлучување на нерешените натпревари во групната фаза преку [[Изведување пенали (фудбал)|изведување пенали]],<ref>{{cite news |date=18. 1. 2017 |title=Penalty shootouts may be used to settle drawn World Cup matches |work=World Soccer |url=http://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |access-date=12. 11. 2020 |archive-date=28. 10. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028040619/https://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |url-status=live}}</ref> но дури и тогаш сè уште би постоел одреден ризик, вклучително и можноста екипата намерно да загуби по изведување на пенали со цел да го елиминира противникот.<ref name="guyon"/> Поради овие приговори, ФИФА продолжила да разгледува други модели на натпреварување, <ref>{{cite news |first=Martyn |last=Ziegler |title=Format for 2026 World Cup could be revamped amid 'collusion' fears, says Fifa vice-president |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |work=[[The Times]] |location=London |date=1. 4. 2022 |access-date=5. 11. 2022 |archive-date=13. 11. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113124725/https://www.thetimes.co.uk/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |url-status=live}}</ref> за процесот да заврши со објавата во 2023 година, кога било потврдено дека турнирот ќе има 12 групи од по четири репрезентации. ==Стадиони== За време на процесот на кандидатура, 41 град со вкупно 42 постоечки и целосно функционални стадиони со редовни корисници, со исклучок на Монтреал, и два стадиони во изградба, во Лас Вегас и Лос Анџелес, се пријавиле како дел од заедничката кандидатура. Меѓу нив биле три стадиони во три мексикански градови, шест стадиони во шест канадски градови и 35 стадиони во 32 градови во САД.<ref name="bids">{{cite web |title=Forty-one Cities Across Canada, Mexico and the United States Submit Bids to Serve as Host Cities in United Bid for 2026 FIFA World Cup |url=http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908021347/http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |archive-date=8. 9. 2017 |access-date=7. 9. 2017}}</ref> Во првиот круг испаднале девет стадиони во девет градови. Вториот круг го стеснил изборот за уште девет стадиони во шест градови, додека три града, Чикаго, Минеаполис и Ванкувер, се откажале бидејќи ФИФА не била подготвена да разговара за финансиските детали на организацијата.<ref>{{cite news |last=Carlisle |first=Jeff |title=United States-led World Cup bid cuts list of potential host cities to 23 |url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |access-date=25. 11. 2021 |publisher=ESPN |date=16. 3. 2018 |archive-date=25. 11. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211125114050/https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |url-status=live}}</ref> Откако [[Монтреал]] се повлекол во јули 2021 година поради недостаток на провинциско финансирање и поддршка за реновирање на [[Олимписки стадион (Монтреал)|Олимпискиот стадион]],<ref>{{cite news |title=Montreal withdraws from host city selection process for 2026 World Cup |url=https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |access-date=6. 7. 2021 |work=Sportsnet |date=6. 7. 2021 |archive-date=16. 8. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816132650/https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |url-status=live}}</ref> Ванкувер повторно се приклучил на процесот како кандидат-домаќин во април 2022 година.<ref name="vancouver_candidatecity">{{cite web |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |title=Update on FIFA World Cup 2026 candidate host city process |publisher=FIFA |date=14. 4. 2022 |access-date=14. 4. 2022 |archive-date=12. 7. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220712003456/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |url-status=live}}</ref> Ова го донело конечниот број на кандидати на 24 стадиони, секој во посебен град или метрополитенска област.<ref>{{Cite web |date=26. 1. 2021 |title=FIFA eyes late 2021 to pick 2026 World Cup host cities |url=https://www.cbc.ca/sports/soccer/fifa-sets-late-2021-target-to-pic-2026-world-cup-cities-1.5888162 |access-date=20. 5. 2026 |website=CBC}}</ref> На 16 јуни 2022 година, ФИФА ги објавила 16-те градови домаќини: два во Канада, три во Мексико и 11 во САД.<ref name="bid_cities">{{Cite web |title=United 2026 bid book |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |access-date=30. 4. 2018 |publisher=united2026.com}}</ref> Избрани биле [[Атланта]], [[Бостон]], [[Далас]], [[Гвадалахара]], [[Хјустон]], [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]], [[Лос Анџелес]], [[Сиудад де Мексико]], [[Мајами]], [[Монтереј]], [[Филаделфија]], [[Њујорк]]/[[Њу Џерзи]], [[Сан Франциско]], [[Сиетл]], [[Торонто]] и [[Ванкувер]].<ref>{{cite news |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |title=FIFA unveils stellar line-up of FIFA World Cup 2026 Host Cities |publisher=FIFA |date=16. 6. 2022 |access-date=16. 6. 2022 |archive-date=16. 6. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220616223211/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |url-status=live}}</ref> Осум од 16-те избрани стадиони имаат трајна вештачка трева, која се заменува со трева за турнирот под надзор на ФИФА и истражувачки тим од Универзитетот во Тенеси и Државниот универзитет во Мичиген. Во зависност од климата на поединечниот стадион, за постудени услови ќе се користи или мешавина од 84% ливадска власецка и 16% повеќегодишна 'ржана трева, или бермудска трева за потопли услови.<ref name="utk-fifa">{{cite web |title=Bringing UT's Turfgrass Expertise to FIFA World Cup 26 |url=https://www.utk.edu/turfgrass/ |publisher=UT Knoxville |access-date=25. 4. 2026}}</ref><ref name="tsn-henry-26">{{cite web |last1=Henry |first1=Genevieve |title=MSU Turf Management Program provides grass for World Cup |url=https://statenews.com/article/2026/04/msu-turf-management-program-provides-grass-for-world-cup?ct=content_open&cv=cbox_featured |publisher=The State News |access-date=25. 4. 2026 |date=22. 4. 2026}}</ref><ref name="conv-tr-g-s-b-26">{{cite web |last1=Trey Rogers |first1=John N. |last2=Guevara |first2=Jackie Lyn A. |last3=Sorochan |first3=John |last4=Bearss |first4=Ryan |title=We designed the turf for soccer's biggest World Cup ever – here's how we created the same playing experience across 3 countries |url=https://theconversation.com/we-designed-the-turf-for-soccers-biggest-world-cup-ever-heres-how-we-created-the-same-playing-experience-across-3-countries-279536 |publisher=The Conversation |access-date=25. 4. 2026 |date=20. 4. 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !{{flagsport|MEX}} [[Мексико (град)|Мексико Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Њујорк]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Далас]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Хјустон]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Стадион Ацтека]] | [[Стадион Метлајф]]<br /><small>([[Ист Ратерфорд (Њу Џерзи)|Ист Ратерфорд]])</small> | [[Стадион AT&T]]<br /><small>([[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]])</small> | [[Стадион Ароухед]] | [[Стадион НРГ]] |- | Капацитет: '''87.523''' | Капацитет: '''82.500''' | Капацитет: '''80.000''' | Капацитет: '''76.416''' | Капацитет: '''72.220''' |- | [[File:Soccer_game_at_the_Azteca_Stadium.JPG|250px]] | [[File:Copa America game between Columbia vs Peru at the MetLife Stadium.jpg|250px]] | [[File:Cowboys stadium inside view 4.JPG|250px]] | [[File:25 July 2010 Kansas City Wizards vs Manchester United friendly.jpg|250px]] | [[File:Reliantstadium.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Атланта]]<ref name="bid_cities" /> |colspan=3 rowspan=12| {{location map+|North America|float=center|width=800|caption=Градови домаќини|places= {{location map~|North America|lat=33.755|long=-84.39|label='''[[Атланта]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=42.065278|long= -71.248333|label='''[[Бостон]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=32.775833|long=-96.796667|label='''[[Далас]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=29.762778|long=-95.383056|label='''[[Хјустон]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=39.099722|long=-94.578333|label='''[[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=34.05|long=-118.25|label='''[[Лос Анџелес]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=25.775278|long=-80.208889|label='''[[Мајами]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=40.817097|long=-74.085024|label='''[[Њујорк]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=39.9500|long=-75.1667|label='''[[Филаделфија]]'''|position=left}} {{location map~|North America|lat=37.4032|long=-121.9698|label='''[[Сан Франциско]]'''}} {{location map~|North America|lat=47.5952|long=-122.3316|label='''[[Сиетл]]'''}} {{location map~|North America|lat=43.7|long=-79.4|label='''[[Торонто]]'''|position=left}} {{location map~|North America|lat=49.28|long=-123.12|label='''[[Ванкувер]]'''|position=right}} {{location map~ |North America |lat=19.302911 |long=-99.150442 |label='''[[Мексико (град)|Мексико Сити]]'''|position=right}} {{location map~ |North America |lat=25.722806 |long=-100.312056 |label='''[[Монтереј]]''' |position=left}} {{location map~ |North America |lat=20.681667 |long=-103.462778 |label= '''[[Гвадалахара]]''' |position=left}} }} !{{flagsport|USA}} [[Лос Анџелес]]<ref name="bid_cities" /><ref>{{Cite web|url=https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|title=Los Angeles 2026|access-date=05. 07. 2022|archive-date=29. 06. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629172852/https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|url-status=}}</ref> |- | [[Стадион Мерцедес Бенц]] | [[Стадион Соу-Фај]]<br /><small>([[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]])</small> |- | Капацитет: '''71.000''' | Капацитет: '''70.240''' |- | [[File:2017 Orlando City at Atlanta United MLS Game.jpg|250px]] |[[File:SoFi_Stadium_interior_2021.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Филаделфија]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Сиетл]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Линколн Фајненшел Филд]] | [[Лумен Филд]] |- |Капацитет: '''69.796''' |Капацитет: '''69.000''' |- |[[File:Philly (45).JPG|250px]] | [[File:2022 CONCACAF Champions League Final - View from southeast corner at night.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Сан Франциско]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Бостон]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Стадион Ливајс]] <br /><small>([[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]])</small> | [[Стадион Жилет]]<br /><small>([[Фоксборо]])</small> |- | Капацитет: '''68.500'''<br /> | Капацитет: '''65.878'''<br /> |- | [[File:Entering Levi's Stadium.JPG|250px]] | [[File:Gillette Stadium (Top View).jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Мајами]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|CAN}} [[Ванкувер]]<ref name="vancouver_candidatecity" /> !{{flagsport|MEX}} [[Монтереј]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|MEX}} [[Гвадалахара]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|CAN}} [[Торонто]]<ref name="bid_cities"/> |- | [[Стадион Хард Рок]]<br /><small>([[Мајами Гарденс|Мајами]])</small> | [[БиСи Плејс]] | [[Стадион ББВА]]<br /><small>([[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]])</small> | [[Стадион Акрон]]<br /><small>([[Сапопан]])</small> | [[БМО Филд]] |- | Капацитет: '''64.767''' | Капацитет: '''54.500''' | Капацитет: '''53.500''' | Капацитет: '''49.850''' | Капацитет: '''30.000''' |- | [[File:Hard Rock Stadium 2017 2.jpg|250px]] | [[File:BC Place 2015 Women's FIFA World Cup.jpg|250px]] | [[File:Estadio BBVA Bancomer - Diciembre 2017.jpg|250px]] | [[File:Estadio Akron 02-07-2022 cabecera sur lado derecho.jpg|300px]] | [[File:Bmo Field 2016 East Stand.jpg|250px]] |} ==Групна фаза== Првите две екипи од секоја група, како и осумте најдоброрангирани третопласирани екипи се пласираат во шеснаесттинафиналето. {{легенда|#ccffcc|Екипи кои ја поминале групната фаза}} {{легенда|#ffcccc|Испаднати}} ===Група А=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група A}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата А !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|MEX|}} |3||3||0||0||6||0||+6||'''9''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|RSA}} |3||1||1||1||2||3||-1||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|KOR|}} |3||1||0||2||2||3||–1||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|CZE|}} |3||0||1||2||2||6||–4||'''1''' |} <section begin=A1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јуни 2026 |време = 13:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Мексико - Јужна Африка|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021443 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = *[[Хулијан Кињонес|Кињонес]] {{goal|{{0}}9}} *[[Раул Хименес|Хименес]] {{goal|67}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=A1 /> ---- <section begin=A2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|KOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Јужна Кореја - Чешка|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021441 |екипа2 = {{fb|CZE}} |голови1 = *[[Хванг Ин Бом]] {{goal|67}} *[[О Хјун Гју]] {{goal|80}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Ладислав Крејчи (фудбалер 1999)|Крејчи]] |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 44.985 |судија = {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар|Амин Мохамед Омар]] }}<section end=A2 /> ---- <section begin=A3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Чешка - Јужна Африка|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021440 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = *[[Михал Садилек|Садилек]] {{goal|{{0}}6}} |голови2 = *{{goal|83|пен.}} [[Тебохо Мокоена (фудбалер 1997)|Мокоена]] |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц|Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 67.442 |судија = {{flagsport|USA}} [[Тори Пенсо]] }}<section end=A3 /> ---- <section begin=A4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Мексико - Јужна Кореја|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021442 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = *[[Луис Ромо|Ромо]] {{goal|50}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.522 |судија = {{flagsport|URU}} [[Густаво Техера]] }}<section end=A4 /> ---- <section begin=A5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Чешка - Мексико|0–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021444 |екипа2 = {{fb|MEX}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|55}} [[Матео Чавес|М. Чавес]] *{{goal|61}} [[Хулијан Кињонес|Кињонес]] *{{goal|90+4}} [[Алваро Фидалго|Фидалго]] |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Јаел Фалкон]] }}<section end=A5 /> ---- <section begin=A6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|RSA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Јужна Африка - Јужна Кореја|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021445 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = *[[Тапело Масеко|Масеко]] {{goal|63}} |голови2 = |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=A6 /> ---- ===Група Б=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Б}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Б !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|SUI|}} |3||2||1||0||7||3||+4||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CAN}} |3||1||1||1||8||3||+5||'''4''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|BIH|}} |3||1||1||1||5||6||-1||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|QAT|}} |3||0||1||2||2||10||-8||'''1''' |} <section begin=B1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 12 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Канада - Босна и Херцеговина|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021449 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Кајл Ларин|Ларин]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Јово Лукиќ|Лукиќ]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.002 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=B1 /> ---- <section begin=B2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|QAT}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Катар - Швајцарија|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021447 |екипа2 = {{fb|SUI}} |голови1 = *[[Миро Мухајм|Мухајм]] {{goal|90+4|авт.}} |голови2 = *{{goal|17|пен.}} [[Брил Ембоо|Емболо]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 67.966 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=B2 /> ---- <section begin=A3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Швајцарија - Босна и Херцеговина|4–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021446 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Јохан Манзамби|Манзамби]] {{goal|74}}, {{goal|90}} *[[Рубен Варгас|Варгас]] {{goal|84}} *[[Гранит Џака|Џака]] {{goal|90+7|пен.}} |голови2 = *{{goal|90+3}} [[Ермин Махмиќ|Махмиќ]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.026 |судија = {{flagsport|POR}} [[Жоао Пињеиро (фудбалски судија)|Жоао Пињеиро]] }}<section end=B3 /> ---- <section begin=A4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Канада - Катар|6–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021450 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = *[[Кајл Ларин|Ларин]] {{goal|16}} *[[Џонатан Дејвид|Џ. Дејвид]] {{goal|29}}, {{goal|45+3}}, {{goal|90+2}} *[[Нејтн Салиба|Салиба]] {{goal|64}} *[[Мохамед Манај|Манај]] {{goal|75|авт.}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|CHL}} [[Кристијан Гарај]] }}<section end=B4 /> ---- <section begin=A5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Швајцарија - Канада|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021451 |екипа2 = {{fb|CAN}} |голови1 = *[[Рубен Варгас|Варгас]] {{goal|46}} *[[Јохан Манзамби|Манзамби]] {{goal|57}} |голови2 = *{{goal|76}} [[Промис Дејвид|П. Дејвид]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рамон Абати]] }}<section end=B5 /> ---- <section begin=A6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BIH}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Босна и Херцеговина - Катар|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021448 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = *[[Керим Алајбеговиќ|Алајбеговиќ]] {{goal|29}} *[[Махмуд Абунада|Абунада]] {{goal|34|авт.}} *[[Ермин Махмиќ|Махмиќ]] {{goal|80}} |голови2 = *{{goal|42}} [[Хасан Ал-Хајдос|Ал-Хајдос]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=B6 /> ---- ===Група Ц=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Ц !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BRA|}} |3||2||1||0||7||1||+6||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|MAR}} |3||2||1||0||7||1||+3||'''7''' |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|SCO}} |3||1||0||2||1||4||-3||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|HAI}} |3||0||0||3||2||8||-6||'''0''' |} <section begin=C1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Бразил - Мароко|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021456 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|32}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=C1 /> ---- <section begin=C2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|HAI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Хаити - Шкотска|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021453 |екипа2 = {{fb|SCO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|28}} [[Џон МакГин|МакГин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }}<section end=C2 /> ---- <section begin=C3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Шкотска - Мароко|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021454 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|UZB}} [[Илгиз Танташев]] }}<section end=C3 /> ---- <section begin=C4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Бразил - Хаити|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021457 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = *[[Матеуш Куња|Куња]] {{goal|23}}, {{goal|36}} *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|45+3}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|ESP}} [[Алехандро Ернандес Ернандес]] }}<section end=C4 /> ---- <section begin=C5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Шкотска - Бразил|0–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021455 |екипа2 = {{fb|BRA}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|45+3}} [[Винисиус Жуниор|Винисиус]] *{{goal|60}} [[Матеуш Куња|Куња]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.478 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Сесар Артуро Рамос]] }}<section end=C5 /> ---- <section begin=C6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|MAR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Мароко - Хаити|4–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021452 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = *[[Ашраф Хакими|Хакими]] {{goal|39}} *[[Исмаел Саибари|Саибари]] {{goal|45+1}} *[[Суфијан Рахими|Рахими]] {{goal|78}} *[[Џесим Јасин|Јасин]] {{goal|89}} |голови2 = *{{goal|10|авт.}} [[Јасин Буну|Буну]] *{{goal|43}} [[Вилсон Изидор|Изидор]] |стадион = [[Стадион Мерцедес-Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68,239 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=C6 /> ---- ===Група Д=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Д}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Д !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|USA}} |3||2||0||1||8||4||+4||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|AUS}} |3||1||1||1||2||2||0||'''4''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|PAR}} |3||1||1||1||2||4||-2||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUR}} |3||1||0||2||3||5||-2||'''3''' |} <section begin=D1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 12 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#САД - Парагвај|4–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021458 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = *[[Дамиан Бобадиља|Бобадиља]] {{goal|{{0}}7|авт.}} *[[Фоларин Балогун|Балогун]] {{goal|31}}, {{goal|45+5}} *[[Џовани Рејна|Рејна]] {{goal|90+8}} |голови2 = *{{goal|73}} [[Маурисио Магаљаеш Прадо|Маурисио]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=D1 /> ---- <section begin=D2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|AUS}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Австралија - Турција|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021463 |екипа2 = {{fb|TUR}} |голови1 = *[[Нестори Иранкунда|Иранкунда]] {{goal|27}} *[[Конор Меткалф|Меткалф]] {{goal|75}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=D2 /> ---- <section begin=D3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#САД - Австралија|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021462 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = *[[Камерон Брџис|Брџис]] {{goal|11|авт.}} *[[Алекс Фриман|Фриман]] {{goal|43}} |голови2 = |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|GER}} [[Феликс Цвајер]] }}<section end=D3 /> ---- <section begin=D4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Турција - Парагвај|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021460 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Матијас Галарса|Галарса]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|SLV}} [[Иван Бартон]] }}<section end=D4 /> ---- <section begin=D5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Турција - САД|3–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021459 |екипа2 = {{fb|USA}} |голови1 = *[[Арда Ѓулер|Ѓулер]] {{goal|10}} *[[Бариш Алпер Јилмаз|Јилмаз]] {{goal|31}} *[[Каан Ајха|Ајхан]] {{goal|90+8}} |голови2 = *{{goal|{{0}}3}} [[Остон Трасти|Трасти]] *{{goal|49}} [[Себастијан Берхалтер|Берхалтер]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }}<section end=D5 /> ---- <section begin=D6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|PAR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Парагвај - Австралија|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021461 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=D6 /> ---- ===Група Е=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Е}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|GER}} |3||2||0||1||10||4||+6||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CIV}} |3||2||0||1||4||2||+2||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|ECU}} |3||1||1||1||2||2||0||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|CUW}} |3||0||1||2||1||9||-8||'''1''' |} <section begin=E1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Германија - Курасао|7–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/40002146 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = *[[Феликс Нмеча|Нмеча]] {{goal|{{0}}6}} *[[Нико Шлотербек|Шлотербек]] {{goal|38}} *[[Каи Хаверц|Хаверц]] {{goal|45+5|пен.}}, {{goal|88}} *[[Џамал Мусиала|Мусиала]] {{goal|47}} *[[Натаниел Браун (фудбалер)|Браун]] {{goal|68}} *[[Дениз Ундав|Ундав]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Ливано Комененсија|Комененсија]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.021 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Џајед]] }}<section end=E1 /> ---- <section begin=E2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CIV}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Брег на Слоновата Коска - Еквадор|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021467 |екипа2 = {{fb|ECU}} |голови1 = *[[Амад Диало|Диало]] {{goal|90}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.274 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Франсоа Летексје]] }}<section end=E2 /> ---- <section begin=E3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Германија - Брег на Слоновата Коска|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021469 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = *[[Дениз Ундав|Ундав]] {{goal|68}}, {{goal|90+4}} |голови2 = *{{goal|30}} [[Франк Кесие|Кесие]] |стадион = [[БМО филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|PAR}} [[Хуан Габриел Бенитес]] }}<section end=E3 /> ---- <section begin=E4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Еквадор - Курасао|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021465 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 68.598 |судија = {{flagsport|CHN}} [[Ма Нинг]] }}<section end=E4 /> ---- <section begin=E5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|CUW}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Курасао - Брег на Слоновата Коска|0–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021468 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|64}} [[Никола Пепе|Пепе]] |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=E5 /> ---- <section begin=E6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Еквадор - Курасао|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021466 |екипа2 = {{fb|GER}} |голови1 = *[[Нилсон Ангуло|Ангуло]] {{goal|{{0}}9}} *[[Гонсало Плата|Плата]] {{goal|77}} |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Лерој Сане|Сане]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|USA}} [[Тори Пенсо]] }}<section end=E6 /> ---- ===Група Ф=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|NED}} |3||2||1||0||10||4||+6||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|JPN}} |3||1||2||0||7||3||+4||'''5''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|SWE}} |3||1||1||1||7||7||0||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUN}} |3||0||0||3||2||12||-10||'''0''' |} <section begin=F1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Холандија - Јапонија|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021470 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = *[[Вирџил ван Дајк|Ван Дајк]] {{goal|50}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{goal|64}} |голови2 = *{{goal|57}} [[Кеито Накамура|Накамура]] *{{goal|88}} [[Даичи Камада|Камада]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 69,285 |судија = {{flagsport|USA}} [[Исмаил Елфат]] }}<section end=F1 /> ---- <section begin=F2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|SWE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Шведска - Тунис|5–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021474 |екипа2 = {{fb|TUN}} |голови1 = * [[Јасин Ајари|Ајари]] {{goal|{{0}}7}}, {{goal|90+6}} * [[Александер Исак|Исак]] {{goal|30}} * [[Виктор Ѓекереш|Ѓекереш]] {{goal|59}} * [[Матијас Сванберг|Сванберг]] {{goal|84}} |голови2 = * {{goal|43}} [[Омар Рекик|Рекик]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 50.987 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Жаел Фалкон]] }}<section end=F2 /> ---- <section begin=F3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Холандија - Шведска|5–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021472 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = *[[Брајан Броби|Броби]] {{goal|{{0}}5}}, {{goal|17}} *[[Коди Гакпо|Гакпо]] {{goal|47}}, {{goal|54}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{goal|89}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Антони Еланга|Еланга]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Мајкл Оливер (фудбалски судија)|Мајкл Оливер]] }}<section end=F3 /> ---- <section begin=F4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 22:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Тунис - Јапонија|0–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021475 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = |голови2 = * {{goal|{{0}}4}} [[Даичи Камада|Камада]] * {{goal|31}}, {{goal|83}} [[Ајасе Уеда|Уеда]] * {{goal|69}} [[Џунја Ито|Џ. Ито]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|HUN}} [[Иштван Ковач (фудбалски судија)|Иштван Ковач]] }}<section end=F4 /> ---- <section begin=E5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|JPN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Јапонија - Шведска|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021471 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = *[[Даизен Маеда|Маеда]] {{goal|56}} |голови2 = *{{goal|62}} [[Антони Еланга|Еланга]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.137 |судија = {{flagsport|SLV}} [[Иван Бартон]] }}<section end=E5 /> ---- <section begin=F6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Тунис - Холандија|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021473 |екипа2 = {{fb|NED}} |голови1 = *[[Хазем Мастури|Мастури]] {{goal|54}} |голови2 = *{{goal|{{0}}3|авт.}} [[Елјес Схири|Схири]] *{{goal|{{0}}7}} [[Брајан Броби|Броби]] *{{goal|62}} [[Јан Пол ван Хеке|Ван Хеке]] |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 68.391 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Катја Ицел Гарсија]] }}<section end=F6 /> ---- ===Група Г=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Г}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Г !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BEL}} |3||1||2||0||6||2||+4||'''5''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|EGY}} |3||1||2||0||5||3||+2||'''5''' |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|IRN}} |3||0||3||0||3||3||0||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|NZL}} |0||0||0||0||0||0||0||'''1''' |} <section begin=G1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Белгија - Египет|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021478 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Мохамед Хани|Хани]] {{goal|66|авт.}} |голови2 = *{{goal|19}} [[Емам Ашур|Ашур]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.775 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рамон Абати]] }}<section end=G1 /> ---- <section begin=G2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|IRN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Иран - Нов Зеланд|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021476 |екипа2 = {{fb|NZL}} |голови1 = *[[Рамин Резаејан|Резаејан]] {{goal|32}} *[[Мохамад Мохеби|Мохеби]] {{goal|64}} |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|54}} [[Елајџа Џаст|Џаст]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.108 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Сесар Артуро Рамос|Сесар Артуро]] }}<section end=G2 /> ---- <section begin=G3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Белгија - Иран|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021477 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.317 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Дарио Ерера (фудбалски судија)|Дарио Ерера]] }}<section end=G3 /> ---- <section begin=G4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Нов Зеланд - Египет|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021480 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Фин Срман|Срман]] {{goal|15}} |голови2 = *{{goal|58}} [[Мостафа Зико|Зико]] *{{goal|67}} [[Мохамед Салах|Салах]] *{{goal|82}} [[Махмуд Хасан (фудбалер)|Трезеге]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|UAE}} [[Омар Ал Али]] }}<section end=G4 /> ---- <section begin=G5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|EGY}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Египет - Иран|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021479 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = *[[Махмуд Сабер|Сабер]] {{goal|{{0}}5}} |голови2 = *{{goal|14}} [[Рамин Резаејан|Резаејан]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|POL}} [[Шимон Марцињак]] }}<section end=G5 /> ---- <section begin=G6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Нов Зеланд - Белгија|1–5]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021481 |екипа2 = {{fb|BEL}} |голови1 = *[[Елајџа Џаст|Џаст]] {{goal|84}} |голови2 = *{{goal|28}}, {{goal|50}} [[Леандро Тросар|Тросар]] *{{goal|66}} [[Кевин Де Бројне|Де Бројне]] *{{goal|86}} [[Ромелу Лукаку|Лукаку]] *{{goal|90+4}} [[Алексис Салемакерс|Салемакерс]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадем]] }}<section end=G6 /> ---- ===Група Х=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Х}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Х !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ESP}} |3||2||1||0||5||0||+5||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CPV}} |3||0||3||0||2||2||0||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|URU}} |3||0||2||1||3||4||-1||'''2''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|SAU}} |3||0||2||1||1||5||-4||'''2''' |} <section begin=H1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Шпанија - Зелен ’Рт|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021482 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 67,640 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадмех]] }}<section end=H1 /> ---- <section begin=H2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SAU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Саудиска Арабија - Уругвај|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021486 |екипа2 = {{fb|URU}} |голови1 = *[[Абдулелах Ал-Амри|Ал-Амри]] {{goal|41}} |голови2 = *{{goal|80}} [[Максимилијано Араухо|М. Араухо]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 62.764 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=H2 /> ---- <section begin=H3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Шпанија - Саудиска Арабија|4–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021483 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = *[[Ламин Јамал|Јамал]] {{goal|10}} *[[Микел Ојарсабал|Ојарсабал]] {{goal|21}}, {{goal|24}} *[[Хасан Ал-Тамбакти|Ал-Тамбакти]] {{goal|49|авт.}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68.239 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рафаел Клаус]] }}<section end=H3 /> ---- <section begin=H4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Уругвај - Зелен ’Рт|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021487 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = *[[Максимилијано Араухо|М. Араухо]] {{goal|44}} *[[Агустин Канобио|Канобио]] {{goal|45+6}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Кевин Пина (фудбалер)|К. Пина]] *{{goal|61}} [[Елио Варела|Варела]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.003 |судија = {{flagsport|NOR}} [[Еспен Ескас]] }}<section end=H4 /> ---- <section begin=H5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|CPV}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Зелен ’Рт - Саудиска Арабија|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021485 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.278 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Франсоа Летексје]] }}<section end=H5 /> ---- <section begin=H6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Уругвај - Шпанија|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021484 |екипа2 = {{fb|ESP}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|42}} [[Алекс Баена|Баена]] |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.065 |судија = {{flagsport|USA}} [[Исмаел Елфат]] }}<section end=H6 /> ---- ===Група И=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група И}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата И !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|FRA}} |3||3||0||0||10||2||+8||'''9''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|NOR}} |3||2||0||1||8||7||+1||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|SEN}} |3||1||0||2||8||6||+2||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|IRQ}} |3||0||0||3||1||12||-11||'''0''' |} <section begin=I1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Франција - Сенегал|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021490 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|66}}, {{goal|90+6}} *[[Бредли Баркола|Баркола]] {{goal|82}} |голови2 = *{{goal|90+5}} [[Ибрахим Мбаје|Мбаје]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.545 |судија = {{flagsport|IRN}} [[Алиреза Фагани]] }}<section end=I1 /> ---- <section begin=I2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|IRQ}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Ирак - Норвешка|1–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021488 |екипа2 = {{fb|NOR}} |голови1 = *[[Ајмен Хусеин|Хусеин]] {{goal|39}} |голови2 = *{{goal|29}}, {{goal|43}} [[Ерлинг Холанд|Холанд]] *{{goal|76}} [[Лео Естигор|Естигор]] *{{goal|90+5|авт.}} [[Ајмен Хусеин|Хусеин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.106 |судија = {{flagsport|GAB}} [[Пјер Ачо]] }}<section end=I2 /> ---- <section begin=I3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Франција - Сенегал|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021492 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|14}}, {{goal|54}} *[[Усман Дембеле|Дембеле]] {{goal|66}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|CAN}} [[Дру Фишер]] }}<section end=I3 /> ---- <section begin=I4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Норвешка - Сенегал|3–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021491 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Маркус Холмгрен Педерсен|Педерсен]] {{goal|43}} *[[Ерлинг Холанд|Холанд]] {{goal|48}}, {{goal|58}} |голови2 = *{{goal|53}}, {{goal|90+3}} [[Исмаила Сар|И. Сар]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=I4 /> ---- <section begin=I5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Норвешка - Франција|1–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021489 |екипа2 = {{fb|FRA}} |голови1 = *[[Тело Осгор|Осгор]] {{goal|21}} |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|20}}, {{goal|32}} [[Усман Дембеле|Дембеле]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = [[Мајкл Оливер (фудбалски судија)|Мајкл Оливер]] }}<section end=I5 /> ---- <section begin=I6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|SEN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Сенегал - Ирак|5–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021493 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = *[[Хабиб Диара|Диара]] {{goal|{{0}}4}} *[[Исмаила Сар|И. Сар]] {{goal|56}} *[[Папе Геј|П. Геј]] {{goal|59}}, {{goal|71}} *[[Илиман Ндиај|Ндиај]] {{goal|82}} |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = [[Антони Тејлор (фудбалски судија)|Антони Тејлор]] }}<section end=I6 /> ---- ===Група Ј=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Ј !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ARG}} |3||3||0||0||8||1||+7||'''9''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|AUT}} |3||1||1||1||6||6||0||'''4''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|ALG}} |3||1||1||1||5||7||-2||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|JOR}} |3||0||0||3||3||8||-5||'''0''' |} <section begin=J1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Аргентина - Алжир|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021496 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|17}}, {{goal|60}}, {{goal|76}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 69.045 |судија = {{flagsport|POL}} [[Шимон Марцињак]] }}<section end=J1 /> ---- <section begin=J2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|AUT}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Австрија - Јордан|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021498 |екипа2 = {{fb|JOR}} |голови1 = *[[Романо Шмид|Шмид]] {{goal|20}} *[[Јазан Ал-Араб|Ал-Араб]] {{goal|76|авт.}} *[[Марко Арнаутовиќ|Арнаутовиќ]] {{goal|90+12}} |голови2 = *{{goal|50}} [[Али Олван|Олван]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.527 |судија = {{flagsport|MAU}} [[Дахан Беида]] }}<section end=J2 /> ---- <section begin=J3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Аргентина - Австрија|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021494 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|38}}, {{goal|90+5}} |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.649 |судија = {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар]] }}<section end=J3 /> ---- <section begin=J4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Јордан - Алжир|1–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021499 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Низар Ал-Рашан|Ал-Рашдан]] {{goal|36}} |голови2 = *{{goal|69}} [[Надир Бенбуали|Бенбуали]] *{{goal|86}} [[Амин Гуири|Гуири]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.371 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=J4 /> ---- <section begin=J5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|ALG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Алжир - Австрија|3–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021497 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = *[[Рафик Белгали|Белгали]] {{goal|45}} *[[Ријад Марез|Марез]] {{goal|60}}, {{goal|90+3}} |голови2 = *{{goal|28}} [[Марко Арнаутовиќ|Арнаутовиќ]] *{{goal|55}} [[Марсел Забицер|Забицер]] *{{goal|90+6}} [[Саша Калајџиќ|Калајџиќ]] |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 69.045 |судија = {{flagsport|UZB}} [[Илгиз Танташев]] }}<section end=J5 /> ---- <section begin=J6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Јордан - Аргентина|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021495 |екипа2 = {{fb|ARG}} |голови1 = *[[Муса Ал-Тамари|Ал-Тамари]] {{goal|55}} |голови2 = *{{goal|19}} [[Џовани Ло Селсо|Ло Селсо]] *{{goal|31|пен.}} [[Лаутаро Мартинес|Ла. Мартинес]] *{{goal|80}} [[Лионел Меси|Песи]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.649 |судија = {{flagsport|ROU}} [[Иштван Ковач (фудбалски судија)|Иштван Ковач]] }}<section end=J6 /> ---- ===Група К=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група К}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата К !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|COL}} |3||2||1||0||4||1||+3||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|POR}} |3||1||2||0||6||1||+5||'''5''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|COD}} |3||1||1||1||4||3||+1||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|UZB}} |3||0||0||3||2||11||-9||'''0''' |} <section begin=K1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Португалија - ДР Конго|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021502 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = *[[Жоао Невеш|Ж. Невеш]] {{goal|{{0}}6}} |голови2 = *{{goal|45+5}} [[Јоан Виса|Виса]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|QAT}} [[Абдулрахман Ал-Џасим]] }}<section end=K1 /> ---- <section begin=K2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|UZB}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Узбекистан - Колумбија|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021504 |екипа2 = {{fb|COL}} |голови1 = *[[Абосбек Фајзулаев|Фајзулаев]] {{goal|60}} |голови2 = *{{goal|40}} [[Даниел Муњос (фудбалер)|Муњос]] *{{goal|65}} [[Луис Дијас (фудбалер 1997)|Дијас]] *{{goal|90+9}} [[Хаминтон Кампас|Кампас]] |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Антони Тејлор (фудбалски судија)|Антони Тејлор]] }}<section end=K2 /> ---- <section begin=K3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Португалија - Узбекистан|5–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021503 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = * [[Кристијано Роналдо|Роналдо]] {{goal|{{0}}6}}, {{goal|39}} * [[Нуно Мендеш|Мендеш]] {{goal|17}} * [[Абдувохид Нематов|Нематов]] {{goal|60|авт.}} * [[Рафаел Леао|Леао]] {{goal|87}} |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Жајед]] }}<section end=K3 /> ---- <section begin=K4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Колумбија - ДР Конго|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021501 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = * [[Даниел Муњос (фудбалер)|Муњос]] {{goal|76}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.358 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=K4 /> ---- <section begin=K5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Колумбија - Португалија|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021505 |екипа2 = {{fb|POR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.478 |судија = {{flagsport|AUS}} [[Алиреза Фагани]] }}<section end=K5 /> ---- <section begin=K6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|COD}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Колумбија - Португалија|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021500 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = * [[Јоан Виса|Виса]] {{goal|68|пен.}}, {{goal|90+1}} * [[Фистон Мајеле|Мејеле]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|10}} [[Елдор Шомуродов|Шомуродов]] |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68.239 |судија = {{flagsport|GER}} [[Феликс Цвајер]] }}<section end=K6 /> ---- ===Група Л=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Л}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Л !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ENG}} |3||2||1||0||6||2||+4||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CRO}} |3||2||0||1||5||5||0||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|GHA}} |3||1||1||1||2||2||0||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|PAN}} |3||0||0||3||0||4||-4||'''0''' |} <section begin=L1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Англија - Хрватска|4–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021507 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = *[[Хари Кејн|Кејн]] {{goal|12|пен.}}, {{goal|42}} *[[Џуд Белингам|Белингам]] {{goal|47}} *[[Маркус Рашфорд|Рашфорд]] {{goal|85}} |голови2 = *{{goal|36}} [[Мартин Батурина|Батурина]] *{{goal|45+5}} [[Петар Муса|Муса]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.389 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=L1 /> ---- <section begin=L2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GHA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Гана - Панама|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021510 |екипа2 = {{fb|PAN}} |голови1 = *[[Кејлеб Јиренки|Јиренки]] {{goal|90+5}} |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 42.942 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=L2 /> ---- <section begin=L3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Англија - Гана|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021506 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.983 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=L3 /> ---- <section begin=L4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Панама - Хрватска|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021511 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|54}} [[Анте Будимир|Будимир]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|GAB}} [[Пјер Ачо]] }}<section end=L4 /> ---- <section begin=L5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Панама - Англија|0–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021508 |екипа2 = {{fb|ENG}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|62}} [[Џуд Белингам|Белингам]] *{{goal|67}} [[Хари Кејн|Кејн]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|QAT}} [[Абдулрахман Ал-Џасим]] }}<section end=L5 /> ---- <section begin=L6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CRO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Хрватска - Гана|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021509 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = *[[Петар Сучиќ|П. Сучиќ]] {{goal|31}} *[[Никола Влашиќ|Влашиќ]] {{goal|83}} |голови2 = *{{goal|75}} [[Дерик Лукасен|Лукасен]] |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|CAN}} [[Дру Фишер]] }}<section end=L6 /> ---- === Поредок на третопласираните === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- !width=7%|{{Tooltip|Поз.|Позиции}} !width=7%|{{Tooltip|Група|Група}} !width=25%|Репрезентација !width=7%|{{Tooltip|Нат|Одиграни натпревари}} !width=7%|{{Tooltip|Поб|Победи}} !width=7%|{{Tooltip|Нер|Нерешени}} !width=7%|{{Tooltip|Пор|Порази}} !width=7%|{{Tooltip|ДГ|Постигнати голови}} !width=7%|{{Tooltip|ПГ|Примени голови}} !width=7%|{{Tooltip|ГР|Гол-разлика}} !width=10%|{{Tooltip|Бод|Бодови}} |- style="background:#ccffcc;" |1.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група К|К]]''' || style="text-align:left;"| {{fb|COD}} | 3 || 1 || 1 || 1 || 4 || 3 || +1 || '''4''' |- style="background:#ccffcc;" |2.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф|Ф]]''' || style="text-align:left;"| {{fb|SWE}} | 3 || 1 || 1 || 1 || 7 || 7 || 0 || '''4''' |- style="background:#ccffcc;" |3.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л|Л]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|GHA}} | 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 2 || 0 || '''4''' |- style="background:#ccffcc;" |4.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е|Е]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|ECU}} | 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 2 || 0 || '''4''' |- style="background:#ccffcc;" |5.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б|Б]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|BIH}} | 3 || 1 || 1 || 1 || 5 || 6 || -1 || '''4''' |- style="background:#ccffcc;" |6.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј|Ј]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|ALG}} | 3 || 1 || 1 || 1 || 5 || 7 || -2 || '''4''' |- style="background:#ccffcc;" |7.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д|Д]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|PAR}} | 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 4 || -2 || '''4''' |- style="background:#ccffcc;" |8.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група И|И]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|SEN}} | 3 || 1 || 0 || 2 || 8 || 6 || +2 || '''3''' |- |9.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г|Г]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|IRN}} | 3 || 0 || 3 || 0 || 3 || 3 || 0 || '''3''' |- |10.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група A|А]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|KOR}} | 3 || 1 || 0 || 2 || 2 || 3 || -1 || '''3''' |- |11.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц|Ц]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|SCO}} | 3 || 1 || 0 || 2 || 1 || 4 || -3 || '''3''' |- |12.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х|Х]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|URU}} | 3 || 0 || 2 || 1 || 3 || 4 || -1 || '''2''' |} ==Нокаут фаза== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза}} ===Резултати=== {{#invoke:RoundN|N32 |style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes |RD1=[[#Шеснаесттинафинале|Шеснаесттинафинале]] |RD2=[[#Осминафинале|Осминафинале]] |RD3=[[#Четвртфинале|Четвртфинале]] |RD4=[[#Полуфинале|Полуфинале]] |RD5=[[#Финале|Финале]] |Consol=[[#Натпревар за 3. место|Натпревар за 3. место]] <!--Date – Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--> <!--Round of 32--> |29. јуни – [[Фоксборо]]|{{fb|GER}}|1 (3)|{{fb|PAR}}|1 (4) |30. јуни – [[Ист Ратерфорд]]|{{fb|FRA}}|3|{{fb|SWE}}|0 |28. јуни – [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]]|{{fb|RSA}}|0|{{fb|CAN}}|1 |29. јуни – [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]]|{{fb|NED}}|1 (2)|{{fb|MAR}}|1 (3) |2. јули – [[Торонто]]|{{fb|POR}}||{{fb|CRO}}| |2. јули – [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]]|{{fb|ESP}}||{{fb|AUT}}| |1. јули – [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]]|{{fb|USA}}|2|{{fb|BIH}}|0 |1. јули – [[Сиетл]]|{{fb|BEL}}|3|{{fb|SEN}}|2 |29. јуни – [[Хјустон]]|{{fb|BRA}}|2|{{fb|JPN}}|1 |30. јуни – [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]]|{{fb|CIV}}|1|{{fb|NOR}}|2 |30. јуни – [[Мексико (град)|Мексико Сити]]|{{fb|MEX}}|2|{{fb|ECU}}|0 |1. јули – [[Атланта]]|{{fb|ENG}}||{{fb|COD}}| |3. јули – [[Мајами Гарденс]]|{{fb|ARG}}||{{fb|CPV}}| |3. јули – [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]]|{{fb|AUS}}||{{fb|EGY}}| |2. јули – [[Ванкувер]]|{{fb|SUI}}||{{fb|ALG}}| |3. јули – [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]|{{fb|COL}}||{{fb|GHA}}| <!--Round of 16--> |4. јули – [[Филаделфија]]|{{fb|PAR}}||{{fb|FRA}}| |4. јули – [[Хјустон]]|{{fb|CAN}}||{{fb|MAR}}| |6. јули – [[Арлингтон (Texas)|Арлингтон]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |6. јули – [[Сиетл]]|{{fb|USA}}||{{fb|BEL}}| |5. јули – [[Ист Ратерфорд]]|{{fb|BRA}}||{{fb|NOR}}| |5. јули – [[Мексико (град)|Мексико Сити]]|{{fb|MEX}}||{{fb|ENG}}| |7. јули – [[Атланта]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |7. јули – [[Ванкувер]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| <!--Quarterfinals--> |9. јули – [[Фоксборо]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |10. јули – [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |11. јули – [[Мајами Гарденс]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |11. јули – [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| <!--Semifinals--> |14. јули – [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |15. јули – [[Атланта]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| <!--Final--> |19. јули – [[Ист Ратерфорд]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| <!--Match for third place--> |18. јули – [[Мајами Гарденс]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| }} ===Шеснаесттинафинале=== <section begin=R32-1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 28 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|RSA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Јужна Африка - Канада|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021518 |екипа2 = {{fb|CAN}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|90+2}} [[Стивен Еуштакио|Еуштакио]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]] |гледачи = 69.237 |судија = {{flagsport|POR}} [[Жоао Пињеиро]] }}<section end=R32-1 /> ---- <section begin=R32-2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 29 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Бразил - Јапонија|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021516 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = *[[Каземиро]] {{goal|56}} *[[Габриел Мартинели|Мартинели]] {{goal|90+5}} |голови2 = *{{goal|29}} [[Каишу Сано|Сано]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=R32-2 /> ---- <section begin=R32-3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 29 јуни 2026 |време = 16:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Германија - Парагвај|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021513 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = *[[Каи Хаверц|Хаверц]] {{goal|54}} |голови2 = *{{goal|42}} [[Хулио Енсисо (фудбалер 2004)|Енсисо]] |aet = yes |пенали1= *[[Каи Хаверц|Хаверц]] {{penmiss}} *[[Јозуа Кимих|Кимих]] {{pengoal}} *[[Џамал Мусиала|Мусиала]] {{pengoal}} *[[Ник Волтемаде|Волтемаде]] {{penmiss}} *[[Надием Амири|Амири]] {{pengoal}} *[[Џонатан Та|Та]] {{penmiss}} |пенали=3–4 |пенали2= *{{pengoal}} [[Маурисио Магаљаеш Прадо|Маурисио]] *{{pengoal}} [[Густаво Гомес|Г. Гомес]] *{{pengoal}} [[Матијас Галарса|Галарса]] *{{penmiss}} [[Антонио Санабрија|Санабрија]] *{{penmiss}} [[Фабијан Балбуена|Балбуена]] *{{pengoal}} [[Хосе Канале|Канале]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.945 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Џајед]] }}<section end=R32-3 /> ---- <section begin=R32-4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 29 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Холандија - Мароко|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021522 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = *[[Коди Гакпо|Гакпо]] {{goal|72}} |голови2 = *{{goal|90+1}} [[Иса Диоп (фудбалер)|Диоп]] |aet = yes |пенали1= *[[Тен Копмејнерс|Копмејнерс]] {{pengoal}} *[[Џастин Клајверт|Клајверт]] {{penmiss}} *[[Ваут Вегхорст|Вегхорст]] {{pengoal}} *[[Квинтен Тимбер|Тимбер]] {{penmiss}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{penmiss}} |пенали=2–3 |пенали2= *{{penmiss}} [[Нил Ел Ајнауи|Ел Ајнауи]] *{{pengoal}} [[Суфијан Рахими|Рахими]] *{{pengoal}} [[Шемсдин Талби|Талби]] *{{penmiss}} [[Ашраф Хакими|Хакими]] *{{pengoal}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=R32-4 /> ---- <section begin=R32-5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 30 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|CIV}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Брег на Слоновата Коска - Норвешка|1–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021514 |екипа2 = {{fb|NOR}} |голови1 = *[[Амад Диало|Диало]] {{goal|74}} |голови2 = *{{goal|39}} [[Антонио Нуса|Нуса]] *{{goal|86}} [[Ерлинг Холанд|Холанд]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 69.665 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=R32-5 /> ---- <section begin=R32-6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 30 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Франција - Шведска|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021523 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|45}}, {{goal|74}} *[[Бредли Баркола|Баркола]] {{goal|53}} |голови2 = |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=R32-6 /> ---- <section begin=R32-7 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 30 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Мексико - Еквадор|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021520 |екипа2 = {{fb|ECU}} |голови1 = *[[Хулијан Кињонес|Кињонес]] {{goal|22}} *[[Раул Хименес|Хименес]] {{goal|31}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=R32-7 /> ---- <section begin=R32-8 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 1 јули 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Англија - ДР Конго|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021512 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = *[[Хари Кејн|Кејн]] {{goal|75}}, {{goal|86}} |голови2 = *{{goal|{{0}}7}} [[Брајан Сипенга|Сипенга]] |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц|Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68.239 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадмех]] }}<section end=R32-8 /> ---- <section begin=R32-9 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 1 јули 2026 |време = 13:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Белгија - Сенегал|3–2]] |aet = yes |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021525 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Ромелу Лукаку|Лукаку]] {{goal|86}} *[[Јури Тилеманс|Тилеманс]] {{goal|89}}, {{goal|120+5|пен.}} |голови2 = *{{goal|25}} [[Хабиб Диара|Диара]] *{{goal|51}} [[Исмаила Сар|И. Сар]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=R32-9 /> ---- <section begin=R32-10 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 1 јули 2026 |време = 17:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#САД - Босна и Херцеговина|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021525 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Фоларин Балогун|Балогун]] {{goal|45}} *[[Малик Тилман|Тилман]] {{goal|82}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рафаел Клаус]] }}<section end=R32-10 /> ---- <section begin=R32-11 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 2 јули 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Шпанија - Австрија|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021519 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = *[[Микел Ојарсабал|Ојарсабал]] {{goal|36}}, {{goal|89}} *[[Педро Поро|Поро]] {{goal|66}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=R32-11 /> ---- <section begin=R32-12 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 2 јули 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Португалија - Хрватска|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021526 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = *[[Кристијано Роналдо|Роналдо]] {{goal|68|пен.}} *[[Гонсало Рамос|Рамос]] {{goal|90+4}} |голови2 = *{{goal|53}} [[Иван Перишиќ|Перишиќ]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|NOR}} [[Еспен Ескас]] }}<section end=R32-12 /> ---- <section begin=R32-13 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 2 јули 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Швајцарија - Алжир|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021527 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Брил Емболо|Емболо]] {{goal|10}} *[[Дан Ндоје|Ндоје]] {{goal|46}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Јаел Фалкон]] }}<section end=R32-13 /> ---- <section begin=R32-14 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 3 јули 2026 |време = 13:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|AUS}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Австралија - Египет|1–1]] |aet = yes |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021515 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Мохамед Хани|Хани]] {{goal|55|авт.}} |голови2 = *{{goal|13}} [[Емам Ашур|Ашур]] |пенали1= *[[Хари Сутар|Сутар]] {{penmiss}} *[[Џексон Ирвајн|Ирвајн]] {{pengoal}} *[[Авер Мабил|Мабил]] {{pengoal}} *[[Лукас Херингтон|Херингтон]] {{penmiss}} |пенали=2–4 |пенали2= *{{pengoal}} [[Махмуд Сабер|Сабер]] *{{pengoal}} [[Рами Рабија|Рабија]] *{{pengoal}} [[Мохамед Салах|Салах]] *{{pengoal}} [[Хосам Абделмагид|Абделмагид]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.244 |судија = {{flagsport|URU}} [[Густаво Техера]] }}<section end=R32-14 /> ---- <section begin=R32-15 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 3 јули 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Аргентина - Зелен ’Рт|3–2]] |aet = yes |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021521 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|29}} *[[Лисандро Мартинес|Ли. Мартинес]] {{goal|92}} *[[Дини (фудбалер 1995)|Дини]] {{goal|111|авт.}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Дерој Дуарте|Д. Дуарте]] *{{goal|103}} [[Сидни Лопес Кабрал|С. Кабрал]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.478 |судија = {{flagsport|CAN}} [[Дру Фишер]] }}<section end=R32-15 /> ---- <section begin=R32-16 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 3 јули 2026 |време = 20:30 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Колумбија - Гана|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021517 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = *[[Џон Аријас|Џ. Аријас]] {{goal|14}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 69.045 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=R32-16 /> ---- ===Осминафинале=== <section begin=R16-1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 4 јули 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Канада - Мароко|–]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021530 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = |судија = }}<section end=R16-1 /> ---- <section begin=R16-2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 4 јули 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Парагвај - Франција|–]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021533 |екипа2 = {{fb|FRA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = |судија = }}<section end=R16-2 /> ---- <section begin=R16-3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 5 јули 2026 |време = 16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Бразил - Норвешка|–]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021532 |екипа2 = {{fb|NOR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = |судија = }}<section end=R16-3 /> ---- <section begin=R16-4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 5 јули 2026 |време = 18:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Мексико - Англија|–]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021531 |екипа2 = {{fb|ENG}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = |судија = }}<section end=R16-4 /> ---- <section begin=R16-5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 6 јули 2026 |време = 14:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Португалија - Шпанија|–]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021529 |екипа2 = {{fb|ESP}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = |судија = }}<section end=R16-5 /> ---- <section begin=R16-6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 6 јули 2026 |време = 17:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#САД - Белгија|–]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021534 |екипа2 = {{fb|BEL}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = |судија = }}<section end=R16-6 /> ---- <section begin=R16-7 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 7 јули 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Аргентина - Египет|–]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021528 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц|Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = |судија = }}<section end=R16-7 /> ---- <section begin=R16-8 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 7 јули 2026 |време = 13:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Швајцарија - Колумбија|–]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021535 |екипа2 = {{fb|COL}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = |судија = }}<section end=R16-8 /> ---- == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== *[https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ FIFA World Cup 2026], FIFA.com {{Светско првенство во фудбал 2026}} {{ФИФА Светско Првенство}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал|2026]] 77fg1gqs2tb6bbp0k2472o53o4gcqkk 5589232 5588832 2026-07-08T11:37:24Z Carshalton 30527 /* Шеснаесттинафинале */ 5589232 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија меѓународно фудбалско првенство | tourney_name = Светско првенство во фудбал 2026 | year = | other_titles = {{ubl|2026 FIFA World Cup|Copa Mundial de la FIFA 2026|Coupe du Monde de la FIFA 2026}} | image = 2026 FIFA World Cup emblem.webp | size = 150px | country = {{flagsport|CAN}} [[Канада]] | country2 = {{flagsport|MEX}} [[Мексико]] | country3 = {{flagsport|USA}} [[САД]] | dates = 11 јуни – 19 јули | confederations = 6 | num_teams = 48 | venues = 16 | cities = 16 | champion = | count = | second = | third = | fourth = | matches = | goals = | attendance = | top_scorer = | player = | goalkeeper = | young_player = | fair_play = | prevseason = [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] | nextseason = [[Светско првенство во фудбал 2030|''2030'']] }} '''Светско првенство во фудбал 2026''' — 23. [[Светско првенство во фудбал|Светско првенство во фудбал]], меѓународен фудбалски турнир кој се одржува на секој четири години и на кој право на учество имаат сите членки на ФИФА кој ги минале квалификациите. Турнирот ќе се одржи од 11 јуни до 19 јули 2026 година,<ref name="Schedule">{{Наведена мрежна страница|url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule|date=February 4, 2024|publisher=FIFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|archive-date=February 5, 2024|accessdate=February 4, 2024}}</ref> и ќе биде игран во шеснаесет градови домаќини, единаесет во [[Соединети Американски Држави|САД]], три во [[Мексико]] и два во [[Канада]]. Ова, исто така, ќе биде првото издание на Светско првенство во фудбал кое ќе биде одржано во три држави и првото на кое ќе настапуваат 48 репрезентации, по проширувањето од досегашните 32.<ref>{{cite news |date=13. 6. 2018 |title=World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament |publisher=[[BBC]] Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913 |url-status=live |access-date=13. 6. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210114150230/https://www.bbc.com/sport/football/44464913 |archive-date=14. 1. 2021}}</ref><ref name="ESPN 2017">{{Cite web |last=Carlise |first=Jeff |date=April 10, 2017 |title=U.S., neighbors launch 2026 World Cup bid |url=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |archive-date=11. 4. 2017 |publisher=ESPN}}</ref><ref name="48teams">{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017}}</ref> Овие три држави ја победиле конкурентската кандидатура на [[Мароко]] за време на гласањето на 68-миот Конгрес на ФИФА во [[Москва]]. Ова ќе биде првото првенство по она во [[Светско првенство во фудбал 2002|2002]] година, одржано во [[Јапонија]] и [[Јужна Кореја]] кое ќе има повеќе од еден домаќин. Со претходните домаќинства на турнирите во [[Светско првенство во фудбал 1970|1970]] и [[Светско првенство во фудбал 1986|1986]], Мексико станала првата земја што три пати била домаќин или ко-домаќин на Светското првенство. САД претходно биле организатори на првенството во [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]]. Спротивно на тоа, ова ќе биде прв пат Канада да биде домаќин или ко-домаќин. Настанот се вратил во својот традиционален летен распоред на [[Северна полутопка|Северната хемисфера]], откако [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]] во [[Катар]] се одржало во ноември и декември. Како земји домаќини, Канада, [[Фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]] и [[Фудбалска репрезентација на САД|САД]] автоматски се квалификувале. [[Фудбалска репрезентација на Зелен ’Рт|Зелен ’Рт]], [[Фудбалска репрезентација на Курасао|Курасао]], [[Фудбалска репрезентација на Јордан|Јордан]] и [[Фудбалска репрезентација на Узбекистан|Узбекистан]] ќе го имаат своето деби на Светското првенство. [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] е [[Финале на Светското првенство во фудбал 2022|бранител на титулата]], откако ја освоила својата трета титула на Светското првенство 2022. ==Формат и проширување== Идејата за проширување на турнирот се споменувала уште во 2013 година, кога била презентирана од тогашниот претседател на [[УЕФА]], [[Мишел Платини]],<ref>{{Cite news |date=28. 10. 2013 |title=Michel Platini calls for 40-team World Cup starting with Russia 2018 |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |access-date=24. 1. 2015 |archive-date=15. 9. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915093947/https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=29. 10. 2013 |title=Michel Platini's World Cup expansion plan unlikely – Fifa |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/24735765 |url-status=live |access-date=24. 1. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421001646/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/24735765 |archive-date=21. 4. 2014}}</ref> а во 2016 година, ја подржал и претседателот на [[ФИФА]], [[Џани Инфантино]].<ref>{{Cite news |date=30. 3. 2016 |title=Infantino suggests 40-team World Cup finals |work=Independent Online |publisher=[[Independent Online (South Africa)|IOL]] |agency=Reuters |location=Južna Afrika |url=http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230628/http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |archive-date=30. 12. 2016}}</ref> Противниците на предлогот тврделе дека бројот на натпревари веќе достигнал неприфатливо ниво,<ref name="auto2">{{Cite news |last=Macguire |first=Eoghan |date=15. 12. 2016 |title=World Cup: Europe's top clubs oppose FIFA's expansion plans |url=https://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161224164833/http://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |archive-date=24. 12. 2016 |publisher=CNN}}</ref> дека проширувањето ќе го ослабне квалитетот на натпреварите<ref name="auto">{{Cite news |date=2. 10. 2016 |title=Low confirms opposition to 40-team World Cup |publisher=sbs.com.au |agency=[[Australian Associated Press]] |url=http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005031826/http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |archive-date=5. 10. 2016}}</ref><ref name="auto1">{{Cite news |last=Martín |first=Idafe |date=10. 1. 2017 |title=Mundial de 48 equipos: durísimas críticas en Europa |url=https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170112153909/https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |archive-date=12. 1. 2017 |work=[[Clarín (Argentine newspaper)|Clarín]] |language=es}}</ref> и дека одлуката е првенствено политичка, а не спортска. Инфантино бил обвинет дека го искористил ветувањето за поголем број на учесници на Светското првенство како средство за победа на [[Вонреден конгрес на ФИФА во 2016 година|претседателските избори на ФИФА]].<ref>{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Críticas a decisión de la FIFA de jugar el Mundial 2026 con 48 selecciones |language=es |work=[[El Universo]] |agency=[[Agence France-Presse]] |url=http://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170111180321/https://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |archive-date=11. 1. 2017}}</ref> Од ова издание, [[Светско првенство во фудбал|Светското првенство]] е проширено на 48 екипи, 16 повеќе отколку на претходните седум турнири.<ref name="48teams4">{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Екипите ќе бидат поделени во 12 групи од по четири екипи. Првите две екипи од секоја група и осумте најдобри третопласирани екипи ќе се пласираат во осминафиналето, во согласност со одлуката одобрена од [[Совет на ФИФА|Советот на ФИФА]] ​​на 14 март 2023 година.<ref name="IMC">{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|title=FIFA Council approves international match calendars|date=14. 3. 2023|publisher=[[FIFA]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230314155521/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|archive-date=14. 3. 2023|url-status=live|access-date=14. 3. 2023}}</ref> Тоа е првото проширување и првата промена во форматот на Светското првенство од [[Светско првенство во фудбал 1998|1998]].<ref>{{Cite web |date=16. 3. 2024 |title=Success stories from the FIFA World Cup's last expansion |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/celebrating-history-of-32-team-world-cup-1998-2022 |access-date=20. 5. 2026 |website=FIFA}}</ref> Вкупниот број на натпревари се зголемува од 64 на 104, а екипите што ќе стигнат до последните четири натпревари ќе играат по осум натпревари наместо досегашните седум. Турнирот ќе трае 39 дена, седум повеќе од изданијата во [[Светско првенство во фудбал 2014|2014]] и [[Светско првенство во фудбал 2018|2018]].<ref>{{cite news |last=Ingle |first=Sean |url=https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |title=World Cup 2026: four-team groups and 104 game-tournament confirmed by Fifa |work=[[The Guardian]] |date=14. 3. 2023 |access-date=11. 4. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411173501/https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Bushnell |first=Henry |url=https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |title=FIFA scraps ill-fated 2026 World Cup format, but new plan presents other pros and cons |work=[[Yahoo! Sports]] |date=14. 3. 2023 |access-date=11. 4. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411012544/https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |url-status=live}}</ref> Секој репрезентација и понатаму ќе игра по три натпревари во групната фаза.<ref>{{cite news |last=Ziegler |first=Martyn |url=https://www.thetimes.com/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan |work=[[The Times]] |date=14. 3. 2023 |access-date=14. 3. 2023 |archive-date=14. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314110957/https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Slater |first1=Matt |last2=Ornstein |first2=David |url=https://www.nytimes.com/athletic/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches |work=[[The Athletic]] |date=14. 3. 2023 |access-date=14. 3. 2023 |archive-date=14. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314103434/https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |url-status=live}}</ref> Последниот ден од клупските обврски за играчите вклучени во конечните списоци на националните тимови е 24 мај 2026 година; клубовите мора да ги ослободат најдоцна до 25 мај, со исклучок на играчите кои учествуваат во финалето на континенталните клупски натпреварувања до 30 мај. Комбинираниот период за одмор, задолжителниот период за ослободување и времетраењето на турнирот е 56 дена, исто како и во [[Светско првенство во фудбал 2010|2010]], 2014 и 2018 година.<ref name="IMC"/> ===Разгледувани формати на проширување=== Проширувањето на 48 екипи било одобрено на 10 јануари 2017 година, кога првично било одлучено турнирот да има 16 групи од по три екипи и вкупно 80 натпревари. Според тогашниот формат, првите две екипи од секоја група би се пласирале во шеснаесттинафиналето.<ref name="48teams4"/><ref>{{Cite web |last=Conn |first=David |date=10. 1. 2017 |title=Fifa approves Infantino's plan to expand World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110104617/https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017 |website=The Guardian}}</ref> Во подоцна напуштеното решение, максималниот број на натпревари по тим би останал седум, но секој тим во групата би играл еден натпревар помалку од претходно. Турнирот, сепак би бил завршен во рок од 32 дена.<ref>{{Cite web |date=10. 1. 2017 |title=World Cup: Gianni Infantino defends tournament expansion to 48 teams |url=https://www.bbc.com/sport/football/38577001 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170331171815/http://www.bbc.com/sport/football/38577001 |archive-date=31. 3. 2017 |publisher=BBC Sport}}</ref> Овој формат бил избран во однос на три други предлози, кои предвидувале 40 до 48 национални тимови, 76 до 88 натпревари и еден до четири загарантирани натпревари по учесник.<ref name="heraldlive">{{Cite news |date=7. 10. 2016 |title=New Fifa chief backs 48-team World Cup |publisher=HeraldLIVE |url=http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161010112923/http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |archive-date=10. 10. 2016 |quote=It's an idea, just as the World Cup with 40 teams is already on the table with groups of four or five teams.}}</ref><ref name="yahoo">{{Cite news |last=Dunbar |first=Graham |date=23. 12. 2016 |title=FIFA's 5 options for a 2026 World Cup of 48, 40 or 32 teams |url=https://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110142721/http://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |archive-date=10. 1. 2017 |publisher=[[Yahoo! Sports]] |agency=[[Associated Press]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=19. 12. 2016 |title=FIFA World Cup format proposals |url=http://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915094005/https://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |archive-date=15. 9. 2018 |access-date=10. 1. 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Критичарите предупредиле дека групите од три екипи, во кои две продолжуваат понатаму, значително го зголемуваат ризикот од местење на натпревари.<ref name="guyon">{{Cite journal |last=Guyon |first=Julien |date=30. 4. 2020 |title=Risk of Collusion: Will Groups of 3 Ruin the FIFA World Cup? |journal=Journal of Sports Analytics |volume=6 |issue=4 |pages=259–279 |doi=10.3233/JSA-200414 |doi-access=free |url=https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |access-date=2026-06-07 |archive-date=2024-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803091047/https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |url-status=dead }}</ref> Затоа, ФИФА ја разгледала можноста за одлучување на нерешените натпревари во групната фаза преку [[Изведување пенали (фудбал)|изведување пенали]],<ref>{{cite news |date=18. 1. 2017 |title=Penalty shootouts may be used to settle drawn World Cup matches |work=World Soccer |url=http://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |access-date=12. 11. 2020 |archive-date=28. 10. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028040619/https://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |url-status=live}}</ref> но дури и тогаш сè уште би постоел одреден ризик, вклучително и можноста екипата намерно да загуби по изведување на пенали со цел да го елиминира противникот.<ref name="guyon"/> Поради овие приговори, ФИФА продолжила да разгледува други модели на натпреварување, <ref>{{cite news |first=Martyn |last=Ziegler |title=Format for 2026 World Cup could be revamped amid 'collusion' fears, says Fifa vice-president |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |work=[[The Times]] |location=London |date=1. 4. 2022 |access-date=5. 11. 2022 |archive-date=13. 11. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113124725/https://www.thetimes.co.uk/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |url-status=live}}</ref> за процесот да заврши со објавата во 2023 година, кога било потврдено дека турнирот ќе има 12 групи од по четири репрезентации. ==Стадиони== За време на процесот на кандидатура, 41 град со вкупно 42 постоечки и целосно функционални стадиони со редовни корисници, со исклучок на Монтреал, и два стадиони во изградба, во Лас Вегас и Лос Анџелес, се пријавиле како дел од заедничката кандидатура. Меѓу нив биле три стадиони во три мексикански градови, шест стадиони во шест канадски градови и 35 стадиони во 32 градови во САД.<ref name="bids">{{cite web |title=Forty-one Cities Across Canada, Mexico and the United States Submit Bids to Serve as Host Cities in United Bid for 2026 FIFA World Cup |url=http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908021347/http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |archive-date=8. 9. 2017 |access-date=7. 9. 2017}}</ref> Во првиот круг испаднале девет стадиони во девет градови. Вториот круг го стеснил изборот за уште девет стадиони во шест градови, додека три града, Чикаго, Минеаполис и Ванкувер, се откажале бидејќи ФИФА не била подготвена да разговара за финансиските детали на организацијата.<ref>{{cite news |last=Carlisle |first=Jeff |title=United States-led World Cup bid cuts list of potential host cities to 23 |url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |access-date=25. 11. 2021 |publisher=ESPN |date=16. 3. 2018 |archive-date=25. 11. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211125114050/https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |url-status=live}}</ref> Откако [[Монтреал]] се повлекол во јули 2021 година поради недостаток на провинциско финансирање и поддршка за реновирање на [[Олимписки стадион (Монтреал)|Олимпискиот стадион]],<ref>{{cite news |title=Montreal withdraws from host city selection process for 2026 World Cup |url=https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |access-date=6. 7. 2021 |work=Sportsnet |date=6. 7. 2021 |archive-date=16. 8. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816132650/https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |url-status=live}}</ref> Ванкувер повторно се приклучил на процесот како кандидат-домаќин во април 2022 година.<ref name="vancouver_candidatecity">{{cite web |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |title=Update on FIFA World Cup 2026 candidate host city process |publisher=FIFA |date=14. 4. 2022 |access-date=14. 4. 2022 |archive-date=12. 7. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220712003456/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |url-status=live}}</ref> Ова го донело конечниот број на кандидати на 24 стадиони, секој во посебен град или метрополитенска област.<ref>{{Cite web |date=26. 1. 2021 |title=FIFA eyes late 2021 to pick 2026 World Cup host cities |url=https://www.cbc.ca/sports/soccer/fifa-sets-late-2021-target-to-pic-2026-world-cup-cities-1.5888162 |access-date=20. 5. 2026 |website=CBC}}</ref> На 16 јуни 2022 година, ФИФА ги објавила 16-те градови домаќини: два во Канада, три во Мексико и 11 во САД.<ref name="bid_cities">{{Cite web |title=United 2026 bid book |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |access-date=30. 4. 2018 |publisher=united2026.com}}</ref> Избрани биле [[Атланта]], [[Бостон]], [[Далас]], [[Гвадалахара]], [[Хјустон]], [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]], [[Лос Анџелес]], [[Сиудад де Мексико]], [[Мајами]], [[Монтереј]], [[Филаделфија]], [[Њујорк]]/[[Њу Џерзи]], [[Сан Франциско]], [[Сиетл]], [[Торонто]] и [[Ванкувер]].<ref>{{cite news |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |title=FIFA unveils stellar line-up of FIFA World Cup 2026 Host Cities |publisher=FIFA |date=16. 6. 2022 |access-date=16. 6. 2022 |archive-date=16. 6. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220616223211/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |url-status=live}}</ref> Осум од 16-те избрани стадиони имаат трајна вештачка трева, која се заменува со трева за турнирот под надзор на ФИФА и истражувачки тим од Универзитетот во Тенеси и Државниот универзитет во Мичиген. Во зависност од климата на поединечниот стадион, за постудени услови ќе се користи или мешавина од 84% ливадска власецка и 16% повеќегодишна 'ржана трева, или бермудска трева за потопли услови.<ref name="utk-fifa">{{cite web |title=Bringing UT's Turfgrass Expertise to FIFA World Cup 26 |url=https://www.utk.edu/turfgrass/ |publisher=UT Knoxville |access-date=25. 4. 2026}}</ref><ref name="tsn-henry-26">{{cite web |last1=Henry |first1=Genevieve |title=MSU Turf Management Program provides grass for World Cup |url=https://statenews.com/article/2026/04/msu-turf-management-program-provides-grass-for-world-cup?ct=content_open&cv=cbox_featured |publisher=The State News |access-date=25. 4. 2026 |date=22. 4. 2026}}</ref><ref name="conv-tr-g-s-b-26">{{cite web |last1=Trey Rogers |first1=John N. |last2=Guevara |first2=Jackie Lyn A. |last3=Sorochan |first3=John |last4=Bearss |first4=Ryan |title=We designed the turf for soccer's biggest World Cup ever – here's how we created the same playing experience across 3 countries |url=https://theconversation.com/we-designed-the-turf-for-soccers-biggest-world-cup-ever-heres-how-we-created-the-same-playing-experience-across-3-countries-279536 |publisher=The Conversation |access-date=25. 4. 2026 |date=20. 4. 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !{{flagsport|MEX}} [[Мексико (град)|Мексико Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Њујорк]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Далас]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Хјустон]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Стадион Ацтека]] | [[Стадион Метлајф]]<br /><small>([[Ист Ратерфорд (Њу Џерзи)|Ист Ратерфорд]])</small> | [[Стадион AT&T]]<br /><small>([[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]])</small> | [[Стадион Ароухед]] | [[Стадион НРГ]] |- | Капацитет: '''87.523''' | Капацитет: '''82.500''' | Капацитет: '''80.000''' | Капацитет: '''76.416''' | Капацитет: '''72.220''' |- | [[File:Soccer_game_at_the_Azteca_Stadium.JPG|250px]] | [[File:Copa America game between Columbia vs Peru at the MetLife Stadium.jpg|250px]] | [[File:Cowboys stadium inside view 4.JPG|250px]] | [[File:25 July 2010 Kansas City Wizards vs Manchester United friendly.jpg|250px]] | [[File:Reliantstadium.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Атланта]]<ref name="bid_cities" /> |colspan=3 rowspan=12| {{location map+|North America|float=center|width=800|caption=Градови домаќини|places= {{location map~|North America|lat=33.755|long=-84.39|label='''[[Атланта]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=42.065278|long= -71.248333|label='''[[Бостон]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=32.775833|long=-96.796667|label='''[[Далас]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=29.762778|long=-95.383056|label='''[[Хјустон]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=39.099722|long=-94.578333|label='''[[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=34.05|long=-118.25|label='''[[Лос Анџелес]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=25.775278|long=-80.208889|label='''[[Мајами]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=40.817097|long=-74.085024|label='''[[Њујорк]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=39.9500|long=-75.1667|label='''[[Филаделфија]]'''|position=left}} {{location map~|North America|lat=37.4032|long=-121.9698|label='''[[Сан Франциско]]'''}} {{location map~|North America|lat=47.5952|long=-122.3316|label='''[[Сиетл]]'''}} {{location map~|North America|lat=43.7|long=-79.4|label='''[[Торонто]]'''|position=left}} {{location map~|North America|lat=49.28|long=-123.12|label='''[[Ванкувер]]'''|position=right}} {{location map~ |North America |lat=19.302911 |long=-99.150442 |label='''[[Мексико (град)|Мексико Сити]]'''|position=right}} {{location map~ |North America |lat=25.722806 |long=-100.312056 |label='''[[Монтереј]]''' |position=left}} {{location map~ |North America |lat=20.681667 |long=-103.462778 |label= '''[[Гвадалахара]]''' |position=left}} }} !{{flagsport|USA}} [[Лос Анџелес]]<ref name="bid_cities" /><ref>{{Cite web|url=https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|title=Los Angeles 2026|access-date=05. 07. 2022|archive-date=29. 06. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629172852/https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|url-status=}}</ref> |- | [[Стадион Мерцедес Бенц]] | [[Стадион Соу-Фај]]<br /><small>([[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]])</small> |- | Капацитет: '''71.000''' | Капацитет: '''70.240''' |- | [[File:2017 Orlando City at Atlanta United MLS Game.jpg|250px]] |[[File:SoFi_Stadium_interior_2021.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Филаделфија]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Сиетл]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Линколн Фајненшел Филд]] | [[Лумен Филд]] |- |Капацитет: '''69.796''' |Капацитет: '''69.000''' |- |[[File:Philly (45).JPG|250px]] | [[File:2022 CONCACAF Champions League Final - View from southeast corner at night.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Сан Франциско]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Бостон]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Стадион Ливајс]] <br /><small>([[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]])</small> | [[Стадион Жилет]]<br /><small>([[Фоксборо]])</small> |- | Капацитет: '''68.500'''<br /> | Капацитет: '''65.878'''<br /> |- | [[File:Entering Levi's Stadium.JPG|250px]] | [[File:Gillette Stadium (Top View).jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Мајами]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|CAN}} [[Ванкувер]]<ref name="vancouver_candidatecity" /> !{{flagsport|MEX}} [[Монтереј]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|MEX}} [[Гвадалахара]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|CAN}} [[Торонто]]<ref name="bid_cities"/> |- | [[Стадион Хард Рок]]<br /><small>([[Мајами Гарденс|Мајами]])</small> | [[БиСи Плејс]] | [[Стадион ББВА]]<br /><small>([[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]])</small> | [[Стадион Акрон]]<br /><small>([[Сапопан]])</small> | [[БМО Филд]] |- | Капацитет: '''64.767''' | Капацитет: '''54.500''' | Капацитет: '''53.500''' | Капацитет: '''49.850''' | Капацитет: '''30.000''' |- | [[File:Hard Rock Stadium 2017 2.jpg|250px]] | [[File:BC Place 2015 Women's FIFA World Cup.jpg|250px]] | [[File:Estadio BBVA Bancomer - Diciembre 2017.jpg|250px]] | [[File:Estadio Akron 02-07-2022 cabecera sur lado derecho.jpg|300px]] | [[File:Bmo Field 2016 East Stand.jpg|250px]] |} ==Групна фаза== Првите две екипи од секоја група, како и осумте најдоброрангирани третопласирани екипи се пласираат во шеснаесттинафиналето. {{легенда|#ccffcc|Екипи кои ја поминале групната фаза}} {{легенда|#ffcccc|Испаднати}} ===Група А=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група A}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата А !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|MEX|}} |3||3||0||0||6||0||+6||'''9''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|RSA}} |3||1||1||1||2||3||-1||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|KOR|}} |3||1||0||2||2||3||–1||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|CZE|}} |3||0||1||2||2||6||–4||'''1''' |} <section begin=A1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јуни 2026 |време = 13:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Мексико - Јужна Африка|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021443 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = *[[Хулијан Кињонес|Кињонес]] {{goal|{{0}}9}} *[[Раул Хименес|Хименес]] {{goal|67}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=A1 /> ---- <section begin=A2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|KOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Јужна Кореја - Чешка|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021441 |екипа2 = {{fb|CZE}} |голови1 = *[[Хванг Ин Бом]] {{goal|67}} *[[О Хјун Гју]] {{goal|80}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Ладислав Крејчи (фудбалер 1999)|Крејчи]] |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 44.985 |судија = {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар|Амин Мохамед Омар]] }}<section end=A2 /> ---- <section begin=A3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Чешка - Јужна Африка|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021440 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = *[[Михал Садилек|Садилек]] {{goal|{{0}}6}} |голови2 = *{{goal|83|пен.}} [[Тебохо Мокоена (фудбалер 1997)|Мокоена]] |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц|Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 67.442 |судија = {{flagsport|USA}} [[Тори Пенсо]] }}<section end=A3 /> ---- <section begin=A4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Мексико - Јужна Кореја|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021442 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = *[[Луис Ромо|Ромо]] {{goal|50}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.522 |судија = {{flagsport|URU}} [[Густаво Техера]] }}<section end=A4 /> ---- <section begin=A5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Чешка - Мексико|0–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021444 |екипа2 = {{fb|MEX}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|55}} [[Матео Чавес|М. Чавес]] *{{goal|61}} [[Хулијан Кињонес|Кињонес]] *{{goal|90+4}} [[Алваро Фидалго|Фидалго]] |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Јаел Фалкон]] }}<section end=A5 /> ---- <section begin=A6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|RSA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Јужна Африка - Јужна Кореја|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021445 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = *[[Тапело Масеко|Масеко]] {{goal|63}} |голови2 = |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=A6 /> ---- ===Група Б=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Б}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Б !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|SUI|}} |3||2||1||0||7||3||+4||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CAN}} |3||1||1||1||8||3||+5||'''4''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|BIH|}} |3||1||1||1||5||6||-1||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|QAT|}} |3||0||1||2||2||10||-8||'''1''' |} <section begin=B1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 12 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Канада - Босна и Херцеговина|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021449 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Кајл Ларин|Ларин]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Јово Лукиќ|Лукиќ]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.002 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=B1 /> ---- <section begin=B2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|QAT}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Катар - Швајцарија|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021447 |екипа2 = {{fb|SUI}} |голови1 = *[[Миро Мухајм|Мухајм]] {{goal|90+4|авт.}} |голови2 = *{{goal|17|пен.}} [[Брил Ембоо|Емболо]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 67.966 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=B2 /> ---- <section begin=A3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Швајцарија - Босна и Херцеговина|4–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021446 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Јохан Манзамби|Манзамби]] {{goal|74}}, {{goal|90}} *[[Рубен Варгас|Варгас]] {{goal|84}} *[[Гранит Џака|Џака]] {{goal|90+7|пен.}} |голови2 = *{{goal|90+3}} [[Ермин Махмиќ|Махмиќ]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.026 |судија = {{flagsport|POR}} [[Жоао Пињеиро (фудбалски судија)|Жоао Пињеиро]] }}<section end=B3 /> ---- <section begin=A4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Канада - Катар|6–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021450 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = *[[Кајл Ларин|Ларин]] {{goal|16}} *[[Џонатан Дејвид|Џ. Дејвид]] {{goal|29}}, {{goal|45+3}}, {{goal|90+2}} *[[Нејтн Салиба|Салиба]] {{goal|64}} *[[Мохамед Манај|Манај]] {{goal|75|авт.}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|CHL}} [[Кристијан Гарај]] }}<section end=B4 /> ---- <section begin=A5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Швајцарија - Канада|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021451 |екипа2 = {{fb|CAN}} |голови1 = *[[Рубен Варгас|Варгас]] {{goal|46}} *[[Јохан Манзамби|Манзамби]] {{goal|57}} |голови2 = *{{goal|76}} [[Промис Дејвид|П. Дејвид]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рамон Абати]] }}<section end=B5 /> ---- <section begin=A6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BIH}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Босна и Херцеговина - Катар|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021448 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = *[[Керим Алајбеговиќ|Алајбеговиќ]] {{goal|29}} *[[Махмуд Абунада|Абунада]] {{goal|34|авт.}} *[[Ермин Махмиќ|Махмиќ]] {{goal|80}} |голови2 = *{{goal|42}} [[Хасан Ал-Хајдос|Ал-Хајдос]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=B6 /> ---- ===Група Ц=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Ц !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BRA|}} |3||2||1||0||7||1||+6||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|MAR}} |3||2||1||0||7||1||+3||'''7''' |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|SCO}} |3||1||0||2||1||4||-3||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|HAI}} |3||0||0||3||2||8||-6||'''0''' |} <section begin=C1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Бразил - Мароко|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021456 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|32}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=C1 /> ---- <section begin=C2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|HAI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Хаити - Шкотска|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021453 |екипа2 = {{fb|SCO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|28}} [[Џон МакГин|МакГин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }}<section end=C2 /> ---- <section begin=C3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Шкотска - Мароко|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021454 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|UZB}} [[Илгиз Танташев]] }}<section end=C3 /> ---- <section begin=C4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Бразил - Хаити|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021457 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = *[[Матеуш Куња|Куња]] {{goal|23}}, {{goal|36}} *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|45+3}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|ESP}} [[Алехандро Ернандес Ернандес]] }}<section end=C4 /> ---- <section begin=C5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Шкотска - Бразил|0–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021455 |екипа2 = {{fb|BRA}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|45+3}} [[Винисиус Жуниор|Винисиус]] *{{goal|60}} [[Матеуш Куња|Куња]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.478 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Сесар Артуро Рамос]] }}<section end=C5 /> ---- <section begin=C6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|MAR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Мароко - Хаити|4–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021452 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = *[[Ашраф Хакими|Хакими]] {{goal|39}} *[[Исмаел Саибари|Саибари]] {{goal|45+1}} *[[Суфијан Рахими|Рахими]] {{goal|78}} *[[Џесим Јасин|Јасин]] {{goal|89}} |голови2 = *{{goal|10|авт.}} [[Јасин Буну|Буну]] *{{goal|43}} [[Вилсон Изидор|Изидор]] |стадион = [[Стадион Мерцедес-Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68,239 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=C6 /> ---- ===Група Д=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Д}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Д !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|USA}} |3||2||0||1||8||4||+4||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|AUS}} |3||1||1||1||2||2||0||'''4''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|PAR}} |3||1||1||1||2||4||-2||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUR}} |3||1||0||2||3||5||-2||'''3''' |} <section begin=D1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 12 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#САД - Парагвај|4–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021458 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = *[[Дамиан Бобадиља|Бобадиља]] {{goal|{{0}}7|авт.}} *[[Фоларин Балогун|Балогун]] {{goal|31}}, {{goal|45+5}} *[[Џовани Рејна|Рејна]] {{goal|90+8}} |голови2 = *{{goal|73}} [[Маурисио Магаљаеш Прадо|Маурисио]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=D1 /> ---- <section begin=D2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|AUS}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Австралија - Турција|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021463 |екипа2 = {{fb|TUR}} |голови1 = *[[Нестори Иранкунда|Иранкунда]] {{goal|27}} *[[Конор Меткалф|Меткалф]] {{goal|75}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=D2 /> ---- <section begin=D3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#САД - Австралија|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021462 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = *[[Камерон Брџис|Брџис]] {{goal|11|авт.}} *[[Алекс Фриман|Фриман]] {{goal|43}} |голови2 = |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|GER}} [[Феликс Цвајер]] }}<section end=D3 /> ---- <section begin=D4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Турција - Парагвај|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021460 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Матијас Галарса|Галарса]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|SLV}} [[Иван Бартон]] }}<section end=D4 /> ---- <section begin=D5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Турција - САД|3–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021459 |екипа2 = {{fb|USA}} |голови1 = *[[Арда Ѓулер|Ѓулер]] {{goal|10}} *[[Бариш Алпер Јилмаз|Јилмаз]] {{goal|31}} *[[Каан Ајха|Ајхан]] {{goal|90+8}} |голови2 = *{{goal|{{0}}3}} [[Остон Трасти|Трасти]] *{{goal|49}} [[Себастијан Берхалтер|Берхалтер]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }}<section end=D5 /> ---- <section begin=D6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|PAR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Парагвај - Австралија|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021461 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=D6 /> ---- ===Група Е=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Е}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|GER}} |3||2||0||1||10||4||+6||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CIV}} |3||2||0||1||4||2||+2||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|ECU}} |3||1||1||1||2||2||0||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|CUW}} |3||0||1||2||1||9||-8||'''1''' |} <section begin=E1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Германија - Курасао|7–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/40002146 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = *[[Феликс Нмеча|Нмеча]] {{goal|{{0}}6}} *[[Нико Шлотербек|Шлотербек]] {{goal|38}} *[[Каи Хаверц|Хаверц]] {{goal|45+5|пен.}}, {{goal|88}} *[[Џамал Мусиала|Мусиала]] {{goal|47}} *[[Натаниел Браун (фудбалер)|Браун]] {{goal|68}} *[[Дениз Ундав|Ундав]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Ливано Комененсија|Комененсија]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.021 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Џајед]] }}<section end=E1 /> ---- <section begin=E2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CIV}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Брег на Слоновата Коска - Еквадор|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021467 |екипа2 = {{fb|ECU}} |голови1 = *[[Амад Диало|Диало]] {{goal|90}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.274 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Франсоа Летексје]] }}<section end=E2 /> ---- <section begin=E3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Германија - Брег на Слоновата Коска|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021469 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = *[[Дениз Ундав|Ундав]] {{goal|68}}, {{goal|90+4}} |голови2 = *{{goal|30}} [[Франк Кесие|Кесие]] |стадион = [[БМО филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|PAR}} [[Хуан Габриел Бенитес]] }}<section end=E3 /> ---- <section begin=E4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Еквадор - Курасао|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021465 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 68.598 |судија = {{flagsport|CHN}} [[Ма Нинг]] }}<section end=E4 /> ---- <section begin=E5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|CUW}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Курасао - Брег на Слоновата Коска|0–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021468 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|64}} [[Никола Пепе|Пепе]] |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=E5 /> ---- <section begin=E6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Еквадор - Курасао|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021466 |екипа2 = {{fb|GER}} |голови1 = *[[Нилсон Ангуло|Ангуло]] {{goal|{{0}}9}} *[[Гонсало Плата|Плата]] {{goal|77}} |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Лерој Сане|Сане]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|USA}} [[Тори Пенсо]] }}<section end=E6 /> ---- ===Група Ф=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|NED}} |3||2||1||0||10||4||+6||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|JPN}} |3||1||2||0||7||3||+4||'''5''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|SWE}} |3||1||1||1||7||7||0||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUN}} |3||0||0||3||2||12||-10||'''0''' |} <section begin=F1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Холандија - Јапонија|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021470 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = *[[Вирџил ван Дајк|Ван Дајк]] {{goal|50}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{goal|64}} |голови2 = *{{goal|57}} [[Кеито Накамура|Накамура]] *{{goal|88}} [[Даичи Камада|Камада]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 69,285 |судија = {{flagsport|USA}} [[Исмаил Елфат]] }}<section end=F1 /> ---- <section begin=F2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|SWE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Шведска - Тунис|5–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021474 |екипа2 = {{fb|TUN}} |голови1 = * [[Јасин Ајари|Ајари]] {{goal|{{0}}7}}, {{goal|90+6}} * [[Александер Исак|Исак]] {{goal|30}} * [[Виктор Ѓекереш|Ѓекереш]] {{goal|59}} * [[Матијас Сванберг|Сванберг]] {{goal|84}} |голови2 = * {{goal|43}} [[Омар Рекик|Рекик]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 50.987 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Жаел Фалкон]] }}<section end=F2 /> ---- <section begin=F3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Холандија - Шведска|5–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021472 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = *[[Брајан Броби|Броби]] {{goal|{{0}}5}}, {{goal|17}} *[[Коди Гакпо|Гакпо]] {{goal|47}}, {{goal|54}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{goal|89}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Антони Еланга|Еланга]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Мајкл Оливер (фудбалски судија)|Мајкл Оливер]] }}<section end=F3 /> ---- <section begin=F4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 22:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Тунис - Јапонија|0–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021475 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = |голови2 = * {{goal|{{0}}4}} [[Даичи Камада|Камада]] * {{goal|31}}, {{goal|83}} [[Ајасе Уеда|Уеда]] * {{goal|69}} [[Џунја Ито|Џ. Ито]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|HUN}} [[Иштван Ковач (фудбалски судија)|Иштван Ковач]] }}<section end=F4 /> ---- <section begin=E5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|JPN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Јапонија - Шведска|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021471 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = *[[Даизен Маеда|Маеда]] {{goal|56}} |голови2 = *{{goal|62}} [[Антони Еланга|Еланга]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.137 |судија = {{flagsport|SLV}} [[Иван Бартон]] }}<section end=E5 /> ---- <section begin=F6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Тунис - Холандија|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021473 |екипа2 = {{fb|NED}} |голови1 = *[[Хазем Мастури|Мастури]] {{goal|54}} |голови2 = *{{goal|{{0}}3|авт.}} [[Елјес Схири|Схири]] *{{goal|{{0}}7}} [[Брајан Броби|Броби]] *{{goal|62}} [[Јан Пол ван Хеке|Ван Хеке]] |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 68.391 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Катја Ицел Гарсија]] }}<section end=F6 /> ---- ===Група Г=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Г}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Г !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BEL}} |3||1||2||0||6||2||+4||'''5''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|EGY}} |3||1||2||0||5||3||+2||'''5''' |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|IRN}} |3||0||3||0||3||3||0||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|NZL}} |0||0||0||0||0||0||0||'''1''' |} <section begin=G1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Белгија - Египет|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021478 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Мохамед Хани|Хани]] {{goal|66|авт.}} |голови2 = *{{goal|19}} [[Емам Ашур|Ашур]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.775 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рамон Абати]] }}<section end=G1 /> ---- <section begin=G2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|IRN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Иран - Нов Зеланд|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021476 |екипа2 = {{fb|NZL}} |голови1 = *[[Рамин Резаејан|Резаејан]] {{goal|32}} *[[Мохамад Мохеби|Мохеби]] {{goal|64}} |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|54}} [[Елајџа Џаст|Џаст]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.108 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Сесар Артуро Рамос|Сесар Артуро]] }}<section end=G2 /> ---- <section begin=G3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Белгија - Иран|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021477 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.317 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Дарио Ерера (фудбалски судија)|Дарио Ерера]] }}<section end=G3 /> ---- <section begin=G4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Нов Зеланд - Египет|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021480 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Фин Срман|Срман]] {{goal|15}} |голови2 = *{{goal|58}} [[Мостафа Зико|Зико]] *{{goal|67}} [[Мохамед Салах|Салах]] *{{goal|82}} [[Махмуд Хасан (фудбалер)|Трезеге]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|UAE}} [[Омар Ал Али]] }}<section end=G4 /> ---- <section begin=G5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|EGY}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Египет - Иран|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021479 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = *[[Махмуд Сабер|Сабер]] {{goal|{{0}}5}} |голови2 = *{{goal|14}} [[Рамин Резаејан|Резаејан]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|POL}} [[Шимон Марцињак]] }}<section end=G5 /> ---- <section begin=G6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Нов Зеланд - Белгија|1–5]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021481 |екипа2 = {{fb|BEL}} |голови1 = *[[Елајџа Џаст|Џаст]] {{goal|84}} |голови2 = *{{goal|28}}, {{goal|50}} [[Леандро Тросар|Тросар]] *{{goal|66}} [[Кевин Де Бројне|Де Бројне]] *{{goal|86}} [[Ромелу Лукаку|Лукаку]] *{{goal|90+4}} [[Алексис Салемакерс|Салемакерс]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадем]] }}<section end=G6 /> ---- ===Група Х=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Х}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Х !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ESP}} |3||2||1||0||5||0||+5||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CPV}} |3||0||3||0||2||2||0||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|URU}} |3||0||2||1||3||4||-1||'''2''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|SAU}} |3||0||2||1||1||5||-4||'''2''' |} <section begin=H1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Шпанија - Зелен ’Рт|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021482 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 67,640 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадмех]] }}<section end=H1 /> ---- <section begin=H2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SAU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Саудиска Арабија - Уругвај|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021486 |екипа2 = {{fb|URU}} |голови1 = *[[Абдулелах Ал-Амри|Ал-Амри]] {{goal|41}} |голови2 = *{{goal|80}} [[Максимилијано Араухо|М. Араухо]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 62.764 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=H2 /> ---- <section begin=H3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Шпанија - Саудиска Арабија|4–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021483 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = *[[Ламин Јамал|Јамал]] {{goal|10}} *[[Микел Ојарсабал|Ојарсабал]] {{goal|21}}, {{goal|24}} *[[Хасан Ал-Тамбакти|Ал-Тамбакти]] {{goal|49|авт.}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68.239 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рафаел Клаус]] }}<section end=H3 /> ---- <section begin=H4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Уругвај - Зелен ’Рт|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021487 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = *[[Максимилијано Араухо|М. Араухо]] {{goal|44}} *[[Агустин Канобио|Канобио]] {{goal|45+6}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Кевин Пина (фудбалер)|К. Пина]] *{{goal|61}} [[Елио Варела|Варела]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.003 |судија = {{flagsport|NOR}} [[Еспен Ескас]] }}<section end=H4 /> ---- <section begin=H5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|CPV}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Зелен ’Рт - Саудиска Арабија|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021485 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.278 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Франсоа Летексје]] }}<section end=H5 /> ---- <section begin=H6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Уругвај - Шпанија|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021484 |екипа2 = {{fb|ESP}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|42}} [[Алекс Баена|Баена]] |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.065 |судија = {{flagsport|USA}} [[Исмаел Елфат]] }}<section end=H6 /> ---- ===Група И=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група И}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата И !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|FRA}} |3||3||0||0||10||2||+8||'''9''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|NOR}} |3||2||0||1||8||7||+1||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|SEN}} |3||1||0||2||8||6||+2||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|IRQ}} |3||0||0||3||1||12||-11||'''0''' |} <section begin=I1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Франција - Сенегал|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021490 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|66}}, {{goal|90+6}} *[[Бредли Баркола|Баркола]] {{goal|82}} |голови2 = *{{goal|90+5}} [[Ибрахим Мбаје|Мбаје]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.545 |судија = {{flagsport|IRN}} [[Алиреза Фагани]] }}<section end=I1 /> ---- <section begin=I2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|IRQ}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Ирак - Норвешка|1–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021488 |екипа2 = {{fb|NOR}} |голови1 = *[[Ајмен Хусеин|Хусеин]] {{goal|39}} |голови2 = *{{goal|29}}, {{goal|43}} [[Ерлинг Холанд|Холанд]] *{{goal|76}} [[Лео Естигор|Естигор]] *{{goal|90+5|авт.}} [[Ајмен Хусеин|Хусеин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.106 |судија = {{flagsport|GAB}} [[Пјер Ачо]] }}<section end=I2 /> ---- <section begin=I3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Франција - Сенегал|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021492 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|14}}, {{goal|54}} *[[Усман Дембеле|Дембеле]] {{goal|66}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|CAN}} [[Дру Фишер]] }}<section end=I3 /> ---- <section begin=I4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Норвешка - Сенегал|3–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021491 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Маркус Холмгрен Педерсен|Педерсен]] {{goal|43}} *[[Ерлинг Холанд|Холанд]] {{goal|48}}, {{goal|58}} |голови2 = *{{goal|53}}, {{goal|90+3}} [[Исмаила Сар|И. Сар]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=I4 /> ---- <section begin=I5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Норвешка - Франција|1–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021489 |екипа2 = {{fb|FRA}} |голови1 = *[[Тело Осгор|Осгор]] {{goal|21}} |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|20}}, {{goal|32}} [[Усман Дембеле|Дембеле]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = [[Мајкл Оливер (фудбалски судија)|Мајкл Оливер]] }}<section end=I5 /> ---- <section begin=I6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|SEN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Сенегал - Ирак|5–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021493 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = *[[Хабиб Диара|Диара]] {{goal|{{0}}4}} *[[Исмаила Сар|И. Сар]] {{goal|56}} *[[Папе Геј|П. Геј]] {{goal|59}}, {{goal|71}} *[[Илиман Ндиај|Ндиај]] {{goal|82}} |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = [[Антони Тејлор (фудбалски судија)|Антони Тејлор]] }}<section end=I6 /> ---- ===Група Ј=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Ј !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ARG}} |3||3||0||0||8||1||+7||'''9''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|AUT}} |3||1||1||1||6||6||0||'''4''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|ALG}} |3||1||1||1||5||7||-2||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|JOR}} |3||0||0||3||3||8||-5||'''0''' |} <section begin=J1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Аргентина - Алжир|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021496 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|17}}, {{goal|60}}, {{goal|76}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 69.045 |судија = {{flagsport|POL}} [[Шимон Марцињак]] }}<section end=J1 /> ---- <section begin=J2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|AUT}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Австрија - Јордан|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021498 |екипа2 = {{fb|JOR}} |голови1 = *[[Романо Шмид|Шмид]] {{goal|20}} *[[Јазан Ал-Араб|Ал-Араб]] {{goal|76|авт.}} *[[Марко Арнаутовиќ|Арнаутовиќ]] {{goal|90+12}} |голови2 = *{{goal|50}} [[Али Олван|Олван]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.527 |судија = {{flagsport|MAU}} [[Дахан Беида]] }}<section end=J2 /> ---- <section begin=J3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Аргентина - Австрија|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021494 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|38}}, {{goal|90+5}} |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.649 |судија = {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар]] }}<section end=J3 /> ---- <section begin=J4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Јордан - Алжир|1–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021499 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Низар Ал-Рашан|Ал-Рашдан]] {{goal|36}} |голови2 = *{{goal|69}} [[Надир Бенбуали|Бенбуали]] *{{goal|86}} [[Амин Гуири|Гуири]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.371 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=J4 /> ---- <section begin=J5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|ALG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Алжир - Австрија|3–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021497 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = *[[Рафик Белгали|Белгали]] {{goal|45}} *[[Ријад Марез|Марез]] {{goal|60}}, {{goal|90+3}} |голови2 = *{{goal|28}} [[Марко Арнаутовиќ|Арнаутовиќ]] *{{goal|55}} [[Марсел Забицер|Забицер]] *{{goal|90+6}} [[Саша Калајџиќ|Калајџиќ]] |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 69.045 |судија = {{flagsport|UZB}} [[Илгиз Танташев]] }}<section end=J5 /> ---- <section begin=J6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Јордан - Аргентина|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021495 |екипа2 = {{fb|ARG}} |голови1 = *[[Муса Ал-Тамари|Ал-Тамари]] {{goal|55}} |голови2 = *{{goal|19}} [[Џовани Ло Селсо|Ло Селсо]] *{{goal|31|пен.}} [[Лаутаро Мартинес|Ла. Мартинес]] *{{goal|80}} [[Лионел Меси|Песи]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.649 |судија = {{flagsport|ROU}} [[Иштван Ковач (фудбалски судија)|Иштван Ковач]] }}<section end=J6 /> ---- ===Група К=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група К}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата К !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|COL}} |3||2||1||0||4||1||+3||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|POR}} |3||1||2||0||6||1||+5||'''5''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|COD}} |3||1||1||1||4||3||+1||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|UZB}} |3||0||0||3||2||11||-9||'''0''' |} <section begin=K1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Португалија - ДР Конго|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021502 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = *[[Жоао Невеш|Ж. Невеш]] {{goal|{{0}}6}} |голови2 = *{{goal|45+5}} [[Јоан Виса|Виса]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|QAT}} [[Абдулрахман Ал-Џасим]] }}<section end=K1 /> ---- <section begin=K2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|UZB}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Узбекистан - Колумбија|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021504 |екипа2 = {{fb|COL}} |голови1 = *[[Абосбек Фајзулаев|Фајзулаев]] {{goal|60}} |голови2 = *{{goal|40}} [[Даниел Муњос (фудбалер)|Муњос]] *{{goal|65}} [[Луис Дијас (фудбалер 1997)|Дијас]] *{{goal|90+9}} [[Хаминтон Кампас|Кампас]] |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Антони Тејлор (фудбалски судија)|Антони Тејлор]] }}<section end=K2 /> ---- <section begin=K3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Португалија - Узбекистан|5–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021503 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = * [[Кристијано Роналдо|Роналдо]] {{goal|{{0}}6}}, {{goal|39}} * [[Нуно Мендеш|Мендеш]] {{goal|17}} * [[Абдувохид Нематов|Нематов]] {{goal|60|авт.}} * [[Рафаел Леао|Леао]] {{goal|87}} |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Жајед]] }}<section end=K3 /> ---- <section begin=K4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Колумбија - ДР Конго|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021501 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = * [[Даниел Муњос (фудбалер)|Муњос]] {{goal|76}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.358 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=K4 /> ---- <section begin=K5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Колумбија - Португалија|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021505 |екипа2 = {{fb|POR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.478 |судија = {{flagsport|AUS}} [[Алиреза Фагани]] }}<section end=K5 /> ---- <section begin=K6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|COD}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Колумбија - Португалија|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021500 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = * [[Јоан Виса|Виса]] {{goal|68|пен.}}, {{goal|90+1}} * [[Фистон Мајеле|Мејеле]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|10}} [[Елдор Шомуродов|Шомуродов]] |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68.239 |судија = {{flagsport|GER}} [[Феликс Цвајер]] }}<section end=K6 /> ---- ===Група Л=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Л}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Л !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ENG}} |3||2||1||0||6||2||+4||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CRO}} |3||2||0||1||5||5||0||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|GHA}} |3||1||1||1||2||2||0||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|PAN}} |3||0||0||3||0||4||-4||'''0''' |} <section begin=L1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Англија - Хрватска|4–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021507 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = *[[Хари Кејн|Кејн]] {{goal|12|пен.}}, {{goal|42}} *[[Џуд Белингам|Белингам]] {{goal|47}} *[[Маркус Рашфорд|Рашфорд]] {{goal|85}} |голови2 = *{{goal|36}} [[Мартин Батурина|Батурина]] *{{goal|45+5}} [[Петар Муса|Муса]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.389 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=L1 /> ---- <section begin=L2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GHA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Гана - Панама|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021510 |екипа2 = {{fb|PAN}} |голови1 = *[[Кејлеб Јиренки|Јиренки]] {{goal|90+5}} |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 42.942 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=L2 /> ---- <section begin=L3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Англија - Гана|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021506 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.983 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=L3 /> ---- <section begin=L4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Панама - Хрватска|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021511 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|54}} [[Анте Будимир|Будимир]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|GAB}} [[Пјер Ачо]] }}<section end=L4 /> ---- <section begin=L5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Панама - Англија|0–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021508 |екипа2 = {{fb|ENG}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|62}} [[Џуд Белингам|Белингам]] *{{goal|67}} [[Хари Кејн|Кејн]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|QAT}} [[Абдулрахман Ал-Џасим]] }}<section end=L5 /> ---- <section begin=L6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CRO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Хрватска - Гана|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021509 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = *[[Петар Сучиќ|П. Сучиќ]] {{goal|31}} *[[Никола Влашиќ|Влашиќ]] {{goal|83}} |голови2 = *{{goal|75}} [[Дерик Лукасен|Лукасен]] |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|CAN}} [[Дру Фишер]] }}<section end=L6 /> ---- === Поредок на третопласираните === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- !width=7%|{{Tooltip|Поз.|Позиции}} !width=7%|{{Tooltip|Група|Група}} !width=25%|Репрезентација !width=7%|{{Tooltip|Нат|Одиграни натпревари}} !width=7%|{{Tooltip|Поб|Победи}} !width=7%|{{Tooltip|Нер|Нерешени}} !width=7%|{{Tooltip|Пор|Порази}} !width=7%|{{Tooltip|ДГ|Постигнати голови}} !width=7%|{{Tooltip|ПГ|Примени голови}} !width=7%|{{Tooltip|ГР|Гол-разлика}} !width=10%|{{Tooltip|Бод|Бодови}} |- style="background:#ccffcc;" |1.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група К|К]]''' || style="text-align:left;"| {{fb|COD}} | 3 || 1 || 1 || 1 || 4 || 3 || +1 || '''4''' |- style="background:#ccffcc;" |2.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф|Ф]]''' || style="text-align:left;"| {{fb|SWE}} | 3 || 1 || 1 || 1 || 7 || 7 || 0 || '''4''' |- style="background:#ccffcc;" |3.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л|Л]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|GHA}} | 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 2 || 0 || '''4''' |- style="background:#ccffcc;" |4.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е|Е]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|ECU}} | 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 2 || 0 || '''4''' |- style="background:#ccffcc;" |5.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б|Б]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|BIH}} | 3 || 1 || 1 || 1 || 5 || 6 || -1 || '''4''' |- style="background:#ccffcc;" |6.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј|Ј]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|ALG}} | 3 || 1 || 1 || 1 || 5 || 7 || -2 || '''4''' |- style="background:#ccffcc;" |7.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д|Д]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|PAR}} | 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 4 || -2 || '''4''' |- style="background:#ccffcc;" |8.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група И|И]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|SEN}} | 3 || 1 || 0 || 2 || 8 || 6 || +2 || '''3''' |- |9.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г|Г]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|IRN}} | 3 || 0 || 3 || 0 || 3 || 3 || 0 || '''3''' |- |10.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група A|А]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|KOR}} | 3 || 1 || 0 || 2 || 2 || 3 || -1 || '''3''' |- |11.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц|Ц]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|SCO}} | 3 || 1 || 0 || 2 || 1 || 4 || -3 || '''3''' |- |12.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х|Х]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|URU}} | 3 || 0 || 2 || 1 || 3 || 4 || -1 || '''2''' |} ==Нокаут фаза== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза}} ===Резултати=== {{#invoke:RoundN|N32 |style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes |RD1=[[#Шеснаесттинафинале|Шеснаесттинафинале]] |RD2=[[#Осминафинале|Осминафинале]] |RD3=[[#Четвртфинале|Четвртфинале]] |RD4=[[#Полуфинале|Полуфинале]] |RD5=[[#Финале|Финале]] |Consol=[[#Натпревар за 3. место|Натпревар за 3. место]] <!--Date – Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--> <!--Round of 32--> |29. јуни – [[Фоксборо]]|{{fb|GER}}|1 (3)|{{fb|PAR}}|1 (4) |30. јуни – [[Ист Ратерфорд]]|{{fb|FRA}}|3|{{fb|SWE}}|0 |28. јуни – [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]]|{{fb|RSA}}|0|{{fb|CAN}}|1 |29. јуни – [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]]|{{fb|NED}}|1 (2)|{{fb|MAR}}|1 (3) |2. јули – [[Торонто]]|{{fb|POR}}||{{fb|CRO}}| |2. јули – [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]]|{{fb|ESP}}||{{fb|AUT}}| |1. јули – [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]]|{{fb|USA}}|2|{{fb|BIH}}|0 |1. јули – [[Сиетл]]|{{fb|BEL}}|3|{{fb|SEN}}|2 |29. јуни – [[Хјустон]]|{{fb|BRA}}|2|{{fb|JPN}}|1 |30. јуни – [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]]|{{fb|CIV}}|1|{{fb|NOR}}|2 |30. јуни – [[Мексико (град)|Мексико Сити]]|{{fb|MEX}}|2|{{fb|ECU}}|0 |1. јули – [[Атланта]]|{{fb|ENG}}||{{fb|COD}}| |3. јули – [[Мајами Гарденс]]|{{fb|ARG}}||{{fb|CPV}}| |3. јули – [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]]|{{fb|AUS}}||{{fb|EGY}}| |2. јули – [[Ванкувер]]|{{fb|SUI}}||{{fb|ALG}}| |3. јули – [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]|{{fb|COL}}||{{fb|GHA}}| <!--Round of 16--> |4. јули – [[Филаделфија]]|{{fb|PAR}}||{{fb|FRA}}| |4. јули – [[Хјустон]]|{{fb|CAN}}||{{fb|MAR}}| |6. јули – [[Арлингтон (Texas)|Арлингтон]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |6. јули – [[Сиетл]]|{{fb|USA}}||{{fb|BEL}}| |5. јули – [[Ист Ратерфорд]]|{{fb|BRA}}||{{fb|NOR}}| |5. јули – [[Мексико (град)|Мексико Сити]]|{{fb|MEX}}||{{fb|ENG}}| |7. јули – [[Атланта]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |7. јули – [[Ванкувер]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| <!--Quarterfinals--> |9. јули – [[Фоксборо]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |10. јули – [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |11. јули – [[Мајами Гарденс]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |11. јули – [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| <!--Semifinals--> |14. јули – [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |15. јули – [[Атланта]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| <!--Final--> |19. јули – [[Ист Ратерфорд]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| <!--Match for third place--> |18. јули – [[Мајами Гарденс]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| }} ===Шеснаесттинафинале=== <section begin=R32-1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 28 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|RSA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Јужна Африка - Канада|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021518 |екипа2 = {{fb|CAN}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|90+2}} [[Стивен Еуштакио|Еуштакио]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]] |гледачи = 69.237 |судија = {{flagsport|POR}} [[Жоао Пињеиро]] }}<section end=R32-1 /> ---- <section begin=R32-2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 29 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Бразил - Јапонија|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021516 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = *[[Каземиро]] {{goal|56}} *[[Габриел Мартинели|Мартинели]] {{goal|90+5}} |голови2 = *{{goal|29}} [[Каишу Сано|Сано]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=R32-2 /> ---- <section begin=R32-3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 29 јуни 2026 |време = 16:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Германија - Парагвај|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021513 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = *[[Каи Хаверц|Хаверц]] {{goal|54}} |голови2 = *{{goal|42}} [[Хулио Енсисо (фудбалер 2004)|Енсисо]] |aet = yes |пенали1= *[[Каи Хаверц|Хаверц]] {{penmiss}} *[[Јозуа Кимих|Кимих]] {{pengoal}} *[[Џамал Мусиала|Мусиала]] {{pengoal}} *[[Ник Волтемаде|Волтемаде]] {{penmiss}} *[[Надием Амири|Амири]] {{pengoal}} *[[Џонатан Та|Та]] {{penmiss}} |пенали=3–4 |пенали2= *{{pengoal}} [[Маурисио Магаљаеш Прадо|Маурисио]] *{{pengoal}} [[Густаво Гомес|Г. Гомес]] *{{pengoal}} [[Матијас Галарса|Галарса]] *{{penmiss}} [[Антонио Санабрија|Санабрија]] *{{penmiss}} [[Фабијан Балбуена|Балбуена]] *{{pengoal}} [[Хосе Канале|Канале]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.945 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Џајед]] }}<section end=R32-3 /> ---- <section begin=R32-4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 29 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Холандија - Мароко|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021522 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = *[[Коди Гакпо|Гакпо]] {{goal|72}} |голови2 = *{{goal|90+1}} [[Иса Диоп (фудбалер)|Диоп]] |aet = yes |пенали1= *[[Тен Копмејнерс|Копмејнерс]] {{pengoal}} *[[Џастин Клајверт|Клајверт]] {{penmiss}} *[[Ваут Вегхорст|Вегхорст]] {{pengoal}} *[[Квинтен Тимбер|Тимбер]] {{penmiss}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{penmiss}} |пенали=2–3 |пенали2= *{{penmiss}} [[Нил Ел Ајнауи|Ел Ајнауи]] *{{pengoal}} [[Суфијан Рахими|Рахими]] *{{pengoal}} [[Шемсдин Талби|Талби]] *{{penmiss}} [[Ашраф Хакими|Хакими]] *{{pengoal}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=R32-4 /> ---- <section begin=R32-5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 30 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|CIV}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Брег на Слоновата Коска - Норвешка|1–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021514 |екипа2 = {{fb|NOR}} |голови1 = *[[Амад Диало|Диало]] {{goal|74}} |голови2 = *{{goal|39}} [[Антонио Нуса|Нуса]] *{{goal|86}} [[Ерлинг Холанд|Холанд]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 69.665 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=R32-5 /> ---- <section begin=R32-6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 30 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Франција - Шведска|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021523 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|45}}, {{goal|74}} *[[Бредли Баркола|Баркола]] {{goal|53}} |голови2 = |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=R32-6 /> ---- <section begin=R32-7 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 30 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Мексико - Еквадор|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021520 |екипа2 = {{fb|ECU}} |голови1 = *[[Хулијан Кињонес|Кињонес]] {{goal|22}} *[[Раул Хименес|Хименес]] {{goal|31}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=R32-7 /> ---- <section begin=R32-8 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 1 јули 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Англија - ДР Конго|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021512 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = *[[Хари Кејн|Кејн]] {{goal|75}}, {{goal|86}} |голови2 = *{{goal|{{0}}7}} [[Брајан Сипенга|Сипенга]] |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц|Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68.239 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадмех]] }}<section end=R32-8 /> ---- <section begin=R32-9 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 1 јули 2026 |време = 13:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Белгија - Сенегал|3–2]] |aet = yes |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021525 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Ромелу Лукаку|Лукаку]] {{goal|86}} *[[Јури Тилеманс|Тилеманс]] {{goal|89}}, {{goal|120+5|пен.}} |голови2 = *{{goal|25}} [[Хабиб Диара|Диара]] *{{goal|51}} [[Исмаила Сар|И. Сар]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=R32-9 /> ---- <section begin=R32-10 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 1 јули 2026 |време = 17:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#САД - Босна и Херцеговина|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021525 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Фоларин Балогун|Балогун]] {{goal|45}} *[[Малик Тилман|Тилман]] {{goal|82}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рафаел Клаус]] }}<section end=R32-10 /> ---- <section begin=R32-11 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 2 јули 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Шпанија - Австрија|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021519 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = *[[Микел Ојарсабал|Ојарсабал]] {{goal|36}}, {{goal|89}} *[[Педро Поро|Поро]] {{goal|66}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=R32-11 /> ---- <section begin=R32-12 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 2 јули 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Португалија - Хрватска|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021526 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = *[[Кристијано Роналдо|Роналдо]] {{goal|68|пен.}} *[[Гонсало Рамош|Рамош]] {{goal|90+4}} |голови2 = *{{goal|53}} [[Иван Перишиќ|Перишиќ]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|NOR}} [[Еспен Ескас]] }}<section end=R32-12 /> ---- <section begin=R32-13 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 2 јули 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Швајцарија - Алжир|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021527 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Брил Емболо|Емболо]] {{goal|10}} *[[Дан Ндоје|Ндоје]] {{goal|46}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Јаел Фалкон]] }}<section end=R32-13 /> ---- <section begin=R32-14 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 3 јули 2026 |време = 13:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|AUS}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Австралија - Египет|1–1]] |aet = yes |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021515 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Мохамед Хани|Хани]] {{goal|55|авт.}} |голови2 = *{{goal|13}} [[Емам Ашур|Ашур]] |пенали1= *[[Хари Сутар|Сутар]] {{penmiss}} *[[Џексон Ирвајн|Ирвајн]] {{pengoal}} *[[Авер Мабил|Мабил]] {{pengoal}} *[[Лукас Херингтон|Херингтон]] {{penmiss}} |пенали=2–4 |пенали2= *{{pengoal}} [[Махмуд Сабер|Сабер]] *{{pengoal}} [[Рами Рабија|Рабија]] *{{pengoal}} [[Мохамед Салах|Салах]] *{{pengoal}} [[Хосам Абделмагид|Абделмагид]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.244 |судија = {{flagsport|URU}} [[Густаво Техера]] }}<section end=R32-14 /> ---- <section begin=R32-15 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 3 јули 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Аргентина - Зелен ’Рт|3–2]] |aet = yes |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021521 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|29}} *[[Лисандро Мартинес|Ли. Мартинес]] {{goal|92}} *[[Дини (фудбалер 1995)|Дини]] {{goal|111|авт.}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Дерој Дуарте|Д. Дуарте]] *{{goal|103}} [[Сидни Лопес Кабрал|С. Кабрал]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.478 |судија = {{flagsport|CAN}} [[Дру Фишер]] }}<section end=R32-15 /> ---- <section begin=R32-16 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 3 јули 2026 |време = 20:30 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Колумбија - Гана|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021517 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = *[[Џон Аријас|Џ. Аријас]] {{goal|14}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 69.045 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=R32-16 /> ---- ===Осминафинале=== <section begin=R16-1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 4 јули 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Канада - Мароко|–]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021530 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = |судија = }}<section end=R16-1 /> ---- <section begin=R16-2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 4 јули 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Парагвај - Франција|–]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021533 |екипа2 = {{fb|FRA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = |судија = }}<section end=R16-2 /> ---- <section begin=R16-3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 5 јули 2026 |време = 16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Бразил - Норвешка|–]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021532 |екипа2 = {{fb|NOR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = |судија = }}<section end=R16-3 /> ---- <section begin=R16-4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 5 јули 2026 |време = 18:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Мексико - Англија|–]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021531 |екипа2 = {{fb|ENG}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = |судија = }}<section end=R16-4 /> ---- <section begin=R16-5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 6 јули 2026 |време = 14:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Португалија - Шпанија|–]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021529 |екипа2 = {{fb|ESP}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = |судија = }}<section end=R16-5 /> ---- <section begin=R16-6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 6 јули 2026 |време = 17:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#САД - Белгија|–]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021534 |екипа2 = {{fb|BEL}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = |судија = }}<section end=R16-6 /> ---- <section begin=R16-7 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 7 јули 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Аргентина - Египет|–]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021528 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц|Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = |судија = }}<section end=R16-7 /> ---- <section begin=R16-8 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 7 јули 2026 |време = 13:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Швајцарија - Колумбија|–]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021535 |екипа2 = {{fb|COL}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = |судија = }}<section end=R16-8 /> ---- == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== *[https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ FIFA World Cup 2026], FIFA.com {{Светско првенство во фудбал 2026}} {{ФИФА Светско Првенство}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал|2026]] 0rsrp1rzhd1k7gmsdvm6d0l0m4oe6t4 5589233 5589232 2026-07-08T11:38:03Z Carshalton 30527 /* Шеснаесттинафинале */ 5589233 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија меѓународно фудбалско првенство | tourney_name = Светско првенство во фудбал 2026 | year = | other_titles = {{ubl|2026 FIFA World Cup|Copa Mundial de la FIFA 2026|Coupe du Monde de la FIFA 2026}} | image = 2026 FIFA World Cup emblem.webp | size = 150px | country = {{flagsport|CAN}} [[Канада]] | country2 = {{flagsport|MEX}} [[Мексико]] | country3 = {{flagsport|USA}} [[САД]] | dates = 11 јуни – 19 јули | confederations = 6 | num_teams = 48 | venues = 16 | cities = 16 | champion = | count = | second = | third = | fourth = | matches = | goals = | attendance = | top_scorer = | player = | goalkeeper = | young_player = | fair_play = | prevseason = [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] | nextseason = [[Светско првенство во фудбал 2030|''2030'']] }} '''Светско првенство во фудбал 2026''' — 23. [[Светско првенство во фудбал|Светско првенство во фудбал]], меѓународен фудбалски турнир кој се одржува на секој четири години и на кој право на учество имаат сите членки на ФИФА кој ги минале квалификациите. Турнирот ќе се одржи од 11 јуни до 19 јули 2026 година,<ref name="Schedule">{{Наведена мрежна страница|url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule|date=February 4, 2024|publisher=FIFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|archive-date=February 5, 2024|accessdate=February 4, 2024}}</ref> и ќе биде игран во шеснаесет градови домаќини, единаесет во [[Соединети Американски Држави|САД]], три во [[Мексико]] и два во [[Канада]]. Ова, исто така, ќе биде првото издание на Светско првенство во фудбал кое ќе биде одржано во три држави и првото на кое ќе настапуваат 48 репрезентации, по проширувањето од досегашните 32.<ref>{{cite news |date=13. 6. 2018 |title=World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament |publisher=[[BBC]] Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913 |url-status=live |access-date=13. 6. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210114150230/https://www.bbc.com/sport/football/44464913 |archive-date=14. 1. 2021}}</ref><ref name="ESPN 2017">{{Cite web |last=Carlise |first=Jeff |date=April 10, 2017 |title=U.S., neighbors launch 2026 World Cup bid |url=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup |archive-date=11. 4. 2017 |publisher=ESPN}}</ref><ref name="48teams">{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |publisher=FIFA |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017}}</ref> Овие три држави ја победиле конкурентската кандидатура на [[Мароко]] за време на гласањето на 68-миот Конгрес на ФИФА во [[Москва]]. Ова ќе биде првото првенство по она во [[Светско првенство во фудбал 2002|2002]] година, одржано во [[Јапонија]] и [[Јужна Кореја]] кое ќе има повеќе од еден домаќин. Со претходните домаќинства на турнирите во [[Светско првенство во фудбал 1970|1970]] и [[Светско првенство во фудбал 1986|1986]], Мексико станала првата земја што три пати била домаќин или ко-домаќин на Светското првенство. САД претходно биле организатори на првенството во [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]]. Спротивно на тоа, ова ќе биде прв пат Канада да биде домаќин или ко-домаќин. Настанот се вратил во својот традиционален летен распоред на [[Северна полутопка|Северната хемисфера]], откако [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]] во [[Катар]] се одржало во ноември и декември. Како земји домаќини, Канада, [[Фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]] и [[Фудбалска репрезентација на САД|САД]] автоматски се квалификувале. [[Фудбалска репрезентација на Зелен ’Рт|Зелен ’Рт]], [[Фудбалска репрезентација на Курасао|Курасао]], [[Фудбалска репрезентација на Јордан|Јордан]] и [[Фудбалска репрезентација на Узбекистан|Узбекистан]] ќе го имаат своето деби на Светското првенство. [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] е [[Финале на Светското првенство во фудбал 2022|бранител на титулата]], откако ја освоила својата трета титула на Светското првенство 2022. ==Формат и проширување== Идејата за проширување на турнирот се споменувала уште во 2013 година, кога била презентирана од тогашниот претседател на [[УЕФА]], [[Мишел Платини]],<ref>{{Cite news |date=28. 10. 2013 |title=Michel Platini calls for 40-team World Cup starting with Russia 2018 |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |access-date=24. 1. 2015 |archive-date=15. 9. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915093947/https://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=29. 10. 2013 |title=Michel Platini's World Cup expansion plan unlikely – Fifa |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/24735765 |url-status=live |access-date=24. 1. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421001646/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/24735765 |archive-date=21. 4. 2014}}</ref> а во 2016 година, ја подржал и претседателот на [[ФИФА]], [[Џани Инфантино]].<ref>{{Cite news |date=30. 3. 2016 |title=Infantino suggests 40-team World Cup finals |work=Independent Online |publisher=[[Independent Online (South Africa)|IOL]] |agency=Reuters |location=Južna Afrika |url=http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230628/http://www.iol.co.za/sport/fifa/infantino-suggests-40-team-world-cup-finals-2002682 |archive-date=30. 12. 2016}}</ref> Противниците на предлогот тврделе дека бројот на натпревари веќе достигнал неприфатливо ниво,<ref name="auto2">{{Cite news |last=Macguire |first=Eoghan |date=15. 12. 2016 |title=World Cup: Europe's top clubs oppose FIFA's expansion plans |url=https://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161224164833/http://edition.cnn.com/2016/12/15/football/eca-world-cup-fifa-expansion-plan/ |archive-date=24. 12. 2016 |publisher=CNN}}</ref> дека проширувањето ќе го ослабне квалитетот на натпреварите<ref name="auto">{{Cite news |date=2. 10. 2016 |title=Low confirms opposition to 40-team World Cup |publisher=sbs.com.au |agency=[[Australian Associated Press]] |url=http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005031826/http://theworldgame.sbs.com.au/article/2016/10/02/low-confirms-opposition-40-team-world-cup |archive-date=5. 10. 2016}}</ref><ref name="auto1">{{Cite news |last=Martín |first=Idafe |date=10. 1. 2017 |title=Mundial de 48 equipos: durísimas críticas en Europa |url=https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170112153909/https://www.clarin.com/deportes/futbol-internacional/mundial-48-equipos-durisimas-criticas-europa_0_BktHNPGUe.html |archive-date=12. 1. 2017 |work=[[Clarín (Argentine newspaper)|Clarín]] |language=es}}</ref> и дека одлуката е првенствено политичка, а не спортска. Инфантино бил обвинет дека го искористил ветувањето за поголем број на учесници на Светското првенство како средство за победа на [[Вонреден конгрес на ФИФА во 2016 година|претседателските избори на ФИФА]].<ref>{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Críticas a decisión de la FIFA de jugar el Mundial 2026 con 48 selecciones |language=es |work=[[El Universo]] |agency=[[Agence France-Presse]] |url=http://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170111180321/https://www.eluniverso.com/deportes/2017/01/10/nota/5990365/critican-decision-fifa-jugar-mundial-2026-48-selecciones |archive-date=11. 1. 2017}}</ref> Од ова издание, [[Светско првенство во фудбал|Светското првенство]] е проширено на 48 екипи, 16 повеќе отколку на претходните седум турнири.<ref name="48teams4">{{Cite news |date=10. 1. 2017 |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Екипите ќе бидат поделени во 12 групи од по четири екипи. Првите две екипи од секоја група и осумте најдобри третопласирани екипи ќе се пласираат во осминафиналето, во согласност со одлуката одобрена од [[Совет на ФИФА|Советот на ФИФА]] ​​на 14 март 2023 година.<ref name="IMC">{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|title=FIFA Council approves international match calendars|date=14. 3. 2023|publisher=[[FIFA]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230314155521/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|archive-date=14. 3. 2023|url-status=live|access-date=14. 3. 2023}}</ref> Тоа е првото проширување и првата промена во форматот на Светското првенство од [[Светско првенство во фудбал 1998|1998]].<ref>{{Cite web |date=16. 3. 2024 |title=Success stories from the FIFA World Cup's last expansion |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/celebrating-history-of-32-team-world-cup-1998-2022 |access-date=20. 5. 2026 |website=FIFA}}</ref> Вкупниот број на натпревари се зголемува од 64 на 104, а екипите што ќе стигнат до последните четири натпревари ќе играат по осум натпревари наместо досегашните седум. Турнирот ќе трае 39 дена, седум повеќе од изданијата во [[Светско првенство во фудбал 2014|2014]] и [[Светско првенство во фудбал 2018|2018]].<ref>{{cite news |last=Ingle |first=Sean |url=https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |title=World Cup 2026: four-team groups and 104 game-tournament confirmed by Fifa |work=[[The Guardian]] |date=14. 3. 2023 |access-date=11. 4. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411173501/https://www.theguardian.com/football/2023/mar/14/world-cup-2026-four-team-groups-104-game-tournament-approval-fifa |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Bushnell |first=Henry |url=https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |title=FIFA scraps ill-fated 2026 World Cup format, but new plan presents other pros and cons |work=[[Yahoo! Sports]] |date=14. 3. 2023 |access-date=11. 4. 2023 |archive-date=11. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411012544/https://sports.yahoo.com/world-cup-format-2026-fifa-135958106.html |url-status=live}}</ref> Секој репрезентација и понатаму ќе игра по три натпревари во групната фаза.<ref>{{cite news |last=Ziegler |first=Martyn |url=https://www.thetimes.com/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan |work=[[The Times]] |date=14. 3. 2023 |access-date=14. 3. 2023 |archive-date=14. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314110957/https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Slater |first1=Matt |last2=Ornstein |first2=David |url=https://www.nytimes.com/athletic/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches |work=[[The Athletic]] |date=14. 3. 2023 |access-date=14. 3. 2023 |archive-date=14. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314103434/https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |url-status=live}}</ref> Последниот ден од клупските обврски за играчите вклучени во конечните списоци на националните тимови е 24 мај 2026 година; клубовите мора да ги ослободат најдоцна до 25 мај, со исклучок на играчите кои учествуваат во финалето на континенталните клупски натпреварувања до 30 мај. Комбинираниот период за одмор, задолжителниот период за ослободување и времетраењето на турнирот е 56 дена, исто како и во [[Светско првенство во фудбал 2010|2010]], 2014 и 2018 година.<ref name="IMC"/> ===Разгледувани формати на проширување=== Проширувањето на 48 екипи било одобрено на 10 јануари 2017 година, кога првично било одлучено турнирот да има 16 групи од по три екипи и вкупно 80 натпревари. Според тогашниот формат, првите две екипи од секоја група би се пласирале во шеснаесттинафиналето.<ref name="48teams4"/><ref>{{Cite web |last=Conn |first=David |date=10. 1. 2017 |title=Fifa approves Infantino's plan to expand World Cup to 48 teams from 2026 |url=https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110104617/https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |archive-date=10. 1. 2017 |access-date=10. 1. 2017 |website=The Guardian}}</ref> Во подоцна напуштеното решение, максималниот број на натпревари по тим би останал седум, но секој тим во групата би играл еден натпревар помалку од претходно. Турнирот, сепак би бил завршен во рок од 32 дена.<ref>{{Cite web |date=10. 1. 2017 |title=World Cup: Gianni Infantino defends tournament expansion to 48 teams |url=https://www.bbc.com/sport/football/38577001 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170331171815/http://www.bbc.com/sport/football/38577001 |archive-date=31. 3. 2017 |publisher=BBC Sport}}</ref> Овој формат бил избран во однос на три други предлози, кои предвидувале 40 до 48 национални тимови, 76 до 88 натпревари и еден до четири загарантирани натпревари по учесник.<ref name="heraldlive">{{Cite news |date=7. 10. 2016 |title=New Fifa chief backs 48-team World Cup |publisher=HeraldLIVE |url=http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161010112923/http://www.heraldlive.co.za/sport/2016/10/07/new-fifa-chief-backs-48-team-world-cup/ |archive-date=10. 10. 2016 |quote=It's an idea, just as the World Cup with 40 teams is already on the table with groups of four or five teams.}}</ref><ref name="yahoo">{{Cite news |last=Dunbar |first=Graham |date=23. 12. 2016 |title=FIFA's 5 options for a 2026 World Cup of 48, 40 or 32 teams |url=https://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110142721/http://sports.yahoo.com/news/fifas-5-options-2026-world-cup-48-40-153833734--sow.html |archive-date=10. 1. 2017 |publisher=[[Yahoo! Sports]] |agency=[[Associated Press]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=19. 12. 2016 |title=FIFA World Cup format proposals |url=http://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915094005/https://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |archive-date=15. 9. 2018 |access-date=10. 1. 2017 |publisher=FIFA}}</ref> Критичарите предупредиле дека групите од три екипи, во кои две продолжуваат понатаму, значително го зголемуваат ризикот од местење на натпревари.<ref name="guyon">{{Cite journal |last=Guyon |first=Julien |date=30. 4. 2020 |title=Risk of Collusion: Will Groups of 3 Ruin the FIFA World Cup? |journal=Journal of Sports Analytics |volume=6 |issue=4 |pages=259–279 |doi=10.3233/JSA-200414 |doi-access=free |url=https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |access-date=2026-06-07 |archive-date=2024-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803091047/https://doi.org/10.3233/JSA-200414 |url-status=dead }}</ref> Затоа, ФИФА ја разгледала можноста за одлучување на нерешените натпревари во групната фаза преку [[Изведување пенали (фудбал)|изведување пенали]],<ref>{{cite news |date=18. 1. 2017 |title=Penalty shootouts may be used to settle drawn World Cup matches |work=World Soccer |url=http://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |access-date=12. 11. 2020 |archive-date=28. 10. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028040619/https://www.worldsoccer.com/news/penalty-shootouts-may-be-used-to-settle-drawn-world-cup-matches-394315 |url-status=live}}</ref> но дури и тогаш сè уште би постоел одреден ризик, вклучително и можноста екипата намерно да загуби по изведување на пенали со цел да го елиминира противникот.<ref name="guyon"/> Поради овие приговори, ФИФА продолжила да разгледува други модели на натпреварување, <ref>{{cite news |first=Martyn |last=Ziegler |title=Format for 2026 World Cup could be revamped amid 'collusion' fears, says Fifa vice-president |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |work=[[The Times]] |location=London |date=1. 4. 2022 |access-date=5. 11. 2022 |archive-date=13. 11. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113124725/https://www.thetimes.co.uk/article/format-for-2026-world-cup-could-be-revamped-amid-collusion-fears-says-fifa-vice-president-n5kh6l6tg |url-status=live}}</ref> за процесот да заврши со објавата во 2023 година, кога било потврдено дека турнирот ќе има 12 групи од по четири репрезентации. ==Стадиони== За време на процесот на кандидатура, 41 град со вкупно 42 постоечки и целосно функционални стадиони со редовни корисници, со исклучок на Монтреал, и два стадиони во изградба, во Лас Вегас и Лос Анџелес, се пријавиле како дел од заедничката кандидатура. Меѓу нив биле три стадиони во три мексикански градови, шест стадиони во шест канадски градови и 35 стадиони во 32 градови во САД.<ref name="bids">{{cite web |title=Forty-one Cities Across Canada, Mexico and the United States Submit Bids to Serve as Host Cities in United Bid for 2026 FIFA World Cup |url=http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908021347/http://www.ussoccer.com/stories/2017/09/07/18/05/20170907-news-wc2026-41-cities-canada-mexico-usa-submit-bids-as-2026-world-cup-hosts |archive-date=8. 9. 2017 |access-date=7. 9. 2017}}</ref> Во првиот круг испаднале девет стадиони во девет градови. Вториот круг го стеснил изборот за уште девет стадиони во шест градови, додека три града, Чикаго, Минеаполис и Ванкувер, се откажале бидејќи ФИФА не била подготвена да разговара за финансиските детали на организацијата.<ref>{{cite news |last=Carlisle |first=Jeff |title=United States-led World Cup bid cuts list of potential host cities to 23 |url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |access-date=25. 11. 2021 |publisher=ESPN |date=16. 3. 2018 |archive-date=25. 11. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211125114050/https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/3421045/united-states-led-world-cup-bid-reduces-list-of-potential-host-cities-to-23 |url-status=live}}</ref> Откако [[Монтреал]] се повлекол во јули 2021 година поради недостаток на провинциско финансирање и поддршка за реновирање на [[Олимписки стадион (Монтреал)|Олимпискиот стадион]],<ref>{{cite news |title=Montreal withdraws from host city selection process for 2026 World Cup |url=https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |access-date=6. 7. 2021 |work=Sportsnet |date=6. 7. 2021 |archive-date=16. 8. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210816132650/https://www.sportsnet.ca/soccer/article/montreal-withdraws-host-city-selection-process-2026-world-cup/ |url-status=live}}</ref> Ванкувер повторно се приклучил на процесот како кандидат-домаќин во април 2022 година.<ref name="vancouver_candidatecity">{{cite web |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |title=Update on FIFA World Cup 2026 candidate host city process |publisher=FIFA |date=14. 4. 2022 |access-date=14. 4. 2022 |archive-date=12. 7. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220712003456/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |url-status=live}}</ref> Ова го донело конечниот број на кандидати на 24 стадиони, секој во посебен град или метрополитенска област.<ref>{{Cite web |date=26. 1. 2021 |title=FIFA eyes late 2021 to pick 2026 World Cup host cities |url=https://www.cbc.ca/sports/soccer/fifa-sets-late-2021-target-to-pic-2026-world-cup-cities-1.5888162 |access-date=20. 5. 2026 |website=CBC}}</ref> На 16 јуни 2022 година, ФИФА ги објавила 16-те градови домаќини: два во Канада, три во Мексико и 11 во САД.<ref name="bid_cities">{{Cite web |title=United 2026 bid book |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |access-date=30. 4. 2018 |publisher=united2026.com}}</ref> Избрани биле [[Атланта]], [[Бостон]], [[Далас]], [[Гвадалахара]], [[Хјустон]], [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]], [[Лос Анџелес]], [[Сиудад де Мексико]], [[Мајами]], [[Монтереј]], [[Филаделфија]], [[Њујорк]]/[[Њу Џерзи]], [[Сан Франциско]], [[Сиетл]], [[Торонто]] и [[Ванкувер]].<ref>{{cite news |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |title=FIFA unveils stellar line-up of FIFA World Cup 2026 Host Cities |publisher=FIFA |date=16. 6. 2022 |access-date=16. 6. 2022 |archive-date=16. 6. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220616223211/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/media-release-greater-than-fwc-2026-greater-than-host-cities-announcement |url-status=live}}</ref> Осум од 16-те избрани стадиони имаат трајна вештачка трева, која се заменува со трева за турнирот под надзор на ФИФА и истражувачки тим од Универзитетот во Тенеси и Државниот универзитет во Мичиген. Во зависност од климата на поединечниот стадион, за постудени услови ќе се користи или мешавина од 84% ливадска власецка и 16% повеќегодишна 'ржана трева, или бермудска трева за потопли услови.<ref name="utk-fifa">{{cite web |title=Bringing UT's Turfgrass Expertise to FIFA World Cup 26 |url=https://www.utk.edu/turfgrass/ |publisher=UT Knoxville |access-date=25. 4. 2026}}</ref><ref name="tsn-henry-26">{{cite web |last1=Henry |first1=Genevieve |title=MSU Turf Management Program provides grass for World Cup |url=https://statenews.com/article/2026/04/msu-turf-management-program-provides-grass-for-world-cup?ct=content_open&cv=cbox_featured |publisher=The State News |access-date=25. 4. 2026 |date=22. 4. 2026}}</ref><ref name="conv-tr-g-s-b-26">{{cite web |last1=Trey Rogers |first1=John N. |last2=Guevara |first2=Jackie Lyn A. |last3=Sorochan |first3=John |last4=Bearss |first4=Ryan |title=We designed the turf for soccer's biggest World Cup ever – here's how we created the same playing experience across 3 countries |url=https://theconversation.com/we-designed-the-turf-for-soccers-biggest-world-cup-ever-heres-how-we-created-the-same-playing-experience-across-3-countries-279536 |publisher=The Conversation |access-date=25. 4. 2026 |date=20. 4. 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !{{flagsport|MEX}} [[Мексико (град)|Мексико Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Њујорк]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Далас]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Хјустон]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Стадион Ацтека]] | [[Стадион Метлајф]]<br /><small>([[Ист Ратерфорд (Њу Џерзи)|Ист Ратерфорд]])</small> | [[Стадион AT&T]]<br /><small>([[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]])</small> | [[Стадион Ароухед]] | [[Стадион НРГ]] |- | Капацитет: '''87.523''' | Капацитет: '''82.500''' | Капацитет: '''80.000''' | Капацитет: '''76.416''' | Капацитет: '''72.220''' |- | [[File:Soccer_game_at_the_Azteca_Stadium.JPG|250px]] | [[File:Copa America game between Columbia vs Peru at the MetLife Stadium.jpg|250px]] | [[File:Cowboys stadium inside view 4.JPG|250px]] | [[File:25 July 2010 Kansas City Wizards vs Manchester United friendly.jpg|250px]] | [[File:Reliantstadium.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Атланта]]<ref name="bid_cities" /> |colspan=3 rowspan=12| {{location map+|North America|float=center|width=800|caption=Градови домаќини|places= {{location map~|North America|lat=33.755|long=-84.39|label='''[[Атланта]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=42.065278|long= -71.248333|label='''[[Бостон]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=32.775833|long=-96.796667|label='''[[Далас]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=29.762778|long=-95.383056|label='''[[Хјустон]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=39.099722|long=-94.578333|label='''[[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=34.05|long=-118.25|label='''[[Лос Анџелес]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=25.775278|long=-80.208889|label='''[[Мајами]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=40.817097|long=-74.085024|label='''[[Њујорк]]'''|position=right}} {{location map~|North America|lat=39.9500|long=-75.1667|label='''[[Филаделфија]]'''|position=left}} {{location map~|North America|lat=37.4032|long=-121.9698|label='''[[Сан Франциско]]'''}} {{location map~|North America|lat=47.5952|long=-122.3316|label='''[[Сиетл]]'''}} {{location map~|North America|lat=43.7|long=-79.4|label='''[[Торонто]]'''|position=left}} {{location map~|North America|lat=49.28|long=-123.12|label='''[[Ванкувер]]'''|position=right}} {{location map~ |North America |lat=19.302911 |long=-99.150442 |label='''[[Мексико (град)|Мексико Сити]]'''|position=right}} {{location map~ |North America |lat=25.722806 |long=-100.312056 |label='''[[Монтереј]]''' |position=left}} {{location map~ |North America |lat=20.681667 |long=-103.462778 |label= '''[[Гвадалахара]]''' |position=left}} }} !{{flagsport|USA}} [[Лос Анџелес]]<ref name="bid_cities" /><ref>{{Cite web|url=https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|title=Los Angeles 2026|access-date=05. 07. 2022|archive-date=29. 06. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629172852/https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|url-status=}}</ref> |- | [[Стадион Мерцедес Бенц]] | [[Стадион Соу-Фај]]<br /><small>([[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]])</small> |- | Капацитет: '''71.000''' | Капацитет: '''70.240''' |- | [[File:2017 Orlando City at Atlanta United MLS Game.jpg|250px]] |[[File:SoFi_Stadium_interior_2021.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Филаделфија]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Сиетл]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Линколн Фајненшел Филд]] | [[Лумен Филд]] |- |Капацитет: '''69.796''' |Капацитет: '''69.000''' |- |[[File:Philly (45).JPG|250px]] | [[File:2022 CONCACAF Champions League Final - View from southeast corner at night.jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Сан Франциско]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|USA}} [[Бостон]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Стадион Ливајс]] <br /><small>([[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]])</small> | [[Стадион Жилет]]<br /><small>([[Фоксборо]])</small> |- | Капацитет: '''68.500'''<br /> | Капацитет: '''65.878'''<br /> |- | [[File:Entering Levi's Stadium.JPG|250px]] | [[File:Gillette Stadium (Top View).jpg|250px]] |- !{{flagsport|USA}} [[Мајами]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|CAN}} [[Ванкувер]]<ref name="vancouver_candidatecity" /> !{{flagsport|MEX}} [[Монтереј]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|MEX}} [[Гвадалахара]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagsport|CAN}} [[Торонто]]<ref name="bid_cities"/> |- | [[Стадион Хард Рок]]<br /><small>([[Мајами Гарденс|Мајами]])</small> | [[БиСи Плејс]] | [[Стадион ББВА]]<br /><small>([[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]])</small> | [[Стадион Акрон]]<br /><small>([[Сапопан]])</small> | [[БМО Филд]] |- | Капацитет: '''64.767''' | Капацитет: '''54.500''' | Капацитет: '''53.500''' | Капацитет: '''49.850''' | Капацитет: '''30.000''' |- | [[File:Hard Rock Stadium 2017 2.jpg|250px]] | [[File:BC Place 2015 Women's FIFA World Cup.jpg|250px]] | [[File:Estadio BBVA Bancomer - Diciembre 2017.jpg|250px]] | [[File:Estadio Akron 02-07-2022 cabecera sur lado derecho.jpg|300px]] | [[File:Bmo Field 2016 East Stand.jpg|250px]] |} ==Групна фаза== Првите две екипи од секоја група, како и осумте најдоброрангирани третопласирани екипи се пласираат во шеснаесттинафиналето. {{легенда|#ccffcc|Екипи кои ја поминале групната фаза}} {{легенда|#ffcccc|Испаднати}} ===Група А=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група A}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата А !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|MEX|}} |3||3||0||0||6||0||+6||'''9''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|RSA}} |3||1||1||1||2||3||-1||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|KOR|}} |3||1||0||2||2||3||–1||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|CZE|}} |3||0||1||2||2||6||–4||'''1''' |} <section begin=A1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јуни 2026 |време = 13:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Мексико - Јужна Африка|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021443 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = *[[Хулијан Кињонес|Кињонес]] {{goal|{{0}}9}} *[[Раул Хименес|Хименес]] {{goal|67}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=A1 /> ---- <section begin=A2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 11 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|KOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Јужна Кореја - Чешка|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021441 |екипа2 = {{fb|CZE}} |голови1 = *[[Хванг Ин Бом]] {{goal|67}} *[[О Хјун Гју]] {{goal|80}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Ладислав Крејчи (фудбалер 1999)|Крејчи]] |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 44.985 |судија = {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар|Амин Мохамед Омар]] }}<section end=A2 /> ---- <section begin=A3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Чешка - Јужна Африка|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021440 |екипа2 = {{fb|RSA}} |голови1 = *[[Михал Садилек|Садилек]] {{goal|{{0}}6}} |голови2 = *{{goal|83|пен.}} [[Тебохо Мокоена (фудбалер 1997)|Мокоена]] |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц|Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 67.442 |судија = {{flagsport|USA}} [[Тори Пенсо]] }}<section end=A3 /> ---- <section begin=A4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Мексико - Јужна Кореја|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021442 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = *[[Луис Ромо|Ромо]] {{goal|50}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.522 |судија = {{flagsport|URU}} [[Густаво Техера]] }}<section end=A4 /> ---- <section begin=A5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|CZE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Чешка - Мексико|0–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021444 |екипа2 = {{fb|MEX}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|55}} [[Матео Чавес|М. Чавес]] *{{goal|61}} [[Хулијан Кињонес|Кињонес]] *{{goal|90+4}} [[Алваро Фидалго|Фидалго]] |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Јаел Фалкон]] }}<section end=A5 /> ---- <section begin=A6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|RSA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A#Јужна Африка - Јужна Кореја|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021445 |екипа2 = {{fb|KOR}} |голови1 = *[[Тапело Масеко|Масеко]] {{goal|63}} |голови2 = |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=A6 /> ---- ===Група Б=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Б}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Б !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|SUI|}} |3||2||1||0||7||3||+4||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CAN}} |3||1||1||1||8||3||+5||'''4''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|BIH|}} |3||1||1||1||5||6||-1||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|QAT|}} |3||0||1||2||2||10||-8||'''1''' |} <section begin=B1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 12 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Канада - Босна и Херцеговина|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021449 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Кајл Ларин|Ларин]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Јово Лукиќ|Лукиќ]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.002 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Факундо Тељо]] }}<section end=B1 /> ---- <section begin=B2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|QAT}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Катар - Швајцарија|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021447 |екипа2 = {{fb|SUI}} |голови1 = *[[Миро Мухајм|Мухајм]] {{goal|90+4|авт.}} |голови2 = *{{goal|17|пен.}} [[Брил Ембоо|Емболо]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 67.966 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=B2 /> ---- <section begin=A3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Швајцарија - Босна и Херцеговина|4–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021446 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Јохан Манзамби|Манзамби]] {{goal|74}}, {{goal|90}} *[[Рубен Варгас|Варгас]] {{goal|84}} *[[Гранит Џака|Џака]] {{goal|90+7|пен.}} |голови2 = *{{goal|90+3}} [[Ермин Махмиќ|Махмиќ]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.026 |судија = {{flagsport|POR}} [[Жоао Пињеиро (фудбалски судија)|Жоао Пињеиро]] }}<section end=B3 /> ---- <section begin=A4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 18 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Канада - Катар|6–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021450 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = *[[Кајл Ларин|Ларин]] {{goal|16}} *[[Џонатан Дејвид|Џ. Дејвид]] {{goal|29}}, {{goal|45+3}}, {{goal|90+2}} *[[Нејтн Салиба|Салиба]] {{goal|64}} *[[Мохамед Манај|Манај]] {{goal|75|авт.}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|CHL}} [[Кристијан Гарај]] }}<section end=B4 /> ---- <section begin=A5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Швајцарија - Канада|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021451 |екипа2 = {{fb|CAN}} |голови1 = *[[Рубен Варгас|Варгас]] {{goal|46}} *[[Јохан Манзамби|Манзамби]] {{goal|57}} |голови2 = *{{goal|76}} [[Промис Дејвид|П. Дејвид]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рамон Абати]] }}<section end=B5 /> ---- <section begin=A6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BIH}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б#Босна и Херцеговина - Катар|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021448 |екипа2 = {{fb|QAT}} |голови1 = *[[Керим Алајбеговиќ|Алајбеговиќ]] {{goal|29}} *[[Махмуд Абунада|Абунада]] {{goal|34|авт.}} *[[Ермин Махмиќ|Махмиќ]] {{goal|80}} |голови2 = *{{goal|42}} [[Хасан Ал-Хајдос|Ал-Хајдос]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=B6 /> ---- ===Група Ц=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Ц !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BRA|}} |3||2||1||0||7||1||+6||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|MAR}} |3||2||1||0||7||1||+3||'''7''' |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|SCO}} |3||1||0||2||1||4||-3||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|HAI}} |3||0||0||3||2||8||-6||'''0''' |} <section begin=C1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Бразил - Мароко|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021456 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|32}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=C1 /> ---- <section begin=C2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|HAI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Хаити - Шкотска|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021453 |екипа2 = {{fb|SCO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|28}} [[Џон МакГин|МакГин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }}<section end=C2 /> ---- <section begin=C3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Шкотска - Мароко|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021454 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = {{flagsport|UZB}} [[Илгиз Танташев]] }}<section end=C3 /> ---- <section begin=C4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Бразил - Хаити|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021457 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = *[[Матеуш Куња|Куња]] {{goal|23}}, {{goal|36}} *[[Винисиус Жуниор|Винисиус]] {{goal|45+3}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|ESP}} [[Алехандро Ернандес Ернандес]] }}<section end=C4 /> ---- <section begin=C5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SCO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Шкотска - Бразил|0–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021455 |екипа2 = {{fb|BRA}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|45+3}} [[Винисиус Жуниор|Винисиус]] *{{goal|60}} [[Матеуш Куња|Куња]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.478 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Сесар Артуро Рамос]] }}<section end=C5 /> ---- <section begin=C6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 24 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|MAR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц#Мароко - Хаити|4–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021452 |екипа2 = {{fb|HAI}} |голови1 = *[[Ашраф Хакими|Хакими]] {{goal|39}} *[[Исмаел Саибари|Саибари]] {{goal|45+1}} *[[Суфијан Рахими|Рахими]] {{goal|78}} *[[Џесим Јасин|Јасин]] {{goal|89}} |голови2 = *{{goal|10|авт.}} [[Јасин Буну|Буну]] *{{goal|43}} [[Вилсон Изидор|Изидор]] |стадион = [[Стадион Мерцедес-Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68,239 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=C6 /> ---- ===Група Д=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Д}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=175 | Табела на групата Д !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|USA}} |3||2||0||1||8||4||+4||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|AUS}} |3||1||1||1||2||2||0||'''4''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|PAR}} |3||1||1||1||2||4||-2||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUR}} |3||1||0||2||3||5||-2||'''3''' |} <section begin=D1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 12 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#САД - Парагвај|4–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021458 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = *[[Дамиан Бобадиља|Бобадиља]] {{goal|{{0}}7|авт.}} *[[Фоларин Балогун|Балогун]] {{goal|31}}, {{goal|45+5}} *[[Џовани Рејна|Рејна]] {{goal|90+8}} |голови2 = *{{goal|73}} [[Маурисио Магаљаеш Прадо|Маурисио]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=D1 /> ---- <section begin=D2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 13 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|AUS}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Австралија - Турција|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021463 |екипа2 = {{fb|TUR}} |голови1 = *[[Нестори Иранкунда|Иранкунда]] {{goal|27}} *[[Конор Меткалф|Меткалф]] {{goal|75}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=D2 /> ---- <section begin=D3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#САД - Австралија|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021462 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = *[[Камерон Брџис|Брџис]] {{goal|11|авт.}} *[[Алекс Фриман|Фриман]] {{goal|43}} |голови2 = |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|GER}} [[Феликс Цвајер]] }}<section end=D3 /> ---- <section begin=D4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Турција - Парагвај|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021460 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Матијас Галарса|Галарса]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|SLV}} [[Иван Бартон]] }}<section end=D4 /> ---- <section begin=D5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|TUR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Турција - САД|3–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021459 |екипа2 = {{fb|USA}} |голови1 = *[[Арда Ѓулер|Ѓулер]] {{goal|10}} *[[Бариш Алпер Јилмаз|Јилмаз]] {{goal|31}} *[[Каан Ајха|Ајхан]] {{goal|90+8}} |голови2 = *{{goal|{{0}}3}} [[Остон Трасти|Трасти]] *{{goal|49}} [[Себастијан Берхалтер|Берхалтер]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] }}<section end=D5 /> ---- <section begin=D6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|PAR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д#Парагвај - Австралија|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021461 |екипа2 = {{fb|AUS}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=D6 /> ---- ===Група Е=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Е}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|GER}} |3||2||0||1||10||4||+6||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CIV}} |3||2||0||1||4||2||+2||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|ECU}} |3||1||1||1||2||2||0||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|CUW}} |3||0||1||2||1||9||-8||'''1''' |} <section begin=E1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Германија - Курасао|7–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/40002146 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = *[[Феликс Нмеча|Нмеча]] {{goal|{{0}}6}} *[[Нико Шлотербек|Шлотербек]] {{goal|38}} *[[Каи Хаверц|Хаверц]] {{goal|45+5|пен.}}, {{goal|88}} *[[Џамал Мусиала|Мусиала]] {{goal|47}} *[[Натаниел Браун (фудбалер)|Браун]] {{goal|68}} *[[Дениз Ундав|Ундав]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Ливано Комененсија|Комененсија]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.021 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Џајед]] }}<section end=E1 /> ---- <section begin=E2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CIV}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Брег на Слоновата Коска - Еквадор|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021467 |екипа2 = {{fb|ECU}} |голови1 = *[[Амад Диало|Диало]] {{goal|90}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.274 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Франсоа Летексје]] }}<section end=E2 /> ---- <section begin=E3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 19 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Германија - Брег на Слоновата Коска|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021469 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = *[[Дениз Ундав|Ундав]] {{goal|68}}, {{goal|90+4}} |голови2 = *{{goal|30}} [[Франк Кесие|Кесие]] |стадион = [[БМО филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|PAR}} [[Хуан Габриел Бенитес]] }}<section end=E3 /> ---- <section begin=E4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Еквадор - Курасао|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021465 |екипа2 = {{fb|CUW}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 68.598 |судија = {{flagsport|CHN}} [[Ма Нинг]] }}<section end=E4 /> ---- <section begin=E5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|CUW}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Курасао - Брег на Слоновата Коска|0–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021468 |екипа2 = {{fb|CIV}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|64}} [[Никола Пепе|Пепе]] |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=E5 /> ---- <section begin=E6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 16:00 |екипа1 = {{fb-rt|ECU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е#Еквадор - Курасао|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021466 |екипа2 = {{fb|GER}} |голови1 = *[[Нилсон Ангуло|Ангуло]] {{goal|{{0}}9}} *[[Гонсало Плата|Плата]] {{goal|77}} |голови2 = *{{goal|{{0}}2}} [[Лерој Сане|Сане]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|USA}} [[Тори Пенсо]] }}<section end=E6 /> ---- ===Група Ф=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата E !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|NED}} |3||2||1||0||10||4||+6||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|JPN}} |3||1||2||0||7||3||+4||'''5''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|SWE}} |3||1||1||1||7||7||0||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|TUN}} |3||0||0||3||2||12||-10||'''0''' |} <section begin=F1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Холандија - Јапонија|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021470 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = *[[Вирџил ван Дајк|Ван Дајк]] {{goal|50}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{goal|64}} |голови2 = *{{goal|57}} [[Кеито Накамура|Накамура]] *{{goal|88}} [[Даичи Камада|Камада]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 69,285 |судија = {{flagsport|USA}} [[Исмаил Елфат]] }}<section end=F1 /> ---- <section begin=F2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 14 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|SWE}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Шведска - Тунис|5–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021474 |екипа2 = {{fb|TUN}} |голови1 = * [[Јасин Ајари|Ајари]] {{goal|{{0}}7}}, {{goal|90+6}} * [[Александер Исак|Исак]] {{goal|30}} * [[Виктор Ѓекереш|Ѓекереш]] {{goal|59}} * [[Матијас Сванберг|Сванберг]] {{goal|84}} |голови2 = * {{goal|43}} [[Омар Рекик|Рекик]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 50.987 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Жаел Фалкон]] }}<section end=F2 /> ---- <section begin=F3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Холандија - Шведска|5–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021472 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = *[[Брајан Броби|Броби]] {{goal|{{0}}5}}, {{goal|17}} *[[Коди Гакпо|Гакпо]] {{goal|47}}, {{goal|54}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{goal|89}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Антони Еланга|Еланга]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Мајкл Оливер (фудбалски судија)|Мајкл Оливер]] }}<section end=F3 /> ---- <section begin=F4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 20 јуни 2026 |време = 22:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Тунис - Јапонија|0–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021475 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = |голови2 = * {{goal|{{0}}4}} [[Даичи Камада|Камада]] * {{goal|31}}, {{goal|83}} [[Ајасе Уеда|Уеда]] * {{goal|69}} [[Џунја Ито|Џ. Ито]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|HUN}} [[Иштван Ковач (фудбалски судија)|Иштван Ковач]] }}<section end=F4 /> ---- <section begin=E5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|JPN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Јапонија - Шведска|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021471 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = *[[Даизен Маеда|Маеда]] {{goal|56}} |голови2 = *{{goal|62}} [[Антони Еланга|Еланга]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.137 |судија = {{flagsport|SLV}} [[Иван Бартон]] }}<section end=E5 /> ---- <section begin=F6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|TUN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф#Тунис - Холандија|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021473 |екипа2 = {{fb|NED}} |голови1 = *[[Хазем Мастури|Мастури]] {{goal|54}} |голови2 = *{{goal|{{0}}3|авт.}} [[Елјес Схири|Схири]] *{{goal|{{0}}7}} [[Брајан Броби|Броби]] *{{goal|62}} [[Јан Пол ван Хеке|Ван Хеке]] |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 68.391 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Катја Ицел Гарсија]] }}<section end=F6 /> ---- ===Група Г=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Г}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Г !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|BEL}} |3||1||2||0||6||2||+4||'''5''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|EGY}} |3||1||2||0||5||3||+2||'''5''' |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|IRN}} |3||0||3||0||3||3||0||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|NZL}} |0||0||0||0||0||0||0||'''1''' |} <section begin=G1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Белгија - Египет|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021478 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Мохамед Хани|Хани]] {{goal|66|авт.}} |голови2 = *{{goal|19}} [[Емам Ашур|Ашур]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.775 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рамон Абати]] }}<section end=G1 /> ---- <section begin=G2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|IRN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Иран - Нов Зеланд|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021476 |екипа2 = {{fb|NZL}} |голови1 = *[[Рамин Резаејан|Резаејан]] {{goal|32}} *[[Мохамад Мохеби|Мохеби]] {{goal|64}} |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|54}} [[Елајџа Џаст|Џаст]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.108 |судија = {{flagsport|MEX}} [[Сесар Артуро Рамос|Сесар Артуро]] }}<section end=G2 /> ---- <section begin=G3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Белгија - Иран|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021477 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.317 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Дарио Ерера (фудбалски судија)|Дарио Ерера]] }}<section end=G3 /> ---- <section begin=G4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Нов Зеланд - Египет|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021480 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Фин Срман|Срман]] {{goal|15}} |голови2 = *{{goal|58}} [[Мостафа Зико|Зико]] *{{goal|67}} [[Мохамед Салах|Салах]] *{{goal|82}} [[Махмуд Хасан (фудбалер)|Трезеге]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|UAE}} [[Омар Ал Али]] }}<section end=G4 /> ---- <section begin=G5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|EGY}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Египет - Иран|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021479 |екипа2 = {{fb|IRN}} |голови1 = *[[Махмуд Сабер|Сабер]] {{goal|{{0}}5}} |голови2 = *{{goal|14}} [[Рамин Резаејан|Резаејан]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|POL}} [[Шимон Марцињак]] }}<section end=G5 /> ---- <section begin=G6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 25 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|NZL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г#Нов Зеланд - Белгија|1–5]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021481 |екипа2 = {{fb|BEL}} |голови1 = *[[Елајџа Џаст|Џаст]] {{goal|84}} |голови2 = *{{goal|28}}, {{goal|50}} [[Леандро Тросар|Тросар]] *{{goal|66}} [[Кевин Де Бројне|Де Бројне]] *{{goal|86}} [[Ромелу Лукаку|Лукаку]] *{{goal|90+4}} [[Алексис Салемакерс|Салемакерс]] |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадем]] }}<section end=G6 /> ---- ===Група Х=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Х}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Х !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ESP}} |3||2||1||0||5||0||+5||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CPV}} |3||0||3||0||2||2||0||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|URU}} |3||0||2||1||3||4||-1||'''2''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|SAU}} |3||0||2||1||1||5||-4||'''2''' |} <section begin=H1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Шпанија - Зелен ’Рт|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021482 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 67,640 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадмех]] }}<section end=H1 /> ---- <section begin=H2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SAU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Саудиска Арабија - Уругвај|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021486 |екипа2 = {{fb|URU}} |голови1 = *[[Абдулелах Ал-Амри|Ал-Амри]] {{goal|41}} |голови2 = *{{goal|80}} [[Максимилијано Араухо|М. Араухо]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 62.764 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=H2 /> ---- <section begin=H3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Шпанија - Саудиска Арабија|4–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021483 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = *[[Ламин Јамал|Јамал]] {{goal|10}} *[[Микел Ојарсабал|Ојарсабал]] {{goal|21}}, {{goal|24}} *[[Хасан Ал-Тамбакти|Ал-Тамбакти]] {{goal|49|авт.}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68.239 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рафаел Клаус]] }}<section end=H3 /> ---- <section begin=H4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Уругвај - Зелен ’Рт|2–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021487 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = *[[Максимилијано Араухо|М. Араухо]] {{goal|44}} *[[Агустин Канобио|Канобио]] {{goal|45+6}} |голови2 = *{{goal|21}} [[Кевин Пина (фудбалер)|К. Пина]] *{{goal|61}} [[Елио Варела|Варела]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.003 |судија = {{flagsport|NOR}} [[Еспен Ескас]] }}<section end=H4 /> ---- <section begin=H5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|CPV}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Зелен ’Рт - Саудиска Арабија|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021485 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.278 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Франсоа Летексје]] }}<section end=H5 /> ---- <section begin=H6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х#Уругвај - Шпанија|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021484 |екипа2 = {{fb|ESP}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|42}} [[Алекс Баена|Баена]] |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.065 |судија = {{flagsport|USA}} [[Исмаел Елфат]] }}<section end=H6 /> ---- ===Група И=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група И}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата И !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|FRA}} |3||3||0||0||10||2||+8||'''9''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|NOR}} |3||2||0||1||8||7||+1||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|SEN}} |3||1||0||2||8||6||+2||'''3''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|IRQ}} |3||0||0||3||1||12||-11||'''0''' |} <section begin=I1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Франција - Сенегал|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021490 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|66}}, {{goal|90+6}} *[[Бредли Баркола|Баркола]] {{goal|82}} |голови2 = *{{goal|90+5}} [[Ибрахим Мбаје|Мбаје]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.545 |судија = {{flagsport|IRN}} [[Алиреза Фагани]] }}<section end=I1 /> ---- <section begin=I2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|IRQ}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Ирак - Норвешка|1–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021488 |екипа2 = {{fb|NOR}} |голови1 = *[[Ајмен Хусеин|Хусеин]] {{goal|39}} |голови2 = *{{goal|29}}, {{goal|43}} [[Ерлинг Холанд|Холанд]] *{{goal|76}} [[Лео Естигор|Естигор]] *{{goal|90+5|авт.}} [[Ајмен Хусеин|Хусеин]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.106 |судија = {{flagsport|GAB}} [[Пјер Ачо]] }}<section end=I2 /> ---- <section begin=I3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 17:00 |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Франција - Сенегал|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021492 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|14}}, {{goal|54}} *[[Усман Дембеле|Дембеле]] {{goal|66}} |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|CAN}} [[Дру Фишер]] }}<section end=I3 /> ---- <section begin=I4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Норвешка - Сенегал|3–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021491 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Маркус Холмгрен Педерсен|Педерсен]] {{goal|43}} *[[Ерлинг Холанд|Холанд]] {{goal|48}}, {{goal|58}} |голови2 = *{{goal|53}}, {{goal|90+3}} [[Исмаила Сар|И. Сар]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=I4 /> ---- <section begin=I5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Норвешка - Франција|1–4]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021489 |екипа2 = {{fb|FRA}} |голови1 = *[[Тело Осгор|Осгор]] {{goal|21}} |голови2 = *{{goal|{{0}}7}}, {{goal|20}}, {{goal|32}} [[Усман Дембеле|Дембеле]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 64.146 |судија = [[Мајкл Оливер (фудбалски судија)|Мајкл Оливер]] }}<section end=I5 /> ---- <section begin=I6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 26 јуни 2026 |време = 15:00 |екипа1 = {{fb-rt|SEN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И#Сенегал - Ирак|5–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021493 |екипа2 = {{fb|IRQ}} |голови1 = *[[Хабиб Диара|Диара]] {{goal|{{0}}4}} *[[Исмаила Сар|И. Сар]] {{goal|56}} *[[Папе Геј|П. Геј]] {{goal|59}}, {{goal|71}} *[[Илиман Ндиај|Ндиај]] {{goal|82}} |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = [[Антони Тејлор (фудбалски судија)|Антони Тејлор]] }}<section end=I6 /> ---- ===Група Ј=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Ј !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ARG}} |3||3||0||0||8||1||+7||'''9''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|AUT}} |3||1||1||1||6||6||0||'''4''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|ALG}} |3||1||1||1||5||7||-2||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|JOR}} |3||0||0||3||3||8||-5||'''0''' |} <section begin=J1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Аргентина - Алжир|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021496 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|17}}, {{goal|60}}, {{goal|76}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 69.045 |судија = {{flagsport|POL}} [[Шимон Марцињак]] }}<section end=J1 /> ---- <section begin=J2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 16 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|AUT}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Австрија - Јордан|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021498 |екипа2 = {{fb|JOR}} |голови1 = *[[Романо Шмид|Шмид]] {{goal|20}} *[[Јазан Ал-Араб|Ал-Араб]] {{goal|76|авт.}} *[[Марко Арнаутовиќ|Арнаутовиќ]] {{goal|90+12}} |голови2 = *{{goal|50}} [[Али Олван|Олван]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.527 |судија = {{flagsport|MAU}} [[Дахан Беида]] }}<section end=J2 /> ---- <section begin=J3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Аргентина - Австрија|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021494 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|38}}, {{goal|90+5}} |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.649 |судија = {{flagsport|EGY}} [[Амин Омар]] }}<section end=J3 /> ---- <section begin=J4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 22 јуни 2026 |време = 20:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Јордан - Алжир|1–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021499 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Низар Ал-Рашан|Ал-Рашдан]] {{goal|36}} |голови2 = *{{goal|69}} [[Надир Бенбуали|Бенбуали]] *{{goal|86}} [[Амин Гуири|Гуири]] |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.371 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=J4 /> ---- <section begin=J5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|ALG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Алжир - Австрија|3–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021497 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = *[[Рафик Белгали|Белгали]] {{goal|45}} *[[Ријад Марез|Марез]] {{goal|60}}, {{goal|90+3}} |голови2 = *{{goal|28}} [[Марко Арнаутовиќ|Арнаутовиќ]] *{{goal|55}} [[Марсел Забицер|Забицер]] *{{goal|90+6}} [[Саша Калајџиќ|Калајџиќ]] |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 69.045 |судија = {{flagsport|UZB}} [[Илгиз Танташев]] }}<section end=J5 /> ---- <section begin=J6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 21:00 |екипа1 = {{fb-rt|JOR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј#Јордан - Аргентина|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021495 |екипа2 = {{fb|ARG}} |голови1 = *[[Муса Ал-Тамари|Ал-Тамари]] {{goal|55}} |голови2 = *{{goal|19}} [[Џовани Ло Селсо|Ло Селсо]] *{{goal|31|пен.}} [[Лаутаро Мартинес|Ла. Мартинес]] *{{goal|80}} [[Лионел Меси|Песи]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.649 |судија = {{flagsport|ROU}} [[Иштван Ковач (фудбалски судија)|Иштван Ковач]] }}<section end=J6 /> ---- ===Група К=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група К}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата К !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|COL}} |3||2||1||0||4||1||+3||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|POR}} |3||1||2||0||6||1||+5||'''5''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|COD}} |3||1||1||1||4||3||+1||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|UZB}} |3||0||0||3||2||11||-9||'''0''' |} <section begin=K1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Португалија - ДР Конго|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021502 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = *[[Жоао Невеш|Ж. Невеш]] {{goal|{{0}}6}} |голови2 = *{{goal|45+5}} [[Јоан Виса|Виса]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|QAT}} [[Абдулрахман Ал-Џасим]] }}<section end=K1 /> ---- <section begin=K2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 21:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|UZB}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Узбекистан - Колумбија|1–3]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021504 |екипа2 = {{fb|COL}} |голови1 = *[[Абосбек Фајзулаев|Фајзулаев]] {{goal|60}} |голови2 = *{{goal|40}} [[Даниел Муњос (фудбалер)|Муњос]] *{{goal|65}} [[Луис Дијас (фудбалер 1997)|Дијас]] *{{goal|90+9}} [[Хаминтон Кампас|Кампас]] |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Антони Тејлор (фудбалски судија)|Антони Тејлор]] }}<section end=K2 /> ---- <section begin=K3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Португалија - Узбекистан|5–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021503 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = * [[Кристијано Роналдо|Роналдо]] {{goal|{{0}}6}}, {{goal|39}} * [[Нуно Мендеш|Мендеш]] {{goal|17}} * [[Абдувохид Нематов|Нематов]] {{goal|60|авт.}} * [[Рафаел Леао|Леао]] {{goal|87}} |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Жајед]] }}<section end=K3 /> ---- <section begin=K4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 20:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Колумбија - ДР Конго|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021501 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = * [[Даниел Муњос (фудбалер)|Муњос]] {{goal|76}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = 45.358 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=K4 /> ---- <section begin=K5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Колумбија - Португалија|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021505 |екипа2 = {{fb|POR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.478 |судија = {{flagsport|AUS}} [[Алиреза Фагани]] }}<section end=K5 /> ---- <section begin=K6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 19:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|COD}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К#Колумбија - Португалија|3–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021500 |екипа2 = {{fb|UZB}} |голови1 = * [[Јоан Виса|Виса]] {{goal|68|пен.}}, {{goal|90+1}} * [[Фистон Мајеле|Мејеле]] {{goal|78}} |голови2 = *{{goal|10}} [[Елдор Шомуродов|Шомуродов]] |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68.239 |судија = {{flagsport|GER}} [[Феликс Цвајер]] }}<section end=K6 /> ---- ===Група Л=== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - група Л}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Л !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ENG}} |3||2||1||0||6||2||+4||'''7''' |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CRO}} |3||2||0||1||5||5||0||'''6''' |- style="background:#cfc;" | 3. |align=left|{{fb|GHA}} |3||1||1||1||2||2||0||'''4''' |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|PAN}} |3||0||0||3||0||4||-4||'''0''' |} <section begin=L1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 15:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Англија - Хрватска|4–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021507 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = *[[Хари Кејн|Кејн]] {{goal|12|пен.}}, {{goal|42}} *[[Џуд Белингам|Белингам]] {{goal|47}} *[[Маркус Рашфорд|Рашфорд]] {{goal|85}} |голови2 = *{{goal|36}} [[Мартин Батурина|Батурина]] *{{goal|45+5}} [[Петар Муса|Муса]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.389 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=L1 /> ---- <section begin=L2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 17 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GHA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Гана - Панама|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021510 |екипа2 = {{fb|PAN}} |голови1 = *[[Кејлеб Јиренки|Јиренки]] {{goal|90+5}} |голови2 = |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 42.942 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=L2 /> ---- <section begin=L3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Англија - Гана|0–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021506 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.983 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=L3 /> ---- <section begin=L4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 23 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Панама - Хрватска|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021511 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|54}} [[Анте Будимир|Будимир]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|GAB}} [[Пјер Ачо]] }}<section end=L4 /> ---- <section begin=L5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Панама - Англија|0–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021508 |екипа2 = {{fb|ENG}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|62}} [[Џуд Белингам|Белингам]] *{{goal|67}} [[Хари Кејн|Кејн]] |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|QAT}} [[Абдулрахман Ал-Џасим]] }}<section end=L5 /> ---- <section begin=L6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 27 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|CRO}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л#Хрватска - Гана|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021509 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = *[[Петар Сучиќ|П. Сучиќ]] {{goal|31}} *[[Никола Влашиќ|Влашиќ]] {{goal|83}} |голови2 = *{{goal|75}} [[Дерик Лукасен|Лукасен]] |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = 68.324 |судија = {{flagsport|CAN}} [[Дру Фишер]] }}<section end=L6 /> ---- === Поредок на третопласираните === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- !width=7%|{{Tooltip|Поз.|Позиции}} !width=7%|{{Tooltip|Група|Група}} !width=25%|Репрезентација !width=7%|{{Tooltip|Нат|Одиграни натпревари}} !width=7%|{{Tooltip|Поб|Победи}} !width=7%|{{Tooltip|Нер|Нерешени}} !width=7%|{{Tooltip|Пор|Порази}} !width=7%|{{Tooltip|ДГ|Постигнати голови}} !width=7%|{{Tooltip|ПГ|Примени голови}} !width=7%|{{Tooltip|ГР|Гол-разлика}} !width=10%|{{Tooltip|Бод|Бодови}} |- style="background:#ccffcc;" |1.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група К|К]]''' || style="text-align:left;"| {{fb|COD}} | 3 || 1 || 1 || 1 || 4 || 3 || +1 || '''4''' |- style="background:#ccffcc;" |2.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф|Ф]]''' || style="text-align:left;"| {{fb|SWE}} | 3 || 1 || 1 || 1 || 7 || 7 || 0 || '''4''' |- style="background:#ccffcc;" |3.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л|Л]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|GHA}} | 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 2 || 0 || '''4''' |- style="background:#ccffcc;" |4.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е|Е]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|ECU}} | 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 2 || 0 || '''4''' |- style="background:#ccffcc;" |5.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б|Б]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|BIH}} | 3 || 1 || 1 || 1 || 5 || 6 || -1 || '''4''' |- style="background:#ccffcc;" |6.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј|Ј]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|ALG}} | 3 || 1 || 1 || 1 || 5 || 7 || -2 || '''4''' |- style="background:#ccffcc;" |7.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д|Д]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|PAR}} | 3 || 1 || 1 || 1 || 2 || 4 || -2 || '''4''' |- style="background:#ccffcc;" |8.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група И|И]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|SEN}} | 3 || 1 || 0 || 2 || 8 || 6 || +2 || '''3''' |- |9.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г|Г]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|IRN}} | 3 || 0 || 3 || 0 || 3 || 3 || 0 || '''3''' |- |10.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група A|А]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|KOR}} | 3 || 1 || 0 || 2 || 2 || 3 || -1 || '''3''' |- |11.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц|Ц]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|SCO}} | 3 || 1 || 0 || 2 || 1 || 4 || -3 || '''3''' |- |12.|| '''[[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х|Х]]''' ||style="text-align:left;"| {{fb|URU}} | 3 || 0 || 2 || 1 || 3 || 4 || -1 || '''2''' |} ==Нокаут фаза== {{Главна|Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза}} ===Резултати=== {{#invoke:RoundN|N32 |style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes |RD1=[[#Шеснаесттинафинале|Шеснаесттинафинале]] |RD2=[[#Осминафинале|Осминафинале]] |RD3=[[#Четвртфинале|Четвртфинале]] |RD4=[[#Полуфинале|Полуфинале]] |RD5=[[#Финале|Финале]] |Consol=[[#Натпревар за 3. место|Натпревар за 3. место]] <!--Date – Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--> <!--Round of 32--> |29. јуни – [[Фоксборо]]|{{fb|GER}}|1 (3)|{{fb|PAR}}|1 (4) |30. јуни – [[Ист Ратерфорд]]|{{fb|FRA}}|3|{{fb|SWE}}|0 |28. јуни – [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]]|{{fb|RSA}}|0|{{fb|CAN}}|1 |29. јуни – [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]]|{{fb|NED}}|1 (2)|{{fb|MAR}}|1 (3) |2. јули – [[Торонто]]|{{fb|POR}}||{{fb|CRO}}| |2. јули – [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]]|{{fb|ESP}}||{{fb|AUT}}| |1. јули – [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]]|{{fb|USA}}|2|{{fb|BIH}}|0 |1. јули – [[Сиетл]]|{{fb|BEL}}|3|{{fb|SEN}}|2 |29. јуни – [[Хјустон]]|{{fb|BRA}}|2|{{fb|JPN}}|1 |30. јуни – [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]]|{{fb|CIV}}|1|{{fb|NOR}}|2 |30. јуни – [[Мексико (град)|Мексико Сити]]|{{fb|MEX}}|2|{{fb|ECU}}|0 |1. јули – [[Атланта]]|{{fb|ENG}}||{{fb|COD}}| |3. јули – [[Мајами Гарденс]]|{{fb|ARG}}||{{fb|CPV}}| |3. јули – [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]]|{{fb|AUS}}||{{fb|EGY}}| |2. јули – [[Ванкувер]]|{{fb|SUI}}||{{fb|ALG}}| |3. јули – [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]|{{fb|COL}}||{{fb|GHA}}| <!--Round of 16--> |4. јули – [[Филаделфија]]|{{fb|PAR}}||{{fb|FRA}}| |4. јули – [[Хјустон]]|{{fb|CAN}}||{{fb|MAR}}| |6. јули – [[Арлингтон (Texas)|Арлингтон]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |6. јули – [[Сиетл]]|{{fb|USA}}||{{fb|BEL}}| |5. јули – [[Ист Ратерфорд]]|{{fb|BRA}}||{{fb|NOR}}| |5. јули – [[Мексико (град)|Мексико Сити]]|{{fb|MEX}}||{{fb|ENG}}| |7. јули – [[Атланта]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |7. јули – [[Ванкувер]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| <!--Quarterfinals--> |9. јули – [[Фоксборо]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |10. јули – [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |11. јули – [[Мајами Гарденс]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |11. јули – [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| <!--Semifinals--> |14. јули – [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |15. јули – [[Атланта]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| <!--Final--> |19. јули – [[Ист Ратерфорд]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| <!--Match for third place--> |18. јули – [[Мајами Гарденс]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| }} ===Шеснаесттинафинале=== <section begin=R32-1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 28 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|RSA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Јужна Африка - Канада|0–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021518 |екипа2 = {{fb|CAN}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|90+2}} [[Стивен Еуштакио|Еуштакио]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]] |гледачи = 69.237 |судија = {{flagsport|POR}} [[Жоао Пињеиро]] }}<section end=R32-1 /> ---- <section begin=R32-2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 29 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Бразил - Јапонија|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021516 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = *[[Каземиро]] {{goal|56}} *[[Габриел Мартинели|Мартинели]] {{goal|90+5}} |голови2 = *{{goal|29}} [[Каишу Сано|Сано]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=R32-2 /> ---- <section begin=R32-3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 29 јуни 2026 |време = 16:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Германија - Парагвај|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021513 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = *[[Каи Хаверц|Хаверц]] {{goal|54}} |голови2 = *{{goal|42}} [[Хулио Енсисо (фудбалер 2004)|Енсисо]] |aet = yes |пенали1= *[[Каи Хаверц|Хаверц]] {{penmiss}} *[[Јозуа Кимих|Кимих]] {{pengoal}} *[[Џамал Мусиала|Мусиала]] {{pengoal}} *[[Ник Волтемаде|Волтемаде]] {{penmiss}} *[[Надием Амири|Амири]] {{pengoal}} *[[Џонатан Та|Та]] {{penmiss}} |пенали=3–4 |пенали2= *{{pengoal}} [[Маурисио Магаљаеш Прадо|Маурисио]] *{{pengoal}} [[Густаво Гомес|Г. Гомес]] *{{pengoal}} [[Матијас Галарса|Галарса]] *{{penmiss}} [[Антонио Санабрија|Санабрија]] *{{penmiss}} [[Фабијан Балбуена|Балбуена]] *{{pengoal}} [[Хосе Канале|Канале]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.945 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Џајед]] }}<section end=R32-3 /> ---- <section begin=R32-4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 29 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Холандија - Мароко|1–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021522 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = *[[Коди Гакпо|Гакпо]] {{goal|72}} |голови2 = *{{goal|90+1}} [[Иса Диоп (фудбалер)|Диоп]] |aet = yes |пенали1= *[[Тен Копмејнерс|Копмејнерс]] {{pengoal}} *[[Џастин Клајверт|Клајверт]] {{penmiss}} *[[Ваут Вегхорст|Вегхорст]] {{pengoal}} *[[Квинтен Тимбер|Тимбер]] {{penmiss}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{penmiss}} |пенали=2–3 |пенали2= *{{penmiss}} [[Нил Ел Ајнауи|Ел Ајнауи]] *{{pengoal}} [[Суфијан Рахими|Рахими]] *{{pengoal}} [[Шемсдин Талби|Талби]] *{{penmiss}} [[Ашраф Хакими|Хакими]] *{{pengoal}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=R32-4 /> ---- <section begin=R32-5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 30 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|CIV}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Брег на Слоновата Коска - Норвешка|1–2]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021514 |екипа2 = {{fb|NOR}} |голови1 = *[[Амад Диало|Диало]] {{goal|74}} |голови2 = *{{goal|39}} [[Антонио Нуса|Нуса]] *{{goal|86}} [[Ерлинг Холанд|Холанд]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 69.665 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=R32-5 /> ---- <section begin=R32-6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 30 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Франција - Шведска|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021523 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|45}}, {{goal|74}} *[[Бредли Баркола|Баркола]] {{goal|53}} |голови2 = |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=R32-6 /> ---- <section begin=R32-7 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 30 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Мексико - Еквадор|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021520 |екипа2 = {{fb|ECU}} |голови1 = *[[Хулијан Кињонес|Кињонес]] {{goal|22}} *[[Раул Хименес|Хименес]] {{goal|31}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=R32-7 /> ---- <section begin=R32-8 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 1 јули 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Англија - ДР Конго|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021512 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = *[[Хари Кејн|Кејн]] {{goal|75}}, {{goal|86}} |голови2 = *{{goal|{{0}}7}} [[Брајан Сипенга|Сипенга]] |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц|Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68.239 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадмех]] }}<section end=R32-8 /> ---- <section begin=R32-9 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 1 јули 2026 |време = 13:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Белгија - Сенегал|3–2]] |aet = yes |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021525 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Ромелу Лукаку|Лукаку]] {{goal|86}} *[[Јури Тилеманс|Тилеманс]] {{goal|89}}, {{goal|120+5|пен.}} |голови2 = *{{goal|25}} [[Хабиб Диара|Диара]] *{{goal|51}} [[Исмаила Сар|И. Сар]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=R32-9 /> ---- <section begin=R32-10 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 1 јули 2026 |време = 17:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#САД - Босна и Херцеговина|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021525 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Фоларин Балогун|Балогун]] {{goal|45}} *[[Малик Тилман|Тилман]] {{goal|82}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рафаел Клаус]] }}<section end=R32-10 /> ---- <section begin=R32-11 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 2 јули 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Шпанија - Австрија|3–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021519 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = *[[Микел Ојарсабал|Ојарсабал]] {{goal|36}}, {{goal|89}} *[[Педро Поро|Поро]] {{goal|66}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=R32-11 /> ---- <section begin=R32-12 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 2 јули 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Португалија - Хрватска|2–1]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021526 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = *[[Кристијано Роналдо|Роналдо]] {{goal|68|пен.}} *[[Гонсало Рамош|Рамош]] {{goal|90+4}} |голови2 = *{{goal|53}} [[Иван Перишиќ|Перишиќ]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|NOR}} [[Еспен Ескас]] }}<section end=R32-12 /> ---- <section begin=R32-13 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 2 јули 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Швајцарија - Алжир|2–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021527 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Брил Емболо|Емболо]] {{goal|10}} *[[Дан Ндоје|Ндоје]] {{goal|46}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Јаел Фалкон]] }}<section end=R32-13 /> ---- <section begin=R32-14 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 3 јули 2026 |време = 13:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|AUS}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Австралија - Египет|1–1]] |aet = yes |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021515 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Мохамед Хани|Хани]] {{goal|55|авт.}} |голови2 = *{{goal|13}} [[Емам Ашур|Ашур]] |пенали1= *[[Хари Сутар|Сутар]] {{penmiss}} *[[Џексон Ирвајн|Ирвајн]] {{pengoal}} *[[Авер Мабил|Мабил]] {{pengoal}} *[[Лукас Херингтон|Херингтон]] {{penmiss}} |пенали=2–4 |пенали2= *{{pengoal}} [[Махмуд Сабер|Сабер]] *{{pengoal}} [[Рами Рабија|Рабија]] *{{pengoal}} [[Мохамед Салах|Салах]] *{{pengoal}} [[Хосам Абделмагид|Абделмагид]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.244 |судија = {{flagsport|URU}} [[Густаво Техера]] }}<section end=R32-14 /> ---- <section begin=R32-15 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 3 јули 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Аргентина - Зелен ’Рт|3–2]] |aet = yes |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021521 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|29}} *[[Лисандро Мартинес|Ли. Мартинес]] {{goal|92}} *[[Дини (фудбалер 1995)|Дини]] {{goal|111|авт.}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Дерој Дуарте|Д. Дуарте]] *{{goal|103}} [[Сидни Лопеш Кабрал|С. Кабрал]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.478 |судија = {{flagsport|CAN}} [[Дру Фишер]] }}<section end=R32-15 /> ---- <section begin=R32-16 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 3 јули 2026 |време = 20:30 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Колумбија - Гана|1–0]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021517 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = *[[Џон Аријас|Џ. Аријас]] {{goal|14}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = 69.045 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Клеман Тирпен]] }}<section end=R32-16 /> ---- ===Осминафинале=== <section begin=R16-1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 4 јули 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Канада - Мароко|–]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021530 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = |судија = }}<section end=R16-1 /> ---- <section begin=R16-2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 4 јули 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Парагвај - Франција|–]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021533 |екипа2 = {{fb|FRA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = |судија = }}<section end=R16-2 /> ---- <section begin=R16-3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 5 јули 2026 |време = 16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Бразил - Норвешка|–]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021532 |екипа2 = {{fb|NOR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = |судија = }}<section end=R16-3 /> ---- <section begin=R16-4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 5 јули 2026 |време = 18:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Мексико - Англија|–]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021531 |екипа2 = {{fb|ENG}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = |судија = }}<section end=R16-4 /> ---- <section begin=R16-5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 6 јули 2026 |време = 14:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Португалија - Шпанија|–]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021529 |екипа2 = {{fb|ESP}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = |судија = }}<section end=R16-5 /> ---- <section begin=R16-6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 6 јули 2026 |време = 17:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#САД - Белгија|–]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021534 |екипа2 = {{fb|BEL}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = |судија = }}<section end=R16-6 /> ---- <section begin=R16-7 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 7 јули 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Аргентина - Египет|–]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021528 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц|Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = |судија = }}<section end=R16-7 /> ---- <section begin=R16-8 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |дата = 7 јули 2026 |време = 13:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = [[Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза#Швајцарија - Колумбија|–]] |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021535 |екипа2 = {{fb|COL}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = |судија = }}<section end=R16-8 /> ---- == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== *[https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ FIFA World Cup 2026], FIFA.com {{Светско првенство во фудбал 2026}} {{ФИФА Светско Првенство}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал|2026]] 9foulzwcnceu7arz3tndyyf4s9gzbi5 Охридски кочеџик 0 1391785 5588883 5546605 2026-07-08T04:24:29Z Bjankuloski06 332 5588883 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Заштитено подрачје | name = Охридски кочеџик<br/>Охридска копривка | alt_name = | iucn_category = | iucn_ref = | photo = Податотека:Дрвото Кочеџик.jpg | photo_width = | photo_alt = | photo_caption = Дрвото во 2014 година | map = <!-- or | map_image = --> | map_width = | map_alt = | map_caption = | relief = | label = | label_position = | mark = | marker_size = | location = [[Охрид]] | nearest_city = | coordinates = {{coord|41|6|50.62|N|20|47|39.79|E|region:MK_type:landmark|display=inline}} | coords_ref = | area_ha = | designation = [[Список на природни реткости во Македонија|природна реткост]] | authorized = | created = | designated = {{start date|}} | established = | disestablished = | visitation_num = | visitation_year = | visitation_ref = | governing_body = | administrator = | operator = | owner = | world_heritage_site = | website = | url = | child = | embedded = <mapframe latitude="41.1140606" longitude="20.7943868" zoom="13" width="269" height="259" align="center"> { "type": "FeatureCollection", "features": [ { "type": "Feature", "properties": {}, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 20.7943868, 41.1140606 ] } } ] } </mapframe> }} {{Инфокутија дрво | name=Охридски кочеџик | image= | image_size= | alt= | image_caption= | map= | map_alt= | map_size= | map_caption= | relief= | label_position= | map_image= | native_name= | species= [[копривка]] (''Celtis australis L.'') | binomial= | location= | height=15 м | girth= | diameter= | volume=10-12 м (крошна), 3-4 м (стебло) | coordinates=<!-- {{coord|LAT|LON|type:landmark_region:XX|display=inline,title}} --> | seeded={{Birth year and age|1886}} | felled=<!-- {{End date|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | custodian=[[Општина Охрид]] | website=<!-- {{URL|example.com}} --> | module=<!-- Other templates can be embedded here --> }} '''Охридски кочеџик'''{{БелешкаОзнака|Зборот „кочеџик“ е [[турцизам]] кој вообичаено се однесува на видот дрво ''Celtis australis L.'', познато и под името [[копривка]].|а}} или '''Охридска копривка''' — [[дрво (растение)|дрво]] и [[Список на природни реткости во Македонија|природна реткост]] од [[обична копривка]] (''Celtis australis'') кое се наоѓа во средишното градско подрачје на [[Охрид]], во дворот на црквата [[Црква „Пресвета Богородица Севидна“ - Охрид|„Пресвета Богородица Севидна“]]. Називот на природната реткост е '''Кочеџик во дворот на црквата „Св. Богородица Перивлепта“'''. Со ова дрво со статус на природна реткост управува [[Општина Охрид]], а во име на општината, градоначалникот на Општина Охрид.<ref name=SV>{{нмс | last= | first= | author= | title= Р Е Ш Е Н И Е ЗА ПРОГЛАСУВАЊЕ НА ЕДИНЕЧНО СТЕБЛО КОЧЕЏИК ВО ДВОРОТ НА ЦРКВАТА СВ. БОГОРОДИЦА ПЕРИВЛЕПТА ЗА ПРИРОДНА РЕТКОСТ| url= https://slvesnik.com.mk/Issues/9b3791e5c49546f0ac5661a5c9ac6158.pdf| date=16 јуни 2021 | work= | publisher=[[Службен весник на Македонија]] | accessdate=17 април 2026}}</ref> ==Местоположба== Дрвото се наоѓа во дворот на црквата [[Црква „Св. Богородица Перивлепта“ - Охрид|„Св. Богородица Перивлепта“]].<ref name=SV/> Поради својата местоположба на ридот Дебој, овој простор служи како природен [[видиковец]] од кој се пружа [[панорама|панорамски]] поглед кон [[Охридско Езеро|езерото]], [[Охридско пристаниште|пристаништето]] и својствентата [[охридска архитектура]]. ==Опис== [[Крошна]]та е широко распространета, густа и со топчест до чадорест облик. Самото дрво е високо 15,0 м, стеблото е кратко пред да почне разгранувањето. Обемот на крошната е 10 до 12, а на стеблото 3-4 метра. Кората на дрвото е мазна и сива, слична на онаа кај [[бука]]та, но избраздена со специфични „брадавичести“ испапчувања што е случај кај стари дрва. == Старост== Дрвото во 1886 година го засадил учителот Никола Чудо во чест на 1000-годишнината од упокојувањето на првоучителот [[Свети Методиј|Методиј]].<ref name=ON>{{нмс | author= | title=Вековниот кочеџик, заборавен свидетел на охридскиот непокор | url=https://www.ohridnews.com/vekovniot-kochedhik-zaboraven-svidetel-na-ohridskiot-nepokor/ | work= | publisher=Охридњуз | date=21.05.2013 | accessdate=17 април 2026}}</ref> Во 1986-та година, во чест на 1100-годишнината од смртта на првоучителот и 100-годишнината од засадувањето на кочеџикот била поставена мермерна плоча со песна на Никола Чудо:<ref name=ON/> „Цел ден те баравме тебе, одвај те најдовме, тука ќе те засадиме со вода ќе те полеваме, те засадивме со надеж чувствата да ни ги распламтиш, како очите ќе те чуваме, вечно ќе се сеќаваме за споменот илјдалетен на јубилејот од Методиј!“. Во 2021 година била возобновена спомен-плочата покрај дрвото, која го потврдува неговото садење од страна на Никола Чудо во 1886 година.<ref>[https://time.mk/c/b0141c77b4/vo-ohrid-postavena-spomen-plocata-posvetena-na-nikola-isaija-cudov.html Во Охрид поставена спомен-плочата посветена на Никола Исаија Чудов]</ref> ==Состојба на кочеџикот== Дрвото е витално и во добра состојба. ==Галерија== <gallery> Податотека:Кочеџик (6.4.1886).jpg|Дрвото во декември 2023 година Податотека:Ohrid nettle tree, Church of the Theotokos Peribleptos 05.jpg|Дрвото во мај 2022 година Податотека:Ohrid nettle tree, Church of the Theotokos Peribleptos 01.jpg|Дрвото во мај 2022 година Податотека:Охридски чинар (Црква „Пресвета Богородица Перивлепта“) 08.jpg|Дрвото во мај 2022 година Податотека:Охридски кочеџик (01).jpg|Дрвото во април 2022 година </gallery> ==Поврзано== *[[Црква „Пресвета Богородица Севидна“ - Охрид]] *[[Список на природни реткости во Македонија]] == Белешки == {{Белешки|group=а}} ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== {{рвр|Ohrid nettle tree, Church of the Theotokos Peribleptos|Охридски кочеџик}} {{КНМ-Охрид}} [[Категорија:Поединечни дрва во Македонија]] [[Категорија:Охрид]] [[Категорија:Природни реткости во Македонија]] [[Категорија:Културно наследство на Македонија во Општина Охрид]] [[Категорија:Појавено во 1886 година во Македонија]] [[Категорија:Појавено во 1886 година во Отоманското Царство]] 1v4ytrzs6fx95zmp4fuu4c37n420o31 5588893 5588883 2026-07-08T04:48:08Z Bjankuloski06 332 отстранета [[Категорија:Појавено во 1886 година во Отоманското Царство]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5588893 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Заштитено подрачје | name = Охридски кочеџик<br/>Охридска копривка | alt_name = | iucn_category = | iucn_ref = | photo = Податотека:Дрвото Кочеџик.jpg | photo_width = | photo_alt = | photo_caption = Дрвото во 2014 година | map = <!-- or | map_image = --> | map_width = | map_alt = | map_caption = | relief = | label = | label_position = | mark = | marker_size = | location = [[Охрид]] | nearest_city = | coordinates = {{coord|41|6|50.62|N|20|47|39.79|E|region:MK_type:landmark|display=inline}} | coords_ref = | area_ha = | designation = [[Список на природни реткости во Македонија|природна реткост]] | authorized = | created = | designated = {{start date|}} | established = | disestablished = | visitation_num = | visitation_year = | visitation_ref = | governing_body = | administrator = | operator = | owner = | world_heritage_site = | website = | url = | child = | embedded = <mapframe latitude="41.1140606" longitude="20.7943868" zoom="13" width="269" height="259" align="center"> { "type": "FeatureCollection", "features": [ { "type": "Feature", "properties": {}, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 20.7943868, 41.1140606 ] } } ] } </mapframe> }} {{Инфокутија дрво | name=Охридски кочеџик | image= | image_size= | alt= | image_caption= | map= | map_alt= | map_size= | map_caption= | relief= | label_position= | map_image= | native_name= | species= [[копривка]] (''Celtis australis L.'') | binomial= | location= | height=15 м | girth= | diameter= | volume=10-12 м (крошна), 3-4 м (стебло) | coordinates=<!-- {{coord|LAT|LON|type:landmark_region:XX|display=inline,title}} --> | seeded={{Birth year and age|1886}} | felled=<!-- {{End date|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | custodian=[[Општина Охрид]] | website=<!-- {{URL|example.com}} --> | module=<!-- Other templates can be embedded here --> }} '''Охридски кочеџик'''{{БелешкаОзнака|Зборот „кочеџик“ е [[турцизам]] кој вообичаено се однесува на видот дрво ''Celtis australis L.'', познато и под името [[копривка]].|а}} или '''Охридска копривка''' — [[дрво (растение)|дрво]] и [[Список на природни реткости во Македонија|природна реткост]] од [[обична копривка]] (''Celtis australis'') кое се наоѓа во средишното градско подрачје на [[Охрид]], во дворот на црквата [[Црква „Пресвета Богородица Севидна“ - Охрид|„Пресвета Богородица Севидна“]]. Називот на природната реткост е '''Кочеџик во дворот на црквата „Св. Богородица Перивлепта“'''. Со ова дрво со статус на природна реткост управува [[Општина Охрид]], а во име на општината, градоначалникот на Општина Охрид.<ref name=SV>{{нмс | last= | first= | author= | title= Р Е Ш Е Н И Е ЗА ПРОГЛАСУВАЊЕ НА ЕДИНЕЧНО СТЕБЛО КОЧЕЏИК ВО ДВОРОТ НА ЦРКВАТА СВ. БОГОРОДИЦА ПЕРИВЛЕПТА ЗА ПРИРОДНА РЕТКОСТ| url= https://slvesnik.com.mk/Issues/9b3791e5c49546f0ac5661a5c9ac6158.pdf| date=16 јуни 2021 | work= | publisher=[[Службен весник на Македонија]] | accessdate=17 април 2026}}</ref> ==Местоположба== Дрвото се наоѓа во дворот на црквата [[Црква „Св. Богородица Перивлепта“ - Охрид|„Св. Богородица Перивлепта“]].<ref name=SV/> Поради својата местоположба на ридот Дебој, овој простор служи како природен [[видиковец]] од кој се пружа [[панорама|панорамски]] поглед кон [[Охридско Езеро|езерото]], [[Охридско пристаниште|пристаништето]] и својствентата [[охридска архитектура]]. ==Опис== [[Крошна]]та е широко распространета, густа и со топчест до чадорест облик. Самото дрво е високо 15,0 м, стеблото е кратко пред да почне разгранувањето. Обемот на крошната е 10 до 12, а на стеблото 3-4 метра. Кората на дрвото е мазна и сива, слична на онаа кај [[бука]]та, но избраздена со специфични „брадавичести“ испапчувања што е случај кај стари дрва. == Старост== Дрвото во 1886 година го засадил учителот Никола Чудо во чест на 1000-годишнината од упокојувањето на првоучителот [[Свети Методиј|Методиј]].<ref name=ON>{{нмс | author= | title=Вековниот кочеџик, заборавен свидетел на охридскиот непокор | url=https://www.ohridnews.com/vekovniot-kochedhik-zaboraven-svidetel-na-ohridskiot-nepokor/ | work= | publisher=Охридњуз | date=21.05.2013 | accessdate=17 април 2026}}</ref> Во 1986-та година, во чест на 1100-годишнината од смртта на првоучителот и 100-годишнината од засадувањето на кочеџикот била поставена мермерна плоча со песна на Никола Чудо:<ref name=ON/> „Цел ден те баравме тебе, одвај те најдовме, тука ќе те засадиме со вода ќе те полеваме, те засадивме со надеж чувствата да ни ги распламтиш, како очите ќе те чуваме, вечно ќе се сеќаваме за споменот илјдалетен на јубилејот од Методиј!“. Во 2021 година била возобновена спомен-плочата покрај дрвото, која го потврдува неговото садење од страна на Никола Чудо во 1886 година.<ref>[https://time.mk/c/b0141c77b4/vo-ohrid-postavena-spomen-plocata-posvetena-na-nikola-isaija-cudov.html Во Охрид поставена спомен-плочата посветена на Никола Исаија Чудов]</ref> ==Состојба на кочеџикот== Дрвото е витално и во добра состојба. ==Галерија== <gallery> Податотека:Кочеџик (6.4.1886).jpg|Дрвото во декември 2023 година Податотека:Ohrid nettle tree, Church of the Theotokos Peribleptos 05.jpg|Дрвото во мај 2022 година Податотека:Ohrid nettle tree, Church of the Theotokos Peribleptos 01.jpg|Дрвото во мај 2022 година Податотека:Охридски чинар (Црква „Пресвета Богородица Перивлепта“) 08.jpg|Дрвото во мај 2022 година Податотека:Охридски кочеџик (01).jpg|Дрвото во април 2022 година </gallery> ==Поврзано== *[[Црква „Пресвета Богородица Севидна“ - Охрид]] *[[Список на природни реткости во Македонија]] == Белешки == {{Белешки|group=а}} ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== {{рвр|Ohrid nettle tree, Church of the Theotokos Peribleptos|Охридски кочеџик}} {{КНМ-Охрид}} [[Категорија:Поединечни дрва во Македонија]] [[Категорија:Охрид]] [[Категорија:Природни реткости во Македонија]] [[Категорија:Културно наследство на Македонија во Општина Охрид]] [[Категорија:Појавено во 1886 година во Македонија]] 5umedcn3lti2vr2vuoo62574mtgsnpg 5589047 5588893 2026-07-08T09:54:29Z Bjankuloski06 332 5589047 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Заштитено подрачје | name = Охридски кочеџик<br/>Охридска копривка | alt_name = | iucn_category = | iucn_ref = | photo = Податотека:Дрвото Кочеџик.jpg | photo_width = | photo_alt = | photo_caption = Дрвото во 2014 година | map = <!-- or | map_image = --> | map_width = | map_alt = | map_caption = | relief = | label = | label_position = | mark = | marker_size = | location = [[Охрид]] | nearest_city = | coordinates = {{coord|41|6|50.62|N|20|47|39.79|E|region:MK_type:landmark|display=inline}} | coords_ref = | area_ha = | designation = [[Список на природни реткости во Македонија|природна реткост]] | authorized = | created = | designated = {{start date|}} | established = | disestablished = | visitation_num = | visitation_year = | visitation_ref = | governing_body = | administrator = | operator = | owner = | world_heritage_site = | website = | url = | child = | embedded = <mapframe latitude="41.1140606" longitude="20.7943868" zoom="13" width="269" height="259" align="center"> { "type": "FeatureCollection", "features": [ { "type": "Feature", "properties": {}, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 20.7943868, 41.1140606 ] } } ] } </mapframe> }} {{Инфокутија дрво | name=Охридски кочеџик | image= | image_size= | alt= | image_caption= | map= | map_alt= | map_size= | map_caption= | relief= | label_position= | map_image= | native_name= | species= [[копривка]] (''Celtis australis L.'') | binomial= | location= | height=15 м | girth= | diameter= | volume=10-12 м (крошна), 3-4 м (стебло) | coordinates=<!-- {{coord|LAT|LON|type:landmark_region:XX|display=inline,title}} --> | seeded={{Birth year and age|1886}} | felled=<!-- {{End date|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | custodian=[[Општина Охрид]] | website=<!-- {{URL|example.com}} --> | module=<!-- Other templates can be embedded here --> }} '''Охридски кочеџик'''{{БелешкаОзнака|Зборот „кочеџик“ е [[турцизам]] кој вообичаено се однесува на видот дрво ''Celtis australis L.'', познато и под името [[копривка]].|а}} или '''Охридска копривка''' — [[дрво (растение)|дрво]] и [[Список на природни реткости во Македонија|природна реткост]] од [[јужна копривка]] (''Celtis australis'') кое се наоѓа во средишното градско подрачје на [[Охрид]], во дворот на црквата [[Црква „Пресвета Богородица Севидна“ - Охрид|„Пресвета Богородица Севидна“]]. Називот на природната реткост е '''Кочеџик во дворот на црквата „Св. Богородица Перивлепта“'''. Со ова дрво со статус на природна реткост управува [[Општина Охрид]], а во име на општината, градоначалникот на Општина Охрид.<ref name=SV>{{нмс | last= | first= | author= | title= Р Е Ш Е Н И Е ЗА ПРОГЛАСУВАЊЕ НА ЕДИНЕЧНО СТЕБЛО КОЧЕЏИК ВО ДВОРОТ НА ЦРКВАТА СВ. БОГОРОДИЦА ПЕРИВЛЕПТА ЗА ПРИРОДНА РЕТКОСТ| url= https://slvesnik.com.mk/Issues/9b3791e5c49546f0ac5661a5c9ac6158.pdf| date=16 јуни 2021 | work= | publisher=[[Службен весник на Македонија]] | accessdate=17 април 2026}}</ref> ==Местоположба== Дрвото се наоѓа во дворот на црквата [[Црква „Св. Богородица Перивлепта“ - Охрид|„Св. Богородица Перивлепта“]].<ref name=SV/> Поради својата местоположба на ридот Дебој, овој простор служи како природен [[видиковец]] од кој се пружа [[панорама|панорамски]] поглед кон [[Охридско Езеро|езерото]], [[Охридско пристаниште|пристаништето]] и својствентата [[охридска архитектура]]. ==Опис== [[Крошна]]та е широко распространета, густа и со топчест до чадорест облик. Самото дрво е високо 15,0 м, стеблото е кратко пред да почне разгранувањето. Обемот на крошната е 10 до 12, а на стеблото 3-4 метра. Кората на дрвото е мазна и сива, слична на онаа кај [[бука]]та, но избраздена со специфични „брадавичести“ испапчувања што е случај кај стари дрва. == Старост== Дрвото во 1886 година го засадил учителот Никола Чудо во чест на 1000-годишнината од упокојувањето на првоучителот [[Свети Методиј|Методиј]].<ref name=ON>{{нмс | author= | title=Вековниот кочеџик, заборавен свидетел на охридскиот непокор | url=https://www.ohridnews.com/vekovniot-kochedhik-zaboraven-svidetel-na-ohridskiot-nepokor/ | work= | publisher=Охридњуз | date=21.05.2013 | accessdate=17 април 2026}}</ref> Во 1986-та година, во чест на 1100-годишнината од смртта на првоучителот и 100-годишнината од засадувањето на кочеџикот била поставена мермерна плоча со песна на Никола Чудо:<ref name=ON/> „Цел ден те баравме тебе, одвај те најдовме, тука ќе те засадиме со вода ќе те полеваме, те засадивме со надеж чувствата да ни ги распламтиш, како очите ќе те чуваме, вечно ќе се сеќаваме за споменот илјдалетен на јубилејот од Методиј!“. Во 2021 година била возобновена спомен-плочата покрај дрвото, која го потврдува неговото садење од страна на Никола Чудо во 1886 година.<ref>[https://time.mk/c/b0141c77b4/vo-ohrid-postavena-spomen-plocata-posvetena-na-nikola-isaija-cudov.html Во Охрид поставена спомен-плочата посветена на Никола Исаија Чудов]</ref> ==Состојба на кочеџикот== Дрвото е витално и во добра состојба. ==Галерија== <gallery> Податотека:Кочеџик (6.4.1886).jpg|Дрвото во декември 2023 година Податотека:Ohrid nettle tree, Church of the Theotokos Peribleptos 05.jpg|Дрвото во мај 2022 година Податотека:Ohrid nettle tree, Church of the Theotokos Peribleptos 01.jpg|Дрвото во мај 2022 година Податотека:Охридски чинар (Црква „Пресвета Богородица Перивлепта“) 08.jpg|Дрвото во мај 2022 година Податотека:Охридски кочеџик (01).jpg|Дрвото во април 2022 година </gallery> ==Поврзано== *[[Црква „Пресвета Богородица Севидна“ - Охрид]] *[[Список на природни реткости во Македонија]] == Белешки == {{Белешки|group=а}} ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== {{рвр|Ohrid nettle tree, Church of the Theotokos Peribleptos|Охридски кочеџик}} {{КНМ-Охрид}} [[Категорија:Поединечни дрва во Македонија]] [[Категорија:Охрид]] [[Категорија:Природни реткости во Македонија]] [[Категорија:Културно наследство на Македонија во Општина Охрид]] [[Категорија:Појавено во 1886 година во Македонија]] ecavqnoayx5672w4sq77fe4urqpbvdx 5589131 5589047 2026-07-08T10:31:34Z Bjankuloski06 332 /* Старост */ 5589131 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Заштитено подрачје | name = Охридски кочеџик<br/>Охридска копривка | alt_name = | iucn_category = | iucn_ref = | photo = Податотека:Дрвото Кочеџик.jpg | photo_width = | photo_alt = | photo_caption = Дрвото во 2014 година | map = <!-- or | map_image = --> | map_width = | map_alt = | map_caption = | relief = | label = | label_position = | mark = | marker_size = | location = [[Охрид]] | nearest_city = | coordinates = {{coord|41|6|50.62|N|20|47|39.79|E|region:MK_type:landmark|display=inline}} | coords_ref = | area_ha = | designation = [[Список на природни реткости во Македонија|природна реткост]] | authorized = | created = | designated = {{start date|}} | established = | disestablished = | visitation_num = | visitation_year = | visitation_ref = | governing_body = | administrator = | operator = | owner = | world_heritage_site = | website = | url = | child = | embedded = <mapframe latitude="41.1140606" longitude="20.7943868" zoom="13" width="269" height="259" align="center"> { "type": "FeatureCollection", "features": [ { "type": "Feature", "properties": {}, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 20.7943868, 41.1140606 ] } } ] } </mapframe> }} {{Инфокутија дрво | name=Охридски кочеџик | image= | image_size= | alt= | image_caption= | map= | map_alt= | map_size= | map_caption= | relief= | label_position= | map_image= | native_name= | species= [[копривка]] (''Celtis australis L.'') | binomial= | location= | height=15 м | girth= | diameter= | volume=10-12 м (крошна), 3-4 м (стебло) | coordinates=<!-- {{coord|LAT|LON|type:landmark_region:XX|display=inline,title}} --> | seeded={{Birth year and age|1886}} | felled=<!-- {{End date|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | custodian=[[Општина Охрид]] | website=<!-- {{URL|example.com}} --> | module=<!-- Other templates can be embedded here --> }} '''Охридски кочеџик'''{{БелешкаОзнака|Зборот „кочеџик“ е [[турцизам]] кој вообичаено се однесува на видот дрво ''Celtis australis L.'', познато и под името [[копривка]].|а}} или '''Охридска копривка''' — [[дрво (растение)|дрво]] и [[Список на природни реткости во Македонија|природна реткост]] од [[јужна копривка]] (''Celtis australis'') кое се наоѓа во средишното градско подрачје на [[Охрид]], во дворот на црквата [[Црква „Пресвета Богородица Севидна“ - Охрид|„Пресвета Богородица Севидна“]]. Називот на природната реткост е '''Кочеџик во дворот на црквата „Св. Богородица Перивлепта“'''. Со ова дрво со статус на природна реткост управува [[Општина Охрид]], а во име на општината, градоначалникот на Општина Охрид.<ref name=SV>{{нмс | last= | first= | author= | title= Р Е Ш Е Н И Е ЗА ПРОГЛАСУВАЊЕ НА ЕДИНЕЧНО СТЕБЛО КОЧЕЏИК ВО ДВОРОТ НА ЦРКВАТА СВ. БОГОРОДИЦА ПЕРИВЛЕПТА ЗА ПРИРОДНА РЕТКОСТ| url= https://slvesnik.com.mk/Issues/9b3791e5c49546f0ac5661a5c9ac6158.pdf| date=16 јуни 2021 | work= | publisher=[[Службен весник на Македонија]] | accessdate=17 април 2026}}</ref> ==Местоположба== Дрвото се наоѓа во дворот на црквата [[Црква „Св. Богородица Перивлепта“ - Охрид|„Св. Богородица Перивлепта“]].<ref name=SV/> Поради својата местоположба на ридот Дебој, овој простор служи како природен [[видиковец]] од кој се пружа [[панорама|панорамски]] поглед кон [[Охридско Езеро|езерото]], [[Охридско пристаниште|пристаништето]] и својствентата [[охридска архитектура]]. ==Опис== [[Крошна]]та е широко распространета, густа и со топчест до чадорест облик. Самото дрво е високо 15,0 м, стеблото е кратко пред да почне разгранувањето. Обемот на крошната е 10 до 12, а на стеблото 3-4 метра. Кората на дрвото е мазна и сива, слична на онаа кај [[бука]]та, но избраздена со специфични „брадавичести“ испапчувања што е случај кај стари дрва. == Старост== Дрвото во 1886 година го засадил учителот Никола Чудо во чест на 1000-годишнината од упокојувањето на првоучителот [[Свети Методиј|Методиј]].<ref name=ON>{{нмс | author= | title=Вековниот кочеџик, заборавен свидетел на охридскиот непокор | url=https://www.ohridnews.com/vekovniot-kochedhik-zaboraven-svidetel-na-ohridskiot-nepokor/ | work= | publisher=Охридњуз | date=21 мај 2013 | accessdate=17 април 2026}}</ref> Во 1986-та година, во чест на 1100-годишнината од смртта на првоучителот и 100-годишнината од засадувањето на кочеџикот била поставена мермерна плоча со песна на Никола Чудо:<ref name=ON/> „Цел ден те баравме тебе, одвај те најдовме, тука ќе те засадиме со вода ќе те полеваме, те засадивме со надеж чувствата да ни ги распламтиш, како очите ќе те чуваме, вечно ќе се сеќаваме за споменот илјдалетен на јубилејот од Методиј!“. Во 2021 година била возобновена спомен-плочата покрај дрвото, која го потврдува неговото садење од страна на Никола Чудо во 1886 година.<ref>[https://time.mk/c/b0141c77b4/vo-ohrid-postavena-spomen-plocata-posvetena-na-nikola-isaija-cudov.html Во Охрид поставена спомен-плочата посветена на Никола Исаија Чудов]</ref> ==Состојба на кочеџикот== Дрвото е витално и во добра состојба. ==Галерија== <gallery> Податотека:Кочеџик (6.4.1886).jpg|Дрвото во декември 2023 година Податотека:Ohrid nettle tree, Church of the Theotokos Peribleptos 05.jpg|Дрвото во мај 2022 година Податотека:Ohrid nettle tree, Church of the Theotokos Peribleptos 01.jpg|Дрвото во мај 2022 година Податотека:Охридски чинар (Црква „Пресвета Богородица Перивлепта“) 08.jpg|Дрвото во мај 2022 година Податотека:Охридски кочеџик (01).jpg|Дрвото во април 2022 година </gallery> ==Поврзано== *[[Црква „Пресвета Богородица Севидна“ - Охрид]] *[[Список на природни реткости во Македонија]] == Белешки == {{Белешки|group=а}} ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== {{рвр|Ohrid nettle tree, Church of the Theotokos Peribleptos|Охридски кочеџик}} {{КНМ-Охрид}} [[Категорија:Поединечни дрва во Македонија]] [[Категорија:Охрид]] [[Категорија:Природни реткости во Македонија]] [[Категорија:Културно наследство на Македонија во Општина Охрид]] [[Категорија:Појавено во 1886 година во Македонија]] 3mck4xmef1ae2knc16f4bz25xao6pu4 5589133 5589131 2026-07-08T10:31:56Z Bjankuloski06 332 /* Старост */ 5589133 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Заштитено подрачје | name = Охридски кочеџик<br/>Охридска копривка | alt_name = | iucn_category = | iucn_ref = | photo = Податотека:Дрвото Кочеџик.jpg | photo_width = | photo_alt = | photo_caption = Дрвото во 2014 година | map = <!-- or | map_image = --> | map_width = | map_alt = | map_caption = | relief = | label = | label_position = | mark = | marker_size = | location = [[Охрид]] | nearest_city = | coordinates = {{coord|41|6|50.62|N|20|47|39.79|E|region:MK_type:landmark|display=inline}} | coords_ref = | area_ha = | designation = [[Список на природни реткости во Македонија|природна реткост]] | authorized = | created = | designated = {{start date|}} | established = | disestablished = | visitation_num = | visitation_year = | visitation_ref = | governing_body = | administrator = | operator = | owner = | world_heritage_site = | website = | url = | child = | embedded = <mapframe latitude="41.1140606" longitude="20.7943868" zoom="13" width="269" height="259" align="center"> { "type": "FeatureCollection", "features": [ { "type": "Feature", "properties": {}, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 20.7943868, 41.1140606 ] } } ] } </mapframe> }} {{Инфокутија дрво | name=Охридски кочеџик | image= | image_size= | alt= | image_caption= | map= | map_alt= | map_size= | map_caption= | relief= | label_position= | map_image= | native_name= | species= [[копривка]] (''Celtis australis L.'') | binomial= | location= | height=15 м | girth= | diameter= | volume=10-12 м (крошна), 3-4 м (стебло) | coordinates=<!-- {{coord|LAT|LON|type:landmark_region:XX|display=inline,title}} --> | seeded={{Birth year and age|1886}} | felled=<!-- {{End date|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | custodian=[[Општина Охрид]] | website=<!-- {{URL|example.com}} --> | module=<!-- Other templates can be embedded here --> }} '''Охридски кочеџик'''{{БелешкаОзнака|Зборот „кочеџик“ е [[турцизам]] кој вообичаено се однесува на видот дрво ''Celtis australis L.'', познато и под името [[копривка]].|а}} или '''Охридска копривка''' — [[дрво (растение)|дрво]] и [[Список на природни реткости во Македонија|природна реткост]] од [[јужна копривка]] (''Celtis australis'') кое се наоѓа во средишното градско подрачје на [[Охрид]], во дворот на црквата [[Црква „Пресвета Богородица Севидна“ - Охрид|„Пресвета Богородица Севидна“]]. Називот на природната реткост е '''Кочеџик во дворот на црквата „Св. Богородица Перивлепта“'''. Со ова дрво со статус на природна реткост управува [[Општина Охрид]], а во име на општината, градоначалникот на Општина Охрид.<ref name=SV>{{нмс | last= | first= | author= | title= Р Е Ш Е Н И Е ЗА ПРОГЛАСУВАЊЕ НА ЕДИНЕЧНО СТЕБЛО КОЧЕЏИК ВО ДВОРОТ НА ЦРКВАТА СВ. БОГОРОДИЦА ПЕРИВЛЕПТА ЗА ПРИРОДНА РЕТКОСТ| url= https://slvesnik.com.mk/Issues/9b3791e5c49546f0ac5661a5c9ac6158.pdf| date=16 јуни 2021 | work= | publisher=[[Службен весник на Македонија]] | accessdate=17 април 2026}}</ref> ==Местоположба== Дрвото се наоѓа во дворот на црквата [[Црква „Св. Богородица Перивлепта“ - Охрид|„Св. Богородица Перивлепта“]].<ref name=SV/> Поради својата местоположба на ридот Дебој, овој простор служи како природен [[видиковец]] од кој се пружа [[панорама|панорамски]] поглед кон [[Охридско Езеро|езерото]], [[Охридско пристаниште|пристаништето]] и својствентата [[охридска архитектура]]. ==Опис== [[Крошна]]та е широко распространета, густа и со топчест до чадорест облик. Самото дрво е високо 15,0 м, стеблото е кратко пред да почне разгранувањето. Обемот на крошната е 10 до 12, а на стеблото 3-4 метра. Кората на дрвото е мазна и сива, слична на онаа кај [[бука]]та, но избраздена со специфични „брадавичести“ испапчувања што е случај кај стари дрва. == Старост== Дрвото во 1886 година го засадил учителот [[Никола Чудов]] во чест на 1000-годишнината од упокојувањето на првоучителот [[Свети Методиј|Методиј]].<ref name=ON>{{нмс | author= | title=Вековниот кочеџик, заборавен свидетел на охридскиот непокор | url=https://www.ohridnews.com/vekovniot-kochedhik-zaboraven-svidetel-na-ohridskiot-nepokor/ | work= | publisher=Охридњуз | date=21 мај 2013 | accessdate=17 април 2026}}</ref> Во 1986-та година, во чест на 1100-годишнината од смртта на првоучителот и 100-годишнината од засадувањето на кочеџикот била поставена мермерна плоча со песна на Никола Чудо:<ref name=ON/> „Цел ден те баравме тебе, одвај те најдовме, тука ќе те засадиме со вода ќе те полеваме, те засадивме со надеж чувствата да ни ги распламтиш, како очите ќе те чуваме, вечно ќе се сеќаваме за споменот илјдалетен на јубилејот од Методиј!“. Во 2021 година била возобновена спомен-плочата покрај дрвото, која го потврдува неговото садење од страна на Никола Чудо во 1886 година.<ref>[https://time.mk/c/b0141c77b4/vo-ohrid-postavena-spomen-plocata-posvetena-na-nikola-isaija-cudov.html Во Охрид поставена спомен-плочата посветена на Никола Исаија Чудов]</ref> ==Состојба на кочеџикот== Дрвото е витално и во добра состојба. ==Галерија== <gallery> Податотека:Кочеџик (6.4.1886).jpg|Дрвото во декември 2023 година Податотека:Ohrid nettle tree, Church of the Theotokos Peribleptos 05.jpg|Дрвото во мај 2022 година Податотека:Ohrid nettle tree, Church of the Theotokos Peribleptos 01.jpg|Дрвото во мај 2022 година Податотека:Охридски чинар (Црква „Пресвета Богородица Перивлепта“) 08.jpg|Дрвото во мај 2022 година Податотека:Охридски кочеџик (01).jpg|Дрвото во април 2022 година </gallery> ==Поврзано== *[[Црква „Пресвета Богородица Севидна“ - Охрид]] *[[Список на природни реткости во Македонија]] == Белешки == {{Белешки|group=а}} ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== {{рвр|Ohrid nettle tree, Church of the Theotokos Peribleptos|Охридски кочеџик}} {{КНМ-Охрид}} [[Категорија:Поединечни дрва во Македонија]] [[Категорија:Охрид]] [[Категорија:Природни реткости во Македонија]] [[Категорија:Културно наследство на Македонија во Општина Охрид]] [[Категорија:Појавено во 1886 година во Македонија]] gu6hk3ulntave9tpvlfzgto5luoy7ue Двобуква 0 1391941 5588839 5541692 2026-07-07T20:23:59Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5588839 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Lldigraph.png|мини|Во [[Велшки јазик|велшкиот јазик]], двобуквата ''ll'' извесно време била споена во [[Лигатура|лигатура]].|class=skin-invert-image]] '''Двобуква''', '''двознак''' или '''диграф''' — група од две [[Буква|букви]] кои заедно претставуваат еден [[Глас (фонетика)|глас]]. Двобуквите се познати во повеќето јазици што користат буквено [[писмо]]. [[Македонски јазик|Македонскиот јазик]] не користи двобукви. == Примери во другите јазици == * [[Хрватски јазик|Хрватската]] [[гаица]] ги користи двобуквите: '''dž,''' '''lj,''' '''nj'''. Секоја од овие двобукви е една букв во хрватскиот јазик. На пример, зборот ''polje'' на хрватски јазик има 4 букви: ''po-lj-e'' . Затоа, хрватските двобукви се нарекуваат и строги двобукви (двобукви во строга смисла). * [[Шпански јазик|Шпанскиот јазик]] ги има следниве двобукви: '''ch''' ( ''ч'' ), '''ll''' ( ''љ'' ), '''qu''' ( само ''к'', не ''ку''), '''rr''' (остро ''р''). Исто така, во [[Шпански јазик|шпанскиот јазик,]] секоја согласка од две букви се смета за една буква (по ревизијата од 1994 година, тие можат да се сметаат и за две букви, но ова сè уште не е целосно имплементирано во пракса). * [[Унгарски јазик|Унгарскиот]] ги има двобуквите: '''cs''' ( ''ч'' ), '''gy''' (мек ''џ'' ), '''ly''' ( ''lљ'' ), '''ny''' ( ''њ'' ), '''ty''' (ќ), '''sz''' ( ''с'' ), '''zs''' ( ''ж'' ) * [[Германски јазик|Германскиот јазик]] ги има двобуквите: '''ch''' ( ''h'' ), '''ck''' ( ''k'' ), '''ie''' (долго ''i'' ). Покрај тоа, германскиот јазик ги има и [[Трибуква|трибуквата]] '''sch''' ( ''ш'' ) и [[Четирибуква|четирибуквата]] '''tsch''' ( ''ч'' ). * [[Полски јазик|Полскиот јазик]] ги има двобуквите: '''ch''' ( ''h'' ), '''cz''' ( ''ч'' ), '''dz''' ( ''dz'' ), '''dź''' (мек ''dž'' ), '''dż''' (тврд ''dž'' ), '''rz''' ( ''ž'' ), '''sz''' ( ''š'' ) == Поврано == * [[Тробуква]] (триграф) * [[Четирибуква]] (тетраграф) [[Категорија:Лингвистика]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] qz0r8pq3vbcf9j9e6buoluoqtu2ln9z Синаксар 0 1392100 5588837 5542980 2026-07-07T20:14:41Z P.Nedelkovski 47736 ситна поправка 5588837 wikitext text/x-wiki '''Синаксар''' — литургиски текст во православната црковна традиција кој се чита на [[утрена]]та. Текстот се состои од историски податоци за некој празник или светител. Збирката од такви синаксари ја сочинува книгата наречена Пролог. Во посниот и цветниот [[триод]], почнувајќи од Неделата на митарот и фарисејот до Неделата на сите свети, синаксарите се поместени по шестата песна од канонот.<ref>{{ТерминТеологија|страница=89}}</ref> Со својата содржина, синаксарот не е само историски запис, туку и духовна поука. Во него се опишуваат подвизите и страдањата на светците, се објаснуваат настани од историјата на спасението, и се нагласува врската меѓу празникот и животот на верниците. ==Етимологија== Зборот „синаксар“ доаѓа од грчкиот „συναξάριον“, што значи „собир“ или „собрание“. Името укажува на тоа дека текстот е дел од собирот на верниците во богослужбата, каде преку читањето се потсетуваат на духовните примери и значењето на денот. ==Наводи== {{наводи}} [[Категорија:Православни литургиски денови]] [[Категорија:Христијански поими]] [[Категорија:Грцизми]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] crk4odd5vfbetdmemp30c4q133l0ld0 5588838 5588837 2026-07-07T20:15:50Z P.Nedelkovski 47736 #WPWPMK 5588838 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Georgian Big Synaxarion (11th century).jpg|200п|мини|Синаксар од 11 век]] '''Синаксар''' — литургиски текст во православната црковна традиција кој се чита на [[утрена]]та. Текстот се состои од историски податоци за некој празник или светител. Збирката од такви синаксари ја сочинува книгата наречена Пролог. Во посниот и цветниот [[триод]], почнувајќи од Неделата на митарот и фарисејот до Неделата на сите свети, синаксарите се поместени по шестата песна од канонот.<ref>{{ТерминТеологија|страница=89}}</ref> Со својата содржина, синаксарот не е само историски запис, туку и духовна поука. Во него се опишуваат подвизите и страдањата на светците, се објаснуваат настани од историјата на спасението, и се нагласува врската меѓу празникот и животот на верниците. ==Етимологија== Зборот „синаксар“ доаѓа од грчкиот „συναξάριον“, што значи „собир“ или „собрание“. Името укажува на тоа дека текстот е дел од собирот на верниците во богослужбата, каде преку читањето се потсетуваат на духовните примери и значењето на денот. ==Наводи== {{наводи}} [[Категорија:Православни литургиски денови]] [[Категорија:Христијански поими]] [[Категорија:Грцизми]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] aqbk3fsvy6c89p8b1trrvh3igmxbxtl Ќор-сокак (филм од 2003) 0 1392580 5588764 5544644 2026-07-07T17:26:10Z Andrew012p 85224 5588764 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | name = Ќор-сокак | native_name = Dead End | image = Ќор-сокак 2003.webp | caption = Филмскиот плакат | director = {{Plainlist| * Жан-Батист Андре * Фабрис Канепа }} | writer = {{Plainlist| * Жан-Батист Андре * Фабрис Канепа }} | starring = {{Plainlist| * [[Реј Вајз]] * Александра Холден * [[Лин Шеј]] * Мик Кејн * Били Ашер * [[Амбер Смит]] }} | cinematography = Александар Буоно | music = Грег де Бел | editing = Антоан Вареј | producer = {{Plainlist| * Џејмс Хут * Соња Шилито * Габриела Столенверк * Сесил Телерман }} | studio = {{Plainlist| * Sagittaire Films * Captain Movies * [[StudioCanal]] }} | distributor = Lions Gate Films | budget = 900.000 долари | gross = 75 милиони долари | released = {{Plainlist| * 30 јануари 2003 (Жерарме) * 12 декември 2003 (Обединето Кралство) * 9 ноември 2004 (САД) }} | runtime = 85 минути | country = {{знаме|Франција}} | language = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | imdb_id = 0308152 }} '''''Ќор-сокак''''' ({{langx|en|Dead End}}) — француски [[Хорор (филм)|филм на ужасите]] и [[трилер]] на англиски јазик од [[2003]] г. со елементи на [[црна комедија]], во режија на Жан-Батист Андре и Фабрис Канепа. Премиерата на филмот се одржала на [[30 јануари]] 2003 г.<ref>{{cite web|url=https://movies.nytimes.com/movie/291206/Dead-End/overview|title=Dead End (2003)|author=Jason Buchanan|date=2012|work=[[The New York Times]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120120065730/https://movies.nytimes.com/movie/291206/Dead-End/overview|archivedate=20 јануари 2012|url-status=dead|department=Movies & TV Dept.}}</ref> == Содржина == {{Разоткривање}}Последните 20 години, Френк Харингтон неволно го вози своето [[семејство]] на прослава на [[Божиќ]] кај неговата баба. Оваа година, тој одлучува да фати скратен пат. Тоа е најголемата грешка во неговиот живот: кошмарот започнува. Таинствена жена во бело лута низ шумата, оставајќи смрт зад себе. Застрашувачки црн автомобил — чиј возач е невидлив — ги носи жртвите во срцето на ноќта. Секој патоказ покажува кон местоназначение до кое тие никогаш не стигнуваат. Преживеаните им подлегнуваат на паниката и лудилото; длабоко закопаните тајни излегуваат на површина, а Божиќ се претвора во жив пекол. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Реј Вајз]] || Френк Харингтон |- | [[Лин Шеј]] || Лора Харингтон |- | Мик Кејн || Ричард Харингтон |- | Александра Холден || Мерион Харингтон |- | Били Ашер || Бред Милер |- | Амбер Смит || жената во бело |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|0308152|Dead End}} [[Категорија:Филмови од 2003 година]] [[Категорија:Француски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски филмови на патот]] [[Категорија:Американски хорор-филмови]] lxi7nkqs0w9i0buixfwnjzu2pj8cnrn 5588765 5588764 2026-07-07T17:26:27Z Andrew012p 85224 Отповикана преработката [[Special:Diff/5588764|5588764]] на [[Special:Contributions/Andrew012p|Andrew012p]] ([[User talk:Andrew012p|разговор]]) 5588765 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | name = Ќор-сокак | native_name = Dead End | image = Ќор-сокак 2003.webp | caption = Филмскиот плакат | director = {{Plainlist| * Жан-Батист Андре * Фабрис Канепа }} | writer = {{Plainlist| * Жан-Батист Андре * Фабрис Канепа }} | starring = {{Plainlist| * [[Реј Вајз]] * Александра Холден * [[Лин Шеј]] * Мик Кејн * Били Ашер * [[Амбер Смит]] }} | cinematography = Александар Буоно | music = Грег де Бел | editing = Антоан Вареј | producer = {{Plainlist| * Џејмс Хут * Соња Шилито * Габриела Столенверк * Сесил Телерман }} | studio = {{Plainlist| * Sagittaire Films * Captain Movies * [[StudioCanal]] }} | distributor = Lions Gate Films | budget = 900.000 долари | gross = 75 милиони долари | released = {{Plainlist| * 30 јануари 2003 (Жерарме) * 12 декември 2003 (Обединето Кралство) * 9 ноември 2004 (САД) }} | runtime = 85 минути | country = {{знаме|Франција}} | language = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} }} '''''Ќор-сокак''''' ({{langx|en|Dead End}}) — француски [[Хорор (филм)|филм на ужасите]] и [[трилер]] на англиски јазик од [[2003]] г. со елементи на [[црна комедија]], во режија на Жан-Батист Андре и Фабрис Канепа. Премиерата на филмот се одржала на [[30 јануари]] 2003 г.<ref>{{cite web|url=https://movies.nytimes.com/movie/291206/Dead-End/overview|title=Dead End (2003)|author=Jason Buchanan|date=2012|work=[[The New York Times]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120120065730/https://movies.nytimes.com/movie/291206/Dead-End/overview|archivedate=20 јануари 2012|url-status=dead|department=Movies & TV Dept.}}</ref> == Содржина == {{Разоткривање}}Последните 20 години, Френк Харингтон неволно го вози своето [[семејство]] на прослава на [[Божиќ]] кај неговата баба. Оваа година, тој одлучува да фати скратен пат. Тоа е најголемата грешка во неговиот живот: кошмарот започнува. Таинствена жена во бело лута низ шумата, оставајќи смрт зад себе. Застрашувачки црн автомобил — чиј возач е невидлив — ги носи жртвите во срцето на ноќта. Секој патоказ покажува кон местоназначение до кое тие никогаш не стигнуваат. Преживеаните им подлегнуваат на паниката и лудилото; длабоко закопаните тајни излегуваат на површина, а Божиќ се претвора во жив пекол. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Реј Вајз]] || Френк Харингтон |- | [[Лин Шеј]] || Лора Харингтон |- | Мик Кејн || Ричард Харингтон |- | Александра Холден || Мерион Харингтон |- | Били Ашер || Бред Милер |- | Амбер Смит || жената во бело |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|0308152|Dead End}} [[Категорија:Филмови од 2003 година]] [[Категорија:Француски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски филмови на патот]] [[Категорија:Американски хорор-филмови]] chek0vdq2xm176mfejtut45yo9zv03u Категорија:Луѓе од Ума 14 1393300 5588836 5547366 2026-07-07T20:09:57Z Dandarmkd 31127 5588836 wikitext text/x-wiki {{поврзанакат|Луѓе со потекло од Ума}} [[Категорија:Ума]] [[Категорија:Луѓе од Гевгелиско|Ума]] [[Категорија:Луѓе од Општина Гевгелија|Ума]] [[Категорија:Луѓе по села во Македонија|Ума]] pkl5hdc0izl7i0vo7d6lj3l8p3tsi6n Википедија:Програма „ГЛАМ“/2026/Bjankuloski06 4 1394634 5588867 5588235 2026-07-07T23:10:40Z Bjankuloski06 332 5588867 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:GLAM logo transparent.png|180п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |} {| style="height:100%; width:80%; background:transparent; padding:0 10px 0 0; margin:0; border:0; border-spacing:0;" | style="padding:10px 0; font-family:'DejaVu Sans Serif', sans-serif; vertical-align:top;" | <span style="font-size:25px;"><center>'''МАТИЧЕН ВИКИПЕДИЈАНЕЦ 2026</center>'''</span> <div align="center"> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-top:-10px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> <span style="font-size:16px; font-weight;">[[Корисник:Bjankuloski06|'''Bjankuloski06''']]</span> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> </div> '''Овогодинашната тема на програмата „ГЛАМ“ за уредување, соработка и подобрување на содржината на Википедија и нејзините проекти е „Ботаника на Македонија“. Следствено на тоа, приднесите и делувањата на ова поле (оваа програма) е насечно токму кон таа тема. == Резултати == ''' {| class="wikitable" |+ Создадени статии |- ! реден број !! новосоздадена статија |- | 1. || [[Гроздести руеви]] |- | 2. || [[Гроздест руј]] |- | 3. || [[Ф’стак (род)]] |- | 4. || [[Седефчиња]] |- | 5. || [[Седефче (род)]] |- | 6. || [[Целолист]] |- | 7. || [[Русан]] |- | 8. || [[Бел русан]] |- | 9. || [[Клокочки]] |- | 10. || [[Переста клокочка]] |- | 11. || [[Јавори]] |- | 12. || [[Млеч (дрво)]] |- | 14. || [[Клен (дрво)]] |- | 15. || [[Жестил]] |- | 16. || [[Планински јавор]] |- | 17. || [[Балкански јавор]] |- | 18. || [[Кленика]] |- | 19. || [[Горски јавор]] |- | 20. || [[Јаворец (дрво)]] |- | 21. || [[Дивокостенови]] |- | 22. || [[Див костен (род)]] |- | 23. || [[Лен (род)]] |- | 24. || [[Жолт лен]] |- | 25. || [[Повеќегодишен лен]] |- | 25. || [[Австриски лен]] |- | 26. || [[Двогодишен лен]] |- | 27. || [[Галски лен]] |- | 27. || [[Теснолистен лен]] |- | 28. || [[Прочистувачки лен]] |- | 29. || [[Џуџест лен]] |- | 30. || [[Зрнеш]] |- | 31. || [[Бабин заб (род)]] |- | 32. || [[Плускавец (растение)]] |- | 33. || [[Смрдлива коприва]] |- | 34. || [[Ситка]] |- | 35. || [[Копривка]] |- |} == Поврзано == * [[Википедија:Програма „ГЛАМ“]] [[Категорија:Википедија:Викимедија МКД во 2026 година]] nfinpwl3gxz4s3akoit4097a3z1uvr9 Светско првенство во фудбал 2026 - група Х 0 1396823 5589234 5585892 2026-07-08T11:39:29Z Carshalton 30527 /* Шпанија - Зелен ’Рт */ 5589234 wikitext text/x-wiki {{Врати се|Светско првенство во фудбал 2026}} '''Светско првенство во фудбал 2026 - група Х''' била една од дванаесетте групи на [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]] и во неа се натпреварувале [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]], [[Фудбалска репрезентација на Зелен ’Рт|Зелен ’Рт]], [[Фудбалска репрезентација на Саудиска Арабија|Саудиска Арабија]] и [[Фудбалска репрезентација на Уругвај|Уругвај]]. Натпреварите се одиграле од 15 до 26 јуни 2026 година.<ref name="match schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=[[FIFA]] |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024}}</ref> Двете првопласирани репрезентации во групата, а можно е и третата, ќе продолжат понатаму во шеснаесттинафиналето.<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref> ==Репрезентации== {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%;" width=90% |- !rowspan=2| {{Tooltip| Поз. | Позиција по извлекувањето}} !rowspan=2| Екипа !rowspan=2| Шешир !rowspan=2| Конфедерација !rowspan=2| Метод на<br>квалификување !rowspan=2| Датум на<br>квалификување !rowspan=2 data-sort-type="number"| Број на<br>настапи<br>на СП !rowspan=2| Последен<br>настап !rowspan=2| Најдобар<br>резултат !colspan=2| Позиција на<br>ранг-листата на ФИФА |- ! ноември 2025 ! јуни 2026 |- | Х1 || style=white-space:nowrap | {{fb|ESP}} || 1 || [[УЕФА]] || data-sort-value="*" | Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (УЕФА) - група Е|групата Е во УЕФА квалификациите]] || 18 ноември 2025 || 17 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || '''Победник''' ([[Светско првенство во фудбал 2010|2010]]) || data-sort-value="1.0" | 1 || |- | Х2 || style=white-space:nowrap | {{fb|CPV}} || 4 || [[КАФ]] || Победник на [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026 (КАФ) - група Д|групата Д]] во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|КАФ квалификациите]] || 13 октомври 2025 || 1 || — || data-sort-value="3.1" | — || 68 || |- | Х3 || style=white-space:nowrap | {{fb|SAU}} || 3 || [[АФК]] || Победник во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|групата Б од четвртата рунда на АФК квалификациите]] || 14 октомври 2025 || 7 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || data-sort-value="4.1" | Осминафинале ([[Светско првенство во фудбал 1994|1994]]) || 60 || |- | Х4 || style=white-space:nowrap | {{fb|URU}} || 2 || [[КОНМЕБОЛ]] || 4. место во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|КОНМЕБОЛ квалификациите]] || 4 септември 2025 || 15 || [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] || data-sort-value="7.3" | '''Победник''' ([[Светско првенство во фудбал 1930|1930]], [[Светско првенство во фудбал 1930|1950]]) || 16 || |} ==Табела== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=15 | !width=210 | Табела на групата Х !width=20 abbr="Одиграни" |Нат. !width=20 abbr="Победи" |Поб. !width=20 abbr="Нерешено" |Нер. !width=20 abbr="Пораз" |Пор. !width=20 abbr="Дадени голови" |ДГ !width=20 abbr="Примени голови" |ПГ !width=20 abbr="Гол разлика" |ГР !width=20 abbr=„Бодови“ |Бод. |- style="background:#cfc;" | 1. |align=left|{{fb|ESP}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#cfc;" | 2. |align=left|{{fb|CPV}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 3. |align=left|{{fb|SAU}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |- style="background:#fcc;" | 4. |align=left|{{fb|URU}} |0||0||0||0||0||0||0||0 |} ==Натпревари== ===Шпанија - Зелен ’Рт=== <section begin=H1 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Шпанија - Зелен ’Рт|Шпанија - Зелен ’Рт]] |дата = 15 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = 0–0 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021482 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 67,640 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадмех]] }}<section end=H1 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _esp26h |pattern_b = _esp26hA |pattern_ra = _esp26h |pattern_sh = _esp26h |pattern_so = _esp26hl |leftarm = D71726 |body = D71726 |rightarm = D71726 |shorts = 000066 |socks = D71726 |title = Шпанија<ref name="ESP-CPV line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12492/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group H – Spain v. Cabo Verde |publisher=[[FIFA]] |date=June 15, 2026 |access-date=June 15, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _cpv26a |pattern_b = _cpv26a |pattern_ra = _cpv26a |pattern_sh = _cpv26a |pattern_so = _cpv26al |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Зелен ’Рт<ref name="ESP-CPV line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''23'''||[[Унаи Симон]] |- |RB ||'''5''' ||[[Маркос Љоренте]] |- |CB ||'''22'''||[[Пау Кубарси]] |- |CB ||'''14'''||[[Емерик Лапорт]] |- |LB ||'''24'''||[[Марк Кукуреља]] |- |DM ||'''16'''||[[Родри (фудбалер 1996)|Родри]] {{Капитен}} || || {{suboff|87}} |- |CM ||'''20'''||[[Педри]] || {{yel|90+3}} |- |CM ||'''8''' ||[[Фабијан Руис]] || || {{suboff|71}} |- |RF ||'''7''' ||[[Феран Торес]] || || {{suboff|81}} |- |CF ||'''21'''||[[Микел Ојарсабал]] |- |LF ||'''9''' ||[[Гави (фудбалер)|Гави]] || || {{suboff|71}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''6''' ||[[Микел Мерино]] || || {{subon|71}} |- |FW ||'''19'''||[[Ламин Јамал]] || || {{subon|71}} |- |FW ||'''10'''||[[Дани Олмо]] || || {{subon|81}} |- |FW ||'''17'''||[[Нико Вилијамс]] || || {{subon|87}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Луис де ла Фуенте (фудбалер 1961)|Луис де ла Фуенте]] |} |valign="top"|[[File:ESP-CPV 2026-06-15.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Возиња]] |- |RB ||'''22'''||[[Стивен Мореира]] |- |CB ||'''4''' ||[[Роберто Лопеш (фудбалер 1992)|Роберто Лопеш]] |- |CB ||'''3''' ||[[Дини (фудбалер 1995)|Дини]] |- |LB ||'''13'''||[[Сидни Лопеш Кабрал]] || {{yel|16}} || {{suboff|76}} |- |DM ||'''6''' ||[[Кевин Пина (фудбалер)|Кевин Пина]] |- |CM ||'''15'''||[[Ларош Дуарте]] || || {{suboff|61}} |- |CM ||'''10'''||[[Жамиро Монтеиро]] || || {{suboff|79}} |- |RF ||'''20'''||[[Рајан Мендеш]] {{Капитен}} |- |CF ||'''19'''||[[Даилон Ливраменто]] || || {{suboff|61}} |- |LF ||'''7''' ||[[Жоване Кабрал]] || || {{suboff|61}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''21'''||[[Нуно да Кошта]] || || {{subon|61}} |- |MF ||'''17'''||[[Вили Семедо]] || || {{subon|61}} |- |MF ||'''14'''||[[Дерој Дуарте]] || || {{subon|61}} |- |MF ||'''8''' ||[[Жоао Пауло Фернандеш|Жоао Пауло]] || || {{subon|76}} |- |MF ||'''18'''||[[Телмо Арканжо]] || || {{subon|79}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Бубиста]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Возиња]] (Зелен ’Рт)<ref name="MOTM">{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/michelob-ultra-superior-player-of-match-winner |title=Michelob Ultra Superior Player of the Match – every winner |publisher=[[FIFA]] |date=June 12, 2026 |access-date=June 15, 2026}}</ref> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="ESP-CPV line-ups"/> <br />{{flagsport|JOR}} Мохамад Ал-Калаф <br />{{flagsport|JOR}} Ахмад Ал-Роале <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|COL}} [[Андрес Рохас]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|USA}} [[Џо Дикерсон]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|QAT}} [[Хамис Ал-Мари]] <br />{{flagsport|CHN}} [[Фу Минг]] |} ===Саудиска Арабија - Уругвај=== <section begin=H2 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Саудиска Арабија - Уругвај|Саудиска Арабија - Уругвај]] |дата = 15 јуни 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|SAU}} |резултат = 1–1 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021486 |екипа2 = {{fb|URU}} |голови1 = *[[Абдулелах Ал-Амри|Ал-Амри]] {{goal|41}} |голови2 = *{{goal|80}} [[Максимилијано Араухо|М. Араухо]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 62.764 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=H2 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _ksa26h |pattern_b = _ksa26hA |pattern_ra = _ksa26h |pattern_sh = _ksa26h |pattern_so = _ksa26hl |leftarm = 43b88b |body = 43b88b |rightarm = 43b88b |shorts = 43b88b |socks = 004B49 |title = {{nowrap|Саудиска&nbsp;Арабија}}<ref name="KSA-URU line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12495/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Group H – Saudi Arabia v. Uruguay |publisher=[[FIFA]] |date=June 15, 2026 |access-date=June 15, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _uru26h |pattern_b = _uru26h |pattern_ra = _uru26h |pattern_sh = _uru26h |pattern_so = _uru26h3l |leftarm = 80BBFF |body = 80BBFF |rightarm = 80BBFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Уругвај<ref name="KSA-URU line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''21'''||[[Мохамед Ал-Оваис]] |- |RB ||'''12'''||[[Сауд Абдулхамид]] || || {{suboff|90+3}} |- |CB ||'''5''' ||[[Хасан Ал-Тамбакти]] |- |CB ||'''4''' ||[[Абдулелах Ал-Амри]] || {{yel|44}} |- |LB ||'''24'''||[[Мотеб Ал-Харби]] || || {{suboff|90+3}} |- |RM ||'''26'''||[[Мохамед Абу Ал-Шамат]] || || {{suboff|81}} |- |CM ||'''23'''||[[Мохамед Кано]] |- |CM ||'''15'''||[[Абдулах Ал-Хаибари]] |- |LM ||'''10'''||[[Салем Ал-Давсари]] {{Капитен}} |- |CF ||'''9''' ||[[Фирас Ал-Бураикан]] || || {{suboff|90+3}} |- |CF ||'''7''' ||[[Мусаб Ал-Џувајир]] || || {{suboff|63}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''6''' ||[[Насер Ал-Давсари]] || || {{subon|63}} |- |DF ||'''13''' ||[[Наваф Бушал]] || || {{subon|81}} |- |DF ||'''3''' ||[[Али Лаџами]] || || {{subon|90+3}} |- |MF ||'''18''' ||[[Ала Ал-Хеџи]] || || {{subon|90+3}} |- |FW ||'''19''' ||[[Абдулах Ал-Хамдан]] || || {{subon|90+3}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|GRE}} [[Георгиос Донис]] |} |valign="top"|[[File:KSA-URU 2026-06-15.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''23'''||[[Фернандо Муслера]] |- |RB ||'''13'''||[[Гиљермо Варела]] |- |CB ||'''3''' ||[[Себастијан Касерес]] |- |CB ||'''16'''||[[Матијас Оливера]] |- |LB ||'''17'''||[[Матијас Виња]] || || {{suboff|45}} |- |RM ||'''8''' ||[[Федерико Валверде]] {{Капитен}} |- |CM ||'''5''' ||[[Мануел Угарте (фудбалер)|Мануел Угарте]] || || {{suboff|72}} |- |CM ||'''6''' ||[[Родриго Бентанкур]] |- |LM ||'''20'''||[[Максимилијано Араухо]] || || {{suboff|81}} |- |CF ||'''21'''||[[Федерико Вињас]] || || {{suboff|90}} |- |CF ||'''9''' ||[[Дарвин Нуњес]] || || {{suboff|45}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF || '''14''' ||[[Агустин Канобио]] || || {{subon|45}} |- |MF || '''25''' ||[[Хуан Мануел Сарабија]] || || {{subon|45}} |- |MF || '''7''' ||[[Николас де ла Крус]] || || {{subon|72}} |- |MF || '''18'''||[[Брајан Родригес]] || || {{subon|81}} |- |FW || '''19'''||[[Родриго Агире]] || || {{subon|90}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ARG}} [[Марсело Биелса]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Man of the Match:''' <br />[[Federico Valverde]] (Uruguay)<ref name="MOTM" /> '''[[Assistant referee (association football)|Assistant referees]]:'''<ref name="KSA-URU line-ups"/> <br />Daniele Bindoni ([[Italian Football Federation|Italy]]) <br />Alberto Tegoni ([[Italian Football Federation|Italy]]) <br />'''[[Assistant referee (association football)#Fourth official|Fourth official]]:''' <br />[[Drew Fischer]] ([[Canadian Soccer Association|Canada]]) <br />'''[[Assistant referee (association football)#Reserve assistant referee|Reserve assistant referee]]:''' <br />Micheal Barwegen ([[Canadian Soccer Association|Canada]]) <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />[[Marco Di Bello]] ([[Italian Football Federation|Italy]]) <br />'''[[Video assistant referee#Assistant video assistant referee|Assistant video assistant referee]]:''' <br />[[Ivan Bebek]] ([[Croatian Football Federation|Croatia]]) <br />'''[[Video assistant referee#Support video assistant referee|Support video assistant referee]]:''' <br />[[Jérôme Brisard]] ([[French Football Federation|France]]) |} ===Шпанија - Саудиска Арабија=== <section begin=H3 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Шпанија - Саудиска Арабија|Шпанија - Саудиска Арабија]] |дата = 21 јуни 2026 |време = 12:00 |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021483 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = |судија = }}<section end=H3 /> ===Уругвај - Зелен ’Рт=== <section begin=H4 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Уругвај - Зелен ’Рт|Уругвај - Зелен ’Рт]] |дата = 21 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021487 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = |судија = }}<section end=H4 /> ===Зелен ’Рт - Саудиска Арабија=== <section begin=H5 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Зелен ’Рт - Саудиска Арабија|Зелен ’Рт - Саудиска Арабија]] |дата = 26 јуни 2026 |време = 19:00 |екипа1 = {{fb-rt|CPV}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021485 |екипа2 = {{fb|SAU}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = |судија = }}<section end=H5 /> ===Уругвај - Шпанија=== <section begin=H6 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Уругвај - Шпанија|Уругвај - Шпанија]] |дата = 26 јуни 2026 |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|URU}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021484 |екипа2 = {{fb|ESP}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Акрон|Акрон]] |локација = [[Сапопан]] |гледачи = |судија = }}<section end=H6 /> == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== * {{Official website|https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал 2026|Х]] {{Светско првенство во фудбал 2026}} resr6i039q869isbtkpi3ix80qwf4uk Право на глас на жените во Соединетите Американски Држави 0 1397063 5588777 5586649 2026-07-07T17:47:31Z InternetArchiveBot 92312 Add 1 book for Verifiability (20260707sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 5588777 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Suffragists_Parade_Down_Fifth_Avenue,_1917.JPG|мини|Женските суфражетки парадираат во [[Њујорк (град)|Њујорк]] во 1917 година, носејќи транспаренти со потписи од повеќе од еден милион жени. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nytstore.com/Suffragists-Parade-Down-Fifth-Avenue--1917_p_5258.html|title=Suffragists Parade Down Fifth Avenue – 1917|date=1917|work=[[The New York Times]]}}</ref>]] [[Право на глас на жените|Правото на глас на жените]], или правото на жените да гласаат било воспоставено во [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]] кон крајот на 19 и почетокот на 20 век, прво во различни [[Сојузни држави на САД|држави]] и локалитети, а потоа на национално ниво во 1920 година со ратификацијата на 19-тиот амандман на [[Устав на Соединетите Американски Држави|Уставот на Соединетите Американски Држави]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://commonslibrary.org/essential-elements-for-turning-a-cause-into-a-movement-lessons-from-the-suffrage-struggle/|title=Essential Elements for Turning a Cause into a Movement : Lessons from the Suffrage Struggle for Today's Activists|last=Temkin|first=Moshik|date=2024-01-22|work=The Commons Social Change Library|language=en-AU|accessdate=2024-02-24}}</ref> Барањето за право на глас на жените почнало да добива на сила во 1840-тите, произлезено од поширокото движење за [[Женски права|права на жените]]. Во 1848 година, Конвенцијата на Сенека Фолс, првата конвенција за права на жените, донела резолуција во корист на правото на глас на жените и покрај противењето на некои од нејзините организатори, кои верувале дека идејата е премногу екстремна. <ref name=":3">{{Наведено списание|last=Katz|first=Elizabeth D.|date=July 30, 2021|title=Sex, Suffrage, and State Constitutional Law: Women's Legal Right to Hold Public Office|url=https://papers.ssrn.com/abstract=3896499|journal=Yale Journal of Law & Feminism|language=en|location=Rochester, NY|ssrn=3896499}}</ref> Сепак, до времето на првата [[Национална конвенција за права на жените]] во 1850 година, правото на глас станувало сè поважен аспект од активностите на движењето. Првите национални организации за право на глас биле основани во 1869 година, кога биле формирани две конкурентски организации, едната предводена од [[Сузан Б. Ентони]] и [[Елизабет Кеди Стентон]], а другата од [[Луси Стоун]] и [[Франсис Елен Воткинс Харпер]]. По години ривалство, тие се споиле во 1890 година како [[Национално здружение за право на глас на жените во Америка]] (НЗПГЖА) со Ентони како нејзина водечка фигура. [[Женска христијанска унија за воздржаност|Женската христијанска унија за воздржаност]] (ЖХУВ), која била најголемата женска организација во тоа време, била основана во 1873 година и исто така се залагала за правото на глас на жените, давајќи огромен поттик на движењето. <ref name="MarionOliver2014">{{Наведена книга|title=Drugs in American Society: An Encyclopedia of History, Politics, Culture, and the Law|last=Marion|first=Nancy E.|last2=Oliver|first2=Willard M.|date=2014|publisher=ABC-CLIO|isbn=9781610695961|page=963|language=en}}</ref> <ref name="Burlingame2004">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/philanthropyinam00sant/page/511|title=Philanthropy in America: A Comprehensive Historical Encyclopedia|last=Burlingame|first=Dwight|date=2004|publisher=ABC-CLIO|isbn=9781576078600|page=[https://archive.org/details/philanthropyinam00sant/page/511 511]|language=en}}</ref> Надевајќи се дека [[Врховен суд на Соединети Американски Држави|Врховниот суд на САД]] ќе пресуди дека жените имаат уставно право на глас, суфражетките направиле неколку обиди да гласаат во раните 1870-ти, а потоа поднеле тужби кога биле одбиени. Ентони всушност успеал да гласа во 1872 година, но била уапсена за тој чин и прогласена за виновна во широко објавен судски процес што му дал нов импулс на движењето. Откако Врховниот суд пресудил против нив во случајот „''[[Мајнор против Хаперсет]]''“ од 1875 година, суфражетките ја започнале децениската кампања за амандман на Уставот на САД со кој ќе им се даде право на глас на жените. Сепак, голем дел од енергијата на движењето била насочена кон работа за право на глас, држава по држава. Овие напори вклучувале и посебно барање за права на држење функции, во обид да го зајакнат својот аргумент во корист на правото на глас. Првата држава која им доделила право на глас на жените била [[Вајоминг]] во 1869 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.wyohistory.org/encyclopedia/right-choice-wrong-reasons-wyoming-women-win-right-vote|title=Right Choice, Wrong Reasons: Wyoming Women Win the Right to Vote {{!}} WyoHistory.org|work=www.wyohistory.org|accessdate=2023-10-03}}</ref> Потоа следеле [[Јута]] <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://historytogo.utah.gov/womens-suffrage-utah/|title=Women's Suffrage in Utah|date=2016-04-29|work=History to Go|language=en-US|accessdate=2023-10-03}}</ref> во 1870 година; Колорадо во 1893 година; Ајдахо во 1896 година; Вашингтон <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www2.sos.wa.gov/elections/timeline/suffrage.htm|title=The History of Voting and Elections in Washington State|work=www2.sos.wa.gov|accessdate=2023-10-03}}</ref> во 1910 година; Калифорнија <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sos.ca.gov/archives/women-get-right-vote/history-womens-suffrage-california|title=History of Women's Suffrage in California :: California Secretary of State|work=www.sos.ca.gov|accessdate=2023-10-03}}</ref> во 1911 година; Орегон <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://oregoncapitolfoundation.org/project/woman-suffrage/|title=WOMAN SUFFRAGE|work=Oregon State Capitol Foundation|language=en-US|accessdate=2023-10-03}}</ref> и Аризона <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://azpbs.org/2020/07/how-arizona-women-won-the-vote/|title=How Arizona women won the vote|last=Brammell|first=Kasey|date=2020-07-07|work=Arizona PBS|language=en-US|accessdate=2023-10-03}}</ref> во 1912 година; [[Илиноис]] <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.chicagotribune.com/2026/05/23/illinois-250-celebrating-the-states-fabulous-firsts/|title=Illinois 250: Celebrating the state’s fabulous firsts|date=2026-05-23|work=Chicago Tribune|language=en-US|accessdate=2026-05-26}}</ref> во 1913 година; Монтана во 1914 година; Северна Дакота, Њујорк <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nyheritage.org/exhibits/recognizing-womens-right-vote-new-york-state|title=Recognizing Women's Right to Vote in New York State {{!}} New York Heritage|work=nyheritage.org|accessdate=2023-10-03}}</ref> и Род Ајленд <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://library.providence.edu/encompass/the-struggle-for-woman-suffrage-in-rhode-island/the-struggle-for-woman-suffrage-in-rhode-island/|title=The Struggle for Woman Suffrage in Rhode Island {{!}} EnCompass|accessdate=2023-10-03}}</ref> во 1917 година; Луизијана <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://64parishes.org/entry/woman-suffrage|title=Woman Suffrage|work=64 Parishes|language=en|accessdate=2023-10-03}}</ref>, Оклахома <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.okhistory.org/publications/enc/entry.php?entry=SU002|title=Suffrage Amendment {{!}} The Encyclopedia of Oklahoma History and Culture|work=Oklahoma Historical Society {{!}} OHS|accessdate=2023-10-03}}</ref> и Мичиген <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nps.gov/articles/michigan-and-the-19th-amendment.htm|title=Michigan and the 19th Amendment (U.S. National Park Service)|work=www.nps.gov|language=en|accessdate=2023-10-03}}</ref> во 1918 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://depts.washington.edu/moves/WomanSuffrage_map.shtml|title=Timeline and Map of Woman Suffrage Legislation|work=Mapping American Social Movements Project|publisher=University of Washington|accessdate=25 September 2022}}</ref> Во 1916 година, [[Алис Пол]] ја формирала [[Национална женска партија|Националната женска партија]] (НЖП), група фокусирана на усвојување на амандман за национално право на глас. Над 200 поддржувачи на НЖП, Тивките чувари, биле уапсени во 1917 година додека протестирале пред [[Белата куќа]], од кои некои штрајкувале со глад и издржале принудно хранење откако биле испратени во затвор. Под водство на [[Кари Чапман Кет|Кери Чепмен Кат]], НЗПГЖА, со два милиони членови, исто така го направил амандманот за национално право на глас свој врвен приоритет. По тешката серија гласања во Конгресот на САД и во државните законодавни тела, Деветнаесеттиот амандман станал дел од Уставот на САД на 18 август 1920 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.archives.gov/exhibits/featured-documents/amendment-19|title=The 19th Amendment|date=May 16, 2019|publisher=National Archives|accessdate=May 31, 2019}}</ref> Во него се вели: „Правото на граѓаните на Соединетите Американски Држави да гласаат нема да биде одбиено или скратено од Соединетите Американски Држави или од која било држава врз основа на пол“. == Национална историја == === Позадина === Поголемиот дел од раните американски држави, продолжувајќи ги своите традиции пред [[Американска војна за независност|Револуционерната војна]] како [[Тринаесет колонии|британски колонии]], усвоиле устави кои експлицитно им го негирале правото на глас на жените. Основата за оваа практика била вкоренета во традиционалните општествени погледи и правни доктрини. Во текот на [[Среден век|средниот век]], англиското општо право ја усвоило доктрината за [[ковертура]], која сметала дека мажената жена е „{{Јаз|xno|feme covert}}“ (тајна жена). „без сопствено правно лице и која правно се смета за неразлична од нејзиниот сопруг.“ === Активност за предвремено гласање === На [[Лидија Тафт]] (1712–1778), богата вдовица, ѝ било дозволено да гласа на градските состаноци во Уксбриџ, Масачусетс, во 1756 година. <ref name="address">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=ua-pgcKRY2QC&pg=PA172|title=Address Delivered at the Unitarian Church in Uxbridge, 1864|last=Chapin|first=Judge Henry|year=1881|location=Worcester, Massachusetts|page=172}}</ref> Не е познато дали и други жени во колонијалниот период гласале. Уставот на [[Њу Џерси]] од 1776 година им дал право на глас на сите возрасни жители кои поседуваат одредена количина имот. Законите донесени во 1790 и 1797 година се осврнувале на гласачите како „тој или таа“, а жените редовно гласале. Сепак, закон донесен во 1807 година ги исклучил жените од гласање во таа држава. Кентаки го донел првиот закон за право на глас на жените во целата држава во периодот пред војната (бидејќи Њу Џерси им го укинал правото на глас на жените во 1807 година) во 1838 година - дозволувајќи гласање на секоја вдовица или ''жена-единица'' (легално, глава на домаќинството) над 21 година која живеела и поседувала имот што подлежи на оданочување за системот на „заедничко училиште“ на новиот округ. Овие делумни права на глас за жените не биле изразени единствено за белците. <ref>{{Наведена книга|title=Acts of the General Assembly of the Commonwealth of Kentucky, December Session, 1837|date=1838|publisher=A.G. Hodges State Printer|location=Frankfort|page=282|chapter=An Act to establish a system of Common Schools in the State of Kentucky, Chap. 898, Sec. 37|access-date=January 25, 2018|chapter-url=https://books.google.com/books?id=zE9NAQAAMAAJ&q=kentucky%20law%201838&pg=PA282}}</ref> === Појавата на движење === [[Податотека:Margaret_Fuller_engraving.jpg|десно|мини|[[Маргарет Фулер]]]] Барањето за [[право на глас на жените]] се појавило како дел од поширокото движење за права на жените. Во Велика Британија во 1792 година, [[Мери Волстонкрафт]] напишала пионерска книга наречена ''„Образување на правата на жените“''. Американецот [[Џон Нил]] се залагал за право на глас на жените во говор од 1823 година во Балтимор, есеј од 1824 година во списанието ''„Единбург“ на Блеквуд'', говор од 1832 година во Портланд, Мејн, и говор од 1843 година во Њујорк, подоцна објавен во ''„Братер Џонатан“'' за да допре до поширока публика. <ref>{{Наведена книга|title=Economic Feminism in American Literature Prior to 1848|last=Violette|first=Augusta Genevieve|publisher=University Press|year=1925|location=Orono, Maine|pages=51–52}}</ref> Во Бостон во 1838 година, [[Сара Гримке]] ја објавила книгата ''„Еднаквоста на половите и состојбата на жените“,'' која била широко распространета. Во 1845 година, [[Маргарет Фулер]] ја објавила книгата ''„Жената во деветнаесеттиот век“'', клучен документ во американскиот [[феминизам]] кој првпат се појавил во сериска форма во 1839 година во ''„Дајал'', [[Трансцендентализам|трансценденталистичко]] списание што го уредувала Фулер. <ref>Joan Von Mehren (1996). ''Minerva and the Muse: A Life of Margaret Fuller'', [https://books.google.com/books?id=fz-tk_zoZtUC&pg=PA166 p. 166]. University of Massachusetts Press. {{ISBN|0-87023-941-4}}.</ref><blockquote>Самите вистини за кои сега се борите, за педесет години, ќе бидат толку целосно вкоренети во јавното мислење што никој нема да има потреба да каже ниту еден збор во нивна одбрана; додека во исто време ќе се појават нови форми на вистина за да ја тестираат верноста на пионерските умови од тоа време, и така натаму засекогаш. — Ангела Гримке, писмо од 1851 година до Елизабет Стантон<ref>Quoted in DuBois, ed. (1992), epigraph, prior to p. 1</ref></blockquote>Сепак, морало да се надминат значајни пречки пред кампањата за право на глас на жените да развие значителна сила. Една пречка претставувало силното противење на вклучувањето на жените во јавните работи, практика што не била целосно прифатена дури ни помеѓу активистите за реформи. Дури по жестока дебата, жените биле прифатени како членови на [[Американско друштво против ропството|Американското друштво против ропството]] на неговата конвенција во 1839 година, а организацијата се поделила на следната конвенција кога жените биле назначени во комитети. Опозицијата била особено силна кон идејата жените да зборуваат пред публика составена и од мажи и од жени. Френсис Рајт, [[Шкотска|Шкотланѓанка]], била подложена на остри критики за држење јавни предавања во САД во 1826 и 1827 година. Кога сестрите Гримке, кои се родени во семејство кое поседувало робови во [[Јужна Каролина]], зборувале против ропството низ целиот североисток во средината на 1830-тите, свештениците на [[Конгрегационална црква|Конгрегационалната црква]], голема сила во тој регион, објавиле изјава во која ги осудуваат нивните постапки. Во 1838 година, и покрај широкото неодобрување, Ангела Гримке станала првата жена во САД што се обратила пред законодавно тело кога зборувала против ропството пред законодавното тело на Масачусетс. Други жени почнале да држат јавни говори, особено во знак на спротивставување на ропството и во поддршка на правата на жените. Меѓу првите жени говорнички биле [[Ернестин Роуз]], еврејска имигрантка од Полска; Лукреција Мот, квакерска свештеничка и аболиционистка; и [[Аби Кели Фостер]], квакерска аболиционистка. Кон крајот на 1840-тите, [[Луси Стоун]] ја започнала својата кариера како јавен говорник, наскоро станувајќи најпознатата жена предавач. Поддржувајќи ги и аболиционистичките движења и движењата за права на жените, Стоун одиграла голема улога во намалувањето на предрасудите кон жените кои зборуваат јавно. Сепак, опозицијата останала силна. Регионалната конвенција за правата на жените во Охајо во 1851 година била попречена од машки противници. [[Соџернер Трут]], која го одржала својот познат говор „[[Зарем јас не сум жена?]]“ на конвенцијата, директно се осврнала на дел од ова спротивставување во својот говор. [[Национална конвенција за правата на жените|Националната конвенција за правата на жените]] во 1852 година исто така била попречена, а акцијата на толпата на конвенцијата во 1853 година била блиску до насилство. Светската конвенција за воздржаност во Њујорк во 1853 година била заглавена три дена во спор околу тоа дали на жените ќе им биде дозволено да зборуваат таму. Сузан Б. Ентони, лидерка на движењето за право на глас, подоцна изјавила: „Ниеден напреден чекор преземен од жените не е толку жестоко оспорен како говорењето во јавност. За ништо што тие се обидоа, дури ни да го обезбедат правото на глас, не беа толку злоупотребени, осудени и антагонизирани.“ <ref>Susan B. Anthony, "Fifty Years of Work for Woman," ''Independent'', 52 (February 15, 1900), pp. 414–417. Quoted in Sherr, Lynn (1995), [https://books.google.com/books?id=2po16sEMd7AC ''Failure is Impossible: Susan B. Anthony in Her Own Words''], p.134. New York: Random House. {{ISBN|0-8129-2430-4}}</ref> Законите кои остро ја ограничувале независната активност на мажените жени, исто така, создале пречки за кампањата за правото на глас на жените. Според „''Коментарите за законите на Англија“'' од Вилијам Блекстоун, авторитативен коментар за англиското право врз основа на кое е моделиран американскиот правен систем, „Со бракот, сопругот и сопругата се едно лице по закон: односно, самото битие или правното постоење на жената е суспендирано за време на бракот“, осврнувајќи се на правната доктрина за ковертура што ја вовеле во Англија [[Нормани|Норманите]] во [[Среден век|средниот век]]. Во 1862 година, главниот судија на Врховниот суд на [[Северна Каролина]] одбил развод на жена чиј сопруг ја камшикувал со коњ, велејќи: „Законот му дава на сопругот моќ да употреби таков степен на сила неопходен за да ја натера сопругата да се однесува добро и да го знае своето место“. <ref>Victoria E. Bynum (1992). ''Unruly Women: The Politics of Social and Sexual Control in the Old South''. University of North Carolina Press, [https://books.google.com/books?id=1natxXZ1-M8C&pg=PA61 p. 61], 171 n. 8. {{ISBN|0-8078-2016-4}}</ref> Мажените жени во многу држави не можеле законски да потпишуваат договори, што им го отежнувало организирањето сали за конвенции, печатени материјали и други работи потребни за движењето за право на глас. Ограничувањата како овие биле делумно надминати со донесување на закони за имотот на мажените жени во неколку држави, поддржани во некои случаи од богати татковци кои не сакале наследството на нивните ќерки да падне под целосна контрола на нивните сопрузи. Сентиментот во корист на правата на жените бил силен во рамките на радикалното крило на аболиционистичкото движење. [[Вилијам Лојд Гарисон]], водачот на Американското здружение против ропството, изјавил: „Се сомневам дека е започнато поважно движење кое се однесува на судбината на расата, од ова во однос на еднаквоста на половите“. {{Sfn|Scott|Scott|1982}} Аболиционистичкото движење, сепак, привлекло само околу еден процент од населението во тоа време, а радикалните аболиционисти биле само еден дел од тоа движење. === Рана поддршка === Уставната конвенција на државата Њујорк од 1846 година добила петиции во поддршка на правото на глас на жените од жителите на најмалку три окрузи. Неколку членови на радикалното крило на аболиционистичкото движење го поддржале правото на глас. Во 1846 година, Самуел Џ. Меј, унитарен министер и радикален аболиционист, енергично го поддржал правото на глас на жените во проповед која подоцна била распространета како прва во серија трактати за правата на жените. Во 1846 година, Лигата на слободата, огранок на аболиционистичката Партија на слободата, поднела петиција до Конгресот да им даде право на глас на жените. Конвенцијата на Партијата на слободата во [[Рочестер (Њујорк)|Рочестер, Њујорк,]] во мај 1848 година одобрил резолуција со која се повикува на „универзално право на глас во најширока смисла, вклучувајќи ги и жените и мажите“. [[Герит Смит]], нивниот кандидат за претседател, одржал говор кратко потоа на Националната конвенција за слобода во [[Бафало (Њујорк)|Бафало, Њујорк]], во кој елаборирал за повикот на неговата партија за право на глас на жените. [[Лукреција Мот]] била предложена за кандидат за потпретседател на партијата.{{Цп}} првпат жена била предложена за федерална извршна функција во САД{{Цп}} и таа добила пет гласа од делегатите на таа конвенција. === Рани конвенции === Правото на глас на жените не било главна тема во движењето за права на жените во тој момент. Голем дел од неговите активистки биле поврзани со гарисонското крило на аболиционистичкото движење, кое верувало дека активистките треба да избегнуваат политичка активност и наместо тоа да се фокусираат на убедување на другите во своите ставови со „морално убедување“. Многумина биле квакери чии традиции им забранувале и на мажите и на жените учество во секуларни политички активности. Серија конвенции за права на жените многу придонеле за промена на овие ставови. ==== Конвенцијата на Сенека Фолс ==== [[Податотека:Elizabeth_Stanton.jpg|десно|мини|[[Елизабет Кејди Стентон]]]] Првата конвенција за правата на жените била [[Конвенција на Сенека Фолс|Конвенцијата во Сенека Фолс]], регионален настан одржан на 19 и 20 јули 1848 година, во [[Сенека Фолс (Њујорк)|Сенека Фолс]] во регионот Фингер Лејкс во [[Њујорк (сојузна држава)|Њујорк]]. Пет жени ја свикале конвенцијата, од кои четири биле квакерски социјални активистки, вклучувајќи ја и добро познатата [[Лукреција Мот]]. Петтата беше [[Елизабет Кеди Стентон]], која неколку години претходно разговарала за потребата од организирање за правата на жените со Мот. Стентон, која потекнувала од семејство кое било длабоко вклучено во политиката, станала главна сила во убедувањето на женското движење дека политичкиот притисок е клучен за неговите цели и дека правото на глас е клучно оружје. Околу 300 жени и мажи присуствувале на овој дводневен настан, кој бил широко забележан во печатот. Единствената резолуција која не била едногласно усвоена од конвенцијата била онаа со која се барало правото на глас на жените, која ја поднел Стентон. Кога нејзиниот сопруг, добро познат социјален реформатор, дознал дека таа има намера да ја предложи оваа резолуција, тој одбил да присуствува на конвенцијата и ја обвинил дека дејствува на начин што ќе ја претвори постапката во фарса. Лукреција Мот, главниот говорник, исто така била вознемирена од предлогот. Резолуцијата била усвоена дури откако [[Фредерик Даглас]], водач на аболиционистите и поранешен роб, ја дал својата силна поддршка. Декларацијата за чувствата на конвенцијата, која првенствено ја напишала Стентон, изразила намера да изгради движење за правата на жените и вклучувало список на поплаки, од кои првите две протестирале против недостатокот на право на глас на жените. Поплаките што биле насочени кон владата на Соединетите Американски Држави „бараа владина реформа и промени во машките улоги и однесувања што промовираа нееднаквост за жените“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.loc.gov/teachers/classroommaterials/presentationsandactivities/presentations/timeline/expref/crusader/seneca.html|title=Seneca Falls Convention – American Memory Timeline- Classroom Presentation|work=Teacher Resources|publisher=Library of Congress|accessdate=July 29, 2016}}</ref> Две недели подоцна, по оваа конвенција следела Конвенцијата за правата на жените во Рочестер од 1848 година, на која учествувале голем број од истите говорници и исто така се гласало за поддршка на правото на глас на жените. Тоа било првата конвенција за правата на жените на која претседавала жена, чекор што во тоа време се сметало за радикален. По таа средба следела Конвенцијата за правата на жените во Охајо во 1850 година, првата конвенција за правата на жените организирана на ниво на целата држава, која исто така го одобрила правото на глас на жените. ==== Национални конвенции ==== Првата од серијата [[Национални конвенции за правата на жените]] се одржала во Вустер, Масачусетс, на 23-24 октомври 1850 година, на иницијатива на [[Луси Стоун]] и [[Паулина Рајт Дејвис]]. Националните конвенции се одржувале потоа речиси секоја година до 1860 година, кога [[Американска граѓанска војна|Граѓанската војна]] (1861-1865) ја прекинало практиката. Правото на глас било главна цел на овие конвенции, повеќе не контроверзно прашање како што било во Сенека Фолс само две години претходно. На првата национална конвенција, Стоун одржала говор во кој се барало да се поднесат петиции до државните законодавни тела за правото на глас. Извештаите за оваа конвенција стигнале до Британија, поттикнувајќи ја [[Хариет Тејлор]], која наскоро ќе се омажи за филозофот [[Џон Стјуарт Мил]], да напише есеј насловен „Овластувањето на жените“, кој бил објавен во ''Вестминстер Ривју''. Како најава за женското движење во САД, есејот на Тејлор помогнал да се иницира слично движење во Британија. Нејзиниот есеј бил препечатен како трактат за правата на жените во САД и се продавал со децении. [[Податотека:Lucy_stone.jpg|лево|мини|[[Луси Стоун]]]] [[Вендел Филипс]], истакнат аболиционист и застапник за правата на жените, одржал говор на втората национална конвенција во 1851 година насловен „Дали жените имаат право на глас?“, опишувајќи го правото на глас на жените како камен-темелник на женското движење, подоцна бил распространуван како трактат за правата на жените. Неколку од жените кои играле водечки улоги на националните конвенции, особено Стоун, Ентони и Стентон, биле исто така лидери во основањето организации за право на глас на жените по Граѓанската војна. Тие, исто така, го вклучиле барањето за право на глас како дел од нивните активности во текот на 1850-тите. Во 1852 година, Стентон се залагала за правото на глас на жените во говор на Конвенцијата за умереност во државата Њујорк. Во 1853 година, Стоун станала првата жена што апелирала за право на глас на жените пред тело пратеници кога се обрати на Уставната конвенција на Масачусетс. Во 1854 година, Ентони организирала кампања за петиции во државата Њујорк што го вклучувала барањето за право на глас. Кулминирала со конвенција за правата на жените во главниот град на државата и говор на Стентон пред државното законодавство. Во 1857 година, Стоун одбила да плаќа даноци врз основа на тоа што жените се оданочуваат без да можат да гласаат за даночните закони. [[Констабл|Полицајката]] ги продавала своите домашни работи на аукција сè додека не се соберат доволно пари за да се плати данокот. Движењето за права на жените било лабаво структурирано во овој период, со малку државни организации и без национална организација, освен координативен комитет кој ги организирал годишните национални конвенции. Голем дел од организациската работа за овие конвенции ја извршила Стоун, највидливиот лидер на движењето во овој период. На националната конвенција во 1852 година, бил даден предлог за формирање национална организација за права на жените, но идејата била отфрлена откако се изразиле стравувања дека таков потег ќе создаде гломазна машинерија и ќе доведе до внатрешни поделби. === Соработката на Ентони-Стентон === Сузан Б. Ентони и Елизабет Кеди Стентон се запознале во 1851 година и наскоро станале блиски пријателки и колешки. Нивната децениска соработка била клучна за движењето за право на глас и значително придонела за пошироката борба за правата на жените, која Стентон ја нарекла „најголемата револуција што светот некогаш ја видел или некогаш ќе ја видел“. <ref>Sigerman, Harriet, ''Elizabeth Cady Stanton: The Right Is Ours'', 2001, [https://books.google.com/books?id=rLDKhn38wZYC&pg=PA95 p. 95]. New York: Oxford University Press. {{ISBN|978-0195119695}}</ref> Тие имале комплементарни вештини: Ентони била одлична во организирањето, додека Стентон имала склоност кон интелектуални прашања и пишување. Стентон, која била врзана за дома со неколку деца во овој период, пишувала говори кои Ентони ги држела на состаноци што самата ги организирала. Заедно тие развиле софистицирано движење во државата Њујорк, но нивната работа во тоа време се занимавала со женските прашања воопшто, а не конкретно со правото на глас. Ентони, која на крајот станала личноста најтесно поврзана во јавноста со правото на глас на жените, <ref>Dumenil, Lynn, Editor-in-Chief, ''The Oxford Encyclopedia of American Social History'', 2012, [https://books.google.com/books?id=N-RMAgAAQBAJ&pg=PA59 p. 59]. New York: Oxford University Press. {{ISBN|978-0199743360}}</ref> подоцна изјавила: „Не бев подготвена да гласам, не сакав да гласам, но сакав еднаква плата за еднаква работа“. Во периодот непосредно пред Граѓанската војна, Ентони дала приоритет на работата против ропството пред нејзината работа за женското движење. === Женска лојална национална лига === Против приговорите на Ентони, лидерите на движењето се согласиле да ги суспендираат активностите за правата на жените за време на Граѓанската војна, со цел да се фокусираат на укинувањето на ропството.<ref>McMillen (2008), p. 149</ref> Во 1863 година, Ентони и Стентон ја организирале [[Женска лојална национална лига|Лигата на женската лојална национална организација]], првата национална женска политичка организација во САД.<ref>{{cite web |url= https://www.pbs.org/kenburns/not-for-ourselves-alone?body=biography.html |title=Biography |author=Judith E. Harper |work=Not for Ourselves Alone: The Story of Elizabeth Cady Stanton and Susan B. Anthony |publisher=PBS (Public Broadcasting System) |access-date=June 11, 2013}}</ref> Таа собрала речиси 400.000 потписи на петиции за укинување на ропството, во најголемата акција за петиции во историјата на нацијата до тој момент.<ref name=venet-148>Venet (1991), [https://books.google.com/books?id=PfE0ULar1JgC&pg=PA148 p. 148]</ref> [[File:Susan B Anthony c1855.png|thumb|left|Сузан Б. Ентони]] Иако не била организација за право на глас, Лигата јасно ставила до знаење дека се залага за политичка еднаквост на жените,<ref>Dudden (2011), [https://books.google.com/books?id=7-XV-oP9UFUC&pg=PA51 p. 51]</ref> и индиректно ја унапредила таа цел на неколку начини. Стентон ја потсетила јавноста дека поднесувањето петиции било единственото политичко средство достапно за жените во време кога само мажите смееле да гласаат.<ref>Venet (1991), [https://books.google.com/books?id=PfE0ULar1JgC&pg=PA116 p. 116]</ref> Импресивната акција за петиции на Лигата ја покажала вредноста на формалната организација за женското движење, кое традиционално се спротивставувало на организациски структури,<ref>Flexner (1959), [https://books.google.com/books?id=VjEw6ZnVm1EC&pg=PA105 p. 105]</ref> и таа означила продолжување на преминот на женскиот активизам од морално убедување кон политичко дејствување.<ref name=venet-148/> Нејзините 5000 членови претставувале широка мрежа на жени активистки кои стекнале искуство што помогнало да се создаде резервоар на талент за идни форми на општествен активизам, вклучувајќи го и правото на глас.<ref>За бројот на членови, види Barry (1988), p. 154. За „резервоар на талент“, види Venet (1991), [https://books.google.com/books?id=PfE0ULar1JgC&pg=PA1 p. 1].</ref> ===Американска асоцијација за еднакви права=== Единаесеттата [[Национална конвенција за правата на жените]], првата по Граѓанската војна, се одржала во 1866 година, помагајќи му на движењето за правата на жените повторно да го врати замавот што го изгубило за време на војната.<ref>Stanton, Anthony, Gage, Harper (1881–1922), Vol. 2, [https://archive.org/stream/historyofwomansu02stanuoft#page/152/mode/2up pp. 152–153]</ref> Конвенцијата гласала да се преобрази во [[Американска асоцијација за еднакви права]] (AERA), чија цел била да води кампања за еднакви права на сите граѓани, особено правото на глас.<ref>Stanton, Anthony, Gage, Harper (1881–1922), Vol. 2, [https://archive.org/stream/historyofwomansu02stanuoft#page/170/mode/2up pp. 171–172]</ref> Покрај Ентони и Стентон, кои ја организирале конвенцијата, раководството на новата организација ги вклучувало истакнатите аболиционисти и активисти за права на жените како [[Лукреција Мот]], [[Луси Стоун]] и [[Фредерик Даглас]]. Нејзиниот стремеж кон [[универзално право на глас]], сепак, бил спротивставен од некои аболиционистички лидери и нивните сојузници во Републиканската партија на САД, кои сакале жените да ја одложат својата кампања за право на глас додека тоа прво не биде обезбедено за црните мажи. [[Хорас Грили]], истакнат уредник на весник, им рекол на Ентони и Стентон: „Ова е критичен период за Републиканската партија и за животот на нашата нација... Ве молам да се сетите дека ова е ‘часот на црнецот’, и вашата прва должност сега е да одите низ државата и да ги застапувате неговите права.“<ref>Stanton, Anthony, Gage, Harper (1881–1922), Vol. 2, [https://archive.org/stream/historyofwomansu02stanuoft#page/270/mode/2up p. 270]. Грили се однесувал на кампањата на AERA во 1867 година во државата Њујорк за женско право на глас и укинување на дискриминаторските имотни услови за црните гласачи.</ref> Тие и други, вклучувајќи ја Луси Стоун, одбиле да ги одложат своите барања и продолжиле да се залагаат за универзално право на глас. Во април 1867 година, Стоун и нејзиниот сопруг, [[Хенри Блеквел]], ја отвориле кампањата на AERA во [[Канзас]] во поддршка на референдуми во таа држава кои требало да им дадат право на глас и на Афроамериканците и на жените.<ref>Stanton, Anthony, Gage, Harper (1881–1922), Vol. 2, [https://archive.org/stream/historyofwomansu02stanuoft#page/232/mode/2up p. 232]</ref> [[Вендел Филипс]], аболиционистички лидер кој се спротивставувал на спојување на овие две каузи, ги изненадил и разгневил работниците на AERA со тоа што го блокирал финансирањето што AERA го очекувала за нивната кампања.<ref>Dudden (2011), [https://books.google.com/books?id=7-XV-oP9UFUC&pg=PA105 p. 105]</ref> По внатрешна борба, републиканците од Канзас одлучиле да поддржат право на глас само за црните мажи и формирале „Антиженски комитет за право на глас“ за да се спротивстават на напорите на AERA.<ref>Dudden (2011), [https://books.google.com/books?id=7-XV-oP9UFUC&pg=PA124 pp. 124, 127]</ref> До крајот на летото, кампањата на AERA речиси се распаднала, а нејзините финансии биле исцрпени. Ентони и Стентон биле остро критикувани од Стоун и други членови на AERA затоа што прифатиле помош во последните денови од кампањата од [[Џорџ Френсис Трејн]], богат бизнисмен кој ги поддржувал правата на жените. Трејн им се спротивставил на многу активисти напаѓајќи ја Републиканската партија, која ја имала поддршката на многу реформски активисти, и отворено ја омаловажувал чесноста и интелигенцијата на Афроамериканците.<ref>DuBois (1978), [https://books.google.com/books?id=ilKeKwmjFGUC&pg=PA93 pp. 92–94].</ref> По кампањата во Канзас, AERA сè повеќе се поделила на две крила, и двете се залагале за универзално право на глас, но со различни пристапи. Едното крило, предводено од Луси Стоун, било подготвено прво да се обезбеди право на глас за црните мажи, ако е потребно, и сакало да одржува блиски врски со Републиканската партија и аболиционистичкото движење. Другото крило, предводено од Ентони и Стентон, инсистирало жените и црните мажи да добијат право на глас истовремено и работело кон политички независно женско движење кое повеќе не би било зависно од аболиционистите за финансиски и други ресурси. Остриот годишен состанок на AERA во мај 1869 година го означил фактичкиот распад на организацијата, по што биле создадени две конкурентни организации за право на глас на жените.<ref>DuBois (1978), [https://books.google.com/books?id=ilKeKwmjFGUC&pg=PA80 pp. 80–81, 189, 196]. AERA повеќе не одржала годишни состаноци и престанала да постои една година подоцна. See Harper (1899), [https://archive.org/stream/lifeandworksusa00unkngoog#page/n415/mode/2up pp. 348–349]</ref> ===Здружение за право на глас на жените во Нова Англија=== [[File:Petition from the Citizens of Massachusetts in Support of Woman Suffrage - DPLA - 7f9ea8cee372bf695ab59acb5e1f6811 (page 1).jpg|thumb|Петиција од граѓаните на Масачусетс во поддршка на правото на глас на жените]] Делумно како резултат на развојната поделба во женското движење, во 1868 година било формирано [[Здружение за право на глас на жените во Нова Англија]] (ЗПГЖНА), првата голема политичка организација во САД чија цел било женското право на глас.<ref>DuBois (1978), [https://books.google.com/books?id=ilKeKwmjFGUC&pg=PA168 pp. 164, 168]</ref> Организаторите на основачката конвенција на ЗПГЖНА работеле да привлечат поддршка од Републиканците и на говорничката платформа поставиле истакнати републикански политичари, вклучувајќи и сенатор од САД.<ref>DuBois (1978), [https://books.google.com/books?id=ilKeKwmjFGUC&pg=PA165 pp. 164–166]</ref> Во услови на зголемена увереност дека [[Петнаесетти амандман од Уставот на Соединетите Американски Држави|Петнаесеттиот амандман]], кој во суштина требало да им даде право на глас на црните мажи, бил обезбеден за усвојување, Луси Стоун, идната претседателка на ЗПГЖНА, ја покажала својата наклонетост кон истовремено право на глас за жени и Афроамериканци со тоа што неочекувано предложила резолуција со која Републиканската партија се повикувала да го „отфрли слоганот -право на глас само за мажи-“<ref>"Woman Suffrage," ''New York Tribune'', November 21, 1868; "Mrs. Lucy Stone and Woman Suffrage," cited in Dudden (2011); [https://books.google.com/books?id=7-XV-oP9UFUC&pg=PA163 p. 163]</ref> и наместо тоа да поддржи [[универзално право на глас]]. И покрај противењето од Фредерик Даглас и други, Стоун успеала да ја добие поддршката на состанокот за резолуцијата.<ref>Dudden (2011); [https://books.google.com/books?id=7-XV-oP9UFUC&pg=PA163 p. 163]</ref> Два месеци подоцна, сепак, кога Петнаесеттиот амандман бил во опасност да биде блокиран во Конгресот, Стоун се повлекла од таа позиција и изјавила дека „жената мора да почека за црнецот“. === Петнаесетти === Во мај 1869 година, два дена по последниот годишен состанок на AERA, Ентони, Стентон и други го формирале [[Национално здружение за право на глас на жените|Националното здружение за право на глас на жените]] (НЗПГЖ). Во ноември 1869 година, Луси Стоун, Френсис Елен Воткинс Харпер, Џулија Вард Хау, Хенри Блеквел и други, од кои многумина помогнале во создавањето на Здружението за право на глас на жените во Нова Англија една година порано, го формирале Американското здружение за право на глас на жените (АЗПГЖ). Непријателското ривалство меѓу овие две организации создало партиска атмосфера која траела со децении и влијаела дури и врз професионалните историчари на женското движење.<ref>DuBois (1978), [https://books.google.com/books?id=ilKeKwmjFGUC&pg=PA173 pp. 173, 189, 196].</ref> [[File:Frederick Douglass as a younger man.jpg|thumb|right|[[Фредерик Даглас]]]] Непосредната причина за поделбата била предложениот [[Петнаесетти амандман од Уставот на Соединетите Американски Држави|Петнаесетти амандман]] на [[Устав на Соединетите Американски Држави|Уставот на САД]], мандман од периодот на Реконструкцијата кој забранувал одземање на правото на глас поради раса. Оригиналниот текст на амандманот вклучувал клаузула со која се забранувала дискриминација при гласање врз основа на пол, но таа подоцна била отстранета.<ref name=":3" /> Стентон и Ентони се спротивставиле на неговото усвојување, освен ако не бил придружен со друг амандман кој би забранил одземање на правото на глас врз основа на пол.<ref>Rakow and Kramarae eds. (2001), [https://books.google.com/books?id=Ahcmo4_Jko0C&pg=PA47 p. 47]</ref> Тие изјавиле дека, со тоа што ефективно им го давал правото на глас на сите мажи, а ги исклучувал сите жени, амандманот би создал „аристократија на полот“, давајќи уставна основа на идејата дека мажите се супериорни во однос на жените.<ref>DuBois (1978), [https://books.google.com/books?id=ilKeKwmjFGUC&pg=PA185 pp. 174–175, 185]</ref> Стентон тврдела дека машката моќ и привилегија биле во коренот на општествените проблеми и дека ништо не требало да се направи за да се зајакне тоа.<ref name="Rakow-48">Rakow and Kramarae eds. (2001), [https://books.google.com/books?id=Ahcmo4_Jko0C&pg=PA48 p. 48]</ref> Ентони и Стентон исто така предупредиле дека црните мажи, кои би добиле право на глас со амандманот, во голема мера се спротивставувале на женското право на глас.<ref>Dudden (2011), [https://books.google.com/books?id=7-XV-oP9UFUC&pg=PA184 p. 184]</ref> Тие не биле единствени во својата несигурност околу поддршката на црните мажи за женското право на глас. [[Фредерик Даглас]], силен поддржувач на женското право на глас, изјавил: „Расата на која припаѓам, генерално, не го зазела вистинскиот став по ова прашање.“<ref>{{cite news |title=The Anniversaries |newspaper=New York Tribune |date=May 15, 1868}} Quoted in Dudden (2011), p. 149.</ref> Сепак, Даглас силно го поддржал амандманот, велејќи дека тој бил прашање на живот и смрт за поранешните робови. Луси Стоун, која станала најистакнат лидер на AWSA, го поддржала амандманот, но изјавила дека верувала дека правото на глас за жените би било покорисно за земјата отколку правото на глас за црните мажи.<ref>Stanton, Anthony, Gage, Harper (1881–1922), Vol. 2, [https://archive.org/stream/historyofwomansu02stanuoft#page/382/mode/2up pp. 382–384]. Douglass and Stone are speaking here during the final AERA convention in 1869.</ref> AWSA и поголемиот дел од членовите на AERA исто така го поддржале амандманот.<ref>Barry (1988), pp. 194, 208. The 1869 AERA annual meeting voted to endorse the Fifteenth Amendment.</ref> Двете крила на движењето биле силно поврзани со спротивставувањето на ропството, но нивните лидери понекогаш изразувале ставови кои ги одразувале расните ставови на тоа време. Стентон, на пример, верувала дека ќе биде потребен долг процес на образование пред она што таа го нарекувала „пониските слоеви“ на поранешните робови и имигрантски работници да можат значајно да учествуваат како гласачи.<ref name="Rakow-48"/> Во еден напис во ''[[The Revolution (newspaper)|The Revolution]]'', Стентон напишала: „Американските жени од богатство, образование, доблест и рафинираност, ако не сакате пониските слоеви на Кинези, Африканци, Германци и Ирци, со нивните ниски идеи за женственоста, да ви носат закони вам и на вашите ќерки... барајте и жените да бидат претставени во владата.“<ref>Elizabeth Cady Stanton, "The Sixteenth Amendment," ''The Revolution'', April 29, 1869, p. 266. Quoted in DuBois (1978), p. 178.</ref> Во друг напис, таа дала слична изјава персонифицирајќи ги тие четири етнички групи како „Патрик и Самбо и Ханс и Јунг Тунг“.<ref>Elizabeth Cady Stanton, "Manhood Suffrage," ''The Revolution'', December 24, 1868. Reproduced in Gordon (2000), [https://books.google.com/books?id=kjq1rbyN_IQC&pg=PA196 p. 196]</ref> Луси Стоун повикала состанок за право на глас во Њу Џерси за да се разгледа прашањето: „Дали само жените треба да бидат исклучени во реконструкцијата? Дали тие... треба да бидат политички рангирани под најнеписмените и најдеградираните мажи?“<ref>Quoted in Gordon (2000), [https://books.google.com/books?id=kjq1rbyN_IQC&pg=PA190 p. 190]</ref> [[Henry Brown Blackwell|Хенри Блеквел]], сопругот на Стоун и функционер во AWSA, објавил отворено писмо до јужните законодавни тела, уверувајќи ги дека ако им дозволат на Афроамериканците и на жените да гласаат, „политичката надмоќ на вашата бела раса ќе остане непроменета“ и дека „црната раса по законот на природата ќе се движи кон тропските области“.<ref>{{cite web |url=https://www.loc.gov/item/rbpe.12701100/ |title=What the South can do |author=Henry B. Blackwell |date=January 15, 1867 |publisher= Library of Congress |access-date=March 2, 2017}} Cited in Dudden (2011), p. 93</ref> АмериканскоТО здружение за право на глас на жените имала цел да одржи блиски врски со Републиканската партија, надевајќи се дека ратификацијата на Петнаесеттиот амандман ќе доведе до републикански притисок за женското право на глас.<ref>DuBois (1978), [https://books.google.com/books?id=ilKeKwmjFGUC&pg=PA199 pp. 199–200]. That did not happen; the high point of Republican support was a non-committal reference to women's suffrage in the 1872 Republican platform.</ref> Националното здружение за право на глас на жените, иако решено да биде политички независна, било критична кон републиканците. Ентони и Стентон напишале писмо до Демократската национална конвенција од 1868 година во кое ја критикувале републиканската поддршка на [[Четиринаесеттиот амандман од Уставот на Соединетите Американски Држави|Четиринаесеттиот амандман]] (кој им дал државјанство на црните мажи, но за првпат го вовел зборот „маж“ во Уставот), изјавувајќи: „Додека доминантната партија со една рака подигнала два милиони црни мажи и ги крунисала со чест и достоинство на државјанство, со другата рака симнала петнаесет милиони бели жени — нивните мајки и сестри, нивните сопруги и ќерки — и ги фрлила под петата на најниските слоеви на машкоста.“<ref>Stanton, Anthony, Gage, Harper (1881–1922), Vol. 2, [https://archive.org/stream/historyofwomansu02stanuoft#page/340/mode/2up p. 341]. This letter was signed by Anthony, who was requesting permission to present their views to the convention in person.</ref><ref>DuBois (1978), [https://books.google.com/books?id=ilKeKwmjFGUC&pg=PA109 pp. 109–110, 200]</ref> Тие ги повикале либералните [[history of the United States Democratic Party|демократи]] да ја убедат својата партија, која тогаш немала јасен правец, да го прифати универзалното право на глас.<ref>Dudden (2011), [https://books.google.com/books?id=7-XV-oP9UFUC&pg=PA152 p. 152].</ref> Двете организации имале и други разлики. Иако и двете воделе кампања за право на глас на државно и национално ниво, Националното здружение за право на глас на жените повеќе се фокусирала на национално ниво, додека AWSA повеќе на државно ниво.{{snf|Scott|Scott|1982|p=17}} Националното здружение за право на глас на жените првично се занимавала со поширок спектар прашања од AWSA, вклучувајќи реформи на разводот и [[equal pay for women|еднаква плата за жените]]. НЗПГЖ била предводена само од жени, додека Американското здружение за право на глас на жените во своето раководство вклучувала и мажи и жени.<ref>DuBois (1978), [https://books.google.com/books?id=ilKeKwmjFGUC&pg=PA197 pp. 192, 196–197]</ref> Наскоро настаните отстраниле голем дел од основата за поделбата во движењето. Во 1870 година, дебатата за Петнаесеттиот амандман станала ирелевантна кога амандманот бил официјално ратификуван. Во 1872 година, незадоволството од корупцијата во владата довело до масовно напуштање на аболиционистите и други социјални реформатори од Републиканците кон краткотрајната [[Liberal Republican Party (United States)|Либерална републиканска партија]].<ref>DuBois (1978), [https://books.google.com/books?id=ilKeKwmjFGUC&pg=PA200 pp. 166, 200]</ref> Ривалството меѓу двете женски групи било толку жестоко што обединување било невозможно сè до 1890 година. ===Нов почеток=== Во 1869 година, Френсис и [[Вирџинија Мајнор]], сопружници и суфражисти од Мисури, изработиле стратегија која станала позната како [[Нов почеток (САД)|„Нов почеток“]], која го ангажирала суфражистичкото движење во текот на неколку години.<ref>DuBois (1998), pp. 98–99, 117</ref> Тврдејќи дека Уставот на САД имплицитно им го гарантирал правото на глас на жените, оваа стратегија во голема мера се потпирала на Дел 1 од неодамна усвоениот Четиринаесетти амандман,<ref name=fjc-trial-narrative>{{cite web |url= http://www.fjc.gov/history/home.nsf/page/tu_anthony_narrative.html |title=The Trial of Susan B. Anthony: A Short Narrative|author=Ann D. Gordon |publisher=Federal Judicial Center|access-date=August 21, 2014}} (Името на авторот на овој напис е наведено [http://www.fjc.gov/history/home.nsf/page/tu_anthony_background.html овде].)</ref> кој гласи: „Сите лица родени или натурализирани во Соединетите Американски Држави и подлежат на нивната јурисдикција, се граѓани на Соединетите Американски Држави и на државата во која живеат. Ниедна држава нема да донесе или спроведува закон кој ќе ги ограничува привилегиите или имунитетите на граѓаните на Соединетите Американски Држави; ниту ќе лиши ниту едно лице од живот, слобода или сопственост без соодветна законска постапка; ниту ќе му одземе на кое било лице во нејзина јурисдикција еднаква заштита на законите.“ [[File:The Childrens Museum of Indianapolis - Votes for women pennant.jpg|thumbnail|left|Знаме „Глас за жените“]] Во 1871 година, НЗПГЖ официјално ја усвоила стратегијата „Нов почеток“, охрабрувајќи ги жените да се обидат да гласаат и да поднесуваат тужби доколку им било одбиено тоа право.<ref name=":3" /> Наскоро стотици жени се обиделе да гласаат во десетици места. Во некои случаи, ваквите акции ѝ претходеле на стратегијата „Нов почеток“: во 1868 година во Винеленд, Њу Џерси, центар на радикални спиритуалисти, речиси 200 жени ги ставиле своите гласачки ливчиња во посебна кутија и се обиделе да бидат изброени, но без успех. АЗПГЖ официјално не ја усвоила стратегијата „Нов почеток“, но [[Луси Стоун]], нејзината лидерка, се обидела да гласа во својот роден град во Њу Џерси.<ref>DuBois (1998), pp. 100, 119–120</ref> Во еден судски случај кој произлегол од тужба поднесена од жени на кои им било спречено да гласаат, Окружниот суд на САД во Вашингтон одлучил дека жените немале имплицитно право на глас, изјавувајќи: „Фактот дека практичното спроведување на претпоставеното право би било деструктивно за цивилизацијата е одлучувачки дека тоа право не постои.“<ref>Stanton, Anthony, Gage, Harper (1881–1922), Vol. 2, [https://archive.org/stream/historyofwomansu02stanuoft#page/598/mode/2up p. 599]</ref> Во 1871 година, [[Викторија Вудхал]] била поканета да зборува пред конгресна комисија, како прва жена што го направила тоа.<ref name=":3" /> Иако таа немала претходна силна поврзаност со женското движење, таа презентирала изменета верзија на стратегијата „Нов почеток“. Наместо да бара од судовите да потврдат дека жените имаат право на глас, таа побарала самиот Конгрес да изјави дека Уставот имплицитно им го дава тоа право на жените. Комисијата го одбила нејзиниот предлог.<ref>DuBois (1998), pp. 100, 122</ref> NWSA на почетокот реагирала со ентузијазам на ненадејното појавување на Вудхал. Стентон особено го поздравила нејзиниот предлог да се формира широка реформска партија која би го поддржувала женското право на глас. Ентони се спротивставила на таа идеја, сакајќи НЗПГЖ да остане политички независна. НЗПГЖ наскоро имала причини да жали за својата поврзаност со Вудхал. Во 1872 година, таа објавила детали за наводна прељубничка афера помеѓу свештеникот [[Хенри Вард Бичер]], претседател на АЗПГЖ, и Елизабет Тилтон, сопруга на истакнат член на НЗПГЖ.<ref>DuBois, ed. (1992), pp. 101–106</ref> Следниот судски процес бил широко покриен во весниците низ целата земја, создавајќи она што еден научник го нарекол „политички театар“ кој сериозно го оштетил угледот на суфражистичкото движење.<ref>Amanda Frisken, ''Victoria Woodhull's sexual revolution: Political theater and the popular press in nineteenth-century America'' (2011).</ref> Врховниот суд во 1875 година ставил крај на стратегијата „Нов почеток“ со одлуката во случајот ''[[Мајнор против Хаперсет]]'' дека „Уставот на Соединетите Американски Држави не му го доделува правото на глас на никого“. <ref name=fjc-legal-questions>{{cite web |url= http://www.fjc.gov/history/home.nsf/page/tu_anthony_questions.html |title= The Trial of Susan B. Anthony: Legal Questions Before the Federal Courts |author=Ann D. Gordon |publisher=Federal Judicial Center|access-date=December 31, 2013}} Оваа одлука исто така укажала дека Врховниот суд дури во средината на 20 век воспоставил врска помеѓу државјанството и правото на глас.</ref> НЗПГЖ одлучила да продолжи со многу потешката стратегија за кампања за уставен амандман кој би го гарантирал правото на глас на жените.<ref>{{cite book|last1=Hall|first1=Kermit L.|last2=Ely|first2=James W.|last3=Grossman|first3=Joel B.|title=The Oxford Companion to the Supreme Court of the United States|url=https://books.google.com/books?id=cY3er3ilgjcC&pg=PA381|year=2005|publisher=Oxford University Press|pages=381–382|isbn=9780195176612}}</ref> ===''Соединетите Американски Држави против Сузан Б. Ентони''=== Во случај кој предизвикал национална контроверзија, Сузан Б. Ентони била уапсена поради прекршување на Законот за спроведување од 1870 година со тоа што гласала на [[Претседателски избори во САД (1872)|претседателските избори во 1872 година]]. На судењето, судијата му наложил на поротата да донесе пресуда за вина. Кога ја прашал Ентони, која не ѝ било дозволено да зборува за време на судењето, дали има нешто да каже, таа одговорила со она што еден историчар го нарекол „најпознатиот говор во историјата на агитацијата за женско право на глас“. <ref name=fjc-trial-narrative/> Таа го нарекла тоа „ова брутално кршење на моите граѓански права“, велејќи: „... вие ги погазивте сите суштински принципи на нашата влада. Моите природни права, моите граѓански права, моите политички права, моите судски права, сите подеднакво се игнорирани.“<ref>{{cite web|first=Susan B.|last=Anthony |url=http://www.fjc.gov/history/home.nsf/page/tu_anthony_doc_5.html |title= Говорот на Сузан Б. Ентони пред окружниот суд|publisher=Federal Judicial Center|access-date=December 31, 2013}}</ref> Судијата ја осудил Ентони да плати казна од 100 долари, а таа одговорила: „Никогаш нема да платам ниту еден долар од вашата неправедна казна“, и навистина никогаш не платила.<ref name=fjc-trial-narrative/> Сепак, судијата не наредил таа да биде затворена сè додека не ја плати казната, бидејќи Ентони можела да поднесе жалба на случајот.<ref name="fjc-legal-questions"/> На 18 август 2020 година, претседателот на САД [[Доналд Трамп]] постхумно ја помилувал Ентони на стогодишнината од ратификацијата на [[Деветнаесетти амандман од Уставот на Соединетите Американски Држави|Деветнаесеттиот амандман]].<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-usa-trump-pardon-susan-b-anthony/trump-says-he-will-posthumously-pardon-us-womens-rights-activist-susan-b-anthony-idUSKCN25E1TF|title=Trump says he will posthumously pardon U.S. women's rights activist Susan B. Anthony|date=August 18, 2020|work=[[Reuters]]|last=Johnson|first=Katanga|access-date=August 18, 2020|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.wftv.com/news/trending/trump-says-he-plans-pardon-susan-b-anthony/AEFUM4YWGVHTFPLWBGOIDU2IEQ/|title=Trump says he plans to pardon Susan B. Anthony|date=August 18, 2020|work=[[WFTV]]|last=Seiger|first=Theresa|access-date=August 18, 2020|language=en-US|archive-date=December 6, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201206123935/https://www.wftv.com/news/trending/trump-says-he-plans-pardon-susan-b-anthony/AEFUM4YWGVHTFPLWBGOIDU2IEQ/|url-status=live}}</ref> ===Историја на женското право на глас=== Во 1876 година, Ентони, Стентон и [[Матилда Џослин Гејџ]] започнале да работат на делото ''[[Историја на женското право на глас]]''. Првично замислено како скромна публикација која брзо ќе биде завршена, делото се развило во шесттомно издание од повеќе од 5700 страници, пишувано во период од 41 година. Последните два тома биле објавени во 1920 година, долго по смртта на иницијаторките на проектот, од страна на [[Ајда Хјустед Харпер]], која помогнала и во четвртиот том. Напишана од лидерите на едното крило на поделбеното женско движење (Луси Стоун, нивна главна ривалка, одбила да учествува во проектот), Историјата на женското право на глас зачувала огромна количина материјал кој можел да биде изгубен, но не давала избалансиран приказ на настаните кога се однесувале на нивните ривали. Бидејќи со години била главен извор за движењето, историчарите подоцна морале да пронајдат други извори за да обезбедат поурамнотежен преглед.<ref>Cullen-DuPont, Kathryn (2000). "History of Woman Suffrage" in ''Encyclopedia of Women's History in America'', 2nd ed., [https://books.google.com/books?id=oIro7MtiFuYC&pg=PA115 p. 115]. New York: Facts on File. {{ISBN|0-8160-4100-8}}</ref> ===Воведување на амандманот за женско право на глас=== Во 1878 година, сенаторот [[Арон А. Сарџент]], пријател на Сузан Б. Ентони, поднел во Конгресот амандман за женско право на глас. Повеќе од четириесет години подоцна, тој станал [[Деветнаесетти амандман од Уставот на Соединетите Американски Држави]] без промени во неговиот текст. Неговиот текст бил идентичен со оној на [[Петнаесетти амандман од Уставот на Соединетите Американски Држави|Петнаесеттиот амандман]], освен што забранувал одземање на правото на глас поради пол наместо поради „раса, боја или претходна состојба на ропство“.<ref>Flexner (1959), [https://books.google.com/books?id=VjEw6ZnVm1EC&pg=PA165 p. 165]</ref> Иако во најголем дел од прашањата бил машински политичар, Сарџент бил постојан поддржувач на правата на жените и зборувал на суфражистички конвенции и ја промовирал идејата преку законодавниот процес.<ref>{{Cite book |title=How the vote was won woman suffrage in the western United States, 1868–1914|last=Mead| first=Rebecca |page=38 |date=2004 |publisher=New York University Press |location=New York | isbn=978-0814756768| url=https://books.google.com/books?id=nAkUCgAAQBAJ }}</ref> {| style="margin:auto" | [[File:Women Suffrage Issues of the 20th century.jpg|thumb|upright=3.4| За време на 20 век, Поштенската служба на САД, под надзор на американската влада, издавала комеморативни поштенски марки во чест на значајни жени кои се бореле за женското право на глас и други права на жените. Од лево кон десно:<br> — <big>[[Susan B Anthony|Сузан Б. Ентони]]</big>, издание од 1936<br>— <big>[[Elizabeth Cady Stanton|Елизабет Стентон]], [[Carrie Catt|Кери К. Кет]], [[Lucretia Mott|Лукреција Мот]]</big>, издание од 1948<br>— <big>Женско право на глас</big>, издание од 1970, по повод 50 години од правото на глас на жените]] |} [[File:Milhousdrawing.jpg|thumb|right|„Тоа не ја прави помалку жена“ – разгледница за женско право на глас од 1915 година]] ===Рани женски кандидати за национални функции=== Привлекувајќи го вниманието на иронијата што законски им било дозволено да се кандидираат за функција, а им било одбиено правото на глас, Елизабет Кејди Стентон се прогласила за кандидат за Конгресот на САД во 1866 година, како прва жена што го направила тоа.<ref>Ginzberg (2009), p. 120</ref> Во 1872 година, [[Викторија Вудхал]] формирала своја партија и се прогласила за нејзин кандидат за претседател на САД, иако не била подобна бидејќи сè уште немала 35 години.<ref>McMillen (2008), [https://books.google.com/books?id=TzVRlFXiYswC&pg=PA190 pp. 190–191]</ref> Во 1884 година, [[Белва Ен Локвуд]], првата жена адвокат која аргументирала случај пред Врховниот суд на САД, станала првата жена што водела реална претседателска кампања.<ref>McMillen (2008), p. 218</ref> Таа била номинирана, без нејзино претходно знаење, од група во Калифорнија наречена Партија за еднакви права. Локвуд се залагала за женско право на глас и други реформи во кампања што се протегала низ целата земја и која добила почитувачко известување во најмалку дел од големите списанија. Таа ја финансирала својата кампања делумно преку наплата на влезници за своите говори. Ниту НЗПГЖ ниту АЗПГЖ, кои веќе го поддржале републиканскиот кандидат за претседател, не ја поддржале кандидатурата на Локвуд.<ref>Norgren, Jill (2007). ''Belva Lockwood: The Woman Who Would Be President'', [https://books.google.com/books?id=7m4a4njENQ4C&pg=PA124 pp. x, 124–142]. New York: New York University Press. {{ISBN|0-8147-5834-7}}. Локвуд повторно се кандидирала за претседател во 1888 година.</ref> Освен кандидатурите за национални функции, многу жени биле избрани или назначени да извршуваат одредени функции низ целата земја пред усвојувањето на Деветнаесеттиот амандман.<ref name=":3" /> Многу устави на држави содржеле формулации што биле родово неутрални во однос на прашањето за вршење јавни функции. Жените ја искористиле оваа можност со тоа што се кандидирале за функции како начин да напредуваат кон добивање на правото на глас.<ref name=":3" /> Голем дел од борбата на жените за стекнување право на извршување функции и право на глас се одвивала одделно и во тоа време биле сфатени како целосно различни права од страна на голем дел од населението.<ref name=":3" /> ===Почетни успеси и неуспеси=== [[File:An Act to Grant to the Women of Wyoming Territory the Right of Suffrage and to Hold Office.jpg|thumb|left|Акт на Територијата Вајоминг со кој жените добиле право на глас на 10 декември 1869 година, што во таа држава се одбележува како Ден на Вајоминг.]] Жените добиле право на глас во пограничната Територија Вајоминг во 1869 година и во [[Право на глас на жените во Јута|Јута во 1870 година]].<ref>Dubois and Dumenil (2009), p. 326</ref><ref>"An Act Conferring upon Women the Elective Franchise", approved February 12, 1870. Acts, Resolutions and Memorials of the Territory of Utah, Passed at the Nineteenth Annual Session of the Legislature, 1870, p. 8.</ref> Бидејќи Јута одржала два избори пред Вајоминг, Јута станала првото место во земјата каде жените легално гласале по почетокот на суфражистичкото движење. Во 1887 година, жените во Канзас можеле да гласаат на градски избори и да извршуваат одредени функции.<ref>{{Cite book |last=Society |first=Kansas State Historical |url=https://books.google.com/books?id=QJJFAQAAMAAJ&q=%22women+the+right+to+vote%22&pg=PA400 |title=Collections of the Kansas State Historical Society |date=1912 |language=en}}</ref> Краткотрајната Популистичка партија го поддржала женското право на глас, придонесувајќи за неговото воведување во Колорадо во 1893 година и во Ајдахо во 1896 година.<ref>Dubois and Dumenil (2009), pp. 412–413</ref> Во некои места, жените добиле различни форми на делумно право на глас, како гласање за училишни одбори.<ref>Flexner (1959), p. 168</ref> Според студија од 2018 година во списанието ''The Journal of Politics'', државите со силни суфражистички движења и конкурентни политички средини биле поверојатни да им дадат право на глас на жените; ова е една од причините зошто западните држави побрзо го усвоиле женското право на глас отколку источните држави.<ref>{{Cite journal|last=Teele|first=Dawn Langan|date=March 2, 2018|title=How the West Was Won: Competition, Mobilization, and Women's Enfranchisement in the United States|journal=The Journal of Politics|volume=80|issue=2|pages=442–461|doi=10.1086/696621|s2cid=158399637|issn=0022-3816}}</ref> Кон крајот на 1870-тите, суфражистичкото движење добило голем поттик кога [[Христијанска унија за умереност на жените|Христијанската унија за умереност на жените]] (ХУЖ), најголемата женска организација во земјата, одлучила да води кампања за право на глас и создала оддел за франшиза за поддршка на таа цел. [[Френсис Вилард]], нејзината про-суфражистичка лидерка, ги повикала членовите на ХУЖ да го бараат правото на глас како средство за заштита на семејствата од алкохол и други пороци.<ref>Flexner (1959), [https://books.google.com/books?id=VjEw6ZnVm1EC&pg=PA174 pp. 174–176]</ref> Во 1886 година, ХУЖ доставила до Конгресот петиции со 200.000 потписи во поддршка на национален суфражистички амандман.<ref>McMillen (2008), p. 207</ref> Во 1885 година, Гренџ, голема земјоделска организација, официјално го поддржала женското право на глас.<ref>Flexner (1959), [https://books.google.com/books?id=VjEw6ZnVm1EC&pg=PA173 p. 173]</ref> Во 1890 година, [[American Federation of Labor|Американската федерација на трудот]], голем синдикален сојуз, го поддржала женското право на глас и подоцна собрала 270.000 потписи во петиции во негова поддршка.<ref>American Federation of Labor, William Clark Roberts compiler, ''American Federation of Labor: History, Encyclopedia, Reference Book'', 1919, [https://books.google.com/books?id=XQURAAAAYAAJ&pg=PA367 p. 367]. Washington, D.C.</ref> ПредложенИОТ 16-ти амандман, со кој би се доделило право на глас на жените, бил поднесен во 1869 година и бил одбиен од Сенатот во 1887 година. Помеѓу 1870 и 1890 година, амандманите за женско право на глас биле одбиени на референдуми во осум држави.<ref>{{cite book |title=Passionate Energies. The Gerrit and Ann Smith Family of Peterboro, New York[,] Through a Century of Reform |first=Norman Kingsford |last=Dann |authorlink=Norman Kingsford Dann |date=2021 |location=[[Hamilton, New York]] |publisher=Log Cabin Books |isbn=9781733089111 |page=138}}</ref> ==1890–1919== ===Спојување на ривалските суфражистички организации=== АЗПГЖ, која била особено силна во Нова Англија, првично била поголема од двете ривалски суфражистички организации, но нејзината сила опаднала во текот на 1880-тите.<ref>Gordon (2009). [https://books.google.com/books?id=QSWhKqKt1moC&pg=PR25 pp. xxv, 55]</ref> Стентон и Ентони, водечките фигури во ривалската НЗПГЖ, во тој период биле пошироко познати како лидери на женското суфражистичко движење и имале поголемо влијание врз неговата насока.<ref>Dudden (2011), [https://books.google.com/books?id=7-XV-oP9UFUC&pg=PA12 p. 12].</ref> Тие понекогаш користеле и смели тактики. Ентони, на пример, ги прекинала официјалните церемонии на 100-годишнината од Декларацијата за независност на САД за да ја претстави Декларацијата за правата на жените на НЗПГЖ. АЗПГЖ одбила да учествува во оваа акција.<ref>Flexner (1959), [https://books.google.com/books?id=VjEw6ZnVm1EC&pg=PA163 pp. 163–165]</ref> [[File:Portrait of Susan B. Anthony.jpg|thumb|Сузан Б. Ентони во 1900 година]] Со текот на времето, НЗПГЖ се приближила кон ставовите на АЗПГЖ, ставајќи помал акцент на конфронтативни акции и поголем на респектабилност, и повеќе не промовирала широк спектар на реформи.<ref>Flexner (1959), pp. 208–9</ref> Надежите на НЗПГЖ за федерален суфражистички амандман биле осуетени кога Сенатот гласал против него во 1887 година, по што НЗПГЖ вложила повеќе енергија во кампањи на државно ниво, како што тоа веќе го правела AWSA.<ref name=Gordon-in-Wheeler>Gordon, Ann D, "Woman Suffrage (Not Universal Suffrage) by Federal Amendment" in Wheeler, Marjorie Spruill (ed.), (1995), ''Votes for Women!: The Woman Suffrage Movement in Tennessee, the South, and the Nation'', [https://books.google.com/books?id=4sqiGdY0zDkC&pg=PA14 pp. 8, 14–16]. Knoxville: University of Tennessee Press. {{ISBN|0-87049-836-3}}</ref> Работата на државно ниво, сепак, исто така носела разочарувања. Помеѓу 1870 и 1910 година, суфражистичкото движење спровело 480 кампањи во 33 држави само за прашањето на женското право на глас да биде ставено пред гласачите, и тие кампањи резултирале со само 17 случаи во кои прашањето навистина се нашло на гласање.<ref>Flexner (1959), p. 213</ref> Овие напори довеле до женско право на глас во две држави, Колорадо и Ајдахо. [[Алис Стоун Блеквел]], ќерка на лидерите на АЗПГЖ Луси Стоун и Хенри Блеквел, имала големо влијание во приближувањето на ривалските лидери, предлагајќи заеднички состанок во 1887 година за да се разгледа спојувањето. Ентони и Стоун ја поддржале идејата, но спротивставувањето од неколку ветерани на NWSA го одложило процесот. Во 1890 година, двете организации се споиле во НЗПГЖ.<ref>Dubois, ed. (1992) pp. 178–180</ref> Стентон станала претседателка на новата организација, Стоун била претседателка на нејзиниот извршен комитет, но Ентони, која ја имала титулата потпретседателка, во пракса била нејзин лидер, а станала и претседателка во 1892 година кога Стентон се повлекла.<ref>McMillen (2008), pp. 228, 231</ref> ===Национална американска асоцијација за женско право на глас=== Иако Ентони била водечката сила во новообединетата организација, таа не секогаш ја следела нејзината линија. Во 1893 година, NAWSA изгласала, спротивно на приговорите на Ентони, своите годишни конвенции да се одржуваат наизменично во Вашингтон и во различни други делови од земјата. Пред спојувањето, организацијата на Ентони, НЗПГЖ, секогаш ги одржувала своите конвенции во Вашингтон за да се задржи фокусот на национален суфражистички амандман. Спротивставувајќи се на оваа одлука, таа изјавила дека се плаши, што подоцна се покажало како точно, дека NAWSA ќе се насочи кон државни кампањи на сметка на националната борба за право на глас.<ref>Flexner (1959), pp. 212–213</ref> Стентон, иако веќе постара, сè уште била силно радикална и не се вклопувала удобно во новата организација, која станувала поконзервативна. Во 1895 година таа ја објавила ''[[Женската Библија]]'', контроверзен бестселер што го критикувал користењето на [[Библија]]та за оправдување на потчинетата положба на жените. NAWSA изгласала да се огради од книгата, и покрај приговорот на Ентони дека таков потег е непотребен и штетен. По ова, Стентон сè повеќе се оддалечила од суфражистичкото движење.<ref>Dubois, ed. (1992) pp. 182, 188–191</ref> [[File:Carrie Chapman Catt.jpg|thumb|left|[[Кери Чепмен Кет]]]] Суфражистичкото движење ослабнало во годините веднаш по спојувањето од 1890 година.{{snf|Scott|Scott|1982|p=22}} Кога [[Кери Чепман Кет]] станала шеф на Организацискиот комитет на NAWSA во 1895 година, бројот на локални ограноци и идентитетот на нивните службеници во голема мера не биле познати. Покрај тоа, десет држави немале позната суфражистичка организација. Кет започнала да ја ревитализира организацијата, воспоставувајќи план за работа со јасни цели за секоја држава секоја година. Ентони била импресионирана и организирала Кет да ја наследи на претседателската функција во NAWSA кога се повлекла во 1900 година. На нејзината нова позиција, Кет продолжила да ја трансформира неуредната организација во структура подобро подготвена да води голема кампања за право на глас.{{snf|Scott|Scott|1982|pp=24–25}} Кет забележала брзо растечко движење на женските клубови, кое пополнувало дел од празнината што ја оставил падот на движењето за умереност. Локалните женски клубови првично биле главно читачки групи фокусирани на литература, но постепено се развивале во организации за граѓанско подобрување составени од жени од средната класа кои се среќавале неделно во домовите. Нивната национална организација била [[Општата федерација на женски клубови|Општата федерација на женски клубови]] (ОФЖК), основана во 1890 година. Клубовите избегнувале контроверзни прашања што би можеле да го поделат членството, особено религијата и забраната на алкохол. На Југот и Истокот, прашањето за женско право на глас исто така било многу поделувачко, додека на Запад имало мал отпор меѓу членките на клубовите. Во Средниот Запад, женските клубови првично го избегнувале суфражизмот од претпазливост, но по 1900 година сè повеќе го поддржувале.<ref>Stephen M. Buechler, ''The Transformation of the Woman Suffrage Movement: The Case of Illinois, 1850–1920'' (1986) pp. 154–157</ref> Кет ја спровела таканаречената „society plan“, успешен обид да се привлечат богати членки од движењето на женските клубови чие време, пари и искуство можеле да помогнат во градењето на суфражистичкото движење.<ref>Graham (1996), pp. 36–37</ref> До 1914 година, женското право на глас било поддржано од националната Општа федерација на женски клубови.<ref>Dubois, ed. (1992) p. 178</ref> Кет се повлекла од својата позиција по четири години, делумно поради влошеното здравје на нејзиниот сопруг и делумно за да помогне во организирањето на [[Меѓународна алијанса за женско право на глас|Меѓународната алијанса за женско право на глас]], која била создадена во Берлин, Германија во 1904 година со Кет како претседателка.<ref>Flexner (1959), [https://books.google.com/books?id=VjEw6ZnVm1EC&pg=PA231 pp. 231–232]</ref> Во 1904 година, [[Ана Хауард Шо]] била избрана за претседателка на NAWSA.{{snf|Scott|Scott|1982|p=25}} Шо била енергичен работник и талентиран оратор, но не била ефективен администратор. Помеѓу 1910 и 1916 година, националниот одбор на NAWSA постојано бил во превирања што ја доведувале во прашање стабилноста на организацијата.{{snf|Scott|Scott|1982|p=31}} Иако членството и финансиите биле на највисоко ниво, NAWSA одлучила да ја замени Шо со повторно враќање на Кет како претседателка во 1915 година. Овластена од NAWSA да го именува својот извршен одбор, кој претходно бил избирачки на годишните конвенции, Кет брзо ја претворила лабаво организираната структура во високо централизирана организација.<ref>Graham (1996), pp. 81, 86</ref> ===Мекензи против Хејр=== Член 3 од Законот за експатријација од 1907 година предвидувал губење на државјанството за американските жени кои се омажиле за странски државјани.<ref name="Tsiang114">Tsiang, I-Mien (1942). ''The question of expatriation in America prior to 1907.'' Johns Hopkins Press. p. 114. OCLC 719352.</ref> [[Врховен суд на Соединети Американски Држави|Врховниот суд на САД]] првпат го разгледал Законот за експатријација од 1907 година во случајот од 1915 година ''MacKenzie v. Hare''.<ref>{{Cite web|url=https://en.wikisource.org/wiki/Mackenzie_v._Hare|title=Mackenzie v. Hare - Wikisource, the free online library|website=en.wikisource.org}}</ref> Тужителката, суфражистка по име Етел Мекензи, живеела во Калифорнија, која од 1911 година им го доделила правото на глас на жените. Сепак, нејзиното барање за регистрација за гласање било одбиено од страна на обвинетиот во својство на комесар на Изборниот одбор во Сан Франциско, поради нејзиниот брак со Шкотланѓанец.<ref name="Martin">{{cite journal|url=http://www.law.virginia.edu/html/alumni/uvalawyer/sp05/martin_lecture.htm|first=David A.|last=Martin|title=Dual Nationality: TR's 'Self-Evident Absurdity'|journal=UVA Lawyer|date=Spring 2005|access-date=June 12, 2012}}</ref> Мекензи тврдела дека Законот за експатријација од 1907 година, „ако се однесува на неа, е надвор од овластувањата на Конгресот“, бидејќи ниту [[Четиринаесетти амандман од Уставот на Соединетите Американски Држави|14-тиот амандман]] ниту кој било друг дел од Уставот не му давале на Конгресот овластување „да му одземе државјанство на граѓанин без негово согласување“. Сепак, судијата [[Џозеф Мекена]], во мнозинското мислење, изјавил дека, иако „може да се признае дека промена на државјанството не може да биде наметната произволно, односно без согласност на граѓанинот“, сепак „законот во спор не ја има таа карактеристика. Тој се однесува на состојба во која доброволно се влегува, со свест за последиците.“ Судијата [[Џејмс Кларк Мекрејнолдс]], во издвоено согласувачко мислење, изјавил дека случајот треба да биде отфрлен поради недостиг на надлежност.<ref>{{cite court|url=https://bulk.resource.org/courts.gov/c/US/239/239.US.299.79.html|litigants=MacKenzie v. Hare|reporter=239 U.S. 299|date=1915|access-date=October 30, 2012|pinpoint=17, 20, 22}}</ref> ===Опозиција кон женското право на глас=== На 5 ноември 1895 година, Масачусетс одржал референдум за дозволување на жените да гласаат на општински избори. Референдумот не успеал со 36,76% наспроти 63,24%. На жените им било дозволено да гласаат за мерката, но само 4% од нив го искористиле тоа право.<ref>{{Cite web |title=Massachusetts Women's Suffrage for Local Elections Advisory Question (1895) |url=https://ballotpedia.org/Massachusetts_Women%27s_Suffrage_for_Local_Elections_Advisory_Question_(1895) |access-date=2023-10-02 |website=Ballotpedia |language=en}}</ref> Пиварите и дестилериите биле особено против женското право на глас, плашејќи се дека женските гласачи ќе го поддржат забранувањето на алкохолните пијалаци.{{snf|Scott|Scott|1982|p=25}} На изборите во 1896 година, женското право на глас и прохибицијата се нашле заедно на политичката агенда, што го привлекло вниманието на противниците на двете движења. Со цел да ја нарушат кампањата, еден ден пред изборите, Лигата на трговци со алкохол собрала бизнисмени за да помогнат во поткопување на напорите. Се ширеле гласини дека овие бизнисмени ќе се погрижат „лошите жени“ во Оукленд, Калифорнија да се однесуваат непристојно за да ја нарушат нивната репутација и со тоа да ги намалат шансите да помине амандманот за женско право на глас.<ref>{{Cite web|url=https://webso.iup.edu/idp/profile/SAML2/Redirect/SSO?execution=e1s1|title=Error – Error|website=webso.iup.edu|access-date=April 4, 2019}}</ref> [[Германски Американци|германските Американци]], особено германските лутеранци и католици, најчесто се спротивставувале на прохибицијата и на женското право на глас; тие поддржувале патријархални семејни модели во кои сопругот ја донесувал политичката одлука за семејството.<ref>{{cite book|last=Richardson|first=Belinda|title=Christian Clergy Response to Intimate Partner Violence: Attitudes, Training, Or Religious Views?|url=https://books.google.com/books?id=bMDCCBmzEsIC&pg=PA55|archive-url=https://web.archive.org/web/20160617081121/https://books.google.com/books?id=bMDCCBmzEsIC&pg=PA55|url-status=dead|archive-date=June 17, 2016|year=2007|page=55|isbn=9780549564379}}</ref><ref>{{cite book|last=Michael A. Lerner|title=Dry Manhattan: Prohibition in New York City|url=https://books.google.com/books?id=GyQqk-hxaO4C&pg=PA32|year=2009|publisher=Harvard UP|pages=31–32|isbn=9780674040090}}</ref> Нивната опозиција подоцна била користена како аргумент во корист на суфражизмот за време на Првата светска војна, кога германските Американци станале непопуларни.<ref>{{cite book|last=Rose|first=Kenneth D.|title=American Women and the Repeal of Prohibition|url=https://books.google.com/books?id=6uhcDrmgwlMC&pg=PA35|year=1997|publisher=NYU Press|pages=34–35|isbn=9780814774663}}</ref> Поразите понекогаш доведувале до обвинувања за измама. По поразот на референдумот за женско право на глас во Мичиген во 1912 година, гувернерот ги обвинил пиварите за вмешаност во широко распространета изборна измама која придонела за поразот. Докази за кражба на гласови имало и во референдумите во Небраска и Ајова.<ref>Flexner (1959), pp. 252, 271</ref> [[File:Opposed to suffrage.jpg|thumb|200px|Седиште на Националната асоцијација против женско право на глас.]] Некои други индустрии, како јужните фабрики за памук, се спротивставувале на суфражизмот затоа што се плашеле дека женските гласачи ќе ја поддржат забраната на детскиот труд.<ref>Flexner (1959), p. 294</ref> Политичките машини, како [[Тамани Хол]] во Њујорк, се спротивставувале затоа што се плашеле дека додавањето женски гласачи ќе ја намали контролата врз машките гласачки блокови. До референдумот за женско право на глас во државата Њујорк во 1917 година, сепак, некои сопруги и ќерки на лидери на Тамани Хол работеле за суфражизмот, па организацијата зазела неутрален став кој бил клучен за успехот на референдумот.<ref>Flexner (1959), pp. 247, 282, 290</ref><ref>Ronald Schaffer, "The New York City Woman Suffrage Party, 1909–1919." ''New York History'' (1962): 269–287. [https://www.jstor.org/stable/23153512 in JSTOR]</ref> Иако Католичката црква немала официјален став, многу малку од нејзините водачи го поддржувале суфражизмот, а некои, како кардинал Гибонс, јасно се спротивставувале.<ref>Flexner (1959), [https://books.google.com/books?id=VjEw6ZnVm1EC&pg=PA263 pp. 263–264, 290]</ref><ref>James J. Kenneally, "Catholicism and Woman Suffrage in Massachusetts." ''Catholic Historical Review'' (1967): 43–57 [https://www.jstor.org/stable/25017913 in JSTOR]</ref> ''New York Times'' по првичната поддршка се откажалa од неа и објавила остри предупредувања. Еден уреднички текст од 1912 година предвидел дека со женско право на глас жените ќе поставуваат „невозможни барања“, како „служба како војници и морнари, полицајци или пожарникари... и ќе служат во пороти и ќе се избираат на извршни функции и судии“. Тој ја обвинил недоволната машкост за тоа што мажите не се спротивставуваат, предупредувајќи дека жените ќе го добијат правото на глас „ако мажите не се доволно цврсти и мудри, и, може да се каже, доволно машки за да го спречат тоа“.<ref>"The Uprising of the Women," ''New York Times'' May 5, 1912, quoted in Sandra Adickes, "Sisters, not demons: The influence of British suffragists on the American Suffrage Movement," ''Women's History Review'' (2002) 11#4 pp: 675–690 at p. 681</ref> ====Жени против суфражизмот==== ===Анти-суфражистички движења=== Анти-суфражистичките сили, првично нарекувани „ремонстранти“, се организирале уште во 1870 година кога била формирана Женската анти-суфражистичка асоцијација на Вашингтон.<ref>McMillen (2008), p. 223</ref> Широко познати како „антис“, тие подоцна создале организации во околу дваесет држави. Во 1911 година била формирана Националната асоцијација против женското право на глас. Таа тврдела дека има 350.000 членови и се спротивставувала на женското право на глас, феминизмот и социјализмот. Тврдела дека женското право на глас „ќе ги намали посебните заштити и каналите на влијание достапни за жените, ќе го разруши семејството и ќе го зголеми бројот на гласачи наклонети кон социјализмот“.<ref>{{cite book |last=Blee |first=Kathleen M. |editor-first=Wilma P. |editor-last=Mankiller |chapter=Antifeminism |title=The Reader's Companion to U.S. Women's History |chapter-url=https://books.google.com/books?id=d9lhBw8t410C&pg=PA32 |year=1999 |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |page=[https://archive.org/details/isbn_9780618001828/page/32 32] |display-editors=etal |isbn=0618001824 |url=https://archive.org/details/isbn_9780618001828/page/32 }}</ref> Жените од средната и високата класа кои се спротивставувале на суфражизмот биле конзервативни со неколку мотиви. Особено општествените дами често имале директен пристап до моќни политичари и не сакале да се откажат од таа предност. Најчесто „антис“ сметале дека политиката е валкана и дека учеството на жените ќе ја уништи моралната предност што жените ја тврделе, како и дека партиското политизирање ќе го наруши локалното клубско работење за граѓанско подобрување, претставено преку [[Општа федерација на женски клубови|Општата федерација на женски клубови]].<ref>Susan Goodier, ''No votes for women: the New York state anti-suffrage movement'' (University of Illinois Press, 2013) pp. 85–86.</ref> Најдобро организираното движење било [[Њујоршка државна асоцијација против женското право на глас|Њујоршката државна асоцијација против женското право на глас]] (ЊДИЖПГ). Нејзиниот принцип, поставен од претседателката [[Josephine Jewell Dodge|Џозефин Џуел Додж]], бил: <blockquote>Веруваме во секој можен напредок за жените. Веруваме дека овој напредок треба да се одвива по оние легитимни линии на работа и дејствување за кои таа е најдобро оспособена и за кои сега има неограничени можности. Веруваме дека овој напредок подобро се постигнува преку строго непартиски напори и без ограничувањата на гласањето. Веруваме во напредок, а не во политика за жените.<ref>"A Creed" by Josephine Jewell Dodge, 1915, cited in Susan Goodier, ''The other woman's movement: Anti-suffrage activism in New York State, 1865–1932'' (PhD dissertation, State University of New York at Albany, ProQuest, UMI Dissertations Publishing, 2007) p. 1</ref></blockquote> Њујоршката државна асоцијација против женското право на глас користела техники на мобилизација од „основа“ (grassroots) што ги научила набљудувајќи ги суфражистите, со цел да го порази референдумот од 1915 година. Тие биле многу слични на суфражистите, но користеле спротивна кампањска реторика, предупредувајќи за „злото“ што би го донело женското право на глас. Тие одбивале машко раководство и ја нагласувале улогата на независни жени во филантропијата и општественото подобрување. ЊДИЖПГ тесно била поразена во Њујорк во 1916 година, по што државата гласала за доделување право на глас на жените. Организацијата се преселила во Вашингтон за да се спротивстави на федералниот уставен амандман, станувајќи „Национална асоцијација против женското право на глас“ (НАПЖПГ), каде што била преземена од мажи и усвоила поостар реторички тон, особено во нападите врз „црвениот радикализам“. По 1919 година, анти-суфражистите лесно се прилагодиле на новата состојба и станале активни во партиската политика, особено во Републиканската партија.<ref>Goodier (2013) ch. 6</ref> ===Јужна стратегија=== Уставот барал 34 држави (три четвртини од 45-те држави во 1900 година) да ратификуваат амандман, и доколку остатокот од земјата не бил едногласен, морало да постои поддршка од најмалку некои од 11-те поранешни конфедеративни држави за амандманот да успее. Југот бил најконзервативниот регион и секогаш давал најмала поддршка за суфражизмот. Во регионот имало малку или воопшто немало суфражистичка активност сè до крајот на XIX век.<ref>Kenneth R. Johnson, "Kate Gordon and the Woman-Suffrage Movement in the South," ''Journal of Southern History'' (1972) 38#3 pp. 365–392</ref> [[Ајлин С. Крадитор]] идентификувала четири јасно јужни карактеристики кои придонеле за воздржаноста на Југот. Прво, јужните белци мажи се држеле до традиционалните вредности во однос на јавните улоги на жените. Второ, цврстиот Југ бил цврсто контролиран од Демократската партија, па затоа играњето на двете партии една против друга не било реална стратегија. Трето, силната поддршка за правата на државите значела автоматско спротивставување на федерален уставен амандман. Четврто, ставовите на [[Џим Кроу]] значеле дека проширувањето на правото на глас на жените, кое би ги вклучувало и црните жени, било силно одбивано.<ref>[[Aileen S. Kraditor]], ''The Ideas of the Woman Suffrage Movement, 1890–1920'' (1971) pp. 12–18</ref> Три дополнителни западни територии станале држави до 1912 година, што ја зголемило про-амандманската бројка, па сега биле потребни 36 држави од 48. На крај, Тенеси станал клучната 36-та држава што ратификувала на 18 август 1920 година.<ref>Arkansas also ratified. A. Elizabeth Taylor, "A short history of the woman suffrage movement in Tennessee." ''Tennessee Historical Quarterly'' (1943) pp: 195–215. [https://www.jstor.org/stable/42620797 in JSTOR]</ref> [[Милдред Ратерфорд]], претседателка на Georgia [[Обединети ќерки на Конфедерацијата]] и лидерка на [[Национална асоцијација против женското право на глас|Националната асоцијација против женското право на глас]], јасно го изразила спротивставувањето на елитните бели жени кон суфражизмот во говор пред законодавното тело на Џорџија во 1914 година: <blockquote>Жените кои се борат за оваа мерка удираат по принципот за кој нивните татковци се бореле за време на Граѓанската војна. Женското право на глас доаѓа од Северот и Западот и од жени кои не веруваат во правата на државите и кои сакаат да ги видат црните жени како гласаат. Не верувам дека државата Џорџија паднала толку ниско што нејзините добри мажи не можат да донесуваат закони за жените. Ако некогаш дојде тоа време, тогаш ќе биде време жените да го бараат гласачкото право.<ref>{{cite book|last=Marjorie Spruill Wheeler|title=New Women of the New South: The Leaders of the Woman Suffrage Movement in the Southern States|url=https://books.google.com/books?id=kE6lZpmLmK0C&pg=PA25|year=1993|publisher=Oxford University Press|page=25|isbn=9780195359572}}</ref></blockquote> [[Елна Грин]] истакнува дека: „Суфражистичката реторика тврдела дека жените со право на глас ќе го забранат детскиот труд, ќе донесат закони за минимална плата и максимално работно време за жените работнички и ќе воспостават здравствени и безбедносни стандарди во фабриките.“ Заканата од овие реформи ги обединила сопствениците на плантажи, сопствениците на текстилни фабрики, железничките магнати, градските политички машини и интересите на алкохолната индустрија во силна коалиција против суфражизмот.<ref>Elna C. Green, ''Southern Strategies: Southern Women and the Woman Suffrage Question'' (1997) p. 52</ref> [[File:Henry Mayer, The Awakening, 1915 Cornell CUL PJM 1176 01 - Restoration.jpg|left|thumb|„Будењето“: „Гласови за жените“ во 1915 година [[Пак (списание)|Списание ''Пак'']]]] [[Хенри Браун Блеквел]], функционер на АЗПГЖ пред спојувањето и истакната личност во движењето потоа, ја предложил стратегијата јужните политички лидери да бидат убедени дека можат да ја одржат белата надмоќ во регионот без кршење на Петнаесеттиот амандман, со тоа што ќе им го дадат правото на глас на образованите жени, кои претежно би биле бели. Набргу по тоа што Блеквел го изнел својот предлог пред делегацијата на Мисисипи во [[Конгрес на Соединетите Американски Држави|Конгресот на САД]], неговиот план бил сериозно разгледуван од Уставната конвенција на Мисисипи во 1890 година, чија главна цел била да најде правни начини за дополнително ограничување на политичката моќ на Афроамериканците. Иако конвенцијата на крај усвоила други мерки, фактот дека идеите на Blackwell биле сериозно разгледани привлекол интерес кај многу суфражисти.<ref>Wheeler (1993), pp. 113–114</ref> [[Лаура Клеј]], сојузничка на Блеквел, ја убедила НЗПГЖ да започне државна кампања на Југ базирана на оваа стратегија. Клеј била една од неколкуте јужни членки на НЗПГЖ кои се спротивставувале на идејата за национален уставен амандман за женско право на глас, бидејќи сметале дека тој би ги нарушил правата на државите. Под влијание на предвидувања дека Југот може да стане водечки регион во добивањето право на глас за жените, биле формирани суфражистички организации низ целиот регион. Ентони, Кет и Блеквел воделе кампања на Југот во 1895 година, при што последните две застапувале право на глас само за образовани жени. Со неволна согласност од Ентони, НЗПГЖ се приспособила на политиката на бела надмоќ во регионот. Ентони побарала од својот стар пријател [[Фредерик Даглас]] да не присуствува на конвенцијата на НЗПГЖ во Атланта во 1895 година, првата одржана во јужен град. Црни членови на NAWSA биле исклучени од конвенцијата во Њу Орлеанс во 1903 година, што го означило врвот на оваа стратегија.<ref>Wheeler (1993), pp. 114–118, 177</ref> Лидерите на јужното движење биле привилегирани жени од високата класа со силни позиции во општеството и црквата. Тие се обидувале да ги искористат своите општествени врски за да убедат влијателни мажи дека суфражизмот е корисен за „прочистување“ на општеството. Тие исто така тврделе дека давањето право на глас на белите жени би го надоместило влијанието од гласањето на помалиот број црни жени.<ref>Evelyn A. Kirkley, "'This Work is God's Cause': Religion in the Southern Woman Suffrage Movement, 1880–1920." ''Church history'' (1990) 59#4 pp: 507–522 esp p. 508</ref> Ниту една јужна држава не им го дала правото на глас на жените како резултат на оваа стратегија, а повеќето јужни суфражистички друштва формирани во тој период подоцна станале неактивни. Раководството на NAWSA подоцна изјавило дека нема да прифаќа политики што „застапуваат исклучување на која било раса или класа од правото на глас“.<ref>Wheeler (1993), pp. 120–121</ref> Сепак, NAWSA во пракса го одразувала ставот на своето претежно бело членство со тоа што ја минимизирала улогата на црните суфражисти. === Антицрнечки расизам === Движењето за право на глас на жените, предводено во деветнаесеттиот век од истакнати жени како [[Сузан Б. Ентони]] и [[Елизабет Кејди Стентон]], ги имало своите корени во [[аболиционизам|аболиционистичкото]] движење, но до почетокот на дваесеттиот век целта на Ентони за општо избирачко право била засенета од речиси универзалниот [[расизам во Соединетите Американски Држави]].<ref>Kraditor (1965). footnote p. 164.</ref><ref>Wheeler, ed. (1995). p. 147.</ref> Додека претходните суфражетки верувале дека двете прашања можат да бидат поврзани, усвојувањето на [[Четиринаесетти амандман од Уставот на Соединетите Американски Држави|Четиринаесеттиот амандман]] и [[Петнаесетти амандман од Уставот на Соединетите Американски Држави|Петнаесеттиот амандман]] предизвикало поделба меѓу правата на [[Афроамериканци|Афроамериканците]] и правото на глас на жените, давајќи им предност на избирачките права на црните мажи пред општото избирачко право за сите мажи и жени.<ref>Wheeler, ed. (1995). pp. 31–32.</ref> Во 1903 година, НЗПГЖ официјално усвоила платформа на права на државите која имала цел да ги смири и да ги придобие суфражетските групи од [[Југ (САД)|јужниот дел на САД]]. Потписници на изјавата биле Ентони, [[Кери Чепмен Кат]] и Ана Хауард Шо. [[File:1913 Chicago Daily Tribune photograph of Ida B. Wells.jpg|thumb|300x300px|[[Ајда Б. Велс|Ајда Б. Велс-Барнет]] марширала со делегацијата на својата држава и покрај тоа што ѝ било кажано да маршира со другите црнци во посебен дел.]] Со распространетоста на [[Расна сегрегација во Соединетите Американски Држави|„расната“ сегрегација]] низ целата земја, како и во организации како НЗПГЖ, црнците формирале сопствени активистички групи за да се борат за своите еднакви права. Многумина биле високообразовани и негодувале поради нивното исклучување од политичката моќ. Педесетгодишнината од [[Прокламација за еманципација|Прокламацијата за еманципација]], издадена од претседателот [[Абрахам Линколн]] во 1863 година, исто така се одбележувала во 1913 година, што им дало дополнителен поттик да учествуваат во суфражетската поворка.<ref>Zahniser and Fry (2014). p. 140.</ref> [[Нели Квандер]] од [[Алфа Капа Алфа]] (АКА){{snd}}најстарото црнечко женско студентско здружение во земјата{{snd}}побарала место во делот за студентки за жените од [[Универзитет Хауард|универзитетот Хауард]].<ref>{{Cite web|title=Exhibition Items Seneca Falls and Building a Movement, 1776–1890 Early Feminist Inspirations|url=https://www.loc.gov/exhibitions/women-fight-for-the-vote/exhibition-items/|website=Library of Congress}}</ref> Иако постоеле две писма во кои се разгледувало ова прашање, писмото од 17 февруари 1913 година ја разгледувало желбата жените од Хауард да добијат поволно место во маршот, а исто така споменувало преписка и барања од членка на сестринството AKA, водачка на суфражетската поворка, потпретседателка на НЗПГЖ и назначувачка на Пол и Барнс за организатори на поворката, [[Џејн Адамс]].<ref>{{Cite web|date=August 10, 2020|title=#19SuffrageStories Countdown: Stories 14 to 10|url=https://womenshistory.si.edu/news/2020/08/19suffragestories-countdown-stories-14-10|access-date=October 1, 2020|website=Smithsonian Because of Her|archive-date=April 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428114103/https://womenshistory.si.edu/news/2020/08/19suffragestories-countdown-stories-14-10|url-status=dead}}</ref> Овие писма биле продолжение на разговорите започнати од Пол и иницирани од Елис Хил кога Хил отишла на Универзитетот Хауард по барање на Пол за да ги регрутира жените од Хауард.<ref>{{Cite news|date=March 2, 1913|title=Colored women in Suffrage Parade|work=The Times Dispatch|url=https://www.newspapers.com/image/171604975/?terms=Colored%2Bwomen%2Bin%2Bsuffrage%2Bparade|access-date=October 1, 2021}}</ref><ref>{{Cite web|last=Fry|first=Amelia|date=1976|title=Suffragists Oral History Project Conversations with Alice Paul: Woman Suffrage and the Equal Rights Amendment Alice Paul|url=https://oac.cdlib.org/view?docId=kt6f59n89c&doc.view=entire_text|access-date=October 1, 2021|website=Online Archive of California}}</ref> Групата од Универзитетот Хауард вклучувала „уметник, една{{snd}}г-ѓа [[Меј Хауард Џексон]]; студентки, шест{{snd}}г-ѓа [[Мери Черч Терел]], г-ѓа [[Ана Еванс Мареј|Даниел Мареј]], госпоѓица [[Џорџијана Симпсон]], госпоѓица Шарлот Стјуард, госпоѓица Хариет Шад, госпоѓица Берта Мекнил; наставничка, една{{snd}}госпоѓица Кеди Парк; музичарка, една{{snd}}г-ѓа [[Хариет Гибс Маршал]]; професионални жени, две{{snd}}д-р [[Аманда Греј Хилиер|Аманда В. Греј]], д-р Ева Рос; делегација од Илиноис{{snd}}г-ѓа Ајда Велс Барнет; Мичиген{{snd}}г-ѓа Мекој од Детроит, која го носела знамето; Универзитет Хауард, група од дваесет и пет девојки со капи и академски тоги; домаќинки{{snd}}г-ѓа Дафилд, која го носела знамето на Њујорк, г-ѓа М. Д. Батлер, г-ѓа [[Кери Вилијамс Клифорд|Кери В. Клифорд]].“ Една обучена медицинска сестра, чие име не можело да се утврди, марширала, а една постара црна дадилка била доведена од делегацијата на Делавер.<ref>{{Cite web|last=Dubois|first=William Edward Burghardt|date=April 1913|title=Suffrage Paraders|url=https://books.google.com/books?id=Xb4RAQAAMAAJ&q=%22dr.+amanda+v+gray%22+suffrage+march&pg=PA296|website=Google Books}}</ref> Но, Гарденер, родена во [[Вирџинија]], се обидела да ја убеди Пол дека вклучувањето на црнците би било лоша идеја бидејќи јужните делегации се заканувале дека ќе се повлечат од маршот. Пол се обидувала да ги држи вестите за црните учесници подалеку од печатот, но кога групата од Хауард објавила дека има намера да учествува, јавноста станала свесна за конфликтот.<ref name=":15">{{cite news|date=March 2, 1913|title=Colored Women in Suffrage Parade|page=2|publisher=The Times-Dispatch|location=Richmond, Virginia)|url=http://chroniclingamerica.loc.gov/lccn/sn85038615/1913-03-02/ed-1/seq-2.pdf|url-status=live|access-date=March 29, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170511203402/http://chroniclingamerica.loc.gov/lccn/sn85038615/1913-03-02/ed-1/seq-2.pdf|archive-date=May 11, 2017}}</ref> Еден весник објавил дека Пол им кажала на некои црни суфражетки дека НЗПГЖ верува во еднакви права за „обоените жени“, но дека некои јужни жени веројатно ќе се спротивстават на нивното присуство. Извор во организацијата инсистирал дека официјалниот став бил „да им се дозволи на црнците да маршираат доколку сакаат“.<ref name=":15" /> Во интервју за усна историја од 1974 година, Пол се присетила на „пречката“ што ја претставувал планот на Терел да маршира, што ги вознемирило јужните делегации. Таа изјавила дека ситуацијата била решена кога еден [[Квекери|квекер]], кој го предводел машкиот дел од поворката, предложил мажите да маршираат помеѓу јужните групи и групата на Универзитетот Хауард.<ref name="I Was Arrested, Of Course">{{cite journal|last1=Gallagher|first1=Robert A.|date=1974|title=I Was Arrested, Of Course|url=http://www.americanheritage.com/content/%E2%80%9Ci-was-arrested-course%E2%80%A6%E2%80%9D|journal=American Heritage|volume=25|issue=2|pages=20}}</ref> Додека според сеќавањата на Пол бил постигнат компромис поворката да биде организирана со јужните жени напред, потоа машкиот дел, а на крајот делот на црните жени, извештаите во весникот на [[NAACP]], ''[[Кризата]]'', ги прикажуваат настаните поинаку, при што црните жени протестирале против планот за нивна сегрегација.<ref name="Harvey2">{{cite web|last=Harvey|first=Sheridan|title=Marching for the Vote: Remembering the Woman Suffrage Parade of 1913|url=http://memory.loc.gov/ammem/awhhtml/aw01e/aw01e.html#ack|access-date=January 21, 2019|work=American Women: A Library of Congress Guide for the Study of Women's History and Culture in the United States|publisher=Library of Congress}}</ref> Она што е јасно е дека некои групи се обиделе, на самиот ден на поворката, да ги сегрегираат своите делегации.<ref name=":21">Zahniser and Fry (2014). p. 144.</ref> На пример, инструкција во последен момент од претседателката на одделот за државни делегации, Женевјев Стоун, предизвикала дополнителна вознемиреност кога ја замолила единствената црна членка на делегацијата на [[Илиноис]], [[Ајда Б. Велс|Ајда Б. Велс-Барнет]], да маршира со одвоената црна група на крајот од поворката. Некои историчари тврдат дека Пол го поставила тоа барање, иако тоа изгледа малку веројатно по официјалната одлука на NAWSA.<ref name=":15" /><ref name=":21" /> Велс-Барнет на крајот повторно ѝ се придружила на делегацијата на Илиноис додека поворката се движела по авенијата. На крајот, црни жени марширале во неколку државни делегации, вклучувајќи ги [[Њујорк (сојузна држава)|Њујорк]] и [[Мичиген]]. Некои им се придружиле на своите колешки во професионалните групи. Имало и многу црни мажи кои ги управувале платформите на поворката.<ref name=":123">Zahniser and Fry (2014). p. 149.</ref> Гледачите не ги третирале црните учесници поинаку.<ref name=":123" /> === Нова жена === [[File:Official Program Woman Suffrage Procession - March 3, 1913.jpg|thumb|200px|Официјална програма на [[Поворка за женско право на глас (1913)|Поворката за женско право на глас од 1913 година]]. Во самата поворка, жената на коњ била [[Инез Милхоланд]].<ref>Walton (2010), p. 72</ref>]] Концептот на [[Нова жена|Новата жена]] се појавил кон крајот на деветнаесеттиот век за да ја опише сè понезависната активност на жените, особено на помладата генерација. Според еден научник, „Новата жена станала поврзана со подемот на феминизмот и кампањата за женско право на глас, како и со подемот на потрошувачката култура, масовната култура и послободното изразување на сексуалноста што ги обележале првите децении на 20 век“.<ref>{{cite book |chapter-url= https://oxfordre.com/americanhistory/view/10.1093/acrefore/9780199329175.001.0001/acrefore-9780199329175-e-427 |chapter= New Women in Early 20th-Century America |last1=Rabinovitch-Fox |first1=Einav |title= Oxford Research Encyclopedia of American History |date=2017 |publisher= Oxford Research Encyclopedias |doi= 10.1093/acrefore/9780199329175.013.427 |isbn= 978-0-19-932917-5 |access-date=May 28, 2020 }}</ref> Навлегувањето на жените во јавниот простор се изразувало на многу начини. Кон крајот на 1890-тите години, возењето велосипед станало новопопуларна активност што ја зголемила подвижноста на жените, а истовремено означувала отфрлање на традиционалните учења за женската слабост и кревкост. Сузан Б. Ентони изјавила дека велосипедите „направиле повеќе за ослободувањето на жените отколку што било што друго во светот“.<ref>''New York World'', February 2, 1896, quoted in Harper (1898–1908), Vol. 2. [https://archive.org/stream/lifeandworksusa01harpgoog#page/n397/mode/2up p. 859]</ref> Елизабет Кејди Стентон изјавила дека „Жената се движи кон избирачкото право на велосипед“.<ref>Quoted in Schultz (2013), [https://books.google.com/books?id=dQ3dAAAAQBAJ&pg=PA33 p. 33]</ref> [[File:OnToWashington1913.ogv|thumb|200px|Снимка од суфражетки кои марширале од Њуарк, Њу Џерси, до Вашингтон во 1913 година.]] Активистките воделе кампања за право на глас на начини што многумина сè уште ги сметале за „недолични за дами“, како што биле марширањето во поворки и држењето говори на улични агли стоејќи на импровизирани говорници. Во Њујорк во 1912 година, суфражетките организирале дванаесетдневен марш од 170 милји до Олбани за да му достават петиции за право на глас на новиот гувернер. Во 1913 година, суфражетската „Армија на Хадсон“ марширала 250 милји од Њујорк до Вашингтон за шеснаесет дена, привлекувајќи национално медиумско внимание.<ref>Schultz (2013), [https://books.google.com/books?id=dQ3dAAAAQBAJ&pg=PA30 p. 30]</ref> === Нови организации за женско право на глас === ==== Лига за еднакво право на глас на студентките ==== Кога [[Мод Вуд Парк]] присуствувала на конвенцијата на НЗПГЖ во 1900 година, открила дека е речиси единствената млада личност таму. По враќањето во Бостон, таа ја основала Лигата за еднакво право на глас на студентките со помош на нејзината колешка од Редклиф, [[Инез Хејнс Ирвин]], и ја поврзала со НЗПГЖ. Во голема мера благодарение на напорите на Парк, слични групи биле организирани на универзитетски кампуси во 30 држави, што довело до создавање на [[Национална лига за еднакво право на глас на студентките|Националната лига за еднакво право на глас на студентките]] во 1908 година.<ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/444021/Maud-Wood-Park |title=Maud Wood Park |publisher=Britannica Online Encyclopedia |access-date=July 15, 2014}}</ref><ref>Jana Nidiffer, "Suffrage, FPS, and History of Higher Education", in Allen, Elizabeth J., et al. (2010), ''Reconstructing Policy in Higher Education'', [https://books.google.com/books?id=F6-MAgAAQBAJ&pg=PA45 pp. 45–47]. New York: Routledge. {{ISBN|978-0-415-99776-8}}</ref> [[File:Rose-Sanderson-Votes-for-Women.jpeg|right|thumb|Суфражетки кои демонстрирале за правото на глас во 1913 година.]] ==== Лига за еднаквост на самостојно издржуваните жени ==== Драматичните тактики на милитантното крило на британското движење за женско право на глас почнале да влијаат врз движењето во САД. [[Хариет Стентон Блач]], ќерката на [[Елизабет Кејди Стентон]], се вратила во САД по неколку години поминати во Англија, каде што била поврзана со суфражетски групи кои сè уште биле во раните фази на милитантно дејствување. Во 1907 година таа ја основала Лигата за еднаквост на самостојно издржуваните жени, подоцна наречена Женски политички сојуз, чие членство се засновало на работнички, и професионални и индустриски работнички. Лигата за еднаквост ја вовела практиката на организирање суфражетски поворки и ги организирала првите јавни суфражетски собири на отворено по триесет години.<ref>Flexner (1959), [https://books.google.com/books?id=VjEw6ZnVm1EC&pg=PA242 pp. 242–251]</ref> На овие поворки марширале дури до 25.000 луѓе.<ref>Frost-Knappman and Cullen-DuPont (2009), [https://books.google.com/books?id=n1R4lAb8gBMC&pg=PA304 p. 304]</ref> ==== Национален совет на жените гласачи ==== Националниот совет на жените гласачи (НСЖГ) бил основан во 1911 година за да ги претставува жените во државите каде што веќе било обезбедено женско право на глас. Првично тие држави биле Вајоминг, Колорадо, Ајдахо, Јута и Вашингтон. Набргу потоа следеле и неколку други држави, вклучувајќи ја и Калифорнија. [[Ема Смит Девоу]] била претседателка на НСЖГ во текот на целото негово деветгодишно постоење. Таа претходно била претседателка на Здружението за еднакво право на глас на Вашингтон за време на успешната кампања за право на глас во таа држава во 1910 година. Дејствувајќи како политичка група за притисок, NCWV работел на донесување закони од интерес за жените во државите каде што тие можеле да гласаат. Како што правото на глас било обезбедувано и во други држави, НСЖГ сè повеќе можел да ја користи својата политичка моќ за да го поттикне усвојувањето на [[Деветнаесетти амандман од Уставот на Соединетите Американски Држави|Деветнаесеттиот амандман]].<ref name=ross-nazzal-book>{{cite book|title=Winning the West for Women: The Life of Suffragist Emma Smith DeVoe|last=Ross-Nazzal|first=Jennifer M.|pages=[https://books.google.com/books?id=zvgUCgAAQBAJ&pg=PA11 11–12, 182]|year=2011|publisher= University of Washington Press|isbn=978-0-295-99086-6}}</ref> По неговото усвојување, NCWV и NAWSA се здружиле за да ја формираат [[Лига на жени гласачи]].<ref>{{cite web |url=https://www.lwv.org/about-us |title=Who Is the League of Women Voters?|publisher=League of Women Voters | access-date=May 18, 2023}}</ref> ==== Национална женска партија ==== Работата за усвојување на национален амандман за право на глас била значително ограничена во корист на кампањите за право на глас на ниво на држави откако двете ривалски организации за женско право на глас се споиле во 1890 година и ја формирале НЗПГЖ. Интересот за национален амандман за право на глас повторно оживеал главно благодарение на [[Алис Пол]].<ref name=Gordon-in-Wheeler/> Во 1910 година таа се вратила во САД од Англија, каде што била дел од милитантното крило на движењето за право на глас. Пол таму била затворана и била подложена на [[присилно хранење|присилни хранења]] откако започнала штрајк со глад. Во јануари 1913 година таа пристигнала во Вашингтон како претседателка на Конгресниот комитет на НЗПГЖ, задолжена за обновување на кампањата за уставен амандман што ќе им обезбеди избирачко право на жените. Таа и нејзината соработничка [[Луси Бернс]] организирале поворка за право на глас во Вашингтон ден пред инаугурацијата на [[Вудро Вилсон]] за претседател. Противниците на маршот го претвориле настанот во речиси бунт, кој завршил дури кога биле повикани коњанички единици на армијата за да воспостават ред. Јавното негодување поради инцидентот, кој го чинел началникот на полицијата неговата функција, му донело публицитет на движењето и му дало нов поттик.<ref>Flexner (1959), [https://books.google.com/books?id=VjEw6ZnVm1EC&pg=PA256 pp. 255–257]</ref> Во 1914 година Пол и нејзините следбеници почнале предложениот амандман за право на глас да го нарекуваат „Амандманот на Сузан Б. Ентони“,<ref>Ward (1999), pp. 214–215</ref> име што било широко прифатено.<ref>{{cite news|title=Senators to Vote on Suffrage Today; Fate of Susan B. Anthony Amendment Hangs in Balance on Eve of Final Test|newspaper=The New York Times|date=September 26, 1918|url=https://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F60F17F63E5511738DDDAF0A94D1405B888DF1D3}}</ref> Пол тврдела дека, бидејќи Демократската партија не преземала мерки за да им обезбеди право на глас на жените иако ги контролирала претседателската функција и двата дома на Конгресот, движењето за право на глас требало да работи за пораз на сите демократски кандидати без оглед на личниот став на кандидатот за тоа прашање. Таа и Бернс формирале посебна лобистичка група наречена [[Конгресен сојуз]] за да дејствува според овој пристап. Силно несогласувајќи се со тоа, НЗПГЖ во 1913 година ја повлекла поддршката за групата на Пол и продолжила со својата практика да го поддржува секој кандидат што го поддржувал правото на глас, без оглед на политичката припадност.{{snf|Scott|Scott|1982|pp=32–33}} Во 1916 година Блач го споила својот Женски политички сојуз со Конгресниот сојуз на Пол.<ref>Fowler (1986), p. 146</ref> [[File:Alice Paul cph.3a38295.jpg|thumb|200px|[[Алис Пол]]]] Во 1916 година Пол ја основала [[Национална женска партија|Националната женска партија]] (НЖП).<ref>Walton (2010), [https://books.google.com/books?id=hAWbMy0IvkkC&pg=PA133 pp. 133, 158]</ref> Женското движење повторно се поделило, но резултатот овојпат бил нешто слично на поделба на трудот. НЗПГЖ дополнително го зацврстила својот углед на респектабилна организација и се занимавала со високо организирано лобирање и на национално и на државно ниво. Помалата НЖП исто така се занимавала со лобирање, но сè повеќе станувала позната по драматични и конфронтациски активности, најчесто во главниот град на државата.{{snf|Scott|Scott|1982|pp=32–33}} Еден облик на протест биле таканаречените „стражарски оган“ (watchfires), кои подразбирале палење примероци од говорите на претседателот Вилсон, често пред Белата куќа или во блискиот [[Лафајет парк]]. NWP продолжила да организира вакви акции и по почетокот на војната, предизвикувајќи критики од јавноста, па дури и од други организации за право на глас, дека постапува непатриотски.<ref>{{Cite web|url=https://depts.washington.edu/moves/NWP_storymap.shtml|title=National Woman's Party 1912-1922: Timeline Story Map - Mapping American Social Movements Project|website=depts.washington.edu}}</ref> ==== Конференција за женско право на глас на јужните држави ==== Водачките на јужната стратегија на НЗПГЖ почнале да го наоѓаат својот сопствен глас до 1913 година, кога Кејт Гордон од Луизијана и [[Лора Клеј]] од Кентаки ја формирале Конференцијата за женско право на глас на јужните држави (КЖПГЈД). Суфражетките од КЖПГЈД избрале да дејствуваат во рамките на обичаите на [[Закони на Џим Кроу|Џим Кроу]] во нивните држави и отворено зборувале за тоа како давањето избирачко право на белите жени ќе ја зајакне општествено-економската и политичката дејност што произлегувала од белата надмоќ.<ref>{{cite web |last1=Case |first1=Sarah H. |title=Woman Suffrage in the Southern States |url=https://www.nps.gov/articles/woman-suffrage-in-the-southern-states.htm |website=Series: The 19th Amendment and Women's Access to the Vote Across America. National Park Service. |publisher=U.S. Department of the Interior |access-date=September 17, 2019}}</ref> За да појаснат како нивната политичка идеологија се вклопувала во сè поригидното статус кво на сегрегацијата, тие објавувале весник, ''[https://www.worldcat.org/oclc/13640436 New Southern Citizen]'', со мотото: „Направете ги јужните држави бели“. КЖПГЈД сè повеќе доаѓала во судир со НЗПГЖ и нејзиниот главен фокус на постигнување федерален амандман. Сепак, повеќето јужни суфражетки не се согласувале со овој пристап и продолжиле да работат поврзани со НЗПГЖ. Гордон активно водела кампања против Деветнаесеттиот амандман бидејќи, теоретски, тој би им обезбедил избирачко право и на афроамериканските жени.<ref>{{cite web |last1=Tyler |first1=Pamela |title=Woman Suffrage |url=https://64parishes.org/entry/woman-suffrage |website=64 Parishes |publisher=Encyclopedia of Louisiana |access-date=September 17, 2019}}</ref> Тоа, како што изјавила [[Лора Клеј]] во дебата со претседателката на [[Здружение за еднакви права на Кентаки|Здружението за еднакви права на Кентаки]], [[Медлин Мекдауел Брекенриџ]],<ref>{{cite web |last1=Hollingsworth |first1=Randolph |title=Debate between Laura Clay and Madeline McDowell Breckinridge over the Anthony Amendment |url=https://networks.h-net.org/node/2289/discussions/1706557/debate-between-laura-clay-and-madeline-mcdowell-breckinridge-over |website=H-Kentucky |publisher=H-Net.org |access-date=September 17, 2019}}</ref> би го оживеало стравот од интервенциите од времето на [[Период на реконструкција во САД|Реконструкцијата]] и би довело до зголемен федерален надзор врз изборите на Југот. '''Алфа-клуб за право на глас''' Оваа организација била создадена од [[Ајда Б. Велс]] во 1913 година, со надеж дека ќе го унапреди правото на жените во Соединетите Американски Држави. Организацијата потекнувала од Чикаго, Илиноис, со помош на активистки како [[Бел Сквајер]] и [[Вирџинија Брукс]]. Групата работела на поддршка на целокупното движење за право на глас на афроамериканските жени. Клубот го поттикнувал политичкото учество на црните жени и се занимавал со нивната маргинализација во рамките на вообичаените организации за право на глас. Една од тие организации била Националната американска асоцијација за женско право на глас (НЗПГЖ), како и поединци како Алис Пол. Неговите главни цели биле да ја поддржува изборната победа на кандидати кои би ги застапувале интересите на црните заедници, да ги образува афроамериканските жени за граѓанското учество и да го поттикнува нивното учество на изборите. Водечката улога на Велс како директорка на Бирото против линчување на [[Национален афроамерикански совет|Националниот афроамерикански совет]] е истакната во ''The Appeal'' (Минеаполис, 19 јули 1902 година).<ref>{{Cite web |title=Image 1 of The Appeal |url=https://www.loc.gov/resource/sn83016810/1902-07-19/ed-1/?sp=1&r=-0.149,0.233,1.469,0.728,0}}</ref> Овие документи исто така ја покажуваат трајната посветеност на Велс кон расната правда и поддршката на црните заедници, што влијаело врз нејзината работа за женското право на глас. Напорите на клубот за образување и мобилизирање на афроамериканските жени гласачи се прикажани во официјалното издание на организацијата, [[Алфа суфражетски запис]] (том 1, бр. 1, 18 март 1914 година).<ref>{{Cite web |title=The Alpha Suffrage Record |url=http://livinghistoryofillinois.com/pdf_files/The%20Alpha%20Suffrage%20Record,%20Volume%201,%20Number%201,%20March%2018,%201914.pdf}}</ref> === Периодични изданија за правото на глас === Стентон и Ентони во 1868 година започнале да издаваат шеснаесетстраничен неделен весник наречен ''[[Револуцијата (весник во САД)|Револуцијата]]''. Тој првенствено бил насочен кон правата на жените, особено правото на глас, но исто така обработувал политика, работничко движење и други теми. Неговиот енергичен и разновиден стил му обезбедил трајно влијание, но долговите се зголемиле бидејќи не ја добил очекуваната финансиска поддршка, па тие биле принудени да го предадат весникот во други раце по само дваесет и девет месеци.<ref>Rakow and Kramarae eds. (2001), [https://books.google.com/books?id=Ahcmo4_Jko0C&pg=PA14 pp. 14–18]</ref> Нивната организација, NWSA, потоа зависела од други периодични изданија, како ''The National Citizen and Ballot Box'', уредуван од Матилда Џослин Гејџ, и ''[[Женска трибина]]'', уредуван од [[Клара Бевик Колби]], за да ги претставуваат нејзините ставови.<ref>McMillen (2008), p. 210</ref> Во 1870 година, кратко по формирањето на AWSA, Луси Стоун започнала да издава осумстраничен неделен весник наречен ''[[Женски журнал]]'' за застапување на правата на жените, особено правото на глас. Подобро финансиран и помалку радикален од ''Револуцијата'', тој опстојувал многу подолго. До 1880-тите години станал неофицијален глас на движењето за право на глас во целина.<ref>McMillen (2008), pp. 208, 224</ref> Во 1916 година NAWSA го купила ''Женски журнал'' и вложила значителни средства за негово унапредување. Тој бил преименуван во ''Жена граѓанин'' (''Woman Citizen'') и бил прогласен за официјално гласило на NAWSA.<ref>Fowler (1986), pp. 117, 119</ref> Алис Пол започнала да издава весник наречен ''[[Суфражистката]]'' во 1913 година, кога сè уште била дел од NAWSA. Уредничка на осумстраничниот неделник била [[Рета Чајлд Дор]], искусна новинарка.<ref>Walton (2010), [https://books.google.com/books?id=hAWbMy0IvkkC&pg=PA88 pp. 88, 96–97]</ref> === Промена на текот на настаните === [[Женско право на глас во Нов Зеланд|Нов Зеланд им обезбедил право на глас на жените]] во 1893 година, станувајќи првата држава што го направила тоа на национално ниво. Во САД, жените добиле право на глас во државата Вашингтон во 1910 година; во [[Предлог 4 на Калифорнија (1911)|Калифорнија во 1911 година]]; во Орегон, Канзас и Аризона во 1912 година; и во Илиноис во 1913 година.<ref>Scott and Scott (1982), [https://books.google.com/books?id=opBMJGm4jc8C&pg=PA166 p. 166]</ref> Некои држави им дозволувале на жените да гласаат на училишни избори, општински избори или за членови на Изборниот колегиум. Некои територии, како Вашингтон, Јута и Вајоминг, им дозволувале на жените да гласаат уште пред да станат сојузни држави.<ref>{{Cite web|url=https://depts.washington.edu/moves/WomanSuffrage_map.shtml|title=Timeline and Map of Woman Suffrage Legislation State by State 1838-1919 - Mapping American Social Movements Project|website=depts.washington.edu}}</ref> Како што жените гласале во сè поголем број држави, конгресмените од тие држави почнале да ја поддржуваат идејата за национален амандман за право на глас и да обрнуваат поголемо внимание на прашања како што бил детскиот труд. [[File:Map of US Suffrage, 1920.svg|thumb|240px|left|Статусот на женското право на глас пред усвојувањето на Деветнаесеттиот амандман во 1920 година {{legend|#4575b4|Целосно право на глас}} {{legend|#74add1|Претседателско право на глас}} (глас само за претседател) {{legend|#abd9e9|Примарно право на глас}} (глас само на внатрепартиски избори) {{legend|#e0f3f8|Општинско право на глас}} (глас само на градски избори) {{legend|#fee090|Право на глас на училишни, обврзнички или даночни прашања}} (глас само на посебни избори) {{legend|#fdae61|Општинско право на глас во некои градови}} {{legend|#f46d43|Примарно право на глас во некои градови}} {{legend|#d73027|Без право на глас}}]] Реформските кампањи на [[Прогресивен период|Прогресивниот период]] го зајакнале движењето за право на глас. Почнувајќи околу 1900 година, ова широко движење започнало од основно ниво со цели како борба против корупцијата во владата, укинување на детскиот труд и заштита на работниците и потрошувачите. Многу од неговите учесници гледале на женското право на глас како на уште една прогресивна цел и верувале дека вклучувањето на жените во електоратот ќе му помогне на движењето да ги постигне и другите цели. Во 1912 година, [[Прогресивна партија (Соединети Американски Држави, 1912)|Прогресивната партија]], формирана од [[Теодор Рузвелт]], го поддржала женското право на глас.<ref>Scott and Scott (1982), [https://books.google.com/books?id=opBMJGm4jc8C&pg=PA28 pp. 28–29]</ref> [[Социјализам во Соединетите Американски Држави|Социјалистичкото движење]] исто така го поддржувало женското право на глас во некои области.<ref>Graham (1996), pp. 57, 112–113</ref> До 1916 година, правото на глас за жените станало големо национално прашање, а НЗПГЖ станала најголемата волонтерска организација во земјата, со два милиони членки.<ref>Scott and Scott (1982), [https://books.google.com/books?id=opBMJGm4jc8C&pg=PA38 pp. 38–39]</ref> Истата година, конвенциите на Демократската и Републиканската партија го поддржале женското право на глас, но само на ниво на поединечни држави, со импликација дека различните држави би можеле да го спроведуваат правото на глас на различни начини или (во некои случаи) воопшто да не го воведат. Очекувајќи повеќе, Кат повикала итна конвенција на NAWSA и го предложила она што станало познато како „Планот за победа“.<ref>Graham (1996), pp. 84–85, 88</ref> Неколку години НЗПГЖ се фокусирала на постигнување право на глас поединечно по држави, делумно за да ги прилагоди членовите од јужните држави кои се спротивставувале на идејата за национален амандман, сметајќи ја како нарушување на правата на државите.<ref>Fowler (1986), p. 143</ref> Во стратешки пресврт, конвенцијата од 1916 година го одобрила предлогот на Кат да се направи националниот амандман приоритет за целата организација. Управниот одбор бил овластен да утврди план за работа за секоја држава и да ја преземе таа работа ако државната организација одбие да соработува.<ref>Graham (1996), p. 87</ref> Во 1917 година, Кат добила завештание од 900.000 долари од г-ѓа Френк (Мириам) Лесли, кое требало да се користи за движењето за женско право на глас. Кат ја формирала Комисијата „Лесли“ за женско право на глас за распределба на средствата, од кои поголемиот дел ги поддржувале активностите на НЗПГЖ во клучен момент за движењето за право на глас.<ref>Fowler (1986), pp. 118–119</ref> [[File:Suffragette banner. One of the banners, the women who picketed the White House . . . - NARA - 533769.tif|thumb|200px|„Кајзер Вилсон“ транспарент што го држела членка на НЖП, која протестирала пред Белата куќа]] Во јануари 1917 година, Националната женска партија (НЖП) поставила стражарски протести пред Белата куќа, која дотогаш никогаш не била предмет на вакви протести, со транспаренти што барале женско право на глас.<ref>Flexner (1959), [https://books.google.com/books?id=VjEw6ZnVm1EC&pg=PA275 p. 275]</ref> Тензиите ескалирале во јуни кога една руска делегација пристигнала во Белата куќа, а членките на НЖП развиле транспарент на кој пишувало: „Ние, жените на Америка, ви кажуваме дека Америка не е демократија. Дваесет милиони американски жени се лишени од правото на глас. Претседателот Вилсон е главниот противник на нивното национално избирачко право“.<ref>Walton (2010), [https://books.google.com/books?id=hAWbMy0IvkkC&pg=PA171 pp. 171–172]</ref> Во август, друг транспарент се однесувал на „Кајзер Вилсон“ и ја споредувал судбината на германскиот народ со таа на американските жени.<ref>Walton (2010), [https://books.google.com/books?id=hAWbMy0IvkkC&pg=PA187 p. 187]</ref> Некои од набљудувачите, вклучително и толпи пијани мажи кои дошле во градот за [[втора инаугурација на Вудро Вилсон]],<ref>[https://think.kera.org/2016/03/08/defending-the-ballot-box/ Defending The Ballot Box] (audio interview with Michael Waldman, president of the Brennan Center for Justice at NYU School of Law)</ref> реагирале насилно, кинејќи им ги транспарентите од рацете на протестирачките. Полицијата, чии претходни дејства биле воздржани, почнала да ги апси демонстрантките за блокирање на тротоарот. На крај биле уапсени над 200 жени, од кои околу половина биле испратени во затвор.<ref>Flexner (1959), [https://books.google.com/books?id=VjEw6ZnVm1EC&pg=PA277 pp. 277–278]</ref> Во октомври Алис Пол била осудена на седум месеци затвор. Кога таа и другите затворени суфражетки започнале штрајк со глад, затворските власти ги [[присилно хранење|присилно ги хранеле]]. Негативниот публицитет од оваа сурова практика извршил дополнителен притисок врз администрацијата, која на крај попуштила и ги ослободила сите затворенички.<ref>Walton (2010), [https://books.google.com/books?id=hAWbMy0IvkkC&pg=PA207 pp. 192, 194, 200, 207]</ref> Влегувањето на САД во [[Прва светска војна]] во април 1917 година имало значително влијание врз движењето за право на глас. За да ги заменат мажите што заминале во војска, жените влегле во работни места кои традиционално не вработувале жени, како што се челичарници и рафинерии за нафта. НЗПГЖ соработувала со воените напори, при што Кат и Шо служеле во Женскиот комитет на [[Совет за национална одбрана (САД)|Советот за национална одбрана]]. За разлика од тоа, NWP не презела чекори за соработка со воените напори.<ref>Flexner (1959), [https://books.google.com/books?id=VjEw6ZnVm1EC&pg=PA276 pp. 276, 280–281]</ref> [[Џенет Ранкин]], избрана во 1916 година од Монтана како првата жена во Конгресот, била една од педесетте членови на Конгресот што гласале против објавувањето војна.<ref>Norma Smith, ''Jeannette Rankin, America's Conscience'' (Montana Historical Society, 2002)</ref> Во ноември 1917 година, референдум за давање избирачко право на жените во Њујорк – во тоа време најнаселена држава во земјата – бил усвоен со значителна разлика во гласови.<ref name="autogenerated1">Scott and Scott (1982), [https://books.google.com/books?id=opBMJGm4jc8C&pg=PA41 p. 41]</ref> Во септември 1918 година, претседателот Вилсон се обратил пред Сенатот, повикувајќи на одобрување на амандманот за право на глас како воена мерка, велејќи: „Дали жените, со кои сме направиле партнери во оваа војна, ќе ги прифатиме само како партнери во страдање, жртва и труд, а не и како партнери во привилегија и право?“<ref>''The Public Papers of Woodrow Wilson: War and peace'', Baker and Dodd (eds.), p. 265, quoted in Flexner (1959), p. 302</ref> На [[Претседателски избори во САД (1918)|изборите во 1918 година]], и покрај заканата од [[шпански грип]], уште три држави ([[Оклахома]], [[Јужна Дакота]] и [[Мичиген]]) усвоиле иницијативи за да им дадат право на глас на жените, а двајца актуелни сенатори ([[Џон В. Викс]] од [[Масачусетс]] и [[Вилард Салсбери Џуниор]] од [[Делавер]]) ги изгубиле изборите поради нивното спротивставување на правото на глас.<ref>{{Cite web|url=https://www.nationalgeographic.com/history/2020/04/pandemic-nearly-derailed-womens-suffrage-movement/|archive-url=https://web.archive.org/web/20200421155316/https://www.nationalgeographic.com/history/2020/04/pandemic-nearly-derailed-womens-suffrage-movement/|url-status=dead|archive-date=April 21, 2020|title=A pandemic nearly derailed the women's suffrage movement|last=DuBois|first=Ellen Carol|date=April 20, 2020|website=National Geographic|language=en|access-date=April 27, 2020}}</ref> До крајот на 1919 година, жените фактички можеле да гласаат за претседател во држави со 326 изборни гласови од вкупно 531.<ref>[http://rs6.loc.gov/cgi-bin/query/r?ammem/naw:@field(DOCID+@lit(rbnawsan4830div12)) The record of the Leslie Woman Suffrage Commission, Inc., 1917–1929] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220125205527/http://rs6.loc.gov/cgi-bin/query/r?ammem%2Fnaw%3A%40field%28DOCID+%40lit%28rbnawsan4830div12%29%29 |date=January 25, 2022 }}, by Rose Young, posted on the web by the Library of Congress.</ref> Политичките лидери кои станале уверени во неизбежноста на женското право на глас почнале да вршат притисок врз локалните и националните законодавци да го поддржат, за нивните партии да можат да си припишат заслуга на идните избори.<ref>Graham (1996), p. 146</ref> Војната служела како катализатор за проширување на правото на глас во неколку земји, при што жените го добиле правото на глас по години кампањи, делумно како признание за нивната поддршка во воените напори, што дополнително го зголемило притисокот за право на глас во САД.<ref>Susan Zeiger, "She didn't raise her boy to be a slacker: Motherhood, conscription, and the culture of the First World War." ''Feminist Studies'' (1996): 7–39</ref> Околу половина од жените во Британија добиле избирачко право до јануари 1918 година, како и жените во повеќето канадски провинции, со исклучок на Квебек.<ref>Flexner (1959), pp. 302, 381 n. 6</ref> === Деветнаесетти амандман === {{quote box | quote = Да се извади зборот „машки“ од Уставот во пракса ги чинеше жените на оваа земја педесет и две години непрекината кампања... Во тој период тие беа принудени да водат 56 кампањи на референдуми пред машките гласачи; 480 кампањи за законодавствата да предложат амандмани за право на глас до гласачите; 47 кампањи за државни уставни конвенции да го вметнат женското право на глас во државните устави; 277 кампањи за државни партиски конвенции да вклучат платформи за женско право на глас; 30 кампањи за претседателски партиски конвенции да усвојат платформи за женско право на глас, и 19 кампањи со 19 последователни Конгреси. Биле собрани милиони долари, главно во мали суми, и внимателно биле потрошени. Стотици жени ги дале можностите на цели животи, илјадници дале години од своите животи, а стотици илјади дале постојана поддршка и помош колку што можеле. | source = —[[Кери Чепмен Кат]], претседателка на [[Национална американска асоцијација за женско право на глас]].<ref name="Sherr2010">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=2po16sEMd7AC&pg=PT28|title=Failure Is Impossible: Susan B. Anthony in Her Own Words|first=Lynn|last=Sherr|date=September 29, 2010|publisher=Crown|isbn=978-0-307-76529-1 |via=Google Books}}</ref><ref>{{cite thesis |degree= Ph.D. |last= Imsande |first= Jennifer Lynn |date=2006 |title= The perils of protection: gender and the recasting of rights in a nation at war, 1860–1898 | oclc = 75385271 | isbn = 9780542795619 }} [https://books.google.com/books?id=4tsV4zBFxBIC Details.]</ref> }} [[File:I did not raise my girl to be a voter3.jpg|thumb|200px|Карикатура од 1915 година од списанието ''[[Puck (списание)|Puck]]'', во која група дискредитирани мажи поддржуваат антисуфражетска жена. Натписот „Јас не ја одгледав мојата ќерка за да биде гласач“ е парафраза на антивоената песна „[[I Didn't Raise My Boy To Be A Soldier]]“.]] [[File:Stamp-US-1970-Woman-Suffrage.png|thumb|200px|Поштенска марка на САД од 1970 година, издадена по повод 50 години од женското право на глас]] Првата светска војна имала длабоко влијание врз женското право на глас во земјите учеснички. Жените одиграле голема улога на [[Домашен фронт за време на Првата светска војна|домашниот фронт]] и многу земји ги признале нивните жртви со доделување право на глас за време или веднаш по војната, вклучувајќи ги САД, Британија, Канада (со исклучок на Квебек), Данска, Австрија, Холандија, Германија, Русија, Шведска; а Ирска вовела универзално избирачко право по стекнувањето независност. Франција речиси го сторила истото, но не го довршила процесот.<ref>{{Cite journal | last = Palm | first = Trineke | title = Embedded in social cleavages: an explanation of the variation in timing of women's suffrage | journal = [[Scandinavian Political Studies]] | volume = 36 | issue = 1 | pages = 1–22 | doi = 10.1111/j.1467-9477.2012.00294.x | date = March 2013 }}</ref> И покрај нивниот конечен успех, групи како Националната женска партија кои продолжиле со милитантни протести за време на војната биле критикувани од други суфражетски организации и од јавноста, која ги сметала за непатриотски.<ref>{{cite web | title = National Woman's Party: a year-by-year history 1913–1922 | url = https://depts.washington.edu/moves/NWP_project.shtml }}</ref> На 12 јануари 1915 година, пред [[Претставнички дом на Соединетите Американски Држави|Претставничкиот дом]] бил изнесен закон за право на глас, но бил одбиен со 204 гласови „против“ и 174 „за“ (демократи 170–85 против, републиканци 81–34 за, прогресивци 6–0 за).<ref>{{cite web | title = On passage of H. J. Res. 1, proposing to the state legislatures a woman's suffrage amendment to the constitution. (P.1483) | url = http://www.govtrack.us/congress/votes/63-3/h238 }}</ref> Претседателот [[Вудроу Вилсон]] чекал додека не бил сигурен дека Демократската партија го поддржува предлогот; референдумот во 1917 година во државата Њујорк во корист на женското право на глас се покажал како одлучувачки за него. Кога во јануари 1918 година бил изнесен нов закон пред Претставничкиот дом, Вилсон упатил силен и широко објавен апел до Домот да го усвои законот.<ref>{{Cite journal | last1 = Lunardini | first1 = Christine A. | last2 = Knock | first2 = Thomas J. | title = Woodrow Wilson and woman suffrage: a new look | url = https://archive.org/details/sim_political-science-quarterly_winter-1980-1981_95_4/page/655 | journal = [[Political Science Quarterly]] | volume = 95 | issue = 4 | pages = 655–671 | doi = 10.2307/2150609 | date = Winter 1980–1981 | jstor = 2150609 }}</ref> Бен тврдела дека: :Националната американска асоцијација за женско право на глас, а не Националната женска партија, била пресудна во промената на ставот на Вилсон кон федералниот амандман, затоа што нејзиниот пристап се совпаѓал со неговата конзервативна визија за соодветниот начин на реформи: да се изгради широк консензус, да се развие легитимна основа и да се направи прашањето политички корисно. Дополнително, јас тврдам дека Вилсон имал значајна улога во успешното донесување во Конгресот и националната ратификација на 19-от амандман.<ref>{{cite thesis |degree= Ph.D. |last= Behn |first= Beth |date= 2012 |title= Woodrow Wilson's conversion experience: the president and the federal woman suffrage amendment |publisher= [[University of Massachusetts Amherst]] |oclc= 813298690 |url= http://scholarworks.umass.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1503&context=open_access_dissertations |format= pdf |access-date= 2026-06-07 |archive-date= 2020-10-01 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201001091932/https://scholarworks.umass.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1503&context=open_access_dissertations |url-status= dead }} (Quote from abstract.)</ref> Амандманот бил усвоен со двотретинско мнозинство во Претставничкиот дом, со само еден глас разлика. Потоа гласањето било пренесено во Сенатот. Повторно претседателот Вилсон упатил апел, но на 30 септември 1918 година амандманот паднал два гласа помалку од потребното двотретинско мнозинство, 53–31 (републиканци 27–10 за, демократи 26–21 за).<ref>{{cite web | title = S652146 Y=53, N=31 JONES, N.M. TO PASS H.J. RES. 200. | url = http://www.govtrack.us/congress/votes/65-2/s325 }}</ref> На 10 февруари 1919 година повторно било гласање и амандманот повторно бил одбиен, овој пат со само еден глас разлика, 54–30 (републиканци 30–12 за, демократи 24–18 за).<ref>{{cite web | title = S653037 Y=55, N=29 JONES, N.M. TO PASS H.J. RES. 200. | url = http://www.govtrack.us/congress/votes/65-3/s365 }}</ref> Меѓу политичарите од двете партии постоела значителна загриженост амандманот да биде усвоен и ратификуван пред општите избори во 1920 година, па претседателот свикал специјална седница на Конгресот, и повторно бил изнесен закон со кој се воведувал амандманот. На 21 мај 1919 година бил усвоен со 304 „за“ и 89 „против“ (републиканци 200–19 за, демократи 102–69 за, Union Labor 1–0 за, Prohibitionist 1–0 за),<ref>{{cite web | title = To pass H.J. Res. 1, proposing an amendment to the constitution extending the right to suffrage of women. (P. 78-2) | url = http://www.govtrack.us/congress/votes/66-1/h2 }}</ref> со 42 гласа повеќе од потребното мнозинство. На 4 јуни 1919 година бил разгледан во Сенатот и по долга расправа бил усвоен со 56 „за“ и 25 „против“ (републиканци 36–8 за, демократи 20–17 за).<ref>{{cite web | title = S661014 Y=56, N=25 WATSON, IND. TO PASS HJR 1. | url = http://www.govtrack.us/congress/votes/66-1/s13 }}</ref> Во рок од неколку дена, [[Висконсин]], [[Илиноис]] и [[Мичиген]] го ратификувале амандманот, бидејќи нивните законодавни тела тогаш биле во сесија. Други држави следеле со редовно темпо, сè додека амандманот не бил ратификуван од 35 од потребните 36 државни законодавства. По [[Вашингтон]] на 22 март 1920 година, ратификацијата се одолговлекувала со месеци. Конечно, на 18 август 1920 година, [[Тенеси]] тесно го ратификувал [[Деветнаесетти амандман од Уставот на Соединетите Американски Држави|Деветнаесеттиот амандман]], со што тој станал закон во целиот САД.<ref>{{Cite journal | last = Arendale | first = Marirose | title = Tennessee and women's rights | url = https://archive.org/details/sim_tennessee-historical-quarterly_spring-1980_39_1/page/62 | journal = Tennessee Historical Quarterly | volume = 39 | issue = 1 | pages = 62–78 | date =Spring 1980 | jstor = 42626045 }}</ref> Така изборите во 1920 година станале првите [[претседателски избори во Соединетите Американски Држави]] на кои жените биле дозволени да гласаат во сите држави. Три други држави, Конектикат, Вермонт и Делавер, го ратификувале амандманот до 1923 година. Потоа биле следени од други на југот. Скоро дваесет години подоцна, [[Мериленд]] го ратификувал амандманот во 1941 година. По уште десет години, во 1952 година, [[Вирџинија]] го ратификувала Деветнаесеттиот амандман, а потоа и Алабама во 1953 година.<ref name="Tennessee">{{cite book | last = Spruill Wheeler | first = Marjorie | title = Votes for women!: the woman suffrage movement in Tennessee, the South, and the nation | url = https://archive.org/details/votesforwomenwom0000unse | publisher = University of Tennessee Press | location = Knoxville | year = 1995 | isbn = 9780870498374 }}</ref> По уште 16 години, Флорида и Јужна Каролина ги усвоиле потребните гласови за ратификација во 1969 година, а две години подоцна следеле [[Џорџија]],<ref>{{cite book | editor-last = Scott | editor-first = Thomas A. | title = Cornerstones of Georgia history documents that formed the state | publisher = University of Georgia Press | location = Athens | year = 1995 | isbn = 9780820340227 }}</ref> Луизијана и Северна Каролина.<ref name="Tennessee" /> Мисисипи не го ратификувал Деветнаесеттиот амандман сè до 1984 година, шеесет и четири години по неговото национално стапување во сила.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=uH1SPgyl5e0C&dq=Mississippi++amendment+1984&pg=PA154|title=Mississippi Women: Their Histories, Their Lives|first1=Martha H.|last1=Swain|first2=Elizabeth Anne|last2=Payne|first3=Marjorie Julian|last3=Spruill|date=February 1, 2010|publisher=University of Georgia Press|isbn=978-0-8203-3393-9 |via=Google Books}}</ref> Иронично, Мисисипи била последната држава која избрала жена во Конгресот, при што првата жена во нејзината конгресна делегација била [[Синди Хајд-Смит]], избрана во 2018 година. ==Ефекти од Деветнаесеттиот амандман== ===Во САД=== [[File:19200819 Suffrage vote (Tennessee) - Nineteenth Amendment - The Washington Times.jpg|thumb|upright=1.5| По ратификацијата, Елис Пол предупредила дека „жените сè уште не се целосно слободни“ и дека жените „не можат да очекуваат ништо од политичарите... сè додека не се обединат како целина во своја сопствена партија“, додавајќи дека дискриминацијата сè уште постои „во законските книги која нема да биде отстранета со ратификацијата“.<ref name=WashTimes_19200819/> Пол тврдела дека амандманот бил усвоен само затоа што „на крајот станало поповолно за оние што ја контролирале владата да го поддржат правото на глас отколку да се спротивставуваат на него“.<ref name=WashTimes_19200819>{{cite news |last1=Morris |first1=Mildred |title=Tennessee Fails to Reconsider Suffrage Vote – Fight for All Rights Still Facing Women |url=https://newspaperarchive.com/washington-times-aug-19-1920-p-1/ |work=The Washington Times |date=August 19, 1920 |page=1}} Morris is writer for "Fight for All Rights..." article only.</ref>]] [[File:Women voter outreach 1935 English Yiddish.jpg|thumb|Жени опкружени со плакати на англиски и [[јидиш]] кои ги поддржуваат [[Френклин Д. Рузвелт]], [[Херберт Х. Леман]] и [[Лабуристичка партија (САД)|Американска Лабуристичка Партија]] учат други жени како да гласаат, 1936 година.]] Политичарите реагирале на ново проширеното гласачко тело со нагласување на прашања од посебен интерес за жените, особено забрана на алкохол, здравје на децата, јавни училишта и светски мир.<ref>Lynn Dumenil, ''The Modern Temper: American Culture and Society in the 1920s'' (1995) pp 98–144</ref> Жените навистина реагирале на овие прашања, но во однос на општото гласање тие имале ист поглед и исто гласачко однесување како и мажите.<ref>[[Kristi Andersen]], ''After Suffrage: Women in Partisan and Electoral Politics before the New Deal'' (1996)</ref> Организацијата за право на глас [[Национална американска асоцијација за женско право на глас]] станала [[Лига на жени гласачи]], а Националната женска партија на Елис Пол почнала да лобира за целосна еднаквост и за [[Амандман за еднакви права]], кој бил усвоен од Конгресот за време на вториот бран на женското движење во 1972 година (но не бил ратификуван и никогаш не стапил во сила). Главниот пораст на женското гласање се случил во 1928 година, кога големите градски политички машини сфатиле дека им е потребна поддршката од жените за да биде избран [[Ал Смит]], додека руралните „суви“ движења ги мобилизирале жените да ја поддржат забраната и да гласаат за републиканецот [[Херберт Хувер]]. Католичките жени биле воздржани во раните 1920-ти, но во голем број се регистрирале за изборите во 1928 година — првите на кои католицизмот бил важно политичко прашање.<ref>Allan J. Lichtman, ''Prejudice and the Old Politics: The Presidential Election of 1928'' (1979)</ref> Неколку жени биле избрани на функции, но ниту една не станала особено истакната во тој период. Генерално, женското движење за права значително ослабнало во текот на 1920-тите. Усвојувањето на Деветнаесеттиот амандман во практиката не им дало право на глас на сите жени во Соединетите Американски Држави.{{sfn|McConnaughy|2013|p=251}} Правата на жените на јавен идентитет биле ограничени со практиката на обичајното право на [[coverture|покриеност]].{{sfn|Kerber|1998|p=11}} Бидејќи жените не биле граѓани во свое име, а мажените жени морале да ја преземат државјанската и резиденцијалната припадност на своите сопрузи, многу жени по брак останувале без право на глас.{{sfn|Hacker|2014|pp=57–58}}{{sfn|McConnaughy|2013|p=251}} [[Закон за натурализација од 1790 година|Законот за натурализација од 1790 година]] им давал на сите слободни бели лица кои ги исполнувале условите за карактер и престој право да станат граѓани, а [[Четиринаесетти амандман од Уставот на Соединетите Американски Држави|14-от амандман]] го проширил државјанството на оние родени во Соединетите Американски Држави, вклучувајќи ги Афроамериканците.{{sfn|Arnold|2011|pp=413–415}} Одлуките на Врховниот суд дозволувале расни ограничувања во натурализацијата на лица кои не биле ниту црни ниту бели.{{sfn|Arnold|2011|pp=413–415}}{{sfn|Van Dyne|1904|pp=56–61}} Тоа значело дека Латиноамериканци, Азијци и Источноевропејци, меѓу други групи, во различни периоди биле исклучени од можноста да станат граѓани.{{sfn|Arnold|2011|pp=415–416}}{{sfn|Van Dyne|1904|p=56}} Исклучувањата врз основа на раса се применувале и на домородните жени кои живееле во резервации, сè до донесувањето на [[Закон за индијанско државјанство|Законот за индијанско државјанство]] во 1924 година.{{sfn|Deloria|Lytle|1983|p=222}} Како резултат на тоа, ако Американка се омажела за лице кое не било подобно за натурализација, сè до донесувањето на Законот за независно државјанство на мажени жени од 1922 година и различни амандмани, таа го губела своето државјанство.{{sfn|Hacker|2014|pp=60–61}} Бидејќи [[Устав на Соединетите Американски Држави|Уставот на САД]] им дава на државите овластување да одредуваат кој има право да гласа на избори,{{sfn|National Academy of Sciences|National Research Council|2008|p=23}} сè до донесувањето на [[Закон за право на глас (1965)]], законските разлики меѓу државите довеле до многу различни граѓански права за жените во федералниот систем, зависно од нивното место на живеење.{{sfn|Carlson|2007|p=262}} Ограничувања врз основа на писменост, морален карактер и способност за плаќање изборен данок биле користени за законски да се исклучат жените од гласање.{{sfn|McConnaughy|2013|pp=251–252}} Голем број Афроамерикански жени, како и мажи, продолжиле да бидат лишени од право на глас во јужните држави.{{sfn|Valk|Brown|2010|p=140}} Латиноамериканки и жени кои не зборувале англиски редовно биле исклучувани преку барања за писменост во северните држави,{{sfn|Cartagena|2017|p=218}} а многу сиромашни жени, без разлика на расата, немале можност да го платат изборниот данок.{{sfn|Podolefsky|2014|p=843}} Бидејќи платите и законскиот пристап на мажените жени до пари бил контролиран од нивните сопрузи, многу мажени жени немале можност да го платат изборниот данок.{{sfn|Podolefsky|2014|pp=846–847}} Во 1940 година, на жените во САД им бил доделен сопствен правен статус како граѓани, а биле воведени одредби за жените кои претходно го изгубиле своето државјанство поради брак да можат да го повратат.{{sfn|Hacker|2014|p=61}} ===Домородни американски жени=== Раното движење за женско право на глас црпело инспирација од политичката егалитарност на ирокезкото општество. Домородни американски жени и мажи номинално биле [[Право на глас на домородните Американци|обезбедени со право на глас]] во 1924 година со донесувањето на[Законот за индијанско државјанство. Сепак, сè до 1950-тите, некои држави ги спречувале домородните Американци да гласаат, освен ако не ја прифателе културата и јазикот на американското општество, не се откажеле од своето племенско членство или не се преселеле во урбани области. Универзалното право на глас не било загарантирано во практика сè до донесувањето на Законот за право на глас од 1965 година. Гласачите во индијанските територии и денес се соочуваат со одредени пречки за политичко учество.<ref>{{cite web| url = https://time.com/5879346/19th-amendment-facts-myths/| title = Myths About the 19th Amendment and Women's Suffrage Debunked| date = August 18, 2020| access-date = August 6, 2021| archive-date = March 26, 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20210326122726/https://time.com/5879346/19th-amendment-facts-myths/| url-status = dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://vote.narf.org/obstacles-at-every-turn/|title = Report: Obstacles at Every Turn}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://womensmediacenter.com/news-features/100-years-after-suffrage-native-american-women-still-fighting-to-vote|title = 100 Years After Suffrage, Native American Women Still Fighting to Vote – Women's Media Center}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.americanbar.org/groups/crsj/resources/human-rights/archive/how-native-american-vote-continues-be-suppressed/|title=How the Native American Vote Continues to Be Suppressed|website=www.americanbar.org}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.historycolorado.org/story/2020/08/16/what-does-equal-suffrage-mean|title=What does Equal Suffrage mean? | History Colorado|website=www.historycolorado.org}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.loc.gov/item/today-in-history/june-02/#indian-citizenship-act|title = Today in History – June 2|website = [[Library of Congress]]}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.wyohistory.org/encyclopedia/could-women-color-vote-1870-election |title = Could Women of Color Vote in the 1870 election? {{!}} WyoHistory.org}}</ref> ===Во териториите на САД=== Во времето кога бил донесен 19-от амандман, и [[Порторико]] и [[Американски Девствени Острови|Девствените Острови]] биле неинкорпорирани територии на Соединетите Американски Држави.{{sfn|Terborg-Penn|1998|p=48}} Суфражистките верувале дека жените на Девствените Острови веќе биле добиле право на глас кога Данска го проширила избирачкото право во 1915 година, бидејќи тогаш [[Западни Инди|Дански Западни Инди]] биле нејзина сопственост. Слично, бидејќи Порториканците биле потврдени како граѓани на САД во 1917 година, се сметало дека со донесувањето на 19-от амандман и таму било проширено правото на глас.{{sfn|Terborg-Penn|1998|p=49}} По преиспитување на неговата применливост во Порторико, гувернерот [[Артур Јегер]] добил појаснување од [[Биро за островски прашања]] дека усвојувањето или ратификацијата во државите не им дава право на глас на жените во Порторико, поради неинкорпорираниот статус на островот.{{sfn|Clark|1975|p=43}} Во 1921 година, Врховниот суд на САД појаснил дека уставните права не се применуваат на жителите на овие две територии, како што биле дефинирани во Порторико со [[Форакеров закон|Органскиот закон од 1900 година]] и во Девствените Острови со данскиот колонијален закон од 1906 година.{{sfn|Terborg-Penn|1998|p=49}} Иако ограничувањето на пристапот до гласачките места поради пол било прогласено за неуставно во 1920 година, жените не излегувале на гласање во ист број како мажите сè до 1980 година. Терминот што најчесто се користи за да го опише притисокот за еднаква застапеност во владата е познат како „огледална застапеност“. Според овој концепт, степенот на застапеност на полот во владата треба да одговара на уделот на тој пол во населението. Од 1980 година до денес, жените гласаат на избори во барем ист процент како мажите, а често и повеќе. Оваа разлика во излезноста и изборните преференции меѓу мажите и жените е позната како родов јаз во гласањето. Родовиот јаз во гласањето влијаел врз политичките избори и, следствено, врз начинот на кој кандидатите водат кампањи. ===Промени во застапеноста и владините програми=== Откако жените го добиле правото на глас, присуството на жени во Конгресот постепено се зголемувало од 1920 година, со особено стабилен раст од 1981 година. Денес, сè повеќе жени се занимаваат со политика како професија. На државно и национално ниво, жените привлекле внимание кон родово чувствителни теми, родова еднаквост и права на децата. Учество на жените е повисоко на локално ниво на власта.<ref>{{Cite news |title=Women’s representation in local government: A global analysis |url=https://www.unwomen.org/en/digital-library/publications/2022/01/womens-representation-in-local-government |archive-url=https://web.archive.org/web/20260117092149/https://www.unwomen.org/en/digital-library/publications/2022/01/womens-representation-in-local-government |archive-date=2026-01-17 |access-date=2026-03-15 |work=UN Women – Headquarters |language=en |url-status=live }}</ref> Во 1972 година, [[Ширли Чисхолм]] станала првата жена што се кандидирала за претседателска номинација на Демократската партија. Во 1984 година, [[Џералдин Фераро]] станала првата жена кандидат за потпретседател номинирана од голема партија. Во 2016 година, [[Хилари Клинтон]] станала првата жена кандидат за претседател номинирана од голема партија. Во 2019 година, 25 од 100 сенатори биле жени, а 102 од 435 претставници биле жени.<ref>{{cite web |url=https://www.cawp.rutgers.edu/current-numbers |title=Current Numbers |date=June 12, 2015 |publisher=Center for American Women and Politics |access-date=August 19, 2019 |archive-date=2019-08-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190824201443/https://cawp.rutgers.edu/current-numbers |url-status=dead }}</ref> Ова личи на глобалниот просек; низ светот, во 2018 година, нешто помалку од една четвртина од националните парламентарни претставници биле жени.<ref>{{cite web|url=http://www.ipu.org/wmn-e/world.htm|title=Women in National Parliaments|website=ipu.org|publisher=[[Меѓународна парламентарна унија]]}}</ref> Во 2021 година, потпретседателката [[Камала Харис]] станала највисоко рангираната жена избрана функционерка во историјата на САД, откако ја презела функцијата заедно со претседателот [[Џо Бајден]].<ref>{{cite news |title=Kamala Harris, daughter of Jamaican and Indian immigrants, elected nation's first female vice president |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/politics/kamala-harris-vice-president/2020/11/07/5e6cb460-1df2-11eb-90dd-abd0f7086a91_story.html}}</ref> ===Значајно законодавство=== Веднаш по ратификацијата на Деветнаесеттиот амандман, многу законодавци стравувале дека ќе се појави моќен женски блок како резултат на женското добивање право на глас. [[Закон Шепард–Таунер|Законот Шепард–Таунер од 1921 година]], кој ја проширил грижата за мајките во текот на 1920-тите, бил еден од првите закони донесени со цел да се привлече женскиот глас.<ref>Lynn Dumenil, ''The Modern Temper: American Culture and Society in the 1920s'', Hill and Wang, (1995)</ref> '''Раздел IX''' е федерален закон за граѓански права што бил донесен во 1972 година како дел (Раздел IX) од [[Амандмани за образование од 1972 година]]. Тој забранува дискриминација врз основа на пол во секое училиште или друг образовен програм што прима федерални средства. ===Социо-економски ефекти=== Еден труд на [[Џон Р. Лот]] и Лоренс В. Кени, објавен во списанието ''[[Journal of Political Economy]]'', утврдил дека жените генерално гласале во согласност со полиберални политички филозофии од мажите. Трудот заклучил дека гласањето на жените било поаверзивно кон ризик од она на мажите и дека жените повеќе ги поддржувале кандидати или политики што поддржувале [[прераспределба на богатството]], [[социјално осигурување]], [[прогресивно оданочување]] и поголема држава.<ref>[[John R. Lott]] and Lawrence W. Kenny, "[http://www.people.fas.harvard.edu/~iversen/PDFfiles/LottKenny.pdf Did Women's Suffrage Change the Size and Scope of Government?]", ''[[Journal of Political Economy]]'', [[University of Chicago]], 1999, vol. 107, no. 6, pt. 1</ref> Една студија од 2020 година утврдила дека „изложеноста на право на глас во детството довела до големо зголемување на образовното постигнување кај деца од обесправени средини, особено кај црните луѓе и јужните бели луѓе. Исто така, утврдивме дека правото на глас довело до повисоки приходи заедно со образовните добивки, иако не и за јужните црни луѓе.“<ref name=":0">{{Cite journal|last1=Kose|first1=Esra|last2=Kuka|first2=Elira|last3=Shenhav|first3=Na'ama|title=Women's Suffrage and Children's Education|url=https://www.aeaweb.org/articles?id=10.1257/pol.20180677&from=f|journal=American Economic Journal: Economic Policy|date=August 2021|volume=13|issue=3|pages=374–405|language=en|doi=10.1257/pol|s2cid=236623774 |issn=1945-7731}}</ref> Овие подобрувања главно биле поттикнати од зголемување на образовните трошоци предизвикано од добивањето право на глас.<ref name=":0" /> ==Анти-суфражизам по Деветнаесеттиот амандман== ===Современ период=== Во 2020-тите, многу американски [[Десна екстремна политика во САД|крајно десни]] фигури почнале да повикуваат на укинување на Деветнаесеттиот амандман, често поврзано со движењето на [[Христијански национализам во САД|христијанскиот национализам]].<ref name=hegseth>{{cite web|url=https://19thnews.org/2025/08/pete-hegseth-doug-wilson-women-voting/|title=Who's questioning women's right to vote?|author=Padilla, Mariel|date=2025-08-12|accessdate=2025-11-11|publisher=19th News}}</ref> Овој став добил поголемо внимание во август 2025 година, кога [[Американски секретар за одбрана|американскиот секретар за одбрана]] [[Пит Хегсет]] споделил видео на [[Твитер]] во кое се појавувал [[Даглас Вилсон (теолог)|Даг Вилсон]], пастор на [[Христова Црква (Москва, Ајдахо)|Христова Црква]] во [[Москва (Ајдахо)|Москва, Ајдахо]], во кое учесниците дискутирале за укинување на Деветнаесеттиот амандман.<ref>{{cite web|url=https://www.politico.com/newsletters/women-rule/2025/08/15/christian-nationalists-target-womens-right-to-vote-00511090|title=Are Christian nationalists targeting women's right to vote?|author=Cordover, Emma|publisher=[[Politico]]|date=2025-08-15|accessdate=2025-11-11}}</ref> Во одговор, портпаролот на Хегсет појаснил дека тој го поддржува правото на глас на жените.<ref>{{cite news|url=https://www.militarytimes.com/news/pentagon-congress/2025/08/14/hegseth-supports-womens-right-to-vote-pentagon-says/|title=Hegseth supports women's right to vote, Pentagon says|last=Babb|first=Carla|date=2025-08-14|accessdate=2025-11-11|newspaper=[[Military Times]]}}</ref> Пасторот на Хегсет, сепак, заедно со други високи фигури во Причест на реформираните евангелистички цркви, се залагаат за укинување на Деветнаесеттиот амандман во корист на „семејно гласање“, каде домаќинствата би добивале еден заеднички глас, а сопругот би имал конечна одлука во случај на несогласување.<ref>{{cite news|url=https://nashvillebanner.com/2025/08/25/crec-church-influence-tennessee-19th-amendment/|title=Christian Nationalist Church Challenges Women's Right to Vote Around Anniversary of Tennessee Ratifying the 19th Amendment|last=Taylor|first=Sarah Grace|newspaper=[[Nashville Banner]]|date=2025-08-25|accessdate=2025-11-11}}</ref> Други значајни политички фигури поврзани со овој став вклучуваат [[Пол Инграсија (правник)|Пол Инграсија]], кој наводно го поддржал овој став во подкаст интервју во 2023 година, [[Пол Реј Ремзи]], [[Дејл Партиџ]], [[Џон Гибс (владин службеник)|Џон Гибс]] и [[Ендру Тејт]].<ref>{{cite web|url=https://www.liberalcurrents.com/women-should-make-babies-not-vote-why-some-on-the-far-right-want-to-repeal-the-19th-amendment/|title=Women Should Make Babies, Not Vote: Why Some on the Far Right Want to Repeal the 19th Amendment|author=Elrod, Alan|publisher=Liberal Currents|date=2025-11-06|accessdate=2025-11-11}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cnn.com/2022/09/21/politics/john-gibbs-womens-suffrage-19th-amendment-kfile|title=GOP congressional candidate said US suffered from women's suffrage and praised organization trying to repeal 19th Amendment|author=[[Andrew Kaczynski|Kaczynski, Andrew]]|date=2022-09-21|accessdate=2025-11-11|publisher=[[CNN]]}}</ref> Активистката против абортус [[Еби Џонсон (активист)|Еби Џонсон]] исто така се залагала за замена на сегашниот систем на гласање со „семејно гласање“.{{Cite web|title=RNC speaker supported wives deferring to husbands on political decisions|url=https://www.wtol.com/article/news/nation-world/abby-johnson-household-voting-rnc/507-69010b4e-9d77-4eb6-8293-acb9cbd8e488|access-date=2020-08-26|website=wtol.com|date=August 26, 2020 |language=en-US}} Во 2022 година, американскиот политички коментатор и крајно десен бел националистички активист [[Ник Фуентес]] изјавил пред британскиот новинар [[Луис Теру]] дека смета дека би било подобро жените да немаат право на глас.<ref name=":28">{{Cite news |last=Theroux |first=Louis |date=2022-02-10 |title='They had their own cameras trained on me' – Louis Theroux on his showdowns with US extremists |url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2022/feb/10/louis-theroux-showdowns-us-extremists-forbidden-america-white-nationalists-no-platforming |access-date=2025-09-14 |work=[[The Guardian]] |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Во ноември 2025 година, Фуентес изјавил дека ако биде избран за претседател, би „одзел право на глас од многу луѓе. Жените сигурно.“<ref>{{Cite web|date=2025-11-26 |title=Asked what he'd do as president, Nick Fuentes says: "I would just take away the right to vote for tons of people. Women for sure." |url=https://www.mediamatters.org/nick-fuentes/asked-what-hed-do-president-nick-fuentes-says-i-would-just-take-away-right-vote-tons |access-date=2025-11-26 |website=Media Matters for America |language=en}}</ref> == Наводи == {{наводи}} ==Библиографија== *{{cite book |last=Arnold |first=Kathleen R. |title=Anti-immigration in the United States: A-R |url=https://books.google.com/books?id=raS9TqUFb94C&pg=PA415 |date=2011 |publisher=[[ABC-CLIO]] |location=Santa Barbara, CA |isbn=978-0-313-37521-7}} * [[Jean H. Baker|Baker, Jean]], ed. '' Votes for Women: The Struggle for Suffrage Revisited'' (2002) 11 essays by scholars * [[Barry, Kathleen|Kathleen Barry]] (1988). [https://books.google.com/books?id=eX1U-X0ekW4C ''Susan B. Anthony: A Biography of a Singular Feminist'']. New York: Ballantine Books. {{ISBN|0-345-36549-6}}. *{{cite book |last=Carlson |first=Laura |title=Searching for Equality: Sex Discrimination, Parental Leave, and the Swedish Model with Comparisons to EU, UK, and US Law |url=https://archive.org/details/searchingforequa0000carl |date=2007 |publisher=Iustus Förlag |location=Uppsala, Sweden |isbn=978-91-7678-646-8 |quote="Prior to the passage of the federal acts in the 1960s, the legislative variations permissible historically with respect to women's rights under the American federal system initially led to extremely different rights for women depending upon their state of residence."}} *{{cite book |last1=Carano |first1=Paul |last2=Sanchez |first2=Pedro C. |title=A Complete History of Guam |url=https://www.familysearch.org/library/books/records/item/666213-a-complete-history-of-guam?viewer=1&offset=0#page=18&viewer=picture&o=&n=0&q= |edition=8th printing |year=1980 |publisher=[[Charles E. Tuttle Company]] |location=Rutland, Vermont |isbn=978-0-8048-0114-0}}{{subscription required|via=[[FamilySearch]]}} *{{cite book |last=Cartagena |first=Juan |editor-last1=Baver |editor-first1=Sherrie |editor-last2=Falcón |editor-first2=Angelo |editor-last3=Haslip-Viera |editor-first3=Gabriel |title=Latinos in New York: Communities in Transition |edition=Second |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ZJYHDgAAQBAJ&pg=PT218 |date=2017 |publisher=[[University of Notre Dame Press]] |location=Notre Dame, Indiana |isbn=978-0-268-10153-4 |chapter=Chapter 10: Latina/o Voting Rights in New York City |pages=216–231}} * Corder, J. Kevin and [[Christina Wolbrecht]]. ''Counting Women's Ballots: Female Voters from Suffrage through the New Deal'' (Cambridge UP, 2016). xiv, 316 pp. *{{cite book |last=Clark |first=Truman R. |title=Puerto Rico and the United States, 1917–1933 |url=https://books.google.com/books?id=tDZtGZoFSGYC&pg=PA43 |date=1975 |publisher=[[University of Pittsburgh Press]] |location=Pittsburgh, Pennsylvania |isbn=978-0-8229-7605-9}} * [[Nancy F. Cott|Cott, Nancy F.]] ''The Grounding of Modern Feminism'' (1987). *{{cite book | last1=Deloria | first1=Vine Jr. |author-link1=Vine Deloria Jr. |last2=Lytle |first2=Clifford M. |title=American Indians, American Justice |url=https://books.google.com/books?id=HDiCHla27qwC&pg=PA222 |date=1983 |publisher=[[University of Texas Press]] |location=Austin |isbn=978-0-292-73834-8}} * Dodd, Lynda G. "Parades, Pickets, and Prison: Alice Paul and the Virtues of Unruly Constitutional Citizenship." ''Journal of Law and Politics'' 24 (2008): 339–433. [http://www.lyndagdodd.com/2_Research/Research_4_Dodd_FINAL_Alice%20Paul%20Paper.pdf online] * [[Ellen DuBois|DuBois, Ellen Carol]] (1978). [https://books.google.com/books?id=ilKeKwmjFGUC ''Feminism and Suffrage: The Emergence of an Independent Women's Movement in America, 1848–1869'']. Ithaca, NY: Cornell University Press. {{ISBN|0-8014-8641-6}}. * [[Ellen DuBois|DuBois, Ellen Carol]] (1998). [https://books.google.com/books?id=Urn8GOy9EsQC ''Woman Suffrage and Women's Rights'']. New York: New York University Press. {{ISBN|0-8147-1901-5}}. * [[Ellen DuBois|DuBois, Ellen Carol]]. (2020). ''Suffrage: Women's Long Battle for the Vote''. New York City: Simon & Schuster. {{ISBN|978-1-5011-6516-0}}. * Dudden, Faye E. (2011). [https://books.google.com/books?id=7-XV-oP9UFUC ''Fighting Chance: The Struggle over Woman Suffrage and Black Suffrage in Reconstruction America'']. New York: Oxford University Press. {{ISBN|978-0-19-977263-6}}. * [[Eleanor Flexner|Flexner, Eleanor]] (1959). [https://books.google.com/books?id=VjEw6ZnVm1EC ''Century of Struggle'']. Cambridge, MA: Belknap Press of Harvard University Press. {{ISBN|978-0674106536}}. * Fowler, Robert Booth (1986). [https://books.google.com/books?id=xEAqAAAAYAAJ ''Carrie Catt: Feminist Politician'']. Boston: Northeastern University Press. {{ISBN|0-930350-86-3}}. * Frost-Knappman, Elizabeth and Cullen-DuPont, Kathryn (2009). [https://books.google.com/books?id=n1R4lAb8gBMC ''Women's Suffrage in America'']. New York: Facts on File. {{ISBN|0-8160-5693-5}}. * Graham, Sara Hunter (1996). [https://books.google.com/books?id=fWVwVrVyDLIC ''Woman Suffrage and the New Democracy'']. New Haven: Yale University Press. {{ISBN|0-300-06346-6}}. * Ginzberg, Lori D (2009). [https://books.google.com/books?id=8U-Tv-JvHT0C ''Elizabeth Cady Stanton: An American Life'']. Hill and Wang, New York. {{ISBN|978-0-8090-9493-6}}. *{{cite journal |last1=Hacker |first1=Meg |title=When Saying "I Do" Meant Giving Up Your U.S. Citizenship |journal=[[Prologue (magazine)|Prologue]] |date=Spring 2014 |pages=56–61 |url=https://www.archives.gov/files/publications/prologue/2014/spring/citizenship.pdf |access-date=April 11, 2020 |publisher=[[National Archives and Records Administration]] |location=Washington, D. C. |issn=0033-1031}} * [[Ida Husted Harper|Harper, Ida Husted]] (1898–1908). [https://archive.org/details/lifeandworksusa00unkngoog ''The Life and Work of Susan B. Anthony''], Vol 1 of 3.; [https://archive.org/stream/lifeandworksusa01harpgoog ''The Life and Work of Susan B. Anthony''], Vol. 2 of 3. * Hewitt, Nancy A. (2001). ''[https://books.google.com/books?id=Izg05RynLZgC Women's Activism and Social Change: Rochester, New York, 1822–1872]''. Lexington Books, Lanham, Maryland. {{ISBN|0-7391-0297-4}}. *{{cite book |last1=Kerber |first1=Linda K. |title=No Constitutional Right to be Ladies : women and the obligations of citizenship |date=1998 |publisher=Hill and Wang |location=New York |isbn=0-8090-7383-8 |edition=1st |url=https://archive.org/details/noconstitutional00kerb/page/n25/mode/1up?}} * [[Aileen S. Kraditor|Kraditor, Aileen S.]] ''The Ideas of the Woman Suffrage Movement, 1890–1920'' (1971). * Lemay, Kate Clarke (2019). ''Votes for Women! A Portrait of Persistence.'' Princeton, NJ: Princeton University Press. * McMillen, Sally Gregory (2008). [https://books.google.com/books?id=TzVRlFXiYswC ''Seneca Falls and the Origins of the Women's Rights Movement'']. New York: Oxford University Press. {{ISBN|0-19-518265-0}}. * Million, Joelle. (2003). [https://books.google.com/books?id=ydeGAAAAMAAJ ''Woman's Voice, Woman's Place: Lucy Stone and the Birth of the Woman's Rights Movement''], Westport, CT: Praeger. {{ISBN|0-275-97877-X}}. *{{cite report |last1=Morra |first1=Linda G. |title=U.S. Insular Areas: Applicability of Relevant Provisions of the U.S. Constitution |url=https://www.gao.gov/assets/hrd-91-18.pdf |publisher=[[United States General Accounting Office]] |access-date=May 6, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506171510/https://www.gao.gov/assets/hrd-91-18.pdf |archive-date=May 6, 2021 |location=Washington, D.C. |date=June 20, 1991 |id=Report B-217276 |url-status=live}} *{{cite book |last1=National Academy of Sciences |author-link1=National Academy of Sciences |last2=National Research Council |author-link2=National Research Council (United States) |title=State Voter Registration Databases: Immediate Actions and Future Improvements: Interim Report |url=https://books.google.com/books?id=SYix5Szd9kYC&pg=PA23 |year=2008 |publisher=[[National Academies Press]] |location=Washington, D.C. |isbn=978-0-309-17858-7}} * Neuman, Johanna. ''And yet they persisted: how American women won the right to vote'' (2020) [https://www.amazon.com/Yet-They-Persisted-American-Women/dp/1119530830/ excerpt]. *{{cite journal |last1=Podolefsky |first1=Ronnie L. |title=Illusion of Suffrage: Female Voting Rights and the Women's Poll Tax Repeal Movement after the Nineteenth Amendment |journal=[[Notre Dame Law Review]] |date=February 2014 |volume=73 |issue=3 |pages=839–888 |url=https://scholarship.law.nd.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1776&context=ndlr |access-date=July 9, 2020 |publisher=University of Notre Dame Law School |location=Notre Dame, Indiana |issn=0745-3515}} * [[Lana Rakow|Rakow, Lana F.]] and Kramarae, Cheris, editors (2001). [https://books.google.com/books?id=Ahcmo4_Jko0C ''The Revolution in Words: Righting Women 1868–1871''], Volume 4 of ''Women's Source Library''. New York: Routledge. {{ISBN|978-0-415-25689-6}}. *{{cite journal |last1=Rivera Lassén |first1=Ana Irma |author-link1=Ana Irma Rivera Lassén |title=Del dicho al derecho hay un gran trecho o el derecho a tener derechos: decisiones del tribunal supremo de Puerto Rico ante los derechos de las mujeres y de las comunidades LGBTTI |journal=Revista Jurídica UIPR |date=May 2010 |volume=44 |issue=1 |pages=39–70 |url=https://www.ramajudicial.pr/academia/Del-Dicho-al-Derecho-hay-un-gran-trecho.pdf |access-date=November 18, 2019 |trans-title=There Is a Huge Gap from Saying There Are Rights or the Right to Have Rights: Decisions of the Supreme Court of Puerto Rico Regarding the Rights of Women and LGBTTI Communities |publisher=[[Interamerican University of Puerto Rico]] |location=San Germán, Puerto Rico |archive-url=https://web.archive.org/web/20191115225753/https://www.ramajudicial.pr/academia/Del-Dicho-al-Derecho-hay-un-gran-trecho.pdf |archive-date=November 15, 2019 |language=es |issn=0041-851X}} *{{cite thesis |last1=Rivera López |first1=Lizbeth L. |title=Las aportaciones sociales y periodísticas de las mujeres en Puerto Rico: desde la llegada de la imprenta en los primeros años del siglo XIX hasta el primer tercio del siglo XX |url=https://eprints.ucm.es/41949/1/T38584.pdf |type=PhD |date=2016|trans-title=The Social and Journalistic Contributions of Women in Puerto Rico: From the Arrival of the Printing Press in the First Years of the 19th Century until the First Third of the 20th Century |publisher=[[Universidad Complutense de Madrid]] |location=Madrid, Spain |archive-url=https://web.archive.org/web/20191115225756/https://eprints.ucm.es/41949/1/T38584.pdf |archive-date=November 15, 2019 |access-date=November 17, 2019}} *{{cite book |last=Roy-Féquière |first=Magali |title=Women, Creole Identity, and Intellectual Life in Early Twentieth-century Puerto Rico |url=https://books.google.com/books?id=LWi4kU9QP-YC&pg=PA78 |year=2004 |publisher=[[Temple University Press]] |location=Philadelphia, Pennsylvania |isbn=978-1-59213-231-7}} * Schultz, Jaime (2013). "The Physical is Political: Women's Suffrage, Pilgrim Hikes and the Public Sphere", in [https://books.google.com/books?id=dQ3dAAAAQBAJ ''Women, Sport, Society: Further Reflections, Reaffirming Mary Wollstonecraft''], edited by Roberta J. Park and Patricia Vertinsky. New York: Routledge. {{ISBN|9781317985808}} * {{Cite book |url=https://archive.org/details/onehalfpeoplefig0000scot_r3v8 |title=One Half the People: The Fight for Woman Suffrage |last1=Scott |first1=Anne Firor |author-link=Anne Firor Scott |last2=Scott |first2=Andrew Mackay |publisher=University of Illinois Press |year=1982 |isbn=0-252-01005-1 |access-date=August 19, 2025 |url-access=registration}} * [[Elizabeth Cady Stanton|Stanton, Elizabeth Cady]]; [[Susan B. Anthony|Anthony, Susan B.]]; [[Matilda Joslyn Gage|Gage, Matilda Joslyn]]; [[Ida Husted Harper|Harper, Ida]] (1881–1922). ''[[History of Woman Suffrage]]'' in six volumes. Rochester, NY: Susan B. Anthony (Charles Mann Press). * Teele, Dawn Langan. ''Forging the Franchise: The Political Origins of the Women's Vote'' (2018) [http://www.h-net.msu.edu/reviews/showrev.php?id=53857 Online review] *{{cite book |last=Terborg-Penn |first=Rosalyn |editor-last1=Pierson |editor-first1=Ruth Roach |editor-last2=Chaudhuri |editor-first2=Nupur |editor-last3=McAuley |editor-first3=Beth |title=Nation, Empire, Colony: Historicizing Gender and Race |chapter-url=https://books.google.com/books?id=kO8yRHeDxVcC&pg=PA49 |date=1998 |publisher=[[Indiana University Press]] |location=Bloomington |isbn=0-253-11386-5|chapter=Enfranchising Women of Color: Woman Suffragists as Agents of Imperialism |pages=41–56}} *{{cite book |last=Terborg-Penn |first=Rosalyn |editor-last1=Terborg-Penn |editor-first1=Rosalyn |editor-last2=Harley |editor-first2=Sharon |editor-last3=Rushing |editor-first3=Andrea Benton |title=Women in Africa and the African Diaspora |chapter-url=https://archive.org/details/womeninafricaafr0000unse/page/43 |date=1987 |publisher=[[Howard University Press]] |location=Washington, D.C. |isbn=0-88258-171-6 |chapter=African Feminism: A Theoretical Approach to the History of Women in the African Diaspora |pages=[https://archive.org/details/womeninafricaafr0000unse/page/43 43–63] }} *{{cite web |last1=Torres Rivera |first1=Juan |title=Genara Pagán de Arce |url=http://www.puertadetierra.info/figuras/gente/genara/genara_pagan.htm |website=Puerta de Tierra |access-date=November 17, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191115225757/http://www.puertadetierra.info/figuras/gente/genara/genara_pagan.htm |archive-date=November 15, 2019 |location=San Juan, Puerto Rico |language=es |date=2009}} *{{cite book |last1=Valk |first1=Anne |last2=Brown |first2=Leslie |title=Living with Jim Crow: African American Women and Memories of the Segregated South |url=https://books.google.com/books?id=Yb7HAAAAQBAJ&pg=PA140 |date=2010 |publisher=[[Palgrave Macmillan]] |location=New York |isbn=978-0-230-10987-2}} *{{cite book |last1=Van Dyne |first1=Frederick |title=Citizenship of the United States |date=1904 |publisher=Lawyers' Co-operative Publishing Companyo |location=Rochester, NY |oclc=1147861787 |url=https://archive.org/details/citizenshipunit00goog/page/n92/mode/1up}} * Venet, Wendy Hamand (1991). [https://books.google.com/books?id=PfE0ULar1JgC ''Neither Ballots nor Bullets: Women Abolitionists and the Civil War'']. Charlottesville: University Press of Virginia. {{ISBN|978-0813913421}}. * Walton, Mary (2010). [https://books.google.com/books?id=hAWbMy0IvkkC ''A Woman's Crusade: Alice Paul and the Battle for the Ballot''] New York: Palgrave Macmillan. {{ISBN|978-0-230-61175-7}}. * Ward, Geoffrey C., with essays by [[Martha Saxton]], [[Ann D. Gordon]] and [[Ellen Carol DuBois]] (1999). [https://books.google.com/books?id=iSgqAAAAYAAJ ''Not for Ourselves Alone: The Story of Elizabeth Cady Stanton and Susan B. Anthony'']. New York: Alfred Knopf. {{ISBN|0-375-40560-7}}. * Wellman, Judith (2004). [https://books.google.com/books?id=IV6rt59asF8C ''The Road to Seneca Falls: Elizabeth Cady Stanton and the First Women's Rights Convention''], University of Illinois Press. {{ISBN|0-252-02904-6}}. * Wheeler, Marjorie Spruill (1993). [https://books.google.com/books?id=kE6lZpmLmK0C ''New Women of the New South: The Leaders of the Woman Suffrage Movement in the Southern States'']. New York: Oxford University Press. {{ISBN|0-19-507583-8}}. ===Против правото на глас=== * Apostol, Jane. "Why Women Should Not Have the Vote: Anti-Suffrage Views in the Southland in 1911." ''Southern California Quarterly'' 70.1 (1988): 29-42. in California [https://www.jstor.org/stable/41171291 online] * {{Cite book |last=Benjamin |first=Anne M. |title=A History of the Anti-Suffrage Movement in the United States from 1895 to 1920 |publisher=Edwin Mellen Press |year=1992}} * Finneman, Teri. "Covering a countermovement on the verge of defeat: The press and the 1917 social movement against woman suffrage." ''American Journalism'' 36.1 (2019): 124-143. * {{Cite book |last=Goodier |first=Susan |url=https://books.google.com/books?id=C6hx17zZVU4C |title=No Votes for Women: The New York State Anti-Suffrage Movement |year=2013 |publisher=University of Illinois Press |isbn=9780252094675}} * {{Cite journal |last=Green |first=Elna C. |url=https://www.jstor.org/stable/2587365 |title=From Antisuffragism to Anti-Communism: The Conservative Career of Ida M. Darden |journal=Journal of Southern History |year=1999 |volume=65 |issue=2 |pages=287–316|doi=10.2307/2587365 |jstor=2587365 |url-access=subscription }} * {{Cite book |last=Jablonsky |first=Thomas J. |title=The home, heaven, and mother party: Female anti-suffragists in the United States, 1868–1920 |url=https://archive.org/details/homeheavenmother0000jabl |publisher=Carlson Pub. |year=1994}} * {{Cite book |last=Kenneally |first=James J. |title=Catholicism and Woman Suffrage in Massachusetts |publisher=Catholic Historical Review |year=1967 |volume=8 |pages=43–57 |issue=1}} * McDonagh, Eileen L., and H. Douglas Price. "Woman suffrage in the Progressive Era: Patterns of opposition and support in referenda voting, 1910-1918." ''American Political Science Review'' 79.2 (1985): 415-435 ([https://www.researchgate.net/profile/Eileen-Mcdonagh-2/publication/240420452_Woman_Suffrage_in_the_Progressive_Era_Patterns_of_Opposition_and_Support_in_Referenda_Voting_1910/links/571f8a9f08aeaced788abe27/Woman-Suffrage-in-the-Progressive-Era-Patterns-of-Opposition-and-Support-in-Referenda-Voting-1910.pdf digital]).</ref> * {{Cite book |last=Maddux |first=Kristy |title=When Patriots Protest: The Anti-Suffrage Discursive Transformation of 1917 |publisher=Rhetoric and Public Affairs |year=2004 |volume=7 |pages=283–310 |issue=3}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Susan E. |title=Splintered Sisterhood: Gender and Class in the Campaign against Woman Suffrage |url=https://archive.org/details/splinteredsister0000mars |publisher=University of Wisconsin Press |year=1997}} *{{Cite book |last=McConnaughy |first=Corrine M. |url=https://books.google.com/books?id=VfA0AgAAQBAJ&pg=PA251 |title=The Woman Suffrage Movement in America: A Reassessment |publisher=[[Cambridge University Press]] |year=2013 |isbn=978-1-107-43396-0 |location=New York}} *{{Cite book |last=Nielsen |first=Kim E. |url=https://books.google.com/books?id=evShjdEUXygC&pg=PA79 |title=Un-American womanhood : antiradicalism, antifeminism, and the first Red Scare |publisher=Ohio State University Press |year=2001 |isbn=978-0-8142-0882-3 |location=Columbus |author-link=Kim E. Nielsen}} * Palczewski, Catherine H. "The male Madonna and the feminine Uncle Sam: Visual argument, icons, and ideographs in 1909 anti-woman suffrage postcards." ''Quarterly Journal of Speech'' 91.4 (2005): 365-394. [https://www.academia.edu/download/51498603/Palczewski_postcard.pdf online] * {{Cite journal |last=Stevenson |first=Louise L. |url=https://www.jstor.org/stable/364357 |title=Women Anti-Suffragists in the 1915 Massachusetts Campaign |journal=New England Quarterly |year=1979 |volume=52 |pages=80–93 |issue=1|doi=10.2307/364357 |jstor=364357 |url-access=subscription }} * {{Cite journal |last=Thurner |first=Manuela. |url=http://muse.jhu.edu/journals/journal_of_womens_history/v005/5.1.thurner.html |title='Better Citizens Without the Ballot': American AntiSuffrage Women and Their Rationale During the Progressive Era |journal=Journal of Women's History |year=1993 |volume=5 |pages=33–60 |issue=1|doi=10.1353/jowh.2010.0279 |s2cid=144309053 |url-access=subscription }} * {{Cite book |last=Vacca |first=Carolyn Summers |title=A reform against nature: woman suffrage and the rethinking of American citizenship, 1840–1920 |url=https://archive.org/details/reformagainstnat0000vacc |publisher=Peter Lang |year=2004}} ===Примарни извори=== * [[Ellen DuBois|DuBois, Ellen Carol]], ed. (1992). [https://books.google.com/books?id=qs0MngEACAAJ ''The Elizabeth Cady Stanton–Susan B. Anthony Reader'']. Boston: Northwestern University Press. {{ISBN|1-55553-143-1}}. * [[Ellen DuBois|DuBois, Ellen Carol]] and Dumenil, Lynn (2009). [https://books.google.com/books?id=5MVyngEACAAJ ''Through Women's Eyes: An American History with Documents''], Vol. 1. Boston: Bedford/St. Martin's. {{ISBN|978-0-312-46888-0}}. * [[Ann D. Gordon|Gordon, Ann D.]], ed. (1997). [https://books.google.com/books?id=dBs4CO1DsF4C ''The Selected Papers of Elizabeth Cady Stanton and Susan B. Anthony: In the School of Anti-Slavery, 1840 to 1866'']. Vol. 1 of 6. New Brunswick, NJ: Rutgers University Press. {{ISBN|0-8135-2317-6}}. * [[Ann D. Gordon|Gordon, Ann D.]], ed. (2000). [https://books.google.com/books?id=kjq1rbyN_IQC ''The Selected Papers of Elizabeth Cady Stanton and Susan B. Anthony: Against an aristocracy of sex, 1866 to 1873'']. Vol. 2 of 6. New Brunswick, NJ: Rutgers University Press. {{ISBN|0-8135-2318-4}}. * [[Ann D. Gordon|Gordon, Ann D.]], ed. (2009). [https://books.google.com/books?id=QSWhKqKt1moC ''The Selected Papers of Elizabeth Cady Stanton and Susan B. Anthony: Place Inside the Body-Politic, 1887 to 1895'']. Vol. 5 of 6. New Brunswick, NJ: Rutgers University Press. {{ISBN|978-0-8135-2321-7}}. ==Дополнително читање== {{Refbegin}} * Cassidy, Tina. ''Mr. President, how Long Must We Wait?: Alice Paul, Woodrow Wilson, and the Fight for the Right to Vote'' (2019). * {{cite journal|last=Knobe|first=Bertha Damaris|date=August 1911|title=Recent Strides Of Woman Suffrage|url= https://books.google.com/books?id=rHAAAAAAYAAJ&pg=RA1-PA14733|journal=[[World's Work|The World's Work: A History of Our Time]]|volume=XXII|issue=1|pages=14733–14745|access-date=July 10, 2009}} * {{Cite journal |last=Palczewski |first=Catherine H. |date=2006 |title=The Male Madonna and the Feminine Uncle Sam: Visual Argument, Icons, and Ideographs in 1909 Anti-Woman Suffrage Postcards |journal=Quarterly Journal of Speech |volume=91 |issue=4 |pages=365–394 |doi=10.1080/00335630500488325}} * {{cite book|last=Wall|first=Meneese|date=2020|title=[[We Demand the Right to Vote]]|publisher=Meneese wall |isbn=9781734901009}} * {{cite book|last=Wayne|first=Tiffany K.|date=2020|title=[[Women's Suffrage: The Complete Guide to the Nineteenth Amendment]]|publisher=Bloomsbury |isbn= 9798765126899}} * {{cite book|last=Weiss|first=Elaine|date=2018|title=[[The Woman's Hour: The Great Fight to Win the Vote]]|publisher=Penguin |isbn=9780143128991}} {{Refend}} == Надворешни врски == {{Commons category}} * [https://depts.washington.edu/moves/WomanSuffrage_map.shtml Timeline and Map of Woman Suffrage Legislation State by State 1838–1919] * [https://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/films/vote/ The Vote] – PBS ''American Experience'' documentary * [https://www.loc.gov/collection/women-of-protest/about-this-collection/ Women of Protest: Photographs from the Records of the National Woman's Party] * [http://memory.loc.gov/ammem/collections/suffrage/nwp/detchron.pdf Detailed Chronology of National Woman's Party] * [https://depts.washington.edu/moves/NWP_map-events.shtml Database of National Woman's Party Actions Outside Washington D.C. 1914–1924] * [https://depts.washington.edu/moves/NWP_DC_map-events.shtml National Woman's Party Offices and Actions (Washington D.C. map)] * [https://depts.washington.edu/moves/NWP_project.shtml National Woman's Party: a year-by-year history 1913–1922] * [https://depts.washington.edu/moves/NWP_storymap.shtml National Woman's Party 1912–1922: Timeline Story Map] * [https://www.flickr.com/photos/iminerva/sets/72157604177179029/ UNCG Special Collections and University Archives selections of American Suffragette manuscripts] * [http://womenshistory.about.com/od/suffrage/a/intl_timeline.htm International Woman Suffrage Timeline: Winning the Vote for Women Around the World] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160823111624/http://womenshistory.about.com/od/suffrage/a/intl_timeline.htm |date=August 23, 2016 }} provided by [[About.com]] * [http://www.theliberatorfiles.com/category/women-rights/ The ''Liberator'' Files], Items concerning women's rights from Horace Seldon's collection and summary of research of William Lloyd Garrison's ''The Liberator'' original copies at the Boston Public Library, Boston, Massachusetts. *[http://sewallbelmont.org/ The Sewall-Belmont House & Museum – Home of the historic National Woman's Party] *[https://www.loc.gov/collection/women-of-protest/about-this-collection/ Women of Protest: Photographs from the Records of the National Woman's Party] *[https://persuasivemaps.library.cornell.edu/browse-subject Women's suffrage in the United States from 1908–1918: Select "Suffrage" subject, at the Persuasive Cartography, The PJ Mode Collection], [[Cornell University Library]] *[https://www.loc.gov/rr/program/bib/ourdocs/19thamendment.html 19th Amendment to the U.S. Constitution] from the Library of Congress * Maurer, Elizabeth. [https://www.nwhm.org/exhibits/pathways-equality "Pathways to Equality: The U.S. Women's Rights Movement Emerges"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180218090151/https://www.nwhm.org/exhibits/pathways-equality |date=February 18, 2018 }}. National Women's History Museum. 2014. * [[Edith Mayo|Mayo, Edith P.]] [https://www.nwhm.org/exhibits/creating-female-political-culture "Creating a Female Political Culture"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180218090149/https://www.nwhm.org/exhibits/creating-female-political-culture |date=February 18, 2018 }}. National Women's History Museum. 2017. *Digitized items from the [https://www.loc.gov/collections/national-american-woman-suffrage-association/about-this-collection/ National American Women's Suffrage Collection] in the [https://www.loc.gov/rr/rarebook/ Rare Book and Special Collections Division] of the [[Library of Congress]] *[https://cdm16014.contentdm.oclc.org/digital/search/searchterm/woman%20suffrage%20party%20of%20greater%20cleveland!1911-1920!suffrage/field/creato!date!all/mode/exact!exact!all/conn/and!and!all/order/date/ad/asc Scrabooks of Newspaper Clippings compiled by the Woman Suffrage Party of Greater Cleveland] compiled between 1911 and 1920, available from [[Cleveland Public Library]] * [https://www.newspapers.com/topics/progressive-era/womens-suffrage/ Newspaper articles and clippings about U.S. Women's Suffrage at Newspapers.com] * "[https://women.ca.gov/women-of-color-and-the-fight-for-womens-suffrage/ Women of Color and the Fight for Women's Suffrage]", CCSWG [[Категорија:Историја на правото на глас во Соединетите Американски Држави]] [[Категорија:Право на глас на жените во Соединетите Американски Држави| ]] [[Категорија:Историја на жените во Соединетите Американски Држави]] [[Категорија:Право на глас на жените ]] j25xgdonzv4qrkc6t5exp5d1lltrcrm Седумнаесетти амандман од Уставот на Соединетите Американски Држави 0 1397200 5588800 5577543 2026-07-07T18:24:30Z InternetArchiveBot 92312 Add 2 books for Verifiability (20260707sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 5588800 wikitext text/x-wiki [[Податотека:17th_Amendment_Pg1of1_AC.jpg|мини|298x298пкс|Седумнаесеттиот амандман во Националните архиви]] '''Седумнаесеттиот амандман''' ('''Амандман XVII''') од [[Устав на Соединетите Американски Држави|Уставот на Соединетите Американски Држави]] воспоставил директен избор на [[Сенат на Соединетите Американски Држави|сенатори на Соединетите Американски Држави]] во секоја држава. Амандманот ги заменил член I, дел 3, клаузули 1 и{{Меѓупростори}}2 од Уставот, според кој сенаторите биле назначувани од страна на државните законодавни тела. Исто така, се променила постапката за пополнување на [[Сенат на Соединетите Американски Држави|празните места во Сенатот]], дозволувајќи им на државните законодавни тела да им дозволат на своите гувернери да вршат привремени назначувања додека не се одржат вонредни избори. Амандманот бил предложен од [[62-ри Конгрес на Соединетите Американски Држави|62-от Конгрес]] во 1912 година и станал дел од Уставот по ратификацијата од три четвртини (36) од државните законодавни тела: на 8 април 1913 година. Актуелните сенатори не биле засегнати сè додека не им истекле постојните мандати. Преобразбата започнала со два специјални избори во Џорџија <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://bioguideretro.congress.gov/Home/MemberDetails?memIndex=B000014|title=BACON, Augustus Octavius (1839–1914)|work=Biographical Directory of the U.S. Congress|archive-url=https://web.archive.org/web/20200224174957/https://bioguideretro.congress.gov/Home/MemberDetails?memIndex=B000014|archive-date=February 24, 2020|accessdate=February 24, 2020|quote=became the first U.S. Senator elected by popular vote following ratification of the 17th Amendment, on July 15, 1913}}</ref> и во Мериленд, а потоа сериозно со изборите во ноември 1914 година; била завршена на 4 март 1919 година, кога сенаторите избрани на изборите во ноември 1918 година ја презеле функцијата. == Текст == {{Цитат во кутија|Сенатот на Соединетите Американски Држави ќе биде составен од двајца сенатори од секоја држава, избрани од нејзиниот народ, за шест години; и секој сенатор ќе има еден глас. Електорите во секоја држава ќе ги имаат квалификациите потребни за електорите на најбројната гранка на државните законодавни тела. Кога ќе се појават празни места во претставниците на која било држава во Сенатот, извршната власт на таа држава ќе издаде налози за избор за пополнување на таквите празни места: Под услов, законодавното тело на која било држава да може да ја овласти извршната власт да врши привремени назначувања сè додека народот не ги пополни празните места со избори како што ќе наложи законодавното тело. Овој амандман нема да се толкува на начин што ќе влијае на изборот или мандатот на кој било сенатор избран пред да стапи во сила како дел од Уставот. <ref>{{cite web|url=https://www.archives.gov/exhibits/charters/constitution_amendments_11-27.html#17|title=The Constitution of the United States Amendments 11–27|publisher=[[National Archives and Records Administration]]|access-date=7 January 2011|archive-date=May 26, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130526170111/http://www.archives.gov/exhibits/charters/constitution_amendments_11-27.html#17|url-status=live}}</ref>}} == Позадина == === Оригинална композиција === [[Податотека:JusticeJamesWilson.jpg|десно|мини|Џејмс Вилсон бил единствениот член на Уставната конвенција кој ја поддржал опцијата за избор на [[Сенат на Соединетите Американски Држави|Сенатот на Соединетите Држави]] со гласање на народот.]] Првично, според Член I, Дел 3, Клаузули 1 и{{Меѓупростори}}2 од [[Устав на Соединетите Американски Држави|Уставот]], секое државно законодавно тело ги избирало сенаторите на својата држава за шестгодишен мандат. Секоја држава, без оглед на големината, имала право на двајца сенатори како дел од Конектичкиот компромис помеѓу малите и големите држави. Ова било во спротивност со [[Претставнички дом на Соединетите Американски Држави|Претставничкиот дом]], тело избрано со гласање на народот, и било опишано како неспорна одлука; во тоа време, [[Џејмс Вилсон]] бил единствениот застапник на народното избирање на Сенатот, но неговиот предлог бил отфрлен со 10-1. Имало многу предности во оригиналниот метод на избор на сенатори. Пред Уставот, федерално тело било тело каде што државите ефикасно формирале само трајни договори, при што граѓаните ја задржувале својата лојалност кон нивната првобитна држава. Сепак, според новиот Устав, на федералната влада ѝ биле дадени значително повеќе овластувања отколку порано. Изборот на сенаторите од страна на државните законодавни тела ги уверило антифедералистите дека ќе има одредена заштита од голтањето на државите и нивните овластувања од страна на федералната влада, и обезбедување [[Поделба на власта|контрола]] врз моќта на федералната влада. {{Sfn|Bybee|1997}} Дополнително, подолгите мандати и избегнувањето на народните избори го претвориле Сенатот во тело кое можело да се спротивстави на популизмот на Домот. Додека претставниците работеле во двогодишен циклус на директни избори, што ги правело често одговорни пред своите избирачи, сенаторите можеа да си дозволат „да имаат понепристрасен поглед на прашањата што доаѓаат пред Конгресот“. {{Sfn|Bybee|1997}} Државните законодавни тела го задржале теоретското право да им „даваат инструкции“ на своите сенатори да гласаат за или против предлозите, со што им давале на државите и директно и индиректно претставување во федералната влада. Сенатот бил дел од формален [[Дводомен парламент|дводомен систем]], при што членовите на Сенатот и Домот биле одговорни пред сосема различни изборни единици; ова помогнало да се надмине проблемот со тоа што федералната влада беше предмет на „посебни интереси“. Членовите на Уставната конвенција го сметале Сенатот за паралелен со британскиот [[Дом на лордовите]] како „горен дом“, кој ги содржи „подобрите луѓе“ од општеството, но различни бидејќи тие би биле совесно избрани од горните домови на државните законодавни тела за фиксни мандати, а не само наследени за цел живот. Се надевал дека тие ќе обезбедат поспособно одлучување и поголема стабилност од Претставничкиот дом поради статусот на сенаторите. === Проблеми === Оние кои биле за популарни избори за сенатори верувале дека два основни проблеми се предизвикани од оригиналните одредби: корупција во законодавството и изборни ќорсокаци. Постоело чувство дека сенаторските избори се „купуваат и продаваат“, менувајќи се за услуги и суми пари, а не поради компетентноста на кандидатот. Помеѓу 1857 и 1900 година, Сенатот истражувал три избори за корупција. На пример, во 1900 година, Вилијам А. Кларк поднел оставка откако сенатскиот комитет заклучил дека тој купил гласови во законодавниот дом на Монтана. Но, конзервативните аналитичари Џеј Бајби и Тод Зивици велат дека оваа загриженост е во голема мера неоснована; имало „недостаток на цврсти информации“ за оваа тема. {{Sfn|Bybee|1997}} Во повеќе од еден век законодавни избори на американски сенатори, само десет случаи биле оспорени за наводи за несоодветност. Изборните застојни состојби претставувале друг проблем. Бидејќи државните законодавни тела биле задолжени да одлучат кого да назначат за сенатори, системот се потпираше на нивната способност да се согласат. Некои држави не можеле, и со тоа го одложувале испраќањето сенатори во Конгресот; во неколку случаи, системот се распаднал до тој степен што државите целосно немале застапеност во Сенатот. {{Sfn|Bybee|1997}} Застојните состојби почнале да стануваат проблем во 1850-тите, при што застојната законодавна власт [[Индијана|на Индијана]] дозволила едно место во Сенатот да остане празно две години. <ref name="SenateWebsite">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.senate.gov/artandhistory/history/common/briefing/Direct_Election_Senators.htm|title=Direct Election of Senators|work=United States Senate|archive-url=https://web.archive.org/web/20171206010152/https://www.senate.gov/artandhistory/history/common/briefing/Direct_Election_Senators.htm|archive-date=December 6, 2017|accessdate=26 June 2014}}</ref> Пресвртната точка дошла во 1865 година со изборот на Џон П. Стоктон (демократ од Њу Џерси), што се случило откако законодавната власт на [[Њу Џерси]] ги променила своите правила во врска со дефиницијата за кворум и затоа било со мнозинство наместо со апсолутно мнозинство. Во 1866 година, Конгресот донел одлука за стандардизирање на двостепен процес за избори за Сенат. Во првиот чекор, секоја комора на државното законодавство се состанувала одделно за да гласа. Следниот ден, коморите се состанувале во „заедничко собрание“ за да ги проценат резултатите, и доколку мнозинството во двата дома гласало за истото лице, тоа било избрано. Доколку не, заедничкото собрание требало да гласа за сенатор, при што секој член ќе добие глас. Ако ниедно лице не добие мнозинство, заедничкото собрание било должно да се состанува секој ден за да земе барем еден глас додека не се избере сенатор. Сепак, помеѓу 1891 и 1905 година, 46 избори биле во ќорсокак во 20 држави; во еден екстремен пример, едно место во Сенатот за Делавер останало неисполнето од 1899 до 1903 година. Работата со одржувањето избори, исто така, предизвикало големи нарушувања во државните законодавни тела, при што цела третина од Претставничкиот дом на Орегон одлучила да не положи заклетва во 1897 година поради спор околу слободното место во Сенатот. Резултатот бил тоа што законодавното тело на Орегон не било во можност да донесе закон таа година. Живицки повторно тврди дека ова не било сериозен проблем. Ќор-сокаците биле проблем, но тие биле исклучок, а не норма; голем број законодавни тела воопшто не заглавувале во изборите. Повеќето од оние кои го правеле тоа во 19 век биле новопримените западни држави, кои страдале од „неискусни законодавни тела и слаба партиска дисциплина“.{{Меѓупростори}}... како што западните законодавни тела стекнуваа искуство, ќор-сокаците стануваа поретки.“ Додека Јута страдала од ќор-сокаци во 1897 и 1899 година, тие станале она што Живицки го нарекува „добро искуство во наставата“, а Јута никогаш повторно не успеала да избере сенатори. Друга загриженост била тоа што кога ќе се појават ќор-сокаци, државните законодавни тела не биле во можност да ги водат своите други вообичаени работи; Џејмс Кристијан Ур, пишувајќи во ''Правен преглед на Јужен Тексас '', забележал дека ова всушност не се случило. Во ситуација на ќор-сокак, државните законодавни тела би се справиле со прашањето со држење „еден глас на почетокот на денот - потоа законодавците би продолжиле со своите вообичаени работи“. На крајот, се сметало дека законодавните избори одржани во годините на избори за Сенат во една држава станале толку доминирани од работата за избор на сенатори што изборот на државата за сенатор го одвлекувал вниманието на електоратот од сите други релевантни прашања. {{Sfn|Bybee|1997}} Сенаторот Џон Х. Мичел забележал дека Сенатот станал „витално прашање“ во сите законодавни кампањи, при што политичките ставови и квалификациите на кандидатите за државни законодавни тела биле игнорирани од гласачите кои биле повеќе заинтересирани за индиректните избори за Сенат. <ref name="DSchleicher">{{Наведен нестручен часопис|access-date=9 October 2014}}</ref> За да се поправи ова, некои државни законодавни тела создадале „советнички избори“ кои служеле како де факто општи избори, дозволувајќи им на законодавните кампањи да се фокусираат на локални прашања. === Повици за реформи === [[File:BRYAN, WILLIAM JENNINGS LCCN2016856655 (cropped).jpg|thumb|left|[[Вилијам Џенингс Брајан]] водел кампања за народен избор на американските сенатори.]] Повиците за уставен амандман во врска со изборот на сенаторите започнале во почетокот на 19 век, при што [[Хенри Р. Сторс]] во 1826 година предложил амандман што би овозможил народен избор.<ref>{{cite book|last=Stathis|first=Stephen W.|title=Landmark debates in Congress: from the Declaration of independence to the war in Iraq|url=https://archive.org/details/landmarkdebatesi0000stat|year=2009|publisher=CQ Press|isbn=978-0-87289-976-6|oclc=232129877|page=[https://archive.org/details/landmarkdebatesi0000stat/page/253 253]}}</ref> Слични амандмани биле воведени во 1829 и 1855 година, при што „најистакнат“ поддржувач бил [[Ендрју Џонсон]], кој го покренал прашањето во 1868 година и сметал дека предностите на идејата се „толку очигледни“ што не било потребно дополнително објаснување.{{sfn|Bybee|1997|p=536}} Како што е наведено погоре, во 1860-тите имало голем конгресен спор околу ова прашање, при што Претставничкиот дом и Сенатот гласале да го поништат именувањето на Џон П. Стоктон во Сенатот затоа што бил одобрен со релативно мнозинство во законодавниот дом на Њу Џерси, а не со апсолутно мнозинство. Како реакција, Конгресот во јули 1866 година усвоил закон со кој се барало законодавните домови на државите да избираат сенатори со апсолутно мнозинство.{{sfn|Bybee|1997|p=536}} До 1890-тите, поддршката за воведување директен избор за Сенатот значително се зголемила, а реформаторите работеле на два фронта. На првиот фронт, [[Популистичка партија (САД)|Популистичката партија]] го вклучила директниот избор на сенатори во својата [[Омаха платформа]], усвоена во 1892 година.<ref>{{cite book|last1=Boyer|first1=Paul S.|last2=Dubofsky|first2=Melvyn|title=The Oxford companion to United States history|year=2001|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-508209-8|oclc=185508759|page=[https://archive.org/details/oxfordcompaniont00paul_0/page/612 612]|url-access=registration|url=https://archive.org/details/oxfordcompaniont00paul_0/page/612}}</ref> [[Список на гласачки мерки во Орегон#1908|Во 1908 година]], [[Орегон]] го донел првиот закон што го засновал изборот на американските сенатори на народно гласање. Орегон набргу бил следен од [[Небраска]].<ref>[https://www.senate.gov/artandhistory/history/common/briefing/Direct_Election_Senators.htm "Direct Election of Senators"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171206010152/https://www.senate.gov/artandhistory/history/common/briefing/Direct_Election_Senators.htm |date=December 6, 2017 }}, United States Senate webpage, Origins and Development—Institutional.</ref>. Поддржувачите на народниот избор истакнувале дека десет држави веќе имале необврзувачки прелиминарни избори за сенатски кандидати,<ref name="Bybee 1997 p.&nbsp;537">Bybee (1997) p.&nbsp;537</ref> на кои кандидатите биле избирани од јавноста, фактички служејќи како советодавни референдуми што им укажувале на законодавните домови како да гласаат; реформаторите воделе кампања повеќе држави да воведат сличен метод. [[Вилијам Рендолф Херст]] создал национална читателска публика за директен избор на американските сенатори со серија статии од 1906 година во своето списание ''[[Космополитан]]'', користејќи раскошен јазик во нападите против „Предавството на Сенатот“. Дејвид Греам Филипс, разобличувачки новинар, го опишал [[Нелсон Олдрич]] од Род Ајленд како главниот „предавник“ меѓу „таа расипана дружина“ што го контролирала Сенатот преку кражба, лажно сведочење и поткуп на државните законодавни тела за да обезбеди избор во Сенатот. Неколку државни законодавни тела почнале да поднесуваат петиции до Конгресот за директен избор на сенатори. До 1893 година, Претставничкиот дом имал двотретинско мнозинство за таков амандман. Но кога заедничката резолуција стигнала до Сенатот, пропаднала поради занемарување, како и повторно во 1900, 1904 и 1908 година; секојпат Претставничкиот дом ја одобрувал соодветната резолуција, а секојпат таа умирала во Сенатот.<ref>MacNeil, Neil and Richard A. Baker, ''The American Senate: An Insider's History'' 2013, {{ISBN|978-0-19-536761-4}}. pp.&nbsp;22–23.</ref> На вториот национален законодавен фронт, реформаторите работеле кон уставен амандман, кој имал силна поддршка во Претставничкиот дом, но првично бил спротивставен од Сенатот. Бајби забележува дека државните законодавни тела, кои би ја изгубиле својата моќ доколку реформите поминат, ја поддржувале кампањата. До 1910 година, 31 државно законодавно тело усвоило резолуции што повикувале на уставен амандман за директен избор, а истата година десет [[Републиканска партија (САД)|републикански]] сенатори што се спротивставувале на реформата биле исфрлени од своите места, што дејствувало како „повик за будење на Сенатот“. Меѓу реформаторите бил и [[Вилијам Џенингс Брајан]], додека меѓу противниците се наоѓале почитувани личности како [[Елиху Рут]] и [[Џорџ Фризби Хоар]]; Рут толку силно се грижел за прашањето што по усвојувањето на Седумнаесеттиот амандман одбил повторно да се кандидира за Сенатот. Брајан и реформаторите се залагале за народен избор истакнувајќи ги недостатоците што ги гледале во постојниот систем, особено корупцијата и изборните ќор-сокаци, и будејќи популистичко расположение. Најважен бил популистичкиот аргумент дека постоела потреба да се „разбуди кај сенаторите... поостро чувство на одговорност кон народот“, нешто што се сметало дека им недостасува; изборот преку државните законодавни тела се сметал за анахронизам што не бил во чекор со желбите на американскиот народ и што довел до тоа Сенатот да стане „еден вид аристократско тело—премногу оддалечено од народот, надвор од неговиот дофат и без посебен интерес за неговата благосостојба“.{{sfn|Bybee|1997|p=544}} Населувањето на Западот и континуираното апсорбирање на стотици илјади имигранти го прошириле чувството за „народот“. Хоар одговорил дека „народот“ бил и помалку постојано и помалку доверливо тело од државните законодавни тела, и дека пренесувањето на одговорноста за избор на сенатори на него би довело таа да премине во рацете на тело што „трае само еден ден“ пред да се промени. Други контрааргументи биле дека истакнати сенатори не би можеле да бидат избрани директно и дека, бидејќи голем број сенатори имале искуство во Претставничкиот дом (кој веќе се избирал директно), уставен амандман би бил бесмислен.{{sfn|Bybee|1997|p=545}} Противниците ја сметале реформата за закана за правата и независноста на државите, кои биле „суверени, овластени... да имаат посебна гранка на Конгресот... во која би можеле да ги испратат своите амбасадори“. На ова се одговарало со аргументот дека промена во начинот на избор на сенаторите не би ги променила нивните одговорности.{{sfn|Bybee|1997|p=546}} Новата сенатска класа од 1910 година донела нова надеж за реформаторите. Четиринаесет од триесетте новоизбрани сенатори биле избрани преку партиски прелиминарни избори, што фактички претставувало народен избор во нивните држави. Повеќе од половина од државите имале некаква форма на прелиминарен избор за Сенатот. Сенатот конечно му се придружил на Претставничкиот дом во поднесувањето на Седумнаесеттиот амандман до државите на ратификација, речиси деведесет години откако првпат бил претставен во Сенатот во 1826 година.<ref>MacNeil, Neil and Richard A. Baker, ''The American Senate: An Insider's History'' 2013, {{ISBN|978-0-19-536761-4}}. p.&nbsp;23.</ref> До 1912 година, 239 политички партии и на државно и на национално ниво ветиле некаква форма на директен избор, а 33 држави вовеле употреба на директни прелиминарни избори.Rossum (1999) p.&nbsp;708 Дваесет и седум држави повикале на [[Уставна конвенција за предлагање амандмани на Уставот на САД|уставна конвенција]] по ова прашање, при што биле потребни 31 држава за да се достигне прагот; [[Аризона]] и [[Ново Мексико]] секоја станале држава таа година (со што вкупниот број држави достигнал 48) и се очекувало да ја поддржат иницијативата. [[Алабама]] и [[Вајоминг]], веќе држави, усвоиле резолуции во корист на конвенција без формално да повикаат на неа.<ref>Rossum (1999) p.&nbsp;710</ref> ==Предлог и ратификација== ===Предлог во Конгресот=== Во 1911 година, Претставничкиот дом ја усвоил Заедничката резолуција 39 на Претставничкиот дом, со која бил предложен уставен амандман за директен избор на сенатори. Првичната резолуција усвоена од Претставничкиот дом ја содржела следнава одредба:<ref>{{cite web|url=https://www.archives.gov/legislative/features/17th-amendment/hjres39.html|title=17th Amendment: Direct Election of U.S. Senators|date=August 15, 2016|access-date=April 3, 2017|archive-date=April 4, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170404130828/https://www.archives.gov/legislative/features/17th-amendment/hjres39.html|url-status=live}}</ref> {{blockquote|Времето, местото и начинот на одржување на изборите за сенатори ќе бидат пропишани во секоја држава од нејзиното законодавно тело.}} Оваа таканаречена клаузула „race rider“ би ги зајакнала овластувањата на државите во однос на изборите за сенатори и би ги ослабнала оние на Конгресот, бидејќи би го поништила овластувањето на Конгресот да ги поништува државните закони што влијаат врз начинот на спроведување на сенаторските избори.<ref>Zachary Clopton & Steven E. Art, [http://chicagounbound.uchicago.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=5085&context=journal_articles "The Meaning of the Seventeenth Amendment and a Century of State Defiance"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170404130751/http://chicagounbound.uchicago.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=5085&context=journal_articles |date=April 4, 2017 }}, 107 Northwestern University Law Review 1181 (2013), pp. 1191–1192</ref> Од 1890-тите, речиси сите црнци на Југот, како и многу сиромашни белци, биле [[Одземање на избирачкото право по периодот на Реконструкцијата|лишени од избирачко право]] со нови одредби во државните устави што во практика биле дискриминаторски. Тоа значело дека милиони луѓе немале политичко претставување, а поголемиот дел од Југот ''де факто'' бил составен од еднопартиски држави. Оваа „дополнителна одредба“ имала цел да им овозможи на овие држави да продолжат со таквите практики, заштитени од какво било федерално мешање. Кога резолуцијата дошла пред Сенатот, сенаторот [[Џозеф Л. Бристоу]] (Р-КС) предложил амандман со кој се отстранувала оваа дополнителна одредба. Амандманот бил одобрен со 45 гласа наспроти 44, откако потпретседателот [[Џејмс С. Шерман]] го дал одлучувачкиот глас „за“.<ref>Proceedings of the US Senate, 12 June 1911. ''Congressional Record'', vol. 47, pt. 2, pg. 1923.</ref> Потоа изменетата резолуција била усвоена со 64 гласа наспроти 24, при што четворица не гласале.<ref>{{cite web |url=https://www.archives.gov/legislative/features/17th-amendment/ |title=17th Amendment to the U.S. Constitution: Direct Election of U.S. Senators |date=August 15, 2016 |access-date=April 3, 2017 |archive-date=April 28, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170428161029/https://www.archives.gov/legislative/features/17th-amendment|url-status=live}}</ref> Речиси една година подоцна, Претставничкиот дом ја прифатил измената. [[Извештај на конференциски комитет|Конференцискиот извештај]], кој подоцна станал Седумнаесеттиот амандман, бил одобрен од Сенатот со 42 гласа наспроти 36 на 12 април 1912 година, а од Претставничкиот дом со 238 гласа наспроти 39, при што 110 членови не гласале, на 13 мај 1912 година. ===Ратификација од државите=== [[File:17th Amendment Ratification map.svg|thumb|{{legend|#377eb8|Првичен ратификатор на амандманот}}{{legend|#9EC7F3|Ратификуван по усвојувањето}}{{legend|#E0584E|Го отфрлил амандманот}}{{legend|#D3D3D3|Не презел дејство за амандманот}}]] Откако бил усвоен од Конгресот, амандманот бил испратен до државите на ратификација и бил ратификуван од:<ref name="ReferenceA">{{cite book|title=The Constitution of the United States and Amendments Thereto|year=1961|publisher=Virginia Commission on Constitutional Government|page=49|editor=James J. Kilpatrick}}</ref> # [[Масачусетс]]: 22 мај 1912 година # [[Аризона]]: 3 јуни 1912 година # [[Минесота]]: 10 јуни 1912 година # [[Њујорк (држава)|Њујорк]]: 15 јануари 1913 година # [[Канзас]]: 17 јануари 1913 година # [[Орегон]]: 23 јануари 1913 година # [[Северна Каролина]]: 25 јануари 1913 година # [[Калифорнија]]: 28 јануари 1913 година # [[Мичиген]]: 28 јануари 1913 година # [[Ајова]]: 30 јануари 1913 година # [[Монтана]]: 30 јануари 1913 година # [[Ајдахо]]: 31 јануари 1913 # [[Западна Вирџинија]]: 4 февруари 1913 # [[Колорадо]]: 5 февруари 1913 # [[Невада]]: 6 февруари 1913 # [[Тексас]]: 7 февруари 1913 # [[Вашингтон (држава)|Вашингтон]]: 7 февруари 1913 # [[Вајоминг]]: 8 февруари 1913 # [[Арканзас]]: 11 февруари 1913 # [[Мејн]]: 11 февруари 1913 # [[Илиноис]]: 13 февруари 1913 # [[Северна Дакота]]: 14 февруари 1913 # [[Висконсин]]: 18 февруари 1913 # [[Индијана]]: 19 февруари 1913 # [[Њу Хемпшир]]: 19 февруари 1913 година # [[Вермонт]]: 19 февруари 1913 година # [[Јужна Дакота]]: 19 февруари 1913 година # [[Оклахома]]: 24 февруари 1913 година # [[Охајо]]: 25 февруари 1913 година # [[Мисури]]: 7 март 1913 година # [[Ново Мексико]]: 13 март 1913 година # [[Небраска]]: 14 март 1913 година # [[Њу Џерси]]: 17 март 1913 година # [[Тенеси]]: 1 април 1913 година # [[Пенсилванија]]: 2 април 1913 година # [[Конектикат]]: 8 април 1913 година<br>Со ратификување на Седумнаесеттиот од страна на 36 држави Амандманот, тој бил заверен од [[Државен секретар на Соединетите Американски Држави|државен секретар]] [[Вилијам Џенингс Брајан]] на 31 мај 1913 година, како дел од Уставот.<ref name="ReferenceA"/> Амандманот последователно беше ратификуван од: # [[Луизијана]]: 11 јуни 1914 година # [[Алабама]]: 11 април 2002 година<ref name=148CongRecS9419>[http://www.gpo.gov/fdsys/pkg/CREC-2002-09-26/pdf/CREC-2002-09-26-pt1-PgS9418-39] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130115193042/http://www.gpo.gov/fdsys/pkg/CREC-2002-09-26/pdf/CREC-2002-09-26-pt1.pdf235193042/http://www.gpo.gov/fdsys/pkg/CREC-2002-09-26/pdf/CREC-2002-09-26-pt1.pdf255193042 }}, Заедничка резолуција на Домот бр. 12, „Заедничка резолуција усвоена од Законодавното собрание на државата Алабама во врска со ратификацијата на Седумнаесеттиот амандман на Уставот на Соединетите Американски Држави“, Том 148 „Конгресни записи“, страница 18241 (трајно, врзано издание) и страница S9419 (прелиминарно, издание со меки корици). 26 септември 2002 година. Преземено на 10 мај 2012 година. {{Потребен е хронолошки цитат|датум=мај 2012 година|причина=Можам само да потврдам дека е забележано од Сенатот на САД до 26 септември 2002 година; не е вистинскиот датум на ратификација на Алабама}}</ref> # [[Делавер]]: 1 јули 2010 година<ref>{{цитирај веб|url=https://legis.delaware.gov/LIS/lis145.nsf/2bede841c6272c888025698400433a04/d789187e5c34856f852576f8006366f2?OpenDocument|title=Формално ратификување на 17-тиот амандман на Уставот на Соединетите Американски Држави со кој се предвидува народниот избор на сенатори во Сенатот на Соединетите Американски Држави|publisher=Држава Делавер|access-date=9 февруари 2015 година|archive-date=10 февруари, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150210015834/http://legis.delaware.gov/LIS/lis145.nsf/2bede841c6272c888025698400433a04/d789187e5c34856f852576f8006366f2?OpenDocument|url-status=live}}</ref> (по отфрлањето на амандманот на 18 март 1913 година) # [[Мериленд]]: 1 април 2012 година<ref>{{Citation|title=Заедничка резолуција на Сенатот 2|date=1 април, 2012|url=http://mgaleg.maryland.gov/webmga/frmMain.aspx?tab=subject3&ys=2012rs/billfile/sj0002.htm|access-date=29 април 2012|archive-date=14 декември 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131214091525/http://mgaleg.maryland.gov/webmga/frmMain.aspx?tab=subject3&ys=2012rs%2Fbillfile%2Fsj0002.htm|url-status=live}}</ref><ref>{{Citation|title=Заедничка резолуција 3 на Претставничкиот дом|date=1 април, 2012|url=http://mgaleg.maryland.gov/webmga/frmMain.aspx?tab=subject3&ys=2012rs/billfile/hj0003.htm|access-date=29 април 2012|archive-date=14 декември 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131214091448/http://mgaleg.maryland.gov/webmga/frmMain.aspx?tab=subject3&ys=2012rs%2Fbillfile%2Fhj0003.htm|url-status=live}}</ref><ref>{{Citation|title=Потпишување на закони 22 мај 2012|date=22 мај 2012|url=http://www.gov.state.md.us/documents/Signed5.22.12.pdf|access-date=23 мај 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115035606/http://www.gov.state.md.us/documents/Signed5.22.12.pdf|archive-date=15 јануари 2013|url-status=dead}</ref> # [[Род Ајленд]]: 20 јуни 2014 година [[Законодавно собрание на Јута|Законодавното собрание на Јута]] го отфрлило амандманот на 26 февруари 1913 година. Не било преземено никакво дејство во врска со амандманот од страна на [[Флорида]],<ref>At the time, Article XVI, Section 19, of the Florida Constitution provided that "No Convention nor Legislature of this State shall act upon any amendment of the Constitution of the United States proposed by Congress to the several States, unless such Convention or Legislature shall have been elected after such amendment is submitted." The first legislature elected after such submission did not meet until April 5, 1913. See Fla. Const. of 1885, Art. III, § 2. By that time, the amendment had been ratified by 35 states, and, as noted above, would be ratified by the 36th state on April 8, 1913, a circumstance which made any action by the Florida Legislature unnecessary.</ref> [[Џорџија (американска држава)|Џорџија]], [[Кентаки]], [[Мисисипи]], [[Јужна Каролина]] или [[Вирџинија]]. Алјаска и Хаваи сè уште не биле држави во времето кога бил предложен амандманот и затоа го ратификувале амандманот заедно со остатокот од Уставот како дел од пристапувањето кон Унијата во 1959 година. ==Последици== Седумнаесеттиот амандман го изменил процесот на избор на сенатори на Соединетите Американски Држави и го променил начинот на кој се пополнувале испразнетите места. Првично, Уставот барал законодавните тела на државите да ги пополнуваат испразнетите места во Сенатот. Според судијата Бајби, Седумнаесеттиот амандман имал драматично влијание врз политичкиот состав на Сенатот на САД.{{sfn|Bybee|1997|p=552}} Пред Врховниот суд да го наложи принципот [[еден човек, еден глас]] во случајот ''[[Рејнолдс против Симс]]'' (1964), нерамномерната распределба на изборните единици во државните законодавни тела била вообичаена. На пример, на руралните окрузи и градовите можело да им биде дадена „еднаква тежина“ во државните законодавни тела, што овозможувало еден рурален глас да вреди колку 200 градски гласа. Нерамномерно распределените државни законодавни тела би им овозможиле на републиканците контрола врз Сенатот на [[Избори за Сенатот на САД (1916)|сенатските избори во 1916 година]]. Со директниот избор, секој глас бил еднакво вреднуван, а демократите ја задржале својата силна позиција на Југот и ги неутрализирале нето-добивките на републиканците на Североистокот со освојување нови места во Ново Мексико, Јута и Вајоминг, задржувајќи ја контролата врз Сенатот.<ref>{{harvnb|Bybee|1997|p=552}}</ref> Слично на тоа, Бајби сметал дека [[Републиканска револуција ( 1994)|Републиканската револуција од 1994 година]] не би се случила без директниот избор на сенаторите; наместо тоа, демократите би контролирале 70 места во Сенатот наспроти 30 за републиканците.<ref>{{harvnb|Bybee|1997|p=553}}</ref> Угледот на корумпираните и произволни државни законодавни тела продолжил да опаѓа додека Сенатот му се придружувал на Претставничкиот дом во спроведувањето на народни реформи. Бајби тврдел дека амандманот довел до целосна „дискредитација“ на државните законодавни тела, без потпората на државно заснована контрола врз Конгресот. Во децениите по Седумнаесеттиот амандман, федералната влада можела да донесува [[Прогресивизам во Соединетите Американски Држави|прогресивни]] мерки.<ref>{{harvnb|Bybee|1997|p=535}}. This was partially fueled by the senators; he wrote in the ''[[Northwestern University Law Review]]'': {{blockquote|Политиката, како и природата, се гнасеше од вакуум, па затоа сенаторите чувствуваа притисок да направат нешто, имено да донесат закони. Откако сенаторите повеќе не беа одговорни пред државните законодавни тела и ограничени од нив, функцијата за максимизирање на сенаторите беше неограничена; сенаторите речиси секогаш наоѓаа во свој интерес да набавуваат федерално законодавство, дури и на штета на државната контрола врз традиционалните државни функции.}} {{harvnb|Bybee|1997|p=536}}.</ref> Сепак, Шлајхер тврдел дека раздвојувањето на државните законодавни тела и Сенатот имало корисен ефект врз државите, бидејќи довело кампањите за избор во државните законодавни тела да се насочат кон локални, а не кон национални прашања.<ref name=DSchleicher/></ref> [[Њу дил]] законодавството е уште еден пример за проширување на федералната регулатива што ги надминала државните законодавни тела кои ги промовирале локалните интереси на своите држави во јагленот, нафтата, пченката и памукот.<ref>Rossum (1999) p. 715</ref> Уре се согласил со ова, наведувајќи дека не само што секој сенатор бил слободен да ги игнорира интересите на својата држава, туку сенаторите имале и поттик да ги користат своите овластувања за советување и согласност за да именуваат судии на Врховниот суд кои биле наклонети кон зголемување на федералната моќ на сметка на државниот суверенитет.<ref>Ure (2007) p. 288</ref> Во текот на првата половина од 20 век, со Сенат избран преку народно гласање кој ги потврдувал номинациите, Врховниот суд започнал да ја применува Повелбата за правата врз државите, поништувајќи државни закони секогаш кога тие им нанесувале штета на поединечни граѓани на државите.<ref>Kochan (2003) p. 1053. Donald J. Kochan, for an article in the ''[[Albany Law Review]]'', analyzed the effect of the Seventeenth Amendment on Supreme Court decisions over the constitutionality of state legislation. He found a "statistically significant difference" in the number of cases holding state legislation unconstitutional before and after the passage of the Seventeenth Amendment, with the number of holdings of unconstitutionality increasing sixfold. Besides the Seventeenth Amendment, decline in the influence of the states also followed economic changes. Zywicki observes that interest groups of all kinds began to focus efforts on the federal government, as national issues could not be directed by influencing only a few state legislatures of with senators of the most seniority chairing the major committees. He attributes the rise in the strength of interest groups partially to the development of the U.S. economy on an interstate, national level. See Zywicki (1997) p. 215. Ure also argues that the Seventeenth Amendment led to the rise of [[special interest groups]] to fill the void; with citizens replacing state legislators as the Senate's electorate, with citizens being less able to monitor the actions of their senators, the Senate became more susceptible to pressure from interest groups, who in turn were more influential due to the centralization of power in the federal government; an interest group no longer needed to [[Lobbying|lobby]] many state legislatures, and could instead focus its efforts on the federal government. See Ure (2007) p. 293.</ref> Целта била да се ограничи влијанието на богатите.<ref>{{cite news |last1=Berke |first1=Richard L. |date=February 17, 2002 |title=Money Talks; Don't Discount the Fat Cats |url=https://www.nytimes.com/2002/02/17/weekinreview/money-talks-don-t-discount-the-fat-cats.html |newspaper=The New York Times |access-date=February 13, 2021}}</ref> ===Пополнување на испразнети места=== Седумнаесеттиот амандман бара гувернерот да распише [[Дополнителни избори|посебни избори]] за пополнување на [[Сенат на Соединетите Американски Држави#Испразнети места|испразнетите места во Сенатот]].<ref>Vile (2010) p. 197</ref> Исто така, им дозволува на законодавните тела на државите да му овластат на својот [[Гувернер (САД)|гувернер]] да врши привремени именувања, кои важат сè додека не се одржат посебни избори за пополнување на испразнетото место. Во моментов, сите држави освен четири (Кентаки, Северна Дакота, Род Ајленд и Висконсин) дозволуваат такви именувања.<ref>{{cite web |title=Vacancies in the United States Senate |url=https://www.ncsl.org/elections-and-campaigns/vacancies-in-the-united-states-senate |website=National Conference of State Legislatures |publisher=National Conference of State Legislatures |access-date=4 February 2026}}</ref><ref name="CRS_R44781">{{cite web |last1=Neale |first1=Thomas H. |date=April 12, 2018 |title=U.S. Senate Vacancies: Contemporary Developments and Perspectives |url=https://fas.org/sgp/crs/misc/R44781.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20180605230617/https://fas.org/sgp/crs/misc/R44781.pdf |archive-date=June 5, 2018 |url-status=live |publisher=Congressional Research Service |access-date=October 13, 2018 |via=fas.org}}</ref> Уставот не пропишува како треба да биде избрано лицето кое привремено ќе биде именувано. ===Први директни избори за Сенатот=== [[Оклахома]], примена како држава во 1907 година, избрала сенатор преку законодавен избор трипати: двапати во 1907 година, кога станала држава, и еднаш во 1908 година. Во 1912 година, Оклахома повторно го избрала [[Роберт Латам Овен|Роберт Овен]] преку советодавно народно гласање.<ref name=Dubin/> [[Орегон]] одржал прелиминарни избори во 1908 година, на кои партиите кандидирале кандидати за таа функција, а државното законодавно тело се обврзало да го избере победникот за нов сенатор.<ref>{{Cite web |title=Speech to the People of Washington by Senator Jonathan Bourne Jr. of Oregon, n.d. |url=https://www.visitthecapitol.gov/exhibitions/artifact/speech-people-washington-senator-jonathan-bourne-jr-oregon-nd#top |access-date=March 22, 2022 |publisher=U.S. Capitol Visitor Center |archive-date=January 25, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125073437/https://www.visitthecapitol.gov/exhibitions/artifact/speech-people-washington-senator-jonathan-bourne-jr-oregon-nd#top |url-status=dead }}</ref> [[Ново Мексико]], примено како држава во 1912 година, ги избрало само своите први двајца сенатори преку законодавно гласање. [[Аризона]], примена како држава во 1912 година, ги избрала своите први двајца сенатори преку советодавно народно гласање. [[Алјаска]] и [[Хаваи]], примени како држави во 1959 година, никогаш не избрале американски сенатор преку законодавно гласање.<ref name=Dubin/> Првите избори што потпаднале под Седумнаесеттиот амандман биле [[Избори за Сенатот на САД во Џорџија во 1913 година|дополнителните избори во Џорџија]], одржани на 15 јуни 1913 година. Меѓутоа, [[Огастус Октавиус Бејкон]] бил единствениот кандидат и немал противкандидат. * [[Посебни избори за Сенатот на САД во Мериленд, 1913|Во Мериленд на 4 ноември 1913 година]]: [[Класи на сенатори на Соединетите Американски Држави|класа 1]] [[Список на посебни избори за Сенатот на САД|посебни избори]] поради испразнето место, за мандат што завршувал во 1917 година. * [[Посебни избори за Сенатот на САД во Алабама, 1914|Во Алабама на 11 мај 1914 година]]: класа 3 посебни избори поради испразнето место, за мандат што завршувал во 1915 година. * [[Избори за Сенатот на САД во 1914 година|На национално ниво во 1914 година]]: сите 32 сенатори од класа 3, мандат 1915–1921 * [[Избори за Сенатот на САД во 1916 година|На национално ниво во 1916 година]]: сите 32 сенатори од класа 1, мандат 1917–1923 * [[Избори за Сенатот на САД во 1918 година|На национално ниво во 1918 година]]: сите 32 сенатори од класа 2, мандат 1919–1925 ===Судски случаи и контроверзии во толкувањето=== Во случајот ''[[Тринзи против Пенсилванија]]'' (1991),<ref>{{cite court|litigants=Trinsey v. Pennsylvania|vol=941|court=F.2d|year=1991}}</ref> [[Апелациски суд на Соединетите Американски Држави за Третиот округ]] се соочил со ситуација во која, по смртта на сенаторот [[Џон Хајнц]] од [[Пенсилванија]], гувернерот [[Боб Кејси постариот|Боб Кејси]] назначил замена и распишал посебни избори кои не вклучувале прелиминарни избори.<ref>Gold (1992) p. 202</ref> Гласач и потенцијален кандидат, Џон С. Тринси Јуниор, тврдел дека отсуството на прелиминарни избори го прекршувало Седумнаесеттиот амандман и неговото право на глас според [[Четиринаесетти амандман од Уставот на Соединетите Американски Држави |Четиринаесеттиот амандман]].<ref>Novakovic (1992) p. 940</ref> Третиот округ ги отфрлил овие тврдења, пресудувајќи дека Седумнаесеттиот амандман не бара прелиминарни избори.<ref>Novakovic (1992) p. 945</ref> Друг предмет на анализа било прашањето дали статутите што ја ограничуваат моќта на гувернерите да назначуваат привремени замени се уставни. [[Викрам Амар]], пишувајќи во списанието ''Hastings Constitutional Law Quarterly'', тврдел дека барањето на Вајоминг гувернерот да назначи сенатор од истата партија како претходниот носител на функцијата го прекршува Седумнаесеттиот амандман.<ref>Amar (2008) p. 728</ref> Ова се темелело на текстот на амандманот, кој наведува дека „законодавното тело на секоја држава може да го овласти нејзиниот извршен орган да врши привремени именувања“. Според ова толкување, амандманот само им давал на законодавните тела овластување да му делегираат на гувернерот право на именување и, откако тоа овластување било делегирано, не дозволувал понатамошно мешање од законодавното тело. Одлуката дали гувернерот ќе има право да назначува сенатори била прашање на законодавното тело, а не прашање за тоа кого гувернерот може да назначи.<ref>Amar (2008) pp. 729–30</ref> [[Санфорд Левинсон]], во својот одговор на Амар, тврдел дека наместо строго текстуално толкување, уставните одредби треба да се толкуваат на начин што обезбедува најголема корист, и дека можноста законодавните тела да ја ограничат моќта на гувернерот за именувања им носела значителна корист на државите.<ref>Levinson (2008) pp. 718–9</ref> ===Обиди за реформа и укинување=== И покрај контроверзиите околу ефектите на Седумнаесеттиот амандман, се појавиле поддржувачи за негова реформа или укинување. На почетокот на администрацијата на претседателот [[Барак Обама]] во 2009 година, четворица актуелни демократски сенатори го напуштиле Сенатот за позиции во извршната власт: самиот Обама (претседател), [[Џо Бајден]] (потпретседател), [[Хилари Клинтон]] (државен секретар) и [[Кен Салазар]] (секретар за внатрешни работи). Се појавиле контроверзии околу наследничките назначувања направени од гувернерот на Илиноис [[Род Благојевиќ]] и гувернерот на Њујорк [[Дејвид Патерсон]]. Ова повторно поттикнало интерес за укинување на одредбата за гувернерско именување на сенатори.<ref name=nyt>{{cite news |last=Hulse |first=Carl |date=March 10, 2009 |title=New Idea on Capitol Hill: To Join Senate, Get Votes |url=[https://www.nytimes.com/2009/03/11/us/politics/11senate.html](https://www.nytimes.com/2009/03/11/us/politics/11senate.html) |archive-date=August 30, 2011 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20110830213440/http://www.nytimes.com/2009/03/11/us/politics/11senate.html](https://web.archive.org/web/20110830213440/http://www.nytimes.com/2009/03/11/us/politics/11senate.html) |url-status=live |work=[[Њујорк Тајмс]] |access-date=September 19, 2011}}</ref> Соодветно на тоа, сенаторот [[Рас Фајнголд]] од Висконсин<ref>{{Cite web |title=S.J.Res.7—A joint resolution proposing an amendment to the Constitution of the United States relative to the election of Senators. |url=[http://beta.congress.gov/bill/111th-congress/senate-joint-resolution/7/text](http://beta.congress.gov/bill/111th-congress/senate-joint-resolution/7/text) |archive-date=June 15, 2014 |archive-url=[https://archive.today/20140615151119/http://beta.congress.gov/bill/111th-congress/senate-joint-resolution/7/text](https://archive.today/20140615151119/http://beta.congress.gov/bill/111th-congress/senate-joint-resolution/7/text) |url-status=live |date=August 6, 2009 |access-date=June 15, 2014}}</ref> и претставникот [[Дејвид Драјер]] од Калифорнија предложиле амандман за укинување на ова овластување; сенаторите [[Џон Мекејн]] и [[Дик Дурбин]] станале ко-спонзори, како и претставникот [[Џон Кониерс]].<ref name="nyt" /> Некои членови на движењето [[Чајна партија]] се залагале за целосно укинување на Седумнаесеттиот амандман, тврдејќи дека тој ќе ги заштити [[права на државите|правата на државите]] и ќе ја намали моќта на федералната влада.<ref name="NYT">{{cite news |url=[https://www.nytimes.com/2010/06/01/opinion/01tue4.htm](https://www.nytimes.com/2010/06/01/opinion/01tue4.htm) |title=So You Still Want to Choose Your Senator?|last=Firestone|first=David|date=May 31, 2010|work=[[Њујорк Тајмс]]|access-date=September 19, 2011|archive-date=January 13, 2012|archive-url=[https://web.archive.org/web/20120113233840/http://www.nytimes.com/2010/06/01/opinion/01tue4.html](https://web.archive.org/web/20120113233840/http://www.nytimes.com/2010/06/01/opinion/01tue4.html) |url-status=dead}}</ref> На 2 март 2016 година, законодавното тело на Јута ја одобрило Заедничката резолуција бр. 2 со која се повикувал Конгресот да предложи уставен амандман за укинување на Седумнаесеттиот амандман.<ref>{{cite web|url=[http://le.utah.gov/~2016/bills/static/SJR002.html|title=SJR002|publisher=State](http://le.utah.gov/~2016/bills/static/SJR002.html|title=SJR002|publisher=State) of Utah|access-date=March 22, 2016|archive-date=March 29, 2016|archive-url=[https://web.archive.org/web/20160329144030/http://le.utah.gov/~2016/bills/static/SJR002.html|url-status=dead}}](https://web.archive.org/web/20160329144030/http://le.utah.gov/~2016/bills/static/SJR002.html|url-status=dead}})</ref> {{As of|2025}}, ниту една друга држава не го поддржала ваквиот амандман, а некои политичари кои претходно изразиле поддршка за укинување подоцна ја промениле својата позиција.<ref name="NYT"/>{{better|date=November 2025}} На 28 јули 2017 година, по гласањето на републиканските сенатори [[Џон Мекејн]], [[Сузан Колинс]] и [[Лиза Мурковски]] против Законот за здравствена заштита (Health Care Freedom Act), поранешниот гувернер на Арканзас [[Мајк Хакаби]] ја поддржал идејата за укинување на Седумнаесеттиот амандман. Тој тврдел дека сенаторите избрани од државните законодавни тела „ќе работат за своите држави и ќе го почитуваат [[Десетти амандман на Уставот на САД|Десеттиот амандман]]“ и дека директниот избор на сенатори е една од главните причини за т.н. „[[Drain the swamp|мочуриште]]“.{{cite web|url=[https://twitter.com/GovMikeHuckabee/status/890837365891018752|title=Gov](https://twitter.com/GovMikeHuckabee/status/890837365891018752|title=Gov). Mike Huckabee on Twitter: 'Time to repeal 17th Amendment...'|access-date=September 27, 2020|archive-date=October 4, 2020|archive-url=[https://web.archive.org/web/20201004170847/https://twitter.com/govmikehuckabee/status/890837365891018752|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20201004170847/https://twitter.com/govmikehuckabee/status/890837365891018752|url-status=live}})</ref> Во септември 2020 година, сенаторот [[Бен Сас]] од Небраска ја поддржал идејата за укинување на Седумнаесеттиот амандман во авторски текст во ''Wall Street Journal''.<ref>{{cite news |url=[https://www.nationalreview.com/news/ben-sasse-calls-for-repealing-17th-amendment-eliminating-popular-vote-senate-elections](https://www.nationalreview.com/news/ben-sasse-calls-for-repealing-17th-amendment-eliminating-popular-vote-senate-elections) |title=Ben Sasse Calls for Repealing 17th Amendment, Eliminating Popular-Vote Senate Elections |newspaper=National Review |date=September 9, 2020 |access-date=September 22, 2020 |archive-date=September 28, 2020 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20200928165047/https://www.nationalreview.com/news/ben-sasse-calls-for-repealing-17th-amendment-eliminating-popular-vote-senate-elections/](https://web.archive.org/web/20200928165047/https://www.nationalreview.com/news/ben-sasse-calls-for-repealing-17th-amendment-eliminating-popular-vote-senate-elections/) |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sasse |first=Ben |date=2020-09-08 |title=Opinion {{!}} Make the Senate Great Again |language=en-US |work=Wall Street Journal |url=[https://www.wsj.com/articles/make-the-senate-great-again-11599589142](https://www.wsj.com/articles/make-the-senate-great-again-11599589142) |access-date=2023-08-27 |issn=0099-9660}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Извори == {{refbegin|30em}} * {{cite journal|last=Amar|first=Vikram David|year=2008|title=Are Statutes Constraining Gubernatorial Power to Make Temporary Appointments to the United States Senate Constitutional Under the Seventeenth Amendment?|ssrn=1103590|journal=Hastings Constitutional Law Quarterly|publisher=[[University of California, Hastings College of the Law]]|volume=35|issue=4|issn=0094-5617}} * {{cite journal|last=Bybee|first=Jay S.|author-link=Jay Bybee|year=1997|title=Ulysses at the Mast: Democracy, Federalism, and the Sirens' Song of the Seventeenth Amendment|journal=Northwestern University Law Review|url=http://scholars.law.unlv.edu/facpub/350/|publisher=Northwestern University School of Law|volume=91|issue=1|issn=0029-3571}} * {{cite journal|last=Gold|first=Kevin M.|year=1992|title=Trinsey v. Pennsylvania: State Discretion to Regulate United States Senate Vacancy|journal=[[Widener Journal of Law and Public Policy]]|publisher=[[Widener University School of Law]]|volume=2|issue=1|issn=1064-5012}} * {{cite book|last=Haynes|first=George Henry|editor-last=Ringwalt|editor-first=Ralph Curtis|title=The Election of Senators|url=https://books.google.com/books?id=6vKHAAAAMAAJ|year=1912|publisher=H. Holt}} * {{cite book|last=Hoebeke|first=Christopher Hyde|title=The road to mass democracy: original intent and the Seventeenth Amendment|year=1995|publisher=Transaction Publishers|isbn=1-56000-217-4}} * {{cite journal|last=Kochan|first=Donald J.|year=2003|title=State Laws and the Independent Judiciary: An Analysis of the Effects of the Seventeenth Amendment on the Number of Supreme Court Cases Holding State Laws Unconstitutional| ssrn=907518 |journal=Albany Law Review|volume=66|issue=1|issn=0002-4678}} * {{cite journal|last=Levinson|first=Sanford|year=2008|title=Political Party and Senatorial Succession: A Response to Vikram Amar on How Best to Interpret the Seventeenth Amendment|journal=Hastings Constitutional Law Quarterly|publisher=[[University of California, Hastings College of the Law]]|volume=35|issue=4|issn=0094-5617}} * {{cite journal|last=Novakovic|first=Michael B.|year=1992|title=Constitutional Law: Filling Senate Vacancies|journal=Villanova Law Review|publisher=[[Villanova University School of Law]]|volume=37|issue=1|issn=0042-6229}} * {{cite journal|last=Riker|first=William H.|year=1955|title=The Senate and American Federalism|url=https://archive.org/details/sim_american-political-science-review_1955-06_49_2/page/452|journal=American Political Science Review|publisher=American Political Science Association|volume=49|issue=2|pages=452–469 |doi=10.2307/1951814|jstor=1951814|s2cid=144680174 |issn=0003-0554}} * {{cite journal|last=Rossum|first=Ralph A.|year=1999|title=The Irony of Constitutional Democracy: Federalism, the Supreme Court, and the Seventeenth Amendment|journal=San Diego Law Review|publisher=[[University of San Diego School of Law]]|volume=36|issue=3|issn=0886-3210}} * {{cite book|last=Tushnet|first=Mark|title=The Constitution of the United States of America: A Contextual Analysis|url=https://archive.org/details/constitutionofun0000tush|year=2010|publisher=Hart Publishing|isbn=978-1-84113-738-4}} * {{cite journal|last=Ure|first=James Christian|year=2007|title=You Scratch My Back and I'll Scratch Yours: Why the Federal Marriage Amendment Should Also Repeal the Seventeenth Amendment|journal=[[South Texas Law Review]]|publisher=[[South Texas College of Law]]|volume=49|issue=1|issn=1052-343X}} * {{cite book|last=Vile|first=John R.|title=Encyclopedia of constitutional amendments, proposed amendments, and amending issues, 1789–2002|edition=2nd|year=2003|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-85109-428-8}} * {{cite book|last=Vile|first=John R.|title=A companion to the United States Constitution and its amendments|url=https://archive.org/details/companiontounite0000vile_x8w4|edition=5th|year=2010|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-0-313-38008-2}} * {{cite journal|last=Zywicki|first=Todd J.|year=1994|title=Senators and Special Interests: A Public Choice Analysis of the Seventeenth Amendment |url=http://mason.gmu.edu/~tzywick2/Oregon%20Senators.pdf|journal=Oregon Law Review|publisher=University of Oregon School of Law|volume=73|issue=1|issn=0196-2043}} * {{cite journal|last=Zywicki|first=Todd J.|year=1997|title=Beyond the Shell and Husk of History: The History of the Seventeenth Amendment and its Implications for Current Reform Proposals|journal=Cleveland State Law Review|url=http://mason.gmu.edu/~tzywick2/Cleveland%20State%20Senators.pdf|publisher=Cleveland-Marshall College of Law|volume=45|issue=1|issn=0009-8876}} * Wendy J. Schiller and Charles Stewart III (May 2013), The 100th Anniversary of the 17th Amendment: A Promise Unfulfilled?, Issues in Governance Studies, Number 59 May 2013 * {{cite journal |last1=Schiller |first1=Wendy J. |last2=Stewart |first2=Charles |last3=Xiong |first3=Benjamin |title=U.S. Senate Elections before the 17th Amendment: Political Party Cohesion and Conflict 1871–1913 |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-politics_2013-07_75_3/page/835 |journal=The Journal of Politics |date=July 2013 |volume=75 |issue=3 |pages=835–847 |doi=10.1017/S0022381613000479}} {{refend}} == Надворешни врски == * {{Commons category-inline}} [[Категорија:Сенат на САД]] [[Категорија:Историја на правото на глас во Соединетите Американски Држави]] [[Категорија:Амандмани од Уставот на Соединетите Американски Држави|17]] 6x9k6ly1oqxi0qpvfj7g3dz3n5w0bl6 Економска слобода 0 1397224 5588784 5573430 2026-07-07T17:59:22Z InternetArchiveBot 92312 Add 2 books for Verifiability (20260707sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 5588784 wikitext text/x-wiki '''Економска слобода''' — слобода и способност на луѓето да донесуваат економски одлуки. Ова е термин што се користи во економските и политичките дебати, како и во филозофијата на економијата.<ref name="Bronfenbrenner1955">{{Наведено списание|last=Bronfenbrenner|first=Martin|author-link=Martin Bronfenbrenner|year=1955|title=Two Concepts of Economic Freedom|journal=[[Ethics (journal)|Ethics]]|volume=65|issue=3|pages=157–170|doi=10.1086/290998|jstor=2378928}}</ref><ref name="SenRationalityFreedom">{{Наведено списание|last=Sen|first=Amartya|author-link=Amartya Sen|title=Rationality and Freedom|journal=[[Harvard University Press]]|page=9}}</ref> Еден пристап кон економската слобода доаѓа од [[Економски либерализам|либералната]] традиција која нагласува [[Слободен пазар|слободни пазари]], [[слободна трговија]] и приватна сопственост. Друг пристап кон економската слобода ја проширува студијата [[Економска благосостојба|за економијата на благосостојбата]] на индивидуалниот избор, со поголема економска слобода што доаѓа од поголем сет на можни избори. Други концепции за економска слобода вклучуваат [[Право на соодветен животен стандард|слобода од желба]]<ref name="Bronfenbrenner1955" /><ref name="RooseveltFourFreedoms">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fdrlibrary.marist.edu/od4freed.html|title=Franklin Roosevelt's Annual Address to Congress – The 'Four Freedoms'|date=January 6, 1941|archive-url=https://web.archive.org/web/20080529235759/http://www.fdrlibrary.marist.edu/od4freed.html <!-- Bot retrieved archive -->|archive-date=May 29, 2008|accessdate=November 10, 2008}}</ref> и слобода за вклучување во колективно договарање.<ref name="Jacoby1998">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/laboringforfreed0000jaco/page/8|title=Laboring for Freedom: A New Look at the History of Labor in America (eBook)|last=Jacoby|first=Daniel|publisher=[[ME Sharpe]]|year=1998|isbn=978-0585190303|location=Armonk, New York|pages=[https://archive.org/details/laboringforfreed0000jaco/page/8 8–9, 148, 166–167]|author-link=Daniel Jacoby}}</ref> == Либерална гледна точка == [[Либерализам|Либералната]] гледна точка на слободниот пазар ја дефинира економската слобода како слобода за производство, трговија и консумирање на какви било стоки и услуги стекнати без употреба на сила, измама, кражба или владина регулација. Ова е отелотворено во владеењето на правото, имотните права и слободата на договор, а се карактеризира со надворешна и внатрешна отвореност на пазарите, заштита на имотните права и слобода на економска иницијатива.<ref>{{cite book|first=Surjit S.|last=Bhalla|chapter=Freedom and economic growth: a virtuous cycle?|title=Democracy's Victory and Crisis|date=1997|publisher=[[Cambridge University Press]]|location=Cambridge, England|isbn=0521575834|page=205}}</ref><ref>{{cite book|first=David A.|last=Harper|title=Foundations of Entrepreneurship and Economic Development|date=1999|publisher=[[Routledge]]|location=London, England|isbn=0415153425|pages=57, 64}}</ref> Постојат неколку индекси на економска слобода кои се обидуваат да ја измерат економската слобода на слободниот пазар. Врз основа на овие рангирања, корелативните студии откриле дека повисокиот економски раст е во корелација со повисоки резултати на рангирањето на земјите. Критичарите на овој пристап, како што се Фредрик Карлсон и Сузана Лундстром, тврдат дека индексите на економска слобода ги спојуваат неповрзаните политики и резултатите од политиките со цел да ги прикријат негативните корелации помеѓу економскиот раст и политиките на слободниот пазар, како што е броењето на помалата корупција како индикатор за економска слобода.<ref> {{cite journal |last1=Lawson|first1=Robert|last2=Murphy|first2=Ryan|last3= Powell|first3= Benjamin|title=Determinants of Economic Freedom: A Survey|journal= Contemporary Economic Policy|volume=38|issue=4|pages=622–642|publisher=Wiley|date=2020|doi=10.1111/coep.12471 |s2cid=216347809 }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Ayal|first1=Eliezer B.|last2=Karras|first2=Georgios|title=Components of economic freedom and growth: an empirical study|url=https://archive.org/details/journal-of-developing-areas_spring-1998_32_3/page/n30|journal=Journal of Developing Areas|volume=32|issue=3|pages=327–338|publisher=[[Western Illinois University]]|location=Macomb, Illinois|date=Spring 1998}}</ref><ref>{{cite journal|title=Economic Freedom and Growth: Decomposing the Effects|journal=[[Public Choice (journal)|Public Choice]]|first1=Fredrik|last1=Carlsson|first2=Susanna|last2=Lundström|url=http://swopec.hhs.se/gunwpe/papers/gunwpe0033.pdf|access-date=2016-05-26|archive-date=2017-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20170811221638/http://swopec.hhs.se/gunwpe/papers/gunwpe0033.pdf|url-status=live}}</ref> ==Социјалистички гледишта== [[Социјализам|Социјалистичкиот]] поглед на економската слобода ја сфаќа слободата како конкретна ситуација, а не како апстрактен или морален концепт. Овој поглед на слободата е тесно поврзан со социјалистичкиот поглед на човековата креативност и важноста што ѝ се припишува на креативната слобода. Социјалистите ја гледаат креативноста како суштински аспект на човековата природа, со што ја дефинираат слободата како ситуација или состојба на постоење каде што поединците се способни да ја изразат својата креативност непречено од ограничувањата и на материјалниот недостиг и на принудните општествени институции. [[Марксизам|Марксистите]] ја нагласуваат важноста на ослободувањето на поединецот од она што го сметаат за принудни, експлоататорски и отуѓувачки општествени односи на производство во кои е принуден да учествува, како и важноста на економскиот развој како обезбедување материјална основа за постоење на состојба на општеството каде што има доволно ресурси за да му се овозможи на секој поединец да ги оствари своите вистински креативни интереси.<ref>Bhargava. ''Political Theory: An Introduction''. Pearson Education India, 2008. p. 249. {{ISBN|978-8131795613}}</ref><ref>Barbara Goodwin. ''Using Political Ideas''. West Sussex, England: John Wiley & Sons, Ltd., 2007. p. 107. {{ISBN|978-0471101154}}</ref> ==Збирови на избори и економска слобода== [[Амартија Сен]] и други [[Економија|економисти]] сметаат дека економската слобода се мери во однос на збирот на економски избори што им се достапни на поединците. Економската слобода е поголема кога поединците имаат повеќе економски избори на располагање - кога, во некоја техничка смисла, изборот на поединци се проширува. ===Позитивна и негативна слобода=== Разликите помеѓу алтернативните погледи на економската слобода се изразени во однос на разликата помеѓу позитивната и негативната слобода на Исаија Берлин. Класичните либерали се залагаат за фокус на негативната слобода, како и самиот Берлин. Спротивно на тоа, Амартија Сен се залага за разбирање на слободата во однос на можностите за остварување на низа цели.<ref name=Sen1993MAF>{{cite journal |last1=Sen|first1=Amartya K.|author-link=Amartya Sen|year=1993|journal=[[Oxford Economic Papers]]|title=Markets and Freedoms: Achievements and Limitations of the Market Mechanism in Promoting Individual Freedoms|url=https://archive.org/details/sim_oxford-economic-papers_1993-10_45_4/page/519|volume=45|issue=4|pages=519–541|doi=10.1093/oxfordjournals.oep.a042106}}</ref> Една мерка што се обидува да ја процени слободата во позитивна смисла е мерката за дискреционо време на Гудин, Рајс, Парпо и Ериксон, што е проценка на тоа колку време луѓето имаат на располагање во текот на кое се слободни да ги изберат активностите во кои учествуваат, откако ќе се земе предвид времето што им е потребно за стекнување на животните потреби. Во својата книга „Капитализам и слобода“, [[Милтон Фридман]] објаснува дека зачувувањето на слободата е причина за ограничени и децентрализирани влади. Тоа создава позитивна слобода во општеството, дозволувајќи слобода на избор за поединецот во слободно општество.<ref name="Goodin">{{cite book | last1 = Goodin | first1 = Robert E. | last2 = Rice | first2 = James Mahmud | last3 = Parpo | first3 = Antti | last4 = Eriksson | first4 = Lina | title = Discretionary Time: A New Measure of Freedom | place = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | year = 2008 | isbn = 978-0521709514 |pages=1–54 |url=http://www.cambridge.org/catalogue/catalogue.asp?isbn=978-0521709514}} Chapter 1 and 2 discusses the context and validity of the new measure.</ref><ref>{{cite book|last1=Friedman|first1=Milton|title=Capitalism and Freedom|date=1962|publisher=University of Chicago Press|page=4}}</ref> ==Слобода од немаштија== [[Франклин Д. Рузвелт]] ја вклучи слободата од немаштија во својот говор за Четирите слободи. Рузвелт изјави дека слободата од немаштија „преведена во светски термини, значи економски разбирања кои ќе ѝ обезбедат на секоја нација здрав живот во мир за нејзините жители - насекаде во светот“. [потребен цитат] Во однос на политиката на САД, Новиот договор на Рузвелт вклучуваше економски слободи како што е слободата на синдикално организирање, како и широк спектар на политики на владина интервенција и прераспределбено оданочување насочени кон промовирање на слободата од немаштија. [потребен цитат] На меѓународно ниво, Рузвелт ги фаворизираше политиките поврзани со Договорот од Бретон Вудс, кој ги фиксираше девизните курсеви и воспостави меѓународни економски институции како што се [[Светска банка|Светската банка]] и [[Меѓународен монетарен фонд|Меѓународниот монетарен фонд]]. [[Херберт Хувер]] ја гледаше економската слобода како петта слобода, која го обезбедува опстанокот на Четирите слободи на Рузвелт. Тој ја опиша економската слобода како слобода „за луѓето да го изберат својот повик, да акумулираат имот во заштита на своите деца и старост, [и] слобода на претприемништво што не им штети на другите“.<ref>{{cite book |title=President Herbert Hoover |last=Whisenhunt |first=Donald W. |year=2007 |publisher=Nova Publishers |isbn=978-1600214769 |page=128}}</ref> ==Слобода на здружување и синдикати== Декларацијата од Филаделфија (вклучена во уставот на [[Меѓународна организација на трудот|Меѓународната организација на трудот]]) наведува дека „сите човечки суштества, без оглед на раса, вероисповед или пол, имаат право да се стремат кон својата материјална благосостојба и кон својот духовен развој во услови на слобода и достоинство, економска безбедност и еднакви можности“. МОТ понатаму наведува дека „Правото на работниците и работодавачите да формираат и да се приклучуваат кон организации по свој избор е составен дел од слободното и отворено општество“.<ref>{{cite web |url=http://www.ilo.org/global/Themes/Freedom_of_Association_and_the_Right_to_Collective_Bargaining/lang--en/index.htm |title=Freedom of association and the right to collective bargaining – Themes |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081204135134/http://www.ilo.org./global/Themes/Freedom_of_Association_and_the_Right_to_Collective_Bargaining/lang--en/index.htm |archive-date=2008-12-04 }}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == За понатамошно читање == * Berggren, Niclas (Ed.) (2024). ''[https://www.e-elgar.com/shop/usd/handbook-of-research-on-economic-freedom-9781802206142.html Handbook of Research on Economic Freedom]''. Cheltenham, UK: Edward Elgar Publishing. * Cebula, R., & Clark, J. (2014). [http://mpra.ub.uni-muenchen.de/56605/1/MPRA_paper_56605.pdf Impact of Economic Freedom, Regulatory Quality, and Taxation on the Per Capita Real Income: An Analysis for OECD Nations and Non-G8 OECD Nations], MPRA Paper 56605, University Library of Munich, Germany. * Cebula, R. (2013). [http://mpra.ub.uni-muenchen.de/55421/1/MPRA_paper_55421.pdf Effects of Economic Freedom, Regulatory Quality, and Taxation on Real Income], MPRA Paper 55421, University Library of Munich, Germany. * Friedrich Hayek, ''[[The Constitution of Liberty]]'' * Friedrich Hayek, ''[[The Road to Serfdom]]'' * Milton Friedman, ''[[Capitalism and Freedom]]'' * [[Amartya Sen]], ''[[Development as Freedom]]'' * {{cite book |author=Li, Kui-Wai |title=Economic Freedom: Lessons of Hong Kong |year=2012 |publisher=World Scientific |location=Hackensack, New Jersey |isbn=978-9814368858 |page=804 |doi=10.1142/8286 |s2cid=153177821}} * Prados de la Escosura, Leandro (2026). "[https://link.springer.com/article/10.1007/s11698-025-00330-w The long-run dynamics of economic liberty, 1850–2020]". ''Cliometrica''. * {{cite news |last=Stiglitz|first=Joseph E.|author-link=Joseph Stiglitz|date=April 22, 2024 |title=Freedom for the Wolves|url=https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2024/04/neoliberalism-freedom-markets-hayek/678124/|work=[[The Atlantic]] |location= |access-date=May 1, 2024}} == Надворешни врски== {{commons category}} * John Miller, "[http://www.dollarsandsense.org/archives/2005/0305miller.html Free, Free at Last]" in [[Dollars & Sense]] magazine * [https://web.archive.org/web/20160304030437/http://industry.sharepoint.com/Pages/NewBritishBillofRights.aspx The Protection Of Economic Rights & Freedoms] [[Категорија:Општествена филозофија]] [[Категорија:Политичка филозофија]] [[Категорија:Статии со извадоци]] o7fjnn4p2kdeauw9sd9b2k8pupp0d96 Сабињанките (Давид) 0 1397417 5588767 5577488 2026-07-07T17:29:19Z InternetArchiveBot 92312 Add 2 books for Verifiability (20260707sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 5588767 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Инфокутија Уметничко дело | image_file =The Intervention of the Sabine Women - David (Louvre INV 3691).jpg | caption = | painting_alignment = | image_size = 350px | title = Сабињанките | alt = | other_language_1 = Француски | other_title_1 = {{lang|fr|Les Sabines}} | other_language_2 = | other_title_2 = | artist = [[Жак-Луј Давид]] | year = {{start date|1799}} | medium = [[Маслено сликарство|Масло на платно]] | movement = [[Неокласицизам]] | height_metric = 385 | width_metric = 522 | length_metric = | height_imperial = | width_imperial = | length_imperial = | diameter_metric = | diameter_imperial = | dimensions = | metric_unit = cm<!--don't leave this parameter blank—either don't include it, or include the default cm. Not including it will default it to cm.--> | imperial_unit = in<!--don't leave this parameter blank—either don't include it, or include the default in. Not including it will default it to in.--> | city = [[Париз]] | museum = [[Лувр]] | coordinates = <!-- Only use for the exact coordinates of the artwork itself (and only where known) and not for the coordinates of the museum. Leave blank if coordinates are not known. --> | owner = }} '''''Сабињанките''''' (алтернативни наслови ''Интервенцијата на Сабињанките'', ''Сабињанките ја запираат борбата меѓу Римјаните и Сабињаните'') — слика од [[Жак-Луј Давид]] насликана помеѓу 1796 и 1799 година. Историска слика што припаѓа на [[Неокласицизам|неокласичкото]] движење, таа означува еволуција во стилот на Давид по првата половина од [[Француска револуција|Француската револуција]], која самиот ја опишал како „чист грчки“. == Историја == Делото е замислено додека [[Жак-Луј Давид|Давид]] бил затворен во [[Луксембуршки дворец|Луксембуршкиот дворец]] во 1795 година. Тој сè уште се двоумел дали да ја прикаже оваа тема или онаа на ''Хомер кој им ги рецитира своите стихови на Грците''. Конечно, тој одлучил да наслика платно на кое се претставени сабињанските жени кои интервенираат за да ги одвојат Римјаните од [[Сабињани|Сабињаните]], наменето како продолжение на сликата на [[Никола Пусен|Пусен]], ''[[Грабнувањето на Сабињанките (Пусен)|„Грабнувањето на Сабињанките“]]''. Сликата ја започна на почетокот на 1796 година и ја работел речиси четири години. На Давид му помагале Делафонтен, кој бил одговорен за документацијата, и [[Жан-Пјер Франк]], кој подоцна бил заменет од [[Жером-Мартен Ланглоа]], како и [[Жан Огист Доминик Енгр|Жан-Огист-Доминик Енгр]]. Кон крајот на 1799 година, тој ја изложил завршената слика во [[Лувр]] во поранешната сала за архитектура. И покрај фактот дека за посетата на изложбата се плаќала влезница, ''„Сабињанките“'' привлекле голем број посетители до 1805 година. По протерувањето на уметниците од [[Лувр]], вклучувајќи го и Давид, сликата завршила во поранешната црква на Колеџот де Клуни (Плоштад де ла Сорбона), која служела како негово студио. Во 1819 година, преку Жан Пјер Делае, адвокат и пријател на Давид, тој ги продал ''„Сабињанките“'' и нејзиното придружно дело'', Леонидас во Термопилите,'' на Кралските музеи за 100.000 [[Француски франк|франци]]. [[Луј XVIII]] не сакал да ги купи овие слики непосредно од Давид, кој гласал за погубување на неговиот брат, [[Луј XVI]]. Првично изложено во [[Луксембуршки дворец|Луксембуршкиот дворец]], платното се вратило во [[Лувр]] во 1826 година по смртта на сликарот.<ref>{{Наведена книга|title=David, La politique et la Révolution|last=Antoine Schnapper|date=2013|publisher=Gallimard|location=Paris|page=260-261|language=Fr}}</ref> == Опис == Темата не го претставува [[грабнувањето на Сабињанките]] од страна на Римјаните, тема присутна кај [[Никола Пусен|Пусен]] или [[Џамболоња]] на пример, туку епизода, спомената од [[Плутарх]] и [[Тит Ливиј|Ливиј]], која се одвива три години подоцна кога Сабињанките ја запираат борбата меѓу Сабињаните предводени од [[Тит Татиј|Татиј]] и Римјаните предводени од [[Ромул и Рем|Ромул]]. [[Херсилија]], во средиштето на сликата со раширени раце, стои помеѓу нејзиниот сопруг Ромул од десно, препознатлив по неговиот тркалезен штит украсен со [[римска волчица]], и Татиј, таткото на Херсилија, од лево. Ромул, прикажан одзади, се спрема да го фрли своето копје кон Татиј, насликан свртен со лицето напред, кој се штити со својот штит. Покрај тоа, Давид става прилично мал број луѓе во преден план, додека заднината сугерира нејасни силуети и толпа војници.<ref name=":0"> {{Наведена книга|title=Lire la peinture, Dans l'intimité des œuvres|last=Nadeije Laneyrie-Dagen|publisher=Larousse|year=2019|isbn=978-2-03-596324-6|location=Paris}}. </ref> Композицијата е богата со подробности:<ref name=":0"> {{Наведена книга|title=Lire la peinture, Dans l'intimité des œuvres|last=Nadeije Laneyrie-Dagen|publisher=Larousse|year=2019|isbn=978-2-03-596324-6|location=Paris}}. </ref> * Во заднината на Татиј, коњанички офицер го запира движењето на сабињанските војници. * Жена зад Татиј го држи своето дете испружено пред копјата на Сабињаните, додека друга се држи за ногата на сабињанскиот водач (во антиката, допирањето на нечие колено значело молење), * Во средиштето, се чини дека жена набљудува група мали деца кои си играат и новороденче, додека една стара жена го кине својот фустан, а друга, зад нив, во црвен фустан, се чини дека брза од заднината на сликата. * Далеку лево, мали фигури ја продолжуваат борбата на [[Бедем|бедемите]] на Рим. * Затворајќи го десниот раб, еден слуга го врзува коњот, чиј јавач го става [[Меч|мечот]] во [[Корица|корицата]]. * Под копитата на коњите, трупот на мртов борец сведочи за насилството на борбата што започнала. <gallery mode="packed" heights="200"> Податотека:F0440_Louvre_JL_David_Sabines_INV3691_detail01_rwk.jpg|врска=Fichier:F0440_Louvre_JL_David_Sabines_INV3691_detail01_rwk.jpg|алт=Tatius|<center>Татиј</center> Податотека:F0442_Louvre_JL_David_Sabines_INV3691_detail01_rwk.jpg|врска=Fichier:F0442_Louvre_JL_David_Sabines_INV3691_detail01_rwk.jpg|алт=Hersilie (Aurore de Bellegarde, modèle)| [[Херсилија]] (Орор де Белгард, модел) <ref>{{Наведена книга|url=https://www.youtube.com/watch?v=9VIgY84sExA|title=Palettes, Jacques-Louis David, une révolution à l'antique|last=Alain Jaubert|date=1996|publisher=Palette Production, La Sept/Arte, musée du Louvre|language=fr}}</ref> Податотека:F0442_Louvre_JL_David_Sabines_INV3691_detail02_rwk.jpg|врска=Fichier:F0442_Louvre_JL_David_Sabines_INV3691_detail02_rwk.jpg|алт=Adèle de Bellegarde (Modèle)| Адел де Белгард (модел) Податотека:F0440_Louvre_JL_David_Sabines_INV3691_detail02_rwk.jpg|врска=Fichier:F0440_Louvre_JL_David_Sabines_INV3691_detail02_rwk.jpg|алт=Romulus|<center> Ромул</center> </gallery> == Модели == Две сестри му служеле како модели на [[Жак-Луј Давид|Давид]] за Сабињанките: Ликот на Херсилија е оној на Орор де Белегард (исто така репродуциран на француската [[поштенска марка]] позната како ''Сабињанката од Гандон''); онаа на жената што клекнува пред неа е онаа на најстарата од сестрите Белгард, Адел.<ref> {{Наведена мрежна страница|url=http://roglo.eu/roglo?lang=fr&m=NG&n=Ad%C3%A9la%C3%AFde+Victoire+Noyel+de+Bellegarde&t=PN|title=Adélaïde Victoire Noyel de Bellegarde|accessdate=26/09/2025}}. </ref> == Вдахновение == Сликата сведочи за широка употреба на разновидни извори и документи од страна на Давид во осмислувањето на неговата тема, плод на бројни истражувања и проучувања вдахновени не само од антиката, туку и од италијанските [[Раноренесансно сликарство|ренесансни]] мајстори како што се [[Анибале Карачи|Карачи]] и [[Рафаело Санти|Рафаел]]. Еден од неговите албуми содржи неколку цртежи вдахновени од [[Гравура|гравури]] според овие уметници. Првиот извор, идентификуван од современиците, е медалјон на Фаустина репродуциран во том IV од ''Додатокот на книгата за антиката објаснета и претставена во фигури'' од [[Бернар де Монфокон]], кој ја прикажува епизодата.<ref>{{Harvnb|Schnapper|1989}}</ref> Најзначајната референца е ''[[Грабнувањето на Сабињанките (Пусен)|„Грабнувањето на Сабињанките“]]'' од [[Никола Пусен]], особено за верзијата од Лувр. Идејата за средишната група од двајца борци разделени со фигура со раширени раце веројатно била предложена, според Антоан Шнапер, од цртежот на [[Џон Флаксман]], гравиран од [[Томазо Пироли]], ''„Борбата за телото на Патрокле“,'' земен од илустрација на ''[[Илијада|„Илијадата“]]''. Фигурата на [[Ромул и Рем|Ромул,]] исто така, ја зема позата на Финеј како што е прикажано во ''„Персеј и Финеј“'' од [[Анибале Карачи]] ([[Палацо Фарнезе]]).<ref>{{Harvnb|Schnapper|1980}}</ref> Друг идентификуван извор е карикатура од Џејмс Гилреј од 1792 година, насловена како ''„Грев, смрт и ѓавол“'', каде што позите се речиси идентични со оние на Ромул и Херсилија.<ref>{{Harvnb|Lee|2002}}</ref> Шнапер идентификува други позајмици: заднината е земена од „''Мачеништвото на Свети Андреја“'' од [[Доменикино]] во [[Црква Сант Андреа Дела Вале|црквата Сант Андреа дела Вале]]. Глава на коњ нацртана од Давид, според натписот, е позајмена како модел на гравура од [[Агостино Венецијано]] за коњот што се свртува десно од сликата, и гравура од [[Марк-Антоан Рајмонди]] според ''„Масакрот на невините“ од Рафаел'', е модел на фигурата на жената свртена напред, сместена во средиштето на сликата, која ја покрива главата.<ref>{{Harvnb|Schnapper|1980}}</ref> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150" caption="Неколку детали"> Податотека:Kupferstich_von_John_Flaxman_1793_zur_Ilias.jpg|врска=Fichier:Kupferstich_von_John_Flaxman_1793_zur_Ilias.jpg|алт=Illustration de John Flaxman gravé par Tommaso Piroli, Le Combat pour le corps de Patrocle, 1795.| Илустрација од [[Џон Флаксман|Џон Флаксман,]] гравирана од Томасо Пироли, ''„Борбата за телото на Патрокле“'', 1795 година. Податотека:Sin-Death-and-the-Devil-Gillray.jpeg|врска=Fichier:Sin-Death-and-the-Devil-Gillray.jpeg|алт=James Gillray 1792 Sin, Death, and the Devil un des modèles utilisés par David pour la composition des figures centrales du tableau.| [[Џејмс Гилреј]] 1792 ''Грев, смрт и ѓавол'' еден од моделите што ги користел Давид за композицијата на средишните фигури во сликата. Податотека:Sant'andrea_della_valle,_affreschi_del_domenichino_05.JPG|врска=Fichier:Sant'andrea_della_valle,_affreschi_del_domenichino_05.JPG|алт=le DominiquinMartyre de saint André église Sant'Andrea della Valle.| [[Доменикино]]<br />''Мачеништво на Свети Андреј,'' [[Црква Сант Андреа Дела Вале|црквата Сант Андреа дела Вале]]. Податотека:Perseus_and_Phineas_-_Annibale_Carracci_and_Domenichino_-_1597_-_Farnese_Gallery,_Rome.jpg|врска=Fichier:Perseus_and_Phineas_-_Annibale_Carracci_and_Domenichino_-_1597_-_Farnese_Gallery,_Rome.jpg|алт=Annibale Carrache Persée et Phinnée, fresque du palais Farnèse.| [[Анибале Карачи]] ''Персеј и Финеус'', фреска во [[Дворец Фарнезе|палатата Фарнезе]]. </gallery> == Наводи == {{наводи}} ==Библиографија== {{refbegin|width=30em}} * {{cite book |last=Bordes |first=Phillipe|year=2022| title=Jacques-Louis David: Radical Draftsman| publisher=Yale University Press| place=New Haven| isbn=9781588397461}} * {{cite book |last=Bordes |first=Phillipe|year=2005 |title=Jacques-Louis David: Empire to Exile |publisher=Yale University Press |place=New Haven |isbn=9780300104479}} * {{cite wikisource |last=Daudet |first=Ernest |year=1903|title=Les Dames de Bellegarde: Mœurs des temps de la Révolution: I: Autour du Château des Marches|journal=Revue des Deux Mondes |type=journal |series=5 |volume=17 |wslink=Les Dames de Bellegarde - Mœurs des temps de la Révolution/01|wslanguage=fr |pages=570–603}} * {{citation|last=David|first=Jacques-Louis|title=Le tableau des Sabines, exposé publiquement au Palais national des sciences et des arts|url=https://books.google.com/books?id=ab89AAAAcAAJ|access-date=12 December 2016|year=1800|publisher=Pierre Didot|location=Paris|language=fr}} * {{cite book|last=de Villars|first=Miette|year=1850|title=Mémoires de David: Peintre et Député à La Convention| language=fr| place=Paris}} * {{cite book|last=Delécluze |first=Étienne-Jean |author-link=| year=1855| title=Louis David: Son École et Son Temps| language=fr| place=Paris |publisher=Bonaventure and Ducessois}} * {{cite book|last=Gibbons|first=Stanley|year=2012|title=Stamps of the World|publisher=Stanley Gibbons |isbn=9780852598382}} * {{cite thesis| last=Gover| first=Louise Juliet |year=1999| title='Invisibles et presentes par-tout': Re-viewing Women from the Ancient Past in Late Eighteenth-Century French Art| type=Ph.D.| publisher=University College London |url=https://discovery.ucl.ac.uk/id/eprint/10123338/1/Govier_10123338_thesis.pdf |access-date=2023-02-12 |archive-date=2023-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230212214405/https://discovery.ucl.ac.uk/id/eprint/10123338/1/Govier_10123338_thesis.pdf}} * {{cite journal|last=Grimaldo Grigsby|first=Darcy| year=1998| title= Nudity {{lang|fr|à la grecque}} in 1799|url=https://archive.org/details/sim_art-bulletin_1998-06_80_2/page/n108| journal=The Art Bulletin |volume=80 |number=2| pages=311–335| jstor=3051235}} * {{cite book |last1=Gueniffey |first1=Patrice |title=Bonaparte |date=2015 |publisher=Harvard University Press |isbn=9780674368354 |language=en|url=https://books.google.com/books?id=J9noCAAAQBAJ&q=Tallien}} * {{cite journal|last=Halliday|first=Tony|year=2006|title=The Trouble with Tatius|url=https://archive.org/details/sim_oxford-art-journal_2006_29_2/page/197| journal=Oxford Art Journal |volume=29| number=2| pages=197–211|doi=10.1093/oxartj/kcl002 | jstor=3841012}} * {{cite book|last=Johnson| first=Dorothy| year=2006| chapter=David and Napoleonic Painting| title=Jacques-Louis David: New Perspectives| editor-last=Johnson| editor-first=Dorothy| publisher=University of Delaware Press| place=Newark| isbn=9780874139303|pages=131–143}} * {{cite thesis| last=Kraus| first=Heidi| year=2010| title=David, architecture, and the dichotomy of art| publisher=University of Iowa| type=Ph.D|url=https://www.academia.edu/73889464|access-date=2023-02-16}} * {{cite book|last=Lajer-Burcharth| first=Ewa |author-link=|year=1999| title=Necklines: The Art of Jacques-Louis David After the Terror|url=https://archive.org/details/necklinesartofja0000laje| publisher=Yale University Press| place=New Haven |isbn=9780300074215}} * {{cite book| last=Muther |first=Richard |year=1895| author-link=|title=The History of Modern Painting |volume=1 |place=London |publisher=Henry and Co.}} * {{cite book| last = Roberts |year=1992| first = Warren | title = Jacques-Louis David, Revolutionary Artist: Art, Politics, and the French Revolution| url = https://archive.org/details/jacqueslouisdavi0000warr | publisher= The University of North Carolina Press |place=Chapel Hill |isbn = 0807843504}} {{refend}} == Надворешни врски == * [http://smarthistory.khanacademy.org/davids-the-intervention-of-the-sabine-women.html David – ''The Sabine Women''] A video discussion about the painting from Smarthistory, Khan Academy. * https://collections.louvre.fr/en/ark:/53355/cl010065426 {{Жак-Луј Давид}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Слики во Лувр од француски уметници]] [[Категорија:Слики од Жак-Луј Давид]] [[Категорија:Категории на Ризницата со месна врска иста како на Википодатоците]] [[Категорија:Уметнички слики од 1790-тите]] t4lpm8txo01etsze8kwn70e5j40qj1k Википедија:Уредувачки денови 2026/јули 4 1398120 5588725 5586225 2026-07-07T15:53:17Z P.Nedelkovski 47736 /* Список на учесници */ 5588725 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на месец јули 2026 година е планирано да се одржат 9 (девет) уредувачки денови, кои се изведуваат во текот на 24 часа од дадениот ден, со почеток во 00:00&nbsp;ч. и крај во 23:59&nbsp;ч. истиот ден. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот ден. <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките денови и/или викенди во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_денови_2026#Уредувачки_денови_по_месеци|проектната страница]]. == Претстојни денови == === Министерства на Хрватска === [[Податотека:Flag_of_Croatia.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Министерства на Хрватска“]] На 2 јули 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Министерства на Хрватска“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за министерствата на Хрватска може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Министерства на Хрватска|Министерства на Хрватска]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Министерство за јавна администрација (Хрватска)]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Министерство за туризам и спорт (Хрватска)]] (Н)}} |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Книжевноста во 2000-ти и 2010-ти години === [[Податотека:Book3.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Книжевноста во 2000-ти и 2010-ти години“]] На 7 јули 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Книжевноста во 2000-ти и 2010-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за книжевноста во 2000-ти и 2010-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Книжевноста_во_2000-ти години|autocollapse}}{{Книжевноста_во_2010-ти години|autocollapse}} <b>Пример подобрена страница од ваков тип:</b> [[1900 во книжевноста]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Книжевноста во 2008 година]] (П)}} |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (П) — подобрена статија === Состав на САД на Светско првенство во фудбал 2026 === [[Податотека:Soccer ball.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Состав на САД на Светско првенство во фудбал 2026“]] На 9 јули 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Состав на САД на Светско првенство во фудбал 2026“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за составот на САД на Светско првенство во фудбал 2026 може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Состав на САД на СП фудбал 2026|Состав на САД на Светско првенство во фудбал 2026]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Слики на Ел Греко === [[Податотека:El_Greco_-_Portrait_of_a_Man_-_WGA10554.jpg|десно|230п|Уредувачки ден „Слики на Ел Греко“]] На 14 јули 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Слики на Ел Греко“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за сликите на Ел Греко да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Ел Греко|Слики на Ел Греко]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Уметноста во 1800-ти и 1810-ти години === [[Податотека:Art-1300258.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Уметноста во 1800-ти и 1810-ти години“]] На 16 јули 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Уметноста во 1800-ти и 1810-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за уметноста во 1800-ти и 1810-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Уметноста_во_1800-ти години|autocollapse}}{{Уметноста_во_1810-ти години|autocollapse}} ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (П) — подобрена статија === Најдолги реки === [[Податотека:Urban_river_flooding_symbol.png|десно|230п|Уредувачки ден „Најдолги реки“]] На 21 јули 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Најдолги реки“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за родовите на кучешките чемери може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на најдолги реки#Реки подолги од 1.000 км|Список на најдолги реки]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Видови на јагоди === [[Податотека:PerfectStrawberry.jpg|десно|230п|Уредувачки ден „Видови на јагоди“]] На 23 јули 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Видови на јагоди“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите на јагоди може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Јагоди|Видови на јагоди]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Фосфатни минерали === [[Податотека:Canaphite-ca-na-atoms-along-b.png|десно|230п|Уредувачки ден „Фосфатни минерали“]] На 28 јули 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Фосфатни минерали“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за фосфатните минерали може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Фосфатни минерали|Фосфатни минерали]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Мостови во Сараево === [[Податотека:WPBATask.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Мостови во Сараево“]] На 30 јули 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Мостови во Сараево“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за мостовите во Сараево може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Мостови во Сараево|Мостови во Сараево]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки денови 2026|7]] ja3e83b1uc0qkr3s1i0sildvonut7v1 Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза 0 1398520 5589045 5586238 2026-07-08T09:48:51Z Carshalton 30527 /* Португалија - Хрватска */ 5589045 wikitext text/x-wiki {{Врати се|Светско првенство во фудбал 2026}} '''Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза''' била втората и последна фаза на [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]], по [[Светско првенство во фудбал 2026#Групна фаза|групната фаза]]. Започнала на 28 јуни, а завршила на 19 јули 2026 година, со [[Финале на Светското првенство во фудбал 2026|финалето]], се одиграло на стадионот [[МетЛајф]] во [[Ист Ратерфорд (Њу Џерзи)|Ист Ратерфорд]], [[Њу Џерзи]].<ref name="match schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=ФИФА Светско првенство 26 – Распоред на натпревари |publisher=[[ФИФА]] ​​|date=4 февруари 2024 година |access-date=4 февруари 2024 година}}</ref> Првите две екипи од секоја од дванаесетте групи, заедно со [[Светско првенство во фудбал 2026#Поредок на третопласираните|најдобрите осум третопласирани екипи]], ќе се пласираат во нокаут фазата за да се натпреваруваат во турнир со еднократна елиминација. Во нокаут фазата ќе има 32 натпревари, вклучувајќи и натпревар за третото место.<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=Прописи за Светското првенство во ФИФА 2026 |publisher=FIFA |date=мај 2025 |access-date=7 јуни 2025 |archive-date=23 јуни 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref> ==Формат== Во нокаут фазата на [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]] се натпреварувале 32 екипи кои се квалификувале од групната фаза. Натпреварите во нокаут-фазата се играле додека не се добие победник. Доколку резултатот е нерешен по истекот на 90 минути, ќе се играат продолженија од 30 минути. Ако и по продолженијата резултатот остане нерешен, победникот ќе биде одлучен по [[Изведување пенали (фудбал)|изведување пенали]].<ref name="regulations"/> Сите наведени времиња се локални.<ref name="match schedule"/> Во шеснаесетфиналето (рундата од 32 екипи), четири од победниците на групите ќе играат против второпласирани репрезентации од групите. Останатите осум победници на групите ќе играат против четири од најдобрите третопласирани репрезентации кои ќе обезбедат пласман. Осумте преостанати второпласирани репрезентации ќе играат меѓусебно. ФИФА го утврдила следниот распоред за шеснаесетфиналето:<ref name="regulations" /> *'''Натпревар 73''': Второпласираниот од група А – Второпласираниот од група Б *'''Натпревар 74''': Победникот на група Е – Третопласираниот од групите А/Б/Ц/Д/Ф *'''Натпревар 75''': Победникот на група Ф – Второпласираниот од група Ц *'''Натпревар 76''': Победникот на група Ц – Второпласираниот од група Ф *'''Натпревар 77''': Победникот на група И – Третопласираниот од групите Ц/Д/Ф/Г/Х *'''Натпревар 78''': Второпласираниот од група Е – Второпласираниот од група И *'''Натпревар 79''': Победникот на група А – Третопласираниот од групите Ц/Е/Ф/Х/И *'''Натпревар 80''': Победникот на група Л – Третопласираниот од групите Е/Х/И/Ј/К *'''Натпревар 81''': Победникот на група Д – Третопласираниот од групите Б/Е/Ф/И/Ј *'''Натпревар 82''': Победникот на група Г – Третопласираниот од групите А/Е/Х/И/Ј *'''Натпревар 83''': Второпласираниот од група К – Второпласираниот од група Л *'''Натпревар 84''': Победникот на група Х – Второпласираниот од група Ј *'''Натпревар 85''': Победникот на група Б – Третопласираниот од групите Е/Ф/Г/И/Ј *'''Натпревар 86''': Победникот на група Ј – Второпласираниот од група Х *'''Натпревар 87''': Победникот на група К – Третопласираниот од групите Д/Е/И/Ј/Л *'''Натпревар 88''': Второпласираниот од група Д – Второпласираниот од група Г ===Комбинации за натпреварите од шеснаесттинафиналето=== Паровите во кои учествуваат третопласираните репрезентации зависат од тоа кои осум третопласирани репрезентации ќе обезбедат пласман во шеснаесетфиналето. Сите 495 можни комбинации, се објавени во Анекс Ц од правилникот на турнирот.<ref name="regulations"/> Третопласирани екипи од следниве групи, биле во [[Светско првенство во фудбал 2026#Поредок на третопласираните|првите осум во поредокот]]: Б, Д, Е, Ф, И, Ј, К и Л. Според табелата со комбинации, натпреварите во кои учествувале третопласираните екипи биле следниве:<ref name="regulations"/> *1А (Мексико) vs 3Е (Еквадор) *1Б (Швајцарија) vs 3Ј (Алжир) *1Д (САД) vs 3Б (Босна и Херцеговина) *1Е (Германија) vs 3Д (Парагвај) *1Г (Белгија) vs 3И (Сенегал) *1И (Франција) vs 3Ф (Шведска) *1К (Колумбија) vs 3Л (Гана) *1Л (Англија) vs 3К (ДР Конго) ==Квалификувани репрезентации== Првите две екипи од секоја од дванаесетте групи, заедно со осумте најдобро рангирани третопласирани екипи, се квалификувaле за нокаут фазата.<ref name="regulations"/> <section begin="Qualified teams" /> {| class="wikitable" style="white-space:nowrap;" |- ! Група ! style="width:150px" | Победник ! style="width:150px" | Второпласиран ! style="width:150px" | Третопласиран<br />([[Светско првенство во фудбал 2026#Поредок на третопласираните|Најдобрите 8]] се квалификуваат) |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A|А]] | {{fb|MEX}} | {{fb|RSA}} | {{N/a}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б|Б]] | {{fb|SUI}} | {{fb|CAN}} | {{fb|BIH}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц|Ц]] | {{fb|BRA}} | {{fb|MAR}} | {{N/a}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д|Д]] | {{fb|USA}} | {{fb|AUS}} | {{fb|PAR}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е|Е]] | {{fb|GER}} | {{fb|CIV}} | {{fb|ECU}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф|Ф]] | {{fb|NED}} | {{fb|JPN}} | {{fb|SWE}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г|Г]] | {{fb|BEL}} | {{fb|EGY}} | {{N/a}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х|Х]] | {{fb|ESP}} | {{fb|CPV}} | {{N/a}} |-0 ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И|И]] | {{fb|FRA}} | {{fb|NOR}} | {{fb|SEN}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј|Ј]] | {{fb|ARG}} | {{fb|AUT}} | {{fb|ALG}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К|К]] | {{fb|COL}} | {{fb|POR}} | {{fb|COD}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л|Л]] | {{fb|ENG}} | {{fb|CRO}} | {{fb|GHA}} |}<section end="Qualified teams" /> ==Жреб== {{#invoke:RoundN|N32 |style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes |RD1=[[#Шеснаесттинафинале|Шеснаесттинафинале]] |RD2=[[#Осминафинале|Осминафинале]] |RD3=[[#Четвртфинале|Четвртфинале]] |RD4=[[#Полуфинале|Полуфинале]] |RD5=[[#Финале|Финале]] |Consol=[[#Натпревар за 3. место|Натпревар за 3. место]] <!--Date – Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--> <!--Round of 32--> |29. јуни – [[Фоксборо]]|{{fb|GER}}||{{fb|PAR}}| |30. јуни – [[Ист Ратерфорд]]|{{fb|FRA}}||{{fb|SWE}}| |28. јуни – [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]]|{{fb|RSA}}|0|{{fb|CAN}}|1 |29. јуни – [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]]|{{fb|NED}}||{{fb|MAR}}| |2. јули – [[Торонто]]|{{fb|POR}}||{{fb|CRO}}| |2. јули – [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]]|{{fb|ESP}}||{{fb|AUT}}| |1. јули – [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]]|{{fb|USA}}||{{fb|BIH}}| |1. јули – [[Сиетл]]|{{fb|BEL}}||{{fb|SEN}}| |29. јуни – [[Хјустон]]|{{fb|BRA}}||{{fb|JPN}}| |30. јуни – [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]]|{{fb|CIV}}||{{fb|NOR}}| |30. јуни – [[Мексико (град)|Мексико Сити]]|{{fb|MEX}}||{{fb|ECU}}| |1. јули – [[Атланта]]|{{fb|ENG}}||{{fb|COD}}| |3. јули – [[Мајами Гарденс]]|{{fb|ARG}}||{{fb|CPV}}| |3. јули – [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]]|{{fb|AUS}}||{{fb|EGY}}| |2. јули – [[Ванкувер]]|{{fb|SUI}}||{{fb|ALG}}| |3. јули – [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]|{{fb|COL}}||{{fb|GHA}}| <!--Round of 16--> |4. јули – [[Филаделфија]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |4. јули – [[Хјустон]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |6. јули – [[Арлингтон (Texas)|Арлингтон]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |6. јули – [[Сиетл]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |5. јули – [[Ист Ратерфорд]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |5. јули – [[Мексико (град)|Мексико Сити]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |7. јули – [[Атланта]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |7. јули – [[Ванкувер]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| <!--Quarterfinals--> |9. јули – [[Фоксборо]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |10. јули – [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |11. јули – [[Мајами Гарденс]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |11. јули – [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| <!--Semifinals--> |14. јули – [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |15. јули – [[Атланта]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| <!--Final--> |19. јули – [[Ист Ратерфорд]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| <!--Match for third place--> |18. јули – [[Мајами Гарденс]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| }} ==Шеснаесттинафинале== ===Јужна Африка - Канада=== <section begin=R32-1 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Јужна Африка - Канада|Јужна Африка - Канада]] |дата = 28 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|RSA}} |резултат = 0–1 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021518 |екипа2 = {{fb|CAN}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|90+2}} [[Стивен Еуштакио|Еуштакио]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]] |гледачи = 69.237 |судија = {{flagsport|POR}} [[Жоао Пињеиро]] }}<section end=R32-1 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _rsa26h |pattern_b = _rsa26h |pattern_ra = _rsa26h |pattern_sh = _rsa26h |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FFF000 |title = {{nowrap|Јужна&nbsp;Африка}}<ref name="RSA-CAN line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12527/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – South Africa v. Canada |publisher=[[FIFA]] |date=June 28, 2026 |access-date=June 28, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _can26t |pattern_b = _can26t |pattern_ra = _can26t |pattern_sh = _can26t |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = 000000 |title = Канада<ref name="RSA-CAN line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Ронвен Вилијамс]] {{Капитен}} |- |RB ||'''20'''||[[Хулисо Мудау]] |- |CB ||'''21'''||[[Име Окон]] |- |CB ||'''14'''||[[Мбекезели Мбокази]] |- |LB ||'''6''' ||[[Обри Модиба]] |- |CM ||'''13'''||[[Сфефело Ситоле]] |- |CM ||'''4''' ||[[Тебохо Мокоена (фудбалер 1997)|Тебохо Мокоена]] |- |RW ||'''12'''||[[Тапело Масеко]] || || {{suboff|86}} |- |AM ||'''10'''||[[Релебохиле Мофокенг]] || || {{suboff|46}} |- |LW ||'''7''' ||[[Освин Аполис]] |- |CF ||'''17'''||[[Евиденс Макгопа]] || || {{suboff|86}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''5''' ||[[Таленте Мбата]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''15'''||[[Икрам Рајнерс]] || || {{subon|86}} |- |FW ||'''8''' ||[[Тшепанг Мореми]] || || {{subon|86}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|BEL}} [[Уго Брос]] |} |valign="top"|[[File:RSA-CAN 2026-06-28.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''16'''||[[Максим Крепо]] |- |RB ||'''2''' ||[[Алистер Џонстон]] |- |CB ||'''15'''||[[Моиз Бомбито]] || || {{suboff|59}} |- |CB ||'''13'''||[[Дерек Корнелиус]] |- |LB ||'''22'''||[[Ричи Лареја]] |- |RM ||'''17'''||[[Тејџон Бјукенан]] || || {{suboff|75}} |- |CM ||'''25'''||[[Нејтн Салиба]] || {{yel|54}} || {{suboff|59}} |- |CM ||'''7''' ||[[Стивен Еуштакио]] {{Капитен}} |- |LM ||'''11'''||[[Лиам Милар]] || || {{suboff|70}} |- |CF ||'''10'''||[[Џонатан Дејвид]] |- |CF ||'''12'''||[[Тани Олувасеји]] || || {{suboff|70}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''23'''||[[Нико Сигур]] || {{yel|67}} || {{subon|59}} |- |DF ||'''4''' ||[[Лук де Фужерол]] || || {{subon|59}} |- |FW ||'''24'''||[[Промис Дејвид]] || || {{subon|70}} |- |MF ||'''14'''||[[Џејкоб Шафелбург]] || || {{subon|70}} |- |DF ||'''19'''||[[Алфонсо Дејвис]] || || {{subon|75}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|USA}} [[Џеси Марш]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Стивен Еуштакио]] (Канада)<ref name="MOTM">{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/michelob-ultra-superior-player-of-match-winner |title=Michelob Ultra Superior Player of the Match – every winner |publisher=[[FIFA]] |date=June 28, 2026 |access-date=June 28, 2026}}</ref> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="RSA-CAN line-ups"/> <br />{{flagsport|POR}} Бруно Жезус <br />{{flagsport|POR}} Лусијано Маја <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|UAE}} [[Омар Ал Али]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|ESP}} [[Карлос дел Серо Гранде]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|BRA}} [[Родолфо Тоски]] <br />{{flagsport|ARG}} [[Ернан Мастранџело]] |} ===Бразил - Јапонија=== <section begin=R32-2 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Бразил - Јапонија|Бразил - Јапонија]] |дата = 29 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = 2–1 |извештај = https://www.fifa.com/fifaplus/en/match-centre/match/17/255711/285073/400128136 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = *[[Каземиро]] {{goal|56}} *[[Габриел Мартинели|Мартинели]] {{goal|90+5}} |голови2 = *{{goal|29}} [[Каишу Сано|Сано]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=R32-2 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _bra26h |pattern_b = _bra26h |pattern_ra = _bra26h |pattern_sh = _bra26h |pattern_so = _bra26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Бразил<ref name="BRA-JPN line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12525/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Brazil v. Japan |publisher=[[FIFA]] |date=June 29, 2026 |access-date=June 29, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _jap26a |pattern_b = _jap26a |pattern_ra = _jap26a |pattern_sh = _jap26a |pattern_so = _jap26a2l |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = 000000 |title = Јапонија<ref name="BRA-JPN line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Алисон Бекер|Алисон]] |- |RB ||'''13'''||[[Данило Луис да Силва|Данило Луис]] || {{yel|48}} |- |CB ||'''4''' ||[[Маркос Аоас Кореја|Маркињос]] {{Капитен}} |- |CB ||'''3''' ||[[Габриел Магаљаеш]] |- |LB ||'''16'''||[[Даглас Сантос]] |- |DM ||'''5''' ||[[Каземиро]] || {{yel|14}} || {{suboff|90+1}} |- |CM ||'''8''' ||[[Бруно Гимараеш]] || || {{suboff|90+7}} |- |CM ||'''20'''||[[Лукас Пакета]] || || {{suboff|46}} |- |RF ||'''26'''||[[Рајан (фудбалер 2006)|Рајан]] |- |CF ||'''9''' ||[[Матеуш Куња]] || || {{suboff|66}} |- |LF ||'''7''' ||[[Винисиус Жуниор]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''19'''||[[Ендрик (фудбалер 2006)|Ендрик]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''22'''||[[Габриел Мартинели]] || || {{subon|66}} |- |MF ||'''17'''||[[Фабињо (фудбалер 1993)|Фабињо]] || || {{subon|90+1}} |- |MF ||'''18'''||[[Данило дос Сантос де Оливеира|Данило Сантос]] || || {{subon|90+7}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ITA}} [[Карло Анчелоти]] |} |valign="top"|[[File:BRA-JPN 2026-06-29.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Зион Сузуки]] |- |CB ||'''22'''||[[Такехиро Томијасу]] |- |CB ||'''3''' ||[[Шого Танигучи]] |- |CB ||'''21'''||[[Хироки Ито (фудбалер 1999)|Хироки Ито]] |- |RM ||'''10'''||[[Рицу Доан]] {{Капитен}} || || {{suboff|66}} |- |CM ||'''24'''||[[Каишу Сано]] || {{yel|12}} |- |CM ||'''15'''||[[Даичи Камада]] || {{yel|45}} || {{suboff|78}} |- |LM ||'''13'''||[[Кеито Накамура]] || || {{suboff|66}} |- |RF ||'''14'''||[[Џунја Ито]] || || {{suboff|78}} |- |CF ||'''18'''||[[Ајасе Уеда]] |- |LF ||'''11'''||[[Даизен Маеда]] || || {{suboff|90+7}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''25'''||[[Џуносуке Сузуки]] || {{yel|84}} || {{subon|66}} |- |DF ||'''2''' ||[[Јукинари Сугавара]] || || {{subon|66}} |- |MF ||'''7''' ||[[Ао Танака]] || || {{subon|78}} |- |FW ||'''6''' ||[[Шуто Мачино]] || || {{subon|78}} |- |FW ||'''19'''||[[Коки Огава (фудбалер)|Коки Огава]] || || {{subon|90+7}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Хаџиме Моријасу]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Каземиро]] (Бразил)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="BRA-JPN line-ups"/> <br />{{flagsport|ITA}} Даниеле Биндони <br />{{flagsport|ITA}} Алберто Тегони <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|SUI}} [[Сандро Шерер]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|ITA}} [[Марко Ди Бело]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|CRO}} [[Иван Бебек]] <br />{{flagsport|USA}} [[Џо Дикерсон]] |} ===Германија - Парагвај=== <section begin=R32-3 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Германија - Парагвај|Германија - Парагвај]] |дата = 29 јуни 2026 |време = 16:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = 1–1 |извештај = https://www.fifa.com/fifaplus/en/match-centre/match/17/255711/285073/400128136 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = *[[Каи Хаверц|Хаверц]] {{goal|54}} |голови2 = *{{goal|42}} [[Хулио Енсисо (фудбалер 2004)|Енсисо]] |aet = yes |пенали1= *[[Каи Хаверц|Хаверц]] {{penmiss}} *[[Јозуа Кимих|Кимих]] {{pengoal}} *[[Џамал Мусиала|Мусиала]] {{pengoal}} *[[Ник Волтемаде|Волтемаде]] {{penmiss}} *[[Надием Амири|Амири]] {{pengoal}} *[[Џонатан Та|Та]] {{penmiss}} |пенали=3–4 |пенали2= *{{pengoal}} [[Маурисио Магаљаеш Прадо|Маурисио]] *{{pengoal}} [[Густаво Гомес|Г. Гомес]] *{{pengoal}} [[Матијас Галарса|Галарса]] *{{penmiss}} [[Антонио Санабрија|Санабрија]] *{{penmiss}} [[Фабијан Балбуена|Балбуена]] *{{pengoal}} [[Хосе Канале|Канале]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.945 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Џајед]] }}<section end=R32-3 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _ger26h |pattern_b = _ger26h |pattern_ra = _ger26h |pattern_sh = _ger26h2 |pattern_so = _ger26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FFFFFF |title = Германија<ref name="GER-PAR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12522/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Germany v. Paraguay |publisher=[[FIFA]] |date=June 29, 2026 |access-date=June 29, 2026}}</ref> }} |{{Football kit | pattern_la = _par26A | pattern_b = _par26A | pattern_ra = _par26A | pattern_sh = _par26A | pattern_so = _par26al | leftarm2 = | body2 = | rightarm2 = | shorts2 = | socks2 = | title = Парагвај<ref name="GER-PAR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Мануел Нојер]] |- |RB ||'''6''' ||[[Јозуа Кимих]] {{Капитен}} |- |CB ||'''4''' ||[[Џонатан Та]] |- |CB ||'''2''' ||[[Антонио Ридигер]] || || {{suboff|110}} |- |LB ||'''18'''||[[Натаниел Браун (фудбалер)|Натаниел Браун]] |- |CM ||'''23'''||[[Феликс Нмеча]] || || {{suboff|46}} |- |CM ||'''5''' ||[[Александар Павловиќ (фудбалер)|Александар Павловиќ]] || || {{suboff|79}} |- |RW ||'''19'''||[[Лерој Сане]] || || {{suboff|88}} |- |AM ||'''7''' ||[[Каи Хаверц]] || {{yel|106}} |- |LW ||'''17'''||[[Флоријан Вирц]] || || {{suboff|110}} |- |CF ||'''26'''||[[Дензи Ундав]] || || {{suboff|63}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''8''' ||[[Леон Горецка]] || || {{subon|46}} |- |MF ||'''10'''||[[Џамал Мусиала]] || {{yel|115}} || {{subon|63}} |- |DF ||'''3''' ||[[Валдемар Антон]] || || {{subon|79}} |- |FW ||'''11'''||[[Ник Волтемаде]] || || {{subon|88}} |- |MF ||'''20'''||[[Надием Амири]] || || {{subon|110}} |- |DF ||'''24'''||[[Малик Тиао]] || || {{subon|110}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Јулијан Нагелсман]] || {{yel|105+1}} |} |valign="top"|[[File:GER-PAR 2026-06-29.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''12'''||[[Орландо Хил]] |- |RB ||'''4''' ||[[Хуан Хосе Касерес]] || || {{suboff|99}} |- |CB ||'''15'''||[[Густаво Гомес]] {{Капитен}} |- |CB ||'''13'''||[[Хосе Канале]] |- |LB ||'''6''' ||[[Хуниор Алонсо]] || || {{suboff|120+2}} |- |RM ||'''10'''||[[Мигел Алмирон]] || || {{suboff|91}} |- |CM ||'''16'''||[[Дамиан Бобадиља]] || || {{suboff|99}} |- |CM ||'''14'''||[[Андрес Кубас]] || {{yel|65}} |- |LM ||'''23'''||[[Матијас Галарса]] || {{yel|117}} |- |CF ||'''21'''||[[Габриел Авалос]] || || {{suboff|55}} |- |CF ||'''19'''||[[Хулио Енсисо (фудбалер 2004)|Хулио Енсисо]] || || {{suboff|57}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''24'''||[[Густаво Кабаљеро]] || || {{subon|55}} |- |MF ||'''11'''||[[Маурисио Магаљаеш Прадо|Маурисио]] || || {{subon|57}} |- |DF ||'''2''' ||[[Густаво Васкес]] || || {{subon|91}} |- |FW ||'''9''' ||[[Антонио Санабрија]] || || {{subon|99}} |- |MF ||'''20'''||[[Брајан Охеда]] || || {{subon|99}} |- |DF ||'''5''' ||[[Фабијан Балбуена]] || || {{subon|120+2}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ARG}} [[Густаво Алфаро]] || {{yel|105}} |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Орландо Хил]] (Парагвај)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="GER-PAR line-ups"/> <br />{{flagsport|MAR}} Закрија Бринси <br />{{flagsport|MAR}} Мостафа Акаркад <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|CHN}} [[Ма Нинг (фудбалски судија)|Ма Нинг]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|NIC}} [[Татјана Гусман]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|MAR}} Хамза Ел-Фарик <br />{{flagsport|SAU}} Абдула Ал-Шехри |} ===Холандија - Мароко=== <section begin=R32-4 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Холандија - Мароко|Холандија - Мароко]] |дата = 29 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = 1–1 |извештај = https://www.fifa.com/fifaplus/en/match-centre/match/17/255711/285073/400128136 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = *[[Коди Гакпо|Гакпо]] {{goal|72}} |голови2 = *{{goal|90+1}} [[Иса Диоп (фудбалер)|Диоп]] |aet = yes |пенали1= *[[Тен Копмејнерс|Копмејнерс]] {{pengoal}} *[[Џастин Клајверт|Клајверт]] {{penmiss}} *[[Ваут Вегхорст|Вегхорст]] {{pengoal}} *[[Квинтен Тимбер|Тимбер]] {{penmiss}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{penmiss}} |пенали=2–3 |пенали2= *{{penmiss}} [[Нил Ел Ајнауи|Ел Ајнауи]] *{{pengoal}} [[Суфијан Рахими|Рахими]] *{{pengoal}} [[Шемсдин Талби|Талби]] *{{penmiss}} [[Ашраф Хакими|Хакими]] *{{pengoal}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=R32-4 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _ned26h |pattern_b = _ned26h |pattern_ra = _ned26h |pattern_sh = _ned26a |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FF5533 |title = Холандија<ref name="NED-MAR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12531/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Netherlands v. Morocco |publisher=[[FIFA]] |date=June 29, 2026 |access-date=June 29, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _mrc26a |pattern_b = _mrc26a |pattern_ra = _mrc26a |pattern_sh = _mrc26a |pattern_so = _mrc26al |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Мароко<ref name="NED-MAR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Барт Вербруген]] |- |CB ||'''6''' ||[[Јан Пол ван Хеке]] |- |CB ||'''4''' ||[[Вирџил ван Дајк]] {{Капитен}} |- |CB ||'''5''' ||[[Натан Аке]] || {{suboff|71}} |- |RM ||'''22'''||[[Дензел Думфрис]] |- |CM ||'''8''' ||[[Рајан Гравенберх]] || {{suboff|86}} |- |CM ||'''21'''||[[Френки де Јонг]] || {{suboff|110}} |- |LM ||'''15'''||[[Мики ван де Вен]] || {{suboff|86}} |- |RF ||'''24'''||[[Крисенсио Самервил]] |- |CF ||'''19'''||[[Брајан Броби]] || {{suboff|71}} |- |LF ||'''11'''||[[Коди Гакпо]] || {{suboff|113}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''20'''||[[Тен Копмејнерс]] || {{subon|71}} |- |FW ||'''9''' ||[[Ваут Вегхорст]] || {{subon|71}} |- |MF ||'''26'''||[[Квинтен Тимбер]] || {{subon|86}} |- |DF ||'''25'''||[[Јорел Хато]] || {{subon|86}} |- |MF ||'''3''' ||[[Мартен де Рон]] || {{subon|110}} |- |MF ||'''7''' ||[[Џастин Клајверт]] || {{subon|113}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Роналд Куман]] |} |valign="top"|[[File:NED-MAR 2026-06-29.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Јасин Буну]] |- |RB ||'''2''' ||[[Ашраф Хакими]] {{Капитен}} |- |CB ||'''14'''||[[Иса Диоп (фудбалер)|Иса Диоп]] || {{yel|47}} |- |CB ||'''18'''||[[Шади Риад]] || || {{suboff|75}} |- |LB ||'''3''' ||[[Нусаир Мазрауи]] |- |CM ||'''6''' ||[[Ајуб Буади]] || || {{suboff|79}} |- |CM ||'''24'''||[[Нил Ел Ајнауи]] |- |RW ||'''10'''||[[Браим Дијас]] || || {{suboff|79}} |- |AM ||'''8''' ||[[Азедин Унахи]] || || {{suboff|86}} |- |LW ||'''23'''||[[Билал Ел Ханус]] || || {{suboff|86}} |- |CF ||'''11'''||[[Исмаел Саибари]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''26'''||[[Анас Салах-Един]] || || {{subon|75}} |- |MF ||'''15'''||[[Самир Ел Мурабет]] || || {{subon|79}} |- |MF ||'''16'''||[[Џесим Јасин]] || || {{subon|79}} |- |FW ||'''9''' ||[[Суфијан Рахими]] || || {{subon|86}} |- |MF ||'''7''' ||[[Шемсдин Талби]] || || {{subon|86}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Мохамед Уахби]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Иса Диоп (фудбалер)|Иса Диоп]] (Мароко)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="NED-MAR line-ups"/> <br />{{flagsport|BRA}} Бруно Пирес <br />{{flagsport|BRA}} Бруно Боскиља <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|CHL}} [[Кристија Гарај]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|COL}} [[Никола Гало]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|URU}} [[Леодан Гонсалес]] <br />{{flagsport|USA}} [[Армандо Виљареал]] |} ===Брег на Слоновата Коска - Норвешка=== <section begin=R32-5 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Брег на Слоновата Коска - Норвешка|Брег на Слоновата Коска - Норвешка]] |дата = 30 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|CIV}} |резултат = 1–2 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021514 |екипа2 = {{fb|NOR}} |голови1 = *[[Амад Диало|Диало]] {{goal|74}} |голови2 = *{{goal|39}} [[Антонио Нуса|Нуса]] *{{goal|86}} [[Ерлинг Холанд|Холанд]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 69.665 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=R32-5 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _civ26h |pattern_b = _civ26h |pattern_ra = _civ26h |pattern_sh = _civ26h |pattern_so = _civ26hl |leftarm = ff7d1d |body = ff7d1d |rightarm = ff7d1d |shorts = ff7d1d |socks = ff7d1d |title = {{nowrap|Брег&nbsp;на&nbsp;Слоновата&nbsp;Коска}}<ref name="CIV-NOR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12523/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Côte d'Ivoire v. Norway |publisher=[[FIFA]] |date=June 30, 2026 |access-date=June 30, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _nor26t |pattern_b = _nor26t |pattern_ra = _nor26t |pattern_sh = _nor26h |pattern_so = |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Норвешка<ref name="CIV-NOR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Јахија Фофана]] |- |RB ||'''17'''||[[Гела Дуе]] |- |CB ||'''7''' ||[[Одилон Косуну]] |- |CB ||'''20'''||[[Емануел Агбаду]] |- |LB ||'''3''' ||[[Гислен Конан]] || {{suboff|90+3}} |- |DM ||'''18'''||[[Ибрахим Сангаре]] |- |CM ||'''8''' ||[[Франк Кесие]] {{Капитен}} |- |CM ||'''26'''||[[Крист Инао Улаи]] || {{suboff|60}} |- |RF ||'''19'''||[[Никола Пепе]] || {{suboff|87}} |- |CF ||'''9''' ||[[Анже-Јоан Бони]] || {{suboff|60}} |- |LF ||'''11'''||[[Јан Диоманде]] || {{suboff|90+3}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''15'''||[[Амад Диало]] || {{subon|60}} |- |FW ||'''12'''||[[Елје Вахи]] || {{subon|60}} |- |FW ||'''14'''||[[Умар Диаките]] || {{subon|87}} |- |FW ||'''22'''||[[Еван Гесан]] || {{subon|90+3}} |- |FW ||'''24'''||[[Базумана Туре]] || {{subon|90+3}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Емерсе Фае]] |} |valign="top"|[[File:CIV-NOR 2026-06-29.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Ерјан Ниланд]] |- |RB ||'''16'''||[[Маркус Холмгрен Педерсен]] || || {{suboff|83}} |- |CB ||'''3''' ||[[Кристофер Ајер]] |- |CB ||'''17'''||[[Торбјерн Хегем]] |- |LB ||'''5''' ||[[Давид Мелер Волфе]] |- |CM ||'''6''' ||[[Патрик Берг]] |- |CM ||'''8''' ||[[Сандер Берге]] |- |AM ||'''10'''||[[Мартин Едегор]] {{Капитен}} |- |RF ||'''7''' ||[[Александер Серлот]] || || {{suboff|71}} |- |CF ||'''9''' ||[[Ерлинг Холанд]] |- |LF ||'''20'''||[[Антонио Нуса]] || {{yel|45+1}} || {{suboff|71}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''21'''||[[Андреас Шелдеруп]] || || {{subon|71}} |- |MF ||'''22'''||[[Оскар Боб]] || || {{subon|71}} |- |MF ||'''14'''||[[Фредрик Аурснес]] || || {{subon|83}} |- |colspan=3|'''Сеелктор:''' |- |colspan=3|[[Столе Солбакен]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Антонио Нуса]] (Норвешка)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="CIV-NOR line-ups"/> <br />{{flagsport|VEN}} Хорхе Урего <br />{{flagsport|VEN}} Тулио Морено <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|PAR}} [[Хуан Габриел Бенитес]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|CHL}} Хуан Лара <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|VEN}} [[Хуан Сото (фудбалски судија)|Хуан Сото]] <br />{{flagsport|ENG}} [[Џаред Жилет]] |} ===Франција - Шведска=== <section begin=R32-6 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Франција- Шведска|Франција - Шведска]] |дата = 30 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = 3–0 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021523 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|45}}, {{goal|74}} *[[Бредли Баркола|Баркола]] {{goal|53}} |голови2 = |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=R32-6 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _fra26H |pattern_b = _fra26H |pattern_ra = _fra26H |pattern_sh = _fra26H2 |pattern_so = _fra26Hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Франција<ref name="FRA-SWE line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12532/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – France v. Sweden |publisher=[[FIFA]] |date=June 30, 2026 |access-date=June 30, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _swe26h |pattern_b = _swe26h |pattern_ra = _swe26h |pattern_sh = _swe26h |pattern_so = _swe26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Шведска<ref name="FRA-SWE line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''16'''||[[Мајк Мењан]] |- |RB ||'''5''' ||[[Жул Кунде]] || {{suboff|75}} |- |CB ||'''4''' ||[[Дајо Упамекано]] |- |CB ||'''17'''||[[Вилијам Салиба]] |- |LB ||'''3''' ||[[Лука Дињ]] || {{suboff|78}} |- |CM ||'''8''' ||[[Орелијен Чуамени]] |- |CM ||'''14'''||[[Адријан Рабио]] |- |RW ||'''7''' ||[[Усман Дембеле]] || {{suboff|75}} |- |AM ||'''11'''||[[Мајкл Олисе]] || {{suboff|85}} |- |LW ||'''12'''||[[Бредли Баркола]] |- |CF ||'''10'''||[[Килијан Мбапе]] {{Капитен}} || {{suboff|85}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''20'''||[[Дезире Дуе]] || {{subon|75}} |- |DF ||'''2''' ||[[Мало Густо]] || {{subon|75}} |- |DF ||'''19'''||[[Тео Ернандес]] || {{subon|78}} |- |FW ||'''22'''||[[Жан-Филип Матета]] || {{subon|85}} |- |MF ||'''24'''||[[Рајан Шерки]] || {{subon|85}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Дидје Дешан]] |} |valign="top"|[[File:FRA-SWE 2026-06-30.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Јакоб Видел Зетерстрем]] |- |RB ||'''8''' ||[[Даниел Свенсон (фудбалер 2002)|Даниел Свенсон]] || {{suboff|82}} |- |CB ||'''2''' ||[[Густаф Лагербилке]] |- |CB ||'''3''' ||[[Виктор Линделоф]] {{Капитен}} |- |LB ||'''5''' ||[[Габриел Гудмундсон]] |- |RM ||'''11'''||[[Антони Еланга]] |- |CM ||'''7''' ||[[Лукас Бергвал]] || {{suboff|66}} |- |CM ||'''18'''||[[Јасин Ајари]] || {{suboff|82}} |- |LM ||'''24'''||[[Елиот Струд]] || {{suboff|66}} |- |CF ||'''17'''||[[Виктор Ѓекереш]] |- |CF ||'''9''' ||[[Александер Исак]] || {{suboff|89}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''26'''||[[Таха Али]] || {{subon|66}} |- |MF ||'''22'''||[[Бесфорт Зенели]] || {{subon|66}} |- |MF ||'''10'''||[[Бенјамин Нигрен]] || {{subon|82}} |- |MF ||'''19'''||[[Матијас Сванберг]] || {{subon|82}} |- |FW ||'''25'''||[[Густаф Нилсон (фудбалер 1997)|Густаф Нилсон]] || {{subon|89}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ENG}} [[Греам Потер]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Килијан Мбапе]] (Франција)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="FRA-SWE line-ups"/> <br />{{flagsport|NED}} Хесел Стегстра <br />{{flagsport|NED}} Јан де Врис <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|USA}} [[Тори Пенсо]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|NED}} [[Денис Хиглер]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|BEL}} Брам ван Дрише <br />{{flagsport|POL}} [[Тома Квјатковски]] |} ===Мексико - Еквадор=== <section begin=R32-7 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Мексико- Еквадор|Мексико - Еквадор]] |дата = 30 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = 2–0 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021520 |екипа2 = {{fb|ECU}} |голови1 = *[[Хулијан Кињонес|Кињонес]] {{goal|22}} *[[Раул Хименес|Хименес]] {{goal|31}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=R32-7 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _mex26h |pattern_b = _mex26h |pattern_ra = _mex26h |pattern_sh = _mex26h |pattern_so = _mex26hl |leftarm = 3a7257 |body = 3a7257 |rightarm = 3a7257 |shorts = ffffff |socks = DE0000 |title = Мексико<ref name="MEX-ECU line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12529/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Mexico v. Ecuador |publisher=[[FIFA]] |date=June 30, 2026 |access-date=June 30, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _ecu26h |pattern_b = _ecu26h |pattern_ra = _ecu26h |pattern_sh = _ecu26h |pattern_so = _ecu26h2l |leftarm = FFE80B |body = FFE80B |rightarm = FFE80B |shorts = ffd700 |socks = ffd700 |title = Еквадор<ref name="MEX-ECU line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Раул Ранхел (фудбалер)|Раул Ранхел]] |- |RB ||'''2''' ||[[Хорхе Санчес (фудбалер 1997)|Хорхе Санчес]] |- |CB ||'''3''' ||[[Сесар Монтес]] {{Капитен}} |- |CB ||'''5''' ||[[Хоан Васкес]] |- |LB ||'''23'''||[[Хесус Гаљардо]] |- |DM ||'''6''' ||[[Ерик Лира]] |- |CM ||'''19'''||[[Хилберто Мора]] || {{suboff|59}} |- |CM ||'''7''' ||[[Луис Ромо]] || {{suboff|73}} |- |RF ||'''25'''||[[Роберто Алварадо]] || {{suboff|80}} |- |CF ||'''9''' ||[[Раул Хименес]] || {{suboff|73}} |- |LF ||'''16'''||[[Хулијан Кињонес]] || {{suboff|80}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''26'''||[[Брајан Гутиерес]] || {{subon|59}} |- |MF ||'''18'''||[[Обед Варгас]] || {{subon|73}} |- |FW ||'''11'''||[[Сантјаго Хименес]] || {{subon|73}} |- |DF ||'''15'''||[[Исраел Рејес]] || {{subon|80}} |- |MF ||'''17'''||[[Орбелин Пинеда]] || {{subon|80}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Хавиер Агире]] |} |valign="top"|[[File:MEX-ECU 2026-06-30.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Ернан Галиндес]] |- |RB ||'''21'''||[[Алан Франко (фудбалер 1998)|Алан Франко]] || {{yel|45+1}} || {{suboff|46}} |- |CB ||'''4''' ||[[Хоел Ордоњес]] || || {{suboff|46}} |- |CB ||'''6''' ||[[Вилијан Пачо]] |- |LB ||'''3''' ||[[Пјеро Инкапје]] || {{sent off|0|90+5}} |- |RM ||'''9''' ||[[Џон Јебоа]] || || {{suboff|79}} |- |CM ||'''23'''||[[Моисес Каиседо]] {{Капитен}} || {{yel|90+9}} |- |CM ||'''15'''||[[Педро Вите]] |- |LM ||'''20'''||[[Нилсон Ангуло]] || || {{suboff|79}} |- |CF ||'''19'''||[[Гонсало Плата]] |- |CF ||'''13'''||[[Енер Валенсија]] || || {{suboff|59}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''26'''||[[Јајмар Медина]] || || {{subon|46}} |- |DF ||'''17'''||[[Анхело Пресијадо]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''11'''||[[Кевин Родригес (фудбалер 2000)|Кевин Родригес]] || || {{subon|59}} |- |MF ||'''10'''||[[Кендри Паес]] || {{yel|90+3}} || {{subon|79}} |- |FW ||'''16'''||[[Хорди Каиседо]] || || {{subon|79}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ARG}} [[Себастијан Бекасесе]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Хулијан Кињонес]] (Мексико)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="MEX-ECU line-ups"/> <br />{{flagsport|SLO}} Томаж Кланчник <br />{{flagsport|SLO}} Андраж Ковачиќ <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|GER}} [[Бастијан Данкерт]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|FRA}} [[Вили Делажо]] <br />{{flagsport|EGY}} [[Махмуд Ашур]] |} ===Англија - ДР Конго=== <section begin=R32-8 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Англија - ДР Конго|Англија - ДР Конго]] |дата = 1 јули 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = 2–1 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021512 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = *[[Хари Кејн|Кејн]] {{goal|75}}, {{goal|86}} |голови2 = *{{goal|{{0}}7}} [[Брајан Сипенга|Сипенга]] |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц|Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68.239 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадмех]] }}<section end=R32-8 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _eng26H |pattern_b = _eng26H |pattern_ra = _eng26H |pattern_sh = _eng26H |pattern_so = _eng26Hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Англија<ref name="ENG-COD line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12521/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – England v. Congo DR |publisher=[[FIFA]] |date=July 1, 2026 |access-date=July 1, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _cod2526h |pattern_b = _cod2526h |pattern_ra = _cod2526h |pattern_sh = _cod2526h |pattern_so = _cod26hl |leftarm = 00b7ef |body = 00b7ef |rightarm = 00b7ef |shorts = 00b7ef |socks = 00b7ef |title = ДР Конго<ref name="ENG-COD line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Џордан Пикфорд]] |- |RB ||'''25'''||[[Џед Спенс]] || || {{suboff|70}} |- |CB ||'''2''' ||[[Езри Конса]] |- |CB ||'''6''' ||[[Марк Гехи]] |- |LB ||'''3''' ||[[Нико О'Рајли]] |- |CM ||'''8''' ||[[Елиот Андерсон (фудбалер)|Елиот Андерсон]] |- |CM ||'''4''' ||[[Деклан Рајс]] || || {{suboff|90+1}} |- |RW ||'''20'''||[[Нони Мадуеке]] || || {{suboff|60}} |- |AM ||'''10'''||[[Џуд Белингам]] || {{yel|19}} |- |LW ||'''11'''||[[Маркус Рашфорд]] || || {{suboff|60}} |- |CF ||'''9''' ||[[Хари Кејн]] {{Капитен}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''7''' ||[[Букајо Сака]] || || {{subon|60}} |- |FW ||'''18'''||[[Антони Гордон (фудбалер)|Антони Гордон]] || || {{subon|60}} |- |MF ||'''21'''||[[Еберечи Езе]] || || {{subon|70}} |- |DF ||'''5''' ||[[Џон Стоунс]] || || {{subon|90+1}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|GER}} [[Томас Тухел]] |} |valign="top"|[[File:ENG-COD 2026-07-01.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Лионел Мпаси]] |- |RB ||'''2''' ||[[Арон Ван-Бисака]] |- |CB ||'''22'''||[[Шансел Мбемба]] {{Капитен}} |- |CB ||'''4''' ||[[Аксел Туанзебе]] |- |LB ||'''26'''||[[Артур Масуаку]] || || {{suboff|89}} |- |DM ||'''8''' ||[[Самуел Мутусами]] || || {{suboff|89}} |- |RM ||'''7''' ||[[Натанаел Мбуку]] || || {{suboff|64}} |- |CM ||'''6''' ||[[Нгалајел Мукау]] || || {{suboff|76}} |- |CM ||'''14'''||[[Ноа Садики]] || {{yel|27}} |- |LM ||'''9''' ||[[Брајан Сипенга]] || || {{suboff|76}} |- |CF ||'''20'''||[[Јоан Виса]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''13'''||[[Мешак Елија]] || || {{subon|64}} |- |MF ||'''10'''||[[Тео Бонгонда]] || || {{subon|76}} |- |MF ||'''25'''||[[Едо Кајембе]] || || {{subon|76}} |- |DF ||'''12'''||[[Јорис Кајембе]] || || {{subon|89}} |- |FW ||'''19'''||[[Фистон Мајеле]] || || {{subon|89}} |- |colspan=3|'''Селектиор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|FRA}} [[Себастјен Десабр]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Хари Кејн]] (Англија)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="ENG-COD line-ups"/> <br />{{flagsport|JOR}} Мохамад Ал-Калаф <br />{{flagsport|JOR}} Ахмад Ал-Роале <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|SAU}} [[Халид Ал-Тураис]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|QAT}} [[Хамис Ал-Мари]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|UAE}} Мохамед Обаид Хадим <br />{{flagsport|USA}} [[Џо Дикерсон]] |} ===Белгија - Сенегал=== <section begin=R32-9 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Белгија - Сенегал|Белгија - Сенегал]] |дата = 1 јули 2026 |време = 13:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = 3–2 |aet = yes |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021525 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Ромелу Лукаку|Лукаку]] {{goal|86}} *[[Јури Тилеманс|Тилеманс]] {{goal|89}}, {{goal|120+5|пен.}} |голови2 = *{{goal|25}} [[Хабиб Диара|Диара]] *{{goal|51}} [[Исмаила Сар|И. Сар]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=R32-9 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _bel26a |pattern_b = _bel26a |pattern_ra = _bel26a |pattern_sh = _bel26a |pattern_so = _adidasblackl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Белгија<ref name="BEL-SEN line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12534/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Belgium v. Senegal |publisher=[[FIFA]] |date=July 1, 2026 |access-date=July 1, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _sen26a |pattern_b = _sen26a |pattern_ra = _sen26a |pattern_sh = _sen26a |pattern_so = _sen26al |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Сенегал<ref name="BEL-SEN line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Тибо Куртоа]] |- |RB ||'''21'''||[[Тимоти Кастањ]] |- |CB ||'''4''' ||[[Брендон Мехеле]] || {{yel|64}} |- |CB ||'''3''' ||[[Артур Теат]] |- |LB ||'''5''' ||[[Максим Де Кујпер]]|| || {{suboff|78}} |- |CM ||'''20'''||[[Ханс Ванакен]]|| || {{suboff|63}} |- |CM ||'''8''' ||[[Јури Тилеманс]] {{Капитен}} |- |RW ||'''10'''||[[Леандро Тросар]]|| || {{suboff|109}} |- |AM ||'''7''' ||[[Кевин Де Бројне]]|| || {{suboff|56}} |- |LW ||'''11'''||[[Жереми Доку]]|| || {{suboff|56}} |- |CF ||'''17'''||[[Шарл Де Кетеларе]] || || {{suboff|46}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''9''' ||[[Ромелу Лукаку]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''14'''||[[Доди Лукебакио]] || || {{subon|56}} |- |MF ||'''23'''||[[Никола Раскин]] || || {{subon|56}} |- |MF ||'''19'''||[[Диего Мореира]] || || {{subon|63}} |- |DF ||'''15'''||[[Тома Меније]] || || {{subon|78}} |- |MF ||'''24'''||[[Амаду Онана]] || || {{subon|109}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagicon|FRA}} [[Руди Гарсија]]|| {{yel|90}} |} |valign="top"|[[File:BEL-SEN 2026-07-01.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''23'''||[[Мори Диао]] |- |RB ||'''15'''||[[Крепен Диата]] |- |CB ||'''6''' ||[[Пате Сис]] |- |CB ||'''19'''||[[Муса Ниакате]] |- |LB ||'''14'''||[[Исмаил Јакобс]]|| || {{suboff|93}} |- |CM ||'''21'''||[[Хабиб Диара]]|| || {{suboff|73}} |- |CM ||'''5''' ||[[Идриса Геј]] {{Капитен}} || || {{suboff|95}} |- |CM ||'''26'''||[[Папе Геј]]|| || {{suboff|66}} |- |RF ||'''13'''||[[Илиман Ндиај]]|| || {{suboff|73}} |- |CF ||'''18'''||[[Исмаила Сар]] |- |LF ||'''10'''||[[Садио Мане]] || || {{suboff|93}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''8''' ||[[Ламин Камара]] || {{yel|67}} || {{subon|66}} |- |MF ||'''17'''||[[Папе Матар Сар]] || || {{subon|73}} |- |FW ||'''20'''||[[Ибрахим Мбаје]] || || {{subon|73}} |- |FW ||'''11'''||[[Николас Џексон]] || || {{subon|93}} |- |DF ||'''25'''||[[Ел Хаџи Малик Диуф]] || || {{subon|93}} |- |MF ||'''22'''||[[Бара Сапоко Ндиај]] || || {{subon|95}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Папе Тиао]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Јури Тилеманс]] (Белгија)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="BEL-SEN line-ups"/> <br />{{flagsport|HON}} Валтер Лопес <br />{{flagsport|HON}} Кристијан Рамирес <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|COL}} [[Андрес Рохас]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|MEX}} Гиљермо Пачеко <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|BRA}} [[Родолфо Тоски]] <br />{{flagsport|ESP}} [[Карлос дел Серо Гранде]] |} ===САД - Босна и Херцеговина=== <section begin=R32-10 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари САД - Босна и Херцеговина|САД - Босна и Херцеговина]] |дата = 1 јули 2026 |време = 17:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = 2–0 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021525 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Фоларин Балогун|Балогун]] {{goal|45}} *[[Малик Тилман|Тилман]] {{goal|82}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рафаел Клаус]] }}<section end=R32-10 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _usa26h |pattern_b = _usa26h |pattern_ra = _usa26h |pattern_sh = _usa26h2 |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FCFAF5 |title = САД<ref name="USA-BIH line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12533/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – USA v. Bosnia and Herzegovina |publisher=[[FIFA]] |date=July 1, 2026 |access-date=July 1, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _bih26h |pattern_b = _bih26h |pattern_ra = _bih26h |pattern_sh = |pattern_so = _bih26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = 001970 |socks = |title = {{nowrap|Босна&nbsp;и&nbsp;Херцеговина}}<ref name="USA-BIH line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''24'''||[[Мат Фрис]] |- |CB ||'''16'''||[[Алекс Фриман]] |- |CB ||'''3''' ||[[Крис Ричардс (фудбалер)|Крис Ричардс]] |- |CB ||'''13'''||[[Тим Рим]] {{Капитен}} |- |RM ||'''2''' ||[[Сержињо Дест]] || || {{suboff|87}} |- |CM ||'''8''' ||[[Вестон Мекени]] || || {{suboff|90+5}} |- |CM ||'''4''' ||[[Тајлер Адамс]] |- |CM ||'''17'''||[[Малик Тилман]] |- |LM ||'''5''' ||[[Антони Робинсон]] |- |CF ||'''10'''||[[Кристијан Пулишиќ]] || || {{suboff|87}} |- |CF ||'''20'''||[[Фоларин Балогун]] || {{sent off|0|64}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''14'''||[[Себастијан Берхалтер]] || || {{subon|87}} |- |FW ||'''9''' ||[[Рикардо Пепи]] || || {{subon|87}} |- |MF ||'''7''' ||[[Џовани Рејна]] || || {{subon|90+5}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ARG}} [[Маурисио Почетино]] |} |valign="top"|[[File:USA-BIH 2026-07-01.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Никола Васиљ]] |- |RB ||'''7''' ||[[Амар Дедиќ]] |- |CB ||'''18'''||[[Никола Катиќ]] || || {{suboff|75}} |- |CB ||'''4''' ||[[Тарик Мухаремовиќ]] |- |LB ||'''21'''||[[Стјепан Радељиќ]] || {{yel|80}} |- |RM ||'''8''' ||[[Армин Гиговиќ]] || || {{suboff|51}} |- |CM ||'''14'''||[[Иван Шуњиќ]] || || {{suboff|51}} |- |CM ||'''19'''||[[Керим Алајбеговиќ]] |- |LM ||'''5''' ||[[Сеад Колашинац]] || || {{suboff|75}} |- |CF ||'''10'''||[[Ермедин Демировиќ]] |- |CF ||'''11'''||[[Един Џеко]] {{Капитен}} || || {{suboff|51}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''26'''||[[Ермин Махмиќ]] || || {{subon|51}} |- |MF ||'''6''' ||[[Бенјамин Тахировиќ]] || || {{subon|51}} |- |MF ||'''20'''||[[Есмир Бајрактаревиќ]] || || {{subon|51}} |- |FW ||'''23'''||[[Харис Табаковиќ]] || || {{subon|75}} |- |MF ||'''15'''||[[Амар Мемиќ]] || || {{subon|75}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Сергеј Барбарез]] || {{yel|80}} |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Малик Тилман]] (САД)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="USA-BIH line-ups"/> <br />{{flagsport|BRA}} Данило Манис <br />{{flagsport|BRA}} Родриго Фигуеиредо <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|ARG}} [[Дарио Ерера (фудбалски судија)|Дарио Ерера]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|VEN}} [[Хуан Сото (фудбалски судија)|Хуан Сото]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|COL}} [[Николас Гало]] <br />{{flagsport|FRA}} [[Жером Брисар]] |} ===Шпанија - Австрија=== <section begin=R32-11 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Шпанија - Австрија|Шпанија - Австрија]] |дата = 2 јули 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = 3–0 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021519 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = *[[Микел Ојарсабал|Ојарсабал]] {{goal|36}}, {{goal|89}} *[[Педро Поро|Поро]] {{goal|66}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=R32-11 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _esp26h |pattern_b = _esp26hA |pattern_ra = _esp26h |pattern_sh = _esp26h |pattern_so = _esp26hl |leftarm = D71726 |body = D71726 |rightarm = D71726 |shorts = 000066 |socks = D71726 |title = Шпанија<ref name="ESP-AUT line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12528/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Spain v. Austria |publisher=[[FIFA]] |date=July 2, 2026 |access-date=July 2, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _aut26a |pattern_b = _aut26a |pattern_ra = _aut26a |pattern_sh = _mrc26a |pattern_so = _aut26al |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Австрија<ref name="ESP-AUT line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''23'''||[[Унаи Симон]] |- |RB ||'''12'''||[[Педро Поро]] |- |CB ||'''22'''||[[Пау Кубарси]] |- |CB ||'''14'''||[[Емерик Лапорт]] || {{suboff|90+3}} |- |LB ||'''24'''||[[Марк Кукуреља]] |- |DM ||'''16'''||[[Родри (фудбалер 1996)|Родри]] {{Капитен}} |- |CM ||'''10'''||[[Дани Олмо]] || {{suboff|71}} |- |CM ||'''20'''||[[Педри]] || {{suboff|90+3}} |- |RF ||'''19'''||[[Ламин Јамал]] || {{suboff|85}} |- |CF ||'''21'''||[[Микел Ојарсабал]] |- |LF ||'''15'''||[[Алекс Баена]] || {{suboff|71}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''7''' ||[[Феран Торес]] || {{subon|71}} |- |MF ||'''6''' ||[[Микел Мерино]] || {{subon|71}} |- |MF ||'''9''' ||[[Гави (фудбалер)|Гави]] || {{subon|85}} |- |MF ||'''8''' ||[[Фабијан Руис]] || {{subon|90+3}} |- |DF ||'''2''' ||[[Марк Пубиљ]] || {{subon|90+3}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Луис де ла Фуенте (фудбалер 1961)|Луис де ла Фуенте]] |} |valign="top"|[[File:ESP-AUT 2026-07-02.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Александер Шлагер]] |- |RB ||'''5''' ||[[Штефан Пош]] || {{yel|83}} || {{suboff|85}} |- |CB ||'''3''' ||[[Кевин Дансо]] |- |CB ||'''8''' ||[[Давид Алаба]] {{Капитен}} |- |LB ||'''20'''||[[Конрад Лајмер]] |- |CM ||'''6''' ||[[Николас Зајвалд]] || || {{suboff|46}} |- |CM ||'''4''' ||[[Ксавер Шлагер]] || || {{suboff|46}} |- |RW ||'''18'''||[[Романо Шмид]] || || {{suboff|60}} |- |AM ||'''24'''||[[Пол Ванер]] |- |LW ||'''9''' ||[[Марсел Забицер]] |- |CF ||'''11'''||[[Михаел Грегорич]] || || {{suboff|60}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''10'''||[[Флоријан Грилич]] || || {{subon|46}} |- |MF ||'''17'''||[[Карни Чуквуемека]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''7''' ||[[Марко Арнаутовиќ]] || || {{subon|60}} |- |FW ||'''14'''||[[Саша Калајџиќ]] || || {{subon|60}} |- |DF ||'''22'''||[[Александер Прас]] || || {{subon|85}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|GER}} [[Ралф Рагник]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Ламин Јамал]] (Шпанија)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="ESP-AUT line-ups"/> <br />{{flagsport|SWE}} Махбод Беиги <br />{{flagsport|SWE}} Андреас Седерквист <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|MAU}} [[Дахан Беида]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|POL}} [[Томаш Квјатковски]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|SUI}} [[Федаји Сан]] <br />{{flagsport|AUS}} [[Шон Еванс (фудбалски судија)|Шон Еванс]] |} ===Португалија - Хрватска=== <section begin=R32-12 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Португалија - Хрватска|Португалија - Хрватска]] |дата = 2 јули 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = 2–1 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021526 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = *[[Кристијано Роналдо|Роналдо]] {{goal|68|пен.}} *[[Гонсало Рамос|Рамос]] {{goal|90+4}} |голови2 = *{{goal|53}} [[Иван Перишиќ|Перишиќ]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|NOR}} [[Еспен Ескас]] }}<section end=R32-12 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _por26a |pattern_b = _por26a |pattern_ra = _por26a |pattern_sh = _por26a2 |pattern_so = _por26al |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Португалија<ref name="POR-CRO line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12535/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Portugal v. Croatia |publisher=[[FIFA]] |date=July 2, 2026 |access-date=July 2, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _cro26a |pattern_b = _cro26a |pattern_ra = _cro26a |pattern_sh = _cro26a |pattern_so = |leftarm = 000081 |body = 000081 |rightarm = 000081 |shorts = 000081 |socks = 0033F5 |title = Хрватска<ref name="POR-CRO line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Диого Кошта]] |- |RB ||'''20'''||[[Жоао Кансело]] || || {{suboff|62}} |- |CB ||'''3''' ||[[Рубен Дијаш]] || {{yel|17}} |- |CB ||'''13'''||[[Ренато Веига]] |- |LB ||'''25'''||[[Нуно Мендеш (фудбалер 2002)|Нуно Мендеш]] |- |CM ||'''15'''||[[Жоао Невеш]] |- |CM ||'''23'''||[[Витиња]] || || {{suboff|62}} |- |RW ||'''18'''||[[Педро Нето]] || || {{suboff|62}} |- |AM ||'''8''' ||[[Бруно Фернандеш]] || || {{suboff|62}} |- |LW ||'''17'''||[[Рафаел Леао]] |- |CF ||'''7''' ||[[Кристијано Роналдо]] {{Капитен}} || || {{suboff|81}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''10'''||[[Бернардо Силва]] || || {{subon|62}} |- |DF ||'''2''' ||[[Нелсон Семедо]] || || {{subon|62}} |- |FW ||'''26'''||[[Франсиско Консеисао]] || || {{subon|62}} |- |FW ||'''9''' ||[[Гонсало Рамос]] || || {{subon|62}} |- |MF ||'''21'''||[[Рубен Невеш]] || || {{subon|81}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ESP}} [[Роберто Мартинес]] |} |valign="top"|[[File:POR-CRO 2026-07-02.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Доминик Ливаковиќ]] |- |RB ||'''2''' ||[[Јосип Станишиќ]] |- |CB ||'''6''' ||[[Јосип Шутало]] |- |CB ||'''3''' ||[[Марин Понграчиќ]] |- |LB ||'''14'''||[[Иван Перишиќ]] || {{yel|90+8}} |- |CM ||'''10'''||[[Лука Модриќ]] {{Капитен}} || {{yel|59}} |- |CM ||'''8''' ||[[Матео Ковачиќ]] || || {{suboff|90+6}} |- |RW ||'''13'''||[[Никола Влашиќ]] || || {{suboff|90+2}} |- |AM ||'''17'''||[[Петар Сучиќ]] |- |LW ||'''16'''||[[Мартин Батурина]] || || {{suboff|68}} |- |CF ||'''11'''||[[Анте Будимир]] || || {{suboff|46}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''20'''||[[Игор Матановиќ]] || || {{subon|46}} |- |MF ||'''15'''||[[Марио Пашалиќ]] || || {{subon|68}} |- |DF ||'''4''' ||[[Јошко Гвардиол]] || || {{subon|90+2}} |- |FW ||'''9''' ||[[Андреј Крамариќ]] || || {{subon|90+6}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Златко Далиќ]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Кристијано Роналдо]] (Португалија)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="POR-CRO line-ups"/> <br />{{flagsport|NOR}} Јан Ерик Енган <br />{{flagsport|NOR}} Исак Басхевкин <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|RSA}} [[Абонџиле Том]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|ENG}} [[Џаред Жилет]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|NED}} [[Денис Хиглер]] <br />{{flagsport|ITA}} [[Марко Ди Бело]] |} ===Швајцарија - Алжир=== <section begin=R32-13 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Швајцарија - Алжир|Швајцарија - Алжир]] |дата = 2 јули 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021527 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = |судија = {{flagsport|ARG}} [[Јаел Фалкон]] }}<section end=R32-13 /> ===Австралија - Египет=== <section begin=R32-14 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Австралија - Египет|Австралија - Египет]] |дата = 3 јули 2026 |време = 13:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|AUS}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021515 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = |судија = }}<section end=R32-14 /> ===Аргентина - Зелен ’Рт=== <section begin=R32-15 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Аргентина - Зелен ’Рт|Аргентина - Зелен ’Рт]] |дата = 3 јули 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021521 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = |судија = }}<section end=R32-15 /> ===Колумбија - Гана=== <section begin=R32-16 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Колумбија - Гана|Колумбија - Гана]] |дата = 3 јули 2026 |време = 20:30 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021517 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = |судија = }}<section end=R32-16 /> ==Осминафинале== ===Канада - Мароко=== <section begin=R16-1 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |дата = 4 јули 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021530 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = |судија = }}<section end=R16-1 /> ===Парагвај - Франција=== <section begin=R16-2 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |дата = 4 јули 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021533 |екипа2 = {{fb|FRA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = |судија = }}<section end=R16-2 /> ===Бразил - Норвешка=== <section begin=R16-3 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |дата = 5 јули 2026 |време = 16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021532 |екипа2 = {{fb|NOR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = |судија = }}<section end=R16-3 /> ===Мексико - Англија=== <section begin=R16-4 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |дата = 5 јули 2026 |време = 18:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021531 |екипа2 = {{fb|ENG}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = |судија = }}<section end=R16-4 /> ===Непознато1 - Непознато2=== <section begin=R16-5 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |дата = 6 јули 2026 |време = 14:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = непознато {{симбол2|Flag of None.svg}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021529 |екипа2 = {{симбол2|Flag of None.svg}} непознато |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = |судија = }}<section end=R16-5 /> ===САД - Белгија=== <section begin=R16-6 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |дата = 6 јули 2026 |време = 17:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021534 |екипа2 = {{fb|BEL}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = |судија = }}<section end=R16-6 /> ===Непознато1 - Непознато2=== <section begin=R16-7 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |дата = 7 јули 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = непознато {{симбол2|Flag of None.svg}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021528 |екипа2 = {{симбол2|Flag of None.svg}} непознато |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц|Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = |судија = }}<section end=R16-7 /> ===Непознато1 - Непознато2=== <section begin=R16-8 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |дата = 7 јули 2026 |време = 13:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = непознато {{симбол2|Flag of None.svg}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021535 |екипа2 = {{симбол2|Flag of None.svg}} непознато |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = |судија = }}<section end=R16-8 /> == Наводи == {{наводи}} {{Светско првенство во фудбал 2026}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал 2026|Нокаут фаза]] ofnltvl9z454cajqbey201nzlke2lrv 5589049 5589045 2026-07-08T10:01:40Z Carshalton 30527 5589049 wikitext text/x-wiki {{Врати се|Светско првенство во фудбал 2026}} '''Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза''' била втората и последна фаза на [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]], по [[Светско првенство во фудбал 2026#Групна фаза|групната фаза]]. Започнала на 28 јуни, а завршила на 19 јули 2026 година, со [[Финале на Светското првенство во фудбал 2026|финалето]], се одиграло на стадионот [[МетЛајф]] во [[Ист Ратерфорд (Њу Џерзи)|Ист Ратерфорд]], [[Њу Џерзи]].<ref name="match schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=ФИФА Светско првенство 26 – Распоред на натпревари |publisher=[[ФИФА]] ​​|date=4 февруари 2024 година |access-date=4 февруари 2024 година}}</ref> Првите две екипи од секоја од дванаесетте групи, заедно со [[Светско првенство во фудбал 2026#Поредок на третопласираните|најдобрите осум третопласирани екипи]], ќе се пласираат во нокаут фазата за да се натпреваруваат во турнир со еднократна елиминација. Во нокаут фазата ќе има 32 натпревари, вклучувајќи и натпревар за третото место.<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=Прописи за Светското првенство во ФИФА 2026 |publisher=FIFA |date=мај 2025 |access-date=7 јуни 2025 |archive-date=23 јуни 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref> ==Формат== Во нокаут фазата на [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]] се натпреварувале 32 екипи кои се квалификувале од групната фаза. Натпреварите во нокаут-фазата се играле додека не се добие победник. Доколку резултатот е нерешен по истекот на 90 минути, ќе се играат продолженија од 30 минути. Ако и по продолженијата резултатот остане нерешен, победникот ќе биде одлучен по [[Изведување пенали (фудбал)|изведување пенали]].<ref name="regulations"/> Сите наведени времиња се локални.<ref name="match schedule"/> Во шеснаесетфиналето (рундата од 32 екипи), четири од победниците на групите ќе играат против второпласирани репрезентации од групите. Останатите осум победници на групите ќе играат против четири од најдобрите третопласирани репрезентации кои ќе обезбедат пласман. Осумте преостанати второпласирани репрезентации ќе играат меѓусебно. ФИФА го утврдила следниот распоред за шеснаесетфиналето:<ref name="regulations" /> *'''Натпревар 73''': Второпласираниот од група А – Второпласираниот од група Б *'''Натпревар 74''': Победникот на група Е – Третопласираниот од групите А/Б/Ц/Д/Ф *'''Натпревар 75''': Победникот на група Ф – Второпласираниот од група Ц *'''Натпревар 76''': Победникот на група Ц – Второпласираниот од група Ф *'''Натпревар 77''': Победникот на група И – Третопласираниот од групите Ц/Д/Ф/Г/Х *'''Натпревар 78''': Второпласираниот од група Е – Второпласираниот од група И *'''Натпревар 79''': Победникот на група А – Третопласираниот од групите Ц/Е/Ф/Х/И *'''Натпревар 80''': Победникот на група Л – Третопласираниот од групите Е/Х/И/Ј/К *'''Натпревар 81''': Победникот на група Д – Третопласираниот од групите Б/Е/Ф/И/Ј *'''Натпревар 82''': Победникот на група Г – Третопласираниот од групите А/Е/Х/И/Ј *'''Натпревар 83''': Второпласираниот од група К – Второпласираниот од група Л *'''Натпревар 84''': Победникот на група Х – Второпласираниот од група Ј *'''Натпревар 85''': Победникот на група Б – Третопласираниот од групите Е/Ф/Г/И/Ј *'''Натпревар 86''': Победникот на група Ј – Второпласираниот од група Х *'''Натпревар 87''': Победникот на група К – Третопласираниот од групите Д/Е/И/Ј/Л *'''Натпревар 88''': Второпласираниот од група Д – Второпласираниот од група Г ===Комбинации за натпреварите од шеснаесттинафиналето=== Паровите во кои учествуваат третопласираните репрезентации зависат од тоа кои осум третопласирани репрезентации ќе обезбедат пласман во шеснаесетфиналето. Сите 495 можни комбинации, се објавени во Анекс Ц од правилникот на турнирот.<ref name="regulations"/> Третопласирани екипи од следниве групи, биле во [[Светско првенство во фудбал 2026#Поредок на третопласираните|првите осум во поредокот]]: Б, Д, Е, Ф, И, Ј, К и Л. Според табелата со комбинации, натпреварите во кои учествувале третопласираните екипи биле следниве:<ref name="regulations"/> *1А (Мексико) vs 3Е (Еквадор) *1Б (Швајцарија) vs 3Ј (Алжир) *1Д (САД) vs 3Б (Босна и Херцеговина) *1Е (Германија) vs 3Д (Парагвај) *1Г (Белгија) vs 3И (Сенегал) *1И (Франција) vs 3Ф (Шведска) *1К (Колумбија) vs 3Л (Гана) *1Л (Англија) vs 3К (ДР Конго) ==Квалификувани репрезентации== Првите две екипи од секоја од дванаесетте групи, заедно со осумте најдобро рангирани третопласирани екипи, се квалификувaле за нокаут фазата.<ref name="regulations"/> <section begin="Qualified teams" /> {| class="wikitable" style="white-space:nowrap;" |- ! Група ! style="width:150px" | Победник ! style="width:150px" | Второпласиран ! style="width:150px" | Третопласиран<br />([[Светско првенство во фудбал 2026#Поредок на третопласираните|Најдобрите 8]] се квалификуваат) |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A|А]] | {{fb|MEX}} | {{fb|RSA}} | {{N/a}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б|Б]] | {{fb|SUI}} | {{fb|CAN}} | {{fb|BIH}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц|Ц]] | {{fb|BRA}} | {{fb|MAR}} | {{N/a}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д|Д]] | {{fb|USA}} | {{fb|AUS}} | {{fb|PAR}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е|Е]] | {{fb|GER}} | {{fb|CIV}} | {{fb|ECU}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф|Ф]] | {{fb|NED}} | {{fb|JPN}} | {{fb|SWE}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г|Г]] | {{fb|BEL}} | {{fb|EGY}} | {{N/a}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х|Х]] | {{fb|ESP}} | {{fb|CPV}} | {{N/a}} |-0 ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И|И]] | {{fb|FRA}} | {{fb|NOR}} | {{fb|SEN}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј|Ј]] | {{fb|ARG}} | {{fb|AUT}} | {{fb|ALG}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К|К]] | {{fb|COL}} | {{fb|POR}} | {{fb|COD}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л|Л]] | {{fb|ENG}} | {{fb|CRO}} | {{fb|GHA}} |}<section end="Qualified teams" /> ==Жреб== {{#invoke:RoundN|N32 |style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes |RD1=[[#Шеснаесттинафинале|Шеснаесттинафинале]] |RD2=[[#Осминафинале|Осминафинале]] |RD3=[[#Четвртфинале|Четвртфинале]] |RD4=[[#Полуфинале|Полуфинале]] |RD5=[[#Финале|Финале]] |Consol=[[#Натпревар за 3. место|Натпревар за 3. место]] <!--Date – Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--> <!--Round of 32--> |29. јуни – [[Фоксборо]]|{{fb|GER}}||{{fb|PAR}}| |30. јуни – [[Ист Ратерфорд]]|{{fb|FRA}}||{{fb|SWE}}| |28. јуни – [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]]|{{fb|RSA}}|0|{{fb|CAN}}|1 |29. јуни – [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]]|{{fb|NED}}||{{fb|MAR}}| |2. јули – [[Торонто]]|{{fb|POR}}||{{fb|CRO}}| |2. јули – [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]]|{{fb|ESP}}||{{fb|AUT}}| |1. јули – [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]]|{{fb|USA}}||{{fb|BIH}}| |1. јули – [[Сиетл]]|{{fb|BEL}}||{{fb|SEN}}| |29. јуни – [[Хјустон]]|{{fb|BRA}}||{{fb|JPN}}| |30. јуни – [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]]|{{fb|CIV}}||{{fb|NOR}}| |30. јуни – [[Мексико (град)|Мексико Сити]]|{{fb|MEX}}||{{fb|ECU}}| |1. јули – [[Атланта]]|{{fb|ENG}}||{{fb|COD}}| |3. јули – [[Мајами Гарденс]]|{{fb|ARG}}||{{fb|CPV}}| |3. јули – [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]]|{{fb|AUS}}||{{fb|EGY}}| |2. јули – [[Ванкувер]]|{{fb|SUI}}||{{fb|ALG}}| |3. јули – [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]|{{fb|COL}}||{{fb|GHA}}| <!--Round of 16--> |4. јули – [[Филаделфија]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |4. јули – [[Хјустон]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |6. јули – [[Арлингтон (Texas)|Арлингтон]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |6. јули – [[Сиетл]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |5. јули – [[Ист Ратерфорд]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |5. јули – [[Мексико (град)|Мексико Сити]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |7. јули – [[Атланта]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |7. јули – [[Ванкувер]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| <!--Quarterfinals--> |9. јули – [[Фоксборо]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |10. јули – [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |11. јули – [[Мајами Гарденс]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |11. јули – [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| <!--Semifinals--> |14. јули – [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |15. јули – [[Атланта]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| <!--Final--> |19. јули – [[Ист Ратерфорд]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| <!--Match for third place--> |18. јули – [[Мајами Гарденс]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| }} ==Шеснаесттинафинале== ===Јужна Африка - Канада=== <section begin=R32-1 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Јужна Африка - Канада|Јужна Африка - Канада]] |дата = 28 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|RSA}} |резултат = 0–1 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021518 |екипа2 = {{fb|CAN}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|90+2}} [[Стивен Еуштакио|Еуштакио]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]] |гледачи = 69.237 |судија = {{flagsport|POR}} [[Жоао Пињеиро]] }}<section end=R32-1 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _rsa26h |pattern_b = _rsa26h |pattern_ra = _rsa26h |pattern_sh = _rsa26h |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FFF000 |title = {{nowrap|Јужна&nbsp;Африка}}<ref name="RSA-CAN line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12527/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – South Africa v. Canada |publisher=[[FIFA]] |date=June 28, 2026 |access-date=June 28, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _can26t |pattern_b = _can26t |pattern_ra = _can26t |pattern_sh = _can26t |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = 000000 |title = Канада<ref name="RSA-CAN line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Ронвен Вилијамс]] {{Капитен}} |- |RB ||'''20'''||[[Хулисо Мудау]] |- |CB ||'''21'''||[[Име Окон]] |- |CB ||'''14'''||[[Мбекезели Мбокази]] |- |LB ||'''6''' ||[[Обри Модиба]] |- |CM ||'''13'''||[[Сфефело Ситоле]] |- |CM ||'''4''' ||[[Тебохо Мокоена (фудбалер 1997)|Тебохо Мокоена]] |- |RW ||'''12'''||[[Тапело Масеко]] || || {{suboff|86}} |- |AM ||'''10'''||[[Релебохиле Мофокенг]] || || {{suboff|46}} |- |LW ||'''7''' ||[[Освин Аполис]] |- |CF ||'''17'''||[[Евиденс Макгопа]] || || {{suboff|86}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''5''' ||[[Таленте Мбата]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''15'''||[[Икрам Рајнерс]] || || {{subon|86}} |- |FW ||'''8''' ||[[Тшепанг Мореми]] || || {{subon|86}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|BEL}} [[Уго Брос]] |} |valign="top"|[[File:RSA-CAN 2026-06-28.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''16'''||[[Максим Крепо]] |- |RB ||'''2''' ||[[Алистер Џонстон]] |- |CB ||'''15'''||[[Моиз Бомбито]] || || {{suboff|59}} |- |CB ||'''13'''||[[Дерек Корнелиус]] |- |LB ||'''22'''||[[Ричи Лареја]] |- |RM ||'''17'''||[[Тејџон Бјукенан]] || || {{suboff|75}} |- |CM ||'''25'''||[[Нејтн Салиба]] || {{yel|54}} || {{suboff|59}} |- |CM ||'''7''' ||[[Стивен Еуштакио]] {{Капитен}} |- |LM ||'''11'''||[[Лиам Милар]] || || {{suboff|70}} |- |CF ||'''10'''||[[Џонатан Дејвид]] |- |CF ||'''12'''||[[Тани Олувасеји]] || || {{suboff|70}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''23'''||[[Нико Сигур]] || {{yel|67}} || {{subon|59}} |- |DF ||'''4''' ||[[Лук де Фужерол]] || || {{subon|59}} |- |FW ||'''24'''||[[Промис Дејвид]] || || {{subon|70}} |- |MF ||'''14'''||[[Џејкоб Шафелбург]] || || {{subon|70}} |- |DF ||'''19'''||[[Алфонсо Дејвис]] || || {{subon|75}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|USA}} [[Џеси Марш]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Стивен Еуштакио]] (Канада)<ref name="MOTM">{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/michelob-ultra-superior-player-of-match-winner |title=Michelob Ultra Superior Player of the Match – every winner |publisher=[[FIFA]] |date=June 28, 2026 |access-date=June 28, 2026}}</ref> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="RSA-CAN line-ups"/> <br />{{flagsport|POR}} Бруно Жезус <br />{{flagsport|POR}} Лусијано Маја <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|UAE}} [[Омар Ал Али]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|ESP}} [[Карлос дел Серо Гранде]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|BRA}} [[Родолфо Тоски]] <br />{{flagsport|ARG}} [[Ернан Мастранџело]] |} ===Бразил - Јапонија=== <section begin=R32-2 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Бразил - Јапонија|Бразил - Јапонија]] |дата = 29 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = 2–1 |извештај = https://www.fifa.com/fifaplus/en/match-centre/match/17/255711/285073/400128136 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = *[[Каземиро]] {{goal|56}} *[[Габриел Мартинели|Мартинели]] {{goal|90+5}} |голови2 = *{{goal|29}} [[Каишу Сано|Сано]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=R32-2 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _bra26h |pattern_b = _bra26h |pattern_ra = _bra26h |pattern_sh = _bra26h |pattern_so = _bra26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Бразил<ref name="BRA-JPN line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12525/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Brazil v. Japan |publisher=[[FIFA]] |date=June 29, 2026 |access-date=June 29, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _jap26a |pattern_b = _jap26a |pattern_ra = _jap26a |pattern_sh = _jap26a |pattern_so = _jap26a2l |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = 000000 |title = Јапонија<ref name="BRA-JPN line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Алисон Бекер|Алисон]] |- |RB ||'''13'''||[[Данило Луис да Силва|Данило Луис]] || {{yel|48}} |- |CB ||'''4''' ||[[Маркос Аоас Кореја|Маркињос]] {{Капитен}} |- |CB ||'''3''' ||[[Габриел Магаљаеш]] |- |LB ||'''16'''||[[Даглас Сантос]] |- |DM ||'''5''' ||[[Каземиро]] || {{yel|14}} || {{suboff|90+1}} |- |CM ||'''8''' ||[[Бруно Гимараеш]] || || {{suboff|90+7}} |- |CM ||'''20'''||[[Лукас Пакета]] || || {{suboff|46}} |- |RF ||'''26'''||[[Рајан (фудбалер 2006)|Рајан]] |- |CF ||'''9''' ||[[Матеуш Куња]] || || {{suboff|66}} |- |LF ||'''7''' ||[[Винисиус Жуниор]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''19'''||[[Ендрик (фудбалер 2006)|Ендрик]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''22'''||[[Габриел Мартинели]] || || {{subon|66}} |- |MF ||'''17'''||[[Фабињо (фудбалер 1993)|Фабињо]] || || {{subon|90+1}} |- |MF ||'''18'''||[[Данило дос Сантос де Оливеира|Данило Сантос]] || || {{subon|90+7}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ITA}} [[Карло Анчелоти]] |} |valign="top"|[[File:BRA-JPN 2026-06-29.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Зион Сузуки]] |- |CB ||'''22'''||[[Такехиро Томијасу]] |- |CB ||'''3''' ||[[Шого Танигучи]] |- |CB ||'''21'''||[[Хироки Ито (фудбалер 1999)|Хироки Ито]] |- |RM ||'''10'''||[[Рицу Доан]] {{Капитен}} || || {{suboff|66}} |- |CM ||'''24'''||[[Каишу Сано]] || {{yel|12}} |- |CM ||'''15'''||[[Даичи Камада]] || {{yel|45}} || {{suboff|78}} |- |LM ||'''13'''||[[Кеито Накамура]] || || {{suboff|66}} |- |RF ||'''14'''||[[Џунја Ито]] || || {{suboff|78}} |- |CF ||'''18'''||[[Ајасе Уеда]] |- |LF ||'''11'''||[[Даизен Маеда]] || || {{suboff|90+7}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''25'''||[[Џуносуке Сузуки]] || {{yel|84}} || {{subon|66}} |- |DF ||'''2''' ||[[Јукинари Сугавара]] || || {{subon|66}} |- |MF ||'''7''' ||[[Ао Танака]] || || {{subon|78}} |- |FW ||'''6''' ||[[Шуто Мачино]] || || {{subon|78}} |- |FW ||'''19'''||[[Коки Огава (фудбалер)|Коки Огава]] || || {{subon|90+7}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Хаџиме Моријасу]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Каземиро]] (Бразил)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="BRA-JPN line-ups"/> <br />{{flagsport|ITA}} Даниеле Биндони <br />{{flagsport|ITA}} Алберто Тегони <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|SUI}} [[Сандро Шерер]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|ITA}} [[Марко Ди Бело]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|CRO}} [[Иван Бебек]] <br />{{flagsport|USA}} [[Џо Дикерсон]] |} ===Германија - Парагвај=== <section begin=R32-3 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Германија - Парагвај|Германија - Парагвај]] |дата = 29 јуни 2026 |време = 16:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = 1–1 |извештај = https://www.fifa.com/fifaplus/en/match-centre/match/17/255711/285073/400128136 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = *[[Каи Хаверц|Хаверц]] {{goal|54}} |голови2 = *{{goal|42}} [[Хулио Енсисо (фудбалер 2004)|Енсисо]] |aet = yes |пенали1= *[[Каи Хаверц|Хаверц]] {{penmiss}} *[[Јозуа Кимих|Кимих]] {{pengoal}} *[[Џамал Мусиала|Мусиала]] {{pengoal}} *[[Ник Волтемаде|Волтемаде]] {{penmiss}} *[[Надием Амири|Амири]] {{pengoal}} *[[Џонатан Та|Та]] {{penmiss}} |пенали=3–4 |пенали2= *{{pengoal}} [[Маурисио Магаљаеш Прадо|Маурисио]] *{{pengoal}} [[Густаво Гомес|Г. Гомес]] *{{pengoal}} [[Матијас Галарса|Галарса]] *{{penmiss}} [[Антонио Санабрија|Санабрија]] *{{penmiss}} [[Фабијан Балбуена|Балбуена]] *{{pengoal}} [[Хосе Канале|Канале]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.945 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Џајед]] }}<section end=R32-3 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _ger26h |pattern_b = _ger26h |pattern_ra = _ger26h |pattern_sh = _ger26h2 |pattern_so = _ger26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FFFFFF |title = Германија<ref name="GER-PAR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12522/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Germany v. Paraguay |publisher=[[FIFA]] |date=June 29, 2026 |access-date=June 29, 2026}}</ref> }} |{{Football kit | pattern_la = _par26A | pattern_b = _par26A | pattern_ra = _par26A | pattern_sh = _par26A | pattern_so = _par26al | leftarm2 = | body2 = | rightarm2 = | shorts2 = | socks2 = | title = Парагвај<ref name="GER-PAR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Мануел Нојер]] |- |RB ||'''6''' ||[[Јозуа Кимих]] {{Капитен}} |- |CB ||'''4''' ||[[Џонатан Та]] |- |CB ||'''2''' ||[[Антонио Ридигер]] || || {{suboff|110}} |- |LB ||'''18'''||[[Натаниел Браун (фудбалер)|Натаниел Браун]] |- |CM ||'''23'''||[[Феликс Нмеча]] || || {{suboff|46}} |- |CM ||'''5''' ||[[Александар Павловиќ (фудбалер)|Александар Павловиќ]] || || {{suboff|79}} |- |RW ||'''19'''||[[Лерој Сане]] || || {{suboff|88}} |- |AM ||'''7''' ||[[Каи Хаверц]] || {{yel|106}} |- |LW ||'''17'''||[[Флоријан Вирц]] || || {{suboff|110}} |- |CF ||'''26'''||[[Дензи Ундав]] || || {{suboff|63}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''8''' ||[[Леон Горецка]] || || {{subon|46}} |- |MF ||'''10'''||[[Џамал Мусиала]] || {{yel|115}} || {{subon|63}} |- |DF ||'''3''' ||[[Валдемар Антон]] || || {{subon|79}} |- |FW ||'''11'''||[[Ник Волтемаде]] || || {{subon|88}} |- |MF ||'''20'''||[[Надием Амири]] || || {{subon|110}} |- |DF ||'''24'''||[[Малик Тиао]] || || {{subon|110}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Јулијан Нагелсман]] || {{yel|105+1}} |} |valign="top"|[[File:GER-PAR 2026-06-29.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''12'''||[[Орландо Хил]] |- |RB ||'''4''' ||[[Хуан Хосе Касерес]] || || {{suboff|99}} |- |CB ||'''15'''||[[Густаво Гомес]] {{Капитен}} |- |CB ||'''13'''||[[Хосе Канале]] |- |LB ||'''6''' ||[[Хуниор Алонсо]] || || {{suboff|120+2}} |- |RM ||'''10'''||[[Мигел Алмирон]] || || {{suboff|91}} |- |CM ||'''16'''||[[Дамиан Бобадиља]] || || {{suboff|99}} |- |CM ||'''14'''||[[Андрес Кубас]] || {{yel|65}} |- |LM ||'''23'''||[[Матијас Галарса]] || {{yel|117}} |- |CF ||'''21'''||[[Габриел Авалос]] || || {{suboff|55}} |- |CF ||'''19'''||[[Хулио Енсисо (фудбалер 2004)|Хулио Енсисо]] || || {{suboff|57}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''24'''||[[Густаво Кабаљеро]] || || {{subon|55}} |- |MF ||'''11'''||[[Маурисио Магаљаеш Прадо|Маурисио]] || || {{subon|57}} |- |DF ||'''2''' ||[[Густаво Васкес]] || || {{subon|91}} |- |FW ||'''9''' ||[[Антонио Санабрија]] || || {{subon|99}} |- |MF ||'''20'''||[[Брајан Охеда]] || || {{subon|99}} |- |DF ||'''5''' ||[[Фабијан Балбуена]] || || {{subon|120+2}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ARG}} [[Густаво Алфаро]] || {{yel|105}} |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Орландо Хил]] (Парагвај)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="GER-PAR line-ups"/> <br />{{flagsport|MAR}} Закрија Бринси <br />{{flagsport|MAR}} Мостафа Акаркад <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|CHN}} [[Ма Нинг (фудбалски судија)|Ма Нинг]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|NIC}} [[Татјана Гусман]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|MAR}} Хамза Ел-Фарик <br />{{flagsport|SAU}} Абдула Ал-Шехри |} ===Холандија - Мароко=== <section begin=R32-4 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Холандија - Мароко|Холандија - Мароко]] |дата = 29 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = 1–1 |извештај = https://www.fifa.com/fifaplus/en/match-centre/match/17/255711/285073/400128136 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = *[[Коди Гакпо|Гакпо]] {{goal|72}} |голови2 = *{{goal|90+1}} [[Иса Диоп (фудбалер)|Диоп]] |aet = yes |пенали1= *[[Тен Копмејнерс|Копмејнерс]] {{pengoal}} *[[Џастин Клајверт|Клајверт]] {{penmiss}} *[[Ваут Вегхорст|Вегхорст]] {{pengoal}} *[[Квинтен Тимбер|Тимбер]] {{penmiss}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{penmiss}} |пенали=2–3 |пенали2= *{{penmiss}} [[Нил Ел Ајнауи|Ел Ајнауи]] *{{pengoal}} [[Суфијан Рахими|Рахими]] *{{pengoal}} [[Шемсдин Талби|Талби]] *{{penmiss}} [[Ашраф Хакими|Хакими]] *{{pengoal}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=R32-4 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _ned26h |pattern_b = _ned26h |pattern_ra = _ned26h |pattern_sh = _ned26a |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FF5533 |title = Холандија<ref name="NED-MAR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12531/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Netherlands v. Morocco |publisher=[[FIFA]] |date=June 29, 2026 |access-date=June 29, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _mrc26a |pattern_b = _mrc26a |pattern_ra = _mrc26a |pattern_sh = _mrc26a |pattern_so = _mrc26al |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Мароко<ref name="NED-MAR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Барт Вербруген]] |- |CB ||'''6''' ||[[Јан Пол ван Хеке]] |- |CB ||'''4''' ||[[Вирџил ван Дајк]] {{Капитен}} |- |CB ||'''5''' ||[[Натан Аке]] || {{suboff|71}} |- |RM ||'''22'''||[[Дензел Думфрис]] |- |CM ||'''8''' ||[[Рајан Гравенберх]] || {{suboff|86}} |- |CM ||'''21'''||[[Френки де Јонг]] || {{suboff|110}} |- |LM ||'''15'''||[[Мики ван де Вен]] || {{suboff|86}} |- |RF ||'''24'''||[[Крисенсио Самервил]] |- |CF ||'''19'''||[[Брајан Броби]] || {{suboff|71}} |- |LF ||'''11'''||[[Коди Гакпо]] || {{suboff|113}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''20'''||[[Тен Копмејнерс]] || {{subon|71}} |- |FW ||'''9''' ||[[Ваут Вегхорст]] || {{subon|71}} |- |MF ||'''26'''||[[Квинтен Тимбер]] || {{subon|86}} |- |DF ||'''25'''||[[Јорел Хато]] || {{subon|86}} |- |MF ||'''3''' ||[[Мартен де Рон]] || {{subon|110}} |- |MF ||'''7''' ||[[Џастин Клајверт]] || {{subon|113}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Роналд Куман]] |} |valign="top"|[[File:NED-MAR 2026-06-29.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Јасин Буну]] |- |RB ||'''2''' ||[[Ашраф Хакими]] {{Капитен}} |- |CB ||'''14'''||[[Иса Диоп (фудбалер)|Иса Диоп]] || {{yel|47}} |- |CB ||'''18'''||[[Шади Риад]] || || {{suboff|75}} |- |LB ||'''3''' ||[[Нусаир Мазрауи]] |- |CM ||'''6''' ||[[Ајуб Буади]] || || {{suboff|79}} |- |CM ||'''24'''||[[Нил Ел Ајнауи]] |- |RW ||'''10'''||[[Браим Дијас]] || || {{suboff|79}} |- |AM ||'''8''' ||[[Азедин Унахи]] || || {{suboff|86}} |- |LW ||'''23'''||[[Билал Ел Ханус]] || || {{suboff|86}} |- |CF ||'''11'''||[[Исмаел Саибари]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''26'''||[[Анас Салах-Един]] || || {{subon|75}} |- |MF ||'''15'''||[[Самир Ел Мурабет]] || || {{subon|79}} |- |MF ||'''16'''||[[Џесим Јасин]] || || {{subon|79}} |- |FW ||'''9''' ||[[Суфијан Рахими]] || || {{subon|86}} |- |MF ||'''7''' ||[[Шемсдин Талби]] || || {{subon|86}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Мохамед Уахби]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Иса Диоп (фудбалер)|Иса Диоп]] (Мароко)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="NED-MAR line-ups"/> <br />{{flagsport|BRA}} Бруно Пирес <br />{{flagsport|BRA}} Бруно Боскиља <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|CHL}} [[Кристија Гарај]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|COL}} [[Никола Гало]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|URU}} [[Леодан Гонсалес]] <br />{{flagsport|USA}} [[Армандо Виљареал]] |} ===Брег на Слоновата Коска - Норвешка=== <section begin=R32-5 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Брег на Слоновата Коска - Норвешка|Брег на Слоновата Коска - Норвешка]] |дата = 30 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|CIV}} |резултат = 1–2 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021514 |екипа2 = {{fb|NOR}} |голови1 = *[[Амад Диало|Диало]] {{goal|74}} |голови2 = *{{goal|39}} [[Антонио Нуса|Нуса]] *{{goal|86}} [[Ерлинг Холанд|Холанд]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 69.665 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=R32-5 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _civ26h |pattern_b = _civ26h |pattern_ra = _civ26h |pattern_sh = _civ26h |pattern_so = _civ26hl |leftarm = ff7d1d |body = ff7d1d |rightarm = ff7d1d |shorts = ff7d1d |socks = ff7d1d |title = {{nowrap|Брег&nbsp;на&nbsp;Слоновата&nbsp;Коска}}<ref name="CIV-NOR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12523/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Côte d'Ivoire v. Norway |publisher=[[FIFA]] |date=June 30, 2026 |access-date=June 30, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _nor26t |pattern_b = _nor26t |pattern_ra = _nor26t |pattern_sh = _nor26h |pattern_so = |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Норвешка<ref name="CIV-NOR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Јахија Фофана]] |- |RB ||'''17'''||[[Гела Дуе]] |- |CB ||'''7''' ||[[Одилон Косуну]] |- |CB ||'''20'''||[[Емануел Агбаду]] |- |LB ||'''3''' ||[[Гислен Конан]] || {{suboff|90+3}} |- |DM ||'''18'''||[[Ибрахим Сангаре]] |- |CM ||'''8''' ||[[Франк Кесие]] {{Капитен}} |- |CM ||'''26'''||[[Крист Инао Улаи]] || {{suboff|60}} |- |RF ||'''19'''||[[Никола Пепе]] || {{suboff|87}} |- |CF ||'''9''' ||[[Анже-Јоан Бони]] || {{suboff|60}} |- |LF ||'''11'''||[[Јан Диоманде]] || {{suboff|90+3}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''15'''||[[Амад Диало]] || {{subon|60}} |- |FW ||'''12'''||[[Елје Вахи]] || {{subon|60}} |- |FW ||'''14'''||[[Умар Диаките]] || {{subon|87}} |- |FW ||'''22'''||[[Еван Гесан]] || {{subon|90+3}} |- |FW ||'''24'''||[[Базумана Туре]] || {{subon|90+3}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Емерсе Фае]] |} |valign="top"|[[File:CIV-NOR 2026-06-29.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Ерјан Ниланд]] |- |RB ||'''16'''||[[Маркус Холмгрен Педерсен]] || || {{suboff|83}} |- |CB ||'''3''' ||[[Кристофер Ајер]] |- |CB ||'''17'''||[[Торбјерн Хегем]] |- |LB ||'''5''' ||[[Давид Мелер Волфе]] |- |CM ||'''6''' ||[[Патрик Берг]] |- |CM ||'''8''' ||[[Сандер Берге]] |- |AM ||'''10'''||[[Мартин Едегор]] {{Капитен}} |- |RF ||'''7''' ||[[Александер Серлот]] || || {{suboff|71}} |- |CF ||'''9''' ||[[Ерлинг Холанд]] |- |LF ||'''20'''||[[Антонио Нуса]] || {{yel|45+1}} || {{suboff|71}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''21'''||[[Андреас Шелдеруп]] || || {{subon|71}} |- |MF ||'''22'''||[[Оскар Боб]] || || {{subon|71}} |- |MF ||'''14'''||[[Фредрик Аурснес]] || || {{subon|83}} |- |colspan=3|'''Сеелктор:''' |- |colspan=3|[[Столе Солбакен]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Антонио Нуса]] (Норвешка)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="CIV-NOR line-ups"/> <br />{{flagsport|VEN}} Хорхе Урего <br />{{flagsport|VEN}} Тулио Морено <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|PAR}} [[Хуан Габриел Бенитес]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|CHL}} Хуан Лара <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|VEN}} [[Хуан Сото (фудбалски судија)|Хуан Сото]] <br />{{flagsport|ENG}} [[Џаред Жилет]] |} ===Франција - Шведска=== <section begin=R32-6 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Франција- Шведска|Франција - Шведска]] |дата = 30 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = 3–0 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021523 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|45}}, {{goal|74}} *[[Бредли Баркола|Баркола]] {{goal|53}} |голови2 = |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=R32-6 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _fra26H |pattern_b = _fra26H |pattern_ra = _fra26H |pattern_sh = _fra26H2 |pattern_so = _fra26Hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Франција<ref name="FRA-SWE line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12532/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – France v. Sweden |publisher=[[FIFA]] |date=June 30, 2026 |access-date=June 30, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _swe26h |pattern_b = _swe26h |pattern_ra = _swe26h |pattern_sh = _swe26h |pattern_so = _swe26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Шведска<ref name="FRA-SWE line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''16'''||[[Мајк Мењан]] |- |RB ||'''5''' ||[[Жул Кунде]] || {{suboff|75}} |- |CB ||'''4''' ||[[Дајо Упамекано]] |- |CB ||'''17'''||[[Вилијам Салиба]] |- |LB ||'''3''' ||[[Лука Дињ]] || {{suboff|78}} |- |CM ||'''8''' ||[[Орелијен Чуамени]] |- |CM ||'''14'''||[[Адријан Рабио]] |- |RW ||'''7''' ||[[Усман Дембеле]] || {{suboff|75}} |- |AM ||'''11'''||[[Мајкл Олисе]] || {{suboff|85}} |- |LW ||'''12'''||[[Бредли Баркола]] |- |CF ||'''10'''||[[Килијан Мбапе]] {{Капитен}} || {{suboff|85}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''20'''||[[Дезире Дуе]] || {{subon|75}} |- |DF ||'''2''' ||[[Мало Густо]] || {{subon|75}} |- |DF ||'''19'''||[[Тео Ернандес]] || {{subon|78}} |- |FW ||'''22'''||[[Жан-Филип Матета]] || {{subon|85}} |- |MF ||'''24'''||[[Рајан Шерки]] || {{subon|85}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Дидје Дешан]] |} |valign="top"|[[File:FRA-SWE 2026-06-30.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Јакоб Видел Зетерстрем]] |- |RB ||'''8''' ||[[Даниел Свенсон (фудбалер 2002)|Даниел Свенсон]] || {{suboff|82}} |- |CB ||'''2''' ||[[Густаф Лагербилке]] |- |CB ||'''3''' ||[[Виктор Линделоф]] {{Капитен}} |- |LB ||'''5''' ||[[Габриел Гудмундсон]] |- |RM ||'''11'''||[[Антони Еланга]] |- |CM ||'''7''' ||[[Лукас Бергвал]] || {{suboff|66}} |- |CM ||'''18'''||[[Јасин Ајари]] || {{suboff|82}} |- |LM ||'''24'''||[[Елиот Струд]] || {{suboff|66}} |- |CF ||'''17'''||[[Виктор Ѓекереш]] |- |CF ||'''9''' ||[[Александер Исак]] || {{suboff|89}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''26'''||[[Таха Али]] || {{subon|66}} |- |MF ||'''22'''||[[Бесфорт Зенели]] || {{subon|66}} |- |MF ||'''10'''||[[Бенјамин Нигрен]] || {{subon|82}} |- |MF ||'''19'''||[[Матијас Сванберг]] || {{subon|82}} |- |FW ||'''25'''||[[Густаф Нилсон (фудбалер 1997)|Густаф Нилсон]] || {{subon|89}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ENG}} [[Греам Потер]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Килијан Мбапе]] (Франција)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="FRA-SWE line-ups"/> <br />{{flagsport|NED}} Хесел Стегстра <br />{{flagsport|NED}} Јан де Врис <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|USA}} [[Тори Пенсо]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|NED}} [[Денис Хиглер]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|BEL}} Брам ван Дрише <br />{{flagsport|POL}} [[Тома Квјатковски]] |} ===Мексико - Еквадор=== <section begin=R32-7 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Мексико- Еквадор|Мексико - Еквадор]] |дата = 30 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = 2–0 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021520 |екипа2 = {{fb|ECU}} |голови1 = *[[Хулијан Кињонес|Кињонес]] {{goal|22}} *[[Раул Хименес|Хименес]] {{goal|31}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=R32-7 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _mex26h |pattern_b = _mex26h |pattern_ra = _mex26h |pattern_sh = _mex26h |pattern_so = _mex26hl |leftarm = 3a7257 |body = 3a7257 |rightarm = 3a7257 |shorts = ffffff |socks = DE0000 |title = Мексико<ref name="MEX-ECU line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12529/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Mexico v. Ecuador |publisher=[[FIFA]] |date=June 30, 2026 |access-date=June 30, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _ecu26h |pattern_b = _ecu26h |pattern_ra = _ecu26h |pattern_sh = _ecu26h |pattern_so = _ecu26h2l |leftarm = FFE80B |body = FFE80B |rightarm = FFE80B |shorts = ffd700 |socks = ffd700 |title = Еквадор<ref name="MEX-ECU line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Раул Ранхел (фудбалер)|Раул Ранхел]] |- |RB ||'''2''' ||[[Хорхе Санчес (фудбалер 1997)|Хорхе Санчес]] |- |CB ||'''3''' ||[[Сесар Монтес]] {{Капитен}} |- |CB ||'''5''' ||[[Хоан Васкес]] |- |LB ||'''23'''||[[Хесус Гаљардо]] |- |DM ||'''6''' ||[[Ерик Лира]] |- |CM ||'''19'''||[[Хилберто Мора]] || {{suboff|59}} |- |CM ||'''7''' ||[[Луис Ромо]] || {{suboff|73}} |- |RF ||'''25'''||[[Роберто Алварадо]] || {{suboff|80}} |- |CF ||'''9''' ||[[Раул Хименес]] || {{suboff|73}} |- |LF ||'''16'''||[[Хулијан Кињонес]] || {{suboff|80}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''26'''||[[Брајан Гутиерес]] || {{subon|59}} |- |MF ||'''18'''||[[Обед Варгас]] || {{subon|73}} |- |FW ||'''11'''||[[Сантјаго Хименес]] || {{subon|73}} |- |DF ||'''15'''||[[Исраел Рејес]] || {{subon|80}} |- |MF ||'''17'''||[[Орбелин Пинеда]] || {{subon|80}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Хавиер Агире]] |} |valign="top"|[[File:MEX-ECU 2026-06-30.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Ернан Галиндес]] |- |RB ||'''21'''||[[Алан Франко (фудбалер 1998)|Алан Франко]] || {{yel|45+1}} || {{suboff|46}} |- |CB ||'''4''' ||[[Хоел Ордоњес]] || || {{suboff|46}} |- |CB ||'''6''' ||[[Вилијан Пачо]] |- |LB ||'''3''' ||[[Пјеро Инкапје]] || {{sent off|0|90+5}} |- |RM ||'''9''' ||[[Џон Јебоа]] || || {{suboff|79}} |- |CM ||'''23'''||[[Моисес Каиседо]] {{Капитен}} || {{yel|90+9}} |- |CM ||'''15'''||[[Педро Вите]] |- |LM ||'''20'''||[[Нилсон Ангуло]] || || {{suboff|79}} |- |CF ||'''19'''||[[Гонсало Плата]] |- |CF ||'''13'''||[[Енер Валенсија]] || || {{suboff|59}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''26'''||[[Јајмар Медина]] || || {{subon|46}} |- |DF ||'''17'''||[[Анхело Пресијадо]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''11'''||[[Кевин Родригес (фудбалер 2000)|Кевин Родригес]] || || {{subon|59}} |- |MF ||'''10'''||[[Кендри Паес]] || {{yel|90+3}} || {{subon|79}} |- |FW ||'''16'''||[[Хорди Каиседо]] || || {{subon|79}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ARG}} [[Себастијан Бекасесе]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Хулијан Кињонес]] (Мексико)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="MEX-ECU line-ups"/> <br />{{flagsport|SLO}} Томаж Кланчник <br />{{flagsport|SLO}} Андраж Ковачиќ <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|GER}} [[Бастијан Данкерт]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|FRA}} [[Вили Делажо]] <br />{{flagsport|EGY}} [[Махмуд Ашур]] |} ===Англија - ДР Конго=== <section begin=R32-8 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Англија - ДР Конго|Англија - ДР Конго]] |дата = 1 јули 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = 2–1 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021512 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = *[[Хари Кејн|Кејн]] {{goal|75}}, {{goal|86}} |голови2 = *{{goal|{{0}}7}} [[Брајан Сипенга|Сипенга]] |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц|Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68.239 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадмех]] }}<section end=R32-8 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _eng26H |pattern_b = _eng26H |pattern_ra = _eng26H |pattern_sh = _eng26H |pattern_so = _eng26Hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Англија<ref name="ENG-COD line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12521/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – England v. Congo DR |publisher=[[FIFA]] |date=July 1, 2026 |access-date=July 1, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _cod2526h |pattern_b = _cod2526h |pattern_ra = _cod2526h |pattern_sh = _cod2526h |pattern_so = _cod26hl |leftarm = 00b7ef |body = 00b7ef |rightarm = 00b7ef |shorts = 00b7ef |socks = 00b7ef |title = ДР Конго<ref name="ENG-COD line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Џордан Пикфорд]] |- |RB ||'''25'''||[[Џед Спенс]] || || {{suboff|70}} |- |CB ||'''2''' ||[[Езри Конса]] |- |CB ||'''6''' ||[[Марк Гехи]] |- |LB ||'''3''' ||[[Нико О'Рајли]] |- |CM ||'''8''' ||[[Елиот Андерсон (фудбалер)|Елиот Андерсон]] |- |CM ||'''4''' ||[[Деклан Рајс]] || || {{suboff|90+1}} |- |RW ||'''20'''||[[Нони Мадуеке]] || || {{suboff|60}} |- |AM ||'''10'''||[[Џуд Белингам]] || {{yel|19}} |- |LW ||'''11'''||[[Маркус Рашфорд]] || || {{suboff|60}} |- |CF ||'''9''' ||[[Хари Кејн]] {{Капитен}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''7''' ||[[Букајо Сака]] || || {{subon|60}} |- |FW ||'''18'''||[[Антони Гордон (фудбалер)|Антони Гордон]] || || {{subon|60}} |- |MF ||'''21'''||[[Еберечи Езе]] || || {{subon|70}} |- |DF ||'''5''' ||[[Џон Стоунс]] || || {{subon|90+1}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|GER}} [[Томас Тухел]] |} |valign="top"|[[File:ENG-COD 2026-07-01.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Лионел Мпаси]] |- |RB ||'''2''' ||[[Арон Ван-Бисака]] |- |CB ||'''22'''||[[Шансел Мбемба]] {{Капитен}} |- |CB ||'''4''' ||[[Аксел Туанзебе]] |- |LB ||'''26'''||[[Артур Масуаку]] || || {{suboff|89}} |- |DM ||'''8''' ||[[Самуел Мутусами]] || || {{suboff|89}} |- |RM ||'''7''' ||[[Натанаел Мбуку]] || || {{suboff|64}} |- |CM ||'''6''' ||[[Нгалајел Мукау]] || || {{suboff|76}} |- |CM ||'''14'''||[[Ноа Садики]] || {{yel|27}} |- |LM ||'''9''' ||[[Брајан Сипенга]] || || {{suboff|76}} |- |CF ||'''20'''||[[Јоан Виса]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''13'''||[[Мешак Елија]] || || {{subon|64}} |- |MF ||'''10'''||[[Тео Бонгонда]] || || {{subon|76}} |- |MF ||'''25'''||[[Едо Кајембе]] || || {{subon|76}} |- |DF ||'''12'''||[[Јорис Кајембе]] || || {{subon|89}} |- |FW ||'''19'''||[[Фистон Мајеле]] || || {{subon|89}} |- |colspan=3|'''Селектиор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|FRA}} [[Себастјен Десабр]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Хари Кејн]] (Англија)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="ENG-COD line-ups"/> <br />{{flagsport|JOR}} Мохамад Ал-Калаф <br />{{flagsport|JOR}} Ахмад Ал-Роале <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|SAU}} [[Халид Ал-Тураис]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|QAT}} [[Хамис Ал-Мари]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|UAE}} Мохамед Обаид Хадим <br />{{flagsport|USA}} [[Џо Дикерсон]] |} ===Белгија - Сенегал=== <section begin=R32-9 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Белгија - Сенегал|Белгија - Сенегал]] |дата = 1 јули 2026 |време = 13:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = 3–2 |aet = yes |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021525 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Ромелу Лукаку|Лукаку]] {{goal|86}} *[[Јури Тилеманс|Тилеманс]] {{goal|89}}, {{goal|120+5|пен.}} |голови2 = *{{goal|25}} [[Хабиб Диара|Диара]] *{{goal|51}} [[Исмаила Сар|И. Сар]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=R32-9 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _bel26a |pattern_b = _bel26a |pattern_ra = _bel26a |pattern_sh = _bel26a |pattern_so = _adidasblackl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Белгија<ref name="BEL-SEN line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12534/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Belgium v. Senegal |publisher=[[FIFA]] |date=July 1, 2026 |access-date=July 1, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _sen26a |pattern_b = _sen26a |pattern_ra = _sen26a |pattern_sh = _sen26a |pattern_so = _sen26al |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Сенегал<ref name="BEL-SEN line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Тибо Куртоа]] |- |RB ||'''21'''||[[Тимоти Кастањ]] |- |CB ||'''4''' ||[[Брендон Мехеле]] || {{yel|64}} |- |CB ||'''3''' ||[[Артур Теат]] |- |LB ||'''5''' ||[[Максим Де Кујпер]]|| || {{suboff|78}} |- |CM ||'''20'''||[[Ханс Ванакен]]|| || {{suboff|63}} |- |CM ||'''8''' ||[[Јури Тилеманс]] {{Капитен}} |- |RW ||'''10'''||[[Леандро Тросар]]|| || {{suboff|109}} |- |AM ||'''7''' ||[[Кевин Де Бројне]]|| || {{suboff|56}} |- |LW ||'''11'''||[[Жереми Доку]]|| || {{suboff|56}} |- |CF ||'''17'''||[[Шарл Де Кетеларе]] || || {{suboff|46}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''9''' ||[[Ромелу Лукаку]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''14'''||[[Доди Лукебакио]] || || {{subon|56}} |- |MF ||'''23'''||[[Никола Раскин]] || || {{subon|56}} |- |MF ||'''19'''||[[Диего Мореира]] || || {{subon|63}} |- |DF ||'''15'''||[[Тома Меније]] || || {{subon|78}} |- |MF ||'''24'''||[[Амаду Онана]] || || {{subon|109}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagicon|FRA}} [[Руди Гарсија]]|| {{yel|90}} |} |valign="top"|[[File:BEL-SEN 2026-07-01.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''23'''||[[Мори Диао]] |- |RB ||'''15'''||[[Крепен Диата]] |- |CB ||'''6''' ||[[Пате Сис]] |- |CB ||'''19'''||[[Муса Ниакате]] |- |LB ||'''14'''||[[Исмаил Јакобс]]|| || {{suboff|93}} |- |CM ||'''21'''||[[Хабиб Диара]]|| || {{suboff|73}} |- |CM ||'''5''' ||[[Идриса Геј]] {{Капитен}} || || {{suboff|95}} |- |CM ||'''26'''||[[Папе Геј]]|| || {{suboff|66}} |- |RF ||'''13'''||[[Илиман Ндиај]]|| || {{suboff|73}} |- |CF ||'''18'''||[[Исмаила Сар]] |- |LF ||'''10'''||[[Садио Мане]] || || {{suboff|93}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''8''' ||[[Ламин Камара]] || {{yel|67}} || {{subon|66}} |- |MF ||'''17'''||[[Папе Матар Сар]] || || {{subon|73}} |- |FW ||'''20'''||[[Ибрахим Мбаје]] || || {{subon|73}} |- |FW ||'''11'''||[[Николас Џексон]] || || {{subon|93}} |- |DF ||'''25'''||[[Ел Хаџи Малик Диуф]] || || {{subon|93}} |- |MF ||'''22'''||[[Бара Сапоко Ндиај]] || || {{subon|95}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Папе Тиао]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Јури Тилеманс]] (Белгија)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="BEL-SEN line-ups"/> <br />{{flagsport|HON}} Валтер Лопес <br />{{flagsport|HON}} Кристијан Рамирес <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|COL}} [[Андрес Рохас]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|MEX}} Гиљермо Пачеко <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|BRA}} [[Родолфо Тоски]] <br />{{flagsport|ESP}} [[Карлос дел Серо Гранде]] |} ===САД - Босна и Херцеговина=== <section begin=R32-10 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари САД - Босна и Херцеговина|САД - Босна и Херцеговина]] |дата = 1 јули 2026 |време = 17:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = 2–0 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021525 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Фоларин Балогун|Балогун]] {{goal|45}} *[[Малик Тилман|Тилман]] {{goal|82}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рафаел Клаус]] }}<section end=R32-10 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _usa26h |pattern_b = _usa26h |pattern_ra = _usa26h |pattern_sh = _usa26h2 |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FCFAF5 |title = САД<ref name="USA-BIH line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12533/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – USA v. Bosnia and Herzegovina |publisher=[[FIFA]] |date=July 1, 2026 |access-date=July 1, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _bih26h |pattern_b = _bih26h |pattern_ra = _bih26h |pattern_sh = |pattern_so = _bih26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = 001970 |socks = |title = {{nowrap|Босна&nbsp;и&nbsp;Херцеговина}}<ref name="USA-BIH line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''24'''||[[Мат Фрис]] |- |CB ||'''16'''||[[Алекс Фриман]] |- |CB ||'''3''' ||[[Крис Ричардс (фудбалер)|Крис Ричардс]] |- |CB ||'''13'''||[[Тим Рим]] {{Капитен}} |- |RM ||'''2''' ||[[Сержињо Дест]] || || {{suboff|87}} |- |CM ||'''8''' ||[[Вестон Мекени]] || || {{suboff|90+5}} |- |CM ||'''4''' ||[[Тајлер Адамс]] |- |CM ||'''17'''||[[Малик Тилман]] |- |LM ||'''5''' ||[[Антони Робинсон]] |- |CF ||'''10'''||[[Кристијан Пулишиќ]] || || {{suboff|87}} |- |CF ||'''20'''||[[Фоларин Балогун]] || {{sent off|0|64}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''14'''||[[Себастијан Берхалтер]] || || {{subon|87}} |- |FW ||'''9''' ||[[Рикардо Пепи]] || || {{subon|87}} |- |MF ||'''7''' ||[[Џовани Рејна]] || || {{subon|90+5}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ARG}} [[Маурисио Почетино]] |} |valign="top"|[[File:USA-BIH 2026-07-01.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Никола Васиљ]] |- |RB ||'''7''' ||[[Амар Дедиќ]] |- |CB ||'''18'''||[[Никола Катиќ]] || || {{suboff|75}} |- |CB ||'''4''' ||[[Тарик Мухаремовиќ]] |- |LB ||'''21'''||[[Стјепан Радељиќ]] || {{yel|80}} |- |RM ||'''8''' ||[[Армин Гиговиќ]] || || {{suboff|51}} |- |CM ||'''14'''||[[Иван Шуњиќ]] || || {{suboff|51}} |- |CM ||'''19'''||[[Керим Алајбеговиќ]] |- |LM ||'''5''' ||[[Сеад Колашинац]] || || {{suboff|75}} |- |CF ||'''10'''||[[Ермедин Демировиќ]] |- |CF ||'''11'''||[[Един Џеко]] {{Капитен}} || || {{suboff|51}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''26'''||[[Ермин Махмиќ]] || || {{subon|51}} |- |MF ||'''6''' ||[[Бенјамин Тахировиќ]] || || {{subon|51}} |- |MF ||'''20'''||[[Есмир Бајрактаревиќ]] || || {{subon|51}} |- |FW ||'''23'''||[[Харис Табаковиќ]] || || {{subon|75}} |- |MF ||'''15'''||[[Амар Мемиќ]] || || {{subon|75}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Сергеј Барбарез]] || {{yel|80}} |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Малик Тилман]] (САД)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="USA-BIH line-ups"/> <br />{{flagsport|BRA}} Данило Манис <br />{{flagsport|BRA}} Родриго Фигуеиредо <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|ARG}} [[Дарио Ерера (фудбалски судија)|Дарио Ерера]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|VEN}} [[Хуан Сото (фудбалски судија)|Хуан Сото]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|COL}} [[Николас Гало]] <br />{{flagsport|FRA}} [[Жером Брисар]] |} ===Шпанија - Австрија=== <section begin=R32-11 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Шпанија - Австрија|Шпанија - Австрија]] |дата = 2 јули 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = 3–0 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021519 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = *[[Микел Ојарсабал|Ојарсабал]] {{goal|36}}, {{goal|89}} *[[Педро Поро|Поро]] {{goal|66}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=R32-11 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _esp26h |pattern_b = _esp26hA |pattern_ra = _esp26h |pattern_sh = _esp26h |pattern_so = _esp26hl |leftarm = D71726 |body = D71726 |rightarm = D71726 |shorts = 000066 |socks = D71726 |title = Шпанија<ref name="ESP-AUT line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12528/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Spain v. Austria |publisher=[[FIFA]] |date=July 2, 2026 |access-date=July 2, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _aut26a |pattern_b = _aut26a |pattern_ra = _aut26a |pattern_sh = _mrc26a |pattern_so = _aut26al |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Австрија<ref name="ESP-AUT line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''23'''||[[Унаи Симон]] |- |RB ||'''12'''||[[Педро Поро]] |- |CB ||'''22'''||[[Пау Кубарси]] |- |CB ||'''14'''||[[Емерик Лапорт]] || {{suboff|90+3}} |- |LB ||'''24'''||[[Марк Кукуреља]] |- |DM ||'''16'''||[[Родри (фудбалер 1996)|Родри]] {{Капитен}} |- |CM ||'''10'''||[[Дани Олмо]] || {{suboff|71}} |- |CM ||'''20'''||[[Педри]] || {{suboff|90+3}} |- |RF ||'''19'''||[[Ламин Јамал]] || {{suboff|85}} |- |CF ||'''21'''||[[Микел Ојарсабал]] |- |LF ||'''15'''||[[Алекс Баена]] || {{suboff|71}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''7''' ||[[Феран Торес]] || {{subon|71}} |- |MF ||'''6''' ||[[Микел Мерино]] || {{subon|71}} |- |MF ||'''9''' ||[[Гави (фудбалер)|Гави]] || {{subon|85}} |- |MF ||'''8''' ||[[Фабијан Руис]] || {{subon|90+3}} |- |DF ||'''2''' ||[[Марк Пубиљ]] || {{subon|90+3}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Луис де ла Фуенте (фудбалер 1961)|Луис де ла Фуенте]] |} |valign="top"|[[File:ESP-AUT 2026-07-02.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Александер Шлагер]] |- |RB ||'''5''' ||[[Штефан Пош]] || {{yel|83}} || {{suboff|85}} |- |CB ||'''3''' ||[[Кевин Дансо]] |- |CB ||'''8''' ||[[Давид Алаба]] {{Капитен}} |- |LB ||'''20'''||[[Конрад Лајмер]] |- |CM ||'''6''' ||[[Николас Зајвалд]] || || {{suboff|46}} |- |CM ||'''4''' ||[[Ксавер Шлагер]] || || {{suboff|46}} |- |RW ||'''18'''||[[Романо Шмид]] || || {{suboff|60}} |- |AM ||'''24'''||[[Пол Ванер]] |- |LW ||'''9''' ||[[Марсел Забицер]] |- |CF ||'''11'''||[[Михаел Грегорич]] || || {{suboff|60}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''10'''||[[Флоријан Грилич]] || || {{subon|46}} |- |MF ||'''17'''||[[Карни Чуквуемека]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''7''' ||[[Марко Арнаутовиќ]] || || {{subon|60}} |- |FW ||'''14'''||[[Саша Калајџиќ]] || || {{subon|60}} |- |DF ||'''22'''||[[Александер Прас]] || || {{subon|85}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|GER}} [[Ралф Рагник]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Ламин Јамал]] (Шпанија)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="ESP-AUT line-ups"/> <br />{{flagsport|SWE}} Махбод Беиги <br />{{flagsport|SWE}} Андреас Седерквист <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|MAU}} [[Дахан Беида]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|POL}} [[Томаш Квјатковски]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|SUI}} [[Федаји Сан]] <br />{{flagsport|AUS}} [[Шон Еванс (фудбалски судија)|Шон Еванс]] |} ===Португалија - Хрватска=== <section begin=R32-12 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Португалија - Хрватска|Португалија - Хрватска]] |дата = 2 јули 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = 2–1 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021526 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = *[[Кристијано Роналдо|Роналдо]] {{goal|68|пен.}} *[[Гонсало Рамос|Рамос]] {{goal|90+4}} |голови2 = *{{goal|53}} [[Иван Перишиќ|Перишиќ]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|NOR}} [[Еспен Ескас]] }}<section end=R32-12 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _por26a |pattern_b = _por26a |pattern_ra = _por26a |pattern_sh = _por26a2 |pattern_so = _por26al |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Португалија<ref name="POR-CRO line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12535/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Portugal v. Croatia |publisher=[[FIFA]] |date=July 2, 2026 |access-date=July 2, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _cro26a |pattern_b = _cro26a |pattern_ra = _cro26a |pattern_sh = _cro26a |pattern_so = |leftarm = 000081 |body = 000081 |rightarm = 000081 |shorts = 000081 |socks = 0033F5 |title = Хрватска<ref name="POR-CRO line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Диого Кошта]] |- |RB ||'''20'''||[[Жоао Кансело]] || || {{suboff|62}} |- |CB ||'''3''' ||[[Рубен Дијаш]] || {{yel|17}} |- |CB ||'''13'''||[[Ренато Веига]] |- |LB ||'''25'''||[[Нуно Мендеш (фудбалер 2002)|Нуно Мендеш]] |- |CM ||'''15'''||[[Жоао Невеш]] |- |CM ||'''23'''||[[Витиња]] || || {{suboff|62}} |- |RW ||'''18'''||[[Педро Нето]] || || {{suboff|62}} |- |AM ||'''8''' ||[[Бруно Фернандеш]] || || {{suboff|62}} |- |LW ||'''17'''||[[Рафаел Леао]] |- |CF ||'''7''' ||[[Кристијано Роналдо]] {{Капитен}} || || {{suboff|81}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''10'''||[[Бернардо Силва]] || || {{subon|62}} |- |DF ||'''2''' ||[[Нелсон Семедо]] || || {{subon|62}} |- |FW ||'''26'''||[[Франсиско Консеисао]] || || {{subon|62}} |- |FW ||'''9''' ||[[Гонсало Рамос]] || || {{subon|62}} |- |MF ||'''21'''||[[Рубен Невеш]] || || {{subon|81}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ESP}} [[Роберто Мартинес]] |} |valign="top"|[[File:POR-CRO 2026-07-02.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Доминик Ливаковиќ]] |- |RB ||'''2''' ||[[Јосип Станишиќ]] |- |CB ||'''6''' ||[[Јосип Шутало]] |- |CB ||'''3''' ||[[Марин Понграчиќ]] |- |LB ||'''14'''||[[Иван Перишиќ]] || {{yel|90+8}} |- |CM ||'''10'''||[[Лука Модриќ]] {{Капитен}} || {{yel|59}} |- |CM ||'''8''' ||[[Матео Ковачиќ]] || || {{suboff|90+6}} |- |RW ||'''13'''||[[Никола Влашиќ]] || || {{suboff|90+2}} |- |AM ||'''17'''||[[Петар Сучиќ]] |- |LW ||'''16'''||[[Мартин Батурина]] || || {{suboff|68}} |- |CF ||'''11'''||[[Анте Будимир]] || || {{suboff|46}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''20'''||[[Игор Матановиќ]] || || {{subon|46}} |- |MF ||'''15'''||[[Марио Пашалиќ]] || || {{subon|68}} |- |DF ||'''4''' ||[[Јошко Гвардиол]] || || {{subon|90+2}} |- |FW ||'''9''' ||[[Андреј Крамариќ]] || || {{subon|90+6}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Златко Далиќ]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Кристијано Роналдо]] (Португалија)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="POR-CRO line-ups"/> <br />{{flagsport|NOR}} Јан Ерик Енган <br />{{flagsport|NOR}} Исак Басхевкин <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|RSA}} [[Абонџиле Том]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|ENG}} [[Џаред Жилет]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|NED}} [[Денис Хиглер]] <br />{{flagsport|ITA}} [[Марко Ди Бело]] |} ===Швајцарија - Алжир=== <section begin=R32-13 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Швајцарија - Алжир|Швајцарија - Алжир]] |дата = 2 јули 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = 2–0 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021527 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Брил Емболо|Емболо]] {{goal|10}} *[[Дан Ндоје|Ндоје]] {{goal|46}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Јаел Фалкон]] }}<section end=R32-13 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _sui26h |pattern_b = _sui26h |pattern_ra = _sui26h |pattern_sh = _sui26h |pattern_so = |leftarm = FF0000 |body = FF0000 |rightarm = FF0000 |shorts = FF0000 |socks = FF0000 |title = Швајцарија<ref name="SUI-ALG line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12536/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Switzerland v. Algeria |publisher=[[FIFA]] |date=July 3, 2026 |access-date=July 2, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _alg26h |pattern_b = _alg26hA |pattern_ra = _alg26h |pattern_sh = _alg26h |pattern_so = _alg26hl |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = F3F3F3 |title = Алжир<ref name="SUI-ALG line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Грегор Кобел]] |- |RB ||'''6''' ||[[Денис Закарија]] || {{suboff|87}} |- |CB ||'''4''' ||[[Нико Елведи]] |- |CB ||'''5''' ||[[Мануел Аканџи]] |- |LB ||'''13'''||[[Рикардо Родригес (фудбалер)|Рикардо Родригес]] |- |CM ||'''8''' ||[[Ремо Фројлер]] |- |CM ||'''10'''||[[Гранит Џака]] {{Капитен}} |- |RW ||'''11'''||[[Дан Ндоје]] || {{suboff|87}} |- |AM ||'''9''' ||[[Јохан Манзамби]] || {{suboff|70}} |- |LW ||'''17'''||[[Рубен Варгас]] || {{suboff|70}} |- |CF ||'''7''' ||[[Брил Емболо]] || {{suboff|82}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''22'''||[[Фабијан Ридер]] || {{subon|70}} |- |FW ||'''19'''||[[Ноа Окафор]] || {{subon|70}} |- |FW ||'''23'''||[[Зеди Амдуни]] || {{subon|82}} |- |MF ||'''20'''||[[Мишел Ебишер]] || {{subon|87}} |- |DF ||'''3''' ||[[Силван Видмер]] || {{subon|87}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Мурат Јакин]] |} |valign="top"|[[File:SUI-ALG 2026-07-02.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''23'''||[[Лука Зидан]] |- |RB ||'''17'''||[[Рафик Белгали]] || || {{suboff|82}} |- |CB ||'''2''' ||[[Аиса Манди]] |- |CB ||'''21'''||[[Рами Бенсебаини]] |- |LB ||'''15'''||[[Рајан Аит-Нури]] |- |DM ||'''19'''||[[Набил Бенталеб]] || || {{suboff|71}} |- |CM ||'''6''' ||[[Рамиз Зеруки]] || || {{suboff|58}} |- |CM ||'''10'''||[[Фарес Шаиби]] || {{yel|36}} |- |RF ||'''7''' ||[[Ријад Марез]] {{Капитен}} || || {{suboff|71}} |- |CF ||'''22'''||[[Ибрахим Маза]] |- |LF ||'''8''' ||[[Усем Ауар]] || || {{suboff|58}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''13'''||[[Жауен Хаџам]] || || {{subon|58}} |- |FW ||'''9''' ||[[Амин Гуири]] || || {{subon|58}} |- |FW ||'''11'''||[[Анис Хаџ Муса]] || || {{subon|71}} |- |MF ||'''14'''||[[Хишам Будауи]] || {{yel|72}} || {{subon|71}} |- |FW ||'''20'''||[[Адил Булбина]] || || {{subon|82}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|BIH}} [[Владимир Петковиќ]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Брил Емболо]] (Швајцарија)<ref name="MOTM" /> '''[[Assistant referee (association football)|Assistant referees]]:'''<ref name="SUI-ALG line-ups"/> <br />Masimiliano Del Yesso ([[Argentine Football Association|Argentina]]) <br />Facundo Rodriguez ([[Argentine Football Association|Argentina]]) <br />'''[[Assistant referee (association football)#Fourth official|Fourth official]]:''' <br />[[Kevin Ortega (football referee)|Kevin Ortega]] ([[Peruvian Football Federation|Peru]]) <br />'''[[Assistant referee (association football)#Reserve assistant referee|Reserve assistant referee]]:''' <br />Michael Orué ([[Peruvian Football Federation|Peru]]) <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />[[Hernán Mastrángelo]] ([[Argentine Football Association|Argentina]]) <br />'''[[Video assistant referee#Assistant video assistant referee|Assistant video assistant referee]]:''' <br />Erick Miranda ([[Mexican Football Federation|Mexico]]) <br />'''[[Video assistant referee#Support video assistant referee|Support video assistant referee]]:''' <br />{{ill|Juan Lara (referee)|de|Juan Lara (Schiedsrichter)|lt=Juan Lara}} ([[Football Federation of Chile|Chile]]) |} ===Австралија - Египет=== <section begin=R32-14 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Австралија - Египет|Австралија - Египет]] |дата = 3 јули 2026 |време = 13:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|AUS}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021515 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = |судија = }}<section end=R32-14 /> ===Аргентина - Зелен ’Рт=== <section begin=R32-15 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Аргентина - Зелен ’Рт|Аргентина - Зелен ’Рт]] |дата = 3 јули 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021521 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = |судија = }}<section end=R32-15 /> ===Колумбија - Гана=== <section begin=R32-16 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Колумбија - Гана|Колумбија - Гана]] |дата = 3 јули 2026 |време = 20:30 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021517 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = |судија = }}<section end=R32-16 /> ==Осминафинале== ===Канада - Мароко=== <section begin=R16-1 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |дата = 4 јули 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021530 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = |судија = }}<section end=R16-1 /> ===Парагвај - Франција=== <section begin=R16-2 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |дата = 4 јули 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021533 |екипа2 = {{fb|FRA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = |судија = }}<section end=R16-2 /> ===Бразил - Норвешка=== <section begin=R16-3 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |дата = 5 јули 2026 |време = 16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021532 |екипа2 = {{fb|NOR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = |судија = }}<section end=R16-3 /> ===Мексико - Англија=== <section begin=R16-4 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |дата = 5 јули 2026 |време = 18:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021531 |екипа2 = {{fb|ENG}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = |судија = }}<section end=R16-4 /> ===Непознато1 - Непознато2=== <section begin=R16-5 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |дата = 6 јули 2026 |време = 14:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = непознато {{симбол2|Flag of None.svg}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021529 |екипа2 = {{симбол2|Flag of None.svg}} непознато |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = |судија = }}<section end=R16-5 /> ===САД - Белгија=== <section begin=R16-6 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |дата = 6 јули 2026 |време = 17:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021534 |екипа2 = {{fb|BEL}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = |судија = }}<section end=R16-6 /> ===Непознато1 - Непознато2=== <section begin=R16-7 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |дата = 7 јули 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = непознато {{симбол2|Flag of None.svg}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021528 |екипа2 = {{симбол2|Flag of None.svg}} непознато |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц|Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = |судија = }}<section end=R16-7 /> ===Непознато1 - Непознато2=== <section begin=R16-8 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |дата = 7 јули 2026 |време = 13:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = непознато {{симбол2|Flag of None.svg}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021535 |екипа2 = {{симбол2|Flag of None.svg}} непознато |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = |судија = }}<section end=R16-8 /> == Наводи == {{наводи}} {{Светско првенство во фудбал 2026}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал 2026|Нокаут фаза]] 1043x12obt8ia5y2rfvac4vh6q2jslj 5589227 5589049 2026-07-08T11:02:23Z Carshalton 30527 /* Швајцарија - Алжир */ 5589227 wikitext text/x-wiki {{Врати се|Светско првенство во фудбал 2026}} '''Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза''' била втората и последна фаза на [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]], по [[Светско првенство во фудбал 2026#Групна фаза|групната фаза]]. Започнала на 28 јуни, а завршила на 19 јули 2026 година, со [[Финале на Светското првенство во фудбал 2026|финалето]], се одиграло на стадионот [[МетЛајф]] во [[Ист Ратерфорд (Њу Џерзи)|Ист Ратерфорд]], [[Њу Џерзи]].<ref name="match schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=ФИФА Светско првенство 26 – Распоред на натпревари |publisher=[[ФИФА]] ​​|date=4 февруари 2024 година |access-date=4 февруари 2024 година}}</ref> Првите две екипи од секоја од дванаесетте групи, заедно со [[Светско првенство во фудбал 2026#Поредок на третопласираните|најдобрите осум третопласирани екипи]], ќе се пласираат во нокаут фазата за да се натпреваруваат во турнир со еднократна елиминација. Во нокаут фазата ќе има 32 натпревари, вклучувајќи и натпревар за третото место.<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=Прописи за Светското првенство во ФИФА 2026 |publisher=FIFA |date=мај 2025 |access-date=7 јуни 2025 |archive-date=23 јуни 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref> ==Формат== Во нокаут фазата на [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]] се натпреварувале 32 екипи кои се квалификувале од групната фаза. Натпреварите во нокаут-фазата се играле додека не се добие победник. Доколку резултатот е нерешен по истекот на 90 минути, ќе се играат продолженија од 30 минути. Ако и по продолженијата резултатот остане нерешен, победникот ќе биде одлучен по [[Изведување пенали (фудбал)|изведување пенали]].<ref name="regulations"/> Сите наведени времиња се локални.<ref name="match schedule"/> Во шеснаесетфиналето (рундата од 32 екипи), четири од победниците на групите ќе играат против второпласирани репрезентации од групите. Останатите осум победници на групите ќе играат против четири од најдобрите третопласирани репрезентации кои ќе обезбедат пласман. Осумте преостанати второпласирани репрезентации ќе играат меѓусебно. ФИФА го утврдила следниот распоред за шеснаесетфиналето:<ref name="regulations" /> *'''Натпревар 73''': Второпласираниот од група А – Второпласираниот од група Б *'''Натпревар 74''': Победникот на група Е – Третопласираниот од групите А/Б/Ц/Д/Ф *'''Натпревар 75''': Победникот на група Ф – Второпласираниот од група Ц *'''Натпревар 76''': Победникот на група Ц – Второпласираниот од група Ф *'''Натпревар 77''': Победникот на група И – Третопласираниот од групите Ц/Д/Ф/Г/Х *'''Натпревар 78''': Второпласираниот од група Е – Второпласираниот од група И *'''Натпревар 79''': Победникот на група А – Третопласираниот од групите Ц/Е/Ф/Х/И *'''Натпревар 80''': Победникот на група Л – Третопласираниот од групите Е/Х/И/Ј/К *'''Натпревар 81''': Победникот на група Д – Третопласираниот од групите Б/Е/Ф/И/Ј *'''Натпревар 82''': Победникот на група Г – Третопласираниот од групите А/Е/Х/И/Ј *'''Натпревар 83''': Второпласираниот од група К – Второпласираниот од група Л *'''Натпревар 84''': Победникот на група Х – Второпласираниот од група Ј *'''Натпревар 85''': Победникот на група Б – Третопласираниот од групите Е/Ф/Г/И/Ј *'''Натпревар 86''': Победникот на група Ј – Второпласираниот од група Х *'''Натпревар 87''': Победникот на група К – Третопласираниот од групите Д/Е/И/Ј/Л *'''Натпревар 88''': Второпласираниот од група Д – Второпласираниот од група Г ===Комбинации за натпреварите од шеснаесттинафиналето=== Паровите во кои учествуваат третопласираните репрезентации зависат од тоа кои осум третопласирани репрезентации ќе обезбедат пласман во шеснаесетфиналето. Сите 495 можни комбинации, се објавени во Анекс Ц од правилникот на турнирот.<ref name="regulations"/> Третопласирани екипи од следниве групи, биле во [[Светско првенство во фудбал 2026#Поредок на третопласираните|првите осум во поредокот]]: Б, Д, Е, Ф, И, Ј, К и Л. Според табелата со комбинации, натпреварите во кои учествувале третопласираните екипи биле следниве:<ref name="regulations"/> *1А (Мексико) vs 3Е (Еквадор) *1Б (Швајцарија) vs 3Ј (Алжир) *1Д (САД) vs 3Б (Босна и Херцеговина) *1Е (Германија) vs 3Д (Парагвај) *1Г (Белгија) vs 3И (Сенегал) *1И (Франција) vs 3Ф (Шведска) *1К (Колумбија) vs 3Л (Гана) *1Л (Англија) vs 3К (ДР Конго) ==Квалификувани репрезентации== Првите две екипи од секоја од дванаесетте групи, заедно со осумте најдобро рангирани третопласирани екипи, се квалификувaле за нокаут фазата.<ref name="regulations"/> <section begin="Qualified teams" /> {| class="wikitable" style="white-space:nowrap;" |- ! Група ! style="width:150px" | Победник ! style="width:150px" | Второпласиран ! style="width:150px" | Третопласиран<br />([[Светско првенство во фудбал 2026#Поредок на третопласираните|Најдобрите 8]] се квалификуваат) |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A|А]] | {{fb|MEX}} | {{fb|RSA}} | {{N/a}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б|Б]] | {{fb|SUI}} | {{fb|CAN}} | {{fb|BIH}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц|Ц]] | {{fb|BRA}} | {{fb|MAR}} | {{N/a}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д|Д]] | {{fb|USA}} | {{fb|AUS}} | {{fb|PAR}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е|Е]] | {{fb|GER}} | {{fb|CIV}} | {{fb|ECU}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф|Ф]] | {{fb|NED}} | {{fb|JPN}} | {{fb|SWE}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г|Г]] | {{fb|BEL}} | {{fb|EGY}} | {{N/a}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х|Х]] | {{fb|ESP}} | {{fb|CPV}} | {{N/a}} |-0 ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И|И]] | {{fb|FRA}} | {{fb|NOR}} | {{fb|SEN}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј|Ј]] | {{fb|ARG}} | {{fb|AUT}} | {{fb|ALG}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К|К]] | {{fb|COL}} | {{fb|POR}} | {{fb|COD}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л|Л]] | {{fb|ENG}} | {{fb|CRO}} | {{fb|GHA}} |}<section end="Qualified teams" /> ==Жреб== {{#invoke:RoundN|N32 |style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes |RD1=[[#Шеснаесттинафинале|Шеснаесттинафинале]] |RD2=[[#Осминафинале|Осминафинале]] |RD3=[[#Четвртфинале|Четвртфинале]] |RD4=[[#Полуфинале|Полуфинале]] |RD5=[[#Финале|Финале]] |Consol=[[#Натпревар за 3. место|Натпревар за 3. место]] <!--Date – Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--> <!--Round of 32--> |29. јуни – [[Фоксборо]]|{{fb|GER}}||{{fb|PAR}}| |30. јуни – [[Ист Ратерфорд]]|{{fb|FRA}}||{{fb|SWE}}| |28. јуни – [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]]|{{fb|RSA}}|0|{{fb|CAN}}|1 |29. јуни – [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]]|{{fb|NED}}||{{fb|MAR}}| |2. јули – [[Торонто]]|{{fb|POR}}||{{fb|CRO}}| |2. јули – [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]]|{{fb|ESP}}||{{fb|AUT}}| |1. јули – [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]]|{{fb|USA}}||{{fb|BIH}}| |1. јули – [[Сиетл]]|{{fb|BEL}}||{{fb|SEN}}| |29. јуни – [[Хјустон]]|{{fb|BRA}}||{{fb|JPN}}| |30. јуни – [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]]|{{fb|CIV}}||{{fb|NOR}}| |30. јуни – [[Мексико (град)|Мексико Сити]]|{{fb|MEX}}||{{fb|ECU}}| |1. јули – [[Атланта]]|{{fb|ENG}}||{{fb|COD}}| |3. јули – [[Мајами Гарденс]]|{{fb|ARG}}||{{fb|CPV}}| |3. јули – [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]]|{{fb|AUS}}||{{fb|EGY}}| |2. јули – [[Ванкувер]]|{{fb|SUI}}||{{fb|ALG}}| |3. јули – [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]|{{fb|COL}}||{{fb|GHA}}| <!--Round of 16--> |4. јули – [[Филаделфија]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |4. јули – [[Хјустон]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |6. јули – [[Арлингтон (Texas)|Арлингтон]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |6. јули – [[Сиетл]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |5. јули – [[Ист Ратерфорд]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |5. јули – [[Мексико (град)|Мексико Сити]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |7. јули – [[Атланта]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |7. јули – [[Ванкувер]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| <!--Quarterfinals--> |9. јули – [[Фоксборо]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |10. јули – [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |11. јули – [[Мајами Гарденс]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |11. јули – [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| <!--Semifinals--> |14. јули – [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |15. јули – [[Атланта]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| <!--Final--> |19. јули – [[Ист Ратерфорд]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| <!--Match for third place--> |18. јули – [[Мајами Гарденс]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| }} ==Шеснаесттинафинале== ===Јужна Африка - Канада=== <section begin=R32-1 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Јужна Африка - Канада|Јужна Африка - Канада]] |дата = 28 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|RSA}} |резултат = 0–1 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021518 |екипа2 = {{fb|CAN}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|90+2}} [[Стивен Еуштакио|Еуштакио]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]] |гледачи = 69.237 |судија = {{flagsport|POR}} [[Жоао Пињеиро]] }}<section end=R32-1 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _rsa26h |pattern_b = _rsa26h |pattern_ra = _rsa26h |pattern_sh = _rsa26h |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FFF000 |title = {{nowrap|Јужна&nbsp;Африка}}<ref name="RSA-CAN line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12527/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – South Africa v. Canada |publisher=[[FIFA]] |date=June 28, 2026 |access-date=June 28, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _can26t |pattern_b = _can26t |pattern_ra = _can26t |pattern_sh = _can26t |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = 000000 |title = Канада<ref name="RSA-CAN line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Ронвен Вилијамс]] {{Капитен}} |- |RB ||'''20'''||[[Хулисо Мудау]] |- |CB ||'''21'''||[[Име Окон]] |- |CB ||'''14'''||[[Мбекезели Мбокази]] |- |LB ||'''6''' ||[[Обри Модиба]] |- |CM ||'''13'''||[[Сфефело Ситоле]] |- |CM ||'''4''' ||[[Тебохо Мокоена (фудбалер 1997)|Тебохо Мокоена]] |- |RW ||'''12'''||[[Тапело Масеко]] || || {{suboff|86}} |- |AM ||'''10'''||[[Релебохиле Мофокенг]] || || {{suboff|46}} |- |LW ||'''7''' ||[[Освин Аполис]] |- |CF ||'''17'''||[[Евиденс Макгопа]] || || {{suboff|86}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''5''' ||[[Таленте Мбата]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''15'''||[[Икрам Рајнерс]] || || {{subon|86}} |- |FW ||'''8''' ||[[Тшепанг Мореми]] || || {{subon|86}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|BEL}} [[Уго Брос]] |} |valign="top"|[[File:RSA-CAN 2026-06-28.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''16'''||[[Максим Крепо]] |- |RB ||'''2''' ||[[Алистер Џонстон]] |- |CB ||'''15'''||[[Моиз Бомбито]] || || {{suboff|59}} |- |CB ||'''13'''||[[Дерек Корнелиус]] |- |LB ||'''22'''||[[Ричи Лареја]] |- |RM ||'''17'''||[[Тејџон Бјукенан]] || || {{suboff|75}} |- |CM ||'''25'''||[[Нејтн Салиба]] || {{yel|54}} || {{suboff|59}} |- |CM ||'''7''' ||[[Стивен Еуштакио]] {{Капитен}} |- |LM ||'''11'''||[[Лиам Милар]] || || {{suboff|70}} |- |CF ||'''10'''||[[Џонатан Дејвид]] |- |CF ||'''12'''||[[Тани Олувасеји]] || || {{suboff|70}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''23'''||[[Нико Сигур]] || {{yel|67}} || {{subon|59}} |- |DF ||'''4''' ||[[Лук де Фужерол]] || || {{subon|59}} |- |FW ||'''24'''||[[Промис Дејвид]] || || {{subon|70}} |- |MF ||'''14'''||[[Џејкоб Шафелбург]] || || {{subon|70}} |- |DF ||'''19'''||[[Алфонсо Дејвис]] || || {{subon|75}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|USA}} [[Џеси Марш]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Стивен Еуштакио]] (Канада)<ref name="MOTM">{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/michelob-ultra-superior-player-of-match-winner |title=Michelob Ultra Superior Player of the Match – every winner |publisher=[[FIFA]] |date=June 28, 2026 |access-date=June 28, 2026}}</ref> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="RSA-CAN line-ups"/> <br />{{flagsport|POR}} Бруно Жезус <br />{{flagsport|POR}} Лусијано Маја <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|UAE}} [[Омар Ал Али]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|ESP}} [[Карлос дел Серо Гранде]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|BRA}} [[Родолфо Тоски]] <br />{{flagsport|ARG}} [[Ернан Мастранџело]] |} ===Бразил - Јапонија=== <section begin=R32-2 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Бразил - Јапонија|Бразил - Јапонија]] |дата = 29 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = 2–1 |извештај = https://www.fifa.com/fifaplus/en/match-centre/match/17/255711/285073/400128136 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = *[[Каземиро]] {{goal|56}} *[[Габриел Мартинели|Мартинели]] {{goal|90+5}} |голови2 = *{{goal|29}} [[Каишу Сано|Сано]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=R32-2 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _bra26h |pattern_b = _bra26h |pattern_ra = _bra26h |pattern_sh = _bra26h |pattern_so = _bra26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Бразил<ref name="BRA-JPN line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12525/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Brazil v. Japan |publisher=[[FIFA]] |date=June 29, 2026 |access-date=June 29, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _jap26a |pattern_b = _jap26a |pattern_ra = _jap26a |pattern_sh = _jap26a |pattern_so = _jap26a2l |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = 000000 |title = Јапонија<ref name="BRA-JPN line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Алисон Бекер|Алисон]] |- |RB ||'''13'''||[[Данило Луис да Силва|Данило Луис]] || {{yel|48}} |- |CB ||'''4''' ||[[Маркос Аоас Кореја|Маркињос]] {{Капитен}} |- |CB ||'''3''' ||[[Габриел Магаљаеш]] |- |LB ||'''16'''||[[Даглас Сантос]] |- |DM ||'''5''' ||[[Каземиро]] || {{yel|14}} || {{suboff|90+1}} |- |CM ||'''8''' ||[[Бруно Гимараеш]] || || {{suboff|90+7}} |- |CM ||'''20'''||[[Лукас Пакета]] || || {{suboff|46}} |- |RF ||'''26'''||[[Рајан (фудбалер 2006)|Рајан]] |- |CF ||'''9''' ||[[Матеуш Куња]] || || {{suboff|66}} |- |LF ||'''7''' ||[[Винисиус Жуниор]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''19'''||[[Ендрик (фудбалер 2006)|Ендрик]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''22'''||[[Габриел Мартинели]] || || {{subon|66}} |- |MF ||'''17'''||[[Фабињо (фудбалер 1993)|Фабињо]] || || {{subon|90+1}} |- |MF ||'''18'''||[[Данило дос Сантос де Оливеира|Данило Сантос]] || || {{subon|90+7}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ITA}} [[Карло Анчелоти]] |} |valign="top"|[[File:BRA-JPN 2026-06-29.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Зион Сузуки]] |- |CB ||'''22'''||[[Такехиро Томијасу]] |- |CB ||'''3''' ||[[Шого Танигучи]] |- |CB ||'''21'''||[[Хироки Ито (фудбалер 1999)|Хироки Ито]] |- |RM ||'''10'''||[[Рицу Доан]] {{Капитен}} || || {{suboff|66}} |- |CM ||'''24'''||[[Каишу Сано]] || {{yel|12}} |- |CM ||'''15'''||[[Даичи Камада]] || {{yel|45}} || {{suboff|78}} |- |LM ||'''13'''||[[Кеито Накамура]] || || {{suboff|66}} |- |RF ||'''14'''||[[Џунја Ито]] || || {{suboff|78}} |- |CF ||'''18'''||[[Ајасе Уеда]] |- |LF ||'''11'''||[[Даизен Маеда]] || || {{suboff|90+7}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''25'''||[[Џуносуке Сузуки]] || {{yel|84}} || {{subon|66}} |- |DF ||'''2''' ||[[Јукинари Сугавара]] || || {{subon|66}} |- |MF ||'''7''' ||[[Ао Танака]] || || {{subon|78}} |- |FW ||'''6''' ||[[Шуто Мачино]] || || {{subon|78}} |- |FW ||'''19'''||[[Коки Огава (фудбалер)|Коки Огава]] || || {{subon|90+7}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Хаџиме Моријасу]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Каземиро]] (Бразил)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="BRA-JPN line-ups"/> <br />{{flagsport|ITA}} Даниеле Биндони <br />{{flagsport|ITA}} Алберто Тегони <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|SUI}} [[Сандро Шерер]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|ITA}} [[Марко Ди Бело]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|CRO}} [[Иван Бебек]] <br />{{flagsport|USA}} [[Џо Дикерсон]] |} ===Германија - Парагвај=== <section begin=R32-3 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Германија - Парагвај|Германија - Парагвај]] |дата = 29 јуни 2026 |време = 16:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = 1–1 |извештај = https://www.fifa.com/fifaplus/en/match-centre/match/17/255711/285073/400128136 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = *[[Каи Хаверц|Хаверц]] {{goal|54}} |голови2 = *{{goal|42}} [[Хулио Енсисо (фудбалер 2004)|Енсисо]] |aet = yes |пенали1= *[[Каи Хаверц|Хаверц]] {{penmiss}} *[[Јозуа Кимих|Кимих]] {{pengoal}} *[[Џамал Мусиала|Мусиала]] {{pengoal}} *[[Ник Волтемаде|Волтемаде]] {{penmiss}} *[[Надием Амири|Амири]] {{pengoal}} *[[Џонатан Та|Та]] {{penmiss}} |пенали=3–4 |пенали2= *{{pengoal}} [[Маурисио Магаљаеш Прадо|Маурисио]] *{{pengoal}} [[Густаво Гомес|Г. Гомес]] *{{pengoal}} [[Матијас Галарса|Галарса]] *{{penmiss}} [[Антонио Санабрија|Санабрија]] *{{penmiss}} [[Фабијан Балбуена|Балбуена]] *{{pengoal}} [[Хосе Канале|Канале]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.945 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Џајед]] }}<section end=R32-3 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _ger26h |pattern_b = _ger26h |pattern_ra = _ger26h |pattern_sh = _ger26h2 |pattern_so = _ger26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FFFFFF |title = Германија<ref name="GER-PAR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12522/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Germany v. Paraguay |publisher=[[FIFA]] |date=June 29, 2026 |access-date=June 29, 2026}}</ref> }} |{{Football kit | pattern_la = _par26A | pattern_b = _par26A | pattern_ra = _par26A | pattern_sh = _par26A | pattern_so = _par26al | leftarm2 = | body2 = | rightarm2 = | shorts2 = | socks2 = | title = Парагвај<ref name="GER-PAR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Мануел Нојер]] |- |RB ||'''6''' ||[[Јозуа Кимих]] {{Капитен}} |- |CB ||'''4''' ||[[Џонатан Та]] |- |CB ||'''2''' ||[[Антонио Ридигер]] || || {{suboff|110}} |- |LB ||'''18'''||[[Натаниел Браун (фудбалер)|Натаниел Браун]] |- |CM ||'''23'''||[[Феликс Нмеча]] || || {{suboff|46}} |- |CM ||'''5''' ||[[Александар Павловиќ (фудбалер)|Александар Павловиќ]] || || {{suboff|79}} |- |RW ||'''19'''||[[Лерој Сане]] || || {{suboff|88}} |- |AM ||'''7''' ||[[Каи Хаверц]] || {{yel|106}} |- |LW ||'''17'''||[[Флоријан Вирц]] || || {{suboff|110}} |- |CF ||'''26'''||[[Дензи Ундав]] || || {{suboff|63}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''8''' ||[[Леон Горецка]] || || {{subon|46}} |- |MF ||'''10'''||[[Џамал Мусиала]] || {{yel|115}} || {{subon|63}} |- |DF ||'''3''' ||[[Валдемар Антон]] || || {{subon|79}} |- |FW ||'''11'''||[[Ник Волтемаде]] || || {{subon|88}} |- |MF ||'''20'''||[[Надием Амири]] || || {{subon|110}} |- |DF ||'''24'''||[[Малик Тиао]] || || {{subon|110}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Јулијан Нагелсман]] || {{yel|105+1}} |} |valign="top"|[[File:GER-PAR 2026-06-29.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''12'''||[[Орландо Хил]] |- |RB ||'''4''' ||[[Хуан Хосе Касерес]] || || {{suboff|99}} |- |CB ||'''15'''||[[Густаво Гомес]] {{Капитен}} |- |CB ||'''13'''||[[Хосе Канале]] |- |LB ||'''6''' ||[[Хуниор Алонсо]] || || {{suboff|120+2}} |- |RM ||'''10'''||[[Мигел Алмирон]] || || {{suboff|91}} |- |CM ||'''16'''||[[Дамиан Бобадиља]] || || {{suboff|99}} |- |CM ||'''14'''||[[Андрес Кубас]] || {{yel|65}} |- |LM ||'''23'''||[[Матијас Галарса]] || {{yel|117}} |- |CF ||'''21'''||[[Габриел Авалос]] || || {{suboff|55}} |- |CF ||'''19'''||[[Хулио Енсисо (фудбалер 2004)|Хулио Енсисо]] || || {{suboff|57}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''24'''||[[Густаво Кабаљеро]] || || {{subon|55}} |- |MF ||'''11'''||[[Маурисио Магаљаеш Прадо|Маурисио]] || || {{subon|57}} |- |DF ||'''2''' ||[[Густаво Васкес]] || || {{subon|91}} |- |FW ||'''9''' ||[[Антонио Санабрија]] || || {{subon|99}} |- |MF ||'''20'''||[[Брајан Охеда]] || || {{subon|99}} |- |DF ||'''5''' ||[[Фабијан Балбуена]] || || {{subon|120+2}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ARG}} [[Густаво Алфаро]] || {{yel|105}} |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Орландо Хил]] (Парагвај)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="GER-PAR line-ups"/> <br />{{flagsport|MAR}} Закрија Бринси <br />{{flagsport|MAR}} Мостафа Акаркад <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|CHN}} [[Ма Нинг (фудбалски судија)|Ма Нинг]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|NIC}} [[Татјана Гусман]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|MAR}} Хамза Ел-Фарик <br />{{flagsport|SAU}} Абдула Ал-Шехри |} ===Холандија - Мароко=== <section begin=R32-4 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Холандија - Мароко|Холандија - Мароко]] |дата = 29 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = 1–1 |извештај = https://www.fifa.com/fifaplus/en/match-centre/match/17/255711/285073/400128136 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = *[[Коди Гакпо|Гакпо]] {{goal|72}} |голови2 = *{{goal|90+1}} [[Иса Диоп (фудбалер)|Диоп]] |aet = yes |пенали1= *[[Тен Копмејнерс|Копмејнерс]] {{pengoal}} *[[Џастин Клајверт|Клајверт]] {{penmiss}} *[[Ваут Вегхорст|Вегхорст]] {{pengoal}} *[[Квинтен Тимбер|Тимбер]] {{penmiss}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{penmiss}} |пенали=2–3 |пенали2= *{{penmiss}} [[Нил Ел Ајнауи|Ел Ајнауи]] *{{pengoal}} [[Суфијан Рахими|Рахими]] *{{pengoal}} [[Шемсдин Талби|Талби]] *{{penmiss}} [[Ашраф Хакими|Хакими]] *{{pengoal}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=R32-4 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _ned26h |pattern_b = _ned26h |pattern_ra = _ned26h |pattern_sh = _ned26a |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FF5533 |title = Холандија<ref name="NED-MAR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12531/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Netherlands v. Morocco |publisher=[[FIFA]] |date=June 29, 2026 |access-date=June 29, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _mrc26a |pattern_b = _mrc26a |pattern_ra = _mrc26a |pattern_sh = _mrc26a |pattern_so = _mrc26al |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Мароко<ref name="NED-MAR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Барт Вербруген]] |- |CB ||'''6''' ||[[Јан Пол ван Хеке]] |- |CB ||'''4''' ||[[Вирџил ван Дајк]] {{Капитен}} |- |CB ||'''5''' ||[[Натан Аке]] || {{suboff|71}} |- |RM ||'''22'''||[[Дензел Думфрис]] |- |CM ||'''8''' ||[[Рајан Гравенберх]] || {{suboff|86}} |- |CM ||'''21'''||[[Френки де Јонг]] || {{suboff|110}} |- |LM ||'''15'''||[[Мики ван де Вен]] || {{suboff|86}} |- |RF ||'''24'''||[[Крисенсио Самервил]] |- |CF ||'''19'''||[[Брајан Броби]] || {{suboff|71}} |- |LF ||'''11'''||[[Коди Гакпо]] || {{suboff|113}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''20'''||[[Тен Копмејнерс]] || {{subon|71}} |- |FW ||'''9''' ||[[Ваут Вегхорст]] || {{subon|71}} |- |MF ||'''26'''||[[Квинтен Тимбер]] || {{subon|86}} |- |DF ||'''25'''||[[Јорел Хато]] || {{subon|86}} |- |MF ||'''3''' ||[[Мартен де Рон]] || {{subon|110}} |- |MF ||'''7''' ||[[Џастин Клајверт]] || {{subon|113}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Роналд Куман]] |} |valign="top"|[[File:NED-MAR 2026-06-29.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Јасин Буну]] |- |RB ||'''2''' ||[[Ашраф Хакими]] {{Капитен}} |- |CB ||'''14'''||[[Иса Диоп (фудбалер)|Иса Диоп]] || {{yel|47}} |- |CB ||'''18'''||[[Шади Риад]] || || {{suboff|75}} |- |LB ||'''3''' ||[[Нусаир Мазрауи]] |- |CM ||'''6''' ||[[Ајуб Буади]] || || {{suboff|79}} |- |CM ||'''24'''||[[Нил Ел Ајнауи]] |- |RW ||'''10'''||[[Браим Дијас]] || || {{suboff|79}} |- |AM ||'''8''' ||[[Азедин Унахи]] || || {{suboff|86}} |- |LW ||'''23'''||[[Билал Ел Ханус]] || || {{suboff|86}} |- |CF ||'''11'''||[[Исмаел Саибари]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''26'''||[[Анас Салах-Един]] || || {{subon|75}} |- |MF ||'''15'''||[[Самир Ел Мурабет]] || || {{subon|79}} |- |MF ||'''16'''||[[Џесим Јасин]] || || {{subon|79}} |- |FW ||'''9''' ||[[Суфијан Рахими]] || || {{subon|86}} |- |MF ||'''7''' ||[[Шемсдин Талби]] || || {{subon|86}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Мохамед Уахби]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Иса Диоп (фудбалер)|Иса Диоп]] (Мароко)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="NED-MAR line-ups"/> <br />{{flagsport|BRA}} Бруно Пирес <br />{{flagsport|BRA}} Бруно Боскиља <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|CHL}} [[Кристија Гарај]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|COL}} [[Никола Гало]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|URU}} [[Леодан Гонсалес]] <br />{{flagsport|USA}} [[Армандо Виљареал]] |} ===Брег на Слоновата Коска - Норвешка=== <section begin=R32-5 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Брег на Слоновата Коска - Норвешка|Брег на Слоновата Коска - Норвешка]] |дата = 30 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|CIV}} |резултат = 1–2 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021514 |екипа2 = {{fb|NOR}} |голови1 = *[[Амад Диало|Диало]] {{goal|74}} |голови2 = *{{goal|39}} [[Антонио Нуса|Нуса]] *{{goal|86}} [[Ерлинг Холанд|Холанд]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 69.665 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=R32-5 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _civ26h |pattern_b = _civ26h |pattern_ra = _civ26h |pattern_sh = _civ26h |pattern_so = _civ26hl |leftarm = ff7d1d |body = ff7d1d |rightarm = ff7d1d |shorts = ff7d1d |socks = ff7d1d |title = {{nowrap|Брег&nbsp;на&nbsp;Слоновата&nbsp;Коска}}<ref name="CIV-NOR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12523/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Côte d'Ivoire v. Norway |publisher=[[FIFA]] |date=June 30, 2026 |access-date=June 30, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _nor26t |pattern_b = _nor26t |pattern_ra = _nor26t |pattern_sh = _nor26h |pattern_so = |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Норвешка<ref name="CIV-NOR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Јахија Фофана]] |- |RB ||'''17'''||[[Гела Дуе]] |- |CB ||'''7''' ||[[Одилон Косуну]] |- |CB ||'''20'''||[[Емануел Агбаду]] |- |LB ||'''3''' ||[[Гислен Конан]] || {{suboff|90+3}} |- |DM ||'''18'''||[[Ибрахим Сангаре]] |- |CM ||'''8''' ||[[Франк Кесие]] {{Капитен}} |- |CM ||'''26'''||[[Крист Инао Улаи]] || {{suboff|60}} |- |RF ||'''19'''||[[Никола Пепе]] || {{suboff|87}} |- |CF ||'''9''' ||[[Анже-Јоан Бони]] || {{suboff|60}} |- |LF ||'''11'''||[[Јан Диоманде]] || {{suboff|90+3}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''15'''||[[Амад Диало]] || {{subon|60}} |- |FW ||'''12'''||[[Елје Вахи]] || {{subon|60}} |- |FW ||'''14'''||[[Умар Диаките]] || {{subon|87}} |- |FW ||'''22'''||[[Еван Гесан]] || {{subon|90+3}} |- |FW ||'''24'''||[[Базумана Туре]] || {{subon|90+3}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Емерсе Фае]] |} |valign="top"|[[File:CIV-NOR 2026-06-29.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Ерјан Ниланд]] |- |RB ||'''16'''||[[Маркус Холмгрен Педерсен]] || || {{suboff|83}} |- |CB ||'''3''' ||[[Кристофер Ајер]] |- |CB ||'''17'''||[[Торбјерн Хегем]] |- |LB ||'''5''' ||[[Давид Мелер Волфе]] |- |CM ||'''6''' ||[[Патрик Берг]] |- |CM ||'''8''' ||[[Сандер Берге]] |- |AM ||'''10'''||[[Мартин Едегор]] {{Капитен}} |- |RF ||'''7''' ||[[Александер Серлот]] || || {{suboff|71}} |- |CF ||'''9''' ||[[Ерлинг Холанд]] |- |LF ||'''20'''||[[Антонио Нуса]] || {{yel|45+1}} || {{suboff|71}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''21'''||[[Андреас Шелдеруп]] || || {{subon|71}} |- |MF ||'''22'''||[[Оскар Боб]] || || {{subon|71}} |- |MF ||'''14'''||[[Фредрик Аурснес]] || || {{subon|83}} |- |colspan=3|'''Сеелктор:''' |- |colspan=3|[[Столе Солбакен]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Антонио Нуса]] (Норвешка)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="CIV-NOR line-ups"/> <br />{{flagsport|VEN}} Хорхе Урего <br />{{flagsport|VEN}} Тулио Морено <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|PAR}} [[Хуан Габриел Бенитес]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|CHL}} Хуан Лара <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|VEN}} [[Хуан Сото (фудбалски судија)|Хуан Сото]] <br />{{flagsport|ENG}} [[Џаред Жилет]] |} ===Франција - Шведска=== <section begin=R32-6 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Франција- Шведска|Франција - Шведска]] |дата = 30 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = 3–0 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021523 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|45}}, {{goal|74}} *[[Бредли Баркола|Баркола]] {{goal|53}} |голови2 = |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=R32-6 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _fra26H |pattern_b = _fra26H |pattern_ra = _fra26H |pattern_sh = _fra26H2 |pattern_so = _fra26Hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Франција<ref name="FRA-SWE line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12532/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – France v. Sweden |publisher=[[FIFA]] |date=June 30, 2026 |access-date=June 30, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _swe26h |pattern_b = _swe26h |pattern_ra = _swe26h |pattern_sh = _swe26h |pattern_so = _swe26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Шведска<ref name="FRA-SWE line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''16'''||[[Мајк Мењан]] |- |RB ||'''5''' ||[[Жул Кунде]] || {{suboff|75}} |- |CB ||'''4''' ||[[Дајо Упамекано]] |- |CB ||'''17'''||[[Вилијам Салиба]] |- |LB ||'''3''' ||[[Лука Дињ]] || {{suboff|78}} |- |CM ||'''8''' ||[[Орелијен Чуамени]] |- |CM ||'''14'''||[[Адријан Рабио]] |- |RW ||'''7''' ||[[Усман Дембеле]] || {{suboff|75}} |- |AM ||'''11'''||[[Мајкл Олисе]] || {{suboff|85}} |- |LW ||'''12'''||[[Бредли Баркола]] |- |CF ||'''10'''||[[Килијан Мбапе]] {{Капитен}} || {{suboff|85}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''20'''||[[Дезире Дуе]] || {{subon|75}} |- |DF ||'''2''' ||[[Мало Густо]] || {{subon|75}} |- |DF ||'''19'''||[[Тео Ернандес]] || {{subon|78}} |- |FW ||'''22'''||[[Жан-Филип Матета]] || {{subon|85}} |- |MF ||'''24'''||[[Рајан Шерки]] || {{subon|85}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Дидје Дешан]] |} |valign="top"|[[File:FRA-SWE 2026-06-30.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Јакоб Видел Зетерстрем]] |- |RB ||'''8''' ||[[Даниел Свенсон (фудбалер 2002)|Даниел Свенсон]] || {{suboff|82}} |- |CB ||'''2''' ||[[Густаф Лагербилке]] |- |CB ||'''3''' ||[[Виктор Линделоф]] {{Капитен}} |- |LB ||'''5''' ||[[Габриел Гудмундсон]] |- |RM ||'''11'''||[[Антони Еланга]] |- |CM ||'''7''' ||[[Лукас Бергвал]] || {{suboff|66}} |- |CM ||'''18'''||[[Јасин Ајари]] || {{suboff|82}} |- |LM ||'''24'''||[[Елиот Струд]] || {{suboff|66}} |- |CF ||'''17'''||[[Виктор Ѓекереш]] |- |CF ||'''9''' ||[[Александер Исак]] || {{suboff|89}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''26'''||[[Таха Али]] || {{subon|66}} |- |MF ||'''22'''||[[Бесфорт Зенели]] || {{subon|66}} |- |MF ||'''10'''||[[Бенјамин Нигрен]] || {{subon|82}} |- |MF ||'''19'''||[[Матијас Сванберг]] || {{subon|82}} |- |FW ||'''25'''||[[Густаф Нилсон (фудбалер 1997)|Густаф Нилсон]] || {{subon|89}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ENG}} [[Греам Потер]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Килијан Мбапе]] (Франција)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="FRA-SWE line-ups"/> <br />{{flagsport|NED}} Хесел Стегстра <br />{{flagsport|NED}} Јан де Врис <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|USA}} [[Тори Пенсо]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|NED}} [[Денис Хиглер]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|BEL}} Брам ван Дрише <br />{{flagsport|POL}} [[Тома Квјатковски]] |} ===Мексико - Еквадор=== <section begin=R32-7 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Мексико- Еквадор|Мексико - Еквадор]] |дата = 30 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = 2–0 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021520 |екипа2 = {{fb|ECU}} |голови1 = *[[Хулијан Кињонес|Кињонес]] {{goal|22}} *[[Раул Хименес|Хименес]] {{goal|31}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=R32-7 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _mex26h |pattern_b = _mex26h |pattern_ra = _mex26h |pattern_sh = _mex26h |pattern_so = _mex26hl |leftarm = 3a7257 |body = 3a7257 |rightarm = 3a7257 |shorts = ffffff |socks = DE0000 |title = Мексико<ref name="MEX-ECU line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12529/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Mexico v. Ecuador |publisher=[[FIFA]] |date=June 30, 2026 |access-date=June 30, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _ecu26h |pattern_b = _ecu26h |pattern_ra = _ecu26h |pattern_sh = _ecu26h |pattern_so = _ecu26h2l |leftarm = FFE80B |body = FFE80B |rightarm = FFE80B |shorts = ffd700 |socks = ffd700 |title = Еквадор<ref name="MEX-ECU line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Раул Ранхел (фудбалер)|Раул Ранхел]] |- |RB ||'''2''' ||[[Хорхе Санчес (фудбалер 1997)|Хорхе Санчес]] |- |CB ||'''3''' ||[[Сесар Монтес]] {{Капитен}} |- |CB ||'''5''' ||[[Хоан Васкес]] |- |LB ||'''23'''||[[Хесус Гаљардо]] |- |DM ||'''6''' ||[[Ерик Лира]] |- |CM ||'''19'''||[[Хилберто Мора]] || {{suboff|59}} |- |CM ||'''7''' ||[[Луис Ромо]] || {{suboff|73}} |- |RF ||'''25'''||[[Роберто Алварадо]] || {{suboff|80}} |- |CF ||'''9''' ||[[Раул Хименес]] || {{suboff|73}} |- |LF ||'''16'''||[[Хулијан Кињонес]] || {{suboff|80}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''26'''||[[Брајан Гутиерес]] || {{subon|59}} |- |MF ||'''18'''||[[Обед Варгас]] || {{subon|73}} |- |FW ||'''11'''||[[Сантјаго Хименес]] || {{subon|73}} |- |DF ||'''15'''||[[Исраел Рејес]] || {{subon|80}} |- |MF ||'''17'''||[[Орбелин Пинеда]] || {{subon|80}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Хавиер Агире]] |} |valign="top"|[[File:MEX-ECU 2026-06-30.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Ернан Галиндес]] |- |RB ||'''21'''||[[Алан Франко (фудбалер 1998)|Алан Франко]] || {{yel|45+1}} || {{suboff|46}} |- |CB ||'''4''' ||[[Хоел Ордоњес]] || || {{suboff|46}} |- |CB ||'''6''' ||[[Вилијан Пачо]] |- |LB ||'''3''' ||[[Пјеро Инкапје]] || {{sent off|0|90+5}} |- |RM ||'''9''' ||[[Џон Јебоа]] || || {{suboff|79}} |- |CM ||'''23'''||[[Моисес Каиседо]] {{Капитен}} || {{yel|90+9}} |- |CM ||'''15'''||[[Педро Вите]] |- |LM ||'''20'''||[[Нилсон Ангуло]] || || {{suboff|79}} |- |CF ||'''19'''||[[Гонсало Плата]] |- |CF ||'''13'''||[[Енер Валенсија]] || || {{suboff|59}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''26'''||[[Јајмар Медина]] || || {{subon|46}} |- |DF ||'''17'''||[[Анхело Пресијадо]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''11'''||[[Кевин Родригес (фудбалер 2000)|Кевин Родригес]] || || {{subon|59}} |- |MF ||'''10'''||[[Кендри Паес]] || {{yel|90+3}} || {{subon|79}} |- |FW ||'''16'''||[[Хорди Каиседо]] || || {{subon|79}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ARG}} [[Себастијан Бекасесе]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Хулијан Кињонес]] (Мексико)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="MEX-ECU line-ups"/> <br />{{flagsport|SLO}} Томаж Кланчник <br />{{flagsport|SLO}} Андраж Ковачиќ <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|GER}} [[Бастијан Данкерт]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|FRA}} [[Вили Делажо]] <br />{{flagsport|EGY}} [[Махмуд Ашур]] |} ===Англија - ДР Конго=== <section begin=R32-8 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Англија - ДР Конго|Англија - ДР Конго]] |дата = 1 јули 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = 2–1 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021512 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = *[[Хари Кејн|Кејн]] {{goal|75}}, {{goal|86}} |голови2 = *{{goal|{{0}}7}} [[Брајан Сипенга|Сипенга]] |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц|Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68.239 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадмех]] }}<section end=R32-8 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _eng26H |pattern_b = _eng26H |pattern_ra = _eng26H |pattern_sh = _eng26H |pattern_so = _eng26Hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Англија<ref name="ENG-COD line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12521/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – England v. Congo DR |publisher=[[FIFA]] |date=July 1, 2026 |access-date=July 1, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _cod2526h |pattern_b = _cod2526h |pattern_ra = _cod2526h |pattern_sh = _cod2526h |pattern_so = _cod26hl |leftarm = 00b7ef |body = 00b7ef |rightarm = 00b7ef |shorts = 00b7ef |socks = 00b7ef |title = ДР Конго<ref name="ENG-COD line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Џордан Пикфорд]] |- |RB ||'''25'''||[[Џед Спенс]] || || {{suboff|70}} |- |CB ||'''2''' ||[[Езри Конса]] |- |CB ||'''6''' ||[[Марк Гехи]] |- |LB ||'''3''' ||[[Нико О'Рајли]] |- |CM ||'''8''' ||[[Елиот Андерсон (фудбалер)|Елиот Андерсон]] |- |CM ||'''4''' ||[[Деклан Рајс]] || || {{suboff|90+1}} |- |RW ||'''20'''||[[Нони Мадуеке]] || || {{suboff|60}} |- |AM ||'''10'''||[[Џуд Белингам]] || {{yel|19}} |- |LW ||'''11'''||[[Маркус Рашфорд]] || || {{suboff|60}} |- |CF ||'''9''' ||[[Хари Кејн]] {{Капитен}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''7''' ||[[Букајо Сака]] || || {{subon|60}} |- |FW ||'''18'''||[[Антони Гордон (фудбалер)|Антони Гордон]] || || {{subon|60}} |- |MF ||'''21'''||[[Еберечи Езе]] || || {{subon|70}} |- |DF ||'''5''' ||[[Џон Стоунс]] || || {{subon|90+1}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|GER}} [[Томас Тухел]] |} |valign="top"|[[File:ENG-COD 2026-07-01.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Лионел Мпаси]] |- |RB ||'''2''' ||[[Арон Ван-Бисака]] |- |CB ||'''22'''||[[Шансел Мбемба]] {{Капитен}} |- |CB ||'''4''' ||[[Аксел Туанзебе]] |- |LB ||'''26'''||[[Артур Масуаку]] || || {{suboff|89}} |- |DM ||'''8''' ||[[Самуел Мутусами]] || || {{suboff|89}} |- |RM ||'''7''' ||[[Натанаел Мбуку]] || || {{suboff|64}} |- |CM ||'''6''' ||[[Нгалајел Мукау]] || || {{suboff|76}} |- |CM ||'''14'''||[[Ноа Садики]] || {{yel|27}} |- |LM ||'''9''' ||[[Брајан Сипенга]] || || {{suboff|76}} |- |CF ||'''20'''||[[Јоан Виса]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''13'''||[[Мешак Елија]] || || {{subon|64}} |- |MF ||'''10'''||[[Тео Бонгонда]] || || {{subon|76}} |- |MF ||'''25'''||[[Едо Кајембе]] || || {{subon|76}} |- |DF ||'''12'''||[[Јорис Кајембе]] || || {{subon|89}} |- |FW ||'''19'''||[[Фистон Мајеле]] || || {{subon|89}} |- |colspan=3|'''Селектиор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|FRA}} [[Себастјен Десабр]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Хари Кејн]] (Англија)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="ENG-COD line-ups"/> <br />{{flagsport|JOR}} Мохамад Ал-Калаф <br />{{flagsport|JOR}} Ахмад Ал-Роале <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|SAU}} [[Халид Ал-Тураис]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|QAT}} [[Хамис Ал-Мари]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|UAE}} Мохамед Обаид Хадим <br />{{flagsport|USA}} [[Џо Дикерсон]] |} ===Белгија - Сенегал=== <section begin=R32-9 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Белгија - Сенегал|Белгија - Сенегал]] |дата = 1 јули 2026 |време = 13:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = 3–2 |aet = yes |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021525 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Ромелу Лукаку|Лукаку]] {{goal|86}} *[[Јури Тилеманс|Тилеманс]] {{goal|89}}, {{goal|120+5|пен.}} |голови2 = *{{goal|25}} [[Хабиб Диара|Диара]] *{{goal|51}} [[Исмаила Сар|И. Сар]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=R32-9 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _bel26a |pattern_b = _bel26a |pattern_ra = _bel26a |pattern_sh = _bel26a |pattern_so = _adidasblackl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Белгија<ref name="BEL-SEN line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12534/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Belgium v. Senegal |publisher=[[FIFA]] |date=July 1, 2026 |access-date=July 1, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _sen26a |pattern_b = _sen26a |pattern_ra = _sen26a |pattern_sh = _sen26a |pattern_so = _sen26al |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Сенегал<ref name="BEL-SEN line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Тибо Куртоа]] |- |RB ||'''21'''||[[Тимоти Кастањ]] |- |CB ||'''4''' ||[[Брендон Мехеле]] || {{yel|64}} |- |CB ||'''3''' ||[[Артур Теат]] |- |LB ||'''5''' ||[[Максим Де Кујпер]]|| || {{suboff|78}} |- |CM ||'''20'''||[[Ханс Ванакен]]|| || {{suboff|63}} |- |CM ||'''8''' ||[[Јури Тилеманс]] {{Капитен}} |- |RW ||'''10'''||[[Леандро Тросар]]|| || {{suboff|109}} |- |AM ||'''7''' ||[[Кевин Де Бројне]]|| || {{suboff|56}} |- |LW ||'''11'''||[[Жереми Доку]]|| || {{suboff|56}} |- |CF ||'''17'''||[[Шарл Де Кетеларе]] || || {{suboff|46}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''9''' ||[[Ромелу Лукаку]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''14'''||[[Доди Лукебакио]] || || {{subon|56}} |- |MF ||'''23'''||[[Никола Раскин]] || || {{subon|56}} |- |MF ||'''19'''||[[Диего Мореира]] || || {{subon|63}} |- |DF ||'''15'''||[[Тома Меније]] || || {{subon|78}} |- |MF ||'''24'''||[[Амаду Онана]] || || {{subon|109}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagicon|FRA}} [[Руди Гарсија]]|| {{yel|90}} |} |valign="top"|[[File:BEL-SEN 2026-07-01.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''23'''||[[Мори Диао]] |- |RB ||'''15'''||[[Крепен Диата]] |- |CB ||'''6''' ||[[Пате Сис]] |- |CB ||'''19'''||[[Муса Ниакате]] |- |LB ||'''14'''||[[Исмаил Јакобс]]|| || {{suboff|93}} |- |CM ||'''21'''||[[Хабиб Диара]]|| || {{suboff|73}} |- |CM ||'''5''' ||[[Идриса Геј]] {{Капитен}} || || {{suboff|95}} |- |CM ||'''26'''||[[Папе Геј]]|| || {{suboff|66}} |- |RF ||'''13'''||[[Илиман Ндиај]]|| || {{suboff|73}} |- |CF ||'''18'''||[[Исмаила Сар]] |- |LF ||'''10'''||[[Садио Мане]] || || {{suboff|93}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''8''' ||[[Ламин Камара]] || {{yel|67}} || {{subon|66}} |- |MF ||'''17'''||[[Папе Матар Сар]] || || {{subon|73}} |- |FW ||'''20'''||[[Ибрахим Мбаје]] || || {{subon|73}} |- |FW ||'''11'''||[[Николас Џексон]] || || {{subon|93}} |- |DF ||'''25'''||[[Ел Хаџи Малик Диуф]] || || {{subon|93}} |- |MF ||'''22'''||[[Бара Сапоко Ндиај]] || || {{subon|95}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Папе Тиао]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Јури Тилеманс]] (Белгија)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="BEL-SEN line-ups"/> <br />{{flagsport|HON}} Валтер Лопес <br />{{flagsport|HON}} Кристијан Рамирес <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|COL}} [[Андрес Рохас]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|MEX}} Гиљермо Пачеко <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|BRA}} [[Родолфо Тоски]] <br />{{flagsport|ESP}} [[Карлос дел Серо Гранде]] |} ===САД - Босна и Херцеговина=== <section begin=R32-10 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари САД - Босна и Херцеговина|САД - Босна и Херцеговина]] |дата = 1 јули 2026 |време = 17:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = 2–0 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021525 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Фоларин Балогун|Балогун]] {{goal|45}} *[[Малик Тилман|Тилман]] {{goal|82}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рафаел Клаус]] }}<section end=R32-10 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _usa26h |pattern_b = _usa26h |pattern_ra = _usa26h |pattern_sh = _usa26h2 |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FCFAF5 |title = САД<ref name="USA-BIH line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12533/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – USA v. Bosnia and Herzegovina |publisher=[[FIFA]] |date=July 1, 2026 |access-date=July 1, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _bih26h |pattern_b = _bih26h |pattern_ra = _bih26h |pattern_sh = |pattern_so = _bih26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = 001970 |socks = |title = {{nowrap|Босна&nbsp;и&nbsp;Херцеговина}}<ref name="USA-BIH line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''24'''||[[Мат Фрис]] |- |CB ||'''16'''||[[Алекс Фриман]] |- |CB ||'''3''' ||[[Крис Ричардс (фудбалер)|Крис Ричардс]] |- |CB ||'''13'''||[[Тим Рим]] {{Капитен}} |- |RM ||'''2''' ||[[Сержињо Дест]] || || {{suboff|87}} |- |CM ||'''8''' ||[[Вестон Мекени]] || || {{suboff|90+5}} |- |CM ||'''4''' ||[[Тајлер Адамс]] |- |CM ||'''17'''||[[Малик Тилман]] |- |LM ||'''5''' ||[[Антони Робинсон]] |- |CF ||'''10'''||[[Кристијан Пулишиќ]] || || {{suboff|87}} |- |CF ||'''20'''||[[Фоларин Балогун]] || {{sent off|0|64}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''14'''||[[Себастијан Берхалтер]] || || {{subon|87}} |- |FW ||'''9''' ||[[Рикардо Пепи]] || || {{subon|87}} |- |MF ||'''7''' ||[[Џовани Рејна]] || || {{subon|90+5}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ARG}} [[Маурисио Почетино]] |} |valign="top"|[[File:USA-BIH 2026-07-01.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Никола Васиљ]] |- |RB ||'''7''' ||[[Амар Дедиќ]] |- |CB ||'''18'''||[[Никола Катиќ]] || || {{suboff|75}} |- |CB ||'''4''' ||[[Тарик Мухаремовиќ]] |- |LB ||'''21'''||[[Стјепан Радељиќ]] || {{yel|80}} |- |RM ||'''8''' ||[[Армин Гиговиќ]] || || {{suboff|51}} |- |CM ||'''14'''||[[Иван Шуњиќ]] || || {{suboff|51}} |- |CM ||'''19'''||[[Керим Алајбеговиќ]] |- |LM ||'''5''' ||[[Сеад Колашинац]] || || {{suboff|75}} |- |CF ||'''10'''||[[Ермедин Демировиќ]] |- |CF ||'''11'''||[[Един Џеко]] {{Капитен}} || || {{suboff|51}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''26'''||[[Ермин Махмиќ]] || || {{subon|51}} |- |MF ||'''6''' ||[[Бенјамин Тахировиќ]] || || {{subon|51}} |- |MF ||'''20'''||[[Есмир Бајрактаревиќ]] || || {{subon|51}} |- |FW ||'''23'''||[[Харис Табаковиќ]] || || {{subon|75}} |- |MF ||'''15'''||[[Амар Мемиќ]] || || {{subon|75}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Сергеј Барбарез]] || {{yel|80}} |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Малик Тилман]] (САД)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="USA-BIH line-ups"/> <br />{{flagsport|BRA}} Данило Манис <br />{{flagsport|BRA}} Родриго Фигуеиредо <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|ARG}} [[Дарио Ерера (фудбалски судија)|Дарио Ерера]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|VEN}} [[Хуан Сото (фудбалски судија)|Хуан Сото]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|COL}} [[Николас Гало]] <br />{{flagsport|FRA}} [[Жером Брисар]] |} ===Шпанија - Австрија=== <section begin=R32-11 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Шпанија - Австрија|Шпанија - Австрија]] |дата = 2 јули 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = 3–0 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021519 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = *[[Микел Ојарсабал|Ојарсабал]] {{goal|36}}, {{goal|89}} *[[Педро Поро|Поро]] {{goal|66}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=R32-11 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _esp26h |pattern_b = _esp26hA |pattern_ra = _esp26h |pattern_sh = _esp26h |pattern_so = _esp26hl |leftarm = D71726 |body = D71726 |rightarm = D71726 |shorts = 000066 |socks = D71726 |title = Шпанија<ref name="ESP-AUT line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12528/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Spain v. Austria |publisher=[[FIFA]] |date=July 2, 2026 |access-date=July 2, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _aut26a |pattern_b = _aut26a |pattern_ra = _aut26a |pattern_sh = _mrc26a |pattern_so = _aut26al |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Австрија<ref name="ESP-AUT line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''23'''||[[Унаи Симон]] |- |RB ||'''12'''||[[Педро Поро]] |- |CB ||'''22'''||[[Пау Кубарси]] |- |CB ||'''14'''||[[Емерик Лапорт]] || {{suboff|90+3}} |- |LB ||'''24'''||[[Марк Кукуреља]] |- |DM ||'''16'''||[[Родри (фудбалер 1996)|Родри]] {{Капитен}} |- |CM ||'''10'''||[[Дани Олмо]] || {{suboff|71}} |- |CM ||'''20'''||[[Педри]] || {{suboff|90+3}} |- |RF ||'''19'''||[[Ламин Јамал]] || {{suboff|85}} |- |CF ||'''21'''||[[Микел Ојарсабал]] |- |LF ||'''15'''||[[Алекс Баена]] || {{suboff|71}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''7''' ||[[Феран Торес]] || {{subon|71}} |- |MF ||'''6''' ||[[Микел Мерино]] || {{subon|71}} |- |MF ||'''9''' ||[[Гави (фудбалер)|Гави]] || {{subon|85}} |- |MF ||'''8''' ||[[Фабијан Руис]] || {{subon|90+3}} |- |DF ||'''2''' ||[[Марк Пубиљ]] || {{subon|90+3}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Луис де ла Фуенте (фудбалер 1961)|Луис де ла Фуенте]] |} |valign="top"|[[File:ESP-AUT 2026-07-02.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Александер Шлагер]] |- |RB ||'''5''' ||[[Штефан Пош]] || {{yel|83}} || {{suboff|85}} |- |CB ||'''3''' ||[[Кевин Дансо]] |- |CB ||'''8''' ||[[Давид Алаба]] {{Капитен}} |- |LB ||'''20'''||[[Конрад Лајмер]] |- |CM ||'''6''' ||[[Николас Зајвалд]] || || {{suboff|46}} |- |CM ||'''4''' ||[[Ксавер Шлагер]] || || {{suboff|46}} |- |RW ||'''18'''||[[Романо Шмид]] || || {{suboff|60}} |- |AM ||'''24'''||[[Пол Ванер]] |- |LW ||'''9''' ||[[Марсел Забицер]] |- |CF ||'''11'''||[[Михаел Грегорич]] || || {{suboff|60}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''10'''||[[Флоријан Грилич]] || || {{subon|46}} |- |MF ||'''17'''||[[Карни Чуквуемека]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''7''' ||[[Марко Арнаутовиќ]] || || {{subon|60}} |- |FW ||'''14'''||[[Саша Калајџиќ]] || || {{subon|60}} |- |DF ||'''22'''||[[Александер Прас]] || || {{subon|85}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|GER}} [[Ралф Рагник]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Ламин Јамал]] (Шпанија)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="ESP-AUT line-ups"/> <br />{{flagsport|SWE}} Махбод Беиги <br />{{flagsport|SWE}} Андреас Седерквист <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|MAU}} [[Дахан Беида]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|POL}} [[Томаш Квјатковски]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|SUI}} [[Федаји Сан]] <br />{{flagsport|AUS}} [[Шон Еванс (фудбалски судија)|Шон Еванс]] |} ===Португалија - Хрватска=== <section begin=R32-12 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Португалија - Хрватска|Португалија - Хрватска]] |дата = 2 јули 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = 2–1 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021526 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = *[[Кристијано Роналдо|Роналдо]] {{goal|68|пен.}} *[[Гонсало Рамос|Рамос]] {{goal|90+4}} |голови2 = *{{goal|53}} [[Иван Перишиќ|Перишиќ]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|NOR}} [[Еспен Ескас]] }}<section end=R32-12 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _por26a |pattern_b = _por26a |pattern_ra = _por26a |pattern_sh = _por26a2 |pattern_so = _por26al |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Португалија<ref name="POR-CRO line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12535/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Portugal v. Croatia |publisher=[[FIFA]] |date=July 2, 2026 |access-date=July 2, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _cro26a |pattern_b = _cro26a |pattern_ra = _cro26a |pattern_sh = _cro26a |pattern_so = |leftarm = 000081 |body = 000081 |rightarm = 000081 |shorts = 000081 |socks = 0033F5 |title = Хрватска<ref name="POR-CRO line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Диого Кошта]] |- |RB ||'''20'''||[[Жоао Кансело]] || || {{suboff|62}} |- |CB ||'''3''' ||[[Рубен Дијаш]] || {{yel|17}} |- |CB ||'''13'''||[[Ренато Веига]] |- |LB ||'''25'''||[[Нуно Мендеш (фудбалер 2002)|Нуно Мендеш]] |- |CM ||'''15'''||[[Жоао Невеш]] |- |CM ||'''23'''||[[Витиња]] || || {{suboff|62}} |- |RW ||'''18'''||[[Педро Нето]] || || {{suboff|62}} |- |AM ||'''8''' ||[[Бруно Фернандеш]] || || {{suboff|62}} |- |LW ||'''17'''||[[Рафаел Леао]] |- |CF ||'''7''' ||[[Кристијано Роналдо]] {{Капитен}} || || {{suboff|81}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''10'''||[[Бернардо Силва]] || || {{subon|62}} |- |DF ||'''2''' ||[[Нелсон Семедо]] || || {{subon|62}} |- |FW ||'''26'''||[[Франсиско Консеисао]] || || {{subon|62}} |- |FW ||'''9''' ||[[Гонсало Рамос]] || || {{subon|62}} |- |MF ||'''21'''||[[Рубен Невеш]] || || {{subon|81}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ESP}} [[Роберто Мартинес]] |} |valign="top"|[[File:POR-CRO 2026-07-02.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Доминик Ливаковиќ]] |- |RB ||'''2''' ||[[Јосип Станишиќ]] |- |CB ||'''6''' ||[[Јосип Шутало]] |- |CB ||'''3''' ||[[Марин Понграчиќ]] |- |LB ||'''14'''||[[Иван Перишиќ]] || {{yel|90+8}} |- |CM ||'''10'''||[[Лука Модриќ]] {{Капитен}} || {{yel|59}} |- |CM ||'''8''' ||[[Матео Ковачиќ]] || || {{suboff|90+6}} |- |RW ||'''13'''||[[Никола Влашиќ]] || || {{suboff|90+2}} |- |AM ||'''17'''||[[Петар Сучиќ]] |- |LW ||'''16'''||[[Мартин Батурина]] || || {{suboff|68}} |- |CF ||'''11'''||[[Анте Будимир]] || || {{suboff|46}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''20'''||[[Игор Матановиќ]] || || {{subon|46}} |- |MF ||'''15'''||[[Марио Пашалиќ]] || || {{subon|68}} |- |DF ||'''4''' ||[[Јошко Гвардиол]] || || {{subon|90+2}} |- |FW ||'''9''' ||[[Андреј Крамариќ]] || || {{subon|90+6}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Златко Далиќ]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Кристијано Роналдо]] (Португалија)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="POR-CRO line-ups"/> <br />{{flagsport|NOR}} Јан Ерик Енган <br />{{flagsport|NOR}} Исак Басхевкин <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|RSA}} [[Абонџиле Том]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|ENG}} [[Џаред Жилет]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|NED}} [[Денис Хиглер]] <br />{{flagsport|ITA}} [[Марко Ди Бело]] |} ===Швајцарија - Алжир=== <section begin=R32-13 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Швајцарија - Алжир|Швајцарија - Алжир]] |дата = 2 јули 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = 2–0 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021527 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Брил Емболо|Емболо]] {{goal|10}} *[[Дан Ндоје|Ндоје]] {{goal|46}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Јаел Фалкон]] }}<section end=R32-13 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _sui26h |pattern_b = _sui26h |pattern_ra = _sui26h |pattern_sh = _sui26h |pattern_so = |leftarm = FF0000 |body = FF0000 |rightarm = FF0000 |shorts = FF0000 |socks = FF0000 |title = Швајцарија<ref name="SUI-ALG line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12536/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Switzerland v. Algeria |publisher=[[FIFA]] |date=July 3, 2026 |access-date=July 2, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _alg26h |pattern_b = _alg26hA |pattern_ra = _alg26h |pattern_sh = _alg26h |pattern_so = _alg26hl |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = F3F3F3 |title = Алжир<ref name="SUI-ALG line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Грегор Кобел]] |- |RB ||'''6''' ||[[Денис Закарија]] || {{suboff|87}} |- |CB ||'''4''' ||[[Нико Елведи]] |- |CB ||'''5''' ||[[Мануел Аканџи]] |- |LB ||'''13'''||[[Рикардо Родригес (фудбалер)|Рикардо Родригес]] |- |CM ||'''8''' ||[[Ремо Фројлер]] |- |CM ||'''10'''||[[Гранит Џака]] {{Капитен}} |- |RW ||'''11'''||[[Дан Ндоје]] || {{suboff|87}} |- |AM ||'''9''' ||[[Јохан Манзамби]] || {{suboff|70}} |- |LW ||'''17'''||[[Рубен Варгас]] || {{suboff|70}} |- |CF ||'''7''' ||[[Брил Емболо]] || {{suboff|82}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''22'''||[[Фабијан Ридер]] || {{subon|70}} |- |FW ||'''19'''||[[Ноа Окафор]] || {{subon|70}} |- |FW ||'''23'''||[[Зеки Амдуни]] || {{subon|82}} |- |MF ||'''20'''||[[Мишел Ебишер]] || {{subon|87}} |- |DF ||'''3''' ||[[Силван Видмер]] || {{subon|87}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Мурат Јакин]] |} |valign="top"|[[File:SUI-ALG 2026-07-02.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''23'''||[[Лука Зидан]] |- |RB ||'''17'''||[[Рафик Белгали]] || || {{suboff|82}} |- |CB ||'''2''' ||[[Аиса Манди]] |- |CB ||'''21'''||[[Рами Бенсебаини]] |- |LB ||'''15'''||[[Рајан Аит-Нури]] |- |DM ||'''19'''||[[Набил Бенталеб]] || || {{suboff|71}} |- |CM ||'''6''' ||[[Рамиз Зеруки]] || || {{suboff|58}} |- |CM ||'''10'''||[[Фарес Шаиби]] || {{yel|36}} |- |RF ||'''7''' ||[[Ријад Марез]] {{Капитен}} || || {{suboff|71}} |- |CF ||'''22'''||[[Ибрахим Маза]] |- |LF ||'''8''' ||[[Усем Ауар]] || || {{suboff|58}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''13'''||[[Жауен Хаџам]] || || {{subon|58}} |- |FW ||'''9''' ||[[Амин Гуири]] || || {{subon|58}} |- |FW ||'''11'''||[[Анис Хаџ Муса]] || || {{subon|71}} |- |MF ||'''14'''||[[Хишам Будауи]] || {{yel|72}} || {{subon|71}} |- |FW ||'''20'''||[[Адил Булбина]] || || {{subon|82}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|BIH}} [[Владимир Петковиќ]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Брил Емболо]] (Швајцарија)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="SUI-ALG line-ups"/> <br />{{flagsport|ARG}} Масимилијано Дел Јесо <br />{{flagsport|ARG}} Факундо Родригес <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|PER}} [[Кевин Ортега (фудбалски судија)|Кевин Ортега]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|ARG}} [[Ернан Мастранџело]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|MEX}} Ерик Миранда <br />{{flagsport|CHL}} Хуан Лара |} ===Австралија - Египет=== <section begin=R32-14 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Австралија - Египет|Австралија - Египет]] |дата = 3 јули 2026 |време = 13:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|AUS}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021515 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = |судија = }}<section end=R32-14 /> ===Аргентина - Зелен ’Рт=== <section begin=R32-15 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Аргентина - Зелен ’Рт|Аргентина - Зелен ’Рт]] |дата = 3 јули 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021521 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = |судија = }}<section end=R32-15 /> ===Колумбија - Гана=== <section begin=R32-16 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Колумбија - Гана|Колумбија - Гана]] |дата = 3 јули 2026 |време = 20:30 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021517 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = |судија = }}<section end=R32-16 /> ==Осминафинале== ===Канада - Мароко=== <section begin=R16-1 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |дата = 4 јули 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021530 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = |судија = }}<section end=R16-1 /> ===Парагвај - Франција=== <section begin=R16-2 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |дата = 4 јули 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021533 |екипа2 = {{fb|FRA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = |судија = }}<section end=R16-2 /> ===Бразил - Норвешка=== <section begin=R16-3 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |дата = 5 јули 2026 |време = 16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021532 |екипа2 = {{fb|NOR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = |судија = }}<section end=R16-3 /> ===Мексико - Англија=== <section begin=R16-4 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |дата = 5 јули 2026 |време = 18:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021531 |екипа2 = {{fb|ENG}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = |судија = }}<section end=R16-4 /> ===Непознато1 - Непознато2=== <section begin=R16-5 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |дата = 6 јули 2026 |време = 14:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = непознато {{симбол2|Flag of None.svg}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021529 |екипа2 = {{симбол2|Flag of None.svg}} непознато |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = |судија = }}<section end=R16-5 /> ===САД - Белгија=== <section begin=R16-6 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |дата = 6 јули 2026 |време = 17:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021534 |екипа2 = {{fb|BEL}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = |судија = }}<section end=R16-6 /> ===Непознато1 - Непознато2=== <section begin=R16-7 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |дата = 7 јули 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = непознато {{симбол2|Flag of None.svg}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021528 |екипа2 = {{симбол2|Flag of None.svg}} непознато |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц|Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = |судија = }}<section end=R16-7 /> ===Непознато1 - Непознато2=== <section begin=R16-8 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |дата = 7 јули 2026 |време = 13:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = непознато {{симбол2|Flag of None.svg}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021535 |екипа2 = {{симбол2|Flag of None.svg}} непознато |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = |судија = }}<section end=R16-8 /> == Наводи == {{наводи}} {{Светско првенство во фудбал 2026}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал 2026|Нокаут фаза]] swiqdxc86du8dfwxbiuj0iy21l3ixl6 5589236 5589227 2026-07-08T11:41:54Z Carshalton 30527 5589236 wikitext text/x-wiki {{Врати се|Светско првенство во фудбал 2026}} '''Светско првенство во фудбал 2026 - нокаут фаза''' била втората и последна фаза на [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]], по [[Светско првенство во фудбал 2026#Групна фаза|групната фаза]]. Започнала на 28 јуни, а завршила на 19 јули 2026 година, со [[Финале на Светското првенство во фудбал 2026|финалето]], се одиграло на стадионот [[МетЛајф]] во [[Ист Ратерфорд (Њу Џерзи)|Ист Ратерфорд]], [[Њу Џерзи]].<ref name="match schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=ФИФА Светско првенство 26 – Распоред на натпревари |publisher=[[ФИФА]] ​​|date=4 февруари 2024 година |access-date=4 февруари 2024 година}}</ref> Првите две екипи од секоја од дванаесетте групи, заедно со [[Светско првенство во фудбал 2026#Поредок на третопласираните|најдобрите осум третопласирани екипи]], ќе се пласираат во нокаут фазата за да се натпреваруваат во турнир со еднократна елиминација. Во нокаут фазата ќе има 32 натпревари, вклучувајќи и натпревар за третото место.<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=Прописи за Светското првенство во ФИФА 2026 |publisher=FIFA |date=мај 2025 |access-date=7 јуни 2025 |archive-date=23 јуни 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref> ==Формат== Во нокаут фазата на [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]] се натпреварувале 32 екипи кои се квалификувале од групната фаза. Натпреварите во нокаут-фазата се играле додека не се добие победник. Доколку резултатот е нерешен по истекот на 90 минути, ќе се играат продолженија од 30 минути. Ако и по продолженијата резултатот остане нерешен, победникот ќе биде одлучен по [[Изведување пенали (фудбал)|изведување пенали]].<ref name="regulations"/> Сите наведени времиња се локални.<ref name="match schedule"/> Во шеснаесетфиналето (рундата од 32 екипи), четири од победниците на групите ќе играат против второпласирани репрезентации од групите. Останатите осум победници на групите ќе играат против четири од најдобрите третопласирани репрезентации кои ќе обезбедат пласман. Осумте преостанати второпласирани репрезентации ќе играат меѓусебно. ФИФА го утврдила следниот распоред за шеснаесетфиналето:<ref name="regulations" /> *'''Натпревар 73''': Второпласираниот од група А – Второпласираниот од група Б *'''Натпревар 74''': Победникот на група Е – Третопласираниот од групите А/Б/Ц/Д/Ф *'''Натпревар 75''': Победникот на група Ф – Второпласираниот од група Ц *'''Натпревар 76''': Победникот на група Ц – Второпласираниот од група Ф *'''Натпревар 77''': Победникот на група И – Третопласираниот од групите Ц/Д/Ф/Г/Х *'''Натпревар 78''': Второпласираниот од група Е – Второпласираниот од група И *'''Натпревар 79''': Победникот на група А – Третопласираниот од групите Ц/Е/Ф/Х/И *'''Натпревар 80''': Победникот на група Л – Третопласираниот од групите Е/Х/И/Ј/К *'''Натпревар 81''': Победникот на група Д – Третопласираниот од групите Б/Е/Ф/И/Ј *'''Натпревар 82''': Победникот на група Г – Третопласираниот од групите А/Е/Х/И/Ј *'''Натпревар 83''': Второпласираниот од група К – Второпласираниот од група Л *'''Натпревар 84''': Победникот на група Х – Второпласираниот од група Ј *'''Натпревар 85''': Победникот на група Б – Третопласираниот од групите Е/Ф/Г/И/Ј *'''Натпревар 86''': Победникот на група Ј – Второпласираниот од група Х *'''Натпревар 87''': Победникот на група К – Третопласираниот од групите Д/Е/И/Ј/Л *'''Натпревар 88''': Второпласираниот од група Д – Второпласираниот од група Г ===Комбинации за натпреварите од шеснаесттинафиналето=== Паровите во кои учествуваат третопласираните репрезентации зависат од тоа кои осум третопласирани репрезентации ќе обезбедат пласман во шеснаесетфиналето. Сите 495 можни комбинации, се објавени во Анекс Ц од правилникот на турнирот.<ref name="regulations"/> Третопласирани екипи од следниве групи, биле во [[Светско првенство во фудбал 2026#Поредок на третопласираните|првите осум во поредокот]]: Б, Д, Е, Ф, И, Ј, К и Л. Според табелата со комбинации, натпреварите во кои учествувале третопласираните екипи биле следниве:<ref name="regulations"/> *1А (Мексико) vs 3Е (Еквадор) *1Б (Швајцарија) vs 3Ј (Алжир) *1Д (САД) vs 3Б (Босна и Херцеговина) *1Е (Германија) vs 3Д (Парагвај) *1Г (Белгија) vs 3И (Сенегал) *1И (Франција) vs 3Ф (Шведска) *1К (Колумбија) vs 3Л (Гана) *1Л (Англија) vs 3К (ДР Конго) ==Квалификувани репрезентации== Првите две екипи од секоја од дванаесетте групи, заедно со осумте најдобро рангирани третопласирани екипи, се квалификувaле за нокаут фазата.<ref name="regulations"/> <section begin="Qualified teams" /> {| class="wikitable" style="white-space:nowrap;" |- ! Група ! style="width:150px" | Победник ! style="width:150px" | Второпласиран ! style="width:150px" | Третопласиран<br />([[Светско првенство во фудбал 2026#Поредок на третопласираните|Најдобрите 8]] се квалификуваат) |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група A|А]] | {{fb|MEX}} | {{fb|RSA}} | {{N/a}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Б|Б]] | {{fb|SUI}} | {{fb|CAN}} | {{fb|BIH}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ц|Ц]] | {{fb|BRA}} | {{fb|MAR}} | {{N/a}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Д|Д]] | {{fb|USA}} | {{fb|AUS}} | {{fb|PAR}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Е|Е]] | {{fb|GER}} | {{fb|CIV}} | {{fb|ECU}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ф|Ф]] | {{fb|NED}} | {{fb|JPN}} | {{fb|SWE}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Г|Г]] | {{fb|BEL}} | {{fb|EGY}} | {{N/a}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Х|Х]] | {{fb|ESP}} | {{fb|CPV}} | {{N/a}} |-0 ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група И|И]] | {{fb|FRA}} | {{fb|NOR}} | {{fb|SEN}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Ј|Ј]] | {{fb|ARG}} | {{fb|AUT}} | {{fb|ALG}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група К|К]] | {{fb|COL}} | {{fb|POR}} | {{fb|COD}} |- ! [[Светско првенство во фудбал 2026 - група Л|Л]] | {{fb|ENG}} | {{fb|CRO}} | {{fb|GHA}} |}<section end="Qualified teams" /> ==Жреб== {{#invoke:RoundN|N32 |style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes |RD1=[[#Шеснаесттинафинале|Шеснаесттинафинале]] |RD2=[[#Осминафинале|Осминафинале]] |RD3=[[#Четвртфинале|Четвртфинале]] |RD4=[[#Полуфинале|Полуфинале]] |RD5=[[#Финале|Финале]] |Consol=[[#Натпревар за 3. место|Натпревар за 3. место]] <!--Date – Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--> <!--Round of 32--> |29. јуни – [[Фоксборо]]|{{fb|GER}}||{{fb|PAR}}| |30. јуни – [[Ист Ратерфорд]]|{{fb|FRA}}||{{fb|SWE}}| |28. јуни – [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]]|{{fb|RSA}}|0|{{fb|CAN}}|1 |29. јуни – [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]]|{{fb|NED}}||{{fb|MAR}}| |2. јули – [[Торонто]]|{{fb|POR}}||{{fb|CRO}}| |2. јули – [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]]|{{fb|ESP}}||{{fb|AUT}}| |1. јули – [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]]|{{fb|USA}}||{{fb|BIH}}| |1. јули – [[Сиетл]]|{{fb|BEL}}||{{fb|SEN}}| |29. јуни – [[Хјустон]]|{{fb|BRA}}||{{fb|JPN}}| |30. јуни – [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]]|{{fb|CIV}}||{{fb|NOR}}| |30. јуни – [[Мексико (град)|Мексико Сити]]|{{fb|MEX}}||{{fb|ECU}}| |1. јули – [[Атланта]]|{{fb|ENG}}||{{fb|COD}}| |3. јули – [[Мајами Гарденс]]|{{fb|ARG}}||{{fb|CPV}}| |3. јули – [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]]|{{fb|AUS}}||{{fb|EGY}}| |2. јули – [[Ванкувер]]|{{fb|SUI}}||{{fb|ALG}}| |3. јули – [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]|{{fb|COL}}||{{fb|GHA}}| <!--Round of 16--> |4. јули – [[Филаделфија]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |4. јули – [[Хјустон]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |6. јули – [[Арлингтон (Texas)|Арлингтон]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |6. јули – [[Сиетл]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |5. јули – [[Ист Ратерфорд]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |5. јули – [[Мексико (град)|Мексико Сити]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |7. јули – [[Атланта]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |7. јули – [[Ванкувер]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| <!--Quarterfinals--> |9. јули – [[Фоксборо]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |10. јули – [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |11. јули – [[Мајами Гарденс]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |11. јули – [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| <!--Semifinals--> |14. јули – [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| |15. јули – [[Атланта]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| <!--Final--> |19. јули – [[Ист Ратерфорд]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| <!--Match for third place--> |18. јули – [[Мајами Гарденс]]|<!--{{fb|}}-->||<!--{{fb|}}-->| }} ==Шеснаесттинафинале== ===Јужна Африка - Канада=== <section begin=R32-1 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Јужна Африка - Канада|Јужна Африка - Канада]] |дата = 28 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|RSA}} |резултат = 0–1 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021518 |екипа2 = {{fb|CAN}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|90+2}} [[Стивен Еуштакио|Еуштакио]] |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд (Калифорнија)|Инглвуд]] |гледачи = 69.237 |судија = {{flagsport|POR}} [[Жоао Пињеиро]] }}<section end=R32-1 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _rsa26h |pattern_b = _rsa26h |pattern_ra = _rsa26h |pattern_sh = _rsa26h |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FFF000 |title = {{nowrap|Јужна&nbsp;Африка}}<ref name="RSA-CAN line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12527/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – South Africa v. Canada |publisher=[[FIFA]] |date=June 28, 2026 |access-date=June 28, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _can26t |pattern_b = _can26t |pattern_ra = _can26t |pattern_sh = _can26t |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = 000000 |title = Канада<ref name="RSA-CAN line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Ронвен Вилијамс]] {{Капитен}} |- |RB ||'''20'''||[[Хулисо Мудау]] |- |CB ||'''21'''||[[Име Окон]] |- |CB ||'''14'''||[[Мбекезели Мбокази]] |- |LB ||'''6''' ||[[Обри Модиба]] |- |CM ||'''13'''||[[Сфефело Ситоле]] |- |CM ||'''4''' ||[[Тебохо Мокоена (фудбалер 1997)|Тебохо Мокоена]] |- |RW ||'''12'''||[[Тапело Масеко]] || || {{suboff|86}} |- |AM ||'''10'''||[[Релебохиле Мофокенг]] || || {{suboff|46}} |- |LW ||'''7''' ||[[Освин Аполис]] |- |CF ||'''17'''||[[Евиденс Макгопа]] || || {{suboff|86}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''5''' ||[[Таленте Мбата]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''15'''||[[Икрам Рајнерс]] || || {{subon|86}} |- |FW ||'''8''' ||[[Тшепанг Мореми]] || || {{subon|86}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|BEL}} [[Уго Брос]] |} |valign="top"|[[File:RSA-CAN 2026-06-28.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''16'''||[[Максим Крепо]] |- |RB ||'''2''' ||[[Алистер Џонстон]] |- |CB ||'''15'''||[[Моиз Бомбито]] || || {{suboff|59}} |- |CB ||'''13'''||[[Дерек Корнелиус]] |- |LB ||'''22'''||[[Ричи Лареја]] |- |RM ||'''17'''||[[Тејџон Бјукенан]] || || {{suboff|75}} |- |CM ||'''25'''||[[Нејтн Салиба]] || {{yel|54}} || {{suboff|59}} |- |CM ||'''7''' ||[[Стивен Еуштакио]] {{Капитен}} |- |LM ||'''11'''||[[Лиам Милар]] || || {{suboff|70}} |- |CF ||'''10'''||[[Џонатан Дејвид]] |- |CF ||'''12'''||[[Тани Олувасеји]] || || {{suboff|70}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''23'''||[[Нико Сигур]] || {{yel|67}} || {{subon|59}} |- |DF ||'''4''' ||[[Лук де Фужерол]] || || {{subon|59}} |- |FW ||'''24'''||[[Промис Дејвид]] || || {{subon|70}} |- |MF ||'''14'''||[[Џејкоб Шафелбург]] || || {{subon|70}} |- |DF ||'''19'''||[[Алфонсо Дејвис]] || || {{subon|75}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|USA}} [[Џеси Марш]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Стивен Еуштакио]] (Канада)<ref name="MOTM">{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/michelob-ultra-superior-player-of-match-winner |title=Michelob Ultra Superior Player of the Match – every winner |publisher=[[FIFA]] |date=June 28, 2026 |access-date=June 28, 2026}}</ref> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="RSA-CAN line-ups"/> <br />{{flagsport|POR}} Бруно Жезус <br />{{flagsport|POR}} Лусијано Маја <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|UAE}} [[Омар Ал Али]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|ESP}} [[Карлос дел Серо Гранде]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|BRA}} [[Родолфо Тоски]] <br />{{flagsport|ARG}} [[Ернан Мастранџело]] |} ===Бразил - Јапонија=== <section begin=R32-2 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Бразил - Јапонија|Бразил - Јапонија]] |дата = 29 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = 2–1 |извештај = https://www.fifa.com/fifaplus/en/match-centre/match/17/255711/285073/400128136 |екипа2 = {{fb|JPN}} |голови1 = *[[Каземиро]] {{goal|56}} *[[Габриел Мартинели|Мартинели]] {{goal|90+5}} |голови2 = *{{goal|29}} [[Каишу Сано|Сано]] |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = 68.777 |судија = {{flagsport|ITA}} [[Маурицио Маријани]] }}<section end=R32-2 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _bra26h |pattern_b = _bra26h |pattern_ra = _bra26h |pattern_sh = _bra26h |pattern_so = _bra26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Бразил<ref name="BRA-JPN line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12525/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Brazil v. Japan |publisher=[[FIFA]] |date=June 29, 2026 |access-date=June 29, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _jap26a |pattern_b = _jap26a |pattern_ra = _jap26a |pattern_sh = _jap26a |pattern_so = _jap26a2l |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = 000000 |title = Јапонија<ref name="BRA-JPN line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Алисон Бекер|Алисон]] |- |RB ||'''13'''||[[Данило Луис да Силва|Данило Луис]] || {{yel|48}} |- |CB ||'''4''' ||[[Маркос Аоас Кореја|Маркињос]] {{Капитен}} |- |CB ||'''3''' ||[[Габриел Магаљаеш]] |- |LB ||'''16'''||[[Даглас Сантос]] |- |DM ||'''5''' ||[[Каземиро]] || {{yel|14}} || {{suboff|90+1}} |- |CM ||'''8''' ||[[Бруно Гимараеш]] || || {{suboff|90+7}} |- |CM ||'''20'''||[[Лукас Пакета]] || || {{suboff|46}} |- |RF ||'''26'''||[[Рајан (фудбалер 2006)|Рајан]] |- |CF ||'''9''' ||[[Матеуш Куња]] || || {{suboff|66}} |- |LF ||'''7''' ||[[Винисиус Жуниор]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''19'''||[[Ендрик (фудбалер 2006)|Ендрик]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''22'''||[[Габриел Мартинели]] || || {{subon|66}} |- |MF ||'''17'''||[[Фабињо (фудбалер 1993)|Фабињо]] || || {{subon|90+1}} |- |MF ||'''18'''||[[Данило дос Сантос де Оливеира|Данило Сантос]] || || {{subon|90+7}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ITA}} [[Карло Анчелоти]] |} |valign="top"|[[File:BRA-JPN 2026-06-29.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Зион Сузуки]] |- |CB ||'''22'''||[[Такехиро Томијасу]] |- |CB ||'''3''' ||[[Шого Танигучи]] |- |CB ||'''21'''||[[Хироки Ито (фудбалер 1999)|Хироки Ито]] |- |RM ||'''10'''||[[Рицу Доан]] {{Капитен}} || || {{suboff|66}} |- |CM ||'''24'''||[[Каишу Сано]] || {{yel|12}} |- |CM ||'''15'''||[[Даичи Камада]] || {{yel|45}} || {{suboff|78}} |- |LM ||'''13'''||[[Кеито Накамура]] || || {{suboff|66}} |- |RF ||'''14'''||[[Џунја Ито]] || || {{suboff|78}} |- |CF ||'''18'''||[[Ајасе Уеда]] |- |LF ||'''11'''||[[Даизен Маеда]] || || {{suboff|90+7}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''25'''||[[Џуносуке Сузуки]] || {{yel|84}} || {{subon|66}} |- |DF ||'''2''' ||[[Јукинари Сугавара]] || || {{subon|66}} |- |MF ||'''7''' ||[[Ао Танака]] || || {{subon|78}} |- |FW ||'''6''' ||[[Шуто Мачино]] || || {{subon|78}} |- |FW ||'''19'''||[[Коки Огава (фудбалер)|Коки Огава]] || || {{subon|90+7}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Хаџиме Моријасу]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Каземиро]] (Бразил)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="BRA-JPN line-ups"/> <br />{{flagsport|ITA}} Даниеле Биндони <br />{{flagsport|ITA}} Алберто Тегони <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|SUI}} [[Сандро Шерер]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|ITA}} [[Марко Ди Бело]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|CRO}} [[Иван Бебек]] <br />{{flagsport|USA}} [[Џо Дикерсон]] |} ===Германија - Парагвај=== <section begin=R32-3 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Германија - Парагвај|Германија - Парагвај]] |дата = 29 јуни 2026 |време = 16:30 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|GER}} |резултат = 1–1 |извештај = https://www.fifa.com/fifaplus/en/match-centre/match/17/255711/285073/400128136 |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = *[[Каи Хаверц|Хаверц]] {{goal|54}} |голови2 = *{{goal|42}} [[Хулио Енсисо (фудбалер 2004)|Енсисо]] |aet = yes |пенали1= *[[Каи Хаверц|Хаверц]] {{penmiss}} *[[Јозуа Кимих|Кимих]] {{pengoal}} *[[Џамал Мусиала|Мусиала]] {{pengoal}} *[[Ник Волтемаде|Волтемаде]] {{penmiss}} *[[Надием Амири|Амири]] {{pengoal}} *[[Џонатан Та|Та]] {{penmiss}} |пенали=3–4 |пенали2= *{{pengoal}} [[Маурисио Магаљаеш Прадо|Маурисио]] *{{pengoal}} [[Густаво Гомес|Г. Гомес]] *{{pengoal}} [[Матијас Галарса|Галарса]] *{{penmiss}} [[Антонио Санабрија|Санабрија]] *{{penmiss}} [[Фабијан Балбуена|Балбуена]] *{{pengoal}} [[Хосе Канале|Канале]] |стадион = [[Стадион Жилет|Жилет]] |локација = [[Фоксборо]] |гледачи = 63.945 |судија = {{flagsport|MAR}} [[Џалал Џајед]] }}<section end=R32-3 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _ger26h |pattern_b = _ger26h |pattern_ra = _ger26h |pattern_sh = _ger26h2 |pattern_so = _ger26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FFFFFF |title = Германија<ref name="GER-PAR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12522/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Germany v. Paraguay |publisher=[[FIFA]] |date=June 29, 2026 |access-date=June 29, 2026}}</ref> }} |{{Football kit | pattern_la = _par26A | pattern_b = _par26A | pattern_ra = _par26A | pattern_sh = _par26A | pattern_so = _par26al | leftarm2 = | body2 = | rightarm2 = | shorts2 = | socks2 = | title = Парагвај<ref name="GER-PAR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Мануел Нојер]] |- |RB ||'''6''' ||[[Јозуа Кимих]] {{Капитен}} |- |CB ||'''4''' ||[[Џонатан Та]] |- |CB ||'''2''' ||[[Антонио Ридигер]] || || {{suboff|110}} |- |LB ||'''18'''||[[Натаниел Браун (фудбалер)|Натаниел Браун]] |- |CM ||'''23'''||[[Феликс Нмеча]] || || {{suboff|46}} |- |CM ||'''5''' ||[[Александар Павловиќ (фудбалер)|Александар Павловиќ]] || || {{suboff|79}} |- |RW ||'''19'''||[[Лерој Сане]] || || {{suboff|88}} |- |AM ||'''7''' ||[[Каи Хаверц]] || {{yel|106}} |- |LW ||'''17'''||[[Флоријан Вирц]] || || {{suboff|110}} |- |CF ||'''26'''||[[Дензи Ундав]] || || {{suboff|63}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''8''' ||[[Леон Горецка]] || || {{subon|46}} |- |MF ||'''10'''||[[Џамал Мусиала]] || {{yel|115}} || {{subon|63}} |- |DF ||'''3''' ||[[Валдемар Антон]] || || {{subon|79}} |- |FW ||'''11'''||[[Ник Волтемаде]] || || {{subon|88}} |- |MF ||'''20'''||[[Надием Амири]] || || {{subon|110}} |- |DF ||'''24'''||[[Малик Тиао]] || || {{subon|110}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Јулијан Нагелсман]] || {{yel|105+1}} |} |valign="top"|[[File:GER-PAR 2026-06-29.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''12'''||[[Орландо Хил]] |- |RB ||'''4''' ||[[Хуан Хосе Касерес]] || || {{suboff|99}} |- |CB ||'''15'''||[[Густаво Гомес]] {{Капитен}} |- |CB ||'''13'''||[[Хосе Канале]] |- |LB ||'''6''' ||[[Хуниор Алонсо]] || || {{suboff|120+2}} |- |RM ||'''10'''||[[Мигел Алмирон]] || || {{suboff|91}} |- |CM ||'''16'''||[[Дамиан Бобадиља]] || || {{suboff|99}} |- |CM ||'''14'''||[[Андрес Кубас]] || {{yel|65}} |- |LM ||'''23'''||[[Матијас Галарса]] || {{yel|117}} |- |CF ||'''21'''||[[Габриел Авалос]] || || {{suboff|55}} |- |CF ||'''19'''||[[Хулио Енсисо (фудбалер 2004)|Хулио Енсисо]] || || {{suboff|57}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''24'''||[[Густаво Кабаљеро]] || || {{subon|55}} |- |MF ||'''11'''||[[Маурисио Магаљаеш Прадо|Маурисио]] || || {{subon|57}} |- |DF ||'''2''' ||[[Густаво Васкес]] || || {{subon|91}} |- |FW ||'''9''' ||[[Антонио Санабрија]] || || {{subon|99}} |- |MF ||'''20'''||[[Брајан Охеда]] || || {{subon|99}} |- |DF ||'''5''' ||[[Фабијан Балбуена]] || || {{subon|120+2}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ARG}} [[Густаво Алфаро]] || {{yel|105}} |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Орландо Хил]] (Парагвај)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="GER-PAR line-ups"/> <br />{{flagsport|MAR}} Закрија Бринси <br />{{flagsport|MAR}} Мостафа Акаркад <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|CHN}} [[Ма Нинг (фудбалски судија)|Ма Нинг]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|NIC}} [[Татјана Гусман]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|MAR}} Хамза Ел-Фарик <br />{{flagsport|SAU}} Абдула Ал-Шехри |} ===Холандија - Мароко=== <section begin=R32-4 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Холандија - Мароко|Холандија - Мароко]] |дата = 29 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|NED}} |резултат = 1–1 |извештај = https://www.fifa.com/fifaplus/en/match-centre/match/17/255711/285073/400128136 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = *[[Коди Гакпо|Гакпо]] {{goal|72}} |голови2 = *{{goal|90+1}} [[Иса Диоп (фудбалер)|Диоп]] |aet = yes |пенали1= *[[Тен Копмејнерс|Копмејнерс]] {{pengoal}} *[[Џастин Клајверт|Клајверт]] {{penmiss}} *[[Ваут Вегхорст|Вегхорст]] {{pengoal}} *[[Квинтен Тимбер|Тимбер]] {{penmiss}} *[[Крисенсио Самервил|Самервил]] {{penmiss}} |пенали=2–3 |пенали2= *{{penmiss}} [[Нил Ел Ајнауи|Ел Ајнауи]] *{{pengoal}} [[Суфијан Рахими|Рахими]] *{{pengoal}} [[Шемсдин Талби|Талби]] *{{penmiss}} [[Ашраф Хакими|Хакими]] *{{pengoal}} [[Исмаел Саибари|Саибари]] |стадион = [[Стадион ББВА]] |локација = [[Гвадалупе (Нуево Леон)|Гвадалупе]] |гледачи = 51.243 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Вилтон Сампајо]] }}<section end=R32-4 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _ned26h |pattern_b = _ned26h |pattern_ra = _ned26h |pattern_sh = _ned26a |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FF5533 |title = Холандија<ref name="NED-MAR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12531/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Netherlands v. Morocco |publisher=[[FIFA]] |date=June 29, 2026 |access-date=June 29, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _mrc26a |pattern_b = _mrc26a |pattern_ra = _mrc26a |pattern_sh = _mrc26a |pattern_so = _mrc26al |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Мароко<ref name="NED-MAR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Барт Вербруген]] |- |CB ||'''6''' ||[[Јан Пол ван Хеке]] |- |CB ||'''4''' ||[[Вирџил ван Дајк]] {{Капитен}} |- |CB ||'''5''' ||[[Натан Аке]] || {{suboff|71}} |- |RM ||'''22'''||[[Дензел Думфрис]] |- |CM ||'''8''' ||[[Рајан Гравенберх]] || {{suboff|86}} |- |CM ||'''21'''||[[Френки де Јонг]] || {{suboff|110}} |- |LM ||'''15'''||[[Мики ван де Вен]] || {{suboff|86}} |- |RF ||'''24'''||[[Крисенсио Самервил]] |- |CF ||'''19'''||[[Брајан Броби]] || {{suboff|71}} |- |LF ||'''11'''||[[Коди Гакпо]] || {{suboff|113}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''20'''||[[Тен Копмејнерс]] || {{subon|71}} |- |FW ||'''9''' ||[[Ваут Вегхорст]] || {{subon|71}} |- |MF ||'''26'''||[[Квинтен Тимбер]] || {{subon|86}} |- |DF ||'''25'''||[[Јорел Хато]] || {{subon|86}} |- |MF ||'''3''' ||[[Мартен де Рон]] || {{subon|110}} |- |MF ||'''7''' ||[[Џастин Клајверт]] || {{subon|113}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Роналд Куман]] |} |valign="top"|[[File:NED-MAR 2026-06-29.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Јасин Буну]] |- |RB ||'''2''' ||[[Ашраф Хакими]] {{Капитен}} |- |CB ||'''14'''||[[Иса Диоп (фудбалер)|Иса Диоп]] || {{yel|47}} |- |CB ||'''18'''||[[Шади Риад]] || || {{suboff|75}} |- |LB ||'''3''' ||[[Нусаир Мазрауи]] |- |CM ||'''6''' ||[[Ајуб Буади]] || || {{suboff|79}} |- |CM ||'''24'''||[[Нил Ел Ајнауи]] |- |RW ||'''10'''||[[Браим Дијас]] || || {{suboff|79}} |- |AM ||'''8''' ||[[Азедин Унахи]] || || {{suboff|86}} |- |LW ||'''23'''||[[Билал Ел Ханус]] || || {{suboff|86}} |- |CF ||'''11'''||[[Исмаел Саибари]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''26'''||[[Анас Салах-Един]] || || {{subon|75}} |- |MF ||'''15'''||[[Самир Ел Мурабет]] || || {{subon|79}} |- |MF ||'''16'''||[[Џесим Јасин]] || || {{subon|79}} |- |FW ||'''9''' ||[[Суфијан Рахими]] || || {{subon|86}} |- |MF ||'''7''' ||[[Шемсдин Талби]] || || {{subon|86}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Мохамед Уахби]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Иса Диоп (фудбалер)|Иса Диоп]] (Мароко)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="NED-MAR line-ups"/> <br />{{flagsport|BRA}} Бруно Пирес <br />{{flagsport|BRA}} Бруно Боскиља <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|CHL}} [[Кристија Гарај]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|COL}} [[Никола Гало]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|URU}} [[Леодан Гонсалес]] <br />{{flagsport|USA}} [[Армандо Виљареал]] |} ===Брег на Слоновата Коска - Норвешка=== <section begin=R32-5 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Брег на Слоновата Коска - Норвешка|Брег на Слоновата Коска - Норвешка]] |дата = 30 јуни 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|CIV}} |резултат = 1–2 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021514 |екипа2 = {{fb|NOR}} |голови1 = *[[Амад Диало|Диало]] {{goal|74}} |голови2 = *{{goal|39}} [[Антонио Нуса|Нуса]] *{{goal|86}} [[Ерлинг Холанд|Холанд]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 69.665 |судија = {{flagsport|VEN}} [[Хесус Валенсуела]] }}<section end=R32-5 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _civ26h |pattern_b = _civ26h |pattern_ra = _civ26h |pattern_sh = _civ26h |pattern_so = _civ26hl |leftarm = ff7d1d |body = ff7d1d |rightarm = ff7d1d |shorts = ff7d1d |socks = ff7d1d |title = {{nowrap|Брег&nbsp;на&nbsp;Слоновата&nbsp;Коска}}<ref name="CIV-NOR line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12523/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Côte d'Ivoire v. Norway |publisher=[[FIFA]] |date=June 30, 2026 |access-date=June 30, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _nor26t |pattern_b = _nor26t |pattern_ra = _nor26t |pattern_sh = _nor26h |pattern_so = |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Норвешка<ref name="CIV-NOR line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Јахија Фофана]] |- |RB ||'''17'''||[[Гела Дуе]] |- |CB ||'''7''' ||[[Одилон Косуну]] |- |CB ||'''20'''||[[Емануел Агбаду]] |- |LB ||'''3''' ||[[Гислен Конан]] || {{suboff|90+3}} |- |DM ||'''18'''||[[Ибрахим Сангаре]] |- |CM ||'''8''' ||[[Франк Кесие]] {{Капитен}} |- |CM ||'''26'''||[[Крист Инао Улаи]] || {{suboff|60}} |- |RF ||'''19'''||[[Никола Пепе]] || {{suboff|87}} |- |CF ||'''9''' ||[[Анже-Јоан Бони]] || {{suboff|60}} |- |LF ||'''11'''||[[Јан Диоманде]] || {{suboff|90+3}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''15'''||[[Амад Диало]] || {{subon|60}} |- |FW ||'''12'''||[[Елје Вахи]] || {{subon|60}} |- |FW ||'''14'''||[[Умар Диаките]] || {{subon|87}} |- |FW ||'''22'''||[[Еван Гесан]] || {{subon|90+3}} |- |FW ||'''24'''||[[Базумана Туре]] || {{subon|90+3}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Емерсе Фае]] |} |valign="top"|[[File:CIV-NOR 2026-06-29.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Ерјан Ниланд]] |- |RB ||'''16'''||[[Маркус Холмгрен Педерсен]] || || {{suboff|83}} |- |CB ||'''3''' ||[[Кристофер Ајер]] |- |CB ||'''17'''||[[Торбјерн Хегем]] |- |LB ||'''5''' ||[[Давид Мелер Волфе]] |- |CM ||'''6''' ||[[Патрик Берг]] |- |CM ||'''8''' ||[[Сандер Берге]] |- |AM ||'''10'''||[[Мартин Едегор]] {{Капитен}} |- |RF ||'''7''' ||[[Александер Серлот]] || || {{suboff|71}} |- |CF ||'''9''' ||[[Ерлинг Холанд]] |- |LF ||'''20'''||[[Антонио Нуса]] || {{yel|45+1}} || {{suboff|71}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''21'''||[[Андреас Шелдеруп]] || || {{subon|71}} |- |MF ||'''22'''||[[Оскар Боб]] || || {{subon|71}} |- |MF ||'''14'''||[[Фредрик Аурснес]] || || {{subon|83}} |- |colspan=3|'''Сеелктор:''' |- |colspan=3|[[Столе Солбакен]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Антонио Нуса]] (Норвешка)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="CIV-NOR line-ups"/> <br />{{flagsport|VEN}} Хорхе Урего <br />{{flagsport|VEN}} Тулио Морено <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|PAR}} [[Хуан Габриел Бенитес]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|CHL}} Хуан Лара <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|VEN}} [[Хуан Сото (фудбалски судија)|Хуан Сото]] <br />{{flagsport|ENG}} [[Џаред Жилет]] |} ===Франција - Шведска=== <section begin=R32-6 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Франција- Шведска|Франција - Шведска]] |дата = 30 јуни 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|FRA}} |резултат = 3–0 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021523 |екипа2 = {{fb|SWE}} |голови1 = *[[Килијан Мбапе|Мбапе]] {{goal|45}}, {{goal|74}} *[[Бредли Баркола|Баркола]] {{goal|53}} |голови2 = |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = 80.663 |судија = {{flagsport|NED}} [[Дани Макели]] }}<section end=R32-6 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _fra26H |pattern_b = _fra26H |pattern_ra = _fra26H |pattern_sh = _fra26H2 |pattern_so = _fra26Hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Франција<ref name="FRA-SWE line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12532/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – France v. Sweden |publisher=[[FIFA]] |date=June 30, 2026 |access-date=June 30, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _swe26h |pattern_b = _swe26h |pattern_ra = _swe26h |pattern_sh = _swe26h |pattern_so = _swe26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Шведска<ref name="FRA-SWE line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''16'''||[[Мајк Мењан]] |- |RB ||'''5''' ||[[Жул Кунде]] || {{suboff|75}} |- |CB ||'''4''' ||[[Дајо Упамекано]] |- |CB ||'''17'''||[[Вилијам Салиба]] |- |LB ||'''3''' ||[[Лука Дињ]] || {{suboff|78}} |- |CM ||'''8''' ||[[Орелијен Чуамени]] |- |CM ||'''14'''||[[Адријан Рабио]] |- |RW ||'''7''' ||[[Усман Дембеле]] || {{suboff|75}} |- |AM ||'''11'''||[[Мајкл Олисе]] || {{suboff|85}} |- |LW ||'''12'''||[[Бредли Баркола]] |- |CF ||'''10'''||[[Килијан Мбапе]] {{Капитен}} || {{suboff|85}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''20'''||[[Дезире Дуе]] || {{subon|75}} |- |DF ||'''2''' ||[[Мало Густо]] || {{subon|75}} |- |DF ||'''19'''||[[Тео Ернандес]] || {{subon|78}} |- |FW ||'''22'''||[[Жан-Филип Матета]] || {{subon|85}} |- |MF ||'''24'''||[[Рајан Шерки]] || {{subon|85}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Дидје Дешан]] |} |valign="top"|[[File:FRA-SWE 2026-06-30.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Јакоб Видел Зетерстрем]] |- |RB ||'''8''' ||[[Даниел Свенсон (фудбалер 2002)|Даниел Свенсон]] || {{suboff|82}} |- |CB ||'''2''' ||[[Густаф Лагербилке]] |- |CB ||'''3''' ||[[Виктор Линделоф]] {{Капитен}} |- |LB ||'''5''' ||[[Габриел Гудмундсон]] |- |RM ||'''11'''||[[Антони Еланга]] |- |CM ||'''7''' ||[[Лукас Бергвал]] || {{suboff|66}} |- |CM ||'''18'''||[[Јасин Ајари]] || {{suboff|82}} |- |LM ||'''24'''||[[Елиот Струд]] || {{suboff|66}} |- |CF ||'''17'''||[[Виктор Ѓекереш]] |- |CF ||'''9''' ||[[Александер Исак]] || {{suboff|89}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''26'''||[[Таха Али]] || {{subon|66}} |- |MF ||'''22'''||[[Бесфорт Зенели]] || {{subon|66}} |- |MF ||'''10'''||[[Бенјамин Нигрен]] || {{subon|82}} |- |MF ||'''19'''||[[Матијас Сванберг]] || {{subon|82}} |- |FW ||'''25'''||[[Густаф Нилсон (фудбалер 1997)|Густаф Нилсон]] || {{subon|89}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ENG}} [[Греам Потер]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Килијан Мбапе]] (Франција)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="FRA-SWE line-ups"/> <br />{{flagsport|NED}} Хесел Стегстра <br />{{flagsport|NED}} Јан де Врис <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|USA}} [[Тори Пенсо]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|NED}} [[Денис Хиглер]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|BEL}} Брам ван Дрише <br />{{flagsport|POL}} [[Тома Квјатковски]] |} ===Мексико - Еквадор=== <section begin=R32-7 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Мексико- Еквадор|Мексико - Еквадор]] |дата = 30 јуни 2026 |време = 19:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = 2–0 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021520 |екипа2 = {{fb|ECU}} |голови1 = *[[Хулијан Кињонес|Кињонес]] {{goal|22}} *[[Раул Хименес|Хименес]] {{goal|31}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = 80.824 |судија = {{flagsport|SLO}} [[Славко Винчиќ]] }}<section end=R32-7 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _mex26h |pattern_b = _mex26h |pattern_ra = _mex26h |pattern_sh = _mex26h |pattern_so = _mex26hl |leftarm = 3a7257 |body = 3a7257 |rightarm = 3a7257 |shorts = ffffff |socks = DE0000 |title = Мексико<ref name="MEX-ECU line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12529/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Mexico v. Ecuador |publisher=[[FIFA]] |date=June 30, 2026 |access-date=June 30, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _ecu26h |pattern_b = _ecu26h |pattern_ra = _ecu26h |pattern_sh = _ecu26h |pattern_so = _ecu26h2l |leftarm = FFE80B |body = FFE80B |rightarm = FFE80B |shorts = ffd700 |socks = ffd700 |title = Еквадор<ref name="MEX-ECU line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Раул Ранхел (фудбалер)|Раул Ранхел]] |- |RB ||'''2''' ||[[Хорхе Санчес (фудбалер 1997)|Хорхе Санчес]] |- |CB ||'''3''' ||[[Сесар Монтес]] {{Капитен}} |- |CB ||'''5''' ||[[Хоан Васкес]] |- |LB ||'''23'''||[[Хесус Гаљардо]] |- |DM ||'''6''' ||[[Ерик Лира]] |- |CM ||'''19'''||[[Хилберто Мора]] || {{suboff|59}} |- |CM ||'''7''' ||[[Луис Ромо]] || {{suboff|73}} |- |RF ||'''25'''||[[Роберто Алварадо]] || {{suboff|80}} |- |CF ||'''9''' ||[[Раул Хименес]] || {{suboff|73}} |- |LF ||'''16'''||[[Хулијан Кињонес]] || {{suboff|80}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''26'''||[[Брајан Гутиерес]] || {{subon|59}} |- |MF ||'''18'''||[[Обед Варгас]] || {{subon|73}} |- |FW ||'''11'''||[[Сантјаго Хименес]] || {{subon|73}} |- |DF ||'''15'''||[[Исраел Рејес]] || {{subon|80}} |- |MF ||'''17'''||[[Орбелин Пинеда]] || {{subon|80}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Хавиер Агире]] |} |valign="top"|[[File:MEX-ECU 2026-06-30.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Ернан Галиндес]] |- |RB ||'''21'''||[[Алан Франко (фудбалер 1998)|Алан Франко]] || {{yel|45+1}} || {{suboff|46}} |- |CB ||'''4''' ||[[Хоел Ордоњес]] || || {{suboff|46}} |- |CB ||'''6''' ||[[Вилијан Пачо]] |- |LB ||'''3''' ||[[Пјеро Инкапје]] || {{sent off|0|90+5}} |- |RM ||'''9''' ||[[Џон Јебоа]] || || {{suboff|79}} |- |CM ||'''23'''||[[Моисес Каиседо]] {{Капитен}} || {{yel|90+9}} |- |CM ||'''15'''||[[Педро Вите]] |- |LM ||'''20'''||[[Нилсон Ангуло]] || || {{suboff|79}} |- |CF ||'''19'''||[[Гонсало Плата]] |- |CF ||'''13'''||[[Енер Валенсија]] || || {{suboff|59}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''26'''||[[Јајмар Медина]] || || {{subon|46}} |- |DF ||'''17'''||[[Анхело Пресијадо]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''11'''||[[Кевин Родригес (фудбалер 2000)|Кевин Родригес]] || || {{subon|59}} |- |MF ||'''10'''||[[Кендри Паес]] || {{yel|90+3}} || {{subon|79}} |- |FW ||'''16'''||[[Хорди Каиседо]] || || {{subon|79}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ARG}} [[Себастијан Бекасесе]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Хулијан Кињонес]] (Мексико)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="MEX-ECU line-ups"/> <br />{{flagsport|SLO}} Томаж Кланчник <br />{{flagsport|SLO}} Андраж Ковачиќ <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|ALG}} [[Мустафа Горбал]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|GER}} [[Бастијан Данкерт]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|FRA}} [[Вили Делажо]] <br />{{flagsport|EGY}} [[Махмуд Ашур]] |} ===Англија - ДР Конго=== <section begin=R32-8 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Англија - ДР Конго|Англија - ДР Конго]] |дата = 1 јули 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ENG}} |резултат = 2–1 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021512 |екипа2 = {{fb|COD}} |голови1 = *[[Хари Кејн|Кејн]] {{goal|75}}, {{goal|86}} |голови2 = *{{goal|{{0}}7}} [[Брајан Сипенга|Сипенга]] |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц|Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = 68.239 |судија = {{flagsport|JOR}} [[Адхам Махадмех]] }}<section end=R32-8 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _eng26H |pattern_b = _eng26H |pattern_ra = _eng26H |pattern_sh = _eng26H |pattern_so = _eng26Hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Англија<ref name="ENG-COD line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12521/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – England v. Congo DR |publisher=[[FIFA]] |date=July 1, 2026 |access-date=July 1, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _cod2526h |pattern_b = _cod2526h |pattern_ra = _cod2526h |pattern_sh = _cod2526h |pattern_so = _cod26hl |leftarm = 00b7ef |body = 00b7ef |rightarm = 00b7ef |shorts = 00b7ef |socks = 00b7ef |title = ДР Конго<ref name="ENG-COD line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Џордан Пикфорд]] |- |RB ||'''25'''||[[Џед Спенс]] || || {{suboff|70}} |- |CB ||'''2''' ||[[Езри Конса]] |- |CB ||'''6''' ||[[Марк Гехи]] |- |LB ||'''3''' ||[[Нико О'Рајли]] |- |CM ||'''8''' ||[[Елиот Андерсон (фудбалер)|Елиот Андерсон]] |- |CM ||'''4''' ||[[Деклан Рајс]] || || {{suboff|90+1}} |- |RW ||'''20'''||[[Нони Мадуеке]] || || {{suboff|60}} |- |AM ||'''10'''||[[Џуд Белингам]] || {{yel|19}} |- |LW ||'''11'''||[[Маркус Рашфорд]] || || {{suboff|60}} |- |CF ||'''9''' ||[[Хари Кејн]] {{Капитен}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''7''' ||[[Букајо Сака]] || || {{subon|60}} |- |FW ||'''18'''||[[Антони Гордон (фудбалер)|Антони Гордон]] || || {{subon|60}} |- |MF ||'''21'''||[[Еберечи Езе]] || || {{subon|70}} |- |DF ||'''5''' ||[[Џон Стоунс]] || || {{subon|90+1}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|GER}} [[Томас Тухел]] |} |valign="top"|[[File:ENG-COD 2026-07-01.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Лионел Мпаси]] |- |RB ||'''2''' ||[[Арон Ван-Бисака]] |- |CB ||'''22'''||[[Шансел Мбемба]] {{Капитен}} |- |CB ||'''4''' ||[[Аксел Туанзебе]] |- |LB ||'''26'''||[[Артур Масуаку]] || || {{suboff|89}} |- |DM ||'''8''' ||[[Самуел Мутусами]] || || {{suboff|89}} |- |RM ||'''7''' ||[[Натанаел Мбуку]] || || {{suboff|64}} |- |CM ||'''6''' ||[[Нгалајел Мукау]] || || {{suboff|76}} |- |CM ||'''14'''||[[Ноа Садики]] || {{yel|27}} |- |LM ||'''9''' ||[[Брајан Сипенга]] || || {{suboff|76}} |- |CF ||'''20'''||[[Јоан Виса]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''13'''||[[Мешак Елија]] || || {{subon|64}} |- |MF ||'''10'''||[[Тео Бонгонда]] || || {{subon|76}} |- |MF ||'''25'''||[[Едо Кајембе]] || || {{subon|76}} |- |DF ||'''12'''||[[Јорис Кајембе]] || || {{subon|89}} |- |FW ||'''19'''||[[Фистон Мајеле]] || || {{subon|89}} |- |colspan=3|'''Селектиор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|FRA}} [[Себастјен Десабр]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Хари Кејн]] (Англија)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="ENG-COD line-ups"/> <br />{{flagsport|JOR}} Мохамад Ал-Калаф <br />{{flagsport|JOR}} Ахмад Ал-Роале <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|SAU}} [[Халид Ал-Тураис]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|QAT}} [[Хамис Ал-Мари]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|UAE}} Мохамед Обаид Хадим <br />{{flagsport|USA}} [[Џо Дикерсон]] |} ===Белгија - Сенегал=== <section begin=R32-9 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Белгија - Сенегал|Белгија - Сенегал]] |дата = 1 јули 2026 |време = 13:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|BEL}} |резултат = 3–2 |aet = yes |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021525 |екипа2 = {{fb|SEN}} |голови1 = *[[Ромелу Лукаку|Лукаку]] {{goal|86}} *[[Јури Тилеманс|Тилеманс]] {{goal|89}}, {{goal|120+5|пен.}} |голови2 = *{{goal|25}} [[Хабиб Диара|Диара]] *{{goal|51}} [[Исмаила Сар|И. Сар]] |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = 66.925 |судија = {{flagsport|HON}} [[Саид Мартинес]] }}<section end=R32-9 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _bel26a |pattern_b = _bel26a |pattern_ra = _bel26a |pattern_sh = _bel26a |pattern_so = _adidasblackl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Белгија<ref name="BEL-SEN line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12534/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Belgium v. Senegal |publisher=[[FIFA]] |date=July 1, 2026 |access-date=July 1, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _sen26a |pattern_b = _sen26a |pattern_ra = _sen26a |pattern_sh = _sen26a |pattern_so = _sen26al |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Сенегал<ref name="BEL-SEN line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Тибо Куртоа]] |- |RB ||'''21'''||[[Тимоти Кастањ]] |- |CB ||'''4''' ||[[Брендон Мехеле]] || {{yel|64}} |- |CB ||'''3''' ||[[Артур Теат]] |- |LB ||'''5''' ||[[Максим Де Кујпер]]|| || {{suboff|78}} |- |CM ||'''20'''||[[Ханс Ванакен]]|| || {{suboff|63}} |- |CM ||'''8''' ||[[Јури Тилеманс]] {{Капитен}} |- |RW ||'''10'''||[[Леандро Тросар]]|| || {{suboff|109}} |- |AM ||'''7''' ||[[Кевин Де Бројне]]|| || {{suboff|56}} |- |LW ||'''11'''||[[Жереми Доку]]|| || {{suboff|56}} |- |CF ||'''17'''||[[Шарл Де Кетеларе]] || || {{suboff|46}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''9''' ||[[Ромелу Лукаку]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''14'''||[[Доди Лукебакио]] || || {{subon|56}} |- |MF ||'''23'''||[[Никола Раскин]] || || {{subon|56}} |- |MF ||'''19'''||[[Диего Мореира]] || || {{subon|63}} |- |DF ||'''15'''||[[Тома Меније]] || || {{subon|78}} |- |MF ||'''24'''||[[Амаду Онана]] || || {{subon|109}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagicon|FRA}} [[Руди Гарсија]]|| {{yel|90}} |} |valign="top"|[[File:BEL-SEN 2026-07-01.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''23'''||[[Мори Диао]] |- |RB ||'''15'''||[[Крепен Диата]] |- |CB ||'''6''' ||[[Пате Сис]] |- |CB ||'''19'''||[[Муса Ниакате]] |- |LB ||'''14'''||[[Исмаил Јакобс]]|| || {{suboff|93}} |- |CM ||'''21'''||[[Хабиб Диара]]|| || {{suboff|73}} |- |CM ||'''5''' ||[[Идриса Геј]] {{Капитен}} || || {{suboff|95}} |- |CM ||'''26'''||[[Папе Геј]]|| || {{suboff|66}} |- |RF ||'''13'''||[[Илиман Ндиај]]|| || {{suboff|73}} |- |CF ||'''18'''||[[Исмаила Сар]] |- |LF ||'''10'''||[[Садио Мане]] || || {{suboff|93}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''8''' ||[[Ламин Камара]] || {{yel|67}} || {{subon|66}} |- |MF ||'''17'''||[[Папе Матар Сар]] || || {{subon|73}} |- |FW ||'''20'''||[[Ибрахим Мбаје]] || || {{subon|73}} |- |FW ||'''11'''||[[Николас Џексон]] || || {{subon|93}} |- |DF ||'''25'''||[[Ел Хаџи Малик Диуф]] || || {{subon|93}} |- |MF ||'''22'''||[[Бара Сапоко Ндиај]] || || {{subon|95}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Папе Тиао]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Јури Тилеманс]] (Белгија)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="BEL-SEN line-ups"/> <br />{{flagsport|HON}} Валтер Лопес <br />{{flagsport|HON}} Кристијан Рамирес <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|COL}} [[Андрес Рохас]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|MEX}} Гиљермо Пачеко <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|BRA}} [[Родолфо Тоски]] <br />{{flagsport|ESP}} [[Карлос дел Серо Гранде]] |} ===САД - Босна и Херцеговина=== <section begin=R32-10 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари САД - Босна и Херцеговина|САД - Босна и Херцеговина]] |дата = 1 јули 2026 |време = 17:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = 2–0 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021525 |екипа2 = {{fb|BIH}} |голови1 = *[[Фоларин Балогун|Балогун]] {{goal|45}} *[[Малик Тилман|Тилман]] {{goal|82}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Ливајс|Ливајс]] |локација = [[Санта Клара (Калифорнија)|Санта Клара]] |гледачи = 68.827 |судија = {{flagsport|BRA}} [[Рафаел Клаус]] }}<section end=R32-10 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _usa26h |pattern_b = _usa26h |pattern_ra = _usa26h |pattern_sh = _usa26h2 |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FCFAF5 |title = САД<ref name="USA-BIH line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12533/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – USA v. Bosnia and Herzegovina |publisher=[[FIFA]] |date=July 1, 2026 |access-date=July 1, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _bih26h |pattern_b = _bih26h |pattern_ra = _bih26h |pattern_sh = |pattern_so = _bih26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = 001970 |socks = |title = {{nowrap|Босна&nbsp;и&nbsp;Херцеговина}}<ref name="USA-BIH line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''24'''||[[Мат Фрис]] |- |CB ||'''16'''||[[Алекс Фриман]] |- |CB ||'''3''' ||[[Крис Ричардс (фудбалер)|Крис Ричардс]] |- |CB ||'''13'''||[[Тим Рим]] {{Капитен}} |- |RM ||'''2''' ||[[Сержињо Дест]] || || {{suboff|87}} |- |CM ||'''8''' ||[[Вестон Мекени]] || || {{suboff|90+5}} |- |CM ||'''4''' ||[[Тајлер Адамс]] |- |CM ||'''17'''||[[Малик Тилман]] |- |LM ||'''5''' ||[[Антони Робинсон]] |- |CF ||'''10'''||[[Кристијан Пулишиќ]] || || {{suboff|87}} |- |CF ||'''20'''||[[Фоларин Балогун]] || {{sent off|0|64}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''14'''||[[Себастијан Берхалтер]] || || {{subon|87}} |- |FW ||'''9''' ||[[Рикардо Пепи]] || || {{subon|87}} |- |MF ||'''7''' ||[[Џовани Рејна]] || || {{subon|90+5}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ARG}} [[Маурисио Почетино]] |} |valign="top"|[[File:USA-BIH 2026-07-01.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Никола Васиљ]] |- |RB ||'''7''' ||[[Амар Дедиќ]] |- |CB ||'''18'''||[[Никола Катиќ]] || || {{suboff|75}} |- |CB ||'''4''' ||[[Тарик Мухаремовиќ]] |- |LB ||'''21'''||[[Стјепан Радељиќ]] || {{yel|80}} |- |RM ||'''8''' ||[[Армин Гиговиќ]] || || {{suboff|51}} |- |CM ||'''14'''||[[Иван Шуњиќ]] || || {{suboff|51}} |- |CM ||'''19'''||[[Керим Алајбеговиќ]] |- |LM ||'''5''' ||[[Сеад Колашинац]] || || {{suboff|75}} |- |CF ||'''10'''||[[Ермедин Демировиќ]] |- |CF ||'''11'''||[[Един Џеко]] {{Капитен}} || || {{suboff|51}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''26'''||[[Ермин Махмиќ]] || || {{subon|51}} |- |MF ||'''6''' ||[[Бенјамин Тахировиќ]] || || {{subon|51}} |- |MF ||'''20'''||[[Есмир Бајрактаревиќ]] || || {{subon|51}} |- |FW ||'''23'''||[[Харис Табаковиќ]] || || {{subon|75}} |- |MF ||'''15'''||[[Амар Мемиќ]] || || {{subon|75}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Сергеј Барбарез]] || {{yel|80}} |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Малик Тилман]] (САД)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="USA-BIH line-ups"/> <br />{{flagsport|BRA}} Данило Манис <br />{{flagsport|BRA}} Родриго Фигуеиредо <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|ARG}} [[Дарио Ерера (фудбалски судија)|Дарио Ерера]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|VEN}} [[Хуан Сото (фудбалски судија)|Хуан Сото]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|COL}} [[Николас Гало]] <br />{{flagsport|FRA}} [[Жером Брисар]] |} ===Шпанија - Австрија=== <section begin=R32-11 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Шпанија - Австрија|Шпанија - Австрија]] |дата = 2 јули 2026 |време = 12:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = 3–0 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021519 |екипа2 = {{fb|AUT}} |голови1 = *[[Микел Ојарсабал|Ојарсабал]] {{goal|36}}, {{goal|89}} *[[Педро Поро|Поро]] {{goal|66}} |голови2 = |стадион = [[Стадион Соу-Фај|Соу-Фај]] |локација = [[Инглвуд]] |гледачи = 70.492 |судија = {{flagsport|SWE}} [[Глен Ниберг]] }}<section end=R32-11 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _esp26h |pattern_b = _esp26hA |pattern_ra = _esp26h |pattern_sh = _esp26h |pattern_so = _esp26hl |leftarm = D71726 |body = D71726 |rightarm = D71726 |shorts = 000066 |socks = D71726 |title = Шпанија<ref name="ESP-AUT line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12528/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Spain v. Austria |publisher=[[FIFA]] |date=July 2, 2026 |access-date=July 2, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _aut26a |pattern_b = _aut26a |pattern_ra = _aut26a |pattern_sh = _mrc26a |pattern_so = _aut26al |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Австрија<ref name="ESP-AUT line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''23'''||[[Унаи Симон]] |- |RB ||'''12'''||[[Педро Поро]] |- |CB ||'''22'''||[[Пау Кубарси]] |- |CB ||'''14'''||[[Емерик Лапорт]] || {{suboff|90+3}} |- |LB ||'''24'''||[[Марк Кукуреља]] |- |DM ||'''16'''||[[Родри (фудбалер 1996)|Родри]] {{Капитен}} |- |CM ||'''10'''||[[Дани Олмо]] || {{suboff|71}} |- |CM ||'''20'''||[[Педри]] || {{suboff|90+3}} |- |RF ||'''19'''||[[Ламин Јамал]] || {{suboff|85}} |- |CF ||'''21'''||[[Микел Ојарсабал]] |- |LF ||'''15'''||[[Алекс Баена]] || {{suboff|71}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''7''' ||[[Феран Торес]] || {{subon|71}} |- |MF ||'''6''' ||[[Микел Мерино]] || {{subon|71}} |- |MF ||'''9''' ||[[Гави (фудбалер)|Гави]] || {{subon|85}} |- |MF ||'''8''' ||[[Фабијан Руис]] || {{subon|90+3}} |- |DF ||'''2''' ||[[Марк Пубиљ]] || {{subon|90+3}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Луис де ла Фуенте (фудбалер 1961)|Луис де ла Фуенте]] |} |valign="top"|[[File:ESP-AUT 2026-07-02.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Александер Шлагер]] |- |RB ||'''5''' ||[[Штефан Пош]] || {{yel|83}} || {{suboff|85}} |- |CB ||'''3''' ||[[Кевин Дансо]] |- |CB ||'''8''' ||[[Давид Алаба]] {{Капитен}} |- |LB ||'''20'''||[[Конрад Лајмер]] |- |CM ||'''6''' ||[[Николас Зајвалд]] || || {{suboff|46}} |- |CM ||'''4''' ||[[Ксавер Шлагер]] || || {{suboff|46}} |- |RW ||'''18'''||[[Романо Шмид]] || || {{suboff|60}} |- |AM ||'''24'''||[[Пол Ванер]] |- |LW ||'''9''' ||[[Марсел Забицер]] |- |CF ||'''11'''||[[Михаел Грегорич]] || || {{suboff|60}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''10'''||[[Флоријан Грилич]] || || {{subon|46}} |- |MF ||'''17'''||[[Карни Чуквуемека]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''7''' ||[[Марко Арнаутовиќ]] || || {{subon|60}} |- |FW ||'''14'''||[[Саша Калајџиќ]] || || {{subon|60}} |- |DF ||'''22'''||[[Александер Прас]] || || {{subon|85}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|GER}} [[Ралф Рагник]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Ламин Јамал]] (Шпанија)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="ESP-AUT line-ups"/> <br />{{flagsport|SWE}} Махбод Беиги <br />{{flagsport|SWE}} Андреас Седерквист <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|MAU}} [[Дахан Беида]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|POL}} [[Томаш Квјатковски]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|SUI}} [[Федаји Сан]] <br />{{flagsport|AUS}} [[Шон Еванс (фудбалски судија)|Шон Еванс]] |} ===Португалија - Хрватска=== <section begin=R32-12 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Португалија - Хрватска|Португалија - Хрватска]] |дата = 2 јули 2026 |време = 19:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|POR}} |резултат = 2–1 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021526 |екипа2 = {{fb|CRO}} |голови1 = *[[Кристијано Роналдо|Роналдо]] {{goal|68|пен.}} *[[Гонсало Рамос|Рамос]] {{goal|90+4}} |голови2 = *{{goal|53}} [[Иван Перишиќ|Перишиќ]] |стадион = [[БМО Филд]] |локација = [[Торонто]] |гледачи = 43.036 |судија = {{flagsport|NOR}} [[Еспен Ескас]] }}<section end=R32-12 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _por26a |pattern_b = _por26a |pattern_ra = _por26a |pattern_sh = _por26a2 |pattern_so = _por26al |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Португалија<ref name="POR-CRO line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12535/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Portugal v. Croatia |publisher=[[FIFA]] |date=July 2, 2026 |access-date=July 2, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _cro26a |pattern_b = _cro26a |pattern_ra = _cro26a |pattern_sh = _cro26a |pattern_so = |leftarm = 000081 |body = 000081 |rightarm = 000081 |shorts = 000081 |socks = 0033F5 |title = Хрватска<ref name="POR-CRO line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Диого Кошта]] |- |RB ||'''20'''||[[Жоао Кансело]] || || {{suboff|62}} |- |CB ||'''3''' ||[[Рубен Дијаш]] || {{yel|17}} |- |CB ||'''13'''||[[Ренато Веига]] |- |LB ||'''25'''||[[Нуно Мендеш (фудбалер 2002)|Нуно Мендеш]] |- |CM ||'''15'''||[[Жоао Невеш]] |- |CM ||'''23'''||[[Витиња]] || || {{suboff|62}} |- |RW ||'''18'''||[[Педро Нето]] || || {{suboff|62}} |- |AM ||'''8''' ||[[Бруно Фернандеш]] || || {{suboff|62}} |- |LW ||'''17'''||[[Рафаел Леао]] |- |CF ||'''7''' ||[[Кристијано Роналдо]] {{Капитен}} || || {{suboff|81}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''10'''||[[Бернардо Силва]] || || {{subon|62}} |- |DF ||'''2''' ||[[Нелсон Семедо]] || || {{subon|62}} |- |FW ||'''26'''||[[Франсиско Консеисао]] || || {{subon|62}} |- |FW ||'''9''' ||[[Гонсало Рамос]] || || {{subon|62}} |- |MF ||'''21'''||[[Рубен Невеш]] || || {{subon|81}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|ESP}} [[Роберто Мартинес]] |} |valign="top"|[[File:POR-CRO 2026-07-02.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Доминик Ливаковиќ]] |- |RB ||'''2''' ||[[Јосип Станишиќ]] |- |CB ||'''6''' ||[[Јосип Шутало]] |- |CB ||'''3''' ||[[Марин Понграчиќ]] |- |LB ||'''14'''||[[Иван Перишиќ]] || {{yel|90+8}} |- |CM ||'''10'''||[[Лука Модриќ]] {{Капитен}} || {{yel|59}} |- |CM ||'''8''' ||[[Матео Ковачиќ]] || || {{suboff|90+6}} |- |RW ||'''13'''||[[Никола Влашиќ]] || || {{suboff|90+2}} |- |AM ||'''17'''||[[Петар Сучиќ]] |- |LW ||'''16'''||[[Мартин Батурина]] || || {{suboff|68}} |- |CF ||'''11'''||[[Анте Будимир]] || || {{suboff|46}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''20'''||[[Игор Матановиќ]] || || {{subon|46}} |- |MF ||'''15'''||[[Марио Пашалиќ]] || || {{subon|68}} |- |DF ||'''4''' ||[[Јошко Гвардиол]] || || {{subon|90+2}} |- |FW ||'''9''' ||[[Андреј Крамариќ]] || || {{subon|90+6}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Златко Далиќ]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Кристијано Роналдо]] (Португалија)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="POR-CRO line-ups"/> <br />{{flagsport|NOR}} Јан Ерик Енган <br />{{flagsport|NOR}} Исак Басхевкин <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|RSA}} [[Абонџиле Том]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|ENG}} [[Џаред Жилет]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|NED}} [[Денис Хиглер]] <br />{{flagsport|ITA}} [[Марко Ди Бело]] |} ===Швајцарија - Алжир=== <section begin=R32-13 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Швајцарија - Алжир|Швајцарија - Алжир]] |дата = 2 јули 2026 |време = 20:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|SUI}} |резултат = 2–0 |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021527 |екипа2 = {{fb|ALG}} |голови1 = *[[Брил Емболо|Емболо]] {{goal|10}} *[[Дан Ндоје|Ндоје]] {{goal|46}} |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = 52.497 |судија = {{flagsport|ARG}} [[Јаел Фалкон]] }}<section end=R32-13 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _sui26h |pattern_b = _sui26h |pattern_ra = _sui26h |pattern_sh = _sui26h |pattern_so = |leftarm = FF0000 |body = FF0000 |rightarm = FF0000 |shorts = FF0000 |socks = FF0000 |title = Швајцарија<ref name="SUI-ALG line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12536/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Switzerland v. Algeria |publisher=[[FIFA]] |date=July 3, 2026 |access-date=July 2, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _alg26h |pattern_b = _alg26hA |pattern_ra = _alg26h |pattern_sh = _alg26h |pattern_so = _alg26hl |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = F3F3F3 |title = Алжир<ref name="SUI-ALG line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Грегор Кобел]] |- |RB ||'''6''' ||[[Денис Закарија]] || {{suboff|87}} |- |CB ||'''4''' ||[[Нико Елведи]] |- |CB ||'''5''' ||[[Мануел Аканџи]] |- |LB ||'''13'''||[[Рикардо Родригес (фудбалер)|Рикардо Родригес]] |- |CM ||'''8''' ||[[Ремо Фројлер]] |- |CM ||'''10'''||[[Гранит Џака]] {{Капитен}} |- |RW ||'''11'''||[[Дан Ндоје]] || {{suboff|87}} |- |AM ||'''9''' ||[[Јохан Манзамби]] || {{suboff|70}} |- |LW ||'''17'''||[[Рубен Варгас]] || {{suboff|70}} |- |CF ||'''7''' ||[[Брил Емболо]] || {{suboff|82}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''22'''||[[Фабијан Ридер]] || {{subon|70}} |- |FW ||'''19'''||[[Ноа Окафор]] || {{subon|70}} |- |FW ||'''23'''||[[Зеки Амдуни]] || {{subon|82}} |- |MF ||'''20'''||[[Мишел Ебишер]] || {{subon|87}} |- |DF ||'''3''' ||[[Силван Видмер]] || {{subon|87}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Мурат Јакин]] |} |valign="top"|[[File:SUI-ALG 2026-07-02.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''23'''||[[Лука Зидан]] |- |RB ||'''17'''||[[Рафик Белгали]] || || {{suboff|82}} |- |CB ||'''2''' ||[[Аиса Манди]] |- |CB ||'''21'''||[[Рами Бенсебаини]] |- |LB ||'''15'''||[[Рајан Аит-Нури]] |- |DM ||'''19'''||[[Набил Бенталеб]] || || {{suboff|71}} |- |CM ||'''6''' ||[[Рамиз Зеруки]] || || {{suboff|58}} |- |CM ||'''10'''||[[Фарес Шаиби]] || {{yel|36}} |- |RF ||'''7''' ||[[Ријад Марез]] {{Капитен}} || || {{suboff|71}} |- |CF ||'''22'''||[[Ибрахим Маза]] |- |LF ||'''8''' ||[[Усем Ауар]] || || {{suboff|58}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''13'''||[[Жауен Хаџам]] || || {{subon|58}} |- |FW ||'''9''' ||[[Амин Гуири]] || || {{subon|58}} |- |FW ||'''11'''||[[Анис Хаџ Муса]] || || {{subon|71}} |- |MF ||'''14'''||[[Хишам Будауи]] || {{yel|72}} || {{subon|71}} |- |FW ||'''20'''||[[Адил Булбина]] || || {{subon|82}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|{{flagsport|BIH}} [[Владимир Петковиќ]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Брил Емболо]] (Швајцарија)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="SUI-ALG line-ups"/> <br />{{flagsport|ARG}} Масимилијано Дел Јесо <br />{{flagsport|ARG}} Факундо Родригес <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|PER}} [[Кевин Ортега (фудбалски судија)|Кевин Ортега]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|ARG}} [[Ернан Мастранџело]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|MEX}} Ерик Миранда <br />{{flagsport|CHL}} Хуан Лара |} ===Австралија - Египет=== <section begin=R32-14 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Австралија - Египет|Австралија - Египет]] |дата = 3 јули 2026 |време = 13:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|AUS}} |резултат = 1–1 |aet = yes |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021515 |екипа2 = {{fb|EGY}} |голови1 = *[[Мохамед Хани|Хани]] {{goal|55|авт.}} |голови2 = *{{goal|13}} [[Емам Ашур|Ашур]] |пенали1= *[[Хари Сутар|Сутар]] {{penmiss}} *[[Џексон Ирвајн|Ирвајн]] {{pengoal}} *[[Авер Мабил|Мабил]] {{pengoal}} *[[Лукас Херингтон|Херингтон]] {{penmiss}} |пенали=2–4 |пенали2= *{{pengoal}} [[Махмуд Сабер|Сабер]] *{{pengoal}} [[Рами Рабија|Рабија]] *{{pengoal}} [[Мохамед Салах|Салах]] *{{pengoal}} [[Хосам Абделмагид|Абделмагид]] |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = 70.244 |судија = {{flagsport|URU}} [[Густаво Техера]] }}<section end=R32-14 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _aus26h |pattern_b = _aus26h |pattern_ra = _aus26h |pattern_sh = _aus26H |pattern_so = |leftarm = FFFF00 |body = FFFF00 |rightarm = FFFF00 |shorts = 07563E |socks = FFFFFF |title = Австралија<ref name="AUS-EGY line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12524/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Australia v. Egypt |publisher=[[FIFA]] |date=July 3, 2026 |access-date=July 3, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _egy26h |pattern_b = _egy26h |pattern_ra = _egy26h |pattern_sh = _gha26h |pattern_so = |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = 000000 |title = Египет<ref name="AUS-EGY line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''18'''||[[Патрик Бич]] || || {{suboff|119}} |- |CB ||'''3''' ||[[Алесандро Чиркати]] |- |CB ||'''19'''||[[Хари Сутар]] {{Капитен}} |- |CB ||'''25'''||[[Лукас Херингтон]] |- |RM ||'''5''' ||[[Џордан Бос]] || || {{suboff|46}} |- |CM ||'''22'''||[[Џексон Ирвајн]] |- |CM ||'''13'''||[[Ејден О'Нил]] || || {{suboff|91}} |- |LM ||'''16'''||[[Азиз Бехич]] |- |RF ||'''20'''||[[Кристијан Волпато]] || || {{suboff|74}} |- |CF ||'''17'''||[[Нестори Иранкунда]] || || {{suboff|74}} |- |LF ||'''8''' ||[[Конор Меткалф]] || || {{suboff|91}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''15'''||[[Каи Труин]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''10'''||[[Ајдин Хрустиќ]] || || {{subon|74}} |- |FW ||'''9''' ||[[Мохамед Туре (фудбалер 2004)|Мохамед Туре]] || || {{subon|74}} |- |MF ||'''24'''||[[Пол Окон-Енгстлер]] || || {{subon|91}} |- |FW ||'''11'''||[[Авер Мабил]] || || {{subon|91}} |- |GK ||'''1''' ||[[Метју Рајан]] || || {{subon|119}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Тони Поповиќ]] |} |valign="top"|[[File:AUS-EGY 2026-07-03.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''23'''||[[Мостафа Шобеир]] |- |RB ||'''3''' ||[[Мохамед Хани]] |- |CB ||'''2''' ||[[Јасер Ибрахим]] || {{yel|120}} |- |CB ||'''5''' ||[[Рами Рабија]] |- |LB ||'''15'''||[[Карим Хафез]] || || {{suboff|80}} |- |RM ||'''8''' ||[[Емам Ашур]] |- |CM ||'''14'''||[[Хамди Фати]] || || {{suboff|67}} |- |CM ||'''19'''||[[Марван Атија]] || || {{suboff|120+1}} |- |LM ||'''11'''||[[Мостафа Зико]] || || {{suboff|67}} |- |CF ||'''10'''||[[Мохамед Салах]] {{Капитен}} |- |CF ||'''22'''||[[Омар Мармуш]] || || {{suboff|106}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''12'''||[[Хаисем Хасан]] || {{yel|105}} || {{subon|67}} |- |DF ||'''4''' ||[[Хосам Абделмагид]] || || {{subon|67}} |- |FW ||'''7''' ||[[Махмуд Хасан (фудбалер)|Трезеге]] || || {{subon|80}} |- |FW ||'''9''' ||[[Хамза Абделкарим]] || || {{subon|106}} |- |MF ||'''21'''||[[Махмуд Сабер]] || || {{subon|120+1}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Хосам Хасан]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Мохамед Салах]] (Египет)<ref name="MOTM" /> '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:'''<ref name="AUS-EGY line-ups"/> <br />{{flagsport|URU}} Карлос Бареиро <br />{{flagsport|URU}} Николас Таран <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|SUI}} [[Сандро Шерер]] <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />{{flagsport|URU}} [[Леодан Гонсалес]] <br />'''[[Video assistant referee#Помошен video assistant referee|Помошни VAR судии]]:''' <br />{{flagsport|URU}} Антонио Гарсија <br />{{flagsport|GER}} [[Бастијан Данкерт]] |} ===Аргентина - Зелен ’Рт=== <section begin=R32-15 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Аргентина - Зелен ’Рт|Аргентина - Зелен ’Рт]] |дата = 3 јули 2026 |време = 18:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|ARG}} |резултат = 3–2 |aet = yes |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021521 |екипа2 = {{fb|CPV}} |голови1 = *[[Лионел Меси|Меси]] {{goal|29}} *[[Лисандро Мартинес|Ли. Мартинес]] {{goal|92}} *[[Дини (фудбалер 1995)|Дини]] {{goal|111|авт.}} |голови2 = *{{goal|59}} [[Дерој Дуарте|Д. Дуарте]] *{{goal|103}} [[Сидни Лопеш Кабрал|С. Кабрал]] |стадион = [[Стадион Хард Рок|Хард Рок]] |локација = [[Мајами Гарденс]] |гледачи = 64.478 |судија = {{flagsport|CAN}} [[Дру Фишер]] }}<section end=R32-15 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _arg26h |pattern_b = _arg26hA_wc |pattern_ra = _arg26h |pattern_sh = _arg26h2 |pattern_so = _arg26h2l |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Аргентина<ref name="ARG-CPV line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12530/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Argentina v. Cabo Verde |publisher=[[FIFA]] |date=July 3, 2026 |access-date=July 3, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _cpv26h |pattern_b = _cpv26h |pattern_ra = _cpv26h |pattern_sh = _cpv26h |pattern_so = _cpv26hl |leftarm = 1A3CB0 |body = 1A3CB0 |rightarm = 1A3CB0 |shorts = 1A3CB0 |socks = 1A3CB0 |title = Зелен ’Рт<ref name="ARG-CPV line-ups"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''23'''||[[Емилијано Мартинес]] |- |RB ||'''26'''||[[Науел Молина]] || || {{suboff|104}} |- |CB ||'''13'''||[[Кристијан Ромеро]] |- |CB ||'''6''' ||[[Лисандро Мартинес]] |- |LB ||'''25'''||[[Факундо Медина]] || || {{suboff|85}} |- |RM ||'''7''' ||[[Родриго Де Паул]] || || {{suboff|84}} |- |CM ||'''20'''||[[Алексис Макалистер]] |- |CM ||'''24'''||[[Енцо Фернандес]] |- |LM ||'''16'''||[[Тијаго Алмада]] || || {{suboff|63}} |- |CF ||'''10'''||[[Лионел Меси]] {{Капитен}} |- |CF ||'''22'''||[[Лаутаро Мартинес]] || || {{suboff|63}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''15'''||[[Николас Гонсалес|Нико Гонсалес]] || || {{subon|63}} |- |FW ||'''9''' ||[[Хулијан Алварес]] || || {{subon|63}} |- |MF ||'''5''' ||[[Леандро Паредес]] || || {{subon|84}} |- |DF ||'''3''' ||[[Николас Таљафико]] || || {{subon|85}} |- |DF ||'''4''' ||[[Гонсало Монтиел]] || {{yel|115}} || {{subon|104}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Лионел Скалони]] |} |valign="top"|[[File:ARG-CPV 2026-07-03.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%; margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Возиња]] |- |RB ||'''22'''||[[Стивен Мореира]] |- |CB ||'''4''' ||[[Роберто Лопеш (фудбалер 1992)|Роберто Лопеш]] |- |CB ||'''3''' ||[[Дини (фудбалер 1995)|Дини]] |- |LB ||'''13'''||[[Сидни Лопеш Кабрал]] |- |DM ||'''6''' ||[[Кевин Пина (фудбалер)|Кевин Пина]] || {{yel|68}} || {{suboff|100}} |- |RM ||'''20'''||[[Рајан Мендеш]] {{Капитен}} || || {{suboff|80}} |- |CM ||'''15'''||[[Ларош Дуарте]] || || {{suboff|67}} |- |CM ||'''14'''||[[Дерој Дуарте]] || || {{suboff|100}} |- |LM ||'''7''' ||[[Жоване Кабрал]] || || {{suboff|80}} |- |CF ||'''21'''||[[Нуно да Кошта]] || || {{suboff|67}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''10'''||[[Жамиро Монтеиро]] || || {{subon|67}} |- |FW ||'''19'''||[[Даилон Ливременто]] || || {{subon|67}} |- |MF ||'''17'''||[[Вили Семедо]] || || {{subon|80}} |- |MF ||'''26'''||[[Хелио Варела]] || || {{subon|80}} |- |MF ||'''16'''||[[Јаник Семедо]] || || {{subon|100}} |- |FW ||'''9''' ||[[Жилсон Тавареш]] || || {{subon|100}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Бубиста]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Man of the Match:''' <br />[[Lionel Messi]] (Argentina)<ref name="MOTM" /> '''[[Assistant referee (association football)|Assistant referees]]:'''<ref name="ARG-CPV line-ups"/> <br />Micheal Barwegen ([[Canadian Soccer Association|Canada]]) <br />Lyes Arfa ([[Canadian Soccer Association|Canada]]) <br />'''[[Assistant referee (association football)#Fourth official|Fourth official]]:''' <br />[[Katia Itzel García|Katia García]] ([[Mexican Football Federation|Mexico]]) <br />'''[[Assistant referee (association football)#Reserve assistant referee|Reserve assistant referee]]:''' <br />[[Sandra Ramírez (referee)|Sandra Ramírez]] ([[Mexican Football Federation|Mexico]]) <br />'''[[Video assistant referee]]:''' <br />[[Armando Villarreal]] ([[United States Soccer Federation|United States]]) <br />'''[[Video assistant referee#Assistant video assistant referee|Assistant video assistant referee]]:''' <br />[[Ivan Bebek]] ([[Croatian Football Federation|Croatia]]) <br />'''[[Video assistant referee#Support video assistant referee|Support video assistant referee]]:''' <br />[[Tatiana Guzmán]] ([[Nicaraguan Football Federation|Nicaragua]]) |} ===Колумбија - Гана=== <section begin=R32-16 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Колумбија - Гана|Колумбија - Гана]] |дата = 3 јули 2026 |време = 20:30 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|COL}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021517 |екипа2 = {{fb|GHA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Ароухед|Ароухед]] |локација = [[Канзас Сити (Мисури)|Канзас Сити]] |гледачи = |судија = }}<section end=R32-16 /> ==Осминафинале== ===Канада - Мароко=== <section begin=R16-1 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |дата = 4 јули 2026 |време = 12:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = {{fb-rt|CAN}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021530 |екипа2 = {{fb|MAR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион НРГ|НРГ]] |локација = [[Хјустон]] |гледачи = |судија = }}<section end=R16-1 /> ===Парагвај - Франција=== <section begin=R16-2 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |дата = 4 јули 2026 |време = 17:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|PAR}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021533 |екипа2 = {{fb|FRA}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Линколн Фајненшел Филд]] |локација = [[Филаделфија]] |гледачи = |судија = }}<section end=R16-2 /> ===Бразил - Норвешка=== <section begin=R16-3 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |дата = 5 јули 2026 |време = 16:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = {{fb-rt|BRA}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021532 |екипа2 = {{fb|NOR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион МетЛајф|МетЛајф]] |локација = [[Ист Ратерфорд]] |гледачи = |судија = }}<section end=R16-3 /> ===Мексико - Англија=== <section begin=R16-4 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |дата = 5 јули 2026 |време = 18:00 [[UTC−06:00|UTC−6]] |екипа1 = {{fb-rt|MEX}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021531 |екипа2 = {{fb|ENG}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Aцтека|Ацтека]] |локација = [[Мексико (град)|Мексико Сити]] |гледачи = |судија = }}<section end=R16-4 /> ===Непознато1 - Непознато2=== <section begin=R16-5 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |дата = 6 јули 2026 |време = 14:00 [[UTC−05:00|UTC−5]] |екипа1 = непознато {{симбол2|Flag of None.svg}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021529 |екипа2 = {{симбол2|Flag of None.svg}} непознато |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион AT&T|AT&T]] |локација = [[Арлингтон (Тексас)|Арлингтон]] |гледачи = |судија = }}<section end=R16-5 /> ===САД - Белгија=== <section begin=R16-6 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |дата = 6 јули 2026 |време = 17:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = {{fb-rt|USA}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021534 |екипа2 = {{fb|BEL}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Лумен Филд]] |локација = [[Сиетл]] |гледачи = |судија = }}<section end=R16-6 /> ===Непознато1 - Непознато2=== <section begin=R16-7 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |дата = 7 јули 2026 |време = 12:00 [[UTC−04:00|UTC−4]] |екипа1 = непознато {{симбол2|Flag of None.svg}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021528 |екипа2 = {{симбол2|Flag of None.svg}} непознато |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стадион Мерцедес Бенц|Мерцедес Бенц]] |локација = [[Атланта]] |гледачи = |судија = }}<section end=R16-7 /> ===Непознато1 - Непознато2=== <section begin=R16-8 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |дата = 7 јули 2026 |време = 13:00 [[UTC−07:00|UTC−7]] |екипа1 = непознато {{симбол2|Flag of None.svg}} |резултат = – |извештај = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021535 |екипа2 = {{симбол2|Flag of None.svg}} непознато |голови1 = |голови2 = |стадион = [[БиСи Плејс]] |локација = [[Ванкувер]] |гледачи = |судија = }}<section end=R16-8 /> == Наводи == {{наводи}} {{Светско првенство во фудбал 2026}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал 2026|Нокаут фаза]] n202hswcdq4w2g46k9kcsanw1da4ovi Андреја Андреев 0 1399033 5589204 5587528 2026-07-08T10:53:36Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Отомански Македонци]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5589204 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|name=Андреја Андреев|nickname=Тотката|birth_name=Андреја Тодоров Андреев|birth_date=[[1883]]|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|death_date=[[14 април]] [[1941]] {{мали|(возр. 57-58)}}|death_place=[[Велес]] [[Бугарска окупација на Македонија во Втората светска војна|Окупирана Македонија]]}} '''Андреја Тодоров Андреев''', познат по прекарот '''Тотката''' ([[Велес]], [[1883]] — [[14 април]] [[1941]], [[Велес]]) — [[Македонци|македонски]] [[претприемач]] и касап. Загинал за време на [[Втората светска војна]], поточно при [[Бомбардирање на Велес (1941)|бомбаридрањето на Велес]]. Неговиот внук е [[Благој Андреев]], првиот дипломиран режисер во [[повоена Македонија]].<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://plus-legacy.cobiss.net/cobiss/mk/mk/bib/13045057|title=Велес и Велешко во Народно ослободителната војна (1941-1945): Спомен книга на загинатите борци во НОВ и жртви на фашистичкиот терор од Велес и Велешко|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Просвета|year=1985|location=[[Велес]]|page=133|author-link=Ѓорѓи Малковски}}</ref> == Животопис == Андреја Андреев е роден во [[1883|1883 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]]. Произлегува од значајното велешко семејство Андрееви. Неговиот татко Тодор се занимавал по [[Занает|занаетот]]. Андреја стекнал основно образование во неговиот мајчин град. Наместо да продолжил со средно образование, Андреја отворил дуќан со татко му. Работел како касап.<ref name=":0" /> Андреја Андреев имал три сина: Ордан, Тоде и Димуш. Сите биле истакнати [[Фурнаџискo-пекарски занает|фурнаџии]] во градот. За време на [[Априлска војна|Априлската војна]], [[Бомбардирање на Велес (1941)|градот Велес бил бомбардиран]]. При нападот загинал Андреја во неговиот дуќан на [[14 април]] [[1941|1941 година]]. Заедно со него бил неговиот најстар син Ордан кој преживеал. Внукот на Андреја е [[Благој Андреев]], првиот дипломиран режисер во [[повоена Македонија]].<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Андреев, Андреја}} [[Категорија:Луѓе од Велес]] [[Категорија:Родени во 1883 година]] [[Категорија:Починати во 1941 година]] [[Категорија:Починати во Велес]] [[Категорија:Македонски стопанственици]] [[Категорија:Жртви на Бугарската окупација на Македонија во Втората светска војна]] [[Категорија:Отомански Македонци]] nyqk6716w04bne1o1cb5bnvq3fdrpra Фестивал Гион 0 1399047 5588769 5587635 2026-07-07T17:33:53Z InternetArchiveBot 92312 Add 2 books for Verifiability (20260707sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 5588769 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Празник | holiday_name = Фестивал Гион | type = локален | image = Yoiyama - The Gion Festival - July 14, 2008.jpg | imagesize = 250px | caption = „Јоијама“ за време на фестивалот Гион | official_name = | nickname = | observedby = [[Кјото]] | litcolor = | longtype = религиски | significance = | begins = 1 јули | ends = 31 јули | date = месец јули | celebrations = | observances = | relatedto = }} [[Податотека:Gion Matsuri.jpg|мини|десно|Традиционални дрвени платформи („јамабоко“) за време на фестивалот Гион во 2014 г.]] '''Фестивал Гион''' ({{Langx|ja|祇園祭}} ''Гион мацури'') — еден од најголемите и најпознатите [[Фестивал|фестивали]] во [[Јапонија]], кој се одржува секоја година во текот на јули во [[Кјото]].<ref name=":2">{{Cite journal|last=Brumann|first=Christoph|date=2009|title=Outside the Glass Case: The Social Life of Urban Heritage in Kyoto|url=https://archive.org/details/sim_american-ethnologist_2009-05_36_2/page/276|journal=American Ethnologist|volume=36|issue=2 |pages=276–299|doi=10.1111/j.1548-1425.2009.01135.x }}</ref> Многу од настаните се одвиваат во Средно Кјото и во светилиштето Јасака, матичното светилиште на фестивалот, сместено во познатата кјотска населба [[Гион]], по која фестивалот го добил своето име.<ref name=":2" /> Формално, ова е [[Шинто|шинтоистички]] фестивал, а неговите првични цели биле прочистување и смирување на духовите што предизвикуваат болести.<ref>{{Cite journal|last=Como|first=Michael|date=2007|title=Horses, Dragons, and Disease in Nara Japan|journal=Japanese Journal of Religious Studies|volume=34|pages=407}}</ref> За време на фестивалот се одржуваат многу церемонии, но тој е најпознат по двете поворки со платформи познати како ''јамабоко-јунко'', кои се одржуваат на 17 и 24 јули.<ref name=":0">{{Cite journal|last=Chapin|first=Helen B|date=1934|title=The Gion Shrine and the Gion Festival|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-american-oriental-society_1934-09_54_3/page/282|journal=Journal of the American Oriental Society|volume=54|issue=3 |pages=282–289|doi=10.2307/594168 |jstor=594168 }}</ref> Трите ноќи што им претходат на деновите на поворките се нарекуваат ''јоијоијоијама'', ''јоијоијама'' и ''јоијама''. За време на овие вечери „јоијама“, центарот на Кјото е резервиран исклучиво за пешаци, а некои традиционални приватни куќи во близина на платформите ги отвораат своите влезови за јавноста, изложувајќи семејни наследства во обичај познат како „Фестивал на паравани“ (''Бјобу мацури''). Дополнително, улиците се исполнети со тезги на кои се продава храна, како што се ''јакитори'' (пилешко на стапче), ''таијаки'', ''такојаки'' (пржени топчиња со октопод), ''окономијаки'', традиционални јапонски слатки и многу други кулинарски специјалитети. == Историја == [[Податотека:Gion Matsuri of Kyoto Japan 1920s.jpg|мини|лево|Поворката во [[Кјото]] во 1920-тите]] === Древни времиња === Фестивалот Гион настанал за време на епидемија како дел од ритуалот за прочистување наречен ''горјо-е'', со цел да се смират боговите за кои се верувало дека предизвикуваат пожари, поплави и земјотреси.<ref name=":1">{{Cite book|title=Holiday Symbols and Customs|last=Jones|first=Keith|publisher=Omnigraphics Incorporated|year=2015|location=Detroit|pages=345}}</ref><ref>{{Cite book |last=Teeuwen |first=Mark |url=https://books.google.com/books?id=RpymEAAAQBAJ |title=Kyoto's Gion Festival: A Social History |date=2023 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-350-22993-8 |language=en |chapter=900-1200: The Politics of Divine Wrath}}</ref> Во 869 г., кога луѓето страдале од чума што им се припишувала на одмаздничките духови, царот Сеива наредил молитви до Сусано-но-Микото, богот на светилиштето Јасака. Биле подготвени шеесет и шест стилизирани и украсени [[хелебарда|хелебарди]] (по една за секоја од традиционалните јапонски провинции) и биле поставени во Шинсен-ен, градина јужно од царската палата, заедно со „преносливите светилишта“ (''микоши'') од светилиштето Јасака.<ref>{{Cite web |title=祇園祭ぎゃらりぃ {{!}} 祇園祭とは |url=https://gionmatsuri-g.com/about.html |access-date=2024-07-03 |website=gionmatsuri-g.com}}</ref> Оваа практика се повторувала секогаш кога ќе избувнала чума. До 1000 г., фестивалот станал годишен настан и оттогаш речиси никогаш не бил прекинуван. За време на граѓанската Онинска војна (под власта на шогунатот Ашикага), Средно Кјото било уништено, па фестивалот бил прекинат во траење од три децении кон крајот на XV и почетокот на XVI век.<ref name=":0" /> Подоцна, во XVI век, истиот бил обновен од Ода Нобунага.<ref name=":0" /> Со текот на вековите, некои платформи биле уништени или изгубени, но во последниве години неколку се реставрирани. Здруженијата на жители од соседствата понекогаш купуваат древни таписерии за да ги заменат истрошените или уништените, или нарачуваат реплики од индустриски ткајачи од Кјото, или дизајнираат и нарачуваат нови од ткајачите во познатата традиционална населба Нишиџин. Кога не се користат, платформите и регалијата се чуваат во посебни магацини низ централниот дел на Кјото или во светилиштето Јасака. Фестивалот служи како важна заднина во романот ''Старата престолнина'' од [[Јасунари Кавабата]], во кој тој го опишува фестивалот Гион како еден од „трите големи фестивали“ на старата престолнина, заедно со Џидаи мацури (Фестивалот на епохите) и Аои мацури (фестивалот Аои).<ref>Kawabata, Yasunari. ''The Old Capital''. Trans. J. Martin Holman. San Francisco: North Point Press, 1987. 131. Print</ref> === Современи времиња === Во јули 1912 г., гувернерот на Кјото, Омори Шоичи, одлучил да ја забрани поворката Гион поради проектот за поставување шини за [[трамвај]] и проширување на патиштата во Кјото, наведувајќи дека станува збор за „приватен фестивал на едно градско светилиште“. Организаторите на фестивалот се спротивставиле, потсетувајќи го гувернерот на огромните толпи што го посетуваат Кјото за време на фестивалот. ''Kyoto Hinode Shimbun'', весник од Кјото, исто така се спротивставил и започнал кампања против забраната, објавувајќи серија критички текстови од еминентни научници, вклучително и професорот од Универзитетот во Кјото, Ичимура Мицуе, кој тврдел дека забраната за поворката значи „смрт на фестивалот Гион, а смртта на Гион е смрт на Кјото“. По притисокот од кампањата, гувернерот Омори ја укинал забраната за поворката.<ref>{{cite book |last1=Breen |first1=John |last2=Maruyama |first2=Hiroshi |last3=Takagi |first3=Hiroshi |title=Kyoto's renaissance: ancient capital for modern Japan |date=2020 |publisher=Renaissance Books |location=Folkestone |isbn=9781898823926 |pages=54–55 |url=https://www.cambridge.org/core/books/abs/kyotos-renaissance/performing-history-festivals-and-pageants-in-the-making-of-modern-kyoto/015CBF3BAECB0A3673CBCE3F36DBD855 |access-date=28 June 2026 |chapter=Chapter 2 - Performing History: Festivals and Pageants in the Making of Modern Kyoto}}</ref> == Галерија == <gallery> File:Crafts and food2.jpg|Фестивалска улица со штандови за храна и занаети File:Ayagasaboko.jpg|Учесници во поворката со платформата ''Ајагасабоко'' File:Yamaboko Gion.jpg|Платформа ''јамабоко'' (2013) File:Crowd controlfestival.jpg|Полиција подготвена за одржување ред File:Gion Matsuri-01.jpg File:Gion Matsuri-02.jpg File:Gion Matsuri-03.jpg File:Gion Matsuri-04.jpg File:Gion Matsuri-05.jpg File:Gion Matsuri-06.jpg File:Gion Matsuri-07.jpg </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Gion Matsuri}} * [https://www.kyokanko.or.jp/gion/junkou.html Gion Matsuri Procession Route 2014] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180325081130/https://www.kyokanko.or.jp/gion/junkou.html |date=2018-03-25 }} * [https://gionfestival.org The Gion Festival] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Кјото]] 2l612ibnyhs1wvzubmkeqw79kd0e12n Blechnaceae 0 1399068 5588758 5587902 2026-07-07T17:19:31Z InternetArchiveBot 92312 Add 1 book for Verifiability (20260707sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 5588758 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | fossil_range = {{fossil range|Tithonian |Recent}}<ref>{{cite journal |last1=V. A. Krasilov |title=Materials on stratigraphy and paleoflora of coal unit in the Bureya basin. |journal=Fossil Floras and Phytostratigraphy of the Far East |date=1973}}</ref> | image = Blechnum spicant2.jpg | image_caption = ''[[Struthiopteris spicant]]'' | taxon = Blechnaceae | authority = Newman{{sfn|PPG I|2016}} | subdivision_ranks = Потсемејства и родови | subdivision = Види текст | type_genus = ''[[Blechnum]]'' | synonyms = * Stenochlaenaceae <small>Ching 1978</small> | synonyms_ref = {{sfn|Christenhusz|Chase|2014}} }} {{Ризница-врска|Blechnaceae}} [[Податотека:擬烏毛蕨_-_溪頭自然教育園區_Blechnopsis_orientalis_-_Xitou_Nature_Education_Area,_Taiwan_20220628191131_08.jpg|мини|300x300пкс|''[[Blechnopsis orientalis]]'']] '''Blechnaceae''' е семејство [[Папрат|папрати]] од редот [[Polypodiales]], со [[Космополитизам (биологија)|космополитска распространетост]]. Нивниот статус како семејство и бројот на вклучени родови значително варирале во текот на годините. Во класификацијата на групата за филогенија на птеридофити од 2016 година (PPG I), семејството има 24 рода и ги исклучува родовите сместени во посебното семејство [[Onocleaceae]]. Семејството е поделено на три потсемејства, вклучувајќи ги [[Blechnoideae]].{{Sfn|PPG I|2016}} Алтернативно, целото семејство може да се третира како потсемејство на [[Blechnoideae]] на многу широко дефинираното семејство [[Aspleniaceae]], и да вклучи родови што се наоѓаат во [[Onocleaceae]].{{Sfn|Christenhusz|Chase|2014}} == Опис == Повеќето живеат на земја, некои се искачуваат, како што е ''[[Stenochlaena]]''. Карактеристична црта на многу видови е тоа што младите отворени листови обично се обоени со црвена боја. === Потсемејства и родови === Во 2016 година, Групата за филогенија на птеридофити го следела примерот на Гаспер и сор. (2016) во прифаќањето на 24 родови, групирани во три потсемејства со приближно 265 видови, од кои повеќето се сместени во потсемејството [[Blechnoideae]].{{Sfn|PPG I|2016}} Потсемејство [[Woodwardioideae]] <small>Gasper, VAODittrich и Salino</small> *''[[Anchistea]]'' <small>C.Presl</small> *''[[Lorinseria]]'' <small>C.Presl</small> *''[[Woodwardia]]'' <small>Sm.</small> Потсемејство [[Stenochlaenoideae]] <small>(Ching) JPRoux</small> *''[[Salpichlaena]]'' <small>J.Sm.</small> *''[[Stenochlaena]]'' <small>J.Sm.</small> *''[[Telmatoblechnum]]'' <small>Perrie, D.J.Ohlsen & Brownsey</small> Потсемејство [[Blechnoideae]] <small>Gasper, VAODittrich и Salino</small> *''[[Austroblechnum]]'' <small>Gasper & V.A.O.Dittrich</small> *''[[Blechnidium]]'' <small>T.Moore</small> *''[[Blechnopsis]]'' <small>C.Presl</small> *''[[Blechnum]]'' <small>L.</small> *''[[Brainea]]'' <small>J.Sm.</small> *''[[Cleistoblechnum]]'' <small>Gasper & Salino</small> *''[[Cranfillia]]'' <small>Gasper & V.A.O.Dittrich</small> *''[[Diploblechnum]]'' <small>Hayata</small> *''[[Doodia]]'' <small>R.Br.</small> *''[[Icarus (plant)|Icarus]]'' <small>Gasper & Salino</small> *''[[Lomaria]]'' <small>Willd.</small> *''[[Lomaridium]]'' <small>C.Presl</small> *''[[Lomariocycas]]'' <small>(J.Sm.) Gasper & A.R.Sm.</small> *''[[Neoblechnum]]'' <small>Gasper & V.A.O.Dittrich</small> *×''[[Oceanidoodia]]'' <small>Liu, Schuettp. & H. Schneid.</small> *''[[Oceaniopteris]]'' <small>Gasper & Salino</small> *''[[Parablechnum]]'' <small>C.Presl</small> *''[[Sadleria]]'' <small>Kaulf.</small> *''[[Struthiopteris]]'' <small>Scop.</small> Потсемејство ''incertae sedis'' *{{extinct}}''[[Trawetsia]]'' {{small|Smith ''et al''}} [[Ypresian]], [[Princeton Chert]]<ref name="Trawetsia2006">{{cite journal |last1=Smith |first1=S. Y. |last2=Stockey |first2=R. A. |last3=Nishida |first3=H. |last4=Rothwell |first4=G. W. |year=2006 |title=''Trawetsia princetonensis'' gen. et sp. nov.(Blechnaceae): a permineralized fern from the Middle Eocene Princeton Chert |url=https://archive.org/details/sim_international-journal-of-plant-sciences_2006-05_167_3/page/711 |journal=International Journal of Plant Sciences |volume=167 |issue=3 |pages=711–719|doi=10.1086/501034 |bibcode=2006IJPlS.167..711S |s2cid=85160532}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20001101213011/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/gnlist.pl?1221 Мрежа за информации за ресурси на гермплазма: Blechnaceae] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] [[Категорија:Папрати]] 6qql80l8bn851qx4td80htslugkodqu Џон Теодор Бухолц 0 1399156 5588662 5588374 2026-07-07T12:59:07Z Jtasevski123 69538 поп 5588662 wikitext text/x-wiki '''Џон Теодор Бухолц''' (14 јули 1888 година, во [[Полк (округ)|округот Полк]], [[Небраска]]<ref name="Marquis">[[iarchive:whoswho141926/page/370/mode/2up|BUCHHOLZ, John Theodore]]; in ''[[Who's Who in America]]'' (1926 edition); p. 370</ref> – 1951) — американски [[Ботаника|ботаничар]], што специјализирал во [[голосеменици]]. {{Ботаничар|J.Buchholz}} == Избрани публикации == * Полиембрионијата меѓу ''Abietineae''. ''Бот. Газ'' . 69: 153-167 (1920). * Развој на ембриони и полиембрионија во однос на филогенијата на четинари. ''Амер. Џ. Бот''. 7: 125-145 (1920). * Класификација на четинарите. ''Trans. Државна академија на науки на Илиноис''. 25: 112–113. (1933). * Генеричката сегрегација на ''Sequoias''. ''Амер. Џ. Бот'' . 26: 535-538 (1939). * Споредба на ембриогенезата кај ''Picea'' и ''Abies''. ''Мадроњо'' 6: 156-167 (1942). * Генеричка и подгенеричка дистрибуција на конифералите. ''Бот. Газ''. 110: 80-91 (1948). * Дополнувања на четинарната флора на Нова Каледонија. ''Бал. Мус. Хист. Нат.'' (Париз) серија 2, 21: 279-286 (1949). * Бор со рамни листови од Анам, Индокина. ''Амер. Џ. Бот'' . 38: 245-252 (1951). == Наводи == <references /> {{Претседатели на Американското ботаничко друштво}}{{Нормативна контрола}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Бухолц, Џон Теодор }} [[Категорија:Членови на Американското здружение за унапредување на науката]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Починати во 1951 година]] [[Категорија:Родени во 1888 година]] [[Категорија:Американски ботаничари]] 8xmcrp3xf5agbibhu83i7q4sanbj6iw 5588663 5588662 2026-07-07T12:59:19Z Jtasevski123 69538 5588663 wikitext text/x-wiki '''Џон Теодор Бухолц''' (14 јули 1888 година, во [[Полк (округ)|округот Полк]], [[Небраска]]<ref name="Marquis">[[iarchive:whoswho141926/page/370/mode/2up|BUCHHOLZ, John Theodore]]; in ''[[Who's Who in America]]'' (1926 edition); p. 370</ref> — 1951) — американски [[Ботаника|ботаничар]], што специјализирал во [[голосеменици]]. {{Ботаничар|J.Buchholz}} == Избрани публикации == * Полиембрионијата меѓу ''Abietineae''. ''Бот. Газ'' . 69: 153-167 (1920). * Развој на ембриони и полиембрионија во однос на филогенијата на четинари. ''Амер. Џ. Бот''. 7: 125-145 (1920). * Класификација на четинарите. ''Trans. Државна академија на науки на Илиноис''. 25: 112–113. (1933). * Генеричката сегрегација на ''Sequoias''. ''Амер. Џ. Бот'' . 26: 535-538 (1939). * Споредба на ембриогенезата кај ''Picea'' и ''Abies''. ''Мадроњо'' 6: 156-167 (1942). * Генеричка и подгенеричка дистрибуција на конифералите. ''Бот. Газ''. 110: 80-91 (1948). * Дополнувања на четинарната флора на Нова Каледонија. ''Бал. Мус. Хист. Нат.'' (Париз) серија 2, 21: 279-286 (1949). * Бор со рамни листови од Анам, Индокина. ''Амер. Џ. Бот'' . 38: 245-252 (1951). == Наводи == <references /> {{Претседатели на Американското ботаничко друштво}}{{Нормативна контрола}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Бухолц, Џон Теодор }} [[Категорија:Членови на Американското здружение за унапредување на науката]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Починати во 1951 година]] [[Категорија:Родени во 1888 година]] [[Категорија:Американски ботаничари]] mlg5do08crh479oc6xjsl8chmrx2cy4 Чарлс Елмер Ален 0 1399157 5588666 5588376 2026-07-07T13:05:14Z Jtasevski123 69538 поп 5588666 wikitext text/x-wiki '''Чарлс Елмер Ален''' ({{роден на|4|октомври|1872}} година во [[Хорикон (Висконсин)|Хорикон]], [[Висконсин]] &#x2013; {{починат на|25|јуни|1954}} година) — американски ботаничар и клеточен биолог чии откритија вклучуваат прво документирање на [[Одредување на пол|полови хромозоми]] кај растенијата.<ref name="Anderson2000">{{Наведено списание|last=Anderson|first=Lewis E.|year=2000|title=Charles E. Allen and Sex Chromosomes|journal=The Bryologist|volume=103|issue=3|pages=442–448|doi=10.1639/0007-2745(2000)103[0442:CEAASC]2.0.CO;2|jstor=3244131}}</ref> Тој бил член на [[Национална академија на науките (САД)|Националната академија на науките на Соединетите Американски Држави]] и на [[Американско филозофско друштво|Американското филозофско друштво]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nasonline.org/member-directory/deceased-members/20001476.html|title=Charles E. Allen|work=www.nasonline.org|accessdate=2023-09-05}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Charles+E.+Allen&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced|title=APS Member History|work=search.amphilsoc.org|accessdate=2023-09-05}}</ref> и бил претседател на [[Американско ботаничко друштво|Американското ботаничко друштво]] во 1921 година, [[Академија на науките, уметностите и писмата (Висконсин)|Академијата на науките, уметностите и писмата на Висконсин]] (1931-1933), [[Американско друштво на природонаучници|Американското друштво на природонаучници]] (1936) и [[Американско микроскопско друштво|Американското микроскопско друштво]] (1948). Ален бил професор на Универзитетот во Висконсин повеќе од 20 години.<ref name="Smith1956">{{Наведено списание|last=Smith|first=Gilbert M.|author-link=Gilbert M. Smith|year=1956|title=Charles Elmer Allen, 1872-1954|url=http://www.nasonline.org/publications/biographical-memoirs/memoir-pdfs/allen-charles.pdf|journal=Biological Memoirs, National Academy of Sciences|volume=29|pages=1–15}}</ref> == Наводи == {{Наводи}}{{Претседатели на Американското ботаничко друштво}}{{Нормативна контрола}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ален, Чарлс Елмер }} [[Категорија:Членови на Американското филозофско друштво]] [[Категорија:Членови на Националната академија на науките на САД]] [[Категорија:Американски ботаничари]] [[Категорија:Починати во 1954 година]] [[Категорија:Родени во 1872 година]] dgs52uoly4fwrnec88xkpd81auryxm3 Мерит Линдон Ферналд 0 1399158 5588671 5588377 2026-07-07T13:25:16Z Jtasevski123 69538 Поп 5588671 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | honorific_prefix = | name = Мерит Линдон Ферналд | honorific_suffix = | native_name = | native_name_lang = | image = Acta Horti berg. - 1905 - tafl. 148 - Merritt Lyndon Fernald.png | image_size = | image_upright = | alt = | caption = | birth_name = <!-- if different from "name" --> | birth_date = {{birth date |1873|10|05}} | birth_place = [[Ороно (Мејн|Ороно]], [[Мејн]] | death_date = {{death date and age |1950|09|22 |1873|10|05}} | death_place = | death_cause = | resting_place = | resting_place_coordinates = <!--{{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline,title}}--> | home_town = | other_names = | pronounce = | residence = | citizenship = | nationality = | fields = [[ботаника]] | workplaces = [[Харвард]] | patrons = | education = | alma_mater = | thesis_title = <!--(or | thesis1_title = and | thesis2_title = )--> | thesis_url = <!--(or | thesis1_url = and | thesis2_url = )--> | thesis_year = <!--(or | thesis1_year = and | thesis2_year = )--> | doctoral_advisor = <!--(or | doctoral_advisors = )--> | academic_advisors = | doctoral_students = [[Ширли Гејл]]<br>[[Албион Р. Хоџдон]] | notable_students = | known_for = | influences = | influenced = | awards = | author_abbrev_bot = Fernald | author_abbrev_zoo = | spouse = <!--(or | spouses = )--> | partner = <!--(or | partners = )--> | children = | signature = <!--(filename only)--> | signature_alt = | website = <!--{{URL|www.example.com}}--> | footnotes = }}[[Податотека:Merritt_Lyndon_Fernald_1905.jpg|мини|Мерит Линдон Ферналд собира ''[[Draba aurea]]'' во близина на [[Римуски (Квебек)|Римуски]], [[Квебек]], 1905 година]]'''Мерит Линдон Ферналд''' ({{роден на|5|октомври|1873}} - {{починат на|22|септември| 1950}}) — американски ботаничар. Тој бил почитуван научник за [[Таксономија|таксономијата]] и фитогеографијата на васкуларната растителна флора на умерениот источен дел на [[Северна Америка]]. За време на својата кариера, Ферналд објавил повеќе од 850 научни трудови и го напишал и уредувал седмото<ref>{{Наведена книга|url=https://catalog.hathitrust.org/Record/010057617|title=Gray's New Manual of Botany: A Handbook of the Flowering Plants and Ferns of the Central and Northeastern United States and Adjacent Canada|last=Gray|first=Asa|publisher=American Book Company|year=1908|editor-last=Benjamin Lincoln Robinson and Merritt Lyndon Fernald|edition=Seventh edition – Illustrated|series=Manual of the botany|location=New York|author-link=Asa Gray|orig-year=1847}}</ref> и осмото издание на ''Греевиот прирачник за ботаника''. Ферналд е коавтор на книгата ''Јадливи диви растенија на источна Северна Америка'' во 1919-1920 година со [[Алфред Кинси]], која била објавена во 1943 година.<ref>Del Tredici, Peter. [https://www.naturalhistorymag.com/picks-from-the-past/151957/the-other-kinsey-report "The Other Kinsey Report"], ''Natural History'', {{ISSN|0028-0712}}, July 1, 2006, Vol. 115, Issue 6.</ref> == Биографија == Ферналд бил роден во [[Ороно (Мејн)|Ороно]], [[Мејн]]. Неговите родители биле Мери Лавџој Хејвуд и Мерит Колдвел Ферналд, кој бил универзитетски професор на [[Мејнски универзитет|Мејнскиот универзитет]]. Ферналд го посетувал средното училиште Ороно, во кое време решил дека сака да стане ботаничар. Собирал растенија околу Ороно и објавил два ботанички труда додека сè уште одел во средно училиште. Ферналд го посетувал Мејнскиот државен колеџ во времетраење од една година, но почнал да работи како асистент во Грејовиот хербариумот на [[Харвард|Универзитетот Харвард]] кога имал 17 години. Почнал да студира на Харвард во 1891 година, дипломирал со почести во 1897 година и се приклучил на факултетот на Харвард, во кое време останал активен во Хербариумот. Заедно со Џејмс Франклин Колинс, тој бил ко-уредник на ''[[exsiccata]]'' „ ''Растенија во источен Квебек, округ Бонавентура“'' (1905).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.botanischestaatssammlung.de/DatabaseClients/IndExs/Exsiccatae_IndExs_Details.jsp?ExsiccataID=1577041151|title=Plants of eastern Quebec, Bonaventure County: IndExs ExsiccataID=1577041151|work=IndExs – Index of Exsiccatae|publisher=Botanische Staatssammlung München|accessdate=29 July 2024}}</ref> Ферналд бил избран во [[Американска академија на уметностите и науките|Американската академија на уметностите и науките]] во 1900 година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.amacad.org/person/merritt-lyndon-fernald|title=Merritt Lyndon Fernald|date=2023-02-09|work=American Academy of Arts & Sciences|language=en|accessdate=2023-05-31}}</ref> во [[Национална академија на науките (САД)|Националната академија на науките на Соединетите Американски Држави]] во 1935 година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nasonline.org/member-directory/deceased-members/20001131.html|title=Merritt Fernald|work=www.nasonline.org|accessdate=2023-05-31}}</ref> и во [[Американско филозофско друштво|Американското филозофско друштво]] во 1936 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Merritt+Lyndon+Fernald&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced|title=APS Member History|work=search.amphilsoc.org|accessdate=2023-05-31}}</ref> Ферналд ја добил наградата Лајди во 1940 година од Академијата за природни науки на Филаделфија.<ref name="PANSP">{{Наведено списание|date=June 2007|title=The Four Awards Bestowed by The Academy of Natural Sciences and Their Recipients|journal=Proceedings of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia|publisher=The Academy of Natural Sciences of Philadelphia|volume=156|issue=1|pages=403–404|doi=10.1635/0097-3157(2007)156[403:TFABBT]2.0.CO;2}}</ref> На 15 април 1907 година, Ферналд се оженил со Маргарет Хауард Грант (1875–1957), во Провиденс, Род Ајленд. Таа била ќерка на Хенри Тајлер Грант Џуниор и Ени М. (Мантон) Грант. Тие имале три деца: Кетрин (1908–1986) Мери (1910–1927) и Хенри Грант Ферналд (1913–1982). Ботаничарката [[Мина Ферналд]] му била роднина.<ref name="Atlas_Obscura">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.atlasobscura.com/articles/florida-wildflowers|title=Found: A Lost Painting Collection of Florida Wildflowers|last=Laskow|first=Sarah|date=5 November 2018|work=Atlas Obscura|accessdate=2 January 2019}}</ref>{{Ботаничар|Fernald|Fernald, Merritt Lyndon}} == Наводи == <references /> === Извори === * Стаки, Роналд Л. (2000), ''Ферналд, Мерит Линдон'', Во: Американска национална биографија онлајн, Оксфорд Универзити Прес == Надворешни врски == * [http://www.nasonline.org/publications/biographical-memoirs/memoir-pdfs/fernald-merritt.pdf Биографски мемоари на Националната академија на науките] {{Претседатели на Американското ботаничко друштво}}{{Нормативна контрола}}{{DEFAULTSORT:Ферналд, Мерит Линдон}} [[Категорија:Членови на Американското филозофско друштво]] [[Категорија:Апсолвенти на Харвард]] [[Категорија:Американски ботаничари]] [[Категорија:Починати во 1950 година]] [[Категорија:Родени во 1873 година]] [[Категорија:Статии со hCards]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] 4utmseldbca9ux5hpndihyvw0rjamzg 5588915 5588671 2026-07-08T07:12:37Z BosaFi 115936 5588915 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | honorific_prefix = | name = Мерит Линдон Ферналд | honorific_suffix = | native_name = | native_name_lang = | image = Acta Horti berg. - 1905 - tafl. 148 - Merritt Lyndon Fernald.png | image_size = | image_upright = | alt = | caption = | birth_name = <!-- if different from "name" --> | birth_date = {{birth date |1873|10|05}} | birth_place = [[Ороно (Мејн|Ороно]], [[Мејн]] | death_date = {{death date and age |1950|09|22 |1873|10|05}} | death_place = | death_cause = | resting_place = | resting_place_coordinates = <!--{{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline,title}}--> | home_town = | other_names = | pronounce = | residence = | citizenship = | nationality = | fields = [[ботаника]] | workplaces = [[Харвард]] | patrons = | education = | alma_mater = | thesis_title = <!--(or | thesis1_title = and | thesis2_title = )--> | thesis_url = <!--(or | thesis1_url = and | thesis2_url = )--> | thesis_year = <!--(or | thesis1_year = and | thesis2_year = )--> | doctoral_advisor = <!--(or | doctoral_advisors = )--> | academic_advisors = | doctoral_students = [[Ширли Гејл]]<br>[[Албион Р. Хоџдон]] | notable_students = | known_for = | influences = | influenced = | awards = | author_abbrev_bot = Fernald | author_abbrev_zoo = | spouse = <!--(or | spouses = )--> | partner = <!--(or | partners = )--> | children = | signature = <!--(filename only)--> | signature_alt = | website = <!--{{URL|www.example.com}}--> | footnotes = }}[[Податотека:Merritt_Lyndon_Fernald_1905.jpg|мини|Мерит Линдон Ферналд собира ''[[Draba aurea]]'' во близина на [[Римуски (Квебек)|Римуски]], [[Квебек]], 1905 година]]'''Мерит Линдон Ферналд''' ({{роден на|5|октомври|1873}} - {{починат на|22|септември| 1950}}) — американски ботаничар. Тој бил почитуван научник за [[Таксономија|таксономијата]] и фитогеографијата на васкуларната растителна флора на умерениот источен дел на [[Северна Америка]]. За време на својата кариера, Ферналд објавил повеќе од 850 научни трудови и го напишал и уредувал седмото<ref>{{Наведена книга|url=https://catalog.hathitrust.org/Record/010057617|title=Gray's New Manual of Botany: A Handbook of the Flowering Plants and Ferns of the Central and Northeastern United States and Adjacent Canada|last=Gray|first=Asa|publisher=American Book Company|year=1908|editor-last=Benjamin Lincoln Robinson and Merritt Lyndon Fernald|edition=Seventh edition – Illustrated|series=Manual of the botany|location=New York|author-link=Asa Gray|orig-year=1847}}</ref> и осмото издание на ''Греевиот прирачник за ботаника''. Ферналд е коавтор на книгата ''Јадливи диви растенија на источна Северна Америка'' во 1919-1920 година со [[Алфред Кинси]], која била објавена во 1943 година.<ref>Del Tredici, Peter. [https://www.naturalhistorymag.com/picks-from-the-past/151957/the-other-kinsey-report "The Other Kinsey Report"], ''Natural History'', {{ISSN|0028-0712}}, July 1, 2006, Vol. 115, Issue 6.</ref> == Биографија == Ферналд бил роден во [[Ороно (Мејн)|Ороно]], [[Мејн]]. Неговите родители биле Мери Лавџој Хејвуд и Мерит Колдвел Ферналд, кој бил универзитетски професор на [[Мејнски универзитет|Мејнскиот универзитет]]. Ферналд учел во средното училиште Ороно, во кое време решил дека сака да стане ботаничар. Собирал растенија околу Ороно и објавил два ботанички труда додека сè уште одел во средно училиште. Ферналд го посетувал Мејнскиот државен колеџ во времетраење од една година, но почнал да работи како асистент во Грејовиот хербариумот на [[Харвард|Универзитетот Харвард]] кога имал 17 години. Почнал да студира на Харвард во 1891 година, дипломирал со почести во 1897 година и се приклучил на факултетот на Харвард, во кое време останал активен во Хербариумот. Заедно со Џејмс Франклин Колинс, тој бил ко-уредник на ''[[exsiccata]]'' ''Растенија во источен Квебек, округ Бонавентура'' (1905).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.botanischestaatssammlung.de/DatabaseClients/IndExs/Exsiccatae_IndExs_Details.jsp?ExsiccataID=1577041151|title=Plants of eastern Quebec, Bonaventure County: IndExs ExsiccataID=1577041151|work=IndExs – Index of Exsiccatae|publisher=Botanische Staatssammlung München|accessdate=29 July 2024}}</ref> Ферналд бил избран во [[Американска академија на уметностите и науките|Американската академија на уметностите и науките]] во 1900 година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.amacad.org/person/merritt-lyndon-fernald|title=Merritt Lyndon Fernald|date=2023-02-09|work=American Academy of Arts & Sciences|language=en|accessdate=2023-05-31}}</ref> во [[Национална академија на науките (САД)|Националната академија на науките на Соединетите Американски Држави]] во 1935 година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nasonline.org/member-directory/deceased-members/20001131.html|title=Merritt Fernald|work=www.nasonline.org|accessdate=2023-05-31}}</ref> и во [[Американско филозофско друштво|Американското филозофско друштво]] во 1936 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Merritt+Lyndon+Fernald&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced|title=APS Member History|work=search.amphilsoc.org|accessdate=2023-05-31}}</ref> Ферналд ја добил наградата Лајди во 1940 година од Академијата за природни науки на Филаделфија.<ref name="PANSP">{{Наведено списание|date=June 2007|title=The Four Awards Bestowed by The Academy of Natural Sciences and Their Recipients|journal=Proceedings of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia|publisher=The Academy of Natural Sciences of Philadelphia|volume=156|issue=1|pages=403–404|doi=10.1635/0097-3157(2007)156[403:TFABBT]2.0.CO;2}}</ref> На 15 април 1907 година, Ферналд се оженил со Маргарет Хауард Грант (1875–1957), во Провиденс, Род Ајленд. Таа била ќерка на Хенри Тајлер Грант Џуниор и Ени М. (Мантон) Грант. Тие имале три деца: Кетрин (1908–1986) Мери (1910–1927) и Хенри Грант Ферналд (1913–1982). Ботаничарката [[Мина Ферналд]] му била роднина.<ref name="Atlas_Obscura">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.atlasobscura.com/articles/florida-wildflowers|title=Found: A Lost Painting Collection of Florida Wildflowers|last=Laskow|first=Sarah|date=5 November 2018|work=Atlas Obscura|accessdate=2 January 2019}}</ref>{{Ботаничар|Fernald|Fernald, Merritt Lyndon}} == Наводи == <references /> === Извори === * Стаки, Роналд Л. (2000), ''Ферналд, Мерит Линдон'', Во: Американска национална биографија онлајн, Оксфорд Универзити Прес == Надворешни врски == * [http://www.nasonline.org/publications/biographical-memoirs/memoir-pdfs/fernald-merritt.pdf Биографски мемоари на Националната академија на науките] {{Претседатели на Американското ботаничко друштво}}{{Нормативна контрола}}{{DEFAULTSORT:Ферналд, Мерит Линдон}} [[Категорија:Членови на Американското филозофско друштво]] [[Категорија:Апсолвенти на Харвард]] [[Категорија:Американски ботаничари]] [[Категорија:Починати во 1950 година]] [[Категорија:Родени во 1873 година]] [[Категорија:Статии со hCards]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] qre5b32qdc9kcg4wow4clmg9osn82a0 Ч. Стјуарт Гагер 0 1399159 5588678 5588379 2026-07-07T13:59:01Z Jtasevski123 69538 5588678 wikitext text/x-wiki [[Податотека:C._Stuart_Gager_portrait.jpg|мини|{{Center|C. Stuart Gager}}]]'''Чарлс Стјуарт Гејгер''' ({{роден на|23| декември|1872}}, [[Норвич (Њујорк)|Норвич]], [[Њујорк]] — {{починат на|9|август|1943}}, [[Вотервил (Мејн)|Вотервил]], [[Мејн]])<ref name="Reed&Graves1944" /> — американски [[Ботаника|ботаничар]] кој бил директор на [[Бруклинска ботаничка градина|Бруклинската ботаничка градина]] повеќе од 30 години. Тој бил претседател на [[Американско ботаничко друштво|Американското ботаничко друштво]] и на Ботаничкиот клуб Тори.<ref>{{Наведено списание|last=Svenson|first=Henry K.|date=1944|title=C. Stuart Gager (1873-1943)|journal=Ecology|volume=25|issue=1|pages=1–2|bibcode=1944Ecol...25....1S|doi=10.2307/1930758|jstor=1930758}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Robbins|first=W. J.|date=1943|title=C. Stuart Gager|journal=[[Science (journal)|Science]]|volume=98|issue=2541|pages=234–235|bibcode=1943Sci....98..234R|doi=10.1126/science.98.2541.234|jstor=1669821|pmid=17752689}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Benedict|first=R. C.|year=1943|title=Dr. C. Stuart Gager|journal=American Fern Journal|volume=33|pages=143–144|jstor=1545484}}</ref> Тој дипломирал на [[Универзитет Сиракуза|Универзитетот Сиракуза]] во 1895 година и докторирал на [[Универзитет Корнел|Корнел]] во 1902 година. Помеѓу 1895 и 1910 година, предавал биологија и ботаника на [[Универзитет Албани|Универзитетот Албани]] (поранешно: Њујоршки државен нормален колеџ), [[Универзитет Ратгерс|Универзитетот Ратгерс]], [[Њујоршки универзитет|Њујоршкиот универзитет]] и [[Мисуриски универзитет|Мисурискиот универзитет]]. Подоцна бил и директор на лабораторијата во Њујоршката ботаничка градина. Во 1910 година, бил повикан да ја води Бруклинската ботаничка градина, а под негово водство градината ја проширила својата улога во јавното образование, особено во образованието на децата.<ref name="Reed&Graves1944">{{Наведено списание|last=Reed|first=George M.|last2=Graves|first2=Arthur H.|year=1944|title=C. Stuart Gager: December 23, 1872–August 9, 1943|journal=Bulletin of the Torrey Botanical Club|volume=71|pages=193–198|doi=10.2307/2481699|jstor=2481699}}</ref> Неговите дела ги вклучуваат учебниците ''„Основи на ботаниката“'' (1916) и ''„Општа ботаника, со посебен осврт на нејзините економски аспекти“'' (1926). == Публикации == * [[iarchive:laboratoryguidef00gagerich/page/n5|''Лабораториски водич за општа ботаника'']] (1916) * [[iarchive:fundamentalsofbo00gage/page/n7|''Основи на ботаниката'']] (1916) * [[iarchive:heredityevolutio00gage/page/n7|''Наследство и еволуција кај растенијата'']] (1920) * [https://catalog.hathitrust.org/Record/001998018 ''Општа ботаника, со посебен осврт на нејзините економски аспекти''] (1926) == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Ризница-ред}} {{Претседатели на Американското ботаничко друштво}} [[Категорија:Американски ботаничари]] [[Категорија:Починати во 1943 година]] [[Категорија:Родени во 1872 година]] 225ikfqaf90otsxhx5z7uzctonn5z30 5588681 5588678 2026-07-07T14:00:13Z Jtasevski123 69538 поп 5588681 wikitext text/x-wiki [[Податотека:C._Stuart_Gager_portrait.jpg|мини|{{Center|Чарлс Стјуарт Гагер }}]]'''Чарлс Стјуарт Гејгер''' ({{роден на|23| декември|1872}}, [[Норвич (Њујорк)|Норвич]], [[Њујорк]] — {{починат на|9|август|1943}}, [[Вотервил (Мејн)|Вотервил]], [[Мејн]])<ref name="Reed&Graves1944" /> — американски [[Ботаника|ботаничар]] кој бил директор на [[Бруклинска ботаничка градина|Бруклинската ботаничка градина]] повеќе од 30 години. Тој бил претседател на [[Американско ботаничко друштво|Американското ботаничко друштво]] и на Ботаничкиот клуб Тори.<ref>{{Наведено списание|last=Svenson|first=Henry K.|date=1944|title=C. Stuart Gager (1873-1943)|journal=Ecology|volume=25|issue=1|pages=1–2|bibcode=1944Ecol...25....1S|doi=10.2307/1930758|jstor=1930758}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Robbins|first=W. J.|date=1943|title=C. Stuart Gager|journal=[[Science (journal)|Science]]|volume=98|issue=2541|pages=234–235|bibcode=1943Sci....98..234R|doi=10.1126/science.98.2541.234|jstor=1669821|pmid=17752689}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Benedict|first=R. C.|year=1943|title=Dr. C. Stuart Gager|journal=American Fern Journal|volume=33|pages=143–144|jstor=1545484}}</ref> Тој дипломирал на [[Универзитет Сиракуза|Универзитетот Сиракуза]] во 1895 година и докторирал на [[Универзитет Корнел|Корнел]] во 1902 година. Помеѓу 1895 и 1910 година, предавал биологија и ботаника на [[Универзитет Албани|Универзитетот Албани]] (поранешно: Њујоршки државен нормален колеџ), [[Универзитет Ратгерс|Универзитетот Ратгерс]], [[Њујоршки универзитет|Њујоршкиот универзитет]] и [[Мисуриски универзитет|Мисурискиот универзитет]]. Подоцна бил и директор на лабораторијата во Њујоршката ботаничка градина. Во 1910 година, бил повикан да ја води Бруклинската ботаничка градина, а под негово водство градината ја проширила својата улога во јавното образование, особено во образованието на децата.<ref name="Reed&Graves1944">{{Наведено списание|last=Reed|first=George M.|last2=Graves|first2=Arthur H.|year=1944|title=C. Stuart Gager: December 23, 1872–August 9, 1943|journal=Bulletin of the Torrey Botanical Club|volume=71|pages=193–198|doi=10.2307/2481699|jstor=2481699}}</ref> Неговите дела ги вклучуваат учебниците ''„Основи на ботаниката“'' (1916) и ''„Општа ботаника, со посебен осврт на нејзините економски аспекти“'' (1926). == Публикации == * [[iarchive:laboratoryguidef00gagerich/page/n5|''Лабораториски водич за општа ботаника'']] (1916) * [[iarchive:fundamentalsofbo00gage/page/n7|''Основи на ботаниката'']] (1916) * [[iarchive:heredityevolutio00gage/page/n7|''Наследство и еволуција кај растенијата'']] (1920) * [https://catalog.hathitrust.org/Record/001998018 ''Општа ботаника, со посебен осврт на нејзините економски аспекти''] (1926) == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category-inline}} *{{Internet Archive author|sname=Charles Stuart Gager}} {{Претседатели на Американското ботаничко друштво}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Гагер, Чарлс Стјуарт }} [[Категорија:Американски ботаничари]] [[Категорија:Починати во 1943 година]] [[Категорија:Родени во 1872 година]] kc7vtnxsjl9cnm57f1ghyyo955kw48r 5588907 5588681 2026-07-08T06:55:01Z BosaFi 115936 5588907 wikitext text/x-wiki [[Податотека:C._Stuart_Gager_portrait.jpg|мини|{{Center|Чарлс Стјуарт Гагер }}]]'''Чарлс Стјуарт Гејгер''' ({{роден на|23| декември|1872}}, [[Норвич (Њујорк)|Норвич]], [[Њујорк]] — {{починат на|9|август|1943}}, [[Вотервил (Мејн)|Вотервил]], [[Мејн]])<ref name="Reed&Graves1944" /> — американски [[Ботаника|ботаничар]] кој бил директор на [[Бруклинска ботаничка градина|Бруклинската ботаничка градина]] повеќе од 30 години. Тој бил претседател на [[Американско ботаничко друштво|Американското ботаничко друштво]] и на Ботаничкиот клуб Тори.<ref>{{Наведено списание|last=Svenson|first=Henry K.|date=1944|title=C. Stuart Gager (1873-1943)|journal=Ecology|volume=25|issue=1|pages=1–2|bibcode=1944Ecol...25....1S|doi=10.2307/1930758|jstor=1930758}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Robbins|first=W. J.|date=1943|title=C. Stuart Gager|journal=[[Science (journal)|Science]]|volume=98|issue=2541|pages=234–235|bibcode=1943Sci....98..234R|doi=10.1126/science.98.2541.234|jstor=1669821|pmid=17752689}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Benedict|first=R. C.|year=1943|title=Dr. C. Stuart Gager|journal=American Fern Journal|volume=33|pages=143–144|jstor=1545484}}</ref> Дипломирал на [[Универзитет Сиракуза|Универзитетот Сиракуза]] во 1895 година и докторирал на [[Универзитет Корнел|Корнел]] во 1902 година. Помеѓу 1895 и 1910 година, предавал биологија и ботаника на [[Универзитет Албани|Универзитетот Албани]] (поранешно: Њујоршки државен нормален колеџ), [[Универзитет Ратгерс|Универзитетот Ратгерс]], [[Њујоршки универзитет|Њујоршкиот универзитет]] и [[Мисуриски универзитет|Мисурискиот универзитет]]. Подоцна бил и директор на лабораторијата во Њујоршката ботаничка градина. Во 1910 година, бил повикан да ја води Бруклинската ботаничка градина, а под негово водство градината ја проширила својата улога во јавното образование, особено во образованието на децата.<ref name="Reed&Graves1944">{{Наведено списание|last=Reed|first=George M.|last2=Graves|first2=Arthur H.|year=1944|title=C. Stuart Gager: December 23, 1872–August 9, 1943|journal=Bulletin of the Torrey Botanical Club|volume=71|pages=193–198|doi=10.2307/2481699|jstor=2481699}}</ref> Неговите дела ги вклучуваат учебниците ''„Основи на ботаниката“'' (1916) и ''„Општа ботаника, со посебен осврт на нејзините економски аспекти“'' (1926). == Публикации == * ''Лабораториски водич за општа ботаника'' (1916) * ''Основи на ботаниката'' (1916) * ''Наследство и еволуција кај растенијата'' (1920) * ''Општа ботаника, со посебен осврт на нејзините економски аспекти'' (1926) == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category-inline}} *{{Internet Archive author|sname=Charles Stuart Gager}} {{Претседатели на Американското ботаничко друштво}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Гагер, Чарлс Стјуарт }} [[Категорија:Американски ботаничари]] [[Категорија:Починати во 1943 година]] [[Категорија:Родени во 1872 година]] 3013svumgea8ib20o7pcx5lsuvi7fjy Вилијам Трелис 0 1399160 5588927 5588380 2026-07-08T07:43:31Z BosaFi 115936 5588927 wikitext text/x-wiki '''Вилијам Трелис''' (22 февруари 1857 – 1 јануари 1945) бил американски [[Ботаника|ботаничар]], [[Ентомологија|ентомолог]], истражувач, писател и едукатор. {{Ботаничар|Trel.}} Трелис бил роден во Маунт Вернон, Њујорк. Дипломирал на [[Универзитет Корнел|Универзитетот Корнел]] во 1880 година и докторат по природни науки на Харвард во 1884 година.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.nasonline.org/publications/biographical-memoirs/memoir-pdfs/trelease-william.pdf|title=William Trelease 1847-1945|last=Kunkel|first=Louis|publisher=National Academy of Sciences|year=1961|location=Washington, D.C.|language=en}}</ref> Бил инструктор по ботаника на [[Харвард|Универзитетот Харвард]] од 1880 до 1881 година, инструктор по ботаника на Универзитетот Висконсин-Медисон од 1881 до 1883 година и професор по ботаника од 1883 до 1885 година.Исто така, бил специјален предавач по ботаника на Универзитетот Џонс Хопкинс и раководител на летната школа за ботаника на Харвард, во текот на 1883 до 1884 година.Тој бил професор по ботаника „Енгелман“ на Универзитетот Вашингтон во Сент Луис од 1885 до 1913 година и назначен за директор на Ботаничката градина во Мисури од 1889 до 1912 година.Бил активен во разни општински и професионални академски здруженија: бил првиот претседател на [[Американско ботаничко друштво|Ботаничкото друштво на Америка]] во 1894 година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.botany.org/about_bsa/history.php|title=A Brief History – Botanical Society of America<!-- Bot generated title -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20070204143156/http://www.botany.org/about_bsa/history.php|archive-date=2007-02-04|accessdate=2008-03-03}}</ref> и бил претседател по втор пат во 1918 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.botany.org/about_bsa/president.php|title=Presidents of the Botanical Society of America<!-- Bot generated title -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20160528154713/http://botany.org/about_bsa/president.php|archive-date=2016-05-28|accessdate=2008-03-03}}</ref> Во 1903 година бил избран во Американското филозофско друштво.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=1903&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced|title=APS Member History|work=search.amphilsoc.org|accessdate=2021-06-28}}</ref> Од 1913 до 1926 година бил професор по ботаника и раководител на одделот на Универзитетот во Илиноис Урбана-Шампејн. Трелис Хол бил именуван по него. Трелис бил меѓу научниците на двомесечната експедиција во Алјаска предводена од Едвард Хенри Хариман во 1899 година. Во 1932 година тој предводел ботаничка експедиција на [[Канарски Острови|Канарските Острови]] и Шпанија, а во 1933 година експедиција во Нов Зеланд. Трелис напишал многу научни статии и монографии. Неговата работа за Piperaceae од Северна Јужна Америка, која останала недовршена по неговата смрт, ја завршил неговиот ученик Труман Г. Јункер. Тој напишал и неколку популарни книги за ботаника и градинарство, како што се ''Растителни материјали за декоративно градинарство'' (1917) и ''Зимска ботаника'' (1918). == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * Луис Ото Кункел, [http://books.nap.edu/html/biomems/wtrelease.pdf ''Вилијам Трејлс, 1857-1945:Биографски мемоари''] * [https://rmc.library.cornell.edu/EAD/htmldocs/RMM02560.html Водич за трудовите на Вилијам Трејлс,(околу 1862-1945)] — одржан на Универзитетот Корнел * Водич за документите на Вилијам Трејлс,1868-1945  — одржано на Универзитетот во Илиноис во Урбана-Шампејн * [http://www.mobot.org/mobot/archives/results.asp?pagenum=1&selectby=subject&phrase=Trelease%2C+William%2C+1857-1945 Фотографии од Трелис] — во Ботаничката градина во Мисури {{Претседатели на Американското ботаничко друштво}} [[Категорија:Професори на Илинојскиот универзитет во Урбана-Шампајн]] [[Категорија:Апсолвенти на Харвард]] [[Категорија:Членови на Американското филозофско друштво]] [[Категорија:Членови на Националната академија на науките на САД]] [[Категорија:Апсолвенти на универзитетот „Корнел“]] [[Категорија:Американско ботаничко друштво]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Американски истражувачи]] [[Категорија:Американски ентомолози]] [[Категорија:Починати во 1945 година]] [[Категорија:Родени во 1857 година]] [[Категорија:Статии со hCards]] 006q404695sen434wpatw48mm2njsf8 Артур Џонсон Имс 0 1399163 5588920 5588383 2026-07-08T07:20:23Z BosaFi 115936 5588920 wikitext text/x-wiki '''Артур Џонсон Имс''' (10 октомври 1881 година - 12 февруари 1969 година) бил американски ботаничар кој поминал повеќе од 50 години како член на факултетот и заслужен професор по ботаника на [[Универзитет Корнел|Универзитетот Корнел]], познат по својата работа на [[Анатомија на растенијата|анатомијата на цветовите]] и морфологијата на растенијата. Тој бил претседател на [[Американско ботаничко друштво]] во 1938 година, бил член на [[Американска академија на уметностите и науките|Американската академија на уметностите и науките]] и добил почесен докторат од Универзитетот во Глазгов во 1950 година.<ref name="Kent et al">{{Наведено списание|last=George C. Kent|last2=Lawrence H. MacDaniels|author-link2=Lawrence H. MacDaniels|last3=Harlan P. Banks|year=1969|title=Arthur Johnson Eames|url=https://ecommons.cornell.edu/handle/1813/17880|journal=Cornell University Faculty Memorial Statement}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Wilde|first=Mary H.|year=1970|title=Arthur Johnson Eames October 10, 1881-February 12, 1969|journal=Bulletin of the Torrey Botanical Club|volume=97|pages=67–72|jstor=2483992}}</ref> == Живот == Имс бил роден во Фрамингем, Масачусетс и студирал [[Харвард|на Универзитетот Харвард]]. Тој дипломирал во 1908 година, магистрирал во 1910 година и докторирал во 1912 година. Истата година се приклучил на факултетот на Корнел. Во 1920-тите, тој бил ботаничарот испратен во [[Тонга]] заедно со [[Вилијам Ц. Мекерн]] и Едвард Винслоу Гифорд, кои биле од Универзитетот во Калифорнија. Овие тројца биле дел од еден од четирите тима на Експедицијата Бајард Доминик. Имс се пензионирал во 1949 година. Неговите дела ги вклучуваат учебниците ''Анатомија на растенијата'' (1925); ''Морфологија на васкуларните растенија: Долните групи'' (1936); и ''Морфологија на скриеносемениците'' (1961).<ref name="Kent et al">{{Наведено списание|last=George C. Kent|last2=Lawrence H. MacDaniels|author-link2=Lawrence H. MacDaniels|last3=Harlan P. Banks|year=1969|title=Arthur Johnson Eames|url=https://ecommons.cornell.edu/handle/1813/17880|journal=Cornell University Faculty Memorial Statement}}</ref> {{Ботаничар|A.J.Eames}} == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Професори на универзитетот „Корнел“]] [[Категорија:Апсолвенти на Харвард]] [[Категорија:Починати во 1969 година]] [[Категорија:Родени во 1881 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] 5lbzhe40i1f8qnh5rrohdehqfg6yo3a В. Харди Ешбо 0 1399164 5588929 5588384 2026-07-08T07:49:55Z BosaFi 115936 /* Кариера */ 5588929 wikitext text/x-wiki '''Вилијам Харди Ешбо III''' (роден на 1 мај 1936 година во Монтклер, Њу Џерси ) е заслужен професор по ботаника на Универзитетот во Мајами, познат првенствено по своите истражувања за [[Чили пиперка|чили пиперките]] и еден од тројцата автори на основоположната работа што ја опфаќа флората и биогеографијата на [[Бахами|Бахамите]].<ref>{{Наведена книга|title=The vascular flora of Andros Island, Bahamas|last=Nickrent, Daniel|last2=Eshbaugh, William Hardy|last3=Wilson, Thomas K.|publisher=Kendall Hunt|year=1998|isbn=0840347561|pages=185}}</ref> == Ран живот == Ешбо се стекнал со диплома по ботаника на [[Универзитет Корнел|Универзитетот Корнел]], а своето образование го продолжил на [[Универзитет на Индијана Блумингтон|Универзитетот Индијана во Блумингтон]] кај Чарлс Б. Хајзер, каде што магистрирал и докторирал. == Кариера == Ешбо е можеби најпознат по неговото истражување на родот Capsicum ([[Пиперка|пиперки]]), вклучувајќи го и откривањето и описот на нов вид, ''Capsicum tovarii''.<ref>{{Наведено списание|last=Eshbaugh|first=William Hardy|last2=Paul G. Smith|last3=Daniel L. Nickrent|year=1983|title=Capsicum tovarii (Solanaceae), A New Species of Pepper from Peru|journal=Brittonia|volume=35|issue=1|pages=55–60|doi=10.2307/2806051|jstor=2806051}}</ref> Глорија Барбоза именувала растение пипер по Ешбо, ''Capsicum eshbaughii''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Capsicum_eshbaughii.jpg|title=Capsicum eshbaughii|date=February 2011}}</ref> како резултат на неговото истражување за пиперките. Ешбо бил куратор на хербариумот „Вилард Шерман Турел“ од 1967 до 1968 година, 1978-1982 и 1989-1993 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://herbarium.muohio.edu/herbariummu/herb_hist.html|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208182208/http://herbarium.muohio.edu/herbariummu/herb_hist.html|archive-date=2015-12-08|accessdate=2013-03-25}}</ref> Во текот на годините, многу значајни постдипломски студенти работеле кај него, вклучувајќи го и Чарлс Верт. Ешбо има објавено над 120 научни трудови.{{botanist|Eshbaugh}} == Награди и почести == * Награда за животно дело на Алберт Нелсон Маркиз, 2019, од „Маркиз Ху е Ху.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.24-7pressrelease.com/press-release/459694/w-hardy-eshbaugh-presented-with-the-albert-nelson-marquis-lifetime-achievement-award-by-marquis-whos-who|title=W. Hardy Eshbaugh Presented with the Albert Nelson Marquis Lifetime Achievement Award by Marquis Who's Who|date=January 14, 2019|work=24-7pressrelease.com|publisher=24-7 Press Release Newswire|language=en|accessdate=5 April 2023}}</ref> * Награда „Питер Х. Рејвен“, 2008 година, „за исклучителни напори за доближување до ненаучници“. * Награда на Друштвото за економска ботаника за истакнат економски ботаничар, 2007 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.free-press-release.com/news/200702/1170736432.html|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20080218121932/http://www.free-press-release.com/news/200702/1170736432.html|archive-date=2008-02-18|accessdate=2013-03-25}}</ref> * Кооперативен соработник на Националната научна фондација, 1962–63 * Американско здружение за унапредување на науката, избран член, 1990 * [[Американско ботаничко друштво|Ботаничко друштво на Америка]], Пофалница, август 1992 година „Инспиративен и грижлив наставник, посветен истражувач, способен администратор, претседател на Американското друштво на таксономисти за растенија, Ботаничкото друштво на Америка и Друштвото за економска ботаника, шампион на науката за ботаника.“ * Големата награда за чапја, Национално друштво Одубон, февруари 2005 година, како признание за доживотна служба за каузата за зачувување на природата на национално, државно и локално ниво. * Медал за пофалба на Армијата на Соединетите Американски Држави за извонредност во истражувањето, 1965 година. == Наводи == {{Наводи}}{{Претседатели на Американското ботаничко друштво}}{{DEFAULTSORT:Ешбо, В. Харди}} [[Категорија:Професори на Мајамскиот универзитет (Охајо)]] [[Категорија:Родени во 1936 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Американски ботаничари]] [[Категорија:Американско ботаничко друштво]] p10fcsq6hhocebggh9752lr6ya01yzd Патриша Г. Генсел 0 1399165 5588928 5588385 2026-07-08T07:46:02Z BosaFi 115936 /* Наводи */ 5588928 wikitext text/x-wiki '''Патриша Габи Генсел''' (родена на 18 март 1944 година) е американска [[Ботаника|ботаничарка]] и палеоботаничарка. == Живот == Генсел била родена во [[Бафало (Њујорк)|Бафало, Њујорк]], и студирала на колеџот Хоуп во Холанд, Мичиген, каде што дипломирала во 1966 година.<ref name="Who's Who 1983">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Cz2ppa_YfZ8C|title=Who's Who of American Women, 1983-1984|date=1983|publisher=[[Marquis Who's Who]]|isbn=978-0-8379-0413-9|page=284|chapter=Gensel, Patricia Gabbey}}</ref> [[Доктор на науки|Докторирала]] во 1972 година на Универзитетот во Конектикат. До нејзиното пензионирање во 2024 година, Генсел била наставник на Одделот за биологија на Универзитетот во Северна Каролина во Чапел Хил.<ref name="bio">{{Наведена мрежна страница|url=https://bio.unc.edu/people/faculty/gensel/|title=Patricia G. Gensel|date=April 28, 2011}}</ref> Генсел е позната по нејзиното истражување на [[Палеозоик|палеозојските]] растенија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.colorado.edu/eeb/MORPH/MORPH/Labs_-_Patricia_G._Gensel.html|title=Labs - Patricia G. Gensel|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402092224/http://www.colorado.edu/eeb/MORPH/MORPH/Labs_-_Patricia_G._Gensel.html|archive-date=2015-04-02|accessdate=2016-04-09}}</ref> Таа била претседател на [[Американско ботаничко друштво|Ботаничкото друштво на Америка]] од 2000 до 2001 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://botany.org/newsite/reporting/mail/f04officers.pdf|title=Botany.org (pdf)|work=botany.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20170811194939/http://www.botany.org/newsite/reporting/mail/f04officers.pdf|archive-date=August 11, 2017|accessdate=April 9, 2016}}</ref> Генсел го именувала родот, ''Genselia'' Knaus, кој се состои од четири вида на рани [[Карбон|карбониферни]] растенија пронајдени во формациите Поконо и Прајс во Апалачкиот басен во Северна Америка.<ref>{{Наведено списание|last=Knaus|first=Margaret Jane|year=1995|title=The Species of the Early Carboniferous Fossil Plant Genus Genselia|journal=International Journal of Plant Sciences|volume=156|issue=1|pages=61–92|doi=10.1086/297230|jstor=2474900}}</ref> {{Ботаничар|Gensel}} == Публикации == * {{Наведена книга|title=Plant Life in the Devonian|date=1984|publisher=Praeger|isbn=978-0030620027|editor-last=Gensel|editor-first=Patricia G.|location=New York|editor-last2=Andrews|editor-first2=Henry N.}} * {{Наведена книга|title=Silurian-Devonian biota and paleoenvironments of Gaspé Peninsula and northern New Brunswick|date=2005|publisher=North American Paleontological Convention|editor-last=Bourque|editor-first=Pierre-André|location=Halifax, Nova Scotia|editor-last2=Desbiens|editor-first2=Sylvain|editor-last3=Gensel|editor-first3=Patricia G.}} * {{Наведена книга|title=Plants Invade the Land: Evolutionary and Environmental Perspectives|date=2000|publisher=Columbia University Press|isbn=978-0231111614|editor-last=Gensel|editor-first=Patricia G.|location=New York|editor-last2=Edwards|editor-first2=Dianne}} * Gastaldo RA, '''Gensel PG''', Glasspool IJ, Hinds SJ, King OA, McLean D, Park AF, Stimson MR, Stonesifer T. (2024) Enigmatic fossil plants with three-dimensional, arborescent-growth architecture from the earliest Carboniferous of New Brunswick, Canada. Curr Biol. 2024 Feb 26;34(4):781-792.e3. doi: 10.1016/j.cub.2024.01.011. Epub 2024 Feb 2. <nowiki>PMID 38309270</nowiki> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Американско ботаничко друштво]] [[Категорија:Родени во 1944 година]] [[Категорија:Американски палеонтолози]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Статии со hCards]] h63nc6j2ro36oh1955wtomt35ftt2xf Sempervivum klepa 0 1399166 5588632 5588386 2026-07-07T12:07:42Z Orce Wiki 121850 5588632 wikitext text/x-wiki {{Закосен наслов}} {{Taxobox | name = ''Sempervivum klepa'' | status = | image = Sempervivum klepa - Flora Exsiccata Macedonica.jpg | image_caption = ''Sempervivum klepa'' | domain_sv = | domain = | regnum_sv = | regnum = Plantae | divisio_sv = | divisio = Tracheophyta | classis_sv = | classis = Magnoliopsida | ordo_sv = | ordo = Saxifragales | familia_sv = | familia = Crassulaceae | genus_sv = | genus = Sempervivum | species_sv = | species = '''Sempervivum klepa''' | taxon = Sempervivum klepa | taxon_authority = [[Кирил Мицевски|Micevski]] | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = }} '''''Sempervivum klepa''''' — [[Вид (биологија)|вид]] [[Скриеносеменици|цветно]] [[Зелјесто растение|тревесто]] [[Растенија|растение]] кое припаѓа на [[Род (биологија)|родот]] [[Чуваркуќа (род)|чуваркуќа]] ({{науч|Sempervivum}}) од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[дебелци]] (''Crassulaceae''). Видот за првпат е опишан од македонскиот ботаничар [[Кирил Мицевски]]. == Опис и распространетост == ''Sempervivum klepa'' е [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] растение со задебелени и збиени [[Лист|листови]] кои формираат розета. Розетите имаат дијаметар од 3-4 см и најчесто се јавуваат во збиена група. Цветното [[стебло]] достигнува висина од 10-12 см, покриено со кратки и долги жлездести влакна и густо распоредени листови по целата негова должина. Листовите во розетата се ланцетовидни, завршуваат со остар врв, долги 12-15 мм и широки 4-6 мм, зелени со пурпурен врв, по рабовите имаат густи цилии долги 2-4 мм, од двете страни се покриени со кратки жлездести влакна, а на горниот дел од долната страна имаат долги и густи цилии. Листовите на стеблото се поголеми од оние во розетата, достигнуваат до 20 мм должина, со пурпурен врв кој постепено се заострува, од двете страни имаат влакна со различна должина, а по рабовите и задната страна се покриени со долги цилии. [[Соцветие|Соцветието]] е цимозно, може да биде еднократно или повеќекратно разгрането, густо покриено со жлездести влакна и долги цилии. Цветните дршки се долги од 1,5 до 4 мм. Цветовите се 11-члени и достигнуваат дијаметар до 20 мм. Чашката е долга 3-4 мм, целосно покриена со жлездести влакна и долги цилии; сегментите се ланцетовидни, остро завршени и долги 3-4 мм. Венечните ливчиња се распоредени во форма на ѕвезда, жолти и тесни, постепено издолжени кон врвот, долги 7-10 мм и широки 1-1,2 мм, со густи жлездести влакна на задната страна и рабовите. [[Прашник|Прашниците]] се долги 4-5 мм; филаментите се светлокремови и во основата имаат жлездести влакна, а антерите се жолти. Карпелите се долги 2-4 мм и нивната површина е покриена со жлездести влакна. Столпчињата се тенки, долги 3-4 мм и најчесто стојат исправено.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 4.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1998|location=Скопје|pages=1043}}</ref> Расте на силикатни карпи. Видот е забележан единствено на планината [[Клепа]] во близина на [[Велес]].<ref name=":0" /> == Галерија == <gallery> Податотека:Sempervivum klepa 02 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|''Sempervivum klepa'' </gallery> == Наводи == {{Наводи}} {{таксонска лента}} [[Категорија:Чуваркуќа (род)]] [[Категорија:Дебелци]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Ендемска флора на Македонија]] jnqe5he620f22hd6do9nqc1spemnsn8 Лорен Х. Ризеберг 0 1399167 5588925 5588389 2026-07-08T07:34:43Z BosaFi 115936 5588925 wikitext text/x-wiki '''Лорен Х. Ризеберг''' (роден 1961) е канадско-американски [[Ботаника|ботаничар]]. Роден бил во Алберта, Канада, неговото семејство се преселило во САД. Дипломирал на Државниот универзитет во Вашингтон со докторат во 1987 година. Тој е професор по ботаника на Универзитетот во Британска Колумбија и истакнат професор по биологија на Универзитетот во Индијана,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://botany.ubc.ca/people/loren-rieseberg|title=Loren Rieseberg|work=Department of Botany, Faculty of Science|publisher=UBC|accessdate=May 3, 2019}}</ref><ref name="Indiana University">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.indiana.edu/~alldrp/members/rieseberg.html|title=Loren H. Rieseberg|publisher=Department of Biology, Indiana University, Bloomington|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104201317/http://www.indiana.edu/~alldrp/members/rieseberg.html|archive-date=November 4, 2013}}</ref> и раководител на лабораторијата Ризеберг.<ref name="Rieseberg lab">{{Наведена мрежна страница|url=http://rieseberglab.botany.ubc.ca/|title=The Rieseberg lab - Plant Evolutionary Genomics|publisher=Department of Botany, University of British Columbia|accessdate=May 3, 2019}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www3.botany.ubc.ca/rieseberglab/people/biog.html|title=Loren Rieseberg: Biographical Information|publisher=Department of Botany, University of British Columbia|archive-url=https://web.archive.org/web/20110706210251/http://www3.botany.ubc.ca/rieseberglab/people/biog.html|archive-date=2011-07-06|accessdate=2010-04-17}}</ref> Во октомври 2016 година, бил назначен за директор на Истражувачкиот центар за биолошка разновидност на Универзитетот во Британска Колумбија, заменувајќи ја Сали Ото.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://science.ubc.ca/news/loren-rieseberg-appointed-director-ubc-biodiversity-research-centre|title=Loren Rieseberg appointed director of UBC Biodiversity Research Centre|date=3 October 2016|publisher=UBC Science|accessdate=30 April 2019}}</ref> Тој бил во уредничките одбори на бројни списанија и со години е уредник ''на Молекуларна екологија''.<ref name="Indiana University" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://onlinelibrary.wiley.com/journal/1365294x|title=Molecular Ecology|publisher=[[Wiley Online Library]]|doi=10.1111/(ISSN)1365-294X|issn=1365-294X|accessdate=May 3, 2019}}</ref><ref>{{Наведување|title=Rieseberg, Prof. Loren Henry, Professor of Botany, University of British Columbia, since 2006|date=2012-12-01|journal=Who's Who|url=https://www.ukwhoswho.com/display/10.1093/ww/9780199540884.001.0001/ww-9780199540884-e-255685|doi=10.1093/ww/9780199540884.013.255685|access-date=2025-07-30|publisher=Oxford University Press}}</ref> == Почести и награди == * Награда „Дејвид Стар Џордан“ за 1998 година<ref name="Honouring2010">{{Наведено списание|last=R. Larry Peterson, Barry J. Shelp, and Christian R. Lacroix|date=July 2011|title=Honouring Dr. Loren H. Rieseberg|journal=[[Botany (journal)|Botany]]|volume=89|issue=7|pages=iii|doi=10.1139/b11-035}}</ref><ref name="Indiana University">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.indiana.edu/~alldrp/members/rieseberg.html|title=Loren H. Rieseberg|publisher=Department of Biology, Indiana University, Bloomington|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104201317/http://www.indiana.edu/~alldrp/members/rieseberg.html|archive-date=November 4, 2013}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20131104201317/http://www.indiana.edu/~alldrp/members/rieseberg.html "Loren H. Rieseberg"]. Department of Biology, Indiana University, Bloomington. Archived from [http://www.indiana.edu/~alldrp/members/rieseberg.html the original] on November 4, 2013.</cite></ref> * Програма за стипендисти на Макартур за 2003 година * 2010 Избран за член на Кралското друштво на Лондон,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://royalsociety.org/people/loren-rieseberg-12164/|title=Loren Reiseberg biography|publisher=Royal Society|accessdate=25 January 2017}}</ref> Кралското друштво на Канада и Друштвото за биологија<ref name="Honouring2010" /> * Медал Дарвин-Волас 2012<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.linnean.org/The-Society/awards_and_grants/Medals+and+Prizes|title=Medals and Prizes|publisher=[[The Linnean Society of London]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130222082251/http://www.linnean.org/The-Society/awards_and_grants/Medals%2Band%2BPrizes|archive-date=2013-02-22|accessdate=2013-02-01}}</ref>{{botanist|Rieseberg}} == Дела == * Ризеберг, ЛХ и ЏХ Вилис.„Специјација на растенија“.2007. ''Наука'' 317:910-914. * Ризеберг, ЛХ, Т.Е. Вуд и Е. Бак. 2006.„Природата на растителните видови“.''Nature'' 440:524-527. * Хартер, АВ, К.А.Гарднер, Д.Фалуш, Д.Л.Ленц,Р.Бај,Л.Х. Ризеберг.2004.„Потекло на постојните припитомени сончогледи во источна Северна Америка“.''Nature'' 430:201-205. * Бурк,Ј.М. и Л.Х.Ризеберг. 2003.„Фитнес ефектите од отпорноста на трансгени болести кај дивите сончогледи“.''Наука'' 300:1250. * Ризеберг, ЛХ,О.Рејмонд, ДМ Розентал, З.Лаи, К.Ливингстон,Т. Наказато,ЈЛ Дурфи,АЕ Шварцбах ЛА Донован и Ц. Лексер. 2003.„Големи еколошки транзиции кај едногодишните сончогледи олеснети со хибридизација“.''Наука'' 301:1211-1216. * Ризеберг, ЛХ, А.Видмер, М.А.Арнц и Џ.М.Бурк.2002. „Насочната селекција е примарна причина за фенотипска диверзификација“.''Зборник на трудови на Националната академија на науките'' 99:12242-12245. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Матична|https://www.botany.ubc.ca/people/loren-rieseberg}} * [http://en.scientificcommons.org/loren_h_rieseberg "Loren H. Rieseberg"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120327100926/http://en.scientificcommons.org/loren_h_rieseberg|date=2012-03-27}}, ''Scientific Commons'' {{Претседатели на Американското ботаничко друштво}} [[Категорија:Членови на Кралското друштво на Канада]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1961 година]] [[Категорија:Статии со hCards]] 3zm5cjkh2d6ce06cy4w3oi3tg06ggvg 5588926 5588925 2026-07-08T07:35:31Z BosaFi 115936 5588926 wikitext text/x-wiki '''Лорен Х. Ризеберг''' (роден 1961) е канадско-американски [[Ботаника|ботаничар]]. Роден бил во Алберта, Канада, неговото семејство се преселило во САД. Дипломирал на Државниот универзитет во Вашингтон со докторат во 1987 година. Тој е професор по ботаника на Универзитетот во Британска Колумбија и истакнат професор по биологија на Универзитетот во Индијана,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://botany.ubc.ca/people/loren-rieseberg|title=Loren Rieseberg|work=Department of Botany, Faculty of Science|publisher=UBC|accessdate=May 3, 2019}}</ref><ref name="Indiana University">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.indiana.edu/~alldrp/members/rieseberg.html|title=Loren H. Rieseberg|publisher=Department of Biology, Indiana University, Bloomington|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104201317/http://www.indiana.edu/~alldrp/members/rieseberg.html|archive-date=November 4, 2013}}</ref> и раководител на лабораторијата Ризеберг.<ref name="Rieseberg lab">{{Наведена мрежна страница|url=http://rieseberglab.botany.ubc.ca/|title=The Rieseberg lab - Plant Evolutionary Genomics|publisher=Department of Botany, University of British Columbia|accessdate=May 3, 2019}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www3.botany.ubc.ca/rieseberglab/people/biog.html|title=Loren Rieseberg: Biographical Information|publisher=Department of Botany, University of British Columbia|archive-url=https://web.archive.org/web/20110706210251/http://www3.botany.ubc.ca/rieseberglab/people/biog.html|archive-date=2011-07-06|accessdate=2010-04-17}}</ref> Во октомври 2016 година, бил назначен за директор на Истражувачкиот центар за биолошка разновидност на Универзитетот во Британска Колумбија, заменувајќи ја Сали Ото.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://science.ubc.ca/news/loren-rieseberg-appointed-director-ubc-biodiversity-research-centre|title=Loren Rieseberg appointed director of UBC Biodiversity Research Centre|date=3 October 2016|publisher=UBC Science|accessdate=30 April 2019}}</ref> Тој бил во уредничките одбори на бројни списанија и со години е уредник ''на Молекуларна екологија''.<ref name="Indiana University" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://onlinelibrary.wiley.com/journal/1365294x|title=Molecular Ecology|publisher=[[Wiley Online Library]]|doi=10.1111/(ISSN)1365-294X|issn=1365-294X|accessdate=May 3, 2019}}</ref><ref>{{Наведување|title=Rieseberg, Prof. Loren Henry, Professor of Botany, University of British Columbia, since 2006|date=2012-12-01|journal=Who's Who|url=https://www.ukwhoswho.com/display/10.1093/ww/9780199540884.001.0001/ww-9780199540884-e-255685|doi=10.1093/ww/9780199540884.013.255685|access-date=2025-07-30|publisher=Oxford University Press}}</ref> == Почести и награди == * Награда „Дејвид Стар Џордан“ за 1998 година<ref name="Honouring2010">{{Наведено списание|last=R. Larry Peterson, Barry J. Shelp, and Christian R. Lacroix|date=July 2011|title=Honouring Dr. Loren H. Rieseberg|journal=[[Botany (journal)|Botany]]|volume=89|issue=7|pages=iii|doi=10.1139/b11-035}}</ref><ref name="Indiana University"/> * Програма за стипендисти на Макартур за 2003 година * 2010 Избран за член на Кралското друштво на Лондон,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://royalsociety.org/people/loren-rieseberg-12164/|title=Loren Reiseberg biography|publisher=Royal Society|accessdate=25 January 2017}}</ref> Кралското друштво на Канада и Друштвото за биологија<ref name="Honouring2010" /> * Медал Дарвин-Волас 2012<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.linnean.org/The-Society/awards_and_grants/Medals+and+Prizes|title=Medals and Prizes|publisher=[[The Linnean Society of London]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130222082251/http://www.linnean.org/The-Society/awards_and_grants/Medals%2Band%2BPrizes|archive-date=2013-02-22|accessdate=2013-02-01}}</ref>{{botanist|Rieseberg}} == Дела == * Ризеберг, ЛХ и ЏХ Вилис.„Специјација на растенија“.2007. ''Наука'' 317:910-914. * Ризеберг, ЛХ, Т.Е. Вуд и Е. Бак. 2006.„Природата на растителните видови“.''Nature'' 440:524-527. * Хартер, АВ, К.А.Гарднер, Д.Фалуш, Д.Л.Ленц,Р.Бај,Л.Х. Ризеберг.2004.„Потекло на постојните припитомени сончогледи во источна Северна Америка“.''Nature'' 430:201-205. * Бурк,Ј.М. и Л.Х.Ризеберг. 2003.„Фитнес ефектите од отпорноста на трансгени болести кај дивите сончогледи“.''Наука'' 300:1250. * Ризеберг, ЛХ,О.Рејмонд, ДМ Розентал, З.Лаи, К.Ливингстон,Т. Наказато,ЈЛ Дурфи,АЕ Шварцбах ЛА Донован и Ц. Лексер. 2003.„Големи еколошки транзиции кај едногодишните сончогледи олеснети со хибридизација“.''Наука'' 301:1211-1216. * Ризеберг, ЛХ, А.Видмер, М.А.Арнц и Џ.М.Бурк.2002. „Насочната селекција е примарна причина за фенотипска диверзификација“.''Зборник на трудови на Националната академија на науките'' 99:12242-12245. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Матична|https://www.botany.ubc.ca/people/loren-rieseberg}} * [http://en.scientificcommons.org/loren_h_rieseberg "Loren H. Rieseberg"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120327100926/http://en.scientificcommons.org/loren_h_rieseberg|date=2012-03-27}}, ''Scientific Commons'' {{Претседатели на Американското ботаничко друштво}} [[Категорија:Членови на Кралското друштво на Канада]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1961 година]] [[Категорија:Статии со hCards]] d01j9s2qr57xrarunhdzijvvml5d8xg Sempervivum erythraeum 0 1399168 5588640 5588388 2026-07-07T12:32:21Z Orce Wiki 121850 5588640 wikitext text/x-wiki {{Закосен наслов}} {{Taxobox | name = ''Sempervivum erythraeum'' | status = | image = Sempervivum Erythraeum (5849121107).jpg | image_caption = ''Sempervivum erythraeum'' | domain_sv = | domain = | regnum_sv = | regnum = Plantae | divisio_sv = | divisio = Tracheophyta | classis_sv = | classis = Magnoliopsida | ordo_sv = | ordo = Saxifragales | familia_sv = | familia = Crassulaceae | genus_sv = | genus = Sempervivum | species_sv = | species = '''Sempervivum erythraeum''' | taxon = Sempervivum erythraeum | taxon_authority = | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = }} '''''Sempervivum erythraeum''''' — [[Вид (биологија)|вид]] [[Скриеносеменици|цветно]] [[Зелјесто растение|тревесто]] [[Растенија|растение]] кое припаѓа на [[Род (биологија)|родот]] [[Чуваркуќа (род)|чуваркуќа]] ({{науч|Sempervivum}}) од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[дебелци]] (''Crassulaceae''). == Опис и распространетост == ''Sempervivum erythraeum'' е [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] растение, со месести листови групирани во розета со дијаметар од 2-4,5 см и кратки столони, кои создаваат компактни групи од розети. [[Стебло|Стеблото]] е високо 10-20 мм, пурпурно обоено, покриено со кратки жлездести влакна и густо наредени листови. [[Лист|Листовите]] во розетата се сиво-зелени до пурпурни, со форма од лопата до обратно јајцевидна, долги 10-20 мм и широки 5-10 мм, завршуваат со остар врв, површината им е покриена со густи кратки жлездести влакна, а рабовите со подебели влакна од различна должина; стеблените листови се потесни, подолги, долги 30-35 мм и широки околу 15 мм. [[Цвет|Цветовите]] имаат 11-13 делови, распоредени во цимозни гранчиња што создаваат широко соцветие налик на штит. Ливчињата на чашката се црвеникави, покриени со кратки жлездести влакна и завршуваат со издолжен остар врв. Венечните ливчиња се розови до пурпурно-црвени, тесни и ланцетовидни, долги до 10 мм и широки околу 1 мм, два до три пати подолги од чашкините, со долги жлездести влакна. Филаментите на [[Прашник|прашниците]] во основата се покриени со жлездести влакна. Мешунчињата се речиси без влакна.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 4.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1998|location=Скопје|pages=1047}}</ref> Во [[Македонија]] расте на каменести терени и карпи во високопланински области. Овој вид е забележан единствено на планината [[Беласица]], врвот Тумба.<ref name=":0" /> == Галерија == <gallery> Податотека:Sempervivum erythraeum (5772577416).jpg|''Sempervivum erythraeum'' </gallery> == Наводи == {{Наводи}} {{таксонска лента}} [[Категорија:Чуваркуќа (род)]] [[Категорија:Дебелци]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] jiliyaislvqwk8zij85buzq6y02goip Едмунд Вер Синот 0 1399169 5588924 5588391 2026-07-08T07:32:45Z BosaFi 115936 5588924 wikitext text/x-wiki  {{Infobox scientist|name=Edmund Ware Sinnott|image=Edmund Ware Sinnott AAAS 1947.jpg|image_size=200px|caption=Sinnott in 1947.|birth_date={{birth date|1888|02|05}}|birth_place=[[Cambridge, Massachusetts|Cambridge]], [[Massachusetts]], [[United States]]|death_date={{death date and age|1968|01|06|1888|02|05}}|death_place=[[New Haven, Connecticut|New Haven]], [[Connecticut]], United States|alma_mater=[[Harvard University]]|occupation=[[Botanist]]<br>[[Educator]]|employer=|organization=|term=|predecessor=|successor=|spouse=<!-- Use article title or common name -->|partner=<!-- (unmarried long-term partner) -->|children=|parents=<!-- overrides mother and father parameters -->|mother=|father=|relatives=|author_abbrev_bot='''Sinnott'''}}'''Едмунд Вер Синот''' (5 февруари 1888 &#x2013; 6 јануари 1968) бил американски [[Ботаника|ботаничар]] и [[Наставник|едукатор]]. Синот е најпознат по својата работа во областа [[Анатомија на растенијата|на морфологијата на растенијата]]. == Кариера == Синот ги добил своите диплома (1908), магистратура (1910) и [[Доктор на науки|докторат]] (1913), сите од [[Харвард|Универзитетот Харвард]]. За време на неговата прва година на колеџ, живеел во Стотон Хол. Синот студирал во [[Австралија]] со Артур Џонсон Имс од 1910 до 1911 година. По дипломирањето, станал инструктор на Харвард и работел со анатомистот И.В. Бејли. Од 1915 до 1928 година, бил на Земјоделскиот колеџ во Конектикат во Сторс, станувајќи професор по [[ботаника]] и [[генетика]]. Од 1928 до 1939 година, бил професор по ботаника на колеџот Барнард, каде што помогнал во реновирањето на стаклена градина „Артур Рос“ и претседател на Одделот за ботаника на Универзитетот Колумбија (1939-1940). Во 1940 година, се преселил на Универзитетот Јеил за да стане професор по ботаника, претседател на Одделот за ботаника (1940-1956), директор на Ботаничката градина Марш (1940-1950), декан на постдипломските студии (1950-1956) и директор на Научната школа во Шефилд (1945-1956). Тој бил исто така поставен за уредник на [[American Journal of Botany|Американскиот журнал за ботаника]], член на [[Американска академија на уметностите и науките|Американската академија на уметностите и науките]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.amacad.org/person/edmund-ware-sinnott|title=Edmund Ware Sinnott|date=9 February 2023|work=American Academy of Arts & Sciences|language=en|accessdate=2023-05-08}}</ref> член на Националната академија на науките,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nasonline.org/member-directory/deceased-members/20000979.html|title=Edmund Sinnott|work=www.nasonline.org|accessdate=2023-05-08}}</ref> член на Американското филозофско друштво,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Edmund+Sinnott&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced|title=APS Member History|work=search.amphilsoc.org|accessdate=2023-05-08}}</ref> и претседател на Ботаничкото друштво на Америка, Американското друштво на натуралисти и Американското здружение за унапредување на науката. Тој бил коавтор на учебникот ''Принципи на генетиката'' (1925) кој добил позитивни критики. Во текот на својот живот, Синот бил плоден автор; напишал деведесет научни статии и многу учебници. Синот придонел во областа на колонијалната и раната американска архитектура со својата книга ''Митингхаус и црква во рана Нова Англија'' (1963), со фотографии од Џеролд Мантер. Во своето учење, Синот ја нагласувал идејата за научно откритие и важноста од внимателно мерење и правилно толкување на податоците. Тој се трудел да го објасни организмот како интегрирана целина од збирот на неговите делови, процеси и историја. == Филозофија == Синот бил поборник на организмот и критичар на редукционизмот. Тој го застапувал ставот дека [[Живот|животот]] е насочен кон цел и е намерен. Во својата книга ''Биологија на духот'' (1955) тој го употребил терминот ''Телизам'', кој го дефинирал како „филозофија на целите - верување дека она што е важно не е туркањето и движењето на живиот систем, туку влечната сила на целта, свесна или несвесна, која во некои случаи е воспоставена во неа“. Неговата филозофија била споредена од критичарите со форма на витализам.<ref>Dobzhansky, Theodosius; Hecht, Max K; Steere, William C. (1968). ''Evolutionary Biology, Volume 2''. Plenum Press. pp. 4-5. {{ISBN|978-1-4684-8096-2}}</ref> Други, како што е [[Џорџ Гејлорд Симпсон|Џорџ Гејлорд Симпсон,]] тврделе дека Синот промовирал теолошка верзија на ортогенезата. Тој ги отфрлил и дуализмот и материјалистичкиот [[монизам]] за своја филозофија, која еден рецензент ја опишал како [[Идеализам|идеалистички]] монизам. Синот се залагал за постоењето на безличен Бог, кого го опишал како целно организирачки агент. Тој бил критикуван од Лео Кох за давање метафизички изјави во неговите научни книги, кој изјавил: „Принципот на организација е многу повеќе од научен концепт. Тој наведувал верување дека во универзумот дејствува нешто што води кон дух; нешто што е дух.“ Во својата книга ''Клетка и психа'' (1950) Синот тврдел дека умот и материјата се два аспекта на истиот феномен и дека целта постои во сите организми бидејќи е вградена во [[Генотип|генотипот]] и [[Протоплазма|протоплазмата]]. == Публикации == * ''Ботаника, принципи и проблеми'' (1923, шесто издание во 1963 година) * ''Принципи на генетиката'' (1925, трето издание во 1934 година) * ''Лабораториски прирачник за основна ботаника'' (1927) * ''Клетка и психа'' (1950) * ''Два пата до вистината'' (1953) * ''Биологијата на духот'' (1955) * ''Живот и ум'' (1956) * ''Материја, ум и човек'' (1957) * ''Морфогенеза на растенијата'' (1960) * ''Мостот на животот: Од материја до дух'' (1966) {{Ботаничар|Sinnott}} == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.wku.edu/~smithch/chronob/SINN1888.htm Хронологија на кариерата на Синот] . * [http://books.nap.edu/openbook.php?record_id=577&page=350 Биографија на Националната академија на науките] * Трудови од Едмунд Вер Синот (MS 452). Ракописи и архиви, Библиотека на Универзитетот Јеил. [http://hdl.handle.net/10079/fa/mssa.ms.0452] {{Претседатели на Американското ботаничко друштво}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Членови на Американското филозофско друштво]] [[Категорија:Членови на Американското здружение за унапредување на науката]] [[Категорија:Професори на Конектикатскиот универзитет]] [[Категорија:Членови на Националната академија на науките на САД]] [[Категорија:Апсолвенти на Харвард]] [[Категорија:Починати во 1968 година]] [[Категорија:Родени во 1888 година]] [[Категорија:Статии со hCards]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] ffsqsefk87fano69x7krnspf8ldaih7 Мојата сестра, сериски убиец 0 1399170 5588917 5588392 2026-07-08T07:18:32Z BosaFi 115936 5588917 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Книга|<!-- See Wikipedia:WikiProject_Novels or Wikipedia:WikiProject_Books -->|name=Мојата сестра, сериски убиец|title_orig=|translators=|caption=Прво издание|authors=Ојинкан Брејтвејт|cover_artist=|country=Нигерија|language=Англиски|series=|isbn=9780385544238|oclc=|subjects=|genres=Трилер|publisher=[[Даблдеј Букс]]|pub_date=20 ноември 2018|media_type=|preceded_by=}} '''''Мојата сестра, сериски убиец''''' е трилер роман од 2018 година од нигериската писателка Ојинкан Брејтвејт.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/books/2019/jan/04/my-sister-the-serial-killer-by-okyinkan-braithwaite|title=My Sister, the Serial Killer by Oyinkan Braithwaite – a morbidly funny slashfest|last=O'Grady|first=Carrie|date=4 January 2019|work=The Guardian|access-date=12 December 2020}}</ref> Дебитантскиот роман на Брејтвејт првично бил објавен во Нигерија како е-книга со наслов ''Подебело од вода'' во 2017 година, пред да биде објавен во Соединетите Држави од издавачката куќа „Даблдеј Букс“ на 20 ноември 2018 година. == Заплет == Во [[Лагос]], [[Нигерија]], Кореде е медицинска сестра во блиска врска со нејзината помлада сестра, Ајола. Ајола е поубавата, поомилена сестра и веројатно е социопат. Трет пат по ред, Ајола го избодува до смрт своето момче, наводно во самоодбрана. Како и претходните пати, Кореде помага во отстранувањето на телото и чистењето на доказите. Нејзината практичност и загриженост ја спречуваат Ајола да се однесува сомнително во врска со нејзиното „исчезнато“ момче, како на пример со објавување на нешта на социјалните мрежи, во моменти кога би требало да тагува. Кореде се чувствува неценета бидејќи постојано се плаши дека ќе бидат фатени и дека Ајола повторно ќе убие. Таа му се доверува на еден [[Кома|коматозен]] пациент во болницата во која работи. Таа е вљубена во Таде, љубезен, згоден доктор кој не ја забележува нејзината наклонетост. Сепак, откако ја запознава Ајола, тој веднаш се вљубува во неа и тие почнуваат да се забавуваат. Кореде се плаши дека Таде ќе биде следната жртва на Ајула и мора да се помири со тоа што е подготвена да направи се за својата сестра. == Прием == ''Мојата сестра, серискиот убиец'' била опишана од ''Дедлајн'' како „мрачно комична приказна, за која се зборуваше во издавачките кругови“.<ref name="theladysroom.ng2">{{Наведена мрежна страница|url=https://theladysroom.ng/oyinkan-braithwaite-on-waiting-for-a-dream/|title=Oyinkan Braithwaite On Waiting For A Dream|date=27 March 2018|work=The Lady's Room|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20240312194218/https://theladysroom.ng/oyinkan-braithwaite-on-waiting-for-a-dream/|archive-date=12 March 2024|accessdate=25 May 2019}}</ref> Романот ја освоил наградата за книга на ''Лос Анџелес Тајмс'' за 2019 година за најдобра мистерија/трилер,<ref>{{Наведени вести|url=https://bookmarks.reviews/congratulations-to-the-winners-of-the-los-angeles-times-book-prizes/|title=Congratulations to the Winners of the Los Angeles Times Book Prizes|date=13 April 2019|access-date=12 December 2020|publisher=Book Marks}}</ref> наградата на читателите на „Амазон Паблишинг“ за 2019 година за најдобар дебитантски роман,<ref>{{Наведени вести|url=https://www.thebookseller.com/news/rankin-braithwaite-and-killing-eve-win-amazon-publishing-readers-awards-1090116#:~:text=Rankin%20triumphed%20to%20take%20home,The%20Serial%20Killer%20(Atlantic).|title=Rankin, Braithwaite and Killing Eve win Amazon Publishing Readers' Awards|last=Mansfield|first=Katie|date=30 September 2019|access-date=12 December 2020|publisher=The Bookseller}}</ref> наградата „Ентони“ за 2019 година за најдобар прв роман,<ref>{{Наведени вести|url=https://crimereads.com/announcing-the-2019-anthony-award-winners/|title=ANNOUNCING THE 2019 ANTHONY AWARD WINNERS|date=2 November 2019|access-date=12 December 2020|publisher=CrimeReads}}</ref> и наградата на Британската награда за книга за криминалистика и трилер за 2020 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://brittlepaper.com/2020/07/my-sister-the-serial-killer-wins-crime-fiction-book-of-the-year/|title=My Sister, The Serial Killer Wins Crime Fiction Book of the Year|last=Peterson|first=Angeline|date=6 July 2020|access-date=12 December 2020|publisher=Brittle Paper}}</ref> Романот бил на листа за наградата Букер за 2019 година и бил втор најпродаван наслов на листата од јули 2019 година, со 13.052 продадени единици според „Нилсен Букскан“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thebookseller.com/news/margaret-atwood-and-salman-rushdie-nominated-2019-booker-prize-1040626|title=Margaret Atwood and Salman Rushdie nominated for 2019 Booker Prize {{!}} The Bookseller|work=www.thebookseller.com|accessdate=25 July 2019}}</ref> ''Мојата сестра, сериски убиец'' бил пофален од ''[[The New York Times|Њујорк тајмс]],''<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2018/11/14/books/review-my-sister-serial-killer-oyinkan-braithwaite.html|title=Helping Out Family Is Taken to Extremes in 'My Sister, the Serial Killer'|last=Sehgal|first=Parul|date=14 November 2018|work=The New York Times|access-date=31 July 2023}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2019/01/09/books/review/oyinkan-braithwaite-my-sister-the-serial-killer.html|title=In This Novel, One Sister Is a Nurse. The Other Is a Murderer.|last=Rocco|first=Fiammetta|date=9 January 2019|work=The New York Times|access-date=31 July 2023}}</ref> ''Вашингтон пост,''<ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/entertainment/books/a-woman-on-a-killing-spree-gets-some-help-from-her-enabling-sister/2018/11/17/852b5f94-e9dc-11e8-a939-9469f1166f9d_story.html|title=A woman on a killing spree gets some help from her enabling sister|last=Michaud|first=Jon|date=19 November 2018|work=The Washington Post|access-date=31 July 2023}}</ref> ''Мари Клер'' и авторите Ајобами Адебајо и Едгар Кантеро.<ref>{{Наведени вести|url=https://guardian.ng/life/16-questions-with-oyinkan-braithwaite/|title=16 Questions With Oyinkan Braithwaite|last=Mordi|first=Mellisa|date=April 2019|work=[[The Guardian (Nigeria)|The Guardian]]|access-date=25 May 2019|archive-url=|archive-date=|location=Lagos, Nigeria}}</ref> Во 2018 година, романот бил разгледан за филмска адаптација од страна на продуцентите на ''[[Возач (филм од 2017)|Возач]]''.<ref name="BellaNaija.com">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bellanaija.com/2018/03/oyinkan-braithwaite-sister-serial-killer/|title=Oyinkan Braithwaite's novel "My Sister, the Serial Killer" to be made into a Movie|last=BellaNaija.com|date=27 March 2018|work=BellaNaija|language=en-US|accessdate=25 May 2019}}</ref> На македонски јазик била објавена во 2020 г. од издавачката куќа „Антолог“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://antolog.mk/product/mojata-sestra-seriski-ubiets/|title=Мојата сестра, сериски убиец|work=Антолог|language=en-US|accessdate=2026-07-08}}</ref> == Наводи == {{Наводи}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Романи]] g79nrxvxte3605z0t3c6z1abtmzwpmt 5588918 5588917 2026-07-08T07:18:51Z BosaFi 115936 BosaFi ја премести страницата [[Мојата сестра, серискиот убиец]] на [[Мојата сестра, сериски убиец]] 5588917 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Книга|<!-- See Wikipedia:WikiProject_Novels or Wikipedia:WikiProject_Books -->|name=Мојата сестра, сериски убиец|title_orig=|translators=|caption=Прво издание|authors=Ојинкан Брејтвејт|cover_artist=|country=Нигерија|language=Англиски|series=|isbn=9780385544238|oclc=|subjects=|genres=Трилер|publisher=[[Даблдеј Букс]]|pub_date=20 ноември 2018|media_type=|preceded_by=}} '''''Мојата сестра, сериски убиец''''' е трилер роман од 2018 година од нигериската писателка Ојинкан Брејтвејт.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/books/2019/jan/04/my-sister-the-serial-killer-by-okyinkan-braithwaite|title=My Sister, the Serial Killer by Oyinkan Braithwaite – a morbidly funny slashfest|last=O'Grady|first=Carrie|date=4 January 2019|work=The Guardian|access-date=12 December 2020}}</ref> Дебитантскиот роман на Брејтвејт првично бил објавен во Нигерија како е-книга со наслов ''Подебело од вода'' во 2017 година, пред да биде објавен во Соединетите Држави од издавачката куќа „Даблдеј Букс“ на 20 ноември 2018 година. == Заплет == Во [[Лагос]], [[Нигерија]], Кореде е медицинска сестра во блиска врска со нејзината помлада сестра, Ајола. Ајола е поубавата, поомилена сестра и веројатно е социопат. Трет пат по ред, Ајола го избодува до смрт своето момче, наводно во самоодбрана. Како и претходните пати, Кореде помага во отстранувањето на телото и чистењето на доказите. Нејзината практичност и загриженост ја спречуваат Ајола да се однесува сомнително во врска со нејзиното „исчезнато“ момче, како на пример со објавување на нешта на социјалните мрежи, во моменти кога би требало да тагува. Кореде се чувствува неценета бидејќи постојано се плаши дека ќе бидат фатени и дека Ајола повторно ќе убие. Таа му се доверува на еден [[Кома|коматозен]] пациент во болницата во која работи. Таа е вљубена во Таде, љубезен, згоден доктор кој не ја забележува нејзината наклонетост. Сепак, откако ја запознава Ајола, тој веднаш се вљубува во неа и тие почнуваат да се забавуваат. Кореде се плаши дека Таде ќе биде следната жртва на Ајула и мора да се помири со тоа што е подготвена да направи се за својата сестра. == Прием == ''Мојата сестра, серискиот убиец'' била опишана од ''Дедлајн'' како „мрачно комична приказна, за која се зборуваше во издавачките кругови“.<ref name="theladysroom.ng2">{{Наведена мрежна страница|url=https://theladysroom.ng/oyinkan-braithwaite-on-waiting-for-a-dream/|title=Oyinkan Braithwaite On Waiting For A Dream|date=27 March 2018|work=The Lady's Room|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20240312194218/https://theladysroom.ng/oyinkan-braithwaite-on-waiting-for-a-dream/|archive-date=12 March 2024|accessdate=25 May 2019}}</ref> Романот ја освоил наградата за книга на ''Лос Анџелес Тајмс'' за 2019 година за најдобра мистерија/трилер,<ref>{{Наведени вести|url=https://bookmarks.reviews/congratulations-to-the-winners-of-the-los-angeles-times-book-prizes/|title=Congratulations to the Winners of the Los Angeles Times Book Prizes|date=13 April 2019|access-date=12 December 2020|publisher=Book Marks}}</ref> наградата на читателите на „Амазон Паблишинг“ за 2019 година за најдобар дебитантски роман,<ref>{{Наведени вести|url=https://www.thebookseller.com/news/rankin-braithwaite-and-killing-eve-win-amazon-publishing-readers-awards-1090116#:~:text=Rankin%20triumphed%20to%20take%20home,The%20Serial%20Killer%20(Atlantic).|title=Rankin, Braithwaite and Killing Eve win Amazon Publishing Readers' Awards|last=Mansfield|first=Katie|date=30 September 2019|access-date=12 December 2020|publisher=The Bookseller}}</ref> наградата „Ентони“ за 2019 година за најдобар прв роман,<ref>{{Наведени вести|url=https://crimereads.com/announcing-the-2019-anthony-award-winners/|title=ANNOUNCING THE 2019 ANTHONY AWARD WINNERS|date=2 November 2019|access-date=12 December 2020|publisher=CrimeReads}}</ref> и наградата на Британската награда за книга за криминалистика и трилер за 2020 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://brittlepaper.com/2020/07/my-sister-the-serial-killer-wins-crime-fiction-book-of-the-year/|title=My Sister, The Serial Killer Wins Crime Fiction Book of the Year|last=Peterson|first=Angeline|date=6 July 2020|access-date=12 December 2020|publisher=Brittle Paper}}</ref> Романот бил на листа за наградата Букер за 2019 година и бил втор најпродаван наслов на листата од јули 2019 година, со 13.052 продадени единици според „Нилсен Букскан“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thebookseller.com/news/margaret-atwood-and-salman-rushdie-nominated-2019-booker-prize-1040626|title=Margaret Atwood and Salman Rushdie nominated for 2019 Booker Prize {{!}} The Bookseller|work=www.thebookseller.com|accessdate=25 July 2019}}</ref> ''Мојата сестра, сериски убиец'' бил пофален од ''[[The New York Times|Њујорк тајмс]],''<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2018/11/14/books/review-my-sister-serial-killer-oyinkan-braithwaite.html|title=Helping Out Family Is Taken to Extremes in 'My Sister, the Serial Killer'|last=Sehgal|first=Parul|date=14 November 2018|work=The New York Times|access-date=31 July 2023}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2019/01/09/books/review/oyinkan-braithwaite-my-sister-the-serial-killer.html|title=In This Novel, One Sister Is a Nurse. The Other Is a Murderer.|last=Rocco|first=Fiammetta|date=9 January 2019|work=The New York Times|access-date=31 July 2023}}</ref> ''Вашингтон пост,''<ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/entertainment/books/a-woman-on-a-killing-spree-gets-some-help-from-her-enabling-sister/2018/11/17/852b5f94-e9dc-11e8-a939-9469f1166f9d_story.html|title=A woman on a killing spree gets some help from her enabling sister|last=Michaud|first=Jon|date=19 November 2018|work=The Washington Post|access-date=31 July 2023}}</ref> ''Мари Клер'' и авторите Ајобами Адебајо и Едгар Кантеро.<ref>{{Наведени вести|url=https://guardian.ng/life/16-questions-with-oyinkan-braithwaite/|title=16 Questions With Oyinkan Braithwaite|last=Mordi|first=Mellisa|date=April 2019|work=[[The Guardian (Nigeria)|The Guardian]]|access-date=25 May 2019|archive-url=|archive-date=|location=Lagos, Nigeria}}</ref> Во 2018 година, романот бил разгледан за филмска адаптација од страна на продуцентите на ''[[Возач (филм од 2017)|Возач]]''.<ref name="BellaNaija.com">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bellanaija.com/2018/03/oyinkan-braithwaite-sister-serial-killer/|title=Oyinkan Braithwaite's novel "My Sister, the Serial Killer" to be made into a Movie|last=BellaNaija.com|date=27 March 2018|work=BellaNaija|language=en-US|accessdate=25 May 2019}}</ref> На македонски јазик била објавена во 2020 г. од издавачката куќа „Антолог“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://antolog.mk/product/mojata-sestra-seriski-ubiets/|title=Мојата сестра, сериски убиец|work=Антолог|language=en-US|accessdate=2026-07-08}}</ref> == Наводи == {{Наводи}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Романи]] g79nrxvxte3605z0t3c6z1abtmzwpmt Барбара А. Шал 0 1399171 5588921 5588394 2026-07-08T07:25:26Z BosaFi 115936 5588921 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник|image=Barbara Schaal.jpg|birth_date={{Birth year and age|1947}}|birth_place=[[Берлин]], [[Германија]]|death_date=<!--{{death date and age |YYYY|MM|DD |YYYY|MM|DD}} (death date then birth date)-->|death_place=|fields=|workplaces=[[Универзитет Вашингтон во Сент Луис]]|known_for=|author_abbrev_bot=|spouse=<!--(or | spouses = )-->}}'''Барбара Ана Шал''' (родена 1947 година во [[Берлин]], [[Германија]], стекнала државјанство со натурализација во 1956 година) била [[Соединети Американски Држави|американска]] [[Научник|научничка]], [[Еволутивна биологија|еволутивен биолог]], [[Професор|професорка]] на Универзитетот Вашингтон во Сент Луис и била потпретседател на Националната академија на науките од 2005 до 2013 година.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://source.wustl.edu/2019/03/schaal-to-conclude-arts-sciences-deanship/|title=Schaal to conclude Arts & Sciences deanship - The Source - Washington University in St. Louis|last=McGinn|first=Susan Killenberg|date=2019-03-29|work=The Source|language=en-US|accessdate=2023-03-06}}</ref> Таа била првата жена избрана за потпретседател на академијата. Од 2009 до 2017 година, Шал била член на Претседателскиот совет на советници за наука и технологија (PCAST).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nasonline.org/member-directory/members/2501338.html|title=Barbara A. Schaal|publisher=National Academy of Sciences|accessdate=April 24, 2015}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://obamawhitehouse.archives.gov/administration/eop/ostp/pcast/about/members|title=PCAST Members|work=[[Office of Science and Technology Policy]]|accessdate=April 24, 2014}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://chancellorsearch.wustl.edu/barbara-a-schaal/|title=Barbara A. Schaal {{!}} Chancellor search {{!}} Washington University in St. Louis|work=chancellorsearch.wustl.edu|accessdate=2023-03-06}}</ref> == Образование == Шал пораснала во [[Чикаго]], дипломирала [[биологија]] на Универзитетот во Илиноис, Чикаго, а докторирала на Универзитетот Јејл во 1974 година. == Област на експертиза == Шал била најпозната по својата работа на [[Генетика|генетиката]] на растителните видови. Таа била особено позната по своите студии кои користат молекуларно-генетски податоци за да ги разберат еволутивните процеси како што се [[Проток на гени|протокот на гени]], географската диференцијација и [[Припитомување|припитомувањето]] на растителните видови.<ref name="AAAS">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aaas.org/news/barbara-schaal-chosen-serve-aaas-president-elect|title=Barbara Schaal Chosen to Serve as AAAS President-Elect|publisher=AAAS|accessdate=April 24, 2015}}</ref> == Кариера == Шал била работела на Универзитетот во Хјустон и Државниот универзитет во Охајо пред да се приклучи на Универзитетот во Вашингтон во 1980 година, каде што работела како претседател на одделот за биологија. Во 2009 година, Шал била именувана за истакнат професор по уметност и науки „Мери-Дел Чилтон“ на Универзитетот во Вашингтон. Таа порано била директорка на Истражувачкиот центар „Тајсон“ и била претседател на [[Американско ботаничко друштво|Ботаничкото друштво на Америка]] и претседател на Друштвото за проучување на еволуцијата.<ref name="AAAS">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aaas.org/news/barbara-schaal-chosen-serve-aaas-president-elect|title=Barbara Schaal Chosen to Serve as AAAS President-Elect|publisher=AAAS|accessdate=April 24, 2015}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.aaas.org/news/barbara-schaal-chosen-serve-aaas-president-elect "Barbara Schaal Chosen to Serve as AAAS President-Elect"]. </cite></ref><ref name="WUSTLnews">{{Наведена мрежна страница|url=http://news.wustl.edu/news/Pages/27966.aspx|title=Barbara Schaal chosen president-elect of AAAS|date=30 January 2015|publisher=Washington University in St. Louis|accessdate=April 24, 2015}}</ref> Шал била декан на Универзитетот Вашингтон за уметност и науки од 1 јануари 2013 година, па сè до академската 2019-20 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.studlife.com/news/faculty-news/2012/10/04/nationally-renowned-professor-named-dean-of-arts-sciences/|title=Nationally renowned professor named Dean of Arts and Sciences|date=4 October 2012|publisher=Student Life|accessdate=April 24, 2015}}</ref><ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://source.wustl.edu/2019/03/schaal-to-conclude-arts-sciences-deanship/|title=Schaal to conclude Arts & Sciences deanship - The Source - Washington University in St. Louis|last=McGinn|first=Susan Killenberg|date=2019-03-29|work=The Source|language=en-US|accessdate=2023-03-06}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMcGinn2019">McGinn, Susan Killenberg (2019-03-29). </cite></ref> Во 2015 година, Шал била избрана за претседател на Американското здружение за унапредување на науката и ја презела функцијата во 2016 година.<ref name="WUSTLnews">{{Наведена мрежна страница|url=http://news.wustl.edu/news/Pages/27966.aspx|title=Barbara Schaal chosen president-elect of AAAS|date=30 January 2015|publisher=Washington University in St. Louis|accessdate=April 24, 2015}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://news.wustl.edu/news/Pages/27966.aspx "Barbara Schaal chosen president-elect of AAAS"]. </cite></ref><ref name="AAAS">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aaas.org/news/barbara-schaal-chosen-serve-aaas-president-elect|title=Barbara Schaal Chosen to Serve as AAAS President-Elect|publisher=AAAS|accessdate=April 24, 2015}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.aaas.org/news/barbara-schaal-chosen-serve-aaas-president-elect "Barbara Schaal Chosen to Serve as AAAS President-Elect"]. </cite></ref> Во нејзиното претседателско обраќање на годишниот состанок на AAAS во 2017 година, одржан од 16 до 20 февруари во Бостон, насловен како „Наука и технологија за јавно добро“, таа дискутирала за вредноста на науката и им рекла на публиката од научници, студенти, новинари и научни комуникатори дека „наша обврска е како научници и граѓани да се залагаме за науката... да бидеме сила за науката“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://publicnow.com/|title=Public {{!}} Your Web Disclosure Platform ·|work=publicnow.com|language=en|accessdate=2018-02-03}}</ref> Шал ги воспоставила и Наградата за истакнат наставник и Наградата за лидерство на факултетот во 2014 година како начин да се признае исклучителната посветеност на уметноста и науката и нејзините студенти.<ref>{{Наведени вести|url=https://source.wustl.edu/2017/10/arts-sciences-recognizes-faculty-excellence-teaching-leadership/|title=Arts & Sciences recognizes faculty for excellence in teaching, leadership {{!}} The Source {{!}} Washington University in St. Louis|date=2017-10-03|work=The Source|access-date=2018-02-03|language=en-US}}</ref> Во 2023 година, била избрана за член на Американското филозофско друштво.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://digital.sciencehistory.org/works/af5v4ke|title=Oral history interview with Barbara A. Schaal|work=Science History Institute Digital Collections|language=en|accessdate=2025-02-25}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://diglib-legacy.amphilsoc.org/womeninscience/2023/06/01/june-tip-of-the-iceberg.html|title=June 2023 - Visualizing Women in Science|work=diglib-legacy.amphilsoc.org|accessdate=2025-02-25}}</ref> == Наводи == {{Наводи}}{{Претседатели на Американското ботаничко друштво|state=collapsed}} [[Категорија:Членови на Американското филозофско друштво]] [[Категорија:Апсолвенти на Јејл]] [[Категорија:Американско ботаничко друштво]] [[Категорија:Членови на Националната академија на науките на САД]] [[Категорија:Родени во 1947 година]] [[Категорија:Статии со hCards]] 1lk3kj5wze01be1fckyxku27k3717kd 5588923 5588921 2026-07-08T07:27:01Z BosaFi 115936 5588923 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник|image=Barbara Schaal.jpg|birth_date={{Birth year and age|1947}}|birth_place=[[Берлин]], [[Германија]]|death_date=<!--{{death date and age |YYYY|MM|DD |YYYY|MM|DD}} (death date then birth date)-->|death_place=|fields=|workplaces=[[Универзитет Вашингтон во Сент Луис]]|known_for=|author_abbrev_bot=|spouse=<!--(or | spouses = )-->}}'''Барбара Ана Шал''' (родена 1947 година во [[Берлин]], [[Германија]], стекнала државјанство со натурализација во 1956 година) била [[Соединети Американски Држави|американска]] [[Научник|научничка]], [[Еволутивна биологија|еволутивен биолог]], [[Професор|професорка]] на Универзитетот Вашингтон во Сент Луис и била потпретседател на Националната академија на науките од 2005 до 2013 година.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://source.wustl.edu/2019/03/schaal-to-conclude-arts-sciences-deanship/|title=Schaal to conclude Arts & Sciences deanship - The Source - Washington University in St. Louis|last=McGinn|first=Susan Killenberg|date=2019-03-29|work=The Source|language=en-US|accessdate=2023-03-06}}</ref> Таа била првата жена избрана за потпретседател на академијата. Од 2009 до 2017 година, Шал била член на Претседателскиот совет на советници за наука и технологија (PCAST).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nasonline.org/member-directory/members/2501338.html|title=Barbara A. Schaal|publisher=National Academy of Sciences|accessdate=April 24, 2015}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://obamawhitehouse.archives.gov/administration/eop/ostp/pcast/about/members|title=PCAST Members|work=[[Office of Science and Technology Policy]]|accessdate=April 24, 2014}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://chancellorsearch.wustl.edu/barbara-a-schaal/|title=Barbara A. Schaal {{!}} Chancellor search {{!}} Washington University in St. Louis|work=chancellorsearch.wustl.edu|accessdate=2023-03-06}}</ref> == Образование == Шал пораснала во [[Чикаго]], дипломирала [[биологија]] на Универзитетот во Илиноис, Чикаго, а докторирала на Универзитетот Јејл во 1974 година. == Област на експертиза == Шал била најпозната по својата работа на [[Генетика|генетиката]] на растителните видови. Таа била особено позната по своите студии кои користат молекуларно-генетски податоци за да ги разберат еволутивните процеси како што се [[Проток на гени|протокот на гени]], географската диференцијација и [[Припитомување|припитомувањето]] на растителните видови.<ref name="AAAS"/> == Кариера == Шал била работела на Универзитетот во Хјустон и Државниот универзитет во Охајо пред да се приклучи на Универзитетот во Вашингтон во 1980 година, каде што работела како претседател на одделот за биологија. Во 2009 година, Шал била именувана за истакнат професор по уметност и науки „Мери-Дел Чилтон“ на Универзитетот во Вашингтон. Таа порано била директорка на Истражувачкиот центар „Тајсон“ и била претседател на [[Американско ботаничко друштво|Ботаничкото друштво на Америка]] и претседател на Друштвото за проучување на еволуцијата.<ref name="AAAS">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aaas.org/news/barbara-schaal-chosen-serve-aaas-president-elect|title=Barbara Schaal Chosen to Serve as AAAS President-Elect|publisher=AAAS|accessdate=April 24, 2015}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.aaas.org/news/barbara-schaal-chosen-serve-aaas-president-elect "Barbara Schaal Chosen to Serve as AAAS President-Elect"]. </cite></ref><ref name="WUSTLnews">{{Наведена мрежна страница|url=http://news.wustl.edu/news/Pages/27966.aspx|title=Barbara Schaal chosen president-elect of AAAS|date=30 January 2015|publisher=Washington University in St. Louis|accessdate=April 24, 2015}}</ref> Шал била декан на Универзитетот Вашингтон за уметност и науки од 1 јануари 2013 година, па сè до академската 2019-20 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.studlife.com/news/faculty-news/2012/10/04/nationally-renowned-professor-named-dean-of-arts-sciences/|title=Nationally renowned professor named Dean of Arts and Sciences|date=4 October 2012|publisher=Student Life|accessdate=April 24, 2015}}</ref><ref name=":0"/> Во 2015 година, Шал била избрана за претседател на Американското здружение за унапредување на науката и ја презела функцијата во 2016 година.<ref name="WUSTLnews"/><ref name="AAAS">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aaas.org/news/barbara-schaal-chosen-serve-aaas-president-elect|title=Barbara Schaal Chosen to Serve as AAAS President-Elect|publisher=AAAS|accessdate=April 24, 2015}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.aaas.org/news/barbara-schaal-chosen-serve-aaas-president-elect "Barbara Schaal Chosen to Serve as AAAS President-Elect"]. </cite></ref> Во нејзиното претседателско обраќање на годишниот состанок на AAAS во 2017 година, одржан од 16 до 20 февруари во Бостон, насловен како „Наука и технологија за јавно добро“, таа дискутирала за вредноста на науката и им рекла на публиката од научници, студенти, новинари и научни комуникатори дека „наша обврска е како научници и граѓани да се залагаме за науката... да бидеме сила за науката“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://publicnow.com/|title=Public {{!}} Your Web Disclosure Platform ·|work=publicnow.com|language=en|accessdate=2018-02-03}}</ref> Шал ги воспоставила и Наградата за истакнат наставник и Наградата за лидерство на факултетот во 2014 година како начин да се признае исклучителната посветеност на уметноста и науката и нејзините студенти.<ref>{{Наведени вести|url=https://source.wustl.edu/2017/10/arts-sciences-recognizes-faculty-excellence-teaching-leadership/|title=Arts & Sciences recognizes faculty for excellence in teaching, leadership {{!}} The Source {{!}} Washington University in St. Louis|date=2017-10-03|work=The Source|access-date=2018-02-03|language=en-US}}</ref> Во 2023 година, била избрана за член на Американското филозофско друштво.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://digital.sciencehistory.org/works/af5v4ke|title=Oral history interview with Barbara A. Schaal|work=Science History Institute Digital Collections|language=en|accessdate=2025-02-25}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://diglib-legacy.amphilsoc.org/womeninscience/2023/06/01/june-tip-of-the-iceberg.html|title=June 2023 - Visualizing Women in Science|work=diglib-legacy.amphilsoc.org|accessdate=2025-02-25}}</ref> == Наводи == {{Наводи}}{{Претседатели на Американското ботаничко друштво|state=collapsed}} [[Категорија:Членови на Американското филозофско друштво]] [[Категорија:Апсолвенти на Јејл]] [[Категорија:Американско ботаничко друштво]] [[Категорија:Членови на Националната академија на науките на САД]] [[Категорија:Родени во 1947 година]] [[Категорија:Статии со hCards]] 7szrzv1kc67t81qilxr83vpm319o8nb Ширли Котер Такер 0 1399173 5588905 5588410 2026-07-08T06:47:20Z BosaFi 115936 5588905 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник|name=Ширли Котер Такер|birth_name=|birth_date={{birth year and age|1927}}|birth_place=[[Минесота]], [[САД]]|death_date=|fields=[[Ботаника]]<br>[[Лихенологија]]|workplaces=[[Луизијански Државен Универзитет]]|alma_mater=[[Универзитет на Минесота]]<br>[[Калифорниски универзитет, Дејвис]]}}'''Ширли Котер Такер''' (родена 1927 година) - американска [[Ботаника|ботаничарка]], [[Лихенологија|лихенолог]] и поранешна професорка по ботаника на Универзитетот во Луизијана. == Биографија == Ширли Котер била родена во Минесота, САД, во 1927 година, син на Ралф и Мајра Котер.<ref name=":0">{{Наведено списание|date=Summer 2015|title=Shirley and Kenneth Tucker Fund mover herbarium forward|url=https://herbarium.ucdavis.edu/pdfs/Lasthenia/lasthenia%20summer%202015.pdf|journal=Lasthenia: Newsletter of Davis Botanical Society|pages=1, 5}}</ref> Ралф Котер бил [[Фитопатологија|фитопатолог]] на Универзитетот во Минесота; додека растела, Ширли Котер играла во стаклениците на универзитетот.<ref name=":2">{{Наведено списание|last=Gentile|first=Angelo|date=2000|title=A Career that Blossomed|url=https://botany.org/PlantScienceBulletin/psb-2000-46-1.php#Dr.%20Shirley|journal=Plant Science Bulletin|volume=46|issue=1}}</ref> Котер го задржала својот интерес за ботаника како студентка на Универзитетот во Минесота; во тој период, таа собрала над 4000 примероци за хербариум. Нејзината колекција се фокусирала на [[Лишаи|лишаите]]. Во 1951 година, станала постдипломска студентка по ботаника на Универзитетот во Калифорнија, Дејвис, каде што студирала кај [[Кетрин Есау|Кетрин Исау]].<ref name=":0"/> За време на постдипломските студии, Котер го запознала Кенет Такер и се венчале во 1953 година. Ширли Котер Такер докторирала по ботаника во 1956 година.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://ucanr.edu/blogs/blogcore/postdetail.cfm?postnum=16001|title=Kenneth Tucker: 1924-2014|work=ANR Blogs|language=en-us|accessdate=2019-07-09}}</ref> Нејзината дисертација била насловена како ''Онтогенеза на инфлоресценцијата и цветот кај'' ''Drimys winteri var. chilensis.''<ref name=":0" /> По дипломирањето, Такер имала проблеми да најде постојана работа на универзитет или колеџ што би ѝ овозможила пристап до финансирање за истражување. Наместо тоа, таа побарала надворешно финансирање, добивајќи го својот прв грант од Националната научна фондација во 1957 година. Десет години Такер работела на привремени универзитетски позиции без постојан работен однос. Во тоа време ја развила својата работа за лишаите, за да надомести за недостатокот на пристап до лабораторија.<ref name=":2"/> Во 1968 година, Такер била вработена како доцент со постојан работен однос на Државниот универзитет во Луизијана, каде што предавала ботаника. Во 1982 година, таа го добила рангот на ''Бојд професор'', највисокото признание доделено од Одборот на супервизори на Државниот универзитет во Луизијана.<ref name=":0"/> Такер била претседател на [[Американско ботаничко друштво|Ботаничкото друштво на Америка]] во периодот 1987–88 година. Таа била и претседател на Американското друштво на таксономисти за растенија.<ref name=":2"/> Такер и нејзиниот сопруг се пензионирале во 1995 година. Тие се преселиле во Санта Барбара, Калифорнија, и се вклучиле во Ботаничката градина Санта Барбара, вклучително и во основањето фондација за систематист на растенија.<ref name=":1"/> Такер, исто така, предавала со скратено работно време на Универзитетот во Калифорнија, Санта Барбара. Во 1999 година, Универзитетот во Минесота ја наградил Такер со награда за извонредно достигнување.<ref name=":2"/> Сопругот и починал во 2014 година, па потоа следната година Ширли Котер Такер му подарила на Центарот за растителна разновидност, кои пак го именувале фондот како „Фонд на Ширли и Кенет Такер“ во нивна чест. Исто така, во 2015 година, хербариумот бил именуван „Хербариумот на Ширли К. Такер“.<ref name=":0"/>{{botanist|S.C.Tucker|inline=yes}} == Наводи == {{Наводи}}{{Претседатели на Американското ботаничко друштво}} [[Категорија:Апсолвенти на Минесотскиот универзитет]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Американско ботаничко друштво]] [[Категорија:Американски ботаничари]] [[Категорија:Родени во 1927 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Статии со hCards]] 4l1rjzc3ami3d6tlnadvz0bqscg60k7 Џон Мерл Коултер 0 1399174 5588910 5588413 2026-07-08T07:09:35Z BosaFi 115936 BosaFi ја премести страницата [[Џон Мерл Култер]] на [[Џон Мерл Коултер]] 5588413 wikitext text/x-wiki '''Џон Мерл Култер, доктор на науки''' (20 ноември 1851 – 23 декември 1928) бил американски [[Ботаника|ботаничар]] и едукатор.<ref name="MAB">{{Наведена книга|title=Makers of American Botany|last=Humphrey|first=Harry Baker|publisher=Ronald Press Company|lccn=61-18435}}</ref> Во својата кариера во администрација на образование, Култер е познат по тоа што бил претседател на [[Универзитет на Индијана Блумингтон|Универзитетот Индијана]] и колеџот Лејк Форест како и раководител на Одделот за ботаника на [[Чикашки универзитет|Чикашки универзитетот]]. == Кариера == Џон Мерл Култер ги имал следниве позиции: * 1871–1879 Професор по природни науки на колеџот Хановер * 1872–1875 Ботаничар во [[Геолошки топографски институт на САД|Геолошкиот завод на Соединетите Американски Држави]] во [[Карпести Планини|Карпестите Планини]]<ref name="Myers">{{Наведена книга|title=Officers of Indiana University 1820–1950|last=Myers|first=Burton Dorr|publisher=Indiana University|year=1951}}</ref> * 1879–1891 Професор по ботаника на колеџот Вабаш * 1891–1893 Претседател и професор по ботаника на [[Универзитет на Индијана Блумингтон|Универзитетот Индијана]], наследувајќи го Дејвид Стар Џордан како претседател * 1893–1896 Претседател на Универзитетот Лејк Форест * 1896–1925 Професор и раководител на Одделот за ботаника на [[Чикашки универзитет|Чикашкиот универзитет]]. * 1925–1928 Декан и советник на Институтот за истражување на растенијата „Бојс Томпсон“ во [[Јонкерс|Јонкерс, Њујорк]], позиција што ја држел до неговата смрт. == Наводи == {{Наводи}}{{Претседатели на Американското ботаничко друштво|state=collapsed}} [[Категорија:Членови на Американското филозофско друштво]] [[Категорија:Американско ботаничко друштво]] [[Категорија:Починати во 1928 година]] [[Категорија:Родени во 1851 година]] [[Категорија:Статии со hCards]] pfnuy8scvwt05dvz8d6qycgkbk8apy9 5588912 5588910 2026-07-08T07:10:06Z BosaFi 115936 5588912 wikitext text/x-wiki '''Џон Мерл Коултер, доктор на науки''' (20 ноември 1851 – 23 декември 1928) бил американски [[Ботаника|ботаничар]] и едукатор.<ref name="MAB">{{Наведена книга|title=Makers of American Botany|last=Humphrey|first=Harry Baker|publisher=Ronald Press Company|lccn=61-18435}}</ref> Во својата кариера во администрација на образование, Коултер е познат по тоа што бил претседател на [[Универзитет на Индијана Блумингтон|Универзитетот Индијана]] и колеџот Лејк Форест како и раководител на Одделот за ботаника на [[Чикашки универзитет|Чикашки универзитетот]]. == Кариера == Џон Мерл Култер ги имал следниве позиции: * 1871–1879 Професор по природни науки на колеџот Хановер * 1872–1875 Ботаничар во [[Геолошки топографски институт на САД|Геолошкиот завод на Соединетите Американски Држави]] во [[Карпести Планини|Карпестите Планини]]<ref name="Myers">{{Наведена книга|title=Officers of Indiana University 1820–1950|last=Myers|first=Burton Dorr|publisher=Indiana University|year=1951}}</ref> * 1879–1891 Професор по ботаника на колеџот Вабаш * 1891–1893 Претседател и професор по ботаника на [[Универзитет на Индијана Блумингтон|Универзитетот Индијана]], наследувајќи го Дејвид Стар Џордан како претседател * 1893–1896 Претседател на Универзитетот Лејк Форест * 1896–1925 Професор и раководител на Одделот за ботаника на [[Чикашки универзитет|Чикашкиот универзитет]]. * 1925–1928 Декан и советник на Институтот за истражување на растенијата „Бојс Томпсон“ во [[Јонкерс|Јонкерс, Њујорк]], позиција што ја држел до неговата смрт. == Наводи == {{Наводи}}{{Претседатели на Американското ботаничко друштво|state=collapsed}} [[Категорија:Членови на Американското филозофско друштво]] [[Категорија:Американско ботаничко друштво]] [[Категорија:Починати во 1928 година]] [[Категорија:Родени во 1851 година]] [[Категорија:Статии со hCards]] jvzcdcwljxarunf3qfxpwyz5ignogb1 5588913 5588912 2026-07-08T07:10:52Z BosaFi 115936 /* Кариера */ 5588913 wikitext text/x-wiki '''Џон Мерл Коултер, доктор на науки''' (20 ноември 1851 – 23 декември 1928) бил американски [[Ботаника|ботаничар]] и едукатор.<ref name="MAB">{{Наведена книга|title=Makers of American Botany|last=Humphrey|first=Harry Baker|publisher=Ronald Press Company|lccn=61-18435}}</ref> Во својата кариера во администрација на образование, Коултер е познат по тоа што бил претседател на [[Универзитет на Индијана Блумингтон|Универзитетот Индијана]] и колеџот Лејк Форест како и раководител на Одделот за ботаника на [[Чикашки универзитет|Чикашки универзитетот]]. == Кариера == Џон Мерл Култер ги имал следниве позиции: * 1871–1879 Професор по природни науки на колеџот Хановер * 1872–1875 Ботаничар во [[Геолошки топографски институт на САД|Геолошкиот завод на Соединетите Американски Држави]] во [[Карпести Планини|Карпестите Планини]]<ref name="Myers">{{Наведена книга|title=Officers of Indiana University 1820–1950|last=Myers|first=Burton Dorr|publisher=Indiana University|year=1951}}</ref> * 1879–1891 Професор по ботаника на колеџот Вабаш * 1891–1893 Претседател и професор по ботаника на [[Универзитет на Индијана Блумингтон|Универзитетот Индијана]], наследувајќи го Дејвид Стар Џордан како претседател * 1893–1896 Претседател на Универзитетот Лејк Форест * 1896–1925 Професор и раководител на Одделот за ботаника на [[Чикашки универзитет|Чикашкиот универзитет]]. * 1925–1928 Декан и советник на Институтот за истражување на растенијата „Бојс Томпсон“ во [[Јонкерс|Јонкерс, Њујорк]], позиција што ја држел до неговата смрт.{{botanist|J.M.Coult.|Coulter, John Merle}} == Наводи == {{Наводи}}{{Претседатели на Американското ботаничко друштво|state=collapsed}} [[Категорија:Членови на Американското филозофско друштво]] [[Категорија:Американско ботаничко друштво]] [[Категорија:Починати во 1928 година]] [[Категорија:Родени во 1851 година]] [[Категорија:Статии со hCards]] ejbf0ablyxr5v34gmbcheorguf92yc0 Елмер Дру Мерил 0 1399177 5588908 5588414 2026-07-08T07:07:39Z BosaFi 115936 5588908 wikitext text/x-wiki {{infobox scientist|name=Елмер Дру Мерил|birth_date={{birth date|1876|10|15}}<!-- October 15, 1876-->|birth_place=Обурн, [[Мејн]], САД|death_date={{death date and age|1956|02|25|1876|10|15}}<!--February 25, 1956-->|death_place=Форест Хилс, [[Масачусетс]], САД|known_for=проучување на флората на азиско-пацифичкиот регион|image=Elmer Drew Merrill.jpg|caption=Елмер Дру Мерил|workplaces=[[Филипински Универзитет]] (1908&ndash;1924)<br />[[Калифорниски Универзитет, Беркли]] (1924&ndash;1926)<br />[[Универзитет Колумбија]] (1929&ndash;1931)<br />[[Харвард]] (1935&ndash;1956)|author_abbrev_bot='''Merr.'''}}'''Елмер Дру Мерил''' (15 октомври 1876 година &#x2013; 25 февруари 1956 година) бил американски [[Ботаника|ботаничар]] и [[Таксономија|таксоном]].{{Sfn|Abbe|Verdoorn|1948}} Поминал повеќе од дваесет години на Филипините, каде што станал признат авторитет за флората на Азиско-пацифичкиот регион. Во текот на својата кариера, тој бил автор на речиси 500 публикации, опишал приближно 3.000 нови растителни видови и собрал над еден милион примероци од хербариум. Покрај неговата научна работа тој бил и остварен администратор, декан на колеџ, универзитетски професор и уредник на научни списанија. Мерил и неговиот брат близнак Дејна, биле родени и израснати во Ист Обрн, Мејн. Тие биле најмлади од шесте деца на Даниел Ц. и Мери (Нојес) Мерил. Мерил покажал рано интересирање за природонауката, собирајќи и идентификувајќи растенија, птичји јајца, карпи и минерали. Во 1894 година се запишал на Универзитетот во Мејн со намера да студира инженерство, но наскоро се префрлил на општа научна програма каде што се фокусирал на биологијата и класификацијата на цветните растенија. Тој бил најдобар студент на својата генерација во 1898 година, а потоа останал уште една година работејќи како асистент на Одделот за природни науки. За време на неговото студирање, Мерил изградил значителен хербариум од речиси 2.000 примероци кои на крајот ги донирал на Ботаничкиот клуб на Нова Англија. Во 1899 година, Мерил прифатил позиција во [[Министерство за земјоделство на САД|Министерството за земјоделство на Соединетите Американски Држави]] во Вашингтон како асистент на Френк Ламсон-Скрибнер. Тој бил авторитет за класификација на треви и пионер во патологијата на растенијата. Во Министерството за земјоделство на САД ги научил принципите на растителната таксономија и станал вешт во развојот и управувањето со хербариум. Неговата обука била дополнета со теренска работа во Ајдахо, Монтана и Вајоминг. На крајот од [[Шпанско-американска војна|Шпанско-американската војна]], Комисијата Тафт на Соединетите Американски Држави го основала Островското биро за земјоделство во Манила. Мерил бил назначен на позицијата ботаничар во новата организација и пристигнал во 1902 година во Манила каде што требало да работи следните дваесет и две години. Мерил бил разочаран кога открил дека хербариумот што очекувал да го најде бил уништен за време на војната, заедно со ботаничката библиотека и научната опрема. Тој се зафатил со обнова на хербариумот и библиотеката, почнувајќи од празна зграда. За неколку месеци неговата улога била проширена и се вклучил во заедничко назначување со Бирото за шумарство. Со текот на годините, одговорностите на Мерил продолжиле да растат сè додека не станал директор на Бирото за науки и професор по ботаника на Универзитетот на Филипините. Тој собирал и проучувал растенија не само од Филипините, туку и од поширокиот Азиско-пацифички регион, вклучувајќи ги Индонезија, Малезија, Индокина, Кина и Гуам. На крајот, хербариумот пораснал на над 250.000 примероци, а ботаничката библиотека била признаена како една од најдобрите во Азија. Во тоа време, тој уредувал три серии exsiccata, најголемата со 1200 нумерирани единици под наслов ''Plantae Insularum Philippinensium''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.botanischestaatssammlung.de/DatabaseClients/IndExs/Exsiccatae_IndExs_Details.jsp?ExsiccataID=263011584|title=Plantae Insularum Philippinensium: IndExs ExsiccataID=263011584|work=IndExs – Index of Exsiccatae|publisher=Botanische Staatssammlung München|accessdate=19 April 2024}}</ref> Друга голема серија била посветена на растенијата опишани од Мануел Бланко Рамос и Антонио Љанос Алер.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.botanischestaatssammlung.de/DatabaseClients/IndExs/Exsiccatae_IndExs_Details.jsp?ExsiccataID=2147199703|title=Species Blancoanae: IndExs ExsiccataID=2147199703|work=IndExs – Index of Exsiccatae|publisher=Botanische Staatssammlung München|accessdate=9 February 2025}}</ref> Заедно со Чарлс Бад Робинсон, тој работел на наследството на Георг Еберхард Румфиус и толкувањето на неговиот ''Herbarium Amboinense''.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/38882613|title=An Interpretation of Rumphius's Herbarium Amboinense|last=Merrill|first=Elmer D.|date=1 Nov 1917|publisher=Department of Agriculture and Natural Resources, Bureau of Science|volume=Publication No. 9|location=Manila, Philippines|pages=1–595|author-link=Elmer Drew Merrill}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.botanischestaatssammlung.de/DatabaseClients/IndExs/Exsiccatae_IndExs_Details.jsp?ExsiccataID=2147200203|title=C. B. Rogerson: Plantae Rumphianae Amboinenses: IndExs ExsiccataID=2147200203|work=IndExs – Index of Exsiccatae|publisher=Botanische Staatssammlung München|accessdate=16 October 2025}}</ref> Мерил објавил повеќе од 100 таксономски трудови за филипинската флора и неколку дополнителни трудови за флората на регионот. Многу од неговите трудови биле објавени во ''Филипинскиот журнал за наука. Тоа било с''писание чие основање и уредување го помогнал од 1907 до 1918 година. Во 1912 година, тој објавил книга од 500 страници ''Флора на Манила,'' која опфаќала околу 1000 видови. Во 1921 година, тој завршил ''Библиографски попис на борнеански растенија'', том од 637 страници. Неговото најамбициозно дело било ''Попис на филипински цветни растенија'', објавено во делови помеѓу 1923 и 1926 година. Како што е документирано во неговата ''пописна книга,'' списокот на познати филипински видови бил проширен од 2500 растенија од сите видови во 1900 година на 8120 видови цветни растенија, 1000 видови папрати и 3000 видови [[Криптогам|криптогами]]. Мерил се вратил во Соединетите Американски Држави во 1924 година за да се приклучи на Универзитетот во Калифорнија, Беркли. Таму бил назначен за декан на Колеџот за земјоделство и директор на Земјоделската експериментална станица. Во Беркли тој ја предводел реорганизација на факултетот, ја ревидирал наставната програма, ставил акцент на академската обука на персоналот, додал згради и опрема и ставил акцент на фундаменталното истражување. Мерил го основал списанието ''Хилгардија'' во 1925 година, именувано по [[Јуџин В. Хилгард]], кој го организирал Одделот за земјоделство и бил основачки директор на Земјоделската експериментална станица. Во слободното време, Мерил продолжил да работи на систематска ботаника на азиско-пацифичката флора и додал повеќе од 100.000 примероци од тој регион во универзитетскиот хербариум. Во 1926 година, бил развиен предлог за основање на Калифорниската ботаничка градина во Лос Анџелес. Мерил зел скратено работно време од колеџот за да стане директор на Фондацијата за градина.{{Sfn|Masters|2012}} Планот вклучувал купување на 1,800 хектари во кањонот Мандевил во планините Санта Моника. Околу 800 хектари во центарот на земјиштето требало да се развијат како ботаничка градина финансирана од продажбата на околниот имот за станбени куќи. За време на неговиот краток мандат како директор, Мерил изградил административни канцеларии и стакленици, отворил библиотека, воспоставил хербариум од 180.000 примероци и засадил 1.200 видови во градините. За жал, не долго откако Мерил си заминал, плановите пропаднале кога цените на недвижностите нагло паднале како резултат на Големата депресија. Хербариумот бил префрлен на Универзитетот во Калифорнија, Лос Анџелес, а градините биле поделени и продадени за домување. Во 1929 година, Мерил прифатил двојно назначување, бил директор на Њујоршката ботаничка градина и професор по ботаника на Универзитетот Колумбија. Тој ја започнал својата нова работа на почетокот на [[Големата депресија]], а Градината се соочувала со сериозни финансиски ограничувања. И покрај овие тешкотии, тој успеал да продолжи со многу од програмите користејќи го персоналот обезбеден од Администрацијата за напредок на работите. До 300 лица биле вработени за изградба на патеки, патишта, огради и друга инфраструктура во градините или работеле во хербариумот како монтери, уметници, секретари, библиотекари, службеници и техничари. Колекцијата на хербариум била целосно преуредена, работењето било подобрено, а примероците биле попишани за прв пат. Откако бил комплетиран значителниот заостанат дел од немонтираниот материјал, примероците биле монтирани за други институции, вклучувајќи го Арборетумот Арнолд и Греј Хербариумот. Во 1931 година, Мерил основал ново списание фокусирано на систематска ботаника и географија на растенијата, наречено ''Бритонија'' по Натаниел Лорд Бритон, коосновач на Градината. Во 1935 година, Мерил ја напуштил Ботаничката градина и се вработил како администратор на ботанички колекции на [[Харвард|Универзитетот Харвард]], нова позиција создадена за консолидирање на надзорот на осум одделни ботанички единици на Харвард. Една година по неговото пристигнување, Мерил станал и професор по ботаника „Арнолд“, а во 1937 година директор на Арборетумот „Арнолд“. На своите нови улоги, Мерил посветил значително време на проширување на хербариумот на Арборетумот „Арнолд“ и на истражување на азиските растенија. Во текот на следните десет години, биле добиени 220.000 растителни примероци од сите делови на Азија и Азиско-пацифичкиот регион. Во меѓувреме, Мерил продолжил да објавува бројни трудови за азиската флора, како и статии што се занимаваат со одгледување и ширење на припитомени растенија. За време на Втората светска војна, тој се консултирал со Военото министерство на Соединетите Американски Држави и напишал прирачник ''Растенија за итна храна и отровни растенија на островите на Пацификот''. Во 1946 година, на седумдесетгодишна возраст, Мерил се пензионирал од своите административни должности и станал заслужен професор во 1948 година. Тој продолжил да работи на своето истражување на Харвард и патувал колку што му дозволувале возраста и здравјето. Еден од неговите последни големи придонеси била книгата ''Ботаниката на патувањата на Кук и нејзиното неочекувано значење во однос на антропологијата, биогеографијата и историјата'', објавена во 1952 година. Мерил починал на 25 февруари 1956 година во Форест Хилс, Масачусетс, на 79-годишна возраст. Неговата библиотека со 2.600 наслови била донирана на Њујоршката ботаничка градина и бил основан фонд за доделување годишен медал на „поединец во целата област на ботаниката, без оглед на раса, вероисповед или националност, кој се сметал за достоен за таква награда“. Мерил бил широко признат за неговите бројни достигнувања. Тој добил почесни докторски титули од Универзитетот во Мејн во 1926 година, од Универзитетот Харвард во 1936 година, од Универзитетот во Калифорнија во 1936 година и од Универзитетот Јеил во 1951 година. Тој бил стипендист на Гугенхајм за академската година 1951–1952.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gf.org/fellows/all-fellows/e-d-merrill/|title=E. D. Merrill|work=Guggenheim Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20210724161237/https://www.gf.org/fellows/all-fellows/e-d-merrill/|archive-date=July 24, 2021|accessdate=January 22, 2020}}</ref> Во различни периоди бил претседател на Ботаничкото друштво на Америка, вршител на должноста претседател на Американското здружение за унапредување на науката и претседател на Ботаничкиот клуб на Нова Англија, Американското здружение на таксономисти за растенија и Меѓународната унија на биолошки науки. Тој бил член на [[Американска академија на уметностите и науките|Американската академија на уметностите и науките]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.amacad.org/person/elmer-drew-merrill|title=Elmer Drew Merrill|date=2023-02-09|work=American Academy of Arts & Sciences|language=en|accessdate=2023-06-27}}</ref> Националната академија на науките на Соединетите Американски Држави,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nasonline.org/member-directory/deceased-members/20000803.html|title=Elmer Merrill|work=www.nasonline.org|accessdate=2023-06-27}}</ref> и Американското филозофско друштво.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Elmer+D.+Merrill&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced|title=APS Member History|work=search.amphilsoc.org|accessdate=2023-06-27}}</ref> Неколку растителни родови; ''[[Merrillia]]'' (синоним за ''Murraya'' J.Koenig ex L.),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:35828-1|title=''Merrillia'' Swingle {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=Plants of the World Online|language=en|accessdate=25 October 2021}}</ref> ''[[Merrillanthus]]'' (синоним за ''Vincetoxicum'' Wolf),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:3503-1|title=''Merrillanthus'' Chun & Tsiang {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=Plants of the World Online|language=en|accessdate=25 October 2021}}</ref> ''[[Merrilliobryum]]'' (род [[мов]] ),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gbif.org/species/2681526|title=Merrilliobryum Broth.|work=www.gbif.org|language=en|accessdate=30 July 2022}}</ref> ''[[Merrilliodendron]]'' (семејство Icacinaceae),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:19891-1|title=''Merrilliodendron'' Kaneh. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=Plants of the World Online|language=en|accessdate=27 May 2021}}</ref> ''[[Merrilliopanax]]'' (семејство Araliaceae),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=120304|title=''Merrilliopanax''|last=Qibai Xiang & Porter P. Lowry|work=Flora of China|publisher=Missouri Botanical Garden, St. Louis, MO & Harvard University Herbaria, Cambridge, MA|accessdate=16 July 2014}}</ref> ''[[Sinomerrillia]]'' (синоним за ''Neuropeltis'' Wall.),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:6687-1|title=''Sinomerrillia'' Hu {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=Plants of the World Online|language=en|accessdate=25 October 2021}}</ref> и ''[[Elmerrillia]]'' (синоним за ''[[Магнолија|Magnolia]]'' Plum. ex L.).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:25567-1|title=''Elmerrillia'' Dandy {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=Plants of the World Online|language=en|accessdate=25 October 2021}}</ref> Исто така, над 200 видови се именувани во негова чест. Неколку од неговите најзначајни публикации се наведени подолу. Поопфатна библиографија е содржана во ''Биографските мемоари'' на Робинс. * ''Флора од Манила''. 1912 * ''Интерпретација на Herbarium Amboinense на Румфиус''. 1917 година * ''Библиографски набројување на борнејските растенија''. 1921 * ''Попис на цветни растенија од Филипините''. 1923-26 * ''Попис на растенија од Хаинан''. 1927 * ''Полинезиска ботаничка библиографија (1773-1935)''. 1937 * ''Растенија за итна храна и отровни растенија на островите во Пацификот''. 1943 * ''Ботаничка библиографија на островите во Пацификот''. 1946 * ''Ботаника на патувањата на Кук и нејзиното неочекувано значење во однос на антропологијата, биогеографијата и историјата''. 1954 {{Ботаничар|Merr.|Merrill, Elmer Drew}} == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Членови на Американското филозофско друштво]] [[Категорија:Професори на Калифорнискиот универзитет, Беркли]] [[Категорија:Членови на Кралската холандска академија на уметностите и науките]] [[Категорија:Членови на Националната академија на науките на САД]] [[Категорија:Професори на Харвардовиот универзитет]] [[Категорија:Професори на универзитетот „Колумбија“]] [[Категорија:Американско ботаничко друштво]] [[Категорија:Починати во 1956 година]] [[Категорија:Родени во 1876 година]] [[Категорија:Статии со hCards]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] 7pp8bg3c419inxpy6lome78d4q15rl3 5588909 5588908 2026-07-08T07:08:46Z BosaFi 115936 /* Наводи */ 5588909 wikitext text/x-wiki {{infobox scientist|name=Елмер Дру Мерил|birth_date={{birth date|1876|10|15}}<!-- October 15, 1876-->|birth_place=Обурн, [[Мејн]], САД|death_date={{death date and age|1956|02|25|1876|10|15}}<!--February 25, 1956-->|death_place=Форест Хилс, [[Масачусетс]], САД|known_for=проучување на флората на азиско-пацифичкиот регион|image=Elmer Drew Merrill.jpg|caption=Елмер Дру Мерил|workplaces=[[Филипински Универзитет]] (1908&ndash;1924)<br />[[Калифорниски Универзитет, Беркли]] (1924&ndash;1926)<br />[[Универзитет Колумбија]] (1929&ndash;1931)<br />[[Харвард]] (1935&ndash;1956)|author_abbrev_bot='''Merr.'''}}'''Елмер Дру Мерил''' (15 октомври 1876 година &#x2013; 25 февруари 1956 година) бил американски [[Ботаника|ботаничар]] и [[Таксономија|таксоном]].{{Sfn|Abbe|Verdoorn|1948}} Поминал повеќе од дваесет години на Филипините, каде што станал признат авторитет за флората на Азиско-пацифичкиот регион. Во текот на својата кариера, тој бил автор на речиси 500 публикации, опишал приближно 3.000 нови растителни видови и собрал над еден милион примероци од хербариум. Покрај неговата научна работа тој бил и остварен администратор, декан на колеџ, универзитетски професор и уредник на научни списанија. Мерил и неговиот брат близнак Дејна, биле родени и израснати во Ист Обрн, Мејн. Тие биле најмлади од шесте деца на Даниел Ц. и Мери (Нојес) Мерил. Мерил покажал рано интересирање за природонауката, собирајќи и идентификувајќи растенија, птичји јајца, карпи и минерали. Во 1894 година се запишал на Универзитетот во Мејн со намера да студира инженерство, но наскоро се префрлил на општа научна програма каде што се фокусирал на биологијата и класификацијата на цветните растенија. Тој бил најдобар студент на својата генерација во 1898 година, а потоа останал уште една година работејќи како асистент на Одделот за природни науки. За време на неговото студирање, Мерил изградил значителен хербариум од речиси 2.000 примероци кои на крајот ги донирал на Ботаничкиот клуб на Нова Англија. Во 1899 година, Мерил прифатил позиција во [[Министерство за земјоделство на САД|Министерството за земјоделство на Соединетите Американски Држави]] во Вашингтон како асистент на Френк Ламсон-Скрибнер. Тој бил авторитет за класификација на треви и пионер во патологијата на растенијата. Во Министерството за земјоделство на САД ги научил принципите на растителната таксономија и станал вешт во развојот и управувањето со хербариум. Неговата обука била дополнета со теренска работа во Ајдахо, Монтана и Вајоминг. На крајот од [[Шпанско-американска војна|Шпанско-американската војна]], Комисијата Тафт на Соединетите Американски Држави го основала Островското биро за земјоделство во Манила. Мерил бил назначен на позицијата ботаничар во новата организација и пристигнал во 1902 година во Манила каде што требало да работи следните дваесет и две години. Мерил бил разочаран кога открил дека хербариумот што очекувал да го најде бил уништен за време на војната, заедно со ботаничката библиотека и научната опрема. Тој се зафатил со обнова на хербариумот и библиотеката, почнувајќи од празна зграда. За неколку месеци неговата улога била проширена и се вклучил во заедничко назначување со Бирото за шумарство. Со текот на годините, одговорностите на Мерил продолжиле да растат сè додека не станал директор на Бирото за науки и професор по ботаника на Универзитетот на Филипините. Тој собирал и проучувал растенија не само од Филипините, туку и од поширокиот Азиско-пацифички регион, вклучувајќи ги Индонезија, Малезија, Индокина, Кина и Гуам. На крајот, хербариумот пораснал на над 250.000 примероци, а ботаничката библиотека била признаена како една од најдобрите во Азија. Во тоа време, тој уредувал три серии exsiccata, најголемата со 1200 нумерирани единици под наслов ''Plantae Insularum Philippinensium''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.botanischestaatssammlung.de/DatabaseClients/IndExs/Exsiccatae_IndExs_Details.jsp?ExsiccataID=263011584|title=Plantae Insularum Philippinensium: IndExs ExsiccataID=263011584|work=IndExs – Index of Exsiccatae|publisher=Botanische Staatssammlung München|accessdate=19 April 2024}}</ref> Друга голема серија била посветена на растенијата опишани од Мануел Бланко Рамос и Антонио Љанос Алер.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.botanischestaatssammlung.de/DatabaseClients/IndExs/Exsiccatae_IndExs_Details.jsp?ExsiccataID=2147199703|title=Species Blancoanae: IndExs ExsiccataID=2147199703|work=IndExs – Index of Exsiccatae|publisher=Botanische Staatssammlung München|accessdate=9 February 2025}}</ref> Заедно со Чарлс Бад Робинсон, тој работел на наследството на Георг Еберхард Румфиус и толкувањето на неговиот ''Herbarium Amboinense''.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/38882613|title=An Interpretation of Rumphius's Herbarium Amboinense|last=Merrill|first=Elmer D.|date=1 Nov 1917|publisher=Department of Agriculture and Natural Resources, Bureau of Science|volume=Publication No. 9|location=Manila, Philippines|pages=1–595|author-link=Elmer Drew Merrill}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.botanischestaatssammlung.de/DatabaseClients/IndExs/Exsiccatae_IndExs_Details.jsp?ExsiccataID=2147200203|title=C. B. Rogerson: Plantae Rumphianae Amboinenses: IndExs ExsiccataID=2147200203|work=IndExs – Index of Exsiccatae|publisher=Botanische Staatssammlung München|accessdate=16 October 2025}}</ref> Мерил објавил повеќе од 100 таксономски трудови за филипинската флора и неколку дополнителни трудови за флората на регионот. Многу од неговите трудови биле објавени во ''Филипинскиот журнал за наука. Тоа било с''писание чие основање и уредување го помогнал од 1907 до 1918 година. Во 1912 година, тој објавил книга од 500 страници ''Флора на Манила,'' која опфаќала околу 1000 видови. Во 1921 година, тој завршил ''Библиографски попис на борнеански растенија'', том од 637 страници. Неговото најамбициозно дело било ''Попис на филипински цветни растенија'', објавено во делови помеѓу 1923 и 1926 година. Како што е документирано во неговата ''пописна книга,'' списокот на познати филипински видови бил проширен од 2500 растенија од сите видови во 1900 година на 8120 видови цветни растенија, 1000 видови папрати и 3000 видови [[Криптогам|криптогами]]. Мерил се вратил во Соединетите Американски Држави во 1924 година за да се приклучи на Универзитетот во Калифорнија, Беркли. Таму бил назначен за декан на Колеџот за земјоделство и директор на Земјоделската експериментална станица. Во Беркли тој ја предводел реорганизација на факултетот, ја ревидирал наставната програма, ставил акцент на академската обука на персоналот, додал згради и опрема и ставил акцент на фундаменталното истражување. Мерил го основал списанието ''Хилгардија'' во 1925 година, именувано по [[Јуџин В. Хилгард]], кој го организирал Одделот за земјоделство и бил основачки директор на Земјоделската експериментална станица. Во слободното време, Мерил продолжил да работи на систематска ботаника на азиско-пацифичката флора и додал повеќе од 100.000 примероци од тој регион во универзитетскиот хербариум. Во 1926 година, бил развиен предлог за основање на Калифорниската ботаничка градина во Лос Анџелес. Мерил зел скратено работно време од колеџот за да стане директор на Фондацијата за градина.{{Sfn|Masters|2012}} Планот вклучувал купување на 1,800 хектари во кањонот Мандевил во планините Санта Моника. Околу 800 хектари во центарот на земјиштето требало да се развијат како ботаничка градина финансирана од продажбата на околниот имот за станбени куќи. За време на неговиот краток мандат како директор, Мерил изградил административни канцеларии и стакленици, отворил библиотека, воспоставил хербариум од 180.000 примероци и засадил 1.200 видови во градините. За жал, не долго откако Мерил си заминал, плановите пропаднале кога цените на недвижностите нагло паднале како резултат на Големата депресија. Хербариумот бил префрлен на Универзитетот во Калифорнија, Лос Анџелес, а градините биле поделени и продадени за домување. Во 1929 година, Мерил прифатил двојно назначување, бил директор на Њујоршката ботаничка градина и професор по ботаника на Универзитетот Колумбија. Тој ја започнал својата нова работа на почетокот на [[Големата депресија]], а Градината се соочувала со сериозни финансиски ограничувања. И покрај овие тешкотии, тој успеал да продолжи со многу од програмите користејќи го персоналот обезбеден од Администрацијата за напредок на работите. До 300 лица биле вработени за изградба на патеки, патишта, огради и друга инфраструктура во градините или работеле во хербариумот како монтери, уметници, секретари, библиотекари, службеници и техничари. Колекцијата на хербариум била целосно преуредена, работењето било подобрено, а примероците биле попишани за прв пат. Откако бил комплетиран значителниот заостанат дел од немонтираниот материјал, примероците биле монтирани за други институции, вклучувајќи го Арборетумот Арнолд и Греј Хербариумот. Во 1931 година, Мерил основал ново списание фокусирано на систематска ботаника и географија на растенијата, наречено ''Бритонија'' по Натаниел Лорд Бритон, коосновач на Градината. Во 1935 година, Мерил ја напуштил Ботаничката градина и се вработил како администратор на ботанички колекции на [[Харвард|Универзитетот Харвард]], нова позиција создадена за консолидирање на надзорот на осум одделни ботанички единици на Харвард. Една година по неговото пристигнување, Мерил станал и професор по ботаника „Арнолд“, а во 1937 година директор на Арборетумот „Арнолд“. На своите нови улоги, Мерил посветил значително време на проширување на хербариумот на Арборетумот „Арнолд“ и на истражување на азиските растенија. Во текот на следните десет години, биле добиени 220.000 растителни примероци од сите делови на Азија и Азиско-пацифичкиот регион. Во меѓувреме, Мерил продолжил да објавува бројни трудови за азиската флора, како и статии што се занимаваат со одгледување и ширење на припитомени растенија. За време на Втората светска војна, тој се консултирал со Военото министерство на Соединетите Американски Држави и напишал прирачник ''Растенија за итна храна и отровни растенија на островите на Пацификот''. Во 1946 година, на седумдесетгодишна возраст, Мерил се пензионирал од своите административни должности и станал заслужен професор во 1948 година. Тој продолжил да работи на своето истражување на Харвард и патувал колку што му дозволувале возраста и здравјето. Еден од неговите последни големи придонеси била книгата ''Ботаниката на патувањата на Кук и нејзиното неочекувано значење во однос на антропологијата, биогеографијата и историјата'', објавена во 1952 година. Мерил починал на 25 февруари 1956 година во Форест Хилс, Масачусетс, на 79-годишна возраст. Неговата библиотека со 2.600 наслови била донирана на Њујоршката ботаничка градина и бил основан фонд за доделување годишен медал на „поединец во целата област на ботаниката, без оглед на раса, вероисповед или националност, кој се сметал за достоен за таква награда“. Мерил бил широко признат за неговите бројни достигнувања. Тој добил почесни докторски титули од Универзитетот во Мејн во 1926 година, од Универзитетот Харвард во 1936 година, од Универзитетот во Калифорнија во 1936 година и од Универзитетот Јеил во 1951 година. Тој бил стипендист на Гугенхајм за академската година 1951–1952.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gf.org/fellows/all-fellows/e-d-merrill/|title=E. D. Merrill|work=Guggenheim Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20210724161237/https://www.gf.org/fellows/all-fellows/e-d-merrill/|archive-date=July 24, 2021|accessdate=January 22, 2020}}</ref> Во различни периоди бил претседател на Ботаничкото друштво на Америка, вршител на должноста претседател на Американското здружение за унапредување на науката и претседател на Ботаничкиот клуб на Нова Англија, Американското здружение на таксономисти за растенија и Меѓународната унија на биолошки науки. Тој бил член на [[Американска академија на уметностите и науките|Американската академија на уметностите и науките]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.amacad.org/person/elmer-drew-merrill|title=Elmer Drew Merrill|date=2023-02-09|work=American Academy of Arts & Sciences|language=en|accessdate=2023-06-27}}</ref> Националната академија на науките на Соединетите Американски Држави,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nasonline.org/member-directory/deceased-members/20000803.html|title=Elmer Merrill|work=www.nasonline.org|accessdate=2023-06-27}}</ref> и Американското филозофско друштво.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Elmer+D.+Merrill&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced|title=APS Member History|work=search.amphilsoc.org|accessdate=2023-06-27}}</ref> Неколку растителни родови; ''[[Merrillia]]'' (синоним за ''Murraya'' J.Koenig ex L.),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:35828-1|title=''Merrillia'' Swingle {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=Plants of the World Online|language=en|accessdate=25 October 2021}}</ref> ''[[Merrillanthus]]'' (синоним за ''Vincetoxicum'' Wolf),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:3503-1|title=''Merrillanthus'' Chun & Tsiang {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=Plants of the World Online|language=en|accessdate=25 October 2021}}</ref> ''[[Merrilliobryum]]'' (род [[мов]] ),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gbif.org/species/2681526|title=Merrilliobryum Broth.|work=www.gbif.org|language=en|accessdate=30 July 2022}}</ref> ''[[Merrilliodendron]]'' (семејство Icacinaceae),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:19891-1|title=''Merrilliodendron'' Kaneh. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=Plants of the World Online|language=en|accessdate=27 May 2021}}</ref> ''[[Merrilliopanax]]'' (семејство Araliaceae),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=120304|title=''Merrilliopanax''|last=Qibai Xiang & Porter P. Lowry|work=Flora of China|publisher=Missouri Botanical Garden, St. Louis, MO & Harvard University Herbaria, Cambridge, MA|accessdate=16 July 2014}}</ref> ''[[Sinomerrillia]]'' (синоним за ''Neuropeltis'' Wall.),<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:6687-1|title=''Sinomerrillia'' Hu {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=Plants of the World Online|language=en|accessdate=25 October 2021}}</ref> и ''[[Elmerrillia]]'' (синоним за ''[[Магнолија|Magnolia]]'' Plum. ex L.).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:25567-1|title=''Elmerrillia'' Dandy {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science|work=Plants of the World Online|language=en|accessdate=25 October 2021}}</ref> Исто така, над 200 видови се именувани во негова чест. Неколку од неговите најзначајни публикации се наведени подолу. Поопфатна библиографија е содржана во ''Биографските мемоари'' на Робинс. * ''Флора од Манила''. 1912 * ''Интерпретација на Herbarium Amboinense на Румфиус''. 1917 година * ''Библиографски набројување на борнејските растенија''. 1921 * ''Попис на цветни растенија од Филипините''. 1923-26 * ''Попис на растенија од Хаинан''. 1927 * ''Полинезиска ботаничка библиографија (1773-1935)''. 1937 * ''Растенија за итна храна и отровни растенија на островите во Пацификот''. 1943 * ''Ботаничка библиографија на островите во Пацификот''. 1946 * ''Ботаника на патувањата на Кук и нејзиното неочекувано значење во однос на антропологијата, биогеографијата и историјата''. 1954 {{Ботаничар|Merr.|Merrill, Elmer Drew}} == Наводи == {{Наводи}}{{Предлошка:Претседатели на Американското ботаничко друштво}} [[Категорија:Членови на Американското филозофско друштво]] [[Категорија:Професори на Калифорнискиот универзитет, Беркли]] [[Категорија:Членови на Кралската холандска академија на уметностите и науките]] [[Категорија:Членови на Националната академија на науките на САД]] [[Категорија:Професори на Харвардовиот универзитет]] [[Категорија:Професори на универзитетот „Колумбија“]] [[Категорија:Американско ботаничко друштво]] [[Категорија:Починати во 1956 година]] [[Категорија:Родени во 1876 година]] [[Категорија:Статии со hCards]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] 6bkq0uoo6ujnp56y9ds2ihwx5hogp0p Памела С. Солтис 0 1399180 5588906 5588421 2026-07-08T06:53:46Z BosaFi 115936 5588906 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник|name=Памела С. Солтис|native_name=|native_name_lang=|image=Pam Soltis plenary presentation XX International Botanical Congress.jpg|image_size=|alt=|caption=Soltis presenting at XX International Botanical Congress (2024)|birth_date={{Датум на раѓање |1957|11|13}}|birth_place=Нелсонвил, Охајо|death_date=|death_place=|death_cause=|resting place=|resting place coordinates=|other_names=Памела Сагравес|residence=|citizenship=|fields=Ботаника|workplaces=* [[Музеј на Природна историја во Флорида]] * [[Универзитет на Флорида]]|alma_mater=[[Универзитет на Канзас]]|thesis_title=<!--(or | thesis1_title = and | thesis2_title = )-->|thesis_url=<!--(or | thesis1_url = and | thesis2_url = )-->|thesis_year=<!--(or | thesis1_year = and | thesis2_year = )-->|doctoral_advisor=<!--(or | doctoral_advisors = )-->|academic_advisors=|doctoral_students=|notable_students=|known_for=|influences=|influenced=|awards=[[Дарвин-Валас Медал]] <small>(2016)</small>|author_abbrev_bot=П.С.Солтис|author_abbrev_zoo=|spouse=[[Даглас Е. Солтис]]|partner=<!--(or | partners = )-->|children=|signature=<!--(filename only)-->|signature_alt=|website=<!--{{URL|www.example.com}}-->|footnotes=}} '''Памела Солтис''' (родена на 13 ноември 1957 година) - американска [[Ботаника|ботаничарка]]. Таа е истакнат професор на Универзитетот во Флорида, кустос во Природонаучниот музеј на Флорида, главен истражувач на Лабораторијата за молекуларна систематика и еволутивна генетика во Природонаучниот музеј на Флорида,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.flmnh.ufl.edu/museum-voices/soltis-lab/people/principal-investigators/|title=Laboratory of Molecular Systematics & Evolutionary Genetics|date=February 6, 2014}}</ref> и основачки директор на Институтот за биодиверзитет на Универзитетот во Флорида.<ref>{{Наведени вести|url=https://biodiversity.institute.ufl.edu/about/dr-pamela-s-soltis-director-of-biodiversity-institute/|title=University of Florida, Biodiversity Institute}}</ref> == Ран живот и образование == Солтис била родена на 13 ноември 1957 година во Нелсонвил, Охајо, како ќерка на Барбара Д. Сагрејвс и Валтер Роналд Сагрејвс.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.floridamuseum.ufl.edu/museum-voices/soltis-lab/files/2014/02/PSoltis-CV.4.15.pdf|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20181117233828/https://www.floridamuseum.ufl.edu/museum-voices/soltis-lab/files/2014/02/PSoltis-CV.4.15.pdf|archive-date=November 17, 2018|accessdate=November 17, 2018}}</ref> Таа учела во средното училиште „Пела“ во Пела, Ајова, и матурирала во 1976 година како најдобар ученик. Била финалистка на Националниот колеџ за заслуги во 1976 година. Дипломирала биологија на Централен колеџ во 1980 година со почести. Потоа студирала на Универзитетот во Канзас и магистрирала ботаника со почести во 1984 година и докторирала ботаника во 1986 година.<ref name=":0" /> == Кариера == Откако докторирала, Солтис започнала да работи како доцент на Одделот за ботаника на Државниот универзитет во Вашингтон во 1986 година и била унапредена во вонреден професор во 1992 година.<ref name=":0"/> Потоа била унапредена во редовен професор на Одделот за ботаника и на Факултетот за биолошки науки во 1998 година. Во 2000 година, Солтис се преселила од Државниот универзитет во Вашингтон во Природонаучниот музеј на Универзитетот во Флорида, како кустос. На Универзитетот во Флорида, Солтис била професор-истражувач на Фондацијата за истражување на Универзитетот во Флорида од 2006 до 2009 година и ко-директор на Програмата за компјутерска биологија на Универзитетот во Флорида од 2009 до 2012 година.<ref name=":0" /> == Истражување == Истражувањето на Солтис се фокусирало на шемите и процесите што го создаваат дрвото на животот. Поконкретно, таа ја проучувала разновидноста и еволуцијата на цветните растенија ([[Ангиосперма|ангиосперми]]). Таа користела геномски методи, колекции од природната историја и компјутерско моделирање за да ја разбере филогенијата, филогеографијата и полиплоидијата на ангиоспермите.<ref name="auto">{{cite web|url=http://www.aibs.org/events/special-symposia/pamela_soltis.html|title=AIBS Events – Pamela S. Soltis|work=aibs.org}}</ref> Има објавено над 400 научни трудови, а меѓу нејзините најцитирани придонеси се трудови за улогата на генетските и геномските атрибути во успехот на полиплоидите.<ref>{{Cite web|url=https://biodiversity.institute.ufl.edu/about/dr-pamela-s-soltis-director-of-biodiversity-institute/|title=Dr. Pamela S. Soltis, Director of Biodiversity Institute » Biodiversity Institute » University of Florida}}</ref> Во 2016 година, Солтис била избрана за член на [[Национална академија на науките на Азербејџан|Националната академија на науките]] и [[Американска академија на уметностите и науките|Американската академија на уметностите]] и науките во 2017 година. == Служба == Солтис била претседател на [[Американско ботаничко друштво|Ботаничкото друштво на Америка]] од 2007 до 2008 година.<ref name="PresBotSocA">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.botany.org/about_bsa/president.php|title=Presidents of the Botanical Society of America|publisher=[[Botanical Society of America]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160528154713/http://botany.org/about_bsa/president.php|archive-date=May 28, 2016|accessdate=May 24, 2016}}</ref> Таа била член на советите на Друштвото за проучување на еволуцијата, Американското друштво на таксономисти за растенија, Американското здружение за генетика и Друштвото на систематски биолози. Била и секретар со тригодишен мандат на [[Американско ботаничко друштво|Ботаничкото друштво на Америка]], а моментално е претседател на Друштвото на систематски биолози. Таа е и заменик-уредник на списанијата ''Еволуција'' и ''Систематска биологија''.<ref name="auto"/> Членка е на Женската сала на славните на Универзитетот во Канзас.<ref name="ku.edu">{{Наведена мрежна страница|url=https://emilytaylorcenter.ku.edu/sites/emilytaylorcenter.ku.edu/files/soltiscitation.pdf|title=KU Women's Hall of Fame Citation: Pamela Soltis|last=Emily Taylor Center for Women & Gender Equity|date=25 July 2024|work=emilytaylorcenter.ku.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20180327023717/https://emilytaylorcenter.ku.edu/sites/emilytaylorcenter.ku.edu/files/soltiscitation.pdf|archive-date=27 March 2018}}</ref> == Почести == Таа била добитничка на наградата Далгрен за ботаника во 2002 година од Кралското физиографско друштво на Шведска.<ref name="ku.edu"/> [[Ројтерс]] ја именувал за високо цитиран истражувач во 2014 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://sciencewatch.com/sites/sw/files/sw-article/media/worlds-most-influential-scientific-minds-2014.pdf|title=The World's Most influential Scientific Minds 2014|publisher=[[Thomson Reuters]]|page=90|archive-url=https://web.archive.org/web/20140910021136/http://sciencewatch.com/sites/sw/files/sw-article/media/worlds-most-influential-scientific-minds-2014.pdf|archive-date=September 10, 2014|accessdate=December 31, 2025}}</ref> Таа, заедно со нејзиниот сопруг, Даглас Солтис,{{Sfn|UFRF|2016}} ја освоила наградата Аса Греј во 2006 година. Била избрана во Националната академија на науките во 2016 година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nasonline.org/news-and-multimedia/news/may-3-2016-NAS-Election.html|title=National Academy of Sciences Members and Foreign Associates Elected|accessdate=2016-05-05}}</ref> и за член на Американската асоцијација за унапредување на науката во 2022 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aaas.org/page/2022-fellows-0|title=2022 AAAS Fellows|date=October 2022|work=American Association for the Advancement of Science}}</ref>{{botanist|P.S.Soltis}} == Избрани публикации == === Научни публикации === * {{Smallcaps|p.s. Soltis, d.e. Soltis}}. 2004. ''The origin and diversification of angiosperms''. Am. J. Bot. 91: 1614–1626 * {{Smallcaps|s. Kim, v.a. Albert, m-j. Yoo, j.s. Farris, p.s. Soltis, d.e. Soltis}}. 2004. ''Pre-angiosperm duplication of floral genes and regulatory tinkering at the base of angiosperms''. Am. J. Bot. 91: 2102–2118 * {{Smallcaps|j.c. Pires, k.y. Lim, a. Kovarík, r. Matyásek, a. Boyd, a.r. Leitch, i.j. Leitch, m.d. Bennett, p.s. Soltis, d.e. Soltis}}. 2004. ''Molecular cytogenetic analysis of recently evolved [[Tragopogon]] ([[Главоцветни|Asteraceae]]) allopolyploids reveal a karyotype that is additive of the diploid progenitors''. Am. J. Bot. 91: 1022–1035 * {{Smallcaps|t.j. Davies, t.g. Barraclough, m.w. Chase, p.s. Soltis, d.e. Soltis, v. Savolainen}}. 2004. Darwin's abominable mystery: Insights from a supertree of the angiosperms. Proceedings of the National Academy of Sciences, USA 101: 1904–1909. * {{Smallcaps|l.p. Ronse DeCraene, p.s. Soltis, d.e. Soltis}}. 2003. Evolution of floral structures in basal angiosperms. International Journal of Plant Sciences 164: S329-S363. * {{Smallcaps|[[angiosperm phylogeny group II]]}}. 2003. [http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1046/j.1095-8339.2003.t01-1-00158.x/abstract ''An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG II''. Bot. J. of the Linnean Soc. 141: 399-436] * {{Smallcaps|p.s. Soltis, d.e. Soltis, v. Savolainen, p.r. Crane, t. Barraclough}}. 2002. ''Rate heterogeneity among lineages of land plants: integration of molecular and fossil data and evidence for molecular living fossils''. Proc. of the National Academy of Sci. USA 99: 4430-4435 * {{Smallcaps|m.a. Gitzendanner, p.s. Soltis}}. 2000. ''Patterns of genetic variation in rare and widespread plant congeners: Do rare species have low levels of genetic variability?'' Am. J. Bot. 87: 783-792 * {{Smallcaps|pamela s. Soltis, douglas e. Soltis, m.w. Chase}}. 1999. ''Angiosperm phylogeny inferred from multiple genes: A research tool for comparative biology''. Nature 402: 402-404 === Книги === * {{Smallcaps|douglas e. Soltis, pamela s. Soltis}}. 2006. ''Developmental genetics of the flower''. Volumen 44 de Advances in botanical research incorporating advances in plant pathology. Edición ilustrada de Academic Press, 616 pp. {{ISBN|0120059444}} [https://books.google.com/books?id=UTNjK26KVGYC&q=%22Pamela+S.+Soltis%22 en línea] * {{Smallcaps|pamela s. Soltis, douglas e. Soltis, jeff J. Doyle}}. 1992. ''Molecular systematics of plants''. Editor Springer, 434 pp. {{ISBN|0412022419}} [https://books.google.com/books?id=qAIpjYAzwxIC&q=%22Pamela+S.+Soltis%22 en línea] * {{Smallcaps|d.e. Soltis, p.s. Soltis}}. 1990. ''Isozymes in plant biology''. Edición ilustrada de Springer, 268 pp. {{ISBN|0412365006}} [https://books.google.com/books?id=6TIpMNH3QFkC&dq=%22Pamela+S.+Soltis%22&pg=PA241 en línea] * {{Smallcaps|pamela s. Soltis}}. 1986. ''Studies of genetic variation in an introgressive complex in [[Clarkia]] ([[ноќничиња|Onagraceae]])''. Editor University of Kansas, Botany, 596 pp. == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Професори на Флоридскиот универзитет]] [[Категорија:Американско ботаничко друштво]] [[Категорија:Членови на Националната академија на науките на САД]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1957 година]] [[Категорија:Статии со hCards]] 0ba8nfeu4xqe0hyhav0rle2674xf62i Македонска ела 0 1399195 5588976 5588574 2026-07-08T08:48:44Z Виолетова 1975 /* Во Македонија */ 5588976 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Abies cone & bits.jpg | image_caption = | name = ''Abies'' × ''borisii-regis'' | genus = Abies | species1 = alba | species2 = cephalonica | authority = Mattf. | range_map = Abies borisii-regis range.svg | range_map_caption = {{Color box|#70A800}} Continuous range <span style="color:#70A800"><big>'''✖'''</big></span> Isolated population }} '''''Abies'' × ''borisii-regis''''' ('''македонска ела''') е хибриден вид [[ела]] што расте на [[Планина|планините]] на [[Балкански Полуостров|Балканскиот Полуостров]] во [[Македонија]], [[Бугарија]], северна [[Грција]], [[Република Косово|Косово]], [[Албанија]] и [[Србија]]. Се јавува на надморски височини од 800-1800 метри, на планини со годишни врнежи од над 1000 мм.<ref name="farjona">Farjon, A. (1998). ''World Checklist and Bibliography of Conifers''. Royal Botanic Gardens, Kew {{ISBN|1-900347-54-7}}.</ref><ref name="rushforthc">Rushforth, K. (1987). ''Conifers''. Helm {{ISBN|0-7470-2801-X}}.</ref><ref name="rushforth">Rushforth, K. (1999). ''Trees of Britain and Europe''. Collins {{ISBN|0-00-220013-9}}.</ref><ref name="gd">Gymnosperm Database: [http://www.conifers.org/pi/ab/borisii_regis.htm ''Abies borisii-regis''] {{Семарх|date=October 31, 2007}}</ref> == Опис == Ова е дрво високо до 40 метри, со пирамидална круна. Младите гранчиња се светложолтеникави, многу влакнести, а постарите се зеленикаво светлокафеави. Влакна има и по старите гранчиња. Пупките се смолести, листовите расперени, густи и на горната страна на гранчињата, долги до 30 мм, широки 1,5-2 мм, кожести, на врвот постепено се стеснуваат, заострени, целокрајни или многу малку всечени на врвот. На долната страна има две бели пруги.<ref name="Флора на Македонија22">Кирил Мицевски: Флора на СР Македонија, том 1, св. 1, стр. 77-78, МАНУ, Скопје, 1985</ref> Шишарката е цилиндрична, долга до 15 см, широка 4-5 см. Семето е асиметрично, долго 7-9 мм, со кафеаво крилце, кое е двапати подолго од семето.<ref name="Флора на Македонија22" /> == Во Македонија == Во Македонија е често дрво западно од реката Вардар, и тоа пред сè во шумскиот појас од 1000-1800 метри, каде образува чисти шуми или доаѓа заедно со други дрвенести видови. Оваа ела ја има на Шар Планина, Рудока, Бистра, Јакупица, Караџица, Кораб, Галичица, Пелистер, Ниџе, Дудица, Кожуф, Беласица и др.<ref name="Флора на Македонија22" /> Според обликот на игличките, кои силно варираат, почнувајќи од цечокрајни и шиловидно заострени врвови, па сè до тапи и повеќе или помалку всечени иглички, можат да се разликуваат повеќе форми. На некои места, на пример во околината на [[Маврови Анови]], според обликот на листовите многу се приближува кон ''[[Abies alba]],'' но сепак тука станува збор за една посебна форма на оваа ела.<ref name="Флора на Македонија22" /> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.euforgen.org/species/abies-borisii-regis/ ''Abies borisii-regis''] . Карта на дистрибуција, генетски единици за зачувување и сродни ресурси. Европска програма за шумски генетски ресурси (EUFORGEN) {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Грција]] [[Категорија:Флора на Бугарија]] [[Категорија:Флора на Албанија]] [[Категорија:Ела]] [[Категорија:Статии со микроформати за вид]] 61ttuf74lmk4faz6v08vxf8kjef55vf Мелва Филипсон 0 1399198 5588840 5588624 2026-07-07T20:29:46Z MajaTheTeacher 134789 5588840 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник|name=Мелва Филипсон|image=MelvaPhilipson.jpg|alt=Мелва Филипсон стои во нејзината градина до голем Rhododendron nuttallii.|caption=Мелва Филипсон во 2007 год.|birth_name=Мелва Ноелин Крозиер|birth_date={{Birth date|1925|12|22|df=y}}|birth_place=[[Палмерстон Норт]], Нов Зеланд|death_date={{Death date and age|2015|04|29|1925|12|22|df=y}}|death_place=[[Нелсон, Нов Зеланд|Нелсон]], Нов Зеланд|death_cause=|fields=[[Ботаника]]|workplaces=|alma_mater=[[Универзитетот на Кентербери]]|thesis_title=Cortaderia jubata (Gramineae): an autonomous apomict|thesis_url=http://hdl.handle.net/10092/5671|thesis_year=1977|doctoral_advisor=Брајан Финеран|known_for=Проучување на родот [[Rhododendron]]|influences=|influenced=|awards=|author_abbrev_bot=M.N.Philipson|children=|signature=|signature_alt=}} '''Мелва Ноелин Филипсон''' (родено '''Крозиер''' ; 22 декември 1925 - 29 април 2015 година) била ботаничар од Нов Зеланд. <ref name=":0">{{Наведено списание|last=Thomson|first=A.D.|date=March 2001|title=Dr Melva Philpson, a leading and versatile New Zealand botanist|url=https://www.nzbotanicalsociety.org.nz/newsletter/NZBotSoc-2001-63.pdf|journal=New Zealand Botanical Society Newsletter|volume=63|pages=17–20}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rnzih.org.nz/pages/crocus.htm|title=RNZIH - Horticulture Pages - Crocus|work=www.rnzih.org.nz|accessdate=2021-10-12}}</ref> == Биографија == Филипсон била родена како Мелва Ноелин Крозиер во Палмерстон Норт на 22 декември 1925 година, ќерка на Гледис Крозиер (родена Еберхард) и Гај Невил Крозиер. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nationaalherbarium.nl/FMCollectors/P/PhilipsonMN.htm|title=PhilipsonMN|work=www.nationaalherbarium.nl|accessdate=2021-10-12}}</ref> <ref name="Death reg">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bdmhistoricalrecords.dia.govt.nz/search/search?path=%2FqueryEntry.m%3Ftype%3Ddeaths|title=Death search: registration number 2015/10922|work=Births, deaths & marriages online|publisher=Department of Internal Affairs|accessdate=13 October 2021}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/MT19251223.2.2|title=Birth|date=23 December 1925|work=Manawatu Times|access-date=13 October 2021|issue=2328|volume=49|page=1}}</ref> Таа се школувала во [[Крајстчерч]], во основното училиште „Сент Албанс“, потоа во средното училиште за девојки на Крајстчерч и средното училиште за девојки на Ејвонсајд. Дипломирала на Универзитетскиот колеџ „Кентербери“ (сега Универзитет на Кентербери ) во 1948 година. <ref name=":0">{{Наведено списание|last=Thomson|first=A.D.|date=March 2001|title=Dr Melva Philpson, a leading and versatile New Zealand botanist|url=https://www.nzbotanicalsociety.org.nz/newsletter/NZBotSoc-2001-63.pdf|journal=New Zealand Botanical Society Newsletter|volume=63|pages=17–20}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFThomson2001">Thomson, A.D. (March 2001). [https://www.nzbotanicalsociety.org.nz/newsletter/NZBotSoc-2001-63.pdf "Dr Melva Philpson, a leading and versatile New Zealand botanist"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. ''New Zealand Botanical Society Newsletter''. '''63''': <span class="nowrap">17–</span>20.</cite></ref> Првично работела во Одделот за истражување на култури при Одделот за научни и индустриски истражувања во Вошдајк, Јужен Кентербери, спроведувајќи истражувања за ленено семе, а подоцна основала истражувачка лабораторија во фабриката за ленено семе на „Флечер Холдингс“ во Ешбертон. Кога фабриката се затворила 18 месеци подоцна, Крозиер се преселила во Велингтон каде што работела во Одделот за млечни производи при Министерството за земјоделство, тестирајќи млеко во прав и сирење за извоз. <ref name=":0" /> Крозиер одлучила да ги продолжи студиите, со специјализиција по микробиологија, и се запишала на магистерски студии по наука на Земјоделскиот колеџ Линколн (сега Универзитет Линколн ). Дипломирала во 1953 година; нејзината теза била насловена како ''Физиолошки студии на некои бактерии изолирани од корења на детелина'' . Таа останала на Одделот за микробиологија до 1955 година каде спровела истражување за бактериите одговорни за производство на светло обоени дамки во волненото руно. Таа, исто така, изолирала актиномицет од руното кој во културата можел да предизвика дегенерација и на волнените влакна и на човечката коса. <ref name=":0">{{Наведено списание|last=Thomson|first=A.D.|date=March 2001|title=Dr Melva Philpson, a leading and versatile New Zealand botanist|url=https://www.nzbotanicalsociety.org.nz/newsletter/NZBotSoc-2001-63.pdf|journal=New Zealand Botanical Society Newsletter|volume=63|pages=17–20}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFThomson2001">Thomson, A.D. (March 2001). [https://www.nzbotanicalsociety.org.nz/newsletter/NZBotSoc-2001-63.pdf "Dr Melva Philpson, a leading and versatile New Zealand botanist"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. ''New Zealand Botanical Society Newsletter''. '''63''': <span class="nowrap">17–</span>20.</cite></ref> Во 1954 година, Крозиер се омажила со Вилијам Рејмонд Филипсон, кој бил професор по ботаника на Универзитетот во Кентербери од 1954 до 1976 година. <ref name=":0">{{Наведено списание|last=Thomson|first=A.D.|date=March 2001|title=Dr Melva Philpson, a leading and versatile New Zealand botanist|url=https://www.nzbotanicalsociety.org.nz/newsletter/NZBotSoc-2001-63.pdf|journal=New Zealand Botanical Society Newsletter|volume=63|pages=17–20}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFThomson2001">Thomson, A.D. (March 2001). [https://www.nzbotanicalsociety.org.nz/newsletter/NZBotSoc-2001-63.pdf "Dr Melva Philpson, a leading and versatile New Zealand botanist"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. ''New Zealand Botanical Society Newsletter''. '''63''': <span class="nowrap">17–</span>20.</cite></ref> Од 1955 до 1962 година, Мелва Филипсон била на породилно отстуство и го поминувала своето слободно време проучувајќи го родот Rhododendron. Имено, градините во Илам, кои Универзитетот на Кентербери ги купил за нов кампус, а кои претходно му припаѓале на Едгар Стед, хибридист за рододендрони, биле исполнети со широк спектар на видови кои Филипсон почнала да ги проучува. <ref name=":0">{{Наведено списание|last=Thomson|first=A.D.|date=March 2001|title=Dr Melva Philpson, a leading and versatile New Zealand botanist|url=https://www.nzbotanicalsociety.org.nz/newsletter/NZBotSoc-2001-63.pdf|journal=New Zealand Botanical Society Newsletter|volume=63|pages=17–20}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFThomson2001">Thomson, A.D. (March 2001). [https://www.nzbotanicalsociety.org.nz/newsletter/NZBotSoc-2001-63.pdf "Dr Melva Philpson, a leading and versatile New Zealand botanist"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. ''New Zealand Botanical Society Newsletter''. '''63''': <span class="nowrap">17–</span>20.</cite></ref> Во 1962 година, таа била назначена за асистент на Ерик Годли во Одделот за ботаника на Одделот за научни и индустриски истражувања. Таа започнала да воспоставува хербариум од видови рододендрони, а во 1968 година го посетила хербариумот во [[Кралска ботаничка градина Единбург|Кралската ботаничка градина во Единбург]], за да добие дополнителни примероци. <ref name=":0" /> Во 1974 година, Филипсон започнала да работи на [[Доктор на науки|докторат]] на Универзитетот во Кентербери, под менторство на Брајан Финеран, кој го завршила во 1977 година. Нејзината теза, која вклучувала употреба на електронски микроскоп, била за ембриологија и ултраструктура. <ref name=":0">{{Наведено списание|last=Thomson|first=A.D.|date=March 2001|title=Dr Melva Philpson, a leading and versatile New Zealand botanist|url=https://www.nzbotanicalsociety.org.nz/newsletter/NZBotSoc-2001-63.pdf|journal=New Zealand Botanical Society Newsletter|volume=63|pages=17–20}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFThomson2001">Thomson, A.D. (March 2001). [https://www.nzbotanicalsociety.org.nz/newsletter/NZBotSoc-2001-63.pdf "Dr Melva Philpson, a leading and versatile New Zealand botanist"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. ''New Zealand Botanical Society Newsletter''. '''63''': <span class="nowrap">17–</span>20.</cite></ref> По нејзиното пензионирање во 1990 година, Филипсон се вратила во основањето на хербариумот за рододендрони, а нејзиниот сопруг Бил Филипсон ѝ се придружил во проучувањето на родот. Заедно, двојката издала три големи заеднички публикации и нивното истражување станало најголемото ембриолошко истражување на еден растителен род. <ref name=":0">{{Наведено списание|last=Thomson|first=A.D.|date=March 2001|title=Dr Melva Philpson, a leading and versatile New Zealand botanist|url=https://www.nzbotanicalsociety.org.nz/newsletter/NZBotSoc-2001-63.pdf|journal=New Zealand Botanical Society Newsletter|volume=63|pages=17–20}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFThomson2001">Thomson, A.D. (March 2001). [https://www.nzbotanicalsociety.org.nz/newsletter/NZBotSoc-2001-63.pdf "Dr Melva Philpson, a leading and versatile New Zealand botanist"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. ''New Zealand Botanical Society Newsletter''. '''63''': <span class="nowrap">17–</span>20.</cite></ref> Тие живееле во Грејтаун до смртта на Бил Филипсон во 1997 година. <ref name=":0" /> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://plants.jstor.org/stable/history/10.5555/al.ap.person.bm000006511|title=Philipson, William Raymond (1911–1997)|date=19 April 2013|work=JSTOR Global Plants|accessdate=13 October 2021}}</ref> Во 2003 година, Филипсон се преселила во Стоук за да биде близу до нејзината ќерка, носејќи го со себе поголемиот дел од својата колекција рододендрони. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.pressreader.com/new-zealand/nelson-mail/20071207/281943128542293|title=A rhodo well travelled|last=Foes-Lamb|first=Philippa|date=7 December 2007|work=Nelson Mail|access-date=13 October 2021}}</ref> Таа починала на 29 април 2015 година. <ref name="Death reg">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bdmhistoricalrecords.dia.govt.nz/search/search?path=%2FqueryEntry.m%3Ftype%3Ddeaths|title=Death search: registration number 2015/10922|work=Births, deaths & marriages online|publisher=Department of Internal Affairs|accessdate=13 October 2021}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.bdmhistoricalrecords.dia.govt.nz/search/search?path=%2FqueryEntry.m%3Ftype%3Ddeaths "Death search: registration number 2015/10922"]. ''Births, deaths & marriages online''. Department of Internal Affairs<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">13 October</span> 2021</span>.</cite></ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.amemorytree.co.nz/personnotices.php?personid=17739250975d10699ff1c032|title=In memory of Melva Noeline Philipson|work=A Memory Tree|accessdate=13 October 2021}}</ref> {{Ботаничар|M.N.Philipson}} == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Починати во 2015 година]] [[Категорија:Родени во 1925 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Статии со hCards]] 5s8hvgo2toji5jvjnz46bwd5xla3168 5588902 5588840 2026-07-08T06:35:53Z BosaFi 115936 5588902 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник|name=Мелва Филипсон|image=MelvaPhilipson.jpg|alt=Мелва Филипсон стои во нејзината градина до голем Rhododendron nuttallii.|caption=Мелва Филипсон во 2007 год.|birth_name=Мелва Ноелин Крозиер|birth_date={{Birth date|1925|12|22|df=y}}|birth_place=[[Палмерстон Норт]], Нов Зеланд|death_date={{Death date and age|2015|04|29|1925|12|22|df=y}}|death_place=[[Нелсон, Нов Зеланд|Нелсон]], Нов Зеланд|death_cause=|fields=[[Ботаника]]|workplaces=|alma_mater=[[Универзитетот на Кентербери]]|thesis_title=Cortaderia jubata (Gramineae): an autonomous apomict|thesis_url=http://hdl.handle.net/10092/5671|thesis_year=1977|doctoral_advisor=Брајан Финеран|known_for=Проучување на родот [[Rhododendron]]|influences=|influenced=|awards=|author_abbrev_bot=M.N.Philipson|children=|signature=|signature_alt=}} '''Мелва Ноелин Филипсон''' (родено '''Крозиер'''; 22 декември 1925 - 29 април 2015 година) била [[Ботаника|ботаничарка]] од Нов Зеланд.<ref name=":0">{{Наведено списание|last=Thomson|first=A.D.|date=March 2001|title=Dr Melva Philpson, a leading and versatile New Zealand botanist|url=https://www.nzbotanicalsociety.org.nz/newsletter/NZBotSoc-2001-63.pdf|journal=New Zealand Botanical Society Newsletter|volume=63|pages=17–20}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rnzih.org.nz/pages/crocus.htm|title=RNZIH - Horticulture Pages - Crocus|work=www.rnzih.org.nz|accessdate=2021-10-12}}</ref> == Биографија == Филипсон била родена како Мелва Ноелин Крозиер во Палмерстон Норт на 22 декември 1925 година, ќерка на Гледис Крозиер (родена Еберхард) и Гај Невил Крозиер.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nationaalherbarium.nl/FMCollectors/P/PhilipsonMN.htm|title=PhilipsonMN|work=www.nationaalherbarium.nl|accessdate=2021-10-12}}</ref><ref name="Death reg">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bdmhistoricalrecords.dia.govt.nz/search/search?path=%2FqueryEntry.m%3Ftype%3Ddeaths|title=Death search: registration number 2015/10922|work=Births, deaths & marriages online|publisher=Department of Internal Affairs|accessdate=13 October 2021}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/MT19251223.2.2|title=Birth|date=23 December 1925|work=Manawatu Times|access-date=13 October 2021|issue=2328|volume=49|page=1}}</ref> Таа се школувала во [[Крајстчерч]], во основното училиште „Сент Албанс“, потоа во средното училиште за девојки на Крајстчерч и средното училиште за девојки на Ејвонсајд. Дипломирала на Универзитетскиот колеџ „Кентербери“ во 1948 година.<ref name=":0">{{Наведено списание|last=Thomson|first=A.D.|date=March 2001|title=Dr Melva Philpson, a leading and versatile New Zealand botanist|url=https://www.nzbotanicalsociety.org.nz/newsletter/NZBotSoc-2001-63.pdf|journal=New Zealand Botanical Society Newsletter|volume=63|pages=17–20}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFThomson2001">Thomson, A.D. (March 2001). [https://www.nzbotanicalsociety.org.nz/newsletter/NZBotSoc-2001-63.pdf "Dr Melva Philpson, a leading and versatile New Zealand botanist"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. ''New Zealand Botanical Society Newsletter''. '''63''': <span class="nowrap">17–</span>20.</cite></ref> Првично работела во Одделот за истражување на култури при Одделот за научни и индустриски истражувања во Вошдајк, Јужен Кентербери, спроведувајќи истражувања за ленено семе, а подоцна основала истражувачка лабораторија во фабриката за ленено семе на „Флечер Холдингс“ во Ешбертон. Кога фабриката се затворила 18 месеци подоцна, Крозиер се преселила во Велингтон каде што работела во Одделот за млечни производи при Министерството за земјоделство, тестирајќи млеко во прав и сирење за извоз.<ref name=":0" /> Крозиер одлучила да ги продолжи студиите, со специјализиција по микробиологија, и се запишала на магистерски студии по наука на Земјоделскиот колеџ Линколн (сега Универзитет Линколн). Дипломирала во 1953 година; нејзината теза била насловена како ''Физиолошки студии на некои бактерии изолирани од корења на детелина''. Останала на Одделот за микробиологија до 1955 година каде спровела истражување за бактериите одговорни за производство на светло обоени дамки во волненото руно. Исто така, изолирала актиномицет од руното кој во културата можел да предизвика дегенерација и на волнените влакна и на човечката коса.<ref name=":0">{{Наведено списание|last=Thomson|first=A.D.|date=March 2001|title=Dr Melva Philpson, a leading and versatile New Zealand botanist|url=https://www.nzbotanicalsociety.org.nz/newsletter/NZBotSoc-2001-63.pdf|journal=New Zealand Botanical Society Newsletter|volume=63|pages=17–20}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFThomson2001">Thomson, A.D. (March 2001). [https://www.nzbotanicalsociety.org.nz/newsletter/NZBotSoc-2001-63.pdf "Dr Melva Philpson, a leading and versatile New Zealand botanist"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. ''New Zealand Botanical Society Newsletter''. '''63''': <span class="nowrap">17–</span>20.</cite></ref> Во 1954 година, Крозиер се омажила со Вилијам Рејмонд Филипсон, кој бил професор по ботаника на Универзитетот во Кентербери од 1954 до 1976 година.<ref name=":0">{{Наведено списание|last=Thomson|first=A.D.|date=March 2001|title=Dr Melva Philpson, a leading and versatile New Zealand botanist|url=https://www.nzbotanicalsociety.org.nz/newsletter/NZBotSoc-2001-63.pdf|journal=New Zealand Botanical Society Newsletter|volume=63|pages=17–20}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFThomson2001">Thomson, A.D. (March 2001). [https://www.nzbotanicalsociety.org.nz/newsletter/NZBotSoc-2001-63.pdf "Dr Melva Philpson, a leading and versatile New Zealand botanist"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. ''New Zealand Botanical Society Newsletter''. '''63''': <span class="nowrap">17–</span>20.</cite></ref> Од 1955 до 1962 година, Мелва Филипсон била на породилно отстуство и го поминувала своето слободно време проучувајќи го родот ''[[Rhododendron]]''. Имено, градините во Илам, кои Универзитетот на Кентербери ги купил за нов кампус, а кои претходно му припаѓале на Едгар Стед, хибридист за рододендрони, биле исполнети со широк спектар на видови кои Филипсон почнала да ги проучува.<ref name=":0">{{Наведено списание|last=Thomson|first=A.D.|date=March 2001|title=Dr Melva Philpson, a leading and versatile New Zealand botanist|url=https://www.nzbotanicalsociety.org.nz/newsletter/NZBotSoc-2001-63.pdf|journal=New Zealand Botanical Society Newsletter|volume=63|pages=17–20}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFThomson2001">Thomson, A.D. (March 2001). [https://www.nzbotanicalsociety.org.nz/newsletter/NZBotSoc-2001-63.pdf "Dr Melva Philpson, a leading and versatile New Zealand botanist"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. ''New Zealand Botanical Society Newsletter''. '''63''': <span class="nowrap">17–</span>20.</cite></ref> Во 1962 година, била назначена за асистент на Ерик Годли во Одделот за ботаника на Одделот за научни и индустриски истражувања. Таа започнала да воспоставува хербариум од видови рододендрони, а во 1968 година го посетила хербариумот во [[Кралска ботаничка градина Единбург|Кралската ботаничка градина во Единбург]], за да добие дополнителни примероци.<ref name=":0" /> Во 1974 година, Филипсон започнала да работи на [[Доктор на науки|докторат]] на Универзитетот во Кентербери, под менторство на Брајан Финеран, кој го завршила во 1977 година. Нејзината теза, која вклучувала употреба на електронски микроскоп, била за ембриологија и ултраструктура.<ref name=":0">{{Наведено списание|last=Thomson|first=A.D.|date=March 2001|title=Dr Melva Philpson, a leading and versatile New Zealand botanist|url=https://www.nzbotanicalsociety.org.nz/newsletter/NZBotSoc-2001-63.pdf|journal=New Zealand Botanical Society Newsletter|volume=63|pages=17–20}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFThomson2001">Thomson, A.D. (March 2001). [https://www.nzbotanicalsociety.org.nz/newsletter/NZBotSoc-2001-63.pdf "Dr Melva Philpson, a leading and versatile New Zealand botanist"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. ''New Zealand Botanical Society Newsletter''. '''63''': <span class="nowrap">17–</span>20.</cite></ref> По нејзиното пензионирање во 1990 година, Филипсон се вратила во основањето на хербариумот за рододендрони, а нејзиниот сопруг Бил Филипсон ѝ се придружил во проучувањето на родот. Заедно, двојката издала три големи заеднички публикации и нивното истражување станало најголемото ембриолошко истражување на еден растителен род.<ref name=":0">{{Наведено списание|last=Thomson|first=A.D.|date=March 2001|title=Dr Melva Philpson, a leading and versatile New Zealand botanist|url=https://www.nzbotanicalsociety.org.nz/newsletter/NZBotSoc-2001-63.pdf|journal=New Zealand Botanical Society Newsletter|volume=63|pages=17–20}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFThomson2001">Thomson, A.D. (March 2001). [https://www.nzbotanicalsociety.org.nz/newsletter/NZBotSoc-2001-63.pdf "Dr Melva Philpson, a leading and versatile New Zealand botanist"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. ''New Zealand Botanical Society Newsletter''. '''63''': <span class="nowrap">17–</span>20.</cite></ref> Тие живееле во Грејтаун до смртта на Бил Филипсон во 1997 година.<ref name=":0" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://plants.jstor.org/stable/history/10.5555/al.ap.person.bm000006511|title=Philipson, William Raymond (1911–1997)|date=19 April 2013|work=JSTOR Global Plants|accessdate=13 October 2021}}</ref> Во 2003 година, Филипсон се преселила во Стоук за да биде близу до нејзината ќерка, носејќи го со себе поголемиот дел од својата колекција рододендрони.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.pressreader.com/new-zealand/nelson-mail/20071207/281943128542293|title=A rhodo well travelled|last=Foes-Lamb|first=Philippa|date=7 December 2007|work=Nelson Mail|access-date=13 October 2021}}</ref> Таа починала на 29 април 2015 година.<ref name="Death reg">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bdmhistoricalrecords.dia.govt.nz/search/search?path=%2FqueryEntry.m%3Ftype%3Ddeaths|title=Death search: registration number 2015/10922|work=Births, deaths & marriages online|publisher=Department of Internal Affairs|accessdate=13 October 2021}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.bdmhistoricalrecords.dia.govt.nz/search/search?path=%2FqueryEntry.m%3Ftype%3Ddeaths "Death search: registration number 2015/10922"]. ''Births, deaths & marriages online''. Department of Internal Affairs<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">13 October</span> 2021</span>.</cite></ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.amemorytree.co.nz/personnotices.php?personid=17739250975d10699ff1c032|title=In memory of Melva Noeline Philipson|work=A Memory Tree|accessdate=13 October 2021}}</ref> {{Ботаничар|M.N.Philipson}} == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Починати во 2015 година]] [[Категорија:Родени во 1925 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Статии со hCards]] ndtu70ic4aigpyrelr2e4f091esfcml 5588903 5588902 2026-07-08T06:38:06Z BosaFi 115936 5588903 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник|name=Мелва Филипсон|image=MelvaPhilipson.jpg|alt=Мелва Филипсон стои во нејзината градина до голем Rhododendron nuttallii.|caption=Мелва Филипсон во 2007 год.|birth_name=Мелва Ноелин Крозиер|birth_date={{Birth date|1925|12|22|df=y}}|birth_place=[[Палмерстон Норт]], Нов Зеланд|death_date={{Death date and age|2015|04|29|1925|12|22|df=y}}|death_place=[[Нелсон, Нов Зеланд|Нелсон]], Нов Зеланд|death_cause=|fields=[[Ботаника]]|workplaces=|alma_mater=[[Универзитетот на Кентербери]]|thesis_title=Cortaderia jubata (Gramineae): an autonomous apomict|thesis_url=http://hdl.handle.net/10092/5671|thesis_year=1977|doctoral_advisor=Брајан Финеран|known_for=Проучување на родот [[Rhododendron]]|influences=|influenced=|awards=|author_abbrev_bot=M.N.Philipson|children=|signature=|signature_alt=}} '''Мелва Ноелин Филипсон''' (родено '''Крозиер'''; 22 декември 1925 - 29 април 2015 година) била [[Ботаника|ботаничарка]] од Нов Зеланд.<ref name=":0">{{Наведено списание|last=Thomson|first=A.D.|date=March 2001|title=Dr Melva Philpson, a leading and versatile New Zealand botanist|url=https://www.nzbotanicalsociety.org.nz/newsletter/NZBotSoc-2001-63.pdf|journal=New Zealand Botanical Society Newsletter|volume=63|pages=17–20}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rnzih.org.nz/pages/crocus.htm|title=RNZIH - Horticulture Pages - Crocus|work=www.rnzih.org.nz|accessdate=2021-10-12}}</ref> == Биографија == Филипсон била родена како Мелва Ноелин Крозиер во Палмерстон Норт на 22 декември 1925 година, ќерка на Гледис Крозиер (родена Еберхард) и Гај Невил Крозиер.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nationaalherbarium.nl/FMCollectors/P/PhilipsonMN.htm|title=PhilipsonMN|work=www.nationaalherbarium.nl|accessdate=2021-10-12}}</ref><ref name="Death reg">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bdmhistoricalrecords.dia.govt.nz/search/search?path=%2FqueryEntry.m%3Ftype%3Ddeaths|title=Death search: registration number 2015/10922|work=Births, deaths & marriages online|publisher=Department of Internal Affairs|accessdate=13 October 2021}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/MT19251223.2.2|title=Birth|date=23 December 1925|work=Manawatu Times|access-date=13 October 2021|issue=2328|volume=49|page=1}}</ref> Таа се школувала во [[Крајстчерч]], во основното училиште „Сент Албанс“, потоа во средното училиште за девојки на Крајстчерч и средното училиште за девојки на Ејвонсајд. Дипломирала на Универзитетскиот колеџ „Кентербери“ во 1948 година.<ref name=":0"/> Првично работела во Одделот за истражување на култури при Одделот за научни и индустриски истражувања во Вошдајк, Јужен Кентербери, спроведувајќи истражувања за ленено семе, а подоцна основала истражувачка лабораторија во фабриката за ленено семе на „Флечер Холдингс“ во Ешбертон. Кога фабриката се затворила 18 месеци подоцна, Крозиер се преселила во Велингтон каде што работела во Одделот за млечни производи при Министерството за земјоделство, тестирајќи млеко во прав и сирење за извоз.<ref name=":0" /> Крозиер одлучила да ги продолжи студиите, со специјализиција по микробиологија, и се запишала на магистерски студии по наука на Земјоделскиот колеџ Линколн (сега Универзитет Линколн). Дипломирала во 1953 година; нејзината теза била насловена како ''Физиолошки студии на некои бактерии изолирани од корења на детелина''. Останала на Одделот за микробиологија до 1955 година каде спровела истражување за бактериите одговорни за производство на светло обоени дамки во волненото руно. Исто така, изолирала актиномицет од руното кој во културата можел да предизвика дегенерација и на волнените влакна и на човечката коса.<ref name=":0"/> Во 1954 година, Крозиер се омажила со Вилијам Рејмонд Филипсон, кој бил професор по ботаника на Универзитетот во Кентербери од 1954 до 1976 година.<ref name=":0"/> Од 1955 до 1962 година, Мелва Филипсон била на породилно отстуство и го поминувала своето слободно време проучувајќи го родот ''[[Rhododendron]]''. Имено, градините во Илам, кои Универзитетот на Кентербери ги купил за нов кампус, а кои претходно му припаѓале на Едгар Стед, хибридист за рододендрони, биле исполнети со широк спектар на видови кои Филипсон почнала да ги проучува.<ref name=":0"/> Во 1962 година, била назначена за асистент на Ерик Годли во Одделот за ботаника на Одделот за научни и индустриски истражувања. Таа започнала да воспоставува хербариум од видови рододендрони, а во 1968 година го посетила хербариумот во [[Кралска ботаничка градина Единбург|Кралската ботаничка градина во Единбург]], за да добие дополнителни примероци.<ref name=":0" /> Во 1974 година, Филипсон започнала да работи на [[Доктор на науки|докторат]] на Универзитетот во Кентербери, под менторство на Брајан Финеран, кој го завршила во 1977 година. Нејзината теза, која вклучувала употреба на електронски микроскоп, била за ембриологија и ултраструктура.<ref name=":0"/> По нејзиното пензионирање во 1990 година, Филипсон се вратила во основањето на хербариумот за рододендрони, а нејзиниот сопруг Бил Филипсон ѝ се придружил во проучувањето на родот. Заедно, двојката издала три големи заеднички публикации и нивното истражување станало најголемото ембриолошко истражување на еден растителен род.<ref name=":0"/> Тие живееле во Грејтаун до смртта на Бил Филипсон во 1997 година.<ref name=":0" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://plants.jstor.org/stable/history/10.5555/al.ap.person.bm000006511|title=Philipson, William Raymond (1911–1997)|date=19 April 2013|work=JSTOR Global Plants|accessdate=13 October 2021}}</ref> Во 2003 година, Филипсон се преселила во Стоук за да биде близу до нејзината ќерка, носејќи го со себе поголемиот дел од својата колекција рододендрони.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.pressreader.com/new-zealand/nelson-mail/20071207/281943128542293|title=A rhodo well travelled|last=Foes-Lamb|first=Philippa|date=7 December 2007|work=Nelson Mail|access-date=13 October 2021}}</ref> Таа починала на 29 април 2015 година.<ref name="Death reg"/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.amemorytree.co.nz/personnotices.php?personid=17739250975d10699ff1c032|title=In memory of Melva Noeline Philipson|work=A Memory Tree|accessdate=13 October 2021}}</ref> {{Ботаничар|M.N.Philipson}} == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Починати во 2015 година]] [[Категорија:Родени во 1925 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Статии со hCards]] 8i1loijuy7dh69cj0r513o309tqesry Разговор:Sempervivum klepa 1 1399199 5588633 2026-07-07T12:08:03Z Orce Wiki 121850 Создадена страница со: {{сзр}} 5588633 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 Разговор:Sempervivum erythraeum 1 1399200 5588641 2026-07-07T12:32:40Z Orce Wiki 121850 Создадена страница со: {{сзр}} 5588641 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 Корисник:MajaTheTeacher 2 1399201 5588644 2026-07-07T12:38:13Z BosaFi 115936 Создадена страница со: {{Нов корисник}} 5588644 wikitext text/x-wiki {{Нов корисник}} 791991fuquqvlep709dgd708thay8om Корисник:Sonja Baltepe 2 1399202 5588645 2026-07-07T12:38:20Z BosaFi 115936 Создадена страница со: {{Нов корисник}} 5588645 wikitext text/x-wiki {{Нов корисник}} 791991fuquqvlep709dgd708thay8om Корисник:BetiN9 2 1399203 5588646 2026-07-07T12:38:27Z BosaFi 115936 Создадена страница со: {{Нов корисник}} 5588646 wikitext text/x-wiki {{Нов корисник}} 791991fuquqvlep709dgd708thay8om Корисник:Vodarosa 2 1399204 5588647 2026-07-07T12:38:35Z BosaFi 115936 Создадена страница со: {{Нов корисник}} 5588647 wikitext text/x-wiki {{Нов корисник}} 791991fuquqvlep709dgd708thay8om Корисник:Matoska3 2 1399205 5588648 2026-07-07T12:39:29Z BosaFi 115936 Создадена страница со: {{Нов корисник}} 5588648 wikitext text/x-wiki {{Нов корисник}} 791991fuquqvlep709dgd708thay8om Корисник:Lena-Jane1234 2 1399206 5588649 2026-07-07T12:39:36Z BosaFi 115936 Создадена страница со: {{Нов корисник}} 5588649 wikitext text/x-wiki {{Нов корисник}} 791991fuquqvlep709dgd708thay8om Корисник:MarinaRuzica 2 1399207 5588650 2026-07-07T12:39:44Z BosaFi 115936 Создадена страница со: {{Нов корисник}} 5588650 wikitext text/x-wiki {{Нов корисник}} 791991fuquqvlep709dgd708thay8om Корисник:Bambi678 2 1399208 5588651 2026-07-07T12:39:59Z BosaFi 115936 Создадена страница со: {{Нов корисник}} 5588651 wikitext text/x-wiki {{Нов корисник}} 791991fuquqvlep709dgd708thay8om Корисник:Chokorilo 2 1399209 5588652 2026-07-07T12:40:05Z BosaFi 115936 Создадена страница со: {{Нов корисник}} 5588652 wikitext text/x-wiki {{Нов корисник}} 791991fuquqvlep709dgd708thay8om Корисник:11Mango1985 2 1399210 5588654 2026-07-07T12:40:31Z BosaFi 115936 Создадена страница со: {{Нов корисник}} 5588654 wikitext text/x-wiki {{Нов корисник}} 791991fuquqvlep709dgd708thay8om Корисник:Nadicaddd 2 1399211 5588655 2026-07-07T12:40:38Z BosaFi 115936 Создадена страница со: {{Нов корисник}} 5588655 wikitext text/x-wiki {{Нов корисник}} 791991fuquqvlep709dgd708thay8om J.Buchholz 0 1399212 5588664 2026-07-07T12:59:43Z Jtasevski123 69538 Пренасочување кон [[Џон Теодор Бухолц]] 5588664 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Џон Теодор Бухолц]] e775daubi74ysft656o3d38jsrxagcl Разговор:Џон Теодор Бухолц 1 1399213 5588665 2026-07-07T12:59:56Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{сЗР}} 5588665 wikitext text/x-wiki {{сЗР}} alr9w7ufc8wk63rt21jsnlb1f4yfeen Разговор:Чарлс Елмер Ален 1 1399214 5588667 2026-07-07T13:05:25Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}} 5588667 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc Огнен Здравковски - Ognen Zdravkovski 0 1399215 5588670 2026-07-07T13:22:06Z Огнен Здравковски 134799 Напиши статија! 5588670 wikitext text/x-wiki [[мини]] Огнен Здравковски е роден на 8 септември 1997 година во Скопје Република Македонија. Негови родители се (мајка) Софија Џорлева Здравковска, (татко) Миле Здравковски. Огнен има и една сестра, Олгица Здравковска. Неговата љубов кон музиката започнува во раната детска возраст, на само шест години. Тој започнува да учи да свири на виолина во нижото (основно) музичко училиште. По завршувањето на основното образование, Огнен продолжува со средно образование во музичко училишт "Илија Николовски - Луј", прво на теоретскиот смер, на инструмент кларинет, па потоа се префрлува на инструменталниот смер и почнува да учи оперското пеење. Постигнува значителен успех во своето музичко образование. По завршувањето на средното училиште Огнен се запишува “ФАКУЛТЕТОТ ЗА МУЗИЧКА УМЕТНОСТ” во Скопје. Додека студира, тој почнува да волонтира во “Македонската Опера и Балет”. Потоа се префрлува на Универзитет за аудиовизуелни уметности “ЕСРА” во Скопје. Таму го завршува факултетот, дипломира оперско пеење. По дипломирањето, Огнен ја започнува својата професионална кариера во Македонската Опера и Балет. Со операта има настапувано во многу претстави, во Македонија но и во странство, вклучувајќи ја Бугарија, Србија и Босна и Херцеговина итн. Покрај оперското пеење, Огнен е и познат Македонски поп пејач. Неговата кариера ја започнува на својата 15 та годишна возраст. За прв пат се појавува во Македонската Телевизија на музичкото шоу “Сите наши песни”, потоа почнува активно да учествува на музички натпревари и фестивали во Македонија и надвор од неа. Исто така има настапувано во Србија, Босна и Херцеговина, Црна Гора Бугарија итн. Во 2015 година за прв пат се појавува на сцената во Штип на Фестивалот “Мак Фест” и добива награда за најдобар дебитант. Во 2016 година се појавува и настапува на еден од најпознатите музички фестивали на балканот, фестивалот “Сунчане Скале” во Црна Гора и добива награда за најдобра интерпретација. Во 2018 година се појавува и настапува на Фестивалот “Златен Кестен” во Петрич во Бугарија и исто така добива награда за најдобра интерпретација. Во 2023 година настапува на Фестивалот “Студентско Лето” во Маглај во Босна и Херцеговина. Има настапувано во сите градови во Македонија. Огнен исто така има преку 15 негови авторски песни. Тој својата кариера ја гради во Македонија но и надвор од неа. Огнен има и свои авторски песни и во текот на градењето на својата кариера, успева да ја освојува публика со својот уникатен стил. Еден од најзначајните моменти во неговата кариера е учеството во едно од нај познатото балканско музичко шоу „Ѕвездите на Гранд“ во Белград во Србија, каде што освојува 5-то место. Огнен талентот за музика го наследува од неговото семејство. Тој доаѓа од едно од најпознатите музички семејства во Македонија, семејството Џорлеви. Неговата мајка Софче Џорлева е оперска пејачка. Негов најголем идол и ментор беше неговиот вујко, најдобриот и нашиот добро познат Македонски виолинист Зоран Џорлев. Дедо му на Огнен е нашиот добро познат музичар и композитор хармоникашот Наско Џорлев, кои ги има напишано едни од најубавите македонски хитови, како што се: Не кажувај либе добра ноќ, Во Струмица на улица, Фато мори душманке, Кажи кажи облаче ле бело и многу други... Со својата посветеност и талент, Огнен Здравковски продолжува да биде значаен дел од македонската и од балканската музичка сцена. 8gllx43p4j56mx0w123d9302rzshck3 5588695 5588670 2026-07-07T14:15:36Z Огнен Здравковски 134799 5588695 wikitext text/x-wiki == Огнен Здравковски == Огнен Здравковски (роден на 8 септември 1997 година во Скопје Република Македонија) е македонски поп пејач. Тој потекнува од музичкото семејство Џорлеви. Неговата мајка, Софија Џорлева Здравковска, е оперска пејачка. Татко му е Миле Здравковски. Негов вујко е виолинистот Зоран Џорлев, а негов дедо е музичарот и композитор Наско Џорлев. == Живот и образование == Со музика започнал да се занимава на шестгодишна возраст изучувајќи виолина. Средното образование го продолжил во ДМБУЦ „Илија Николовски – Луј“, каде подоцна се насочил кон соло пеење. Студирал на Факултетот за музичка уметност, а дипломирал оперско пеење на Универзитетот за аудиовизуелни уметности ЕСРА – Скопје. За време на студиите волонтирал во Националната опера и балет. == Кариера == Покрај оперската кариера, Огнен од 15-годишна возраст активно настапува на поп сцената. Прво телевизиско појавување имал во емисијата „Сите наши песни“. Настапувал на фестивалите Макфест (2015), Сунчане Скале (2016), Златен Кестен (2018) и Студентско лето (2023). Во 2019 година бил финалист во „Ѕвездите на Гранд“. == Дискографија == {| class="wikitable" | valign="top" |Година | valign="top" |Сингл |- | valign="top" |2020 | valign="top" |Извини |- | valign="top" |2020 | valign="top" |Љуби ме |- | valign="top" |2022 | valign="top" |Душа |- | valign="top" |2023 | valign="top" |Порок |- | valign="top" |2023 | valign="top" |Километрима |- | valign="top" |2023 | valign="top" |Земјо Македонска |- | valign="top" |2024 | valign="top" |Пекол и рај |- | valign="top" |2025 | valign="top" |Ломи ме |- | valign="top" |2025 | valign="top" |Нема те |- | valign="top" |2025 | valign="top" |Не кажувај либе добра ноќ |- | valign="top" |2026 | valign="top" |До неба |} == Надворешни врски == ·      <nowiki>https://www.youtube.com/@OgnenZdravkovski</nowiki> ·      <nowiki>https://www.instagram.com/ognenzdravkovski/</nowiki><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.instagram.com/accounts/login/?next=https%3A%2F%2Fwww.instagram.com%2Fognenzdravkovski%2F&is_from_rle|title=Instagram|work=www.instagram.com|accessdate=2026-07-07}}</ref> ·      <nowiki>https://www.facebook.com/zdravkovskiognen</nowiki> ·      <nowiki>https://www.tiktok.com/@ognenzdravkovskiofficial</nowiki><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tiktok.com/@ognenzdravkovskiofficial|title=}}</ref> n4r8yekyefcb4zpqyinxh00d762yf9w 5588696 5588695 2026-07-07T14:20:48Z Огнен Здравковски 134799 направив да биде по професионално и по добро 5588696 wikitext text/x-wiki == Огнен Здравковски == Огнен Здравковски (роден на 8 септември 1997 година во Скопје Република Македонија) е македонски поп пејач. Здравковски потекнува од музичкото семејство Џорлеви. Неговата мајка, Софија Џорлева Здравковска, е оперска пејачка. Татко му е Миле Здравковски. Негов вујко е виолинистот Зоран Џорлев, а негов дедо е музичарот и композитор Наско Џорлев. == Живот и образование == Со музика започнал да се занимава на шестгодишна возраст изучувајќи виолина. Средното образование го продолжил во ДМБУЦ „Илија Николовски – Луј“, каде подоцна се насочил кон соло пеење. Студирал на Факултетот за музичка уметност, а дипломирал оперско пеење на Универзитетот за аудиовизуелни уметности ЕСРА – Скопје. За време на студиите волонтирал во Националната опера и балет. == Кариера == Покрај оперската кариера, Огнен од 15-годишна возраст активно настапува на поп сцената. Прво телевизиско појавување имал во емисијата „Сите наши песни“. Настапувал на фестивалите Макфест (2015), Сунчане Скале (2016), Златен Кестен (2018) и Студентско лето (2023). Во 2019 година бил финалист во „Ѕвездите на Гранд“. == Дискографија == {| class="wikitable" | valign="top" |Година | valign="top" |Сингл |- | valign="top" |2020 | valign="top" |Извини |- | valign="top" |2020 | valign="top" |Љуби ме |- | valign="top" |2022 | valign="top" |Душа |- | valign="top" |2023 | valign="top" |Порок |- | valign="top" |2023 | valign="top" |Километрима |- | valign="top" |2023 | valign="top" |Земјо Македонска |- | valign="top" |2024 | valign="top" |Пекол и рај |- | valign="top" |2025 | valign="top" |Ломи ме |- | valign="top" |2025 | valign="top" |Нема те |- | valign="top" |2025 | valign="top" |Не кажувај либе добра ноќ |- | valign="top" |2026 | valign="top" |До неба |} == Надворешни врски == ·      <nowiki>https://www.youtube.com/@OgnenZdravkovski</nowiki> ·      <nowiki>https://www.instagram.com/ognenzdravkovski/</nowiki> ·      <nowiki>https://www.facebook.com/zdravkovskiognen</nowiki> ·      <nowiki>https://www.tiktok.com/@ognenzdravkovskiofficial</nowiki> 3mayw6a6795b86wn899o7273barddr5 Разговор:Мерит Линдон Ферналд 1 1399216 5588672 2026-07-07T13:25:31Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}} 5588672 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc Fernald 0 1399217 5588673 2026-07-07T13:32:15Z Jtasevski123 69538 Пренасочување кон [[Мерит Линдон Ферналд]] 5588673 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Мерит Линдон Ферналд]] 7iww93btudpbaintji6s3pfvi8w8wql Кочо Апостолов 0 1399218 5588679 2026-07-07T13:59:35Z Gurther 105215 Создадена страница со: {{Инфокутија Личност|name=Кочо Апостолов|image=Veleshki Yunak orcestra Veles.jpg|caption=Апостолов со неговата оркестра, [[1908|1908 г.]]|nickname=[[Чауш|Чаушот]]|birth_name=Кочо Матов Апостолов|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|birth_date=[[1888]]|death_date=[[11 октомври]] [[1962]] {{мали|(возр. 73-74}}|death_... 5588679 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|name=Кочо Апостолов|image=Veleshki Yunak orcestra Veles.jpg|caption=Апостолов со неговата оркестра, [[1908|1908 г.]]|nickname=[[Чауш|Чаушот]]|birth_name=Кочо Матов Апостолов|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|birth_date=[[1888]]|death_date=[[11 октомври]] [[1962]] {{мали|(возр. 73-74}}|death_place=[[Велес]], [[Социјалистичка Република Македонија]]|relatives=Круме Апостолов}}'''Кочо Матов Апостолов''', познат по псевдонимот '''Чаушот''' ([[Велес]], [[1888]] — [[Велес]], [[11 октомври]] [[1962]]) — [[Македонец|македонски]] [[диригент]] и [[музичар]]. Претставник на [[Преродбена македонска музика|преродбената македонска музика]]. Основач и раководител на најстарата велешка [[Чалгија|чалгиска]] оркестра. == Животопис == Кочо Апостолов е роден во [[1888|1888 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]]. Според сеќавањето на [[Живко Фирфов]], Апостолов произлегувал од музичко семејство.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=914524|title=Улогата на македонскиот композитор и етномузиколог Живко Фирфов во современа македонска музичка култура|last=Диденко|first=Наташа|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2020|location=[[Скопје]]|pages=154-155}}</ref> Неговиот помлад брат Круме исто така се занимавал со [[музика]]. Подоцна се запишал во српскиот филолошки факултет во [[Скопје]], денес познат како [[Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“]].<ref>{{Наведена книга|url=https://web.archive.org/web/20230914152751/https://repository.ukim.mk/bitstream/20.500.12188/1221/1/najdovska2006a.pdf|title=Историја на секојдневниот живот во Велес меѓу двете светски војни|last=Најдовска|first=Јасминка|publisher=[[Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2006|location=[[Скопје]]|pages=250}}</ref> Од млада возраст Апостолов имал интерест во музиката. Работел како професор по музичко<ref name=":1">{{МКЕ|75}}</ref> и му предавал на Живко Фирфов,<ref name=":0" /> [[Стефан Гајдов]], Кирил Спировски и други претставници на идната [[Повоена македонска музика|повоена музичка генерација]].<ref name=":2">{{Наведени вести|url=https://denesen.mk/od-minatoto-na-veles-bleh-orkrestarot-nastapuel-i-u-skopje-solun-i-vo-carigrad/|title=Од минатото на Велес: Блех оркестарот настапуел и у Скопје, Солун и во Цариград.|last=Китевски|first=Марко|date=23 јули 2019|work=Денешен}}</ref> За време на [[Хуриет|Хуриетот]] во [[1908|1908 година]], Апостолов основал оркестра во склоп на друштвото „Велешки Јунак“ — огранок на организацијата „Јунак“ во [[Бугарија]]. Апостолов ја сфирел [[Флејта|флејтата]] и раководел како диригент на оркестрата. Како претставници на [[Преродбена македонска музика|преродбената македонска музика]], оркестрата настапувала во [[Скопје]], [[Солун]] и [[Цариград]].<ref name=":2" /> Во тоа време го добил прекарот [[Чауш|Чаушот]], т.е. водач.<ref name=":0" /> Членови во оркестрата претежно свиреле [[Македонска музика|македонски песни]]. Меѓу нив биле: ''Македонски танци'', ''Наш марш'' (во тоа време песната станала неофицијална химна на Велес)'', Дружна есен'' од Георги Кирков — деец и основач на [[Бугарска работничка социјалдемократска партија (тесни социјалисти)|БРСП (ТС)]] и ''Китка од македонски ора и песни''. Освен македонски песни свиреле и [[Валцер|валцери]], [[Полка|полки]] и [[Опера|опери]].<ref name=":3">{{Наведени вести|url=https://duma.mk/kultura/28938-2020-04-20-13-53-52/|title=Велес, град на чалгија, на музички тајфи, добри музичари, композитори, диригенти и солисти|last=Данов|first=Љупчо|date=20 април 2020|work=Дума}}</ref> Оркестрата постоела сѐ до [[Првата балканска војна]], кога Велес паднала под окупација на [[Кралството Србија]]. Како дел од [[Српска пропаганда во Македонија|Српската пропаганда]], сите македонски оркестри биле укинати. Во [[1918|1918 година]], оркестрата повторно била обновена со името „Соколско друштво“, исто така под раководство на Апостолов. Таа дејствувала до [[1928|1928 година]] кога со указ од [[Кралството Југославија]] била укината. Во нејзино место била основана оркестрата Абрашевиќ како дел од [[Србизација|србизацијата]] на Македонците.<ref name=":3" /> По [[Народноослободителната борба]] неговата ќерка Лидија Апостолова-Алчева учествувала во основањето на [[ОМУ „Стефан Гајдов“ - Велес|музичкото училиште „Стефан Гајдов“]].<ref name=":2" /> Таму продолжил да работи Апостолов сѐ до неговото пензионирање во [[1950-тите]]. Починал на [[11 октомври]] [[1962|1962 година]].<ref name=":1" /> == Состав на оркестрата == Во [[1908|1908 година]] неговата оркестра била составена од 25 члена, тие биле: {| class="wikitable" |+ !Број !Име !Забелешка |- |1 |Кочо Апостолов |[[Диригент]] и сфирел на [[Флејта|флејтата]]. |- |2 |Димче Кирков |Брат на [[Константин Кирков]]. |- |3 |Ангел Органџиев |Брат на [[Ѓошо Органџиев|Ѓоше]] и [[Тодор Органџиев]], сфирел [[Виолина|виолината]]. |- |4 |Лазар Чичевалиев | |- |5 |Ѓорѓи Минов |Брат на Алекси Минов, дел од [[Гемиџии|Гемиџиите]]. |- | |Панче Хаџи Панзов |Дел од велешкото револуционерно семејство Хаџи Панзови. |- | |Киро Велев | |- | |Кочо Бондиќ |Подоцна се приклучил во [[МОО]] при [[Балканските војни]] |- | |Јануш Васков |Во сродство со [[Панче Васков]]. |- | |Петре Василев | |- | |Димко Урумов |Татко на [[Епса Урумова]]. |- | |Кочо Крајничанец |Во сродство со [[Иван Петров Крајничанец|Иван Крајничанец]]. |- | |Тодор Поп Кочов | |- | |Јосиф Пешев |Во сродство со [[Панче Пешев]]. |- | |Ѓорѓи Иванов | |- | |Киро Јосифов | |- | |Јовче Поп Стефанов |Во сродство со Никола Поп Стефанов, значаен трговец |- | |Никола Попов | |- | |Јонче Минов | |- | |Тодор Боцев |Во сродство со [[Светлана Боцева]]. |} == Наводи == {{Наводи}} 5so3z60nlv8q19y1rcty5jif92e9g4y 5588683 5588679 2026-07-07T14:00:28Z Gurther 105215 5588683 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|name=Кочо Апостолов|image=Veleshki Yunak orcestra Veles.jpg|caption=Апостолов со неговата оркестра, [[1908|1908 г.]]|nickname=[[Чауш|Чаушот]]|birth_name=Кочо Матов Апостолов|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|birth_date=[[1888]]|death_date=[[11 октомври]] [[1962]] {{мали|(возр. 73-74}}|death_place=[[Велес]], [[Социјалистичка Република Македонија]]|relatives=Круме Апостолов}}'''Кочо Матов Апостолов''', познат по псевдонимот '''Чаушот''' ([[Велес]], [[1888]] — [[Велес]], [[11 октомври]] [[1962]]) — [[Македонец|македонски]] [[диригент]] и [[музичар]]. Претставник на [[Преродбена македонска музика|преродбената македонска музика]]. Основач и раководител на најстарата велешка [[Чалгија|чалгиска]] оркестра. == Животопис == Кочо Апостолов е роден во [[1888|1888 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]]. Според сеќавањето на [[Живко Фирфов]], Апостолов произлегувал од музичко семејство.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=914524|title=Улогата на македонскиот композитор и етномузиколог Живко Фирфов во современа македонска музичка култура|last=Диденко|first=Наташа|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2020|location=[[Скопје]]|pages=154-155}}</ref> Неговиот помлад брат Круме исто така се занимавал со [[музика]]. Подоцна се запишал во српскиот филолошки факултет во [[Скопје]], денес познат како [[Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“]].<ref>{{Наведена книга|url=https://web.archive.org/web/20230914152751/https://repository.ukim.mk/bitstream/20.500.12188/1221/1/najdovska2006a.pdf|title=Историја на секојдневниот живот во Велес меѓу двете светски војни|last=Најдовска|first=Јасминка|publisher=[[Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2006|location=[[Скопје]]|pages=250}}</ref> Од млада возраст Апостолов имал интерест во музиката. Работел како професор по музичко<ref name=":1">{{МКЕ|75}}</ref> и му предавал на Живко Фирфов,<ref name=":0" /> [[Стефан Гајдов]], Кирил Спировски и други претставници на идната [[Повоена македонска музика|повоена музичка генерација]].<ref name=":2">{{Наведени вести|url=https://denesen.mk/od-minatoto-na-veles-bleh-orkrestarot-nastapuel-i-u-skopje-solun-i-vo-carigrad/|title=Од минатото на Велес: Блех оркестарот настапуел и у Скопје, Солун и во Цариград.|last=Китевски|first=Марко|date=23 јули 2019|work=Денешен}}</ref> За време на [[Хуриет|Хуриетот]] во [[1908|1908 година]], Апостолов основал оркестра во склоп на друштвото „Велешки Јунак“ — огранок на организацијата „Јунак“ во [[Бугарија]]. Апостолов ја сфирел [[Флејта|флејтата]] и раководел како диригент на оркестрата. Како претставници на [[Преродбена македонска музика|преродбената македонска музика]], оркестрата настапувала во [[Скопје]], [[Солун]] и [[Цариград]].<ref name=":2" /> Во тоа време го добил прекарот [[Чауш|Чаушот]], т.е. водач.<ref name=":0" /> Членови во оркестрата претежно свиреле [[Македонска музика|македонски песни]]. Меѓу нив биле: ''Македонски танци'', ''Наш марш'' (во тоа време песната станала неофицијална химна на Велес)'', Дружна есен'' од Георги Кирков — деец и основач на [[Бугарска работничка социјалдемократска партија (тесни социјалисти)|БРСП (ТС)]] и ''Китка од македонски ора и песни''. Освен македонски песни свиреле и [[Валцер|валцери]], [[Полка|полки]] и [[Опера|опери]].<ref name=":3">{{Наведени вести|url=https://duma.mk/kultura/28938-2020-04-20-13-53-52/|title=Велес, град на чалгија, на музички тајфи, добри музичари, композитори, диригенти и солисти|last=Данов|first=Љупчо|date=20 април 2020|work=Дума}}</ref> Оркестрата постоела сѐ до [[Првата балканска војна]], кога Велес паднала под окупација на [[Кралството Србија]]. Како дел од [[Српска пропаганда во Македонија|Српската пропаганда]], сите македонски оркестри биле укинати. Во [[1918|1918 година]], оркестрата повторно била обновена со името „Соколско друштво“, исто така под раководство на Апостолов. Таа дејствувала до [[1928|1928 година]] кога со указ од [[Кралството Југославија]] била укината. Во нејзино место била основана оркестрата Абрашевиќ како дел од [[Србизација|србизацијата]] на Македонците.<ref name=":3" /> По [[Народноослободителната борба]] неговата ќерка Лидија Апостолова-Алчева учествувала во основањето на [[ОМУ „Стефан Гајдов“ - Велес|музичкото училиште „Стефан Гајдов“]].<ref name=":2" /> Таму продолжил да работи Апостолов сѐ до неговото пензионирање во [[1950-тите]]. Починал на [[11 октомври]] [[1962|1962 година]].<ref name=":1" /> == Состав на оркестрата == Во [[1908|1908 година]] неговата оркестра била составена од 25 члена, тие биле: {| class="wikitable" |+ !Број !Име !Забелешка |- |1 |Кочо Апостолов |[[Диригент]] и сфирел на [[Флејта|флејтата]]. |- |2 |Димче Кирков |Брат на [[Константин Кирков]]. |- |3 |Ангел Органџиев |Брат на [[Ѓошо Органџиев|Ѓоше]] и [[Тодор Органџиев]], сфирел [[Виолина|виолината]]. |- |4 |Лазар Чичевалиев | |- |5 |Ѓорѓи Минов |Брат на Алекси Минов, дел од [[Гемиџии|Гемиџиите]]. |- | |Панче Хаџи Панзов |Дел од велешкото револуционерно семејство Хаџи Панзови. |- | |Киро Велев | |- | |Кочо Бондиќ |Подоцна се приклучил во [[МОО]] при [[Балканските војни]] |- | |Јануш Васков |Во сродство со [[Панче Васков]]. |- | |Петре Василев | |- | |Димко Урумов |Татко на [[Епса Урумова]]. |- | |Кочо Крајничанец |Во сродство со [[Иван Петров Крајничанец|Иван Крајничанец]]. |- | |Тодор Поп Кочов | |- | |Јосиф Пешев |Во сродство со [[Панче Пешев]]. |- | |Ѓорѓи Иванов | |- | |Киро Јосифов | |- | |Јовче Поп Стефанов |Во сродство со Никола Поп Стефанов, значаен трговец |- | |Никола Попов | |- | |Јонче Минов | |- | |Тодор Боцев |Во сродство со [[Светлана Боцева]]. |} == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Апостолов, Кочо}} ertq1b0kui9hfjzt8f1sbhkht229li7 5588685 5588683 2026-07-07T14:01:08Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Луѓе од Велес]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5588685 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|name=Кочо Апостолов|image=Veleshki Yunak orcestra Veles.jpg|caption=Апостолов со неговата оркестра, [[1908|1908 г.]]|nickname=[[Чауш|Чаушот]]|birth_name=Кочо Матов Апостолов|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|birth_date=[[1888]]|death_date=[[11 октомври]] [[1962]] {{мали|(возр. 73-74}}|death_place=[[Велес]], [[Социјалистичка Република Македонија]]|relatives=Круме Апостолов}}'''Кочо Матов Апостолов''', познат по псевдонимот '''Чаушот''' ([[Велес]], [[1888]] — [[Велес]], [[11 октомври]] [[1962]]) — [[Македонец|македонски]] [[диригент]] и [[музичар]]. Претставник на [[Преродбена македонска музика|преродбената македонска музика]]. Основач и раководител на најстарата велешка [[Чалгија|чалгиска]] оркестра. == Животопис == Кочо Апостолов е роден во [[1888|1888 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]]. Според сеќавањето на [[Живко Фирфов]], Апостолов произлегувал од музичко семејство.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=914524|title=Улогата на македонскиот композитор и етномузиколог Живко Фирфов во современа македонска музичка култура|last=Диденко|first=Наташа|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2020|location=[[Скопје]]|pages=154-155}}</ref> Неговиот помлад брат Круме исто така се занимавал со [[музика]]. Подоцна се запишал во српскиот филолошки факултет во [[Скопје]], денес познат како [[Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“]].<ref>{{Наведена книга|url=https://web.archive.org/web/20230914152751/https://repository.ukim.mk/bitstream/20.500.12188/1221/1/najdovska2006a.pdf|title=Историја на секојдневниот живот во Велес меѓу двете светски војни|last=Најдовска|first=Јасминка|publisher=[[Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2006|location=[[Скопје]]|pages=250}}</ref> Од млада возраст Апостолов имал интерест во музиката. Работел како професор по музичко<ref name=":1">{{МКЕ|75}}</ref> и му предавал на Живко Фирфов,<ref name=":0" /> [[Стефан Гајдов]], Кирил Спировски и други претставници на идната [[Повоена македонска музика|повоена музичка генерација]].<ref name=":2">{{Наведени вести|url=https://denesen.mk/od-minatoto-na-veles-bleh-orkrestarot-nastapuel-i-u-skopje-solun-i-vo-carigrad/|title=Од минатото на Велес: Блех оркестарот настапуел и у Скопје, Солун и во Цариград.|last=Китевски|first=Марко|date=23 јули 2019|work=Денешен}}</ref> За време на [[Хуриет|Хуриетот]] во [[1908|1908 година]], Апостолов основал оркестра во склоп на друштвото „Велешки Јунак“ — огранок на организацијата „Јунак“ во [[Бугарија]]. Апостолов ја сфирел [[Флејта|флејтата]] и раководел како диригент на оркестрата. Како претставници на [[Преродбена македонска музика|преродбената македонска музика]], оркестрата настапувала во [[Скопје]], [[Солун]] и [[Цариград]].<ref name=":2" /> Во тоа време го добил прекарот [[Чауш|Чаушот]], т.е. водач.<ref name=":0" /> Членови во оркестрата претежно свиреле [[Македонска музика|македонски песни]]. Меѓу нив биле: ''Македонски танци'', ''Наш марш'' (во тоа време песната станала неофицијална химна на Велес)'', Дружна есен'' од Георги Кирков — деец и основач на [[Бугарска работничка социјалдемократска партија (тесни социјалисти)|БРСП (ТС)]] и ''Китка од македонски ора и песни''. Освен македонски песни свиреле и [[Валцер|валцери]], [[Полка|полки]] и [[Опера|опери]].<ref name=":3">{{Наведени вести|url=https://duma.mk/kultura/28938-2020-04-20-13-53-52/|title=Велес, град на чалгија, на музички тајфи, добри музичари, композитори, диригенти и солисти|last=Данов|first=Љупчо|date=20 април 2020|work=Дума}}</ref> Оркестрата постоела сѐ до [[Првата балканска војна]], кога Велес паднала под окупација на [[Кралството Србија]]. Како дел од [[Српска пропаганда во Македонија|Српската пропаганда]], сите македонски оркестри биле укинати. Во [[1918|1918 година]], оркестрата повторно била обновена со името „Соколско друштво“, исто така под раководство на Апостолов. Таа дејствувала до [[1928|1928 година]] кога со указ од [[Кралството Југославија]] била укината. Во нејзино место била основана оркестрата Абрашевиќ како дел од [[Србизација|србизацијата]] на Македонците.<ref name=":3" /> По [[Народноослободителната борба]] неговата ќерка Лидија Апостолова-Алчева учествувала во основањето на [[ОМУ „Стефан Гајдов“ - Велес|музичкото училиште „Стефан Гајдов“]].<ref name=":2" /> Таму продолжил да работи Апостолов сѐ до неговото пензионирање во [[1950-тите]]. Починал на [[11 октомври]] [[1962|1962 година]].<ref name=":1" /> == Состав на оркестрата == Во [[1908|1908 година]] неговата оркестра била составена од 25 члена, тие биле: {| class="wikitable" |+ !Број !Име !Забелешка |- |1 |Кочо Апостолов |[[Диригент]] и сфирел на [[Флејта|флејтата]]. |- |2 |Димче Кирков |Брат на [[Константин Кирков]]. |- |3 |Ангел Органџиев |Брат на [[Ѓошо Органџиев|Ѓоше]] и [[Тодор Органџиев]], сфирел [[Виолина|виолината]]. |- |4 |Лазар Чичевалиев | |- |5 |Ѓорѓи Минов |Брат на Алекси Минов, дел од [[Гемиџии|Гемиџиите]]. |- | |Панче Хаџи Панзов |Дел од велешкото револуционерно семејство Хаџи Панзови. |- | |Киро Велев | |- | |Кочо Бондиќ |Подоцна се приклучил во [[МОО]] при [[Балканските војни]] |- | |Јануш Васков |Во сродство со [[Панче Васков]]. |- | |Петре Василев | |- | |Димко Урумов |Татко на [[Епса Урумова]]. |- | |Кочо Крајничанец |Во сродство со [[Иван Петров Крајничанец|Иван Крајничанец]]. |- | |Тодор Поп Кочов | |- | |Јосиф Пешев |Во сродство со [[Панче Пешев]]. |- | |Ѓорѓи Иванов | |- | |Киро Јосифов | |- | |Јовче Поп Стефанов |Во сродство со Никола Поп Стефанов, значаен трговец |- | |Никола Попов | |- | |Јонче Минов | |- | |Тодор Боцев |Во сродство со [[Светлана Боцева]]. |} == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Апостолов, Кочо}} [[Категорија:Луѓе од Велес]] i9b9vdv4rn8bswu9bhca49p6vrrcac5 5588686 5588685 2026-07-07T14:02:08Z Gurther 105215 5588686 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|name=Кочо Апостолов|image=Veleshki Yunak orcestra Veles.jpg|caption=Апостолов со неговата оркестра, [[1908|1908 г.]]|nickname=[[Чауш|Чаушот]]|birth_name=Кочо Матов Апостолов|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|birth_date=[[1888]]|death_date=[[11 октомври]] [[1962]] {{мали|(возр. 73-74}}|death_place=[[Велес]], [[Социјалистичка Република Македонија]]|relatives=Круме Апостолов}}'''Кочо Матов Апостолов''', познат по псевдонимот '''Чаушот''' ([[Велес]], [[1888]] — [[Велес]], [[11 октомври]] [[1962]]) — [[Македонец|македонски]] [[диригент]] и [[музичар]]. Претставник на [[Преродбена македонска музика|преродбената македонска музика]]. Основач и раководител на најстарата велешка [[Чалгија|чалгиска]] оркестра. == Животопис == Кочо Апостолов е роден во [[1888|1888 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]]. Според сеќавањето на [[Живко Фирфов]], Апостолов произлегувал од музичко семејство.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=914524|title=Улогата на македонскиот композитор и етномузиколог Живко Фирфов во современа македонска музичка култура|last=Диденко|first=Наташа|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2020|location=[[Скопје]]|pages=154-155}}</ref> Неговиот помлад брат Круме исто така се занимавал со [[музика]]. Подоцна се запишал во српскиот филолошки факултет во [[Скопје]], денес познат како [[Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“]].<ref>{{Наведена книга|url=https://web.archive.org/web/20230914152751/https://repository.ukim.mk/bitstream/20.500.12188/1221/1/najdovska2006a.pdf|title=Историја на секојдневниот живот во Велес меѓу двете светски војни|last=Најдовска|first=Јасминка|publisher=[[Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2006|location=[[Скопје]]|pages=250}}</ref> Од млада возраст Апостолов имал интерест во музиката. Работел како професор по музичко<ref name=":1">{{МКЕ|75}}</ref> и му предавал на Живко Фирфов,<ref name=":0" /> [[Стефан Гајдов]], Кирил Спировски и други претставници на идната [[Повоена македонска музика|повоена музичка генерација]].<ref name=":2">{{Наведени вести|url=https://denesen.mk/od-minatoto-na-veles-bleh-orkrestarot-nastapuel-i-u-skopje-solun-i-vo-carigrad/|title=Од минатото на Велес: Блех оркестарот настапуел и у Скопје, Солун и во Цариград.|last=Китевски|first=Марко|date=23 јули 2019|work=Денешен}}</ref> За време на [[Хуриет|Хуриетот]] во [[1908|1908 година]], Апостолов основал оркестра во склоп на друштвото „Велешки Јунак“ — огранок на организацијата „Јунак“ во [[Бугарија]]. Апостолов ја сфирел [[Флејта|флејтата]] и раководел како диригент на оркестрата. Како претставници на [[Преродбена македонска музика|преродбената македонска музика]], оркестрата настапувала во [[Скопје]], [[Солун]] и [[Цариград]].<ref name=":2" /> Во тоа време го добил прекарот [[Чауш|Чаушот]], т.е. водач.<ref name=":0" /> Членови во оркестрата претежно свиреле [[Македонска музика|македонски песни]]. Меѓу нив биле: ''Македонски танци'', ''Наш марш'' (во тоа време песната станала неофицијална химна на Велес)'', Дружна есен'' од Георги Кирков — деец и основач на [[Бугарска работничка социјалдемократска партија (тесни социјалисти)|БРСП (ТС)]] и ''Китка од македонски ора и песни''. Освен македонски песни свиреле и [[Валцер|валцери]], [[Полка|полки]] и [[Опера|опери]].<ref name=":3">{{Наведени вести|url=https://duma.mk/kultura/28938-2020-04-20-13-53-52/|title=Велес, град на чалгија, на музички тајфи, добри музичари, композитори, диригенти и солисти|last=Данов|first=Љупчо|date=20 април 2020|work=Дума}}</ref> Оркестрата постоела сѐ до [[Првата балканска војна]], кога Велес паднала под окупација на [[Кралството Србија]]. Како дел од [[Српска пропаганда во Македонија|Српската пропаганда]], сите македонски оркестри биле укинати. Во [[1918|1918 година]], оркестрата повторно била обновена со името „Соколско друштво“, исто така под раководство на Апостолов. Таа дејствувала до [[1928|1928 година]] кога со указ од [[Кралството Југославија]] била укината. Во нејзино место била основана оркестрата Абрашевиќ како дел од [[Србизација|србизацијата]] на Македонците.<ref name=":3" /> По [[Народноослободителната борба]] неговата ќерка Лидија Апостолова-Алчева учествувала во основањето на [[ОМУ „Стефан Гајдов“ - Велес|музичкото училиште „Стефан Гајдов“]].<ref name=":2" /> Таму продолжил да работи Апостолов сѐ до неговото пензионирање во [[1950-тите]]. Починал на [[11 октомври]] [[1962|1962 година]].<ref name=":1" /> == Состав на оркестрата == Во [[1908|1908 година]] неговата оркестра била составена од 25 члена, тие биле: {| class="wikitable" |+ !Број !Име !Забелешка |- |1 |Кочо Апостолов |[[Диригент]] и сфирел на [[Флејта|флејтата]]. |- |2 |Димче Кирков |Брат на [[Константин Кирков]]. |- |3 |Ангел Органџиев |Брат на [[Ѓошо Органџиев|Ѓоше]] и [[Тодор Органџиев]], сфирел [[Виолина|виолината]]. |- |4 |Лазар Чичевалиев | |- |5 |Ѓорѓи Минов |Брат на Алекси Минов, дел од [[Гемиџии|Гемиџиите]]. |- |6 |Панче Хаџи Панзов |Дел од велешкото револуционерно семејство Хаџи Панзови. |- |7 |Киро Велев | |- |8 |Кочо Бондиќ |Подоцна се приклучил во [[МОО]] при [[Балканските војни]] |- |9 |Јануш Васков |Во сродство со [[Панче Васков]]. |- |10 |Петре Василев | |- |11 |Димко Урумов |Татко на [[Епса Урумова]]. |- |12 |Кочо Крајничанец |Во сродство со [[Иван Петров Крајничанец|Иван Крајничанец]]. |- |13 |Тодор Поп Кочов | |- |14 |Јосиф Пешев |Во сродство со [[Панче Пешев]]. |- |15 |Ѓорѓи Иванов | |- |16 |Киро Јосифов | |- |17 |Јовче Поп Стефанов |Во сродство со Никола Поп Стефанов, значаен трговец |- |18 |Никола Попов | |- |19 |Јонче Минов | |- |20 |Тодор Боцев |Во сродство со [[Светлана Боцева]]. |} == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Апостолов, Кочо}} [[Категорија:Луѓе од Велес]] 9elgar0z2yzc7dobrnlpfmggqxkxpcc 5588687 5588686 2026-07-07T14:02:42Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Родени во 1888 година]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5588687 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|name=Кочо Апостолов|image=Veleshki Yunak orcestra Veles.jpg|caption=Апостолов со неговата оркестра, [[1908|1908 г.]]|nickname=[[Чауш|Чаушот]]|birth_name=Кочо Матов Апостолов|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|birth_date=[[1888]]|death_date=[[11 октомври]] [[1962]] {{мали|(возр. 73-74}}|death_place=[[Велес]], [[Социјалистичка Република Македонија]]|relatives=Круме Апостолов}}'''Кочо Матов Апостолов''', познат по псевдонимот '''Чаушот''' ([[Велес]], [[1888]] — [[Велес]], [[11 октомври]] [[1962]]) — [[Македонец|македонски]] [[диригент]] и [[музичар]]. Претставник на [[Преродбена македонска музика|преродбената македонска музика]]. Основач и раководител на најстарата велешка [[Чалгија|чалгиска]] оркестра. == Животопис == Кочо Апостолов е роден во [[1888|1888 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]]. Според сеќавањето на [[Живко Фирфов]], Апостолов произлегувал од музичко семејство.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=914524|title=Улогата на македонскиот композитор и етномузиколог Живко Фирфов во современа македонска музичка култура|last=Диденко|first=Наташа|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2020|location=[[Скопје]]|pages=154-155}}</ref> Неговиот помлад брат Круме исто така се занимавал со [[музика]]. Подоцна се запишал во српскиот филолошки факултет во [[Скопје]], денес познат како [[Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“]].<ref>{{Наведена книга|url=https://web.archive.org/web/20230914152751/https://repository.ukim.mk/bitstream/20.500.12188/1221/1/najdovska2006a.pdf|title=Историја на секојдневниот живот во Велес меѓу двете светски војни|last=Најдовска|first=Јасминка|publisher=[[Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2006|location=[[Скопје]]|pages=250}}</ref> Од млада возраст Апостолов имал интерест во музиката. Работел како професор по музичко<ref name=":1">{{МКЕ|75}}</ref> и му предавал на Живко Фирфов,<ref name=":0" /> [[Стефан Гајдов]], Кирил Спировски и други претставници на идната [[Повоена македонска музика|повоена музичка генерација]].<ref name=":2">{{Наведени вести|url=https://denesen.mk/od-minatoto-na-veles-bleh-orkrestarot-nastapuel-i-u-skopje-solun-i-vo-carigrad/|title=Од минатото на Велес: Блех оркестарот настапуел и у Скопје, Солун и во Цариград.|last=Китевски|first=Марко|date=23 јули 2019|work=Денешен}}</ref> За време на [[Хуриет|Хуриетот]] во [[1908|1908 година]], Апостолов основал оркестра во склоп на друштвото „Велешки Јунак“ — огранок на организацијата „Јунак“ во [[Бугарија]]. Апостолов ја сфирел [[Флејта|флејтата]] и раководел како диригент на оркестрата. Како претставници на [[Преродбена македонска музика|преродбената македонска музика]], оркестрата настапувала во [[Скопје]], [[Солун]] и [[Цариград]].<ref name=":2" /> Во тоа време го добил прекарот [[Чауш|Чаушот]], т.е. водач.<ref name=":0" /> Членови во оркестрата претежно свиреле [[Македонска музика|македонски песни]]. Меѓу нив биле: ''Македонски танци'', ''Наш марш'' (во тоа време песната станала неофицијална химна на Велес)'', Дружна есен'' од Георги Кирков — деец и основач на [[Бугарска работничка социјалдемократска партија (тесни социјалисти)|БРСП (ТС)]] и ''Китка од македонски ора и песни''. Освен македонски песни свиреле и [[Валцер|валцери]], [[Полка|полки]] и [[Опера|опери]].<ref name=":3">{{Наведени вести|url=https://duma.mk/kultura/28938-2020-04-20-13-53-52/|title=Велес, град на чалгија, на музички тајфи, добри музичари, композитори, диригенти и солисти|last=Данов|first=Љупчо|date=20 април 2020|work=Дума}}</ref> Оркестрата постоела сѐ до [[Првата балканска војна]], кога Велес паднала под окупација на [[Кралството Србија]]. Како дел од [[Српска пропаганда во Македонија|Српската пропаганда]], сите македонски оркестри биле укинати. Во [[1918|1918 година]], оркестрата повторно била обновена со името „Соколско друштво“, исто така под раководство на Апостолов. Таа дејствувала до [[1928|1928 година]] кога со указ од [[Кралството Југославија]] била укината. Во нејзино место била основана оркестрата Абрашевиќ како дел од [[Србизација|србизацијата]] на Македонците.<ref name=":3" /> По [[Народноослободителната борба]] неговата ќерка Лидија Апостолова-Алчева учествувала во основањето на [[ОМУ „Стефан Гајдов“ - Велес|музичкото училиште „Стефан Гајдов“]].<ref name=":2" /> Таму продолжил да работи Апостолов сѐ до неговото пензионирање во [[1950-тите]]. Починал на [[11 октомври]] [[1962|1962 година]].<ref name=":1" /> == Состав на оркестрата == Во [[1908|1908 година]] неговата оркестра била составена од 25 члена, тие биле: {| class="wikitable" |+ !Број !Име !Забелешка |- |1 |Кочо Апостолов |[[Диригент]] и сфирел на [[Флејта|флејтата]]. |- |2 |Димче Кирков |Брат на [[Константин Кирков]]. |- |3 |Ангел Органџиев |Брат на [[Ѓошо Органџиев|Ѓоше]] и [[Тодор Органџиев]], сфирел [[Виолина|виолината]]. |- |4 |Лазар Чичевалиев | |- |5 |Ѓорѓи Минов |Брат на Алекси Минов, дел од [[Гемиџии|Гемиџиите]]. |- |6 |Панче Хаџи Панзов |Дел од велешкото револуционерно семејство Хаџи Панзови. |- |7 |Киро Велев | |- |8 |Кочо Бондиќ |Подоцна се приклучил во [[МОО]] при [[Балканските војни]] |- |9 |Јануш Васков |Во сродство со [[Панче Васков]]. |- |10 |Петре Василев | |- |11 |Димко Урумов |Татко на [[Епса Урумова]]. |- |12 |Кочо Крајничанец |Во сродство со [[Иван Петров Крајничанец|Иван Крајничанец]]. |- |13 |Тодор Поп Кочов | |- |14 |Јосиф Пешев |Во сродство со [[Панче Пешев]]. |- |15 |Ѓорѓи Иванов | |- |16 |Киро Јосифов | |- |17 |Јовче Поп Стефанов |Во сродство со Никола Поп Стефанов, значаен трговец |- |18 |Никола Попов | |- |19 |Јонче Минов | |- |20 |Тодор Боцев |Во сродство со [[Светлана Боцева]]. |} == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Апостолов, Кочо}} [[Категорија:Луѓе од Велес]] [[Категорија:Родени во 1888 година]] 0wsoooe12sllhm41otkriplg58dqr2d 5588688 5588687 2026-07-07T14:02:52Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Починати во Велес]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5588688 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|name=Кочо Апостолов|image=Veleshki Yunak orcestra Veles.jpg|caption=Апостолов со неговата оркестра, [[1908|1908 г.]]|nickname=[[Чауш|Чаушот]]|birth_name=Кочо Матов Апостолов|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|birth_date=[[1888]]|death_date=[[11 октомври]] [[1962]] {{мали|(возр. 73-74}}|death_place=[[Велес]], [[Социјалистичка Република Македонија]]|relatives=Круме Апостолов}}'''Кочо Матов Апостолов''', познат по псевдонимот '''Чаушот''' ([[Велес]], [[1888]] — [[Велес]], [[11 октомври]] [[1962]]) — [[Македонец|македонски]] [[диригент]] и [[музичар]]. Претставник на [[Преродбена македонска музика|преродбената македонска музика]]. Основач и раководител на најстарата велешка [[Чалгија|чалгиска]] оркестра. == Животопис == Кочо Апостолов е роден во [[1888|1888 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]]. Според сеќавањето на [[Живко Фирфов]], Апостолов произлегувал од музичко семејство.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=914524|title=Улогата на македонскиот композитор и етномузиколог Живко Фирфов во современа македонска музичка култура|last=Диденко|first=Наташа|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2020|location=[[Скопје]]|pages=154-155}}</ref> Неговиот помлад брат Круме исто така се занимавал со [[музика]]. Подоцна се запишал во српскиот филолошки факултет во [[Скопје]], денес познат како [[Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“]].<ref>{{Наведена книга|url=https://web.archive.org/web/20230914152751/https://repository.ukim.mk/bitstream/20.500.12188/1221/1/najdovska2006a.pdf|title=Историја на секојдневниот живот во Велес меѓу двете светски војни|last=Најдовска|first=Јасминка|publisher=[[Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2006|location=[[Скопје]]|pages=250}}</ref> Од млада возраст Апостолов имал интерест во музиката. Работел како професор по музичко<ref name=":1">{{МКЕ|75}}</ref> и му предавал на Живко Фирфов,<ref name=":0" /> [[Стефан Гајдов]], Кирил Спировски и други претставници на идната [[Повоена македонска музика|повоена музичка генерација]].<ref name=":2">{{Наведени вести|url=https://denesen.mk/od-minatoto-na-veles-bleh-orkrestarot-nastapuel-i-u-skopje-solun-i-vo-carigrad/|title=Од минатото на Велес: Блех оркестарот настапуел и у Скопје, Солун и во Цариград.|last=Китевски|first=Марко|date=23 јули 2019|work=Денешен}}</ref> За време на [[Хуриет|Хуриетот]] во [[1908|1908 година]], Апостолов основал оркестра во склоп на друштвото „Велешки Јунак“ — огранок на организацијата „Јунак“ во [[Бугарија]]. Апостолов ја сфирел [[Флејта|флејтата]] и раководел како диригент на оркестрата. Како претставници на [[Преродбена македонска музика|преродбената македонска музика]], оркестрата настапувала во [[Скопје]], [[Солун]] и [[Цариград]].<ref name=":2" /> Во тоа време го добил прекарот [[Чауш|Чаушот]], т.е. водач.<ref name=":0" /> Членови во оркестрата претежно свиреле [[Македонска музика|македонски песни]]. Меѓу нив биле: ''Македонски танци'', ''Наш марш'' (во тоа време песната станала неофицијална химна на Велес)'', Дружна есен'' од Георги Кирков — деец и основач на [[Бугарска работничка социјалдемократска партија (тесни социјалисти)|БРСП (ТС)]] и ''Китка од македонски ора и песни''. Освен македонски песни свиреле и [[Валцер|валцери]], [[Полка|полки]] и [[Опера|опери]].<ref name=":3">{{Наведени вести|url=https://duma.mk/kultura/28938-2020-04-20-13-53-52/|title=Велес, град на чалгија, на музички тајфи, добри музичари, композитори, диригенти и солисти|last=Данов|first=Љупчо|date=20 април 2020|work=Дума}}</ref> Оркестрата постоела сѐ до [[Првата балканска војна]], кога Велес паднала под окупација на [[Кралството Србија]]. Како дел од [[Српска пропаганда во Македонија|Српската пропаганда]], сите македонски оркестри биле укинати. Во [[1918|1918 година]], оркестрата повторно била обновена со името „Соколско друштво“, исто така под раководство на Апостолов. Таа дејствувала до [[1928|1928 година]] кога со указ од [[Кралството Југославија]] била укината. Во нејзино место била основана оркестрата Абрашевиќ како дел од [[Србизација|србизацијата]] на Македонците.<ref name=":3" /> По [[Народноослободителната борба]] неговата ќерка Лидија Апостолова-Алчева учествувала во основањето на [[ОМУ „Стефан Гајдов“ - Велес|музичкото училиште „Стефан Гајдов“]].<ref name=":2" /> Таму продолжил да работи Апостолов сѐ до неговото пензионирање во [[1950-тите]]. Починал на [[11 октомври]] [[1962|1962 година]].<ref name=":1" /> == Состав на оркестрата == Во [[1908|1908 година]] неговата оркестра била составена од 25 члена, тие биле: {| class="wikitable" |+ !Број !Име !Забелешка |- |1 |Кочо Апостолов |[[Диригент]] и сфирел на [[Флејта|флејтата]]. |- |2 |Димче Кирков |Брат на [[Константин Кирков]]. |- |3 |Ангел Органџиев |Брат на [[Ѓошо Органџиев|Ѓоше]] и [[Тодор Органџиев]], сфирел [[Виолина|виолината]]. |- |4 |Лазар Чичевалиев | |- |5 |Ѓорѓи Минов |Брат на Алекси Минов, дел од [[Гемиџии|Гемиџиите]]. |- |6 |Панче Хаџи Панзов |Дел од велешкото револуционерно семејство Хаџи Панзови. |- |7 |Киро Велев | |- |8 |Кочо Бондиќ |Подоцна се приклучил во [[МОО]] при [[Балканските војни]] |- |9 |Јануш Васков |Во сродство со [[Панче Васков]]. |- |10 |Петре Василев | |- |11 |Димко Урумов |Татко на [[Епса Урумова]]. |- |12 |Кочо Крајничанец |Во сродство со [[Иван Петров Крајничанец|Иван Крајничанец]]. |- |13 |Тодор Поп Кочов | |- |14 |Јосиф Пешев |Во сродство со [[Панче Пешев]]. |- |15 |Ѓорѓи Иванов | |- |16 |Киро Јосифов | |- |17 |Јовче Поп Стефанов |Во сродство со Никола Поп Стефанов, значаен трговец |- |18 |Никола Попов | |- |19 |Јонче Минов | |- |20 |Тодор Боцев |Во сродство со [[Светлана Боцева]]. |} == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Апостолов, Кочо}} [[Категорија:Луѓе од Велес]] [[Категорија:Родени во 1888 година]] [[Категорија:Починати во Велес]] gwjcm9ceklshyl5e0io1iqw7p3o9zco 5588689 5588688 2026-07-07T14:03:13Z Gurther 105215 5588689 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|name=Кочо Апостолов|image=Veleshki Yunak orcestra Veles.jpg|caption=Апостолов со неговата оркестра, [[1908|1908 г.]]|nickname=[[Чауш|Чаушот]]|birth_name=Кочо Матов Апостолов|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|birth_date=[[1888]]|death_date=[[11 октомври]] [[1962]] {{мали|(возр. 73-74)}}|death_place=[[Велес]], [[Социјалистичка Република Македонија]]|relatives=Круме Апостолов}}'''Кочо Матов Апостолов''', познат по псевдонимот '''Чаушот''' ([[Велес]], [[1888]] — [[Велес]], [[11 октомври]] [[1962]]) — [[Македонец|македонски]] [[диригент]] и [[музичар]]. Претставник на [[Преродбена македонска музика|преродбената македонска музика]]. Основач и раководител на најстарата велешка [[Чалгија|чалгиска]] оркестра. == Животопис == Кочо Апостолов е роден во [[1888|1888 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]]. Според сеќавањето на [[Живко Фирфов]], Апостолов произлегувал од музичко семејство.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=914524|title=Улогата на македонскиот композитор и етномузиколог Живко Фирфов во современа македонска музичка култура|last=Диденко|first=Наташа|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2020|location=[[Скопје]]|pages=154-155}}</ref> Неговиот помлад брат Круме исто така се занимавал со [[музика]]. Подоцна се запишал во српскиот филолошки факултет во [[Скопје]], денес познат како [[Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“]].<ref>{{Наведена книга|url=https://web.archive.org/web/20230914152751/https://repository.ukim.mk/bitstream/20.500.12188/1221/1/najdovska2006a.pdf|title=Историја на секојдневниот живот во Велес меѓу двете светски војни|last=Најдовска|first=Јасминка|publisher=[[Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2006|location=[[Скопје]]|pages=250}}</ref> Од млада возраст Апостолов имал интерест во музиката. Работел како професор по музичко<ref name=":1">{{МКЕ|75}}</ref> и му предавал на Живко Фирфов,<ref name=":0" /> [[Стефан Гајдов]], Кирил Спировски и други претставници на идната [[Повоена македонска музика|повоена музичка генерација]].<ref name=":2">{{Наведени вести|url=https://denesen.mk/od-minatoto-na-veles-bleh-orkrestarot-nastapuel-i-u-skopje-solun-i-vo-carigrad/|title=Од минатото на Велес: Блех оркестарот настапуел и у Скопје, Солун и во Цариград.|last=Китевски|first=Марко|date=23 јули 2019|work=Денешен}}</ref> За време на [[Хуриет|Хуриетот]] во [[1908|1908 година]], Апостолов основал оркестра во склоп на друштвото „Велешки Јунак“ — огранок на организацијата „Јунак“ во [[Бугарија]]. Апостолов ја сфирел [[Флејта|флејтата]] и раководел како диригент на оркестрата. Како претставници на [[Преродбена македонска музика|преродбената македонска музика]], оркестрата настапувала во [[Скопје]], [[Солун]] и [[Цариград]].<ref name=":2" /> Во тоа време го добил прекарот [[Чауш|Чаушот]], т.е. водач.<ref name=":0" /> Членови во оркестрата претежно свиреле [[Македонска музика|македонски песни]]. Меѓу нив биле: ''Македонски танци'', ''Наш марш'' (во тоа време песната станала неофицијална химна на Велес)'', Дружна есен'' од Георги Кирков — деец и основач на [[Бугарска работничка социјалдемократска партија (тесни социјалисти)|БРСП (ТС)]] и ''Китка од македонски ора и песни''. Освен македонски песни свиреле и [[Валцер|валцери]], [[Полка|полки]] и [[Опера|опери]].<ref name=":3">{{Наведени вести|url=https://duma.mk/kultura/28938-2020-04-20-13-53-52/|title=Велес, град на чалгија, на музички тајфи, добри музичари, композитори, диригенти и солисти|last=Данов|first=Љупчо|date=20 април 2020|work=Дума}}</ref> Оркестрата постоела сѐ до [[Првата балканска војна]], кога Велес паднала под окупација на [[Кралството Србија]]. Како дел од [[Српска пропаганда во Македонија|Српската пропаганда]], сите македонски оркестри биле укинати. Во [[1918|1918 година]], оркестрата повторно била обновена со името „Соколско друштво“, исто така под раководство на Апостолов. Таа дејствувала до [[1928|1928 година]] кога со указ од [[Кралството Југославија]] била укината. Во нејзино место била основана оркестрата Абрашевиќ како дел од [[Србизација|србизацијата]] на Македонците.<ref name=":3" /> По [[Народноослободителната борба]] неговата ќерка Лидија Апостолова-Алчева учествувала во основањето на [[ОМУ „Стефан Гајдов“ - Велес|музичкото училиште „Стефан Гајдов“]].<ref name=":2" /> Таму продолжил да работи Апостолов сѐ до неговото пензионирање во [[1950-тите]]. Починал на [[11 октомври]] [[1962|1962 година]].<ref name=":1" /> == Состав на оркестрата == Во [[1908|1908 година]] неговата оркестра била составена од 25 члена, тие биле: {| class="wikitable" |+ !Број !Име !Забелешка |- |1 |Кочо Апостолов |[[Диригент]] и сфирел на [[Флејта|флејтата]]. |- |2 |Димче Кирков |Брат на [[Константин Кирков]]. |- |3 |Ангел Органџиев |Брат на [[Ѓошо Органџиев|Ѓоше]] и [[Тодор Органџиев]], сфирел [[Виолина|виолината]]. |- |4 |Лазар Чичевалиев | |- |5 |Ѓорѓи Минов |Брат на Алекси Минов, дел од [[Гемиџии|Гемиџиите]]. |- |6 |Панче Хаџи Панзов |Дел од велешкото револуционерно семејство Хаџи Панзови. |- |7 |Киро Велев | |- |8 |Кочо Бондиќ |Подоцна се приклучил во [[МОО]] при [[Балканските војни]] |- |9 |Јануш Васков |Во сродство со [[Панче Васков]]. |- |10 |Петре Василев | |- |11 |Димко Урумов |Татко на [[Епса Урумова]]. |- |12 |Кочо Крајничанец |Во сродство со [[Иван Петров Крајничанец|Иван Крајничанец]]. |- |13 |Тодор Поп Кочов | |- |14 |Јосиф Пешев |Во сродство со [[Панче Пешев]]. |- |15 |Ѓорѓи Иванов | |- |16 |Киро Јосифов | |- |17 |Јовче Поп Стефанов |Во сродство со Никола Поп Стефанов, значаен трговец |- |18 |Никола Попов | |- |19 |Јонче Минов | |- |20 |Тодор Боцев |Во сродство со [[Светлана Боцева]]. |} == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Апостолов, Кочо}} [[Категорија:Луѓе од Велес]] [[Категорија:Родени во 1888 година]] [[Категорија:Починати во Велес]] n39x3snqfttvv5mye7stjohpohhzur1 5588690 5588689 2026-07-07T14:04:14Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Починати во 1962 година]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5588690 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|name=Кочо Апостолов|image=Veleshki Yunak orcestra Veles.jpg|caption=Апостолов со неговата оркестра, [[1908|1908 г.]]|nickname=[[Чауш|Чаушот]]|birth_name=Кочо Матов Апостолов|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|birth_date=[[1888]]|death_date=[[11 октомври]] [[1962]] {{мали|(возр. 73-74)}}|death_place=[[Велес]], [[Социјалистичка Република Македонија]]|relatives=Круме Апостолов}}'''Кочо Матов Апостолов''', познат по псевдонимот '''Чаушот''' ([[Велес]], [[1888]] — [[Велес]], [[11 октомври]] [[1962]]) — [[Македонец|македонски]] [[диригент]] и [[музичар]]. Претставник на [[Преродбена македонска музика|преродбената македонска музика]]. Основач и раководител на најстарата велешка [[Чалгија|чалгиска]] оркестра. == Животопис == Кочо Апостолов е роден во [[1888|1888 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]]. Според сеќавањето на [[Живко Фирфов]], Апостолов произлегувал од музичко семејство.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=914524|title=Улогата на македонскиот композитор и етномузиколог Живко Фирфов во современа македонска музичка култура|last=Диденко|first=Наташа|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2020|location=[[Скопје]]|pages=154-155}}</ref> Неговиот помлад брат Круме исто така се занимавал со [[музика]]. Подоцна се запишал во српскиот филолошки факултет во [[Скопје]], денес познат како [[Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“]].<ref>{{Наведена книга|url=https://web.archive.org/web/20230914152751/https://repository.ukim.mk/bitstream/20.500.12188/1221/1/najdovska2006a.pdf|title=Историја на секојдневниот живот во Велес меѓу двете светски војни|last=Најдовска|first=Јасминка|publisher=[[Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2006|location=[[Скопје]]|pages=250}}</ref> Од млада возраст Апостолов имал интерест во музиката. Работел како професор по музичко<ref name=":1">{{МКЕ|75}}</ref> и му предавал на Живко Фирфов,<ref name=":0" /> [[Стефан Гајдов]], Кирил Спировски и други претставници на идната [[Повоена македонска музика|повоена музичка генерација]].<ref name=":2">{{Наведени вести|url=https://denesen.mk/od-minatoto-na-veles-bleh-orkrestarot-nastapuel-i-u-skopje-solun-i-vo-carigrad/|title=Од минатото на Велес: Блех оркестарот настапуел и у Скопје, Солун и во Цариград.|last=Китевски|first=Марко|date=23 јули 2019|work=Денешен}}</ref> За време на [[Хуриет|Хуриетот]] во [[1908|1908 година]], Апостолов основал оркестра во склоп на друштвото „Велешки Јунак“ — огранок на организацијата „Јунак“ во [[Бугарија]]. Апостолов ја сфирел [[Флејта|флејтата]] и раководел како диригент на оркестрата. Како претставници на [[Преродбена македонска музика|преродбената македонска музика]], оркестрата настапувала во [[Скопје]], [[Солун]] и [[Цариград]].<ref name=":2" /> Во тоа време го добил прекарот [[Чауш|Чаушот]], т.е. водач.<ref name=":0" /> Членови во оркестрата претежно свиреле [[Македонска музика|македонски песни]]. Меѓу нив биле: ''Македонски танци'', ''Наш марш'' (во тоа време песната станала неофицијална химна на Велес)'', Дружна есен'' од Георги Кирков — деец и основач на [[Бугарска работничка социјалдемократска партија (тесни социјалисти)|БРСП (ТС)]] и ''Китка од македонски ора и песни''. Освен македонски песни свиреле и [[Валцер|валцери]], [[Полка|полки]] и [[Опера|опери]].<ref name=":3">{{Наведени вести|url=https://duma.mk/kultura/28938-2020-04-20-13-53-52/|title=Велес, град на чалгија, на музички тајфи, добри музичари, композитори, диригенти и солисти|last=Данов|first=Љупчо|date=20 април 2020|work=Дума}}</ref> Оркестрата постоела сѐ до [[Првата балканска војна]], кога Велес паднала под окупација на [[Кралството Србија]]. Како дел од [[Српска пропаганда во Македонија|Српската пропаганда]], сите македонски оркестри биле укинати. Во [[1918|1918 година]], оркестрата повторно била обновена со името „Соколско друштво“, исто така под раководство на Апостолов. Таа дејствувала до [[1928|1928 година]] кога со указ од [[Кралството Југославија]] била укината. Во нејзино место била основана оркестрата Абрашевиќ како дел од [[Србизација|србизацијата]] на Македонците.<ref name=":3" /> По [[Народноослободителната борба]] неговата ќерка Лидија Апостолова-Алчева учествувала во основањето на [[ОМУ „Стефан Гајдов“ - Велес|музичкото училиште „Стефан Гајдов“]].<ref name=":2" /> Таму продолжил да работи Апостолов сѐ до неговото пензионирање во [[1950-тите]]. Починал на [[11 октомври]] [[1962|1962 година]].<ref name=":1" /> == Состав на оркестрата == Во [[1908|1908 година]] неговата оркестра била составена од 25 члена, тие биле: {| class="wikitable" |+ !Број !Име !Забелешка |- |1 |Кочо Апостолов |[[Диригент]] и сфирел на [[Флејта|флејтата]]. |- |2 |Димче Кирков |Брат на [[Константин Кирков]]. |- |3 |Ангел Органџиев |Брат на [[Ѓошо Органџиев|Ѓоше]] и [[Тодор Органџиев]], сфирел [[Виолина|виолината]]. |- |4 |Лазар Чичевалиев | |- |5 |Ѓорѓи Минов |Брат на Алекси Минов, дел од [[Гемиџии|Гемиџиите]]. |- |6 |Панче Хаџи Панзов |Дел од велешкото револуционерно семејство Хаџи Панзови. |- |7 |Киро Велев | |- |8 |Кочо Бондиќ |Подоцна се приклучил во [[МОО]] при [[Балканските војни]] |- |9 |Јануш Васков |Во сродство со [[Панче Васков]]. |- |10 |Петре Василев | |- |11 |Димко Урумов |Татко на [[Епса Урумова]]. |- |12 |Кочо Крајничанец |Во сродство со [[Иван Петров Крајничанец|Иван Крајничанец]]. |- |13 |Тодор Поп Кочов | |- |14 |Јосиф Пешев |Во сродство со [[Панче Пешев]]. |- |15 |Ѓорѓи Иванов | |- |16 |Киро Јосифов | |- |17 |Јовче Поп Стефанов |Во сродство со Никола Поп Стефанов, значаен трговец |- |18 |Никола Попов | |- |19 |Јонче Минов | |- |20 |Тодор Боцев |Во сродство со [[Светлана Боцева]]. |} == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Апостолов, Кочо}} [[Категорија:Луѓе од Велес]] [[Категорија:Родени во 1888 година]] [[Категорија:Починати во Велес]] [[Категорија:Починати во 1962 година]] ho6ciy3ccjgw2rkmxekrsncd3curg2b 5588691 5588690 2026-07-07T14:04:43Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Македонски музичари]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5588691 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|name=Кочо Апостолов|image=Veleshki Yunak orcestra Veles.jpg|caption=Апостолов со неговата оркестра, [[1908|1908 г.]]|nickname=[[Чауш|Чаушот]]|birth_name=Кочо Матов Апостолов|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|birth_date=[[1888]]|death_date=[[11 октомври]] [[1962]] {{мали|(возр. 73-74)}}|death_place=[[Велес]], [[Социјалистичка Република Македонија]]|relatives=Круме Апостолов}}'''Кочо Матов Апостолов''', познат по псевдонимот '''Чаушот''' ([[Велес]], [[1888]] — [[Велес]], [[11 октомври]] [[1962]]) — [[Македонец|македонски]] [[диригент]] и [[музичар]]. Претставник на [[Преродбена македонска музика|преродбената македонска музика]]. Основач и раководител на најстарата велешка [[Чалгија|чалгиска]] оркестра. == Животопис == Кочо Апостолов е роден во [[1888|1888 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]]. Според сеќавањето на [[Живко Фирфов]], Апостолов произлегувал од музичко семејство.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=914524|title=Улогата на македонскиот композитор и етномузиколог Живко Фирфов во современа македонска музичка култура|last=Диденко|first=Наташа|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2020|location=[[Скопје]]|pages=154-155}}</ref> Неговиот помлад брат Круме исто така се занимавал со [[музика]]. Подоцна се запишал во српскиот филолошки факултет во [[Скопје]], денес познат како [[Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“]].<ref>{{Наведена книга|url=https://web.archive.org/web/20230914152751/https://repository.ukim.mk/bitstream/20.500.12188/1221/1/najdovska2006a.pdf|title=Историја на секојдневниот живот во Велес меѓу двете светски војни|last=Најдовска|first=Јасминка|publisher=[[Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2006|location=[[Скопје]]|pages=250}}</ref> Од млада возраст Апостолов имал интерест во музиката. Работел како професор по музичко<ref name=":1">{{МКЕ|75}}</ref> и му предавал на Живко Фирфов,<ref name=":0" /> [[Стефан Гајдов]], Кирил Спировски и други претставници на идната [[Повоена македонска музика|повоена музичка генерација]].<ref name=":2">{{Наведени вести|url=https://denesen.mk/od-minatoto-na-veles-bleh-orkrestarot-nastapuel-i-u-skopje-solun-i-vo-carigrad/|title=Од минатото на Велес: Блех оркестарот настапуел и у Скопје, Солун и во Цариград.|last=Китевски|first=Марко|date=23 јули 2019|work=Денешен}}</ref> За време на [[Хуриет|Хуриетот]] во [[1908|1908 година]], Апостолов основал оркестра во склоп на друштвото „Велешки Јунак“ — огранок на организацијата „Јунак“ во [[Бугарија]]. Апостолов ја сфирел [[Флејта|флејтата]] и раководел како диригент на оркестрата. Како претставници на [[Преродбена македонска музика|преродбената македонска музика]], оркестрата настапувала во [[Скопје]], [[Солун]] и [[Цариград]].<ref name=":2" /> Во тоа време го добил прекарот [[Чауш|Чаушот]], т.е. водач.<ref name=":0" /> Членови во оркестрата претежно свиреле [[Македонска музика|македонски песни]]. Меѓу нив биле: ''Македонски танци'', ''Наш марш'' (во тоа време песната станала неофицијална химна на Велес)'', Дружна есен'' од Георги Кирков — деец и основач на [[Бугарска работничка социјалдемократска партија (тесни социјалисти)|БРСП (ТС)]] и ''Китка од македонски ора и песни''. Освен македонски песни свиреле и [[Валцер|валцери]], [[Полка|полки]] и [[Опера|опери]].<ref name=":3">{{Наведени вести|url=https://duma.mk/kultura/28938-2020-04-20-13-53-52/|title=Велес, град на чалгија, на музички тајфи, добри музичари, композитори, диригенти и солисти|last=Данов|first=Љупчо|date=20 април 2020|work=Дума}}</ref> Оркестрата постоела сѐ до [[Првата балканска војна]], кога Велес паднала под окупација на [[Кралството Србија]]. Како дел од [[Српска пропаганда во Македонија|Српската пропаганда]], сите македонски оркестри биле укинати. Во [[1918|1918 година]], оркестрата повторно била обновена со името „Соколско друштво“, исто така под раководство на Апостолов. Таа дејствувала до [[1928|1928 година]] кога со указ од [[Кралството Југославија]] била укината. Во нејзино место била основана оркестрата Абрашевиќ како дел од [[Србизација|србизацијата]] на Македонците.<ref name=":3" /> По [[Народноослободителната борба]] неговата ќерка Лидија Апостолова-Алчева учествувала во основањето на [[ОМУ „Стефан Гајдов“ - Велес|музичкото училиште „Стефан Гајдов“]].<ref name=":2" /> Таму продолжил да работи Апостолов сѐ до неговото пензионирање во [[1950-тите]]. Починал на [[11 октомври]] [[1962|1962 година]].<ref name=":1" /> == Состав на оркестрата == Во [[1908|1908 година]] неговата оркестра била составена од 25 члена, тие биле: {| class="wikitable" |+ !Број !Име !Забелешка |- |1 |Кочо Апостолов |[[Диригент]] и сфирел на [[Флејта|флејтата]]. |- |2 |Димче Кирков |Брат на [[Константин Кирков]]. |- |3 |Ангел Органџиев |Брат на [[Ѓошо Органџиев|Ѓоше]] и [[Тодор Органџиев]], сфирел [[Виолина|виолината]]. |- |4 |Лазар Чичевалиев | |- |5 |Ѓорѓи Минов |Брат на Алекси Минов, дел од [[Гемиџии|Гемиџиите]]. |- |6 |Панче Хаџи Панзов |Дел од велешкото револуционерно семејство Хаџи Панзови. |- |7 |Киро Велев | |- |8 |Кочо Бондиќ |Подоцна се приклучил во [[МОО]] при [[Балканските војни]] |- |9 |Јануш Васков |Во сродство со [[Панче Васков]]. |- |10 |Петре Василев | |- |11 |Димко Урумов |Татко на [[Епса Урумова]]. |- |12 |Кочо Крајничанец |Во сродство со [[Иван Петров Крајничанец|Иван Крајничанец]]. |- |13 |Тодор Поп Кочов | |- |14 |Јосиф Пешев |Во сродство со [[Панче Пешев]]. |- |15 |Ѓорѓи Иванов | |- |16 |Киро Јосифов | |- |17 |Јовче Поп Стефанов |Во сродство со Никола Поп Стефанов, значаен трговец |- |18 |Никола Попов | |- |19 |Јонче Минов | |- |20 |Тодор Боцев |Во сродство со [[Светлана Боцева]]. |} == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Апостолов, Кочо}} [[Категорија:Луѓе од Велес]] [[Категорија:Родени во 1888 година]] [[Категорија:Починати во Велес]] [[Категорија:Починати во 1962 година]] [[Категорија:Македонски музичари]] t4pwb1nxbmeh8e4y6gpmtn75iulphpq 5588692 5588691 2026-07-07T14:04:53Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Македонски диригенти]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5588692 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|name=Кочо Апостолов|image=Veleshki Yunak orcestra Veles.jpg|caption=Апостолов со неговата оркестра, [[1908|1908 г.]]|nickname=[[Чауш|Чаушот]]|birth_name=Кочо Матов Апостолов|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|birth_date=[[1888]]|death_date=[[11 октомври]] [[1962]] {{мали|(возр. 73-74)}}|death_place=[[Велес]], [[Социјалистичка Република Македонија]]|relatives=Круме Апостолов}}'''Кочо Матов Апостолов''', познат по псевдонимот '''Чаушот''' ([[Велес]], [[1888]] — [[Велес]], [[11 октомври]] [[1962]]) — [[Македонец|македонски]] [[диригент]] и [[музичар]]. Претставник на [[Преродбена македонска музика|преродбената македонска музика]]. Основач и раководител на најстарата велешка [[Чалгија|чалгиска]] оркестра. == Животопис == Кочо Апостолов е роден во [[1888|1888 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]]. Според сеќавањето на [[Живко Фирфов]], Апостолов произлегувал од музичко семејство.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=914524|title=Улогата на македонскиот композитор и етномузиколог Живко Фирфов во современа македонска музичка култура|last=Диденко|first=Наташа|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2020|location=[[Скопје]]|pages=154-155}}</ref> Неговиот помлад брат Круме исто така се занимавал со [[музика]]. Подоцна се запишал во српскиот филолошки факултет во [[Скопје]], денес познат како [[Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“]].<ref>{{Наведена книга|url=https://web.archive.org/web/20230914152751/https://repository.ukim.mk/bitstream/20.500.12188/1221/1/najdovska2006a.pdf|title=Историја на секојдневниот живот во Велес меѓу двете светски војни|last=Најдовска|first=Јасминка|publisher=[[Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2006|location=[[Скопје]]|pages=250}}</ref> Од млада возраст Апостолов имал интерест во музиката. Работел како професор по музичко<ref name=":1">{{МКЕ|75}}</ref> и му предавал на Живко Фирфов,<ref name=":0" /> [[Стефан Гајдов]], Кирил Спировски и други претставници на идната [[Повоена македонска музика|повоена музичка генерација]].<ref name=":2">{{Наведени вести|url=https://denesen.mk/od-minatoto-na-veles-bleh-orkrestarot-nastapuel-i-u-skopje-solun-i-vo-carigrad/|title=Од минатото на Велес: Блех оркестарот настапуел и у Скопје, Солун и во Цариград.|last=Китевски|first=Марко|date=23 јули 2019|work=Денешен}}</ref> За време на [[Хуриет|Хуриетот]] во [[1908|1908 година]], Апостолов основал оркестра во склоп на друштвото „Велешки Јунак“ — огранок на организацијата „Јунак“ во [[Бугарија]]. Апостолов ја сфирел [[Флејта|флејтата]] и раководел како диригент на оркестрата. Како претставници на [[Преродбена македонска музика|преродбената македонска музика]], оркестрата настапувала во [[Скопје]], [[Солун]] и [[Цариград]].<ref name=":2" /> Во тоа време го добил прекарот [[Чауш|Чаушот]], т.е. водач.<ref name=":0" /> Членови во оркестрата претежно свиреле [[Македонска музика|македонски песни]]. Меѓу нив биле: ''Македонски танци'', ''Наш марш'' (во тоа време песната станала неофицијална химна на Велес)'', Дружна есен'' од Георги Кирков — деец и основач на [[Бугарска работничка социјалдемократска партија (тесни социјалисти)|БРСП (ТС)]] и ''Китка од македонски ора и песни''. Освен македонски песни свиреле и [[Валцер|валцери]], [[Полка|полки]] и [[Опера|опери]].<ref name=":3">{{Наведени вести|url=https://duma.mk/kultura/28938-2020-04-20-13-53-52/|title=Велес, град на чалгија, на музички тајфи, добри музичари, композитори, диригенти и солисти|last=Данов|first=Љупчо|date=20 април 2020|work=Дума}}</ref> Оркестрата постоела сѐ до [[Првата балканска војна]], кога Велес паднала под окупација на [[Кралството Србија]]. Како дел од [[Српска пропаганда во Македонија|Српската пропаганда]], сите македонски оркестри биле укинати. Во [[1918|1918 година]], оркестрата повторно била обновена со името „Соколско друштво“, исто така под раководство на Апостолов. Таа дејствувала до [[1928|1928 година]] кога со указ од [[Кралството Југославија]] била укината. Во нејзино место била основана оркестрата Абрашевиќ како дел од [[Србизација|србизацијата]] на Македонците.<ref name=":3" /> По [[Народноослободителната борба]] неговата ќерка Лидија Апостолова-Алчева учествувала во основањето на [[ОМУ „Стефан Гајдов“ - Велес|музичкото училиште „Стефан Гајдов“]].<ref name=":2" /> Таму продолжил да работи Апостолов сѐ до неговото пензионирање во [[1950-тите]]. Починал на [[11 октомври]] [[1962|1962 година]].<ref name=":1" /> == Состав на оркестрата == Во [[1908|1908 година]] неговата оркестра била составена од 25 члена, тие биле: {| class="wikitable" |+ !Број !Име !Забелешка |- |1 |Кочо Апостолов |[[Диригент]] и сфирел на [[Флејта|флејтата]]. |- |2 |Димче Кирков |Брат на [[Константин Кирков]]. |- |3 |Ангел Органџиев |Брат на [[Ѓошо Органџиев|Ѓоше]] и [[Тодор Органџиев]], сфирел [[Виолина|виолината]]. |- |4 |Лазар Чичевалиев | |- |5 |Ѓорѓи Минов |Брат на Алекси Минов, дел од [[Гемиџии|Гемиџиите]]. |- |6 |Панче Хаџи Панзов |Дел од велешкото револуционерно семејство Хаџи Панзови. |- |7 |Киро Велев | |- |8 |Кочо Бондиќ |Подоцна се приклучил во [[МОО]] при [[Балканските војни]] |- |9 |Јануш Васков |Во сродство со [[Панче Васков]]. |- |10 |Петре Василев | |- |11 |Димко Урумов |Татко на [[Епса Урумова]]. |- |12 |Кочо Крајничанец |Во сродство со [[Иван Петров Крајничанец|Иван Крајничанец]]. |- |13 |Тодор Поп Кочов | |- |14 |Јосиф Пешев |Во сродство со [[Панче Пешев]]. |- |15 |Ѓорѓи Иванов | |- |16 |Киро Јосифов | |- |17 |Јовче Поп Стефанов |Во сродство со Никола Поп Стефанов, значаен трговец |- |18 |Никола Попов | |- |19 |Јонче Минов | |- |20 |Тодор Боцев |Во сродство со [[Светлана Боцева]]. |} == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Апостолов, Кочо}} [[Категорија:Луѓе од Велес]] [[Категорија:Родени во 1888 година]] [[Категорија:Починати во Велес]] [[Категорија:Починати во 1962 година]] [[Категорија:Македонски музичари]] [[Категорија:Македонски диригенти]] lf59h7abge6tjp5rkrrm090i49t9827 5588693 5588692 2026-07-07T14:05:17Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Македонски професори по универзитет]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5588693 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|name=Кочо Апостолов|image=Veleshki Yunak orcestra Veles.jpg|caption=Апостолов со неговата оркестра, [[1908|1908 г.]]|nickname=[[Чауш|Чаушот]]|birth_name=Кочо Матов Апостолов|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|birth_date=[[1888]]|death_date=[[11 октомври]] [[1962]] {{мали|(возр. 73-74)}}|death_place=[[Велес]], [[Социјалистичка Република Македонија]]|relatives=Круме Апостолов}}'''Кочо Матов Апостолов''', познат по псевдонимот '''Чаушот''' ([[Велес]], [[1888]] — [[Велес]], [[11 октомври]] [[1962]]) — [[Македонец|македонски]] [[диригент]] и [[музичар]]. Претставник на [[Преродбена македонска музика|преродбената македонска музика]]. Основач и раководител на најстарата велешка [[Чалгија|чалгиска]] оркестра. == Животопис == Кочо Апостолов е роден во [[1888|1888 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]]. Според сеќавањето на [[Живко Фирфов]], Апостолов произлегувал од музичко семејство.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=914524|title=Улогата на македонскиот композитор и етномузиколог Живко Фирфов во современа македонска музичка култура|last=Диденко|first=Наташа|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2020|location=[[Скопје]]|pages=154-155}}</ref> Неговиот помлад брат Круме исто така се занимавал со [[музика]]. Подоцна се запишал во српскиот филолошки факултет во [[Скопје]], денес познат како [[Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“]].<ref>{{Наведена книга|url=https://web.archive.org/web/20230914152751/https://repository.ukim.mk/bitstream/20.500.12188/1221/1/najdovska2006a.pdf|title=Историја на секојдневниот живот во Велес меѓу двете светски војни|last=Најдовска|first=Јасминка|publisher=[[Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2006|location=[[Скопје]]|pages=250}}</ref> Од млада возраст Апостолов имал интерест во музиката. Работел како професор по музичко<ref name=":1">{{МКЕ|75}}</ref> и му предавал на Живко Фирфов,<ref name=":0" /> [[Стефан Гајдов]], Кирил Спировски и други претставници на идната [[Повоена македонска музика|повоена музичка генерација]].<ref name=":2">{{Наведени вести|url=https://denesen.mk/od-minatoto-na-veles-bleh-orkrestarot-nastapuel-i-u-skopje-solun-i-vo-carigrad/|title=Од минатото на Велес: Блех оркестарот настапуел и у Скопје, Солун и во Цариград.|last=Китевски|first=Марко|date=23 јули 2019|work=Денешен}}</ref> За време на [[Хуриет|Хуриетот]] во [[1908|1908 година]], Апостолов основал оркестра во склоп на друштвото „Велешки Јунак“ — огранок на организацијата „Јунак“ во [[Бугарија]]. Апостолов ја сфирел [[Флејта|флејтата]] и раководел како диригент на оркестрата. Како претставници на [[Преродбена македонска музика|преродбената македонска музика]], оркестрата настапувала во [[Скопје]], [[Солун]] и [[Цариград]].<ref name=":2" /> Во тоа време го добил прекарот [[Чауш|Чаушот]], т.е. водач.<ref name=":0" /> Членови во оркестрата претежно свиреле [[Македонска музика|македонски песни]]. Меѓу нив биле: ''Македонски танци'', ''Наш марш'' (во тоа време песната станала неофицијална химна на Велес)'', Дружна есен'' од Георги Кирков — деец и основач на [[Бугарска работничка социјалдемократска партија (тесни социјалисти)|БРСП (ТС)]] и ''Китка од македонски ора и песни''. Освен македонски песни свиреле и [[Валцер|валцери]], [[Полка|полки]] и [[Опера|опери]].<ref name=":3">{{Наведени вести|url=https://duma.mk/kultura/28938-2020-04-20-13-53-52/|title=Велес, град на чалгија, на музички тајфи, добри музичари, композитори, диригенти и солисти|last=Данов|first=Љупчо|date=20 април 2020|work=Дума}}</ref> Оркестрата постоела сѐ до [[Првата балканска војна]], кога Велес паднала под окупација на [[Кралството Србија]]. Како дел од [[Српска пропаганда во Македонија|Српската пропаганда]], сите македонски оркестри биле укинати. Во [[1918|1918 година]], оркестрата повторно била обновена со името „Соколско друштво“, исто така под раководство на Апостолов. Таа дејствувала до [[1928|1928 година]] кога со указ од [[Кралството Југославија]] била укината. Во нејзино место била основана оркестрата Абрашевиќ како дел од [[Србизација|србизацијата]] на Македонците.<ref name=":3" /> По [[Народноослободителната борба]] неговата ќерка Лидија Апостолова-Алчева учествувала во основањето на [[ОМУ „Стефан Гајдов“ - Велес|музичкото училиште „Стефан Гајдов“]].<ref name=":2" /> Таму продолжил да работи Апостолов сѐ до неговото пензионирање во [[1950-тите]]. Починал на [[11 октомври]] [[1962|1962 година]].<ref name=":1" /> == Состав на оркестрата == Во [[1908|1908 година]] неговата оркестра била составена од 25 члена, тие биле: {| class="wikitable" |+ !Број !Име !Забелешка |- |1 |Кочо Апостолов |[[Диригент]] и сфирел на [[Флејта|флејтата]]. |- |2 |Димче Кирков |Брат на [[Константин Кирков]]. |- |3 |Ангел Органџиев |Брат на [[Ѓошо Органџиев|Ѓоше]] и [[Тодор Органџиев]], сфирел [[Виолина|виолината]]. |- |4 |Лазар Чичевалиев | |- |5 |Ѓорѓи Минов |Брат на Алекси Минов, дел од [[Гемиџии|Гемиџиите]]. |- |6 |Панче Хаџи Панзов |Дел од велешкото револуционерно семејство Хаџи Панзови. |- |7 |Киро Велев | |- |8 |Кочо Бондиќ |Подоцна се приклучил во [[МОО]] при [[Балканските војни]] |- |9 |Јануш Васков |Во сродство со [[Панче Васков]]. |- |10 |Петре Василев | |- |11 |Димко Урумов |Татко на [[Епса Урумова]]. |- |12 |Кочо Крајничанец |Во сродство со [[Иван Петров Крајничанец|Иван Крајничанец]]. |- |13 |Тодор Поп Кочов | |- |14 |Јосиф Пешев |Во сродство со [[Панче Пешев]]. |- |15 |Ѓорѓи Иванов | |- |16 |Киро Јосифов | |- |17 |Јовче Поп Стефанов |Во сродство со Никола Поп Стефанов, значаен трговец |- |18 |Никола Попов | |- |19 |Јонче Минов | |- |20 |Тодор Боцев |Во сродство со [[Светлана Боцева]]. |} == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Апостолов, Кочо}} [[Категорија:Луѓе од Велес]] [[Категорија:Родени во 1888 година]] [[Категорија:Починати во Велес]] [[Категорија:Починати во 1962 година]] [[Категорија:Македонски музичари]] [[Категорија:Македонски диригенти]] [[Категорија:Македонски професори по универзитет]] gh4o5ve67ovjly7ytbh9wgh8owxkkjj 5588694 5588693 2026-07-07T14:05:28Z Gurther 105215 отстранета [[Категорија:Македонски професори по универзитет]]; додадена [[Категорија:Македонски учители]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5588694 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|name=Кочо Апостолов|image=Veleshki Yunak orcestra Veles.jpg|caption=Апостолов со неговата оркестра, [[1908|1908 г.]]|nickname=[[Чауш|Чаушот]]|birth_name=Кочо Матов Апостолов|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|birth_date=[[1888]]|death_date=[[11 октомври]] [[1962]] {{мали|(возр. 73-74)}}|death_place=[[Велес]], [[Социјалистичка Република Македонија]]|relatives=Круме Апостолов}}'''Кочо Матов Апостолов''', познат по псевдонимот '''Чаушот''' ([[Велес]], [[1888]] — [[Велес]], [[11 октомври]] [[1962]]) — [[Македонец|македонски]] [[диригент]] и [[музичар]]. Претставник на [[Преродбена македонска музика|преродбената македонска музика]]. Основач и раководител на најстарата велешка [[Чалгија|чалгиска]] оркестра. == Животопис == Кочо Апостолов е роден во [[1888|1888 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]]. Според сеќавањето на [[Живко Фирфов]], Апостолов произлегувал од музичко семејство.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=914524|title=Улогата на македонскиот композитор и етномузиколог Живко Фирфов во современа македонска музичка култура|last=Диденко|first=Наташа|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2020|location=[[Скопје]]|pages=154-155}}</ref> Неговиот помлад брат Круме исто така се занимавал со [[музика]]. Подоцна се запишал во српскиот филолошки факултет во [[Скопје]], денес познат како [[Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“]].<ref>{{Наведена книга|url=https://web.archive.org/web/20230914152751/https://repository.ukim.mk/bitstream/20.500.12188/1221/1/najdovska2006a.pdf|title=Историја на секојдневниот живот во Велес меѓу двете светски војни|last=Најдовска|first=Јасминка|publisher=[[Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2006|location=[[Скопје]]|pages=250}}</ref> Од млада возраст Апостолов имал интерест во музиката. Работел како професор по музичко<ref name=":1">{{МКЕ|75}}</ref> и му предавал на Живко Фирфов,<ref name=":0" /> [[Стефан Гајдов]], Кирил Спировски и други претставници на идната [[Повоена македонска музика|повоена музичка генерација]].<ref name=":2">{{Наведени вести|url=https://denesen.mk/od-minatoto-na-veles-bleh-orkrestarot-nastapuel-i-u-skopje-solun-i-vo-carigrad/|title=Од минатото на Велес: Блех оркестарот настапуел и у Скопје, Солун и во Цариград.|last=Китевски|first=Марко|date=23 јули 2019|work=Денешен}}</ref> За време на [[Хуриет|Хуриетот]] во [[1908|1908 година]], Апостолов основал оркестра во склоп на друштвото „Велешки Јунак“ — огранок на организацијата „Јунак“ во [[Бугарија]]. Апостолов ја сфирел [[Флејта|флејтата]] и раководел како диригент на оркестрата. Како претставници на [[Преродбена македонска музика|преродбената македонска музика]], оркестрата настапувала во [[Скопје]], [[Солун]] и [[Цариград]].<ref name=":2" /> Во тоа време го добил прекарот [[Чауш|Чаушот]], т.е. водач.<ref name=":0" /> Членови во оркестрата претежно свиреле [[Македонска музика|македонски песни]]. Меѓу нив биле: ''Македонски танци'', ''Наш марш'' (во тоа време песната станала неофицијална химна на Велес)'', Дружна есен'' од Георги Кирков — деец и основач на [[Бугарска работничка социјалдемократска партија (тесни социјалисти)|БРСП (ТС)]] и ''Китка од македонски ора и песни''. Освен македонски песни свиреле и [[Валцер|валцери]], [[Полка|полки]] и [[Опера|опери]].<ref name=":3">{{Наведени вести|url=https://duma.mk/kultura/28938-2020-04-20-13-53-52/|title=Велес, град на чалгија, на музички тајфи, добри музичари, композитори, диригенти и солисти|last=Данов|first=Љупчо|date=20 април 2020|work=Дума}}</ref> Оркестрата постоела сѐ до [[Првата балканска војна]], кога Велес паднала под окупација на [[Кралството Србија]]. Како дел од [[Српска пропаганда во Македонија|Српската пропаганда]], сите македонски оркестри биле укинати. Во [[1918|1918 година]], оркестрата повторно била обновена со името „Соколско друштво“, исто така под раководство на Апостолов. Таа дејствувала до [[1928|1928 година]] кога со указ од [[Кралството Југославија]] била укината. Во нејзино место била основана оркестрата Абрашевиќ како дел од [[Србизација|србизацијата]] на Македонците.<ref name=":3" /> По [[Народноослободителната борба]] неговата ќерка Лидија Апостолова-Алчева учествувала во основањето на [[ОМУ „Стефан Гајдов“ - Велес|музичкото училиште „Стефан Гајдов“]].<ref name=":2" /> Таму продолжил да работи Апостолов сѐ до неговото пензионирање во [[1950-тите]]. Починал на [[11 октомври]] [[1962|1962 година]].<ref name=":1" /> == Состав на оркестрата == Во [[1908|1908 година]] неговата оркестра била составена од 25 члена, тие биле: {| class="wikitable" |+ !Број !Име !Забелешка |- |1 |Кочо Апостолов |[[Диригент]] и сфирел на [[Флејта|флејтата]]. |- |2 |Димче Кирков |Брат на [[Константин Кирков]]. |- |3 |Ангел Органџиев |Брат на [[Ѓошо Органџиев|Ѓоше]] и [[Тодор Органџиев]], сфирел [[Виолина|виолината]]. |- |4 |Лазар Чичевалиев | |- |5 |Ѓорѓи Минов |Брат на Алекси Минов, дел од [[Гемиџии|Гемиџиите]]. |- |6 |Панче Хаџи Панзов |Дел од велешкото револуционерно семејство Хаџи Панзови. |- |7 |Киро Велев | |- |8 |Кочо Бондиќ |Подоцна се приклучил во [[МОО]] при [[Балканските војни]] |- |9 |Јануш Васков |Во сродство со [[Панче Васков]]. |- |10 |Петре Василев | |- |11 |Димко Урумов |Татко на [[Епса Урумова]]. |- |12 |Кочо Крајничанец |Во сродство со [[Иван Петров Крајничанец|Иван Крајничанец]]. |- |13 |Тодор Поп Кочов | |- |14 |Јосиф Пешев |Во сродство со [[Панче Пешев]]. |- |15 |Ѓорѓи Иванов | |- |16 |Киро Јосифов | |- |17 |Јовче Поп Стефанов |Во сродство со Никола Поп Стефанов, значаен трговец |- |18 |Никола Попов | |- |19 |Јонче Минов | |- |20 |Тодор Боцев |Во сродство со [[Светлана Боцева]]. |} == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Апостолов, Кочо}} [[Категорија:Луѓе од Велес]] [[Категорија:Родени во 1888 година]] [[Категорија:Починати во Велес]] [[Категорија:Починати во 1962 година]] [[Категорија:Македонски музичари]] [[Категорија:Македонски диригенти]] [[Категорија:Македонски учители]] hn5jm6a3m451zwd5jvd5q8waz31fejg Разговор:Кочо Апостолов 1 1399219 5588680 2026-07-07T13:59:51Z Gurther 105215 Создадена страница со: {{СЗР}}{{ВПМ}} 5588680 wikitext text/x-wiki {{СЗР}}{{ВПМ}} m6tsgukl5dkhkx06fnvahclsxq8jq4m Разговор:Ч. Стјуарт Гагер 1 1399220 5588682 2026-07-07T14:00:24Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}} 5588682 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc 2008 во книжевноста 0 1399221 5588701 2026-07-07T14:56:21Z P.Nedelkovski 47736 P.Nedelkovski ја премести страницата [[2008 во книжевноста]] на [[Книжевноста во 2008 година]]: усогласување на називот 5588701 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Книжевноста во 2008 година]] 0o92yp5rbisfa0h8ifk4fh72t8uv7w9 5588707 5588701 2026-07-07T15:19:05Z P.Nedelkovski 47736 Создадено со преведување на одделот „Deaths“ од страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1359842898|2008 in literature]]“ 5588707 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Книжевноста во 2008 година]] == Починати == [[Податотека:MargaretTruman.jpg|мини|152x152пкс|Маргарет Труман]] * [[2 јануари]] – [[Џорџ Мекдоналд Фрејзер]], шкотски романописец и сценарист (роден [[1925 во книжевноста|во 1925]]) * [[3 јануари]] – [[Анри Шопен]], француски поет (роден [[1922 во книжевноста|1922]]) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/books/2008/feb/05/poetry.culture|title=Obituary: Henri Chopin|last=Acquaviva|first=Frédéric|date=5 February 2008|work=the Guardian|language=en|accessdate=21 January 2022}}</ref> * [[11 јануари]] – [[Ненси Фелан]], австралиска писателка (родена [[1913 во книжевноста|1913]]) * [[13 јануари]] – [[Патриша Вердуго]], чилеанска новинарка и писателка (родена [[1947 во книжевноста|1947]]) * [[16 јануари]] - [[Хоне Туваре]], новозеландски поет (роден [[1922 во книжевноста|1922]]) * [[17 јануари]] – [[Едвард Д. Хох]], американски писател на детективска фикција (роден [[1930 во книжевноста|во 1930]]) * [[26 јануари]] ** [[Џон Ардаг]], англиски новинар и писател роден [[Њасаленд|во Њасленд]] (роден [[1928 во книжевноста|1928]]) ** [[Абрахам Брамберг]], американски писател и уредник (роден [[1926 во книжевноста|1926]]) * [[29 јануари]] – [[Маргарет Труман]], американска писателка на криминалистички романи и пејачка (родена [[1924 во книжевноста|1924]]) * [[30 јануари]] – [[Мајлс Кингтон]], англиски новинар и писател роден во Северна Ирска (роден [[1941 во книжевноста|1941]]) [[Податотека:SteveGerber.jpg|мини|120x120пкс|Стив Гербер]] * [[4 февруари]] – Роуз Хакер, англиска писателка и новинарка (родена [[1906 во книжевноста|1906]]) * [[7 февруари]] – Ричард Алтик, американски литературен историчар (роден во [[1915 во книжевноста|1915]]) * [[8 февруари]] – Филис А. Витни, американска писателка на мистерии родена во Јапонија (родена [[1903 во книжевноста|1903]]) * [[10 февруари]] – Стив Гербер, американски писател на стрипови (роден во [[1947 во книжевноста|1947]]) * [[18 февруари]] – [[Ален Роб Грије|Ален Роб-Грије]], француски романописец (роден [[1922 во книжевноста|1922]]) <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/books/2008/feb/19/culture.obituaries|title=Alain Robbe-Grillet obituary|last=Douglas Johnson|date=19 February 2008|work=The Guardian|access-date=23 April 2010}}</ref> * [[21 февруари]] ** Арчи Хајнд, шкотски романописец (роден [[1928 во книжевноста|1928]]) ** Робин Мур, американска романописец и мемоарист (родена [[1925 во книжевноста|1925]]) * [[22 февруари]] – Стивен Марлоу, американски писател на научна фантастика и криминалистика (роден [[1928 во книжевноста|1928]]) * [[28 февруари]] – Џулијан Ратбон, англиски романописец (роден [[1935 во книжевноста|1935]])<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/books/2008/mar/04/culture.obituaries|title=Julian Rathbone|last=Nick Coleman|date=4 March 2008|work=Guardian|accessdate=26 January 2021}}</ref> * [[29 февруари]] – Вал Пламвуд (Вал Рутли), австралиски филозоф (роден [[1939 во книжевноста|1939]]) [[Податотека:Arthur_C._Clarke_sm.jpg|мини|120x120пкс|[[Артур Ч. Кларк]]]] * [[16 март]] – Џонатан Вилијамс, американски поет (роден [[1929 во книжевноста|1929]] ) * [[19 март]] ** [[Артур Ч. Кларк]], англиски писател на научна фантастика и футуролог (роден [[1917 во книжевноста|1917]] ) ** Хуго Клаус, белгиски писател на фламански и англиски јазик (роден [[1929 во книжевноста|1929]] ) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/books/2008/may/02/culture.obituaries|title=Hugo Claus|last=Douglas Messerli|date=May 2, 2008|work=The Guardian|accessdate=August 19, 2021}}</ref> * [[23 март]] – Е.А. Маркам, поет, писател и активист од Монтсерат (роден [[1939 во книжевноста|1939]] ) * [[3 април]] – Ендру Крозје, англиски поет и научник (роден [[1943 во книжевноста|1943]] ) * [[7 април]] – Луду Дау Амар, бурманска писателка и новинарка (родена [[1915 во книжевноста|1915 година]] ) * [[13 април]] – Роберт Грисен, ирски поет (роден [[1920 во книжевноста|1920]] ) * [[17 април]] ** Aimé Césaire, поет и писател [[Мартиник|од Мартиник]] на француски (роден [[1913 во книжевноста|1913 година]] ) ** Зоја Крахмалникова, руска писателка и уредничка (родена [[1929 во книжевноста|1929]] ) * [[18 април]] ** Мајкл де Ларабејти, англиски младински романописец и патеписец (роден [[1934 во книжевноста|1934]] ) ** Вилијам В. Ворнер, американски биолог и писател добитник на Пулицерова награда (роден [[1920 во книжевноста|1920]] ) * [[1 мај]] – Елејн Данди, американска романописец, биограф и драматург (родена [[1921 во книжевноста|1921]] ) * [[9 мај]] - Нуала О'Фаолен, ирски критичар и писател (родена [[1940 во книжевноста|1940 година]] ) * [[11 мај]] – Џеф Торингтон, шкотски романописец (роден [[1935 во книжевноста|1935]] ) * [[12 мај]] – Окли Хол, американски романописец (роден [[1920 во книжевноста|во 1920 година]] ) * [[14 мај]] – Рој Хит, гвајанански романописец (роден [[1926 во книжевноста|во 1926 година]] ) * [[15 мај]] - Мухи ал-Дин Фарис, судански поет (роден [[1936 во книжевноста|1936 година]] ) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.alyaum.com/articles/583124/-وفاة-الشاعر-السوداني-محيي-الدين-فارس-|title=وفاة الشاعر السوداني محيي الدين فارس|date=18 May 2008|work=alyaum|language=ar|accessdate=16 August 2022}}</ref> * [[19 мај]] – Виџај Тендулкар, индиски драматург (роден [[1928 во книжевноста|во 1928 година]] ) * [[22 мај]] – Роберт Асприн, американски писател на научна фантастика (роден [[1946 во книжевноста|1946]] ) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.transworldnews.com/NewsStory.aspx?id=47897&cat=14|title=Trans World News Notice of Death|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719040043/http://www.transworldnews.com/NewsStory.aspx?id=47897&cat=14|archive-date=July 19, 2011|accessdate=2008-05-24}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://sfscope.com/2008/05/author-robert-asprin-dies.html|title=SFScope Notice of Death from Natural Causes|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721192218/http://sfscope.com/2008/05/author-robert-asprin-dies.html|archive-date=July 21, 2011|accessdate=2008-05-24}}</ref> * [[23 мај]] – Алан Брајан, англиски новинар и романописец (роден [[1925 во книжевноста|во 1925 година]] ) * [[28 мај]] – Елинор Лион, британска писателка за деца (родена [[1921 во книжевноста|1921]] ) [[Податотека:Tschingis_Ajtmatow.jpg|мини|160x160пкс|Чингиз Ајтматов]] * [[2 јуни]] – Ференц Фејте, француски историчар и новинар роден во Унгарија (роден [[1909 во книжевноста|во 1909 година]] ) * [[4 јуни]] – Метју Бруколи, американски биограф и научник (роден [[1931 во книжевноста|1931]] ) * [[5 јуни]] – Ангус Калдер, британски писател и научник (роден [[1942 во книжевноста|1942]] ) * [[8 јуни]] – Петер Римкорф, германски поет и писател (роден [[1929 во книжевноста|1929]] ) * [[9 јуни]] – Алгис Будрис (Џон А. Сентри), американски писател на научна фантастика од литванско потекло (роден [[1931 во книжевноста|1931]] ) <ref>{{Наведени вести|url=http://www.chicagotribune.com/services/newspaper/printedition/wednesday/metro/chi-hed-budrys-11-jun11,0,1972869.story|title=Tapped human side of science fiction|last=Jensen|first=Trevor|date=2008-06-11|work=Chicago Tribune|access-date=2008-06-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20080612133144/http://www.chicagotribune.com/services/newspaper/printedition/wednesday/metro/chi-hed-budrys-11-jun11%2C0%2C1972869.story|archive-date=June 12, 2008}}</ref> * [[10 јуни]] ** Чингиз Ајтматов, киргиски писател на киргиски и руски јазик (роден [[1928 во книжевноста|1928]] ) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/pp061108.shtml|title=KYRGYZSTAN: CHINGIZ AITMATOV, A MODERN HERO, DIES|date=2008-06-11|publisher=EurasiaNet|archive-url=https://web.archive.org/web/20100331114325/http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/pp061108.shtml|archive-date=2010-03-31|accessdate=2009-07-26}}</ref> ** Елиот Асиноф, американски романописец и писател за бејзбол (роден [[1919 во книжевноста|1919]] ) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nytimes.com/2008/06/11/sports/baseball/11asinof.html?_r=0|title=Eliot Asinof, 'Eight Men Out' Author, Is Dead at 88|last=Weber|first=Bruce|date=June 11, 2008|work=[[The New York Times]]|accessdate=November 20, 2012}}</ref> * [[16 јуни]] – Марио Ригони Штерн, италијански романописец (роден [[1921 во книжевноста|1921]] ) * [[18 јуни]] – Таша Тудор, американска писателка и илустраторка за деца (родена [[1915 во книжевноста|1915]] ) * [[22 јуни]] – Алберт Косери, француски романописец роден во Египет (роден [[1913 во книжевноста|1913]] ) * [[24 јуни]] – Рут Кардосо, бразилска антропологка и писателка (родена [[1930 во книжевноста|1930]] ) * [[25 јуни]] – Лајал Вотсон, јужноафрикански научник и писател од „њу ејџ“ (роден [[1939 во книжевноста|во 1939 година]] ) * [[27 јуни]] – Ленка Реинерова, чешка писателка на германски (родена [[1916 во книжевноста|1916 година]] ) [[Податотека:Thomas_Disch.jpg|мини|140x140пкс|Томас М. Диш]] * [[1 јули]] ** Клеј Фелкер, американски уредник на списание и новинар (роден [[1925 во книжевноста|1925]] ) ** Роберт Харлинг, англиски типограф и романописец (роден [[1910 во книжевноста|1910]] ) * [[2 јули]] – Симоне Ортега, шпанска писателка за готвење (родена [[1919 во книжевноста|1919]] ) * [[4 јули]] ** Томас М. Диш, американски автор на научна фантастика и поет. (роден [[1940 во книжевноста|1940]] ) ** Јанвилем ван де Ветеринг, холандски романописец и писател на холандски и англиски јазик (роден [[1931 во книжевноста|1931]] ) * [[20 јули]] – Роџер Волкот Хол, американски мемоарист и романописец (роден [[1919 во книжевноста|во 1919 година]] ) * [[27 јули]] – Боб Крампси, шкотски писател (роден [[1930 во книжевноста|1930]] ) * [[30 јули]] – Питер Коук, англиски драматург (роден [[1913 во книжевноста|во 1913 година]] ) [[Податотека:A_solzhenitsin.JPG|мини|120x120пкс|[[Александар Солженицин]]]] * [[3 август]] – [[Александар Солженицин]], руски писател и добитник на Нобелова награда (роден [[1918 во книжевноста|во 1918 година]] ) <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2008/08/04/books/04solzhenitsyn.html|title=Solzhenitsyn, Literary Giant Who Defied Soviets, Dies at 89|last=Kaufman|first=Michael T|date=4 August 2008|work=The New York Times|access-date=11 February 2013|last2=Barnard|first2=Anne|page=1}}</ref> * [[7 август]] – Сајмон Греј, англиски драматург и мемоарист (роден [[1936 во книжевноста|во 1936 година]] ) * [[9 август]] – [[Махмуд Дарвиш]], палестински поет (роден [[1942 во книжевноста|1942]] ) * [[11 август]] – Џорџ Ферт, американски драматург (роден [[1932 во книжевноста|1932]] ) * [[17 август]] – Дејв Фримен, американски писател и рекламен извршен директор (роден [[1961 во книжевноста|1961]] ) * [[23 август]] – Џон Расел, англиски уметнички критичар (роден [[1919 во книжевноста|во 1919 година]] ) * [[25 август]] – Ахмед Фараз (Сајед Ахмад Шах), пакистански поет на урду (роден [[1931 во книжевноста|1931]] ) * [[31 август]] – Кен Кемпбел, англиски романописец и драматург (роден [[1941 во книжевноста|1941]] ) [[Податотека:David_Foster_Wallace_in_2006.jpg|мини|120x120пкс|Дејвид Фостер Волас]] * [[5 септември]] – Роберт Жиру, американски уредник и издавач (роден во [[1914 во книжевноста|1914 година]] ) * [[7 септември]] – Грегори Мекдоналд, американски писател на мистерии (роден [[1937 во книжевноста|во 1937 година]] ) * [[12 септември]] – Дејвид Фостер Волас, американски романописец (роден [[1962 во книжевноста|1962]] ) <ref>{{Наведена книга|title=Every Love Story Is a Ghost Story: A Life of David Foster Wallace|last=Max|first=D. T.|publisher=Granta Books|year=2012|isbn=978-1-84708-494-1|page=301}}</ref> * [[17 септември]] – Џејмс Крамли, американски писател на криминалистички романи (роден [[1939 во книжевноста|1939]] ) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/books/2008/sep/22/usa|title=Obituary: James Crumley|date=21 September 2008|work=the Guardian|language=en|accessdate=3 February 2022}}</ref> * [[20 септември]] – Данкан Глен, шкотски поет, критичар и литературен историчар (роден [[1933 во книжевноста|1933]] ) * [[23 септември]] – Вилијам Вудраф, англиски историчар и автобиограф (роден [[1916 во книжевноста|во 1916 година]] ) * [[24 септември]] – Бенгт Андерберг, шведски поет, романописец и детски писател (роден [[1920 во книжевноста|1920]] ) * [[29 септември]] – Хајден Карут, американски поет и литературен критичар (роден [[1921 во книжевноста|1921]] ) * [[4 октомври]] – Питер Ванситарт, англиски романописец и историски писател (роден [[1920 во книжевноста|во 1920 година]] ) * [[10 октомври]] – Илие Пуркару, романски новинар и поет (роден [[1933 во книжевноста|1933 година]] ) * [[14 октомври]] – Барингтон Џ. Бејли, англиски писател на научна фантастика (роден [[1937 во книжевноста|во 1937 година]] ) * [[26 октомври]] – Тони Хилерман, американски писател на мистерии (роден [[1925 во книжевноста|во 1925 година]] ) * [[27 октомври]] – Ескија Мхалеле, јужноафриканска писателка на англиски јазик (родена [[1919 во книжевноста|1919 година]] ) * [[29 октомври]] – Вилијам Вортон (Алберт Вилијам Ду Ејм), американски романописец (роден [[1925 во книжевноста|1925]] ) * [[31 октомври]] – Стадс Теркел, американски историчар и радиодифузер (роден [[1912 во книжевноста|во 1912 година]] ) * [[4 ноември]] – Мајкл Крајтон, американски писател и научник (роден [[1942 во книжевноста|1942]] ) * [[13 ноември]] – Џулс Арчер, американски историчар и автор (роден [[1915 во книжевноста|во 1915 година]] ) * [[14 ноември]] – Кристин Хантер, американска авторка и академик (родена [[1931 во книжевноста|1931]] ) * [[1 декември]] – Дороти Стерлинг, американска писателка на нефикција за деца и историчарка (родена [[1913 во книжевноста|1913 година]] ) <ref>{{Наведени вести|url=http://www.schoollibraryjournal.com/article/CA6626055.html?industryid=47074|title=In Memoriam: Children's Authors and Illustrators Who Died in 2008|last=Staino|first=Rocco|date=2009-01-05|work=[[School Library Journal]]|access-date=2009-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120217004921/http://www.schoollibraryjournal.com/article/CA6626055.html?industryid=47074|archive-date=February 17, 2012}}</ref> * [[4 декември]] – Форест Џ. Акерман, американски уредник на списанија, писател на научна фантастика и литературен агент (роден [[1916 во книжевноста|во 1916 година]] ) <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/books/2008/dec/07/forrest-ackerman-science-fiction-obituary|title=Forrest J Ackerman|last=Carlson|first=Michael|date=December 7, 2008|work=[[The Guardian]]|access-date=2008-12-09|location=London}}</ref> * [[15 декември]] – Ане-Катарина Вестли, норвешка авторка на детски книги (родена [[1920 во книжевноста|1920]] ) <ref>{{Наведени вести|url=http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article2824292.ece|title=Anne-Cath. Vestly er død|last=Hedeman|first=Anders|date=2008-12-15|work=[[Aftenposten]]|access-date=2008-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20081219234330/http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article2824292.ece|archive-date=2008-12-19|language=no}}</ref> * [[20 декември]] – Адриан Мичел, англиски поет, драматург и писател на фикција (роден [[1932 во книжевноста|во 1932 година]] ) * [[24 декември]] – [[Харолд Пинтер]], англиски драматург и сценарист (роден [[1930 во книжевноста|1930]] ) <ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/culture/2009/jan/01/pinter-theatre|title=Goodnight, sweet prince: Shakespearean farewell to Pinter|last=Billington|first=Michael|date=1 January 2009|work=[[The Guardian]]|access-date=29 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20100326011045/http://www.guardian.co.uk/culture/2009/jan/01/pinter-theatre|archive-date=26 March 2010|publisher=[[Guardian Media Group|GMG]]|location=[[London, England|London]]|issn=0261-3077|oclc=60623878}}</ref> * [[31 декември]] – Доналд Е. Вестлејк, американски романописец (роден [[1933 во книжевноста|1933]] ) jug81ycyo152htm9ihokmo69trurv4i 5588715 5588707 2026-07-07T15:43:16Z P.Nedelkovski 47736 Ја заменувам страницата со '#пренасочување [[Книжевноста во 2008 година]]' 5588715 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Книжевноста во 2008 година]] 0o92yp5rbisfa0h8ifk4fh72t8uv7w9 Разговор:2008 во книжевноста 1 1399222 5588703 2026-07-07T14:56:21Z P.Nedelkovski 47736 P.Nedelkovski ја премести страницата [[Разговор:2008 во книжевноста]] на [[Разговор:Книжевноста во 2008 година]]: усогласување на називот 5588703 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Разговор:Книжевноста во 2008 година]] 945vtnekh0xqn6kki8xx7qxucxgtu3r Мала Река (Скопско) 0 1399223 5588706 2026-07-07T15:13:56Z MacedonianMaps 67957 Создадена страница со: {{Инфокутија за село во Република Македонија|слика=|опис=|име=Мала Река|регион=|општина=[[Општина Студеничани|Студеничани]]|население=0|поштенски број=1050|надморска височина=1200|lat_dir=N|lat_deg=41|lat_min=48|lat_sec=8.24|lon_dir=E|lon_deg=21|lon_min=28|lon_sec=01.24|карта=Алдинци_во_Општин... 5588706 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија|слика=|опис=|име=Мала Река|регион=|општина=[[Општина Студеничани|Студеничани]]|население=0|поштенски број=1050|надморска височина=1200|lat_dir=N|lat_deg=41|lat_min=48|lat_sec=8.24|lon_dir=E|lon_deg=21|lon_min=28|lon_sec=01.24|карта=Алдинци_во_Општина_Студеничани.svg}}'''Мала Река''' (или '''Борисова Населба''') — викенд–населба во [[Општина Студеничани]], во околината на градот [[Скопје]]. == Географија и местоположба == Населбата се наоѓа на самата [[Мала Река (Голешничка)|Мала Река]] (по која го добила името), која е десна притока на [[Кадина Река]], во атарот на селото [[Алдинци]]. == Историја == Населението од [[Алдинци]] на земјиштето на Мала Река имало сточарски трла, каде престојувале за време на летниот период. На почетокот на ХХ век, некои семејства од [[Алдинци]] започнале да живеат во сточарската населба постојано. Првиот човек што се населил се викал Бектеш.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Поречието на Кадина Река|last=Трифуноски|first=Јован|year=1952|location=Скопје|pages=59}}</ref> Потоа започнуваат да се градат викенд куќи. == Демографија == Во 1951 година, населбата имала 10 албански домаќинства.<ref name=":0" /> Според пописот од 2021, за населбата се води посебен пописен круг, кадешто се забележани 96 објекти (викендици), без постојани жители и домаќинства.<ref>Пописни кругови – Попис 2021, Државен завод за статистика на РСМ.</ref> == Општествени установи == Во населбата постои џамија под името „Мала Китка“.<!--== Стопанство == == Самоуправа и политика == == Културни и природни знаменитости == == Редовни настани == == Култура и спорт == == Иселеништво ==--> == Поврзано == * [[Торбешија]] * [[Општина Студеничани]] * [[Скопје]] == Наводи == == Надворешни врски == {{рвр-авто}}{{Македонија-гео-никулец}}{{Општина Студеничани}} 7fgqlmf9jh0ablqzruevzj5mws5weyh 5588710 5588706 2026-07-07T15:24:39Z MacedonianMaps 67957 5588710 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија|слика=|опис=|име=Мала Река|регион=|општина=[[Општина Студеничани|Студеничани]]|население=0|поштенски број=1050|надморска височина=1200|lat_dir=N|lat_deg=41|lat_min=48|lat_sec=8.24|lon_dir=E|lon_deg=21|lon_min=28|lon_sec=01.24|карта=Алдинци_во_Општина_Студеничани.svg}}'''Мала Река''' (или '''Борисова Населба''') — викенд–населба во [[Општина Студеничани]], во околината на градот [[Скопје]]. == Географија и местоположба == Населбата се наоѓа на самата [[Мала Река (Голешничка)|Мала Река]] (по која го добила името), која е десна притока на [[Кадина Река]], во атарот на селото [[Алдинци]]. == Историја == Населението од [[Алдинци]] на земјиштето на Мала Река имало сточарски трла, каде престојувале за време на летниот период. На почетокот на ХХ век, некои семејства од [[Алдинци]] започнале да живеат во сточарската населба постојано. Првиот човек што се населил се викал Бектеш.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Поречието на Кадина Река|last=Трифуноски|first=Јован|year=1952|location=Скопје|pages=59}}</ref> Потоа започнуваат да се градат викенд куќи. == Демографија == Во 1951 година, населбата имала 10 албански домаќинства.<ref name=":0" /> Според пописот од 2021, за населбата се води посебен пописен круг, кадешто се забележани 96 објекти (викендици), без постојани жители и домаќинства.<ref>Пописни кругови – Попис 2021, Државен завод за статистика на РСМ.</ref> == Општествени установи == Во населбата постои џамија под името „Мала Китка“.<!--== Стопанство == == Самоуправа и политика == == Културни и природни знаменитости == == Редовни настани == == Култура и спорт == == Иселеништво ==--> == Поврзано == * [[Торбешија]] * [[Општина Студеничани]] * [[Скопје]] == Наводи == <references /> == Надворешни врски == {{Македонија-гео-никулец}} {{Општина Студеничани}} mz55n2ko7bagti6mctck2hvx3volugz Erica carnea 0 1399224 5588712 2026-07-07T15:35:30Z Orce Wiki 121850 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1354923493|Erica carnea]]“ 5588712 wikitext text/x-wiki '''''Erica carnea''''' ([[Синоним (таксономија)|син.]] ''Erica herbacea'') — [[Вид (биологија)|вид]] [[Скриеносеменици|цветно растение]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[вресови]] (''Ericaceae''). [[Домороден вид|Потекнува]] од планинските области на централна, источна и јужна [[Европа]], каде што расте во [[Четинари|зимзелени]] шуми или каменести падини. Иако името ''Erica herbacea'' било прво објавено, Меѓународниот ботанички конгрес во 1999 година официјално одлучил да го задржи името ''Erica carnea'' поради неговата далеку поголема популарност. == Опис и распространетост == ''Erica carnea'', познато и како тревест врес, е ниско [[Грмушка|грмушесто растение]] кое се шири ползечки и е силно разгрането. Неговите [[Стебло|стебла]] се тенки, светлокафеави и достигнуваат висина до 25 см. Новите гранчиња се речиси без влакна, светлокафеави и сјајни; од основата на секој [[лист]] започнува надолжно ребро кое се протега до следниот лист. Листовите се бројни, игловидни и густи, долги 5-7 мм, најчесто по четири во лажни пршлени, делумно расперени, без влакна и сјајни, завршуваат со остар врв, рабовите имаат кратки четинести влакна свртени напред, а основата е стеснета во кратка дршка. [[Соцветие|Соцветието]] е на врвот на стеблото, кратко и гроздовидно, со малку цветови собрани и свртени на една страна; дршките на цветовите се долги 2-4 мм, темноцрвени и без влакна, со три мали јајцевидни брактеоли кои завршуваат остро и имаат ситни ресички по рабовите. Чашката има четири ланцетовидни ливчиња, долги 2,5-3 мм, остро завршени, црвени и двојно пократки од венчето. Венчето е долго 5-6 мм, со форма на цилиндрична или тесна ѕвонеста структура, најчесто црвеникаво-розово, понекогаш бело, на врвот поделено на четири кратки и тапи делови. [[Цвет|Цветот]] има осум [[Прашник|прашници]] кои се подолги од венчето; филаментите се црвени, антерите виолетови, без израстоци и се отвораат странично со издолжени отвори. Столпчето е тенко и надминува по должина прашниците. Плодникот е без влакна и темноцрвен. Плодната кутијка е долга 2 мм и обвиена од венчето. [[Семе|Семките]] се издолжени и сплескани.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 4.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1998|location=Скопје|pages=781-782}}</ref> Во [[Македонија]] расте на каменести и плитки почви, на границата меѓу субалпскиот и алпскиот појас. Се среќава единствено на планината [[Јабланица]], околу [[Подгоречко Езеро|Подгоречкото Езеро]] на височина од 1850-2000 метри.<ref name=":0" /> == Референци == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{GRIN}} * [http://www.bgbm.fu-berlin.de/iapt/nomenclature/code/SaintLouis/0109AppendixIIIBNSC.htm ICBN: List of conserved names] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170823232142/http://www.bgbm.fu-berlin.de/iapt/nomenclature/code/SaintLouis/0109AppendixIIIBNSC.htm|date=2017-08-23}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Планински растенија]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] 3yx05109fek7dgfcbdg52lmsnf5x243 5588718 5588712 2026-07-07T15:47:31Z Orce Wiki 121850 5588718 wikitext text/x-wiki {{Закосен наслов}}{{Speciesbox |image = Schneeheide (Erica herbacea) im Schnee.jpg |image_caption =''Erica carnea'' (''Erica herbacea'') |genus = Erica (plant) |species = carnea |authority = [[L.]] |synonyms = * ''Erica herbacea'' * ''Erica mediterranea'' }} '''''Erica carnea''''' ([[Синоним (таксономија)|син.]] ''Erica herbacea'') — [[Вид (биологија)|вид]] [[Скриеносеменици|цветно растение]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[вресови]] (''Ericaceae''). [[Домороден вид|Потекнува]] од планинските области на централна, источна и јужна [[Европа]], каде што расте во [[Четинари|зимзелени]] шуми или каменести падини. Иако името ''Erica herbacea'' било прво објавено, Меѓународниот ботанички конгрес во 1999 година официјално одлучил да го задржи името ''Erica carnea'' поради неговата далеку поголема популарност. == Опис и распространетост == ''Erica carnea'', познато и како тревест врес, е ниско [[Грмушка|грмушесто растение]] кое се шири ползечки и е силно разгрането. Неговите [[Стебло|стебла]] се тенки, светлокафеави и достигнуваат висина до 25 см. Младите гранчиња се речиси без влакна, светлокафеави и сјајни; од основата на секој [[лист]] започнува надолжно ребро кое се протега до следниот лист. Листовите се бројни, игловидни и густи, долги 5-7 мм, најчесто по четири во лажни пршлени, делумно расперени, без влакна и сјајни, завршуваат со остар врв, рабовите имаат кратки четинести влакна свртени напред, а основата е стеснета во кратка дршка. [[Соцветие|Соцветието]] е на врвот на стеблото, кратко и гроздовидно, со малку цветови собрани и свртени на една страна; дршките на цветовите се долги 2-4 мм, темноцрвени и без влакна, со три мали јајцевидни брактеоли кои завршуваат остро и имаат ситни ресички по рабовите. Чашката има четири ланцетовидни ливчиња, долги 2,5-3 мм, остро завршени, црвени и двојно пократки од венчето. Венчето е долго 5-6 мм, со форма на цилиндрична или тесна ѕвонеста структура, најчесто црвеникаво-розово, понекогаш бело, на врвот поделено на четири кратки и тапи делови. [[Цвет|Цветот]] има осум [[Прашник|прашници]] кои се подолги од венчето; филаментите се црвени, антерите виолетови, без израстоци и се отвораат странично со издолжени отвори. Столпчето е тенко и надминува по должина прашниците. Плодникот е без влакна и темноцрвен. Плодната кутијка е долга 2 мм и обвиена од венчето. [[Семе|Семките]] се издолжени и сплескани.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 4.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1998|location=Скопје|pages=781-782}}</ref> Во [[Македонија]] расте на каменести и плитки почви, на границата меѓу субалпскиот и алпскиот појас. Се среќава единствено на планината [[Јабланица]], околу [[Подгоречко Езеро|Подгоречкото Езеро]] на височина од 1850-2000 метри.<ref name=":0" /> == Галерија == <gallery> Податотека:Erica carnea 003.JPG|''Erica carnea'' (''Erica herbacea'') Податотека:Erica carnea close-up.jpg|Крупен кадар од цветот и листот''Erica carnea'' (''Erica herbacea'') Податотека:Erica carnea Springwood.JPG|''Erica carnea'' (''Erica herbacea'') Податотека:Erica carnea0.jpg|''Erica carnea'' (''Erica herbacea'') Податотека:Lebenswertes chemnitz winter winterheide im schnee natur.jpg|''Erica carnea'' (''Erica herbacea'') </gallery> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{GRIN}} * [http://www.bgbm.fu-berlin.de/iapt/nomenclature/code/SaintLouis/0109AppendixIIIBNSC.htm ICBN: List of conserved names] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170823232142/http://www.bgbm.fu-berlin.de/iapt/nomenclature/code/SaintLouis/0109AppendixIIIBNSC.htm|date=2017-08-23}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Планински растенија]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] l1rtno8newllkz0t4wmm3o1jfa0tlqb 5588922 5588718 2026-07-08T07:26:02Z Orce Wiki 121850 5588922 wikitext text/x-wiki {{Закосен наслов}}{{Speciesbox |image = Schneeheide (Erica herbacea) im Schnee.jpg |image_caption =''Erica carnea'' (''Erica herbacea'') |genus = Erica (plant) |species = carnea |authority = [[L.]] |synonyms = * ''Erica herbacea'' * ''Erica mediterranea'' }} '''''Erica carnea''''' ([[Синоним (таксономија)|син.]] ''Erica herbacea'') — [[Вид (биологија)|вид]] [[Скриеносеменици|цветно растение]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[вресови]] (''Ericaceae''). [[Домороден вид|Потекнува]] од планинските области на централна, источна и јужна [[Европа]], каде што расте во [[Четинари|зимзелени]] шуми или каменести падини. Иако името ''Erica herbacea'' било прво објавено, Меѓународниот ботанички конгрес во 1999 година официјално одлучил да го задржи името ''Erica carnea'' поради неговата далеку поголема популарност. == Опис и распространетост == ''Erica carnea'', познато и како тревест врес, е ниско [[Грмушка|грмушесто растение]] кое се шири ползечки и е силно разгрането. Неговите [[Стебло|стебла]] се тенки, светлокафеави и достигнуваат висина до 25 см. Младите гранчиња се речиси без влакна, светлокафеави и сјајни; од основата на секој [[лист]] започнува надолжно ребро кое се протега до следниот лист. Листовите се бројни, игловидни и густи, долги 5-7 мм, најчесто по четири во лажни пршлени, делумно расперени, без влакна и сјајни, завршуваат со остар врв, рабовите имаат кратки четинести влакна свртени напред, а основата е стеснета во кратка дршка. [[Соцветие|Соцветието]] е на врвот на стеблото, кратко и гроздовидно, со малку цветови собрани и свртени на една страна; дршките на цветовите се долги 2-4 мм, темноцрвени и без влакна, со три мали јајцевидни брактеоли кои завршуваат остро и имаат ситни ресички по рабовите. Чашката има четири ланцетовидни ливчиња, долги 2,5-3 мм, остро завршени, црвени и двојно пократки од венчето. Венчето е долго 5-6 мм, со форма на цилиндрична или тесна ѕвонеста структура, најчесто црвеникаво-розово, понекогаш бело, на врвот поделено на четири кратки и тапи делови. [[Цвет|Цветот]] има осум [[Прашник|прашници]] кои се подолги од венчето; филаментите се црвени, антерите виолетови, без израстоци и се отвораат странично со издолжени отвори. Столпчето е тенко и надминува по должина прашниците. Плодникот е без влакна и темноцрвен. Плодната кутијка е долга 2 мм и обвиена од венчето. [[Семе|Семките]] се издолжени и сплескани.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 4.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1998|location=Скопје|pages=781-782}}</ref> Во [[Македонија]] расте на каменести и плитки почви, на границата меѓу субалпскиот и алпскиот појас. Се среќава единствено на планината [[Јабланица]], околу [[Подгоречко Езеро|Подгоречкото Езеро]] на височина од 1850-2000 метри.<ref name=":0" /> == Галерија == <gallery> Податотека:Erica carnea 003.JPG|''Erica carnea'' (''Erica herbacea'') Податотека:Erica carnea close-up.jpg|Крупен кадар од цветот и листот''Erica carnea'' (''Erica herbacea'') Податотека:Erica carnea Springwood.JPG|''Erica carnea'' (''Erica herbacea'') Податотека:Erica carnea0.jpg|''Erica carnea'' (''Erica herbacea'') Податотека:Lebenswertes chemnitz winter winterheide im schnee natur.jpg|''Erica carnea'' (''Erica herbacea'') </gallery> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{GRIN}} * [http://www.bgbm.fu-berlin.de/iapt/nomenclature/code/SaintLouis/0109AppendixIIIBNSC.htm ICBN: List of conserved names] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170823232142/http://www.bgbm.fu-berlin.de/iapt/nomenclature/code/SaintLouis/0109AppendixIIIBNSC.htm|date=2017-08-23}} {{Taxonbar|from1=Q248958|from2=Q3056464}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Планински растенија]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] o9v45w5ovysp0s6ex0ru3l7yc61an48 Предлошка:Инфокутија Банкнота 10 1399225 5588714 2026-07-07T15:37:58Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{Инфокутија |title = {{{Denomination|{{{назив|{{{Назив|{{PAGENAMEBASE}}}}}}}}}}} |titlestyle = background-color: goldenrod; |headerstyle = background-color: goldenrod; |label1 = Држава |data1 = {{{Country|{{{Држава|}}}}}} |label2 = Вредност |data2 = {{{Value|{{{Вредност|}}}}}} {{{Unit|{{{Единица|}}}}}} |label3 =... 5588714 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија |title = {{{Denomination|{{{назив|{{{Назив|{{PAGENAMEBASE}}}}}}}}}}} |titlestyle = background-color: goldenrod; |headerstyle = background-color: goldenrod; |label1 = Држава |data1 = {{{Country|{{{Држава|}}}}}} |label2 = Вредност |data2 = {{{Value|{{{Вредност|}}}}}} {{{Unit|{{{Единица|}}}}}} |label3 = Ширина |data3 = {{#if:{{{Width|{{{Ширина|}}}}}}|{{{Width|{{{Ширина|}}}}}}&nbsp;мм}} |label4 = Висина |data4 = {{#if:{{{Height|{{{Висина|}}}}}}|{{{Height|{{{Висина|}}}}}}&nbsp;мм}} |label5 = Тежина |data5 = {{#if:{{{Weight|{{{Тежина|}}}}}}|{{{Weight|{{{Тежина|}}}}}}&nbsp;г}} |label6 = Безбедносни елементи |data6 = {{{Security Features|{{{Безбедносни_елементи|}}}}}} |label7 = Тип на хартија |data7 = {{{Paper Type|{{{Тип_на_хартија|}}}}}} |label8 = Години на печатење |data8 = {{{Years of Printing|{{{Години_на_печатење|}}}}}} |label9 = Природа на реткост |data9 = {{{Nature of Rarity|{{{Природа_на_реткост|}}}}}} |label10 = Проценета вредност |data10 = {{{Estimated Value|{{{Проценета_вредност|}}}}}} |header11 = Лице |data12 = {{#if:{{{Obverse|{{{Лице_слика|}}}}}}|[[Податотека:{{{Obverse|{{{Лице_слика|}}}}}}|200px]]}} |label13 = Дизајн на лицето |data13 = {{{Obverse Design|{{{Дизајн_на_лицето|}}}}}} |label14 = Дизајнер на лицето |data14 = {{{Obverse Designer|{{{Дизајнер_на_лицето|}}}}}} |label15 = Година на дизајн |data15 = {{{Obverse Design Date|{{{Година_на_дизајн_лице|}}}}}} |header16 = Опачина |data17 = {{#if:{{{Reverse|{{{Опачина_слика|}}}}}}|[[Податотека:{{{Reverse|{{{Опачина_слика|}}}}}}|200px]]}} |label18 = Дизајн на опачината |data18 = {{{Reverse Design|{{{Дизајн_на_опачината|}}}}}} |label19 = Дизајнер на опачината |data19 = {{{Reverse Designer|{{{Дизајнер_на_опачината|}}}}}} |label20 = Година на дизајн |data20 = {{{Reverse Design Date|{{{Година_на_диза_опачина|}}}}}} |below = {{{Ризница|}}} |belowstyle = border-top: solid 1px #ccd2d9; }} <noinclude>{{doc}}</noinclude> nij59131z1we15k9hmgv1pnhylmyfct 5588716 5588714 2026-07-07T15:44:29Z Andrew012p 85224 5588716 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија |title = {{{Denomination|{{{denomination|{{{назив|{{{Назив|{{PAGENAMEBASE}}}}}}}}}}}}}}} |titlestyle = background-color: goldenrod; |headerstyle = background-color: goldenrod; |label1 = Држава |data1 = {{{Country|{{{country|{{{Држава|}}}}}}}}}} |label2 = Вредност |data2 = {{{Value|{{{value|{{{Вредност|}}}}}}}}} {{{Unit|{{{unit|{{{Единица|}}}}}}}}}} |label3 = Ширина |data3 = {{#if:{{{Width|{{{width_mm|{{{Ширина|}}}}}}}}}}|{{{Width|{{{width_mm|{{{Ширина|}}}}}}}}}&nbsp;мм}} |label4 = Висина |data4 = {{#if:{{{Height|{{{height_mm|{{{Висина|}}}}}}}}}}|{{{Height|{{{height_mm|{{{Висина|}}}}}}}}}&nbsp;мм}} |label5 = Тежина |data5 = {{#if:{{{Weight|{{{weight_g|{{{Тежина|}}}}}}}}}}|{{{Weight|{{{weight_g|{{{Тежина|}}}}}}}}}&nbsp;г}} |label6 = Безбедносни елементи |data6 = {{{Security Features|{{{security_features|{{{Безбедносни_елементи|}}}}}}}}}} |label7 = Тип на хартија |data7 = {{{Paper Type|{{{paper_type|{{{Тип_на_хартија|}}}}}}}}}} |label8 = Години на печатење |data8 = {{{Years of Printing|{{{years_of_printing|{{{Години_на_печатење|}}}}}}}}}} |label9 = Природа на реткост |data9 = {{{Nature of Rarity|{{{nature_of_rarity|{{{Природа_на_реткост|}}}}}}}}}} |label10 = Проценета вредност |data10 = {{{Estimated Value|{{{estimated_value|{{{Проценета_вредност|}}}}}}}}}} |header11 = Лице |data12 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{Obverse|{{{obverse|{{{Лице_слика|}}}}}}}}}}|size=200px|text=Лице}} |label13 = Дизајн на лицето |data13 = {{{Obverse Design|{{{obverse_design|{{{Дизајн_на_лицето|}}}}}}}}}} |label14 = Дизајнер на лицето |data14 = {{{Obverse Designer|{{{obverse_designer|{{{Дизајнер_на_лицето|}}}}}}}}}} |label15 = Година на дизајн |data15 = {{{Obverse Design Date|{{{obverse_design_date|{{{Година_на_дизајн_лице|}}}}}}}}}} |header16 = Опачина |data17 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{Reverse|{{{reverse|{{{Опачина_слика|}}}}}}}}}}|size=200px|text=Опачина}} |label18 = Дизајн на опачината |data18 = {{{Reverse Design|{{{reverse_design|{{{Дизајн_на_опачината|}}}}}}}}}} |label19 = Дизајнер на опачината |data19 = {{{Reverse Designer|{{{reverse_designer|{{{Дизајнер_на_опачината|}}}}}}}}}} |label20 = Година на дизајн |data20 = {{{Reverse Design Date|{{{reverse_design_date|{{{Година_на_диза_опачина|}}}}}}}}}} |below = {{{Ризница|}}} |belowstyle = border-top: solid 1px #ccd2d9; }} <noinclude>{{Документација}}</noinclude> 7taq3kef8uwepgsh08ig50gvez68wj3 5588717 5588716 2026-07-07T15:47:10Z Andrew012p 85224 5588717 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија |title = {{#if:{{{Denomination|{{{denomination|{{{назив|{{{Назив|}}}}}}}}}}}}|{{{Denomination|{{{denomination|{{{назив|{{{Назив|{{PAGENAMEBASE}}}}}}}}}}}}}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} |titlestyle = background-color: goldenrod; |headerstyle = background-color: goldenrod; |label1 = Држава |data1 = {{{Country|{{{country|{{{Држава|}}}}}}}}}} |label2 = Вредност |data2 = {{#if:{{{Value|{{{value|{{{Вредност|}}}}}}}}}|{{{Value|{{{value|{{{Вредност|}}}}}}}}} {{{Unit|{{{unit|{{{Единица|}}}}}}}}}}}} |label3 = Ширина |data3 = {{#if:{{{Width|{{{width_mm|{{{Ширина|}}}}}}}}}}|{{{Width|{{{width_mm|{{{Ширина|}}}}}}}}}&nbsp;мм}} |label4 = Висина |data4 = {{#if:{{{Height|{{{height_mm|{{{Висина|}}}}}}}}}}|{{{Height|{{{height_mm|{{{Висина|}}}}}}}}}&nbsp;мм}} |label5 = Тежина |data5 = {{#if:{{{Weight|{{{weight_g|{{{Тежина|}}}}}}}}}}|{{{Weight|{{{weight_g|{{{Тежина|}}}}}}}}}&nbsp;г}} |label6 = Безбедносни елементи |data6 = {{#if:{{{Security Features|{{{security_features|{{{Безбедносни_елементи|}}}}}}}}}}|{{{Security Features|{{{security_features|{{{Безбедносни_елементи|}}}}}}}}}}}} |label7 = Тип на хартија |data7 = {{#if:{{{Paper Type|{{{paper_type|{{{Тип_на_хартија|}}}}}}}}}}|{{{Paper Type|{{{paper_type|{{{Тип_на_хартија|}}}}}}}}}}}} |label8 = Години на печатење |data8 = {{#if:{{{Years of Printing|{{{years_of_printing|{{{Години_на_печатење|}}}}}}}}}}|{{{Years of Printing|{{{years_of_printing|{{{Години_на_печатење|}}}}}}}}}}}} |label9 = Природа на реткост |data9 = {{#if:{{{Nature of Rarity|{{{nature_of_rarity|{{{Природа_на_реткост|}}}}}}}}}}|{{{Nature of Rarity|{{{nature_of_rarity|{{{Природа_на_реткост|}}}}}}}}}}}} |label10 = Проценета вредност |data10 = {{#if:{{{Estimated Value|{{{estimated_value|{{{Проценета_вредност|}}}}}}}}}}|{{{Estimated Value|{{{estimated_value|{{{Проценета_вредност|}}}}}}}}}}}} |header11 = Лице |data12 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{Obverse|{{{obverse|{{{Лице_слика|}}}}}}}}}}|size=200px|text=Лице}} |label13 = Дизајн на лицето |data13 = {{#if:{{{Obverse Design|{{{obverse_design|{{{Дизајн_на_лицето|}}}}}}}}}}|{{{Obverse Design|{{{obverse_design|{{{Дизајн_на_лицето|}}}}}}}}}}}} |label14 = Дизајнер на лицето |data14 = {{#if:{{{Obverse Designer|{{{obverse_designer|{{{Дизајнер_на_лицето|}}}}}}}}}}|{{{Obverse Designer|{{{obverse_designer|{{{Дизајнер_на_лицето|}}}}}}}}}}}} |label15 = Година на дизајн |data15 = {{#if:{{{Obverse Design Date|{{{obverse_design_date|{{{Година_на_дизајн_лице|}}}}}}}}}}|{{{Obverse Design Date|{{{obverse_design_date|{{{Година_на_дизајн_лице|}}}}}}}}}}}} |header16 = Опачина |data17 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{Reverse|{{{reverse|{{{Опачина_слика|}}}}}}}}}}|size=200px|text=Опачина}} |label18 = Дизајн на опачината |data18 = {{#if:{{{Reverse Design|{{{reverse_design|{{{Дизајн_на_опачината|}}}}}}}}}}|{{{Reverse Design|{{{reverse_design|{{{Дизајн_на_опачината|}}}}}}}}}}}} |label19 = Дизајнер на опачината |data19 = {{#if:{{{Reverse Designer|{{{reverse_designer|{{{Дизајнер_на_опачината|}}}}}}}}}}|{{{Reverse Designer|{{{reverse_designer|{{{Дизајнер_на_опачината|}}}}}}}}}}}} |label20 = Година на дизајн |data20 = {{#if:{{{Reverse Design Date|{{{reverse_design_date|{{{Година_на_диза_опачина|}}}}}}}}}}|{{{Reverse Design Date|{{{reverse_design_date|{{{Година_на_диза_опачина|}}}}}}}}}}}} |below = {{{Ризница|}}} |belowstyle = border-top: solid 1px #ccd2d9; }} <noinclude>{{doc}}</noinclude> p2qb7tnc8m418oan00bobfpsjyclwbp 5588720 5588717 2026-07-07T15:49:40Z Andrew012p 85224 5588720 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија |title = {{#if:{{{Denomination|{{{denomination|}}}}}}|{{{Denomination|{{{denomination|}}}}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} |titlestyle = background-color: goldenrod; |headerstyle = background-color: goldenrod; |label1 = Држава |data1 = {{#if:{{{Country|{{{country|}}}}}}|{{{Country|{{{country|}}}}}}}} |label2 = Вредност |data2 = {{#if:{{{Value|{{{value|}}}}}}|{{{Value|{{{value|}}}}}} {{{Unit|{{{unit|}}}}}}}} |label3 = Ширина |data3 = {{#if:{{{Width|{{{width_mm|}}}}}}|{{{Width|{{{width_mm|}}}}}}&nbsp;мм}} |label4 = Висина |data4 = {{#if:{{{Height|{{{height_mm|}}}}}}|{{{Height|{{{height_mm|}}}}}}&nbsp;мм}} |label5 = Тежина |data5 = {{#if:{{{Weight|{{{weight_g|}}}}}}|{{{Weight|{{{weight_g|}}}}}}&nbsp;г}} |label6 = Безбедносни елементи |data6 = {{#if:{{{Security Features|{{{security_features|}}}}}}|{{{Security Features|{{{security_features|}}}}}}}} |label7 = Тип на хартија |data7 = {{#if:{{{Paper Type|{{{paper_type|}}}}}}|{{{Paper Type|{{{paper_type|}}}}}}}} |label8 = Години на печатење |data8 = {{#if:{{{Years of Printing|{{{years_of_printing|}}}}}}|{{{Years of Printing|{{{years_of_printing|}}}}}}}} |label9 = Природа на реткост |data9 = {{#if:{{{Nature of Rarity|{{{nature_of_rarity|}}}}}}|{{{Nature of Rarity|{{{nature_of_rarity|}}}}}}}} |label10 = Проценета вредност |data10 = {{#if:{{{Estimated Value|{{{estimated_value|}}}}}}|{{{Estimated Value|{{{estimated_value|}}}}}}}} |header11 = Лице |data12 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{Obverse|{{{obverse|}}}}}}|size=200px|text=Лице}} |label13 = Дизајн на лицето |data13 = {{#if:{{{Obverse Design|{{{obverse_design|}}}}}}|{{{Obverse Design|{{{obverse_design|}}}}}}}} |label14 = Дизајнер на лицето |data14 = {{#if:{{{Obverse Designer|{{{obverse_designer|}}}}}}|{{{Obverse Designer|{{{obverse_designer|}}}}}}}} |label15 = Година на дизајн |data15 = {{#if:{{{Obverse Design Date|{{{obverse_design_date|}}}}}}|{{{Obverse Design Date|{{{obverse_design_date|}}}}}}}} |header16 = Опачина |data17 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{Reverse|{{{reverse|}}}}}}|size=200px|text=Опачина}} |label18 = Дизајн на опачината |data18 = {{#if:{{{Reverse Design|{{{reverse_design|}}}}}}|{{{Reverse Design|{{{reverse_design|}}}}}}}} |label19 = Дизајнер на опачината |data19 = {{#if:{{{Reverse Designer|{{{reverse_designer|}}}}}}|{{{Reverse Designer|{{{reverse_designer|}}}}}}}} |label20 = Година на дизајн |data20 = {{#if:{{{Reverse Design Date|{{{reverse_design_date|}}}}}}|{{{Reverse Design Date|{{{reverse_design_date|}}}}}}}} |below = {{{Ризница|}}} |belowstyle = border-top: solid 1px #ccd2d9; }} <noinclude>{{doc}}</noinclude> a6s0200cm2foevkuyl4tzweobrsfiz8 5588728 5588720 2026-07-07T15:59:59Z Andrew012p 85224 5588728 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија | title = {{#if:{{{Назив|{{{Denomination|{{{назив|{{{denomination|}}}}}}}}}}}}|{{{Назив|{{{Denomination|{{{назив|{{{denomination|}}}}}}}}}}}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} | titlestyle = background-color: goldenrod; | headerstyle = background-color: goldenrod; | label1 = Држава | data1 = {{#if:{{{Држава|{{{Country|{{{country|}}}}}}}}}|{{{Држава|{{{Country|{{{country|}}}}}}}}}}} | label2 = Вредност | data2 = {{#if:{{{Вредност|{{{Value|{{{value|}}}}}}}}}|{{{Вредност|{{{Value|{{{value|}}}}}}}}} {{#if:{{{Единица|{{{Unit|{{{unit|}}}}}}}}}|{{{Единица|{{{Unit|{{{unit|}}}}}}}}}}}}} | label3 = Ширина | data3 = {{#if:{{{Ширина|{{{Width|{{{width_mm|}}}}}}}}}|{{{Ширина|{{{Width|{{{width_mm|}}}}}}}}}&nbsp;мм}} | label4 = Висина | data4 = {{#if:{{{Висина|{{{Height|{{{height_mm|}}}}}}}}}|{{{Висина|{{{Height|{{{height_mm|}}}}}}}}}&nbsp;мм}} | label5 = Тежина | data5 = {{#if:{{{Тежина|{{{Weight|{{{weight_g|}}}}}}}}}|{{{Тежина|{{{Weight|{{{weight_g|}}}}}}}}}&nbsp;г}} | label6 = Безбедносни елементи | data6 = {{#if:{{{Безбедносни_елементи|{{{Security Features|{{{security_features|}}}}}}}}}|{{{Безбедносни_елементи|{{{Security Features|{{{security_features|}}}}}}}}}}} | label7 = Тип на хартија | data7 = {{#if:{{{Тип_на_хартија|{{{Paper Type|{{{paper_type|}}}}}}}}}|{{{Тип_на_хартија|{{{Paper Type|{{{paper_type|}}}}}}}}}}} | label8 = Години на печатење | data8 = {{#if:{{{Години_на_печатење|{{{Years of Printing|{{{years_of_printing|}}}}}}}}}|{{{Години_на_печатење|{{{Years of Printing|{{{years_of_printing|}}}}}}}}}}} | label9 = Природа на реткост | data9 = {{#if:{{{Природа_на_реткост|{{{Nature of Rarity|{{{nature_of_rarity|}}}}}}}}}|{{{Природа_на_реткост|{{{Nature of Rarity|{{{nature_of_rarity|}}}}}}}}}}} | label10 = Проценета вредност | data10 = {{#if:{{{Проценета_вредност|{{{Estimated Value|{{{estimated_value|}}}}}}}}}|{{{Проценета_вредност|{{{Estimated Value|{{{estimated_value|}}}}}}}}}}} | header11 = Лице | data12 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{Лице_слика|{{{Obverse|{{{obverse|}}}}}}}}}}|size=200px|text=Лице}} | label13 = Дизајн на лицето | data13 = {{#if:{{{Дизајн_на_лицето|{{{Obverse Design|{{{obverse_design|}}}}}}}}}|{{{Дизајн_на_лицето|{{{Obverse Design|{{{obverse_design|}}}}}}}}}}} | label14 = Дизајнер на лицето | data14 = {{#if:{{{Дизајнер_на_лицето|{{{Obverse Designer|{{{obverse_designer|}}}}}}}}}|{{{Дизајнер_на_лицето|{{{Obverse Designer|{{{obverse_designer|}}}}}}}}}}} | label15 = Година на дизајн | data15 = {{#if:{{{Година_на_дизајн_лице|{{{Obverse Design Date|{{{obverse_design_date|}}}}}}}}}|{{{Година_на_дизајн_лице|{{{Obverse Design Date|{{{obverse_design_date|}}}}}}}}}}} | header16 = Опачина | data17 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{Опачина_слика|{{{Reverse|{{{reverse|}}}}}}}}}}|size=200px|text=Опачина}} | label18 = Дизајн на опачината | data18 = {{#if:{{{Дизајн_на_опачината|{{{Reverse Design|{{{reverse_design|}}}}}}}}}|{{{Дизајн_на_опачината|{{{Reverse Design|{{{reverse_design|}}}}}}}}}}} | label19 = Дизајнер на опачината | data19 = {{#if:{{{Дизајнер_на_опачината|{{{Reverse Designer|{{{reverse_designer|}}}}}}}}}|{{{Дизајнер_на_опачината|{{{Reverse Designer|{{{reverse_designer|}}}}}}}}}}} | label20 = Година на дизајн | data20 = {{#if:{{{Година_на_диза_опачина|{{{Reverse Design Date|{{{reverse_design_date|}}}}}}}}}|{{{Година_на_диза_опачина|{{{Reverse Design Date|{{{reverse_design_date|}}}}}}}}}}} | below = {{{Ризница|}}} | belowstyle = border-top: solid 1px #ccd2d9; }} <noinclude>{{Документација}}</noinclude> 7hw5mxqzrkt2qqfknkbrq8lshcn4r1e 5588730 5588728 2026-07-07T16:05:52Z Andrew012p 85224 5588730 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија | title = {{#if:{{{Назив|{{{Denomination|{{{назив|{{{denomination|}}}}}}}}}}}}|{{{Назив|{{{Denomination|{{{назив|{{{denomination|}}}}}}}}}}}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} | titlestyle = background-color: goldenrod; | headerstyle = background-color: goldenrod; | label1 = Држава | data1 = {{#if:{{{Држава|{{{Country|{{{country|}}}}}}}}}|{{{Држава|{{{Country|{{{country|}}}}}}}}}}} | label2 = Вредност | data2 = {{#if:{{{Вредност|{{{Value|{{{value|}}}}}}}}}|{{{Вредност|{{{Value|{{{value|}}}}}}}}} {{#if:{{{Единица|{{{Unit|{{{unit|}}}}}}}}}|{{{Единица|{{{Unit|{{{unit|}}}}}}}}}}}}} | label3 = Ширина | data3 = {{#if:{{{Ширина|{{{Width|{{{width_mm|}}}}}}}}}|{{{Ширина|{{{Width|{{{width_mm|}}}}}}}}}&nbsp;мм}} | label4 = Висина | data4 = {{#if:{{{Висина|{{{Height|{{{height_mm|}}}}}}}}}|{{{Висина|{{{Height|{{{height_mm|}}}}}}}}}&nbsp;мм}} | label5 = Тежина | data5 = {{#if:{{{Тежина|{{{Weight|{{{weight_g|}}}}}}}}}|{{{Тежина|{{{Weight|{{{weight_g|}}}}}}}}}&nbsp;г}} | label6 = Безбедносни елементи | data6 = {{#if:{{{Безбедносни_елементи|{{{Security Features|{{{security_features|}}}}}}}}}|{{{Безбедносни_елементи|{{{Security Features|{{{security_features|}}}}}}}}}}} | label7 = Тип на хартија | data7 = {{#if:{{{Тип_на_хартија|{{{Paper Type|{{{paper_type|}}}}}}}}}|{{{Тип_на_хартија|{{{Paper Type|{{{paper_type|}}}}}}}}}}} | label8 = Години на печатење | data8 = {{#if:{{{Години_на_печатење|{{{Years of Printing|{{{years_of_printing|}}}}}}}}}|{{{Години_на_печатење|{{{Years of Printing|{{{years_of_printing|}}}}}}}}}}} | label9 = Природа на реткост | data9 = {{#if:{{{Природа_на_реткост|{{{Nature of Rarity|{{{nature_of_rarity|}}}}}}}}}|{{{Природа_на_реткост|{{{Nature of Rarity|{{{nature_of_rarity|}}}}}}}}}}} | label10 = Проценета вредност | data10 = {{#if:{{{Проценета_вредност|{{{Estimated Value|{{{estimated_value|}}}}}}}}}|{{{Проценета_вредност|{{{Estimated Value|{{{estimated_value|}}}}}}}}}}} | header11 = Лице | data12 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{Лице_слика|{{{Obverse|{{{obverse|}}}}}}}}}}|size=200px|text=Лице}} | label13 = Дизајн на лицето | data13 = {{#if:{{{Дизајн_на_лицето|{{{Obverse Design|{{{obverse_design|}}}}}}}}}|{{{Дизајн_на_лицето|{{{Obverse Design|{{{obverse_design|}}}}}}}}}}} | label14 = Дизајнер на лицето | data14 = {{#if:{{{Дизајнер_на_лицето|{{{Obverse Designer|{{{obverse_designer|}}}}}}}}}|{{{Дизајнер_на_лицето|{{{Obverse Designer|{{{obverse_designer|}}}}}}}}}}} | label15 = Година на дизајн | data15 = {{#if:{{{Година_на_дизајн_лице|{{{Obverse Design Date|{{{obverse_design_date|}}}}}}}}}|{{{Година_на_дизајн_лице|{{{Obverse Design Date|{{{obverse_design_date|}}}}}}}}}}} | header16 = Опачина | data17 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{Опачина_слика|{{{Reverse|{{{reverse|}}}}}}}}}}|size=200px|text=Опачина}} | label18 = Дизајн на опачината | data18 = {{#if:{{{Дизајн_на_опачината|{{{Reverse Design|{{{reverse_design|}}}}}}}}}|{{{Дизајн_на_опачината|{{{Reverse Design|{{{reverse_design|}}}}}}}}}}} | label19 = Дизајнер на опачината | data19 = {{#if:{{{Дизајнер_на_опачината|{{{Reverse Designer|{{{reverse_designer|}}}}}}}}}|{{{Дизајнер_на_опачината|{{{Reverse Designer|{{{reverse_designer|}}}}}}}}}}} | label20 = Година на дизајн | data20 = {{#if:{{{Година_на_дизајн_опачина|{{{Reverse Design Date|{{{reverse_design_date|}}}}}}}}}}|{{{Година_на_дизајн_опачина|{{{Reverse Design Date|{{{reverse_design_date|}}}}}}}}}}} | below = {{{Ризница|}}} | belowstyle = border-top: solid 1px #ccd2d9; }} <noinclude>{{Документација}}</noinclude> 37kckj5zu1qscspb3s1syztczg945ok 5588733 5588730 2026-07-07T16:13:09Z Andrew012p 85224 5588733 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија | title = {{#if:{{{Назив|{{{Denomination|{{{назив|{{{denomination|}}}}}}}}}}}}|{{{Назив|{{{Denomination|{{{назив|{{{denomination|}}}}}}}}}}}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} | titlestyle = background-color: goldenrod; | headerstyle = background-color: goldenrod; | label1 = Држава | data1 = {{#if:{{{Држава|{{{Country|{{{country|}}}}}}}}}|{{{Држава|{{{Country|{{{country|}}}}}}}}}}} | label2 = Вредност | data2 = {{#if:{{{Вредност|{{{Value|{{{value|}}}}}}}}}|{{{Вредност|{{{Value|{{{value|}}}}}}}}} {{#if:{{{Единица|{{{Unit|{{{unit|}}}}}}}}}|{{{Единица|{{{Unit|{{{unit|}}}}}}}}}}}}} | label3 = Ширина | data3 = {{#if:{{{Ширина|{{{Width|{{{width_mm|}}}}}}}}}|{{{Ширина|{{{Width|{{{width_mm|}}}}}}}}}&nbsp;мм}} | label4 = Висина | data4 = {{#if:{{{Висина|{{{Height|{{{height_mm|}}}}}}}}}|{{{Висина|{{{Height|{{{height_mm|}}}}}}}}}&nbsp;мм}} | label5 = Тежина | data5 = {{#if:{{{Тежина|{{{Weight|{{{weight_g|}}}}}}}}}|{{{Тежина|{{{Weight|{{{weight_g|}}}}}}}}}&nbsp;г}} | label6 = Безбедносни елементи | data6 = {{#if:{{{Безбедносни_елементи|{{{Security Features|{{{security_features|}}}}}}}}}|{{{Безбедносни_елементи|{{{Security Features|{{{security_features|}}}}}}}}}}} | label7 = Видхартија | data7 = {{#if:{{{Вид_хартија|{{{Paper Type|{{{paper_type|}}}}}}}}}|{{{Вид_хартија|{{{Paper Type|{{{paper_type|}}}}}}}}}}} | label8 = Години на печатење | data8 = {{#if:{{{Години_на_печатење|{{{Years of Printing|{{{years_of_printing|}}}}}}}}}|{{{Години_на_печатење|{{{Years of Printing|{{{years_of_printing|}}}}}}}}}}} | label9 = Природа на реткост | data9 = {{#if:{{{Природа_на_реткост|{{{Nature of Rarity|{{{nature_of_rarity|}}}}}}}}}|{{{Природа_на_реткост|{{{Nature of Rarity|{{{nature_of_rarity|}}}}}}}}}}} | label10 = Проценета вредност | data10 = {{#if:{{{Проценета_вредност|{{{Estimated Value|{{{estimated_value|}}}}}}}}}|{{{Проценета_вредност|{{{Estimated Value|{{{estimated_value|}}}}}}}}}}} | header11 = Лице | data12 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{Лице_слика|{{{Obverse|{{{obverse|}}}}}}}}}}|size=200px|text=Лице}} | label13 = Дизајн на лицето | data13 = {{#if:{{{Дизајн_на_лицето|{{{Obverse Design|{{{obverse_design|}}}}}}}}}|{{{Дизајн_на_лицето|{{{Obverse Design|{{{obverse_design|}}}}}}}}}}} | label14 = Дизајнер на лицето | data14 = {{#if:{{{Дизајнер_на_лицето|{{{Obverse Designer|{{{obverse_designer|}}}}}}}}}|{{{Дизајнер_на_лицето|{{{Obverse Designer|{{{obverse_designer|}}}}}}}}}}} | label15 = Година на дизајн | data15 = {{#if:{{{Година_на_дизајн_лице|{{{Obverse Design Date|{{{obverse_design_date|}}}}}}}}}|{{{Година_на_дизајн_лице|{{{Obverse Design Date|{{{obverse_design_date|}}}}}}}}}}} | header16 = Опачина | data17 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{Опачина_слика|{{{Reverse|{{{reverse|}}}}}}}}}}|size=200px|text=Опачина}} | label18 = Дизајн на опачината | data18 = {{#if:{{{Дизајн_на_опачината|{{{Reverse Design|{{{reverse_design|}}}}}}}}}|{{{Дизајн_на_опачината|{{{Reverse Design|{{{reverse_design|}}}}}}}}}}} | label19 = Дизајнер на опачината | data19 = {{#if:{{{Дизајнер_на_опачината|{{{Reverse Designer|{{{reverse_designer|}}}}}}}}}|{{{Дизајнер_на_опачината|{{{Reverse Designer|{{{reverse_designer|}}}}}}}}}}} | label20 = Година на дизајн | data20 = {{#if:{{{Година_на_дизајн_опачина|{{{Reverse Design Date|{{{reverse_design_date|}}}}}}}}}}|{{{Година_на_дизајн_опачина|{{{Reverse Design Date|{{{reverse_design_date|}}}}}}}}}}} | below = {{{Ризница|}}} | belowstyle = border-top: solid 1px #ccd2d9; }} <noinclude>{{Документација}}</noinclude> h3eg64oohh1n5ix343atnl8tyuekbqd 5588737 5588733 2026-07-07T16:18:43Z Andrew012p 85224 5588737 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија | title = {{#if:{{{Назив|{{{Denomination|{{{назив|{{{denomination|}}}}}}}}}}}}|{{{Назив|{{{Denomination|{{{назив|{{{denomination|}}}}}}}}}}}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} | titlestyle = background-color: goldenrod; | headerstyle = background-color: goldenrod; | label1 = Држава | data1 = {{#if:{{{Држава|{{{Country|{{{country|}}}}}}}}}|{{{Држава|{{{Country|{{{country|}}}}}}}}}}} | label2 = Вредност | data2 = {{#if:{{{Вредност|{{{Value|{{{value|}}}}}}}}}|{{{Вредност|{{{Value|{{{value|}}}}}}}}} {{#if:{{{Единица|{{{Unit|{{{unit|}}}}}}}}}|{{{Единица|{{{Unit|{{{unit|}}}}}}}}}}}}} | label3 = Ширина | data3 = {{#if:{{{Ширина|{{{Width|{{{width_mm|}}}}}}}}}|{{{Ширина|{{{Width|{{{width_mm|}}}}}}}}}&nbsp;мм}} | label4 = Висина | data4 = {{#if:{{{Висина|{{{Height|{{{height_mm|}}}}}}}}}|{{{Висина|{{{Height|{{{height_mm|}}}}}}}}}&nbsp;мм}} | label5 = Тежина | data5 = {{#if:{{{Тежина|{{{Weight|{{{weight_g|}}}}}}}}}|{{{Тежина|{{{Weight|{{{weight_g|}}}}}}}}}&nbsp;г}} | label6 = Безбедносни елементи | data6 = {{#if:{{{Безбедносни_елементи|{{{Security Features|{{{security_features|}}}}}}}}}|{{{Безбедносни_елементи|{{{Security Features|{{{security_features|}}}}}}}}}}} | label7 = Видхартија | data7 = {{#if:{{{Вид_хартија|{{{Paper Type|{{{paper_type|}}}}}}}}}|{{{Вид_хартија|{{{Paper Type|{{{paper_type|}}}}}}}}}}} | label8 = Години на печатење | data8 = {{#if:{{{Години_на_печатење|{{{Years of Printing|{{{years_of_printing|}}}}}}}}}|{{{Години_на_печатење|{{{Years of Printing|{{{years_of_printing|}}}}}}}}}}} | label9 = Природа на реткост | data9 = {{#if:{{{Природа_на_реткост|{{{Nature of Rarity|{{{nature_of_rarity|}}}}}}}}}|{{{Природа_на_реткост|{{{Nature of Rarity|{{{nature_of_rarity|}}}}}}}}}}} | label10 = Проценета вредност | data10 = {{#if:{{{Проценета_вредност|{{{Estimated Value|{{{estimated_value|}}}}}}}}}|{{{Проценета_вредност|{{{Estimated Value|{{{estimated_value|}}}}}}}}}}} | header11 = Лице | data12 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{Лице_слика|{{{Obverse|{{{obverse|}}}}}}}}}}|size=200px|text=Лице}} | label13 = Дизајн на лицето | data13 = {{#if:{{{Дизајн_на_лицето|{{{Obverse Design|{{{obverse_design|}}}}}}}}}|{{{Дизајн_на_лицето|{{{Obverse Design|{{{obverse_design|}}}}}}}}}}} | label14 = Дизајнер на лицето | data14 = {{#if:{{{Дизајнер_на_лицето|{{{Obverse Designer|{{{obverse_designer|}}}}}}}}}|{{{Дизајнер_на_лицето|{{{Obverse Designer|{{{obverse_designer|}}}}}}}}}}} | label15 = Година на дизајн | data15 = {{#if:{{{Година_на_дизајн_лице|{{{Obverse Design Date|{{{obverse_design_date|}}}}}}}}}|{{{Година_на_дизајн_лице|{{{Obverse Design Date|{{{obverse_design_date|}}}}}}}}}}} | header16 = Опачина | data17 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{Опачина_слика|{{{Reverse|{{{reverse|}}}}}}}}}}|size=200px|text=Опачина}} | label18 = Дизајн на опачината | data18 = {{#if:{{{Дизајн_на_опачината|{{{Reverse Design|{{{reverse_design|}}}}}}}}}|{{{Дизајн_на_опачината|{{{Reverse Design|{{{reverse_design|}}}}}}}}}}} | label19 = Дизајнер на опачината | data19 = {{#if:{{{Дизајнер_на_опачината|{{{Reverse Designer|{{{reverse_designer|}}}}}}}}}|{{{Дизајнер_на_опачината|{{{Reverse Designer|{{{reverse_designer|}}}}}}}}}}} | label20 = Година на дизајн | data20 = {{#if:{{{Година_на_дизајн_опачина|{{{Reverse Design Date|{{{reverse_design_date|}}}}}}}}}}|{{{Година_на_дизајн_опачина|{{{Reverse Design Date|{{{reverse_design_date|}}}}}}}}}}} | below = {{{Ризница|{{{Commons|{{{commons|}}}}}}}}} | belowstyle = border-top: solid 1px #ccd2d9; }} <noinclude>{{Документација}}</noinclude> a3go5elav5ol1ksmz0jylndyhzxuudm 5588742 5588737 2026-07-07T16:45:42Z Andrew012p 85224 5588742 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија | title = {{#if:{{{Назив|}}}|{{{Назив}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} | titlestyle = background-color: goldenrod; | headerstyle = background-color: goldenrod; | label1 = Држава | data1 = {{{Држава|}}} | label2 = Вредност | data2 = {{#if:{{{Вредност|}}}|{{{Вредност}}} {{#if:{{{Единица|}}}|{{{Единица}}}}}}} | label3 = Ширина | data3 = {{#if:{{{Ширина|}}}|{{{Ширина}}}&nbsp;мм}} | label4 = Висина | data4 = {{#if:{{{Висина|}}}|{{{Висина}}}&nbsp;мм}} | label5 = Тежина | data5 = {{#if:{{{Тежина|}}}|{{{Тежина}}}&nbsp;г}} | label6 = Безбедносни елементи | data6 = {{{Безбедносни_елементи|}}} | label7 = Вид хартија | data7 = {{{Вид_хартија|}}} | label8 = Години на печатење | data8 = {{{Години_на_печатење|}}} | label9 = Природа на реткост | data9 = {{{Природа_на_реткост|}}} | label10 = Проценета вредност | data10 = {{{Проценета_вредност|}}} | header11 = Лице | data12 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{Лице_слика|}}}|size=200px}} | label13 = Дизајн на лицето | data13 = {{{Дизајн_на_лицето|}}} | label14 = Дизајнер на лицето | data14 = {{{Дизајнер_на_лицето|}}} | label15 = Година на дизајн | data15 = {{{Година_на_дизајн_лице|}}} | header16 = Опачина | data17 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{Опачина_слика|}}}|size=200px}} | label18 = Дизајн на опачината | data18 = {{{Дизајн_на_опачината|}}} | label19 = Дизајнер на опачината | data19 = {{{Дизајнер_на_опачината|}}} | label20 = Година на дизајн | data20 = {{{Година_на_дизајн_опачина|}}} | below = {{{Ризница|}}} | belowstyle = border-top: solid 1px #ccd2d9; }} <noinclude>{{Документација}}</noinclude> jyvsls0sxevpvmx8cxhh24fkxl94br8 5588743 5588742 2026-07-07T16:50:30Z Andrew012p 85224 5588743 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија | title = {{#if:{{{Назив|}}}|{{{Назив}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} | titlestyle = background-color: goldenrod; | headerstyle = background-color: goldenrod; | label1 = Држава | data1 = {{{Држава|}}} | label2 = Вредност | data2 = {{#if:{{{Вредност|}}}|{{{Вредност}}} {{#if:{{{Единица|}}}|{{{Единица}}}}}}} | label3 = Ширина | data3 = {{#if:{{{Ширина|}}}|{{{Ширина}}}&nbsp;мм}} | label4 = Висина | data4 = {{#if:{{{Висина|}}}|{{{Висина}}}&nbsp;мм}} | label5 = Тежина | data5 = {{#if:{{{Тежина|}}}|{{{Тежина}}}&nbsp;г}} | label6 = Безбедносни елементи | data6 = {{{Безбедносни_елементи|}}} | label7 = Вид хартија | data7 = {{{Вид_хартија|}}} | label8 = Години на печатење | data8 = {{{Години_на_печатење|}}} | label9 = Природа на реткост | data9 = {{{Природа_на_реткост|}}} | label10 = Проценета вредност | data10 = {{{Проценета_вредност|}}} | header11 = Лице | data12 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{Лице_слика|}}}|size=200px}} | label13 = Дизајн на лицето | data13 = {{{Дизајн_на_лицето|}}} | label14 = Дизајнер на лицето | data14 = {{{Дизајнер_на_лицето|}}} | label15 = Година на дизајн | data15 = {{{Година_на_дизајн_лице|}}} | header16 = Опачина | data17 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{Опачина_слика|}}}|size=200px}} | label18 = Дизајн на опачината | data18 = {{{Дизајн_на_опачината|}}} | label19 = Дизајнер на опачината | data19 = {{{Дизајнер_на_опачината|}}} | label20 = Година на дизајн | data20 = {{{Година_на_дизајн_опачина|}}} | below = {{#if:{{{Ризница|}}}|{{Ризница|{{{Ризница}}}}}|}} | belowstyle = border-top: solid 1px #ccd2d9; background-color: #f8f9fa; text-align: center; }} <noinclude>{{Документација}}</noinclude> 65gs94q5avm37ueqqanuudzkmk5l9n0 5588744 5588743 2026-07-07T16:51:26Z Andrew012p 85224 Отповикана преработката [[Special:Diff/5588743|5588743]] на [[Special:Contributions/Andrew012p|Andrew012p]] ([[User talk:Andrew012p|разговор]]) 5588744 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија | title = {{#if:{{{Назив|}}}|{{{Назив}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} | titlestyle = background-color: goldenrod; | headerstyle = background-color: goldenrod; | label1 = Држава | data1 = {{{Држава|}}} | label2 = Вредност | data2 = {{#if:{{{Вредност|}}}|{{{Вредност}}} {{#if:{{{Единица|}}}|{{{Единица}}}}}}} | label3 = Ширина | data3 = {{#if:{{{Ширина|}}}|{{{Ширина}}}&nbsp;мм}} | label4 = Висина | data4 = {{#if:{{{Висина|}}}|{{{Висина}}}&nbsp;мм}} | label5 = Тежина | data5 = {{#if:{{{Тежина|}}}|{{{Тежина}}}&nbsp;г}} | label6 = Безбедносни елементи | data6 = {{{Безбедносни_елементи|}}} | label7 = Вид хартија | data7 = {{{Вид_хартија|}}} | label8 = Години на печатење | data8 = {{{Години_на_печатење|}}} | label9 = Природа на реткост | data9 = {{{Природа_на_реткост|}}} | label10 = Проценета вредност | data10 = {{{Проценета_вредност|}}} | header11 = Лице | data12 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{Лице_слика|}}}|size=200px}} | label13 = Дизајн на лицето | data13 = {{{Дизајн_на_лицето|}}} | label14 = Дизајнер на лицето | data14 = {{{Дизајнер_на_лицето|}}} | label15 = Година на дизајн | data15 = {{{Година_на_дизајн_лице|}}} | header16 = Опачина | data17 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{Опачина_слика|}}}|size=200px}} | label18 = Дизајн на опачината | data18 = {{{Дизајн_на_опачината|}}} | label19 = Дизајнер на опачината | data19 = {{{Дизајнер_на_опачината|}}} | label20 = Година на дизајн | data20 = {{{Година_на_дизајн_опачина|}}} | below = {{{Ризница|}}} | belowstyle = border-top: solid 1px #ccd2d9; }} <noinclude>{{Документација}}</noinclude> jyvsls0sxevpvmx8cxhh24fkxl94br8 5588745 5588744 2026-07-07T16:52:49Z Andrew012p 85224 5588745 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија | title = {{#if:{{{Назив|}}}|{{{Назив}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} | titlestyle = background-color: goldenrod; | headerstyle = background-color: goldenrod; | label1 = Држава | data1 = {{{Држава|}}} | label2 = Вредност | data2 = {{#if:{{{Вредност|}}}|{{{Вредност}}} {{#if:{{{Единица|}}}|{{{Единица}}}}}}} | label3 = Ширина | data3 = {{#if:{{{Ширина|}}}|{{{Ширина}}}&nbsp;мм}} | label4 = Висина | data4 = {{#if:{{{Висина|}}}|{{{Висина}}}&nbsp;мм}} | label5 = Тежина | data5 = {{#if:{{{Тежина|}}}|{{{Тежина}}}&nbsp;г}} | label6 = Безбедносни елементи | data6 = {{{Безбедносни_елементи|}}} | label7 = Вид хартија | data7 = {{{Вид_хартија|}}} | label8 = Години на печатење | data8 = {{{Години_на_печатење|}}} | label9 = Природа на реткост | data9 = {{{Природа_на_реткост|}}} | label10 = Проценета вредност | data10 = {{{Проценета_вредност|}}} | header11 = Лице | data12 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{Лице_слика|}}}|size=200px}} | label13 = Дизајн на лицето | data13 = {{{Дизајн_на_лицето|}}} | label14 = Дизајнер на лицето | data14 = {{{Дизајнер_на_лицето|}}} | label15 = Година на дизајн | data15 = {{{Година_на_дизајн_лице|}}} | header16 = Опачина | data17 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{Опачина_слика|}}}|size=200px}} | label18 = Дизајн на опачината | data18 = {{{Дизајн_на_опачината|}}} | label19 = Дизајнер на опачината | data19 = {{{Дизајнер_на_опачината|}}} | label20 = Година на дизајн | data20 = {{{Година_на_дизајн_опачина|}}} | below = {{#if:{{{Ризница|}}}|{{Ризница|{{{Ризница}}}|текст=„{{{Назив|}}}“ на Ризницата}}}} | belowstyle = background-color: goldenrod; border: 1px solid #ccd2d9; padding: 5px; text-align: center; }} <noinclude>{{Документација}}</noinclude> af4ekgm2qacrlfj8ai391bf72ctyrtt 5588746 5588745 2026-07-07T16:57:11Z Andrew012p 85224 5588746 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија | title = {{#if:{{{Назив|}}}|{{{Назив}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} | titlestyle = background-color: goldenrod; | headerstyle = background-color: goldenrod; | label1 = Држава | data1 = {{{Држава|}}} | label2 = Вредност | data2 = {{#if:{{{Вредност|}}}|{{{Вредност}}} {{#if:{{{Единица|}}}|{{{Единица}}}}}}} | label3 = Ширина | data3 = {{#if:{{{Ширина|}}}|{{{Ширина}}}&nbsp;мм}} | label4 = Висина | data4 = {{#if:{{{Висина|}}}|{{{Висина}}}&nbsp;мм}} | label5 = Тежина | data5 = {{#if:{{{Тежина|}}}|{{{Тежина}}}&nbsp;г}} | label6 = Безбедносни елементи | data6 = {{{Безбедносни_елементи|}}} | label7 = Вид хартија | data7 = {{{Вид_хартија|}}} | label8 = Години на печатење | data8 = {{{Години_на_печатење|}}} | label9 = Природа на реткост | data9 = {{{Природа_на_реткост|}}} | label10 = Проценета вредност | data10 = {{{Проценета_вредност|}}} | header11 = Лице | data12 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{Лице_слика|}}}|size=200px}} | label13 = Дизајн на лицето | data13 = {{{Дизајн_на_лицето|}}} | label14 = Дизајнер на лицето | data14 = {{{Дизајнер_на_лицето|}}} | label15 = Година на дизајн | data15 = {{{Година_на_дизајн_лице|}}} | header16 = Опачина | data17 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{Опачина_слика|}}}|size=200px}} | label18 = Дизајн на опачината | data18 = {{{Дизајн_на_опачината|}}} | label19 = Дизајнер на опачината | data19 = {{{Дизајнер_на_опачината|}}} | label20 = Година на дизајн | data20 = {{{Година_на_дизајн_опачина|}}} }} <noinclude>{{Документација}}</noinclude> it4svwm66irneexru9dfpb0ta60gvmt 5588776 5588746 2026-07-07T17:47:30Z Andrew012p 85224 5588776 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија | bodystyle = width: 300px; | title = {{#if:{{{Назив|}}}|{{{Назив}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} | titlestyle = background-color: goldenrod; color: black; padding: 10px; font-size: 120%; text-align: center; | headerstyle = background-color: goldenrod; color: black; text-align: center; padding: 5px; | label1 = Држава | data1 = {{{Држава|}}} | label2 = Вредност | data2 = {{#if:{{{Вредност|}}}|{{{Вредност}}} {{#if:{{{Единица|}}}|{{{Единица}}}}}}} | label3 = Ширина | data3 = {{#if:{{{Ширина|}}}|{{{Ширина}}}&nbsp;мм}} | label4 = Висина | data4 = {{#if:{{{Висина|}}}|{{{Висина}}}&nbsp;мм}} | label5 = Тежина | data5 = {{#if:{{{Тежина|}}}|{{{Тежина}}}&nbsp;г}} | label6 = Безбедносни елементи | data6 = {{{Безбедносни_елементи|}}} | label7 = Вид хартија | data7 = {{{Вид_хартија|}}} | label8 = Години на печатење | data8 = {{{Години_на_печатење|}}} | label9 = Природа на реткост | data9 = {{{Природа_на_реткост|}}} | label10 = Проценета вредност | data10 = {{{Проценета_вредност|}}} | header11 = Лице | data12 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{Лице_слика|}}}|size=200px}} | label13 = Дизајн на лицето | data13 = {{{Дизајн_на_лицето|}}} | label14 = Дизајнер на лицето | data14 = {{{Дизајнер_на_лицето|}}} | label15 = Година на дизајн | data15 = {{{Година_на_дизајн_лице|}}} | header16 = Опачина | data17 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{Опачина_слика|}}}|size=200px}} | label18 = Дизајн на опачината | data18 = {{{Дизајн_на_опачината|}}} | label19 = Дизајнер на опачината | data19 = {{{Дизајнер_на_опачината|}}} | label20 = Година на дизајн | data20 = {{{Година_на_дизајн_опачина|}}} }} <noinclude>{{Документација}}</noinclude> 4fu4a6xyo6qdc0nej3m66xoo3h7x30c 5588778 5588776 2026-07-07T17:49:23Z Andrew012p 85224 5588778 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија | bodystyle = width: 100%; max-width: 300px; float: right; margin-left: 15px; | title = {{#if:{{{Назив|}}}|{{{Назив}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} | titlestyle = background-color: goldenrod; color: black; padding: 10px; font-size: 120%; text-align: center; | headerstyle = background-color: goldenrod; color: black; text-align: center; padding: 5px; | label1 = Држава | data1 = {{{Држава|}}} | label2 = Вредност | data2 = {{#if:{{{Вредност|}}}|{{{Вредност}}} {{#if:{{{Единица|}}}|{{{Единица}}}}}}} | label3 = Ширина | data3 = {{#if:{{{Ширина|}}}|{{{Ширина}}}&nbsp;мм}} | label4 = Висина | data4 = {{#if:{{{Висина|}}}|{{{Висина}}}&nbsp;мм}} | label5 = Тежина | data5 = {{#if:{{{Тежина|}}}|{{{Тежина}}}&nbsp;г}} | label6 = Безбедносни елементи | data6 = {{{Безбедносни_елементи|}}} | label7 = Вид хартија | data7 = {{{Вид_хартија|}}} | label8 = Години на печатење | data8 = {{{Години_на_печатење|}}} | label9 = Природа на реткост | data9 = {{{Природа_на_реткост|}}} | label10 = Проценета вредност | data10 = {{{Проценета_вредност|}}} | header11 = Лице | data12 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{Лице_слика|}}}|size=200px}} | label13 = Дизајн на лицето | data13 = {{{Дизајн_на_лицето|}}} | label14 = Дизајнер на лицето | data14 = {{{Дизајнер_на_лицето|}}} | label15 = Година на дизајн | data15 = {{{Година_на_дизајн_лице|}}} | header16 = Опачина | data17 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{Опачина_слика|}}}|size=200px}} | label18 = Дизајн на опачината | data18 = {{{Дизајн_на_опачината|}}} | label19 = Дизајнер на опачината | data19 = {{{Дизајнер_на_опачината|}}} | label20 = Година на дизајн | data20 = {{{Година_на_дизајн_опачина|}}} }} <noinclude>{{Документација}}</noinclude> 8kyu1almvcovbfj8pjwlahr13g3e8oh 5588783 5588778 2026-07-07T17:58:05Z Andrew012p 85224 5588783 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија | bodystyle = width: 100%; max-width: 300px; float: right; margin-left: 15px; | title = {{#if:{{{Назив|}}}|{{{Назив}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} | titlestyle = background-color: goldenrod; color: black; padding: 10px; font-size: 120%; text-align: center; | headerstyle = background-color: goldenrod; color: black; text-align: center; padding: 2px; font-size: 100%; | label1 = Држава | data1 = {{{Држава|}}} | label2 = Вредност | data2 = {{#if:{{{Вредност|}}}|{{{Вредност}}} {{#if:{{{Единица|}}}|{{{Единица}}}}}}} | label3 = Ширина | data3 = {{#if:{{{Ширина|}}}|{{{Ширина}}}&nbsp;мм}} | label4 = Висина | data4 = {{#if:{{{Висина|}}}|{{{Висина}}}&nbsp;мм}} | label5 = Тежина | data5 = {{#if:{{{Тежина|}}}|{{{Тежина}}}&nbsp;г}} | label6 = Безбедносни елементи | data6 = {{{Безбедносни_елементи|}}} | label7 = Вид хартија | data7 = {{{Вид_хартија|}}} | label8 = Години на печатење | data8 = {{{Години_на_печатење|}}} | label9 = Природа на реткост | data9 = {{{Природа_на_реткост|}}} | label10 = Проценета вредност | data10 = {{{Проценета_вредност|}}} | header11 = Лице | data12 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{Лице_слика|}}}|size=200px}} | label13 = Дизајн на лицето | data13 = {{{Дизајн_на_лицето|}}} | label14 = Дизајнер на лицето | data14 = {{{Дизајнер_на_лицето|}}} | label15 = Година на дизајн | data15 = {{{Година_на_дизајн_лице|}}} | header16 = Опачина | data17 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{Опачина_слика|}}}|size=200px}} | label18 = Дизајн на опачината | data18 = {{{Дизајн_на_опачината|}}} | label19 = Дизајнер на опачината | data19 = {{{Дизајнер_на_опачината|}}} | label20 = Година на дизајн | data20 = {{{Година_на_дизајн_опачина|}}} }} <noinclude>{{Документација}}</noinclude> 7ghfqomwpuqdrhduayd60du1m3z3wzd 5588785 5588783 2026-07-07T17:59:23Z Andrew012p 85224 5588785 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија | bodystyle = width: 100%; max-width: 300px; float: right; margin-left: 15px; | title = {{#if:{{{Назив|}}}|{{{Назив}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} | titlestyle = background-color: goldenrod; color: black; padding: 4px 10px; font-size: 110%; text-align: center; | headerstyle = background-color: goldenrod; color: black; text-align: center; padding: 2px; font-size: 100%; | label1 = Држава | data1 = {{{Држава|}}} | label2 = Вредност | data2 = {{#if:{{{Вредност|}}}|{{{Вредност}}} {{#if:{{{Единица|}}}|{{{Единица}}}}}}} | label3 = Ширина | data3 = {{#if:{{{Ширина|}}}|{{{Ширина}}}&nbsp;мм}} | label4 = Висина | data4 = {{#if:{{{Висина|}}}|{{{Висина}}}&nbsp;мм}} | label5 = Тежина | data5 = {{#if:{{{Тежина|}}}|{{{Тежина}}}&nbsp;г}} | label6 = Безбедносни елементи | data6 = {{{Безбедносни_елементи|}}} | label7 = Вид хартија | data7 = {{{Вид_хартија|}}} | label8 = Години на печатење | data8 = {{{Години_на_печатење|}}} | label9 = Природа на реткост | data9 = {{{Природа_на_реткост|}}} | label10 = Проценета вредност | data10 = {{{Проценета_вредност|}}} | header11 = Лице | data12 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{Лице_слика|}}}|size=200px}} | label13 = Дизајн на лицето | data13 = {{{Дизајн_на_лицето|}}} | label14 = Дизајнер на лицето | data14 = {{{Дизајнер_на_лицето|}}} | label15 = Година на дизајн | data15 = {{{Година_на_дизајн_лице|}}} | header16 = Опачина | data17 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{Опачина_слика|}}}|size=200px}} | label18 = Дизајн на опачината | data18 = {{{Дизајн_на_опачината|}}} | label19 = Дизајнер на опачината | data19 = {{{Дизајнер_на_опачината|}}} | label20 = Година на дизајн | data20 = {{{Година_на_дизајн_опачина|}}} }} <noinclude>{{Документација}}</noinclude> kf9gmv0dlkg7fixxuqyngi4y6xin5dh 5588789 5588785 2026-07-07T18:05:44Z Andrew012p 85224 5588789 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија | bodyclass = infobox_v2 | abovestyle = background-color: goldenrod; color: black; padding: 10px; font-size: 1.2em; | headerstyle = background-color: goldenrod; color: black; text-align: center; padding: 4px; | labelstyle = width: 40%; background-color: #fdf5e6; border: 1px solid #dcdcdc; padding: 4px; | bodystyle = width: 100%; max-width: 300px; float: right; margin-left: 15px; | above = {{#if:{{{Назив|}}}|{{{Назив}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} | label1 = Држава | data1 = {{{Држава|}}} | label2 = Вредност | data2 = {{#if:{{{Вредност|}}}|{{{Вредност}}} {{#if:{{{Единица|}}}|{{{Единица}}}}}}} | label3 = Ширина | data3 = {{#if:{{{Ширина|}}}|{{{Ширина}}}&nbsp;мм}} | label4 = Висина | data4 = {{#if:{{{Висина|}}}|{{{Висина}}}&nbsp;мм}} | label5 = Тежина | data5 = {{#if:{{{Тежина|}}}|{{{Тежина}}}&nbsp;г}} | label6 = Безбедносни елементи | data6 = {{{Безбедносни_елементи|}}} | label7 = Вид хартија | data7 = {{{Вид_хартија|}}} | label8 = Години на печатење | data8 = {{{Години_на_печатење|}}} | label9 = Природа на реткост | data9 = {{{Природа_на_реткост|}}} | label10 = Проценета вредност | data10 = {{{Проценета_вредност|}}} | header11 = Лице | data12 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{Лице_слика|}}}|size=200px}} | label13 = Дизајн на лицето | data13 = {{{Дизајн_на_лицето|}}} | label14 = Дизајнер на лицето | data14 = {{{Дизајнер_на_лицето|}}} | label15 = Година на дизајн | data15 = {{{Година_на_дизајн_лице|}}} | header16 = Опачина | data17 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{Опачина_слика|}}}|size=200px}} | label18 = Дизајн на опачината | data18 = {{{Дизајн_на_опачината|}}} | label19 = Дизајнер на опачината | data19 = {{{Дизајнер_на_опачината|}}} | label20 = Година на дизајн | data20 = {{{Година_на_дизајн_опачина|}}} }} <noinclude>{{Документација}}</noinclude> 143dpb5b44ojgtegz1sqr8ut46h1ark 5588791 5588789 2026-07-07T18:10:49Z Andrew012p 85224 5588791 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија | bodyclass = infobox_v2 | abovestyle = background-color: goldenrod; color: black; padding: 10px; font-size: 1.2em; | headerstyle = background-color: goldenrod; color: black; text-align: center; padding: 4px; | labelstyle = width: 40%; background-color: #fdf5e6; border: 1px solid #dcdcdc; padding: 4px; | bodystyle = width: 100%; max-width: 300px; float: right; margin-left: 15px; | above = {{#if:{{{Назив|{{{Denomination|}}}}}}|{{{Назив|{{{Denomination|}}}}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} | label1 = Држава | data1 = {{{Држава|{{{Country|}}}}}} | label2 = Вредност | data2 = {{#if:{{{Вредност|{{{Value|}}}}}}|{{{Вредност|{{{Value|}}}}}} {{#if:{{{Единица|{{{Unit|}}}}}}|{{{Единица|{{{Unit|}}}}}}}}}} | label3 = Ширина | data3 = {{#if:{{{Ширина|{{{Width|}}}}}}|{{{Ширина|{{{Width|}}}}}}&nbsp;мм}} | label4 = Висина | data4 = {{#if:{{{Висина|{{{Height|}}}}}}|{{{Висина|{{{Height|}}}}}}&nbsp;мм}} | label5 = Тежина | data5 = {{#if:{{{Тежина|{{{Weight|}}}}}}|{{{Тежина|{{{Weight|}}}}}}&nbsp;г}} | label6 = Безбедносни елементи | data6 = {{{Безбедносни_елементи|{{{Security Features|}}}}}} | label7 = Вид хартија | data7 = {{{Вид_хартија|{{{Paper Type|}}}}}} | label8 = Години на печатење | data8 = {{{Години_на_печатење|{{{Years of Printing|}}}}}} | label9 = Природа на реткост | data9 = {{{Природа_на_реткост|{{{nature_of_rarity|}}}}}} | label10 = Проценета вредност | data10 = {{{Проценета_вредност|{{{estimated_value|}}}}}} | header11 = Лице | data12 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{Лице_слика|{{{Obverse|}}}}}}|size=200px}} | label13 = Дизајн на лицето | data13 = {{{Дизајн_на_лицето|{{{Obverse Design|}}}}}} | label14 = Дизајнер на лицето | data14 = {{{Дизајнер_на_лицето|{{{Obverse Designer|}}}}}} | label15 = Година на дизајн | data15 = {{{Година_на_дизајн_лице|{{{Obverse Design Date|}}}}}} | header16 = Опачина | data17 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{Опачина_слика|{{{Reverse|}}}}}}|size=200px}} | label18 = Дизајн на опачината | data18 = {{{Дизајн_на_опачината|{{{Reverse Design|}}}}}} | label19 = Дизајнер на опачината | data19 = {{{Дизајнер_на_опачината|{{{Reverse Designer|}}}}}} | label20 = Година на дизајн | data20 = {{{Година_на_дизајн_опачина|{{{Reverse Design Date|}}}}}} }} <noinclude>{{Документација}}</noinclude> cmz5xs2pt3c7xc55nrhmtvk8ptyrio2 5588796 5588791 2026-07-07T18:19:21Z Andrew012p 85224 5588796 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија | bodyclass = infobox_v2 | abovestyle = background-color: goldenrod; color: black; padding: 10px; font-size: 1.2em; | headerstyle = background-color: goldenrod; color: black; text-align: center; padding: 4px; | labelstyle = width: 40%; background-color: #fdf5e6; border: 1px solid #dcdcdc; padding: 4px; | bodystyle = width: 100%; max-width: 300px; float: right; margin-left: 15px; | above = {{#if:{{{Назив|{{{Denomination|{{{denomination|}}}}}}}}} | {{{Назив|{{{Denomination|{{{denomination|}}}}}}}}} | {{PAGENAMEBASE}} }} | label1 = Држава | data1 = {{{Држава|{{{Country|{{{country|}}}}}}}}} | label2 = Вредност | data2 = {{#if:{{{Вредност|{{{Value|{{{value|}}}}}}}}} | {{{Вредност|{{{Value|{{{value|}}}}}}}}} {{#if:{{{Единица|{{{Unit|{{{unit|}}}}}}}}}|{{{Единица|{{{Unit|{{{unit|}}}}}}}}}}} }} | label3 = Ширина | data3 = {{#if:{{{Ширина|{{{Width|{{{width_mm|}}}}}}}}} | {{{Ширина|{{{Width|{{{width_mm|}}}}}}}}}&nbsp;мм }} | label4 = Висина | data4 = {{#if:{{{Висина|{{{Height|{{{height_mm|}}}}}}}}} | {{{Висина|{{{Height|{{{height_mm|}}}}}}}}}&nbsp;мм }} | label5 = Тежина | data5 = {{#if:{{{Тежина|{{{Weight|{{{weight_g|}}}}}}}}} | {{{Тежина|{{{Weight|{{{weight_g|}}}}}}}}}&nbsp;г }} | label6 = Безбедносни елементи | data6 = {{{Безбедносни_елементи|{{{Security Features|{{{security_features|}}}}}}}}} | label7 = Вид хартија | data7 = {{{Вид_хартија|{{{Paper Type|{{{paper_type|}}}}}}}}} | label8 = Години на печатење | data8 = {{{Години_на_печатење|{{{Years of Printing|{{{years_of_printing|}}}}}}}}} | label9 = Природа на реткост | data9 = {{{Природа_на_реткост|{{{Nature of Rarity|{{{nature_of_rarity|}}}}}}}}} | label10 = Проценета вредност | data10 = {{{Проценета_вредност|{{{Estimated Value|{{{estimated_value|}}}}}}}}} | header11 = {{#if:{{{Лице_слика|{{{Obverse|{{{obverse|}}}}}}}}}{{{Дизајн_на_лицето|}}}{{{Дизајнер_на_лицето|}}}|Лице}} | data12 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{Лице_слика|{{{Obverse|{{{obverse|}}}}}}}}}|size=200px}} | label13 = Дизајн на лицето | data13 = {{{Дизајн_на_лицето|{{{Obverse Design|{{{obverse_design|}}}}}}}}} | label14 = Дизајнер на лицето | data14 = {{{Дизајнер_на_лицето|{{{Obverse Designer|{{{obverse_designer|}}}}}}}}} | label15 = Година на дизајн | data15 = {{{Година_на_дизајн_лице|{{{Obverse Design Date|{{{obverse_design_date|}}}}}}}}} | header16 = {{#if:{{{Опачина_слика|{{{Reverse|{{{reverse|}}}}}}}}}{{{Дизајн_на_опачината|}}}{{{Дизајнер_на_опачината|}}}|Опачина}} | data17 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{Опачина_слика|{{{Reverse|{{{reverse|}}}}}}}}}|size=200px}} | label18 = Дизајн на опачината | data18 = {{{Дизајн_на_опачината|{{{Reverse Design|{{{reverse_design|}}}}}}}}} | label19 = Дизајнер на опачината | data19 = {{{Дизајнер_на_опачината|{{{Reverse Designer|{{{reverse_designer|}}}}}}}}} | label20 = Година на дизајн | data20 = {{{Година_на_дизајн_опачина|{{{Reverse Design Date|{{{reverse_design_date|}}}}}}}}} }} <noinclude>{{Документација}}</noinclude> o9gdxurf49okdxhjgzyvgvjh2i05n4w 5588848 5588796 2026-07-07T21:46:53Z Andrew012p 85224 5588848 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија | bodyclass = infobox_v2 | abovestyle = background-color: goldenrod; color: black; padding: 10px; font-size: 1.2em; | headerstyle = background-color: goldenrod; color: black; text-align: center; padding: 4px; | labelstyle = width: 40%; background-color: #fdf5e6; border: 1px solid #dcdcdc; padding: 4px; | bodystyle = width: 100%; max-width: 300px; float: right; margin-left: 15px; | above = {{#if:{{{Назив|{{{Denomination|{{{denomination|}}}}}}}}} | {{{Назив|{{{Denomination|{{{denomination|}}}}}}}}} | {{PAGENAMEBASE}} }} | label1 = Држава | data1 = {{{Држава|{{{Country|{{{country|}}}}}}}}} | label2 = Вредност | data2 = {{#if:{{{Вредност|{{{Value|{{{value|}}}}}}}}} | {{{Вредност|{{{Value|{{{value|}}}}}}}}} {{#if:{{{Единица|{{{Unit|{{{unit|}}}}}}}}}|{{{Единица|{{{Unit|{{{unit|}}}}}}}}}}} }} | label3 = Ширина | data3 = {{#if:{{{Ширина|{{{Width|{{{width_mm|}}}}}}}}} | {{{Ширина|{{{Width|{{{width_mm|}}}}}}}}}&nbsp;мм }} | label4 = Висина | data4 = {{#if:{{{Висина|{{{Height|{{{height_mm|}}}}}}}}} | {{{Висина|{{{Height|{{{height_mm|}}}}}}}}}&nbsp;мм }} | label5 = Тежина | data5 = {{#if:{{{Тежина|{{{Weight|{{{weight_g|}}}}}}}}} | {{{Тежина|{{{Weight|{{{weight_g|}}}}}}}}}&nbsp;г }} | label6 = Безбедносни елементи | data6 = {{{Безбедносни_елементи|{{{Security Features|{{{security_features|}}}}}}}}} | label7 = Вид хартија | data7 = {{{Вид_хартија|{{{Paper Type|{{{paper_type|}}}}}}}}} | label8 = Години на печатење | data8 = {{{Години_на_печатење|{{{Years of Printing|{{{years_of_printing|}}}}}}}}} | label9 = Природа на реткост | data9 = {{{Природа_на_реткост|{{{Nature of Rarity|{{{nature_of_rarity|}}}}}}}}} | label10 = Проценета вредност | data10 = {{{Проценета_вредност|{{{Estimated Value|{{{estimated_value|}}}}}}}}} | header11 = {{#if:{{{Лице_слика|{{{Obverse|{{{obverse|}}}}}}}}}{{{Дизајн_на_лицето|}}}{{{Дизајнер_на_лицето|}}}|Лице}} | data12 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{Лице_слика|{{{Obverse|{{{obverse|}}}}}}}}}|size=200px}} | label13 = Дизајн | data13 = {{{Дизајн_на_лицето|{{{Obverse Design|{{{obverse_design|}}}}}}}}} | label14 = Дизајнер | data14 = {{{Дизајнер_на_лицето|{{{Obverse Designer|{{{obverse_designer|}}}}}}}}} | label15 = Година | data15 = {{{Година_на_дизајн_лице|{{{Obverse Design Date|{{{obverse_design_date|}}}}}}}}} | header16 = {{#if:{{{Опачина_слика|{{{Reverse|{{{reverse|}}}}}}}}}{{{Дизајн_на_опачината|}}}{{{Дизајнер_на_опачината|}}}|Опачина}} | data17 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{Опачина_слика|{{{Reverse|{{{reverse|}}}}}}}}}|size=200px}} | label18 = Дизајн | data18 = {{{Дизајн_на_опачината|{{{Reverse Design|{{{reverse_design|}}}}}}}}} | label19 = Дизајнер | data19 = {{{Дизајнер_на_опачината|{{{Reverse Designer|{{{reverse_designer|}}}}}}}}} | label20 = Година | data20 = {{{Година_на_дизајн_опачина|{{{Reverse Design Date|{{{reverse_design_date|}}}}}}}}} }} <noinclude>{{Документација}}</noinclude> 6zrfv54q9bxv11cf5mm9wqoz6gf2r24 5588849 5588848 2026-07-07T21:47:39Z Andrew012p 85224 Отповикана преработката [[Special:Diff/5588848|5588848]] на [[Special:Contributions/Andrew012p|Andrew012p]] ([[User talk:Andrew012p|разговор]]) 5588849 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија | bodyclass = infobox_v2 | abovestyle = background-color: goldenrod; color: black; padding: 10px; font-size: 1.2em; | headerstyle = background-color: goldenrod; color: black; text-align: center; padding: 4px; | labelstyle = width: 40%; background-color: #fdf5e6; border: 1px solid #dcdcdc; padding: 4px; | bodystyle = width: 100%; max-width: 300px; float: right; margin-left: 15px; | above = {{#if:{{{Назив|{{{Denomination|{{{denomination|}}}}}}}}} | {{{Назив|{{{Denomination|{{{denomination|}}}}}}}}} | {{PAGENAMEBASE}} }} | label1 = Држава | data1 = {{{Држава|{{{Country|{{{country|}}}}}}}}} | label2 = Вредност | data2 = {{#if:{{{Вредност|{{{Value|{{{value|}}}}}}}}} | {{{Вредност|{{{Value|{{{value|}}}}}}}}} {{#if:{{{Единица|{{{Unit|{{{unit|}}}}}}}}}|{{{Единица|{{{Unit|{{{unit|}}}}}}}}}}} }} | label3 = Ширина | data3 = {{#if:{{{Ширина|{{{Width|{{{width_mm|}}}}}}}}} | {{{Ширина|{{{Width|{{{width_mm|}}}}}}}}}&nbsp;мм }} | label4 = Висина | data4 = {{#if:{{{Висина|{{{Height|{{{height_mm|}}}}}}}}} | {{{Висина|{{{Height|{{{height_mm|}}}}}}}}}&nbsp;мм }} | label5 = Тежина | data5 = {{#if:{{{Тежина|{{{Weight|{{{weight_g|}}}}}}}}} | {{{Тежина|{{{Weight|{{{weight_g|}}}}}}}}}&nbsp;г }} | label6 = Безбедносни елементи | data6 = {{{Безбедносни_елементи|{{{Security Features|{{{security_features|}}}}}}}}} | label7 = Вид хартија | data7 = {{{Вид_хартија|{{{Paper Type|{{{paper_type|}}}}}}}}} | label8 = Години на печатење | data8 = {{{Години_на_печатење|{{{Years of Printing|{{{years_of_printing|}}}}}}}}} | label9 = Природа на реткост | data9 = {{{Природа_на_реткост|{{{Nature of Rarity|{{{nature_of_rarity|}}}}}}}}} | label10 = Проценета вредност | data10 = {{{Проценета_вредност|{{{Estimated Value|{{{estimated_value|}}}}}}}}} | header11 = {{#if:{{{Лице_слика|{{{Obverse|{{{obverse|}}}}}}}}}{{{Дизајн_на_лицето|}}}{{{Дизајнер_на_лицето|}}}|Лице}} | data12 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{Лице_слика|{{{Obverse|{{{obverse|}}}}}}}}}|size=200px}} | label13 = Дизајн на лицето | data13 = {{{Дизајн_на_лицето|{{{Obverse Design|{{{obverse_design|}}}}}}}}} | label14 = Дизајнер на лицето | data14 = {{{Дизајнер_на_лицето|{{{Obverse Designer|{{{obverse_designer|}}}}}}}}} | label15 = Година на дизајн | data15 = {{{Година_на_дизајн_лице|{{{Obverse Design Date|{{{obverse_design_date|}}}}}}}}} | header16 = {{#if:{{{Опачина_слика|{{{Reverse|{{{reverse|}}}}}}}}}{{{Дизајн_на_опачината|}}}{{{Дизајнер_на_опачината|}}}|Опачина}} | data17 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{Опачина_слика|{{{Reverse|{{{reverse|}}}}}}}}}|size=200px}} | label18 = Дизајн на опачината | data18 = {{{Дизајн_на_опачината|{{{Reverse Design|{{{reverse_design|}}}}}}}}} | label19 = Дизајнер на опачината | data19 = {{{Дизајнер_на_опачината|{{{Reverse Designer|{{{reverse_designer|}}}}}}}}} | label20 = Година на дизајн | data20 = {{{Година_на_дизајн_опачина|{{{Reverse Design Date|{{{reverse_design_date|}}}}}}}}} }} <noinclude>{{Документација}}</noinclude> o9gdxurf49okdxhjgzyvgvjh2i05n4w 5588850 5588849 2026-07-07T21:49:59Z Andrew012p 85224 5588850 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија | bodyclass = infobox_v2 | abovestyle = background-color: goldenrod; color: black; padding: 10px; font-size: 1.2em; vertical-align: middle; | headerstyle = background-color: goldenrod; color: black; text-align: center; padding: 4px; vertical-align: middle; | labelstyle = width: 40%; background-color: #fdf5e6; border: 1px solid #dcdcdc; padding: 4px; vertical-align: middle; | datastyle = vertical-align: middle; | bodystyle = width: 100%; max-width: 300px; float: right; margin-left: 15px; | above = {{#if:{{{Назив|{{{Denomination|{{{denomination|}}}}}}}}} | {{{Назив|{{{Denomination|{{{denomination|}}}}}}}}} | {{PAGENAMEBASE}} }} | label1 = Држава | data1 = {{{Држава|{{{Country|{{{country|}}}}}}}}} | label2 = Вредност | data2 = {{#if:{{{Вредност|{{{Value|{{{value|}}}}}}}}} | {{{Вредност|{{{Value|{{{value|}}}}}}}}} {{#if:{{{Единица|{{{Unit|{{{unit|}}}}}}}}}|{{{Единица|{{{Unit|{{{unit|}}}}}}}}}}} }} | label3 = Ширина | data3 = {{#if:{{{Ширина|{{{Width|{{{width_mm|}}}}}}}}} | {{{Ширина|{{{Width|{{{width_mm|}}}}}}}}}&nbsp;мм }} | label4 = Висина | data4 = {{#if:{{{Висина|{{{Height|{{{height_mm|}}}}}}}}} | {{{Висина|{{{Height|{{{height_mm|}}}}}}}}}&nbsp;мм }} | label5 = Тежина | data5 = {{#if:{{{Тежина|{{{Weight|{{{weight_g|}}}}}}}}} | {{{Тежина|{{{Weight|{{{weight_g|}}}}}}}}}&nbsp;г }} | label6 = Безбедносни елементи | data6 = {{{Безбедносни_елементи|{{{Security Features|{{{security_features|}}}}}}}}} | label7 = Вид хартија | data7 = {{{Вид_хартија|{{{Paper Type|{{{paper_type|}}}}}}}}} | label8 = Години на печатење | data8 = {{{Години_на_печатење|{{{Years of Printing|{{{years_of_printing|}}}}}}}}} | label9 = Природа на реткост | data9 = {{{Природа_на_реткост|{{{Nature of Rarity|{{{nature_of_rarity|}}}}}}}}} | label10 = Проценета вредност | data10 = {{{Проценета_вредност|{{{Estimated Value|{{{estimated_value|}}}}}}}}} | header11 = {{#if:{{{Лице_слика|{{{Obverse|{{{obverse|}}}}}}}}}{{{Дизајн_на_лицето|}}}{{{Дизајнер_на_лицето|}}}|Лице}} | data12 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{Лице_слика|{{{Obverse|{{{obverse|}}}}}}}}}|size=200px}} | label13 = Дизајн | data13 = {{{Дизајн_на_лицето|{{{Obverse Design|{{{obverse_design|}}}}}}}}} | label14 = Дизајнер | data14 = {{{Дизајнер_на_лицето|{{{Obverse Designer|{{{obverse_designer|}}}}}}}}} | label15 = Година | data15 = {{{Година_на_дизајн_лице|{{{Obverse Design Date|{{{obverse_design_date|}}}}}}}}} | header16 = {{#if:{{{Опачина_слика|{{{Reverse|{{{reverse|}}}}}}}}}{{{Дизајн_на_опачината|}}}{{{Дизајнер_на_опачината|}}}|Опачина}} | data17 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{Опачина_слика|{{{Reverse|{{{reverse|}}}}}}}}}|size=200px}} | label18 = Дизајн | data18 = {{{Дизајн_на_опачината|{{{Reverse Design|{{{reverse_design|}}}}}}}}} | label19 = Дизајнер | data19 = {{{Дизајнер_на_опачината|{{{Reverse Designer|{{{reverse_designer|}}}}}}}}} | label20 = Година | data20 = {{{Година_на_дизајн_опачина|{{{Reverse Design Date|{{{reverse_design_date|}}}}}}}}} }} <noinclude>{{Документација}}</noinclude> 7m4euiaffop0n4ctj72he7d1igvk3ft 5588851 5588850 2026-07-07T21:52:40Z Andrew012p 85224 5588851 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија | bodyclass = infobox_v2 | abovestyle = background-color: goldenrod; color: black; padding: 10px; font-size: 1.2em; text-align: center; | headerstyle = background-color: goldenrod; color: black; text-align: center; padding: 4px; | labelstyle = width: 40%; background-color: #fdf5e6; border: 1px solid #dcdcdc; padding: 8px 4px; vertical-align: middle; | datastyle = padding: 8px 4px; vertical-align: middle; | bodystyle = width: 100%; max-width: 300px; float: right; margin-left: 15px; | above = {{#if:{{{Назив|{{{Denomination|{{{denomination|}}}}}}}}} | {{{Назив|{{{Denomination|{{{denomination|}}}}}}}}} | {{PAGENAMEBASE}} }} | label1 = Држава | data1 = {{{Држава|{{{Country|{{{country|}}}}}}}}} | label2 = Вредност | data2 = {{#if:{{{Вредност|{{{Value|{{{value|}}}}}}}}} | {{{Вредност|{{{Value|{{{value|}}}}}}}}} {{#if:{{{Единица|{{{Unit|{{{unit|}}}}}}}}}|{{{Единица|{{{Unit|{{{unit|}}}}}}}}}}} }} | label3 = Ширина | data3 = {{#if:{{{Ширина|{{{Width|{{{width_mm|}}}}}}}}} | {{{Ширина|{{{Width|{{{width_mm|}}}}}}}}}&nbsp;мм }} | label4 = Висина | data4 = {{#if:{{{Висина|{{{Height|{{{height_mm|}}}}}}}}} | {{{Висина|{{{Height|{{{height_mm|}}}}}}}}}&nbsp;мм }} | label5 = Тежина | data5 = {{#if:{{{Тежина|{{{Weight|{{{weight_g|}}}}}}}}} | {{{Тежина|{{{Weight|{{{weight_g|}}}}}}}}}&nbsp;г }} | label6 = Безбедносни елементи | data6 = {{{Безбедносни_елементи|{{{Security Features|{{{security_features|}}}}}}}}} | label7 = Вид хартија | data7 = {{{Вид_хартија|{{{Paper Type|{{{paper_type|}}}}}}}}} | label8 = Години на печатење | data8 = {{{Години_на_печатење|{{{Years of Printing|{{{years_of_printing|}}}}}}}}} | label9 = Природа на реткост | data9 = {{{Природа_на_реткост|{{{Nature of Rarity|{{{nature_of_rarity|}}}}}}}}} | label10 = Проценета вредност | data10 = {{{Проценета_вредност|{{{Estimated Value|{{{estimated_value|}}}}}}}}} | header11 = {{#if:{{{Лице_слика|{{{Obverse|{{{obverse|}}}}}}}}}{{{Дизајн_на_лицето|}}}{{{Дизајнер_на_лицето|}}}|Лице}} | data12 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{Лице_слика|{{{Obverse|{{{obverse|}}}}}}}}}|size=200px}} | label13 = Дизајн | data13 = {{{Дизајн_на_лицето|{{{Obverse Design|{{{obverse_design|}}}}}}}}} | label14 = Дизајнер | data14 = {{{Дизајнер_на_лицето|{{{Obverse Designer|{{{obverse_designer|}}}}}}}}} | label15 = Година | data15 = {{{Година_на_дизајн_лице|{{{Obverse Design Date|{{{obverse_design_date|}}}}}}}}} | header16 = {{#if:{{{Опачина_слика|{{{Reverse|{{{reverse|}}}}}}}}}{{{Дизајн_на_опачината|}}}{{{Дизајнер_на_опачината|}}}|Опачина}} | data17 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{Опачина_слика|{{{Reverse|{{{reverse|}}}}}}}}}|size=200px}} | label18 = Дизајн | data18 = {{{Дизајн_на_опачината|{{{Reverse Design|{{{reverse_design|}}}}}}}}} | label19 = Дизајнер | data19 = {{{Дизајн_на_опачината|{{{Reverse Designer|{{{reverse_designer|}}}}}}}}} | label20 = Година | data20 = {{{Година_на_дизајн_опачина|{{{Reverse Design Date|{{{reverse_design_date|}}}}}}}}} }} <noinclude>{{Документација}}</noinclude> qlo8nw0lhnvnfvu1zd6bfo1e04f9fw1 5588853 5588851 2026-07-07T21:57:08Z Andrew012p 85224 5588853 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија | bodyclass = infobox_v2 | abovestyle = background-color: goldenrod; color: black; padding: 10px; font-size: 1.2em; text-align: center; | headerstyle = background-color: goldenrod; color: black; text-align: center; padding: 4px; | labelstyle = width: 35%; background-color: #fdf5e6; border: 1px solid #dcdcdc; padding: 8px 4px; vertical-align: middle; | datastyle = padding: 8px 4px; vertical-align: middle; | bodystyle = width: 100%; max-width: 300px; float: right; margin-left: 15px; | above = {{#if:{{{Назив|{{{Denomination|{{{denomination|}}}}}}}}} | {{{Назив|{{{Denomination|{{{denomination|}}}}}}}}} | {{PAGENAMEBASE}} }} | label1 = Држава | data1 = {{{Држава|{{{Country|{{{country|}}}}}}}}} | label2 = Вредност | data2 = {{#if:{{{Вредност|{{{Value|{{{value|}}}}}}}}} | {{{Вредност|{{{Value|{{{value|}}}}}}}}} {{#if:{{{Единица|{{{Unit|{{{unit|}}}}}}}}}|{{{Единица|{{{Unit|{{{unit|}}}}}}}}}}} }} | label3 = Ширина | data3 = {{#if:{{{Ширина|{{{Width|{{{width_mm|}}}}}}}}} | {{{Ширина|{{{Width|{{{width_mm|}}}}}}}}}&nbsp;мм }} | label4 = Висина | data4 = {{#if:{{{Висина|{{{Height|{{{height_mm|}}}}}}}}} | {{{Висина|{{{Height|{{{height_mm|}}}}}}}}}&nbsp;мм }} | label5 = Тежина | data5 = {{#if:{{{Тежина|{{{Weight|{{{weight_g|}}}}}}}}} | {{{Тежина|{{{Weight|{{{weight_g|}}}}}}}}}&nbsp;г }} | label6 = Безбедносни елементи | data6 = {{{Безбедносни_елементи|{{{Security Features|{{{security_features|}}}}}}}}} | label7 = Вид хартија | data7 = {{{Вид_хартија|{{{Paper Type|{{{paper_type|}}}}}}}}} | label8 = Години на печатење | data8 = {{{Години_на_печатење|{{{Years of Printing|{{{years_of_printing|}}}}}}}}} | label9 = Природа на реткост | data9 = {{{Природа_на_реткост|{{{Nature of Rarity|{{{nature_of_rarity|}}}}}}}}} | label10 = Проценета вредност | data10 = {{{Проценета_вредност|{{{Estimated Value|{{{estimated_value|}}}}}}}}} | header11 = {{#if:{{{Лице_слика|{{{Obverse|{{{obverse|}}}}}}}}}{{{Дизајн_на_лицето|}}}{{{Дизајнер_на_лицето|}}}|Лице}} | data12 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{Лице_слика|{{{Obverse|{{{obverse|}}}}}}}}}|size=200px}} | label13 = Дизајн | data13 = {{{Дизајн_на_лицето|{{{Obverse Design|{{{obverse_design|}}}}}}}}} | label14 = Дизајнер | data14 = {{{Дизајнер_на_лицето|{{{Obverse Designer|{{{obverse_designer|}}}}}}}}} | label15 = Година | data15 = {{{Година_на_дизајн_лице|{{{Obverse Design Date|{{{obverse_design_date|}}}}}}}}} | header16 = {{#if:{{{Опачина_слика|{{{Reverse|{{{reverse|}}}}}}}}}{{{Дизајн_на_опачината|}}}{{{Дизајнер_на_опачината|}}}|Опачина}} | data17 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{Опачина_слика|{{{Reverse|{{{reverse|}}}}}}}}}|size=200px}} | label18 = Дизајн | data18 = {{{Дизајн_на_опачината|{{{Reverse Design|{{{reverse_design|}}}}}}}}} | label19 = Дизајнер | data19 = {{{Дизајн_на_опачината|{{{Reverse Designer|{{{reverse_designer|}}}}}}}}} | label20 = Година | data20 = {{{Година_на_дизајн_опачина|{{{Reverse Design Date|{{{reverse_design_date|}}}}}}}}} }} <noinclude>{{Документација}}</noinclude> eyu4jjrl8wro8d7oswp852ap2e9rf6d 5588860 5588853 2026-07-07T22:06:53Z Andrew012p 85224 5588860 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија | bodyclass = infobox_v2 | abovestyle = background-color: goldenrod; color: black; padding: 10px; font-size: 1.2em; text-align: center; | headerstyle = background-color: goldenrod; color: black; text-align: center; padding: 4px; | labelstyle = width: 25%; background-color: #fdf5e6; border: 1px solid #dcdcdc; padding: 8px 4px; vertical-align: middle; | datastyle = padding: 8px 4px; vertical-align: middle; | bodystyle = width: 100%; max-width: 300px; float: right; margin-left: 15px; | above = {{#if:{{{Назив|{{{Denomination|{{{denomination|}}}}}}}}} | {{{Назив|{{{Denomination|{{{denomination|}}}}}}}}} | {{PAGENAMEBASE}} }} | label1 = Држава | data1 = {{{Држава|{{{Country|{{{country|}}}}}}}}} | label2 = Вредност | data2 = {{#if:{{{Вредност|{{{Value|{{{value|}}}}}}}}} | {{{Вредност|{{{Value|{{{value|}}}}}}}}} {{#if:{{{Единица|{{{Unit|{{{unit|}}}}}}}}}|{{{Единица|{{{Unit|{{{unit|}}}}}}}}}}} }} | label3 = Ширина | data3 = {{#if:{{{Ширина|{{{Width|{{{width_mm|}}}}}}}}} | {{{Ширина|{{{Width|{{{width_mm|}}}}}}}}}&nbsp;мм }} | label4 = Висина | data4 = {{#if:{{{Висина|{{{Height|{{{height_mm|}}}}}}}}} | {{{Висина|{{{Height|{{{height_mm|}}}}}}}}}&nbsp;мм }} | label5 = Тежина | data5 = {{#if:{{{Тежина|{{{Weight|{{{weight_g|}}}}}}}}} | {{{Тежина|{{{Weight|{{{weight_g|}}}}}}}}}&nbsp;г }} | label6 = Безбедносни елементи | data6 = {{{Безбедносни_елементи|{{{Security Features|{{{security_features|}}}}}}}}} | label7 = Вид хартија | data7 = {{{Вид_хартија|{{{Paper Type|{{{paper_type|}}}}}}}}} | label8 = Години на печатење | data8 = {{{Години_на_печатење|{{{Years of Printing|{{{years_of_printing|}}}}}}}}} | label9 = Природа на реткост | data9 = {{{Природа_на_реткост|{{{Nature of Rarity|{{{nature_of_rarity|}}}}}}}}} | label10 = Проценета вредност | data10 = {{{Проценета_вредност|{{{Estimated Value|{{{estimated_value|}}}}}}}}} | header11 = {{#if:{{{Лице_слика|{{{Obverse|{{{obverse|}}}}}}}}}{{{Дизајн_на_лицето|}}}{{{Дизајнер_на_лицето|}}}|Лице}} | data12 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{Лице_слика|{{{Obverse|{{{obverse|}}}}}}}}}|size=200px}} | label13 = Дизајн | data13 = {{{Дизајн_на_лицето|{{{Obverse Design|{{{obverse_design|}}}}}}}}} | label14 = Дизајнер | data14 = {{{Дизајнер_на_лицето|{{{Obverse Designer|{{{obverse_designer|}}}}}}}}} | label15 = Година | data15 = {{{Година_на_дизајн_лице|{{{Obverse Design Date|{{{obverse_design_date|}}}}}}}}} | header16 = {{#if:{{{Опачина_слика|{{{Reverse|{{{reverse|}}}}}}}}}{{{Дизајн_на_опачината|}}}{{{Дизајнер_на_опачината|}}}|Опачина}} | data17 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{Опачина_слика|{{{Reverse|{{{reverse|}}}}}}}}}|size=200px}} | label18 = Дизајн | data18 = {{{Дизајн_на_опачината|{{{Reverse Design|{{{reverse_design|}}}}}}}}} | label19 = Дизајнер | data19 = {{{Дизајн_на_опачината|{{{Reverse Designer|{{{reverse_designer|}}}}}}}}} | label20 = Година | data20 = {{{Година_на_дизајн_опачина|{{{Reverse Design Date|{{{reverse_design_date|}}}}}}}}} }} <noinclude>{{Документација}}</noinclude> erdonnu29scpzrhxzaodhtaafccu9zz Разговор:Erica carnea 1 1399226 5588719 2026-07-07T15:47:58Z Orce Wiki 121850 Создадена страница со: {{сзр}} 5588719 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 Предлошка:Infobox banknote 10 1399227 5588721 2026-07-07T15:50:40Z Andrew012p 85224 Пренасочување кон [[Предлошка:Инфокутија Банкнота]] 5588721 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Предлошка:Инфокутија Банкнота]] 4w7swig8jprm4j328zolroz2q4p7vs2 Предлошка:Infobox Banknote 10 1399228 5588723 2026-07-07T15:51:13Z Andrew012p 85224 Пренасочување кон [[Предлошка:Инфокутија Банкнота]] 5588723 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Предлошка:Инфокутија Банкнота]] 4w7swig8jprm4j328zolroz2q4p7vs2 Предлошка:Инфокутија Банкнота/doc 10 1399229 5588726 2026-07-07T15:54:01Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{Потстраница за документација}} == Употреба == Поддржува и македонски и англиски параметри. <pre style="overflow:auto"> {{Инфокутија Банкнота | Назив = | Држава = | Вредност = | Единица = | Ширина = | Висина = | Тежина... 5588726 wikitext text/x-wiki {{Потстраница за документација}} == Употреба == Поддржува и македонски и англиски параметри. <pre style="overflow:auto"> {{Инфокутија Банкнота | Назив = | Држава = | Вредност = | Единица = | Ширина = | Висина = | Тежина = | Безбедносни_елементи= | Тип_на_хартија = | Години_на_печатење = | Природа_на_реткост = | Проценета_вредност = | Лице_слика = | Дизајн_на_лицето = | Дизајнер_на_лицето = | Година_на_дизајн = | Опачина_слика = | Дизајн_на_опачината = | Дизајнер_на_опачината= | Година_на_дизајн = }} </pre> == TemplateData == {{TemplateDataHeader}} <templatedata> { "params": { "Denomination": { "label": "Назив", "description": "Име или деноминација на банкнотата", "aliases": ["denomination", "назив"], "type": "string" }, "Country": { "label": "Држава", "description": "Држава која ја издала банкнотата", "aliases": ["country", "Држава"], "type": "string" }, "Value": { "label": "Вредност", "description": "Бројчена вредност на банкнотата", "aliases": ["value", "Вредност"], "type": "number" }, "Unit": { "label": "Единица", "description": "Валутна единица", "aliases": ["unit", "Единица"], "type": "string" }, "Width": { "label": "Ширина", "description": "Ширина на банкнотата во мм", "aliases": ["width_mm", "Ширина"], "type": "number" }, "Height": { "label": "Висина", "description": "Висина на банкнотата во мм", "aliases": ["height_mm", "Висина"], "type": "number" }, "Weight": { "label": "Тежина", "description": "Тежина на банкнотата во грамови", "aliases": ["weight_g", "Тежина"], "type": "number" }, "Security Features": { "label": "Безбедносни елементи", "description": "Список на заштитни елементи", "aliases": ["security_features", "Безбедносни_елементи"], "type": "string" }, "Paper Type": { "label": "Тип на хартија", "description": "Материјал од кој е изработена банкнотата", "aliases": ["paper_type", "Тип_на_хартија"], "type": "string" }, "Years of Printing": { "label": "Години на печатење", "description": "Период на издавање на банкнотата", "aliases": ["years_of_printing", "Години_на_печатење"], "type": "string" }, "Nature of Rarity": { "label": "Природа на реткост", "description": "Објаснување зошто банкнотата е ретка", "aliases": ["nature_of_rarity", "Природа_на_реткост"], "type": "string" }, "Estimated Value": { "label": "Проценета вредност", "description": "Пазарна вредност за колекционери", "aliases": ["estimated_value", "Проценета_вредност"], "type": "string" }, "Obverse": { "label": "Лице (слика)", "description": "Име на датотеката за лицето на банкнотата", "aliases": ["obverse", "Лице_слика"], "type": "wiki-file-name" }, "Obverse Design": { "label": "Дизајн на лицето", "description": "Опис на ликот или елементите на лицето", "aliases": ["obverse_design", "Дизајн_на_лицето"], "type": "string" }, "Obverse Designer": { "label": "Дизајнер на лицето", "description": "Автор на дизајнот на лицето", "aliases": ["obverse_designer", "Дизајнер_на_лицето"], "type": "string" }, "Obverse Design Date": { "label": "Година на дизајн (лице)", "description": "Година кога е создаден дизајнот", "aliases": ["obverse_design_date", "Година_на_дизајн_лице"], "type": "number" }, "Reverse": { "label": "Опачина (слика)", "description": "Име на датотеката за опачината на банкнотата", "aliases": ["reverse", "Опачина_слика"], "type": "wiki-file-name" }, "Reverse Design": { "label": "Дизајн на опачината", "description": "Опис на ликот или елементите на опачината", "aliases": ["reverse_design", "Дизајн_на_опачината"], "type": "string" }, "Reverse Designer": { "label": "Дизајнер на опачината", "description": "Автор на дизајнот на опачината", "aliases": ["reverse_designer", "Дизајнер_на_опачината"], "type": "string" }, "Reverse Design Date": { "label": "Година на дизајн (опачина)", "description": "Година кога е создаден дизајнот", "aliases": ["reverse_design_date", "Година_на_диза_опачина"], "type": "number" }, "Ризница": { "label": "Ризница", "description": "Врска до Ризницата (Wikimedia Commons)", "type": "string" } } } </templatedata> [[Категорија:Инфокутии за економија]] [[Категорија:Предлошки за нумизматика]] ju4lskhj128jdzay6g6718i47p5vtor 5588729 5588726 2026-07-07T16:01:18Z Andrew012p 85224 5588729 wikitext text/x-wiki {{Потстраница за документација}} == Употреба == Поддржува и македонски и англиски параметри. <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;"> {{Инфокутија Банкнота | Назив = | Држава = | Вредност = | Единица = | Ширина = | Висина = | Тежина = | Безбедносни_елементи= | Тип_на_хартија = | Години_на_печатење = | Природа_на_реткост = | Проценета_вредност = | Лице_слика = | Дизајн_на_лицето = | Дизајнер_на_лицето = | Година_на_дизајн = | Опачина_слика = | Дизајн_на_опачината = | Дизајнер_на_опачината= | Година_на_дизајн = }} </syntaxhighlight> == TemplateData == {{TemplateDataHeader}} <templatedata> { "params": { "Denomination": { "label": "Назив", "description": "Име или деноминација на банкнотата", "aliases": ["denomination", "назив"], "type": "string" }, "Country": { "label": "Држава", "description": "Држава која ја издала банкнотата", "aliases": ["country", "Држава"], "type": "string" }, "Value": { "label": "Вредност", "description": "Бројчена вредност на банкнотата", "aliases": ["value", "Вредност"], "type": "number" }, "Unit": { "label": "Единица", "description": "Валутна единица", "aliases": ["unit", "Единица"], "type": "string" }, "Width": { "label": "Ширина", "description": "Ширина на банкнотата во мм", "aliases": ["width_mm", "Ширина"], "type": "number" }, "Height": { "label": "Висина", "description": "Висина на банкнотата во мм", "aliases": ["height_mm", "Висина"], "type": "number" }, "Weight": { "label": "Тежина", "description": "Тежина на банкнотата во грамови", "aliases": ["weight_g", "Тежина"], "type": "number" }, "Security Features": { "label": "Безбедносни елементи", "description": "Список на заштитни елементи", "aliases": ["security_features", "Безбедносни_елементи"], "type": "string" }, "Paper Type": { "label": "Тип на хартија", "description": "Материјал од кој е изработена банкнотата", "aliases": ["paper_type", "Тип_на_хартија"], "type": "string" }, "Years of Printing": { "label": "Години на печатење", "description": "Период на издавање на банкнотата", "aliases": ["years_of_printing", "Години_на_печатење"], "type": "string" }, "Nature of Rarity": { "label": "Природа на реткост", "description": "Објаснување зошто банкнотата е ретка", "aliases": ["nature_of_rarity", "Природа_на_реткост"], "type": "string" }, "Estimated Value": { "label": "Проценета вредност", "description": "Пазарна вредност за колекционери", "aliases": ["estimated_value", "Проценета_вредност"], "type": "string" }, "Obverse": { "label": "Лице (слика)", "description": "Име на датотеката за лицето на банкнотата", "aliases": ["obverse", "Лице_слика"], "type": "wiki-file-name" }, "Obverse Design": { "label": "Дизајн на лицето", "description": "Опис на ликот или елементите на лицето", "aliases": ["obverse_design", "Дизајн_на_лицето"], "type": "string" }, "Obverse Designer": { "label": "Дизајнер на лицето", "description": "Автор на дизајнот на лицето", "aliases": ["obverse_designer", "Дизајнер_на_лицето"], "type": "string" }, "Obverse Design Date": { "label": "Година на дизајн (лице)", "description": "Година кога е создаден дизајнот", "aliases": ["obverse_design_date", "Година_на_дизајн_лице"], "type": "number" }, "Reverse": { "label": "Опачина (слика)", "description": "Име на датотеката за опачината на банкнотата", "aliases": ["reverse", "Опачина_слика"], "type": "wiki-file-name" }, "Reverse Design": { "label": "Дизајн на опачината", "description": "Опис на ликот или елементите на опачината", "aliases": ["reverse_design", "Дизајн_на_опачината"], "type": "string" }, "Reverse Designer": { "label": "Дизајнер на опачината", "description": "Автор на дизајнот на опачината", "aliases": ["reverse_designer", "Дизајнер_на_опачината"], "type": "string" }, "Reverse Design Date": { "label": "Година на дизајн (опачина)", "description": "Година кога е создаден дизајнот", "aliases": ["reverse_design_date", "Година_на_диза_опачина"], "type": "number" }, "Ризница": { "label": "Ризница", "description": "Врска до Ризницата (Wikimedia Commons)", "type": "string" } } } </templatedata> [[Категорија:Инфокутии за економија]] [[Категорија:Предлошки за нумизматика]] ls7hbojdfe95ingkmsijxn3lbq7yjkh 5588731 5588729 2026-07-07T16:08:10Z Andrew012p 85224 5588731 wikitext text/x-wiki {{Потстраница за документација}} == Употреба == Поддржува и македонски и англиски параметри. <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;"> {{Инфокутија Банкнота | Назив = | Држава = | Вредност = | Единица = | Ширина = | Висина = | Тежина = | Безбедносни_елементи= | Тип_на_хартија = | Години_на_печатење = | Природа_на_реткост = | Проценета_вредност = | Лице_слика = | Дизајн_на_лицето = | Дизајнер_на_лицето = | Година_на_дизајн = | Опачина_слика = | Дизајн_на_опачината = | Дизајнер_на_опачината= | Година_на_дизајн_опачина = }} </syntaxhighlight> == TemplateData == {{TemplateDataHeader}} <templatedata> { "params": { "Denomination": { "label": "Назив", "description": "Име или деноминација на банкнотата", "aliases": ["denomination", "назив"], "type": "string" }, "Country": { "label": "Држава", "description": "Држава која ја издала банкнотата", "aliases": ["country", "Држава"], "type": "string" }, "Value": { "label": "Вредност", "description": "Бројчена вредност на банкнотата", "aliases": ["value", "Вредност"], "type": "number" }, "Unit": { "label": "Единица", "description": "Валутна единица", "aliases": ["unit", "Единица"], "type": "string" }, "Width": { "label": "Ширина", "description": "Ширина на банкнотата во мм", "aliases": ["width_mm", "Ширина"], "type": "number" }, "Height": { "label": "Висина", "description": "Висина на банкнотата во мм", "aliases": ["height_mm", "Висина"], "type": "number" }, "Weight": { "label": "Тежина", "description": "Тежина на банкнотата во грамови", "aliases": ["weight_g", "Тежина"], "type": "number" }, "Security Features": { "label": "Безбедносни елементи", "description": "Список на заштитни елементи", "aliases": ["security_features", "Безбедносни_елементи"], "type": "string" }, "Paper Type": { "label": "Тип на хартија", "description": "Материјал од кој е изработена банкнотата", "aliases": ["paper_type", "Тип_на_хартија"], "type": "string" }, "Years of Printing": { "label": "Години на печатење", "description": "Период на издавање на банкнотата", "aliases": ["years_of_printing", "Години_на_печатење"], "type": "string" }, "Nature of Rarity": { "label": "Природа на реткост", "description": "Објаснување зошто банкнотата е ретка", "aliases": ["nature_of_rarity", "Природа_на_реткост"], "type": "string" }, "Estimated Value": { "label": "Проценета вредност", "description": "Пазарна вредност за колекционери", "aliases": ["estimated_value", "Проценета_вредност"], "type": "string" }, "Obverse": { "label": "Лице (слика)", "description": "Име на датотеката за лицето на банкнотата", "aliases": ["obverse", "Лице_слика"], "type": "wiki-file-name" }, "Obverse Design": { "label": "Дизајн на лицето", "description": "Опис на ликот или елементите на лицето", "aliases": ["obverse_design", "Дизајн_на_лицето"], "type": "string" }, "Obverse Designer": { "label": "Дизајнер на лицето", "description": "Автор на дизајнот на лицето", "aliases": ["obverse_designer", "Дизајнер_на_лицето"], "type": "string" }, "Obverse Design Date": { "label": "Година на дизајн (лице)", "description": "Година кога е создаден дизајнот", "aliases": ["obverse_design_date", "Година_на_дизајн_лице"], "type": "number" }, "Reverse": { "label": "Опачина (слика)", "description": "Име на датотеката за опачината на банкнотата", "aliases": ["reverse", "Опачина_слика"], "type": "wiki-file-name" }, "Reverse Design Date": { "label": "Година на дизајн (опачина)", "description": "Година кога е создаден дизајнот", "aliases": ["reverse_design_date", "Година_на_дизајн_опачина"], "type": "number" }, "Reverse Designer": { "label": "Дизајнер на опачината", "description": "Автор на дизајнот на опачината", "aliases": ["reverse_designer", "Дизајнер_на_опачината"], "type": "string" }, "Reverse Design Date": { "label": "Година на дизајн (опачина)", "description": "Година кога е создаден дизајнот", "aliases": ["reverse_design_date", "Година_на_диза_опачина"], "type": "number" }, "Ризница": { "label": "Ризница", "description": "Врска до Ризницата (Wikimedia Commons)", "type": "string" } } } </templatedata> [[Категорија:Инфокутии за економија]] [[Категорија:Предлошки за нумизматика]] 90df0npf49189a7v32cacua88gbkh3w 5588732 5588731 2026-07-07T16:12:45Z Andrew012p 85224 5588732 wikitext text/x-wiki {{Потстраница за документација}} == Употреба == Поддржува и македонски и англиски параметри. <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;"> {{Инфокутија Банкнота | Назив = | Држава = | Вредност = | Единица = | Ширина = | Висина = | Тежина = | Безбедносни_елементи= | Вид_хартија = | Години_на_печатење = | Природа_на_реткост = | Проценета_вредност = | Лице_слика = | Дизајн_на_лицето = | Дизајнер_на_лицето = | Година_на_дизајн = | Опачина_слика = | Дизајн_на_опачината = | Дизајнер_на_опачината= | Година_на_дизајн_опачина = }} </syntaxhighlight> == TemplateData == {{TemplateDataHeader}} <templatedata> { "description": "Инфокутија за податоци за банкноти.", "params": { "Назив": { "label": "Назив", "description": "Име или деноминација на банкнотата", "aliases": ["Назив", "Denomination", "denomination"], "type": "string" }, "Држава": { "label": "Држава", "description": "Држава што ја издала банкнотата", "aliases": ["Држава", "Country", "country"], "type": "string" }, "Вредност": { "label": "Вредност", "description": "Бројчена вредност на банкнотата", "aliases": ["Вредност", "Value", "value"], "type": "number" }, "Единица": { "label": "Единица", "description": "Валутна единица", "aliases": ["Единица", "Unit", "unit"], "type": "string" }, "Ширина": { "label": "Ширина", "description": "Ширина на банкнотата во мм", "aliases": ["Ширина", "Width", "width_mm"], "type": "number" }, "Висина": { "label": "Висина", "description": "Висина на банкнотата во мм", "aliases": ["Висина", "Height", "height_mm"], "type": "number" }, "Тежина": { "label": "Тежина", "description": "Тежина на банкнотата во грама", "aliases": ["Тежина", "Weight", "weight_g"], "type": "number" }, "Безбедносни_елементи": { "label": "Безбедносни елементи", "description": "Список на заштитни елементи", "aliases": ["Безбедносни_елементи", "Security Features", "security_features"], "type": "string" }, "Вид_хартија": { "label": "Вид хартија", "description": "Материјал од кој е изработена банкнотата", "aliases": ["Вид_хартија", "Paper Type", "paper_type"], "type": "string" }, "Години_на_печатење": { "label": "Години на печатење", "description": "Период на издавање на банкнотата", "aliases": ["Години_на_печатење", "Years of Printing", "years_of_printing"], "type": "string" }, "Природа_на_реткост": { "label": "Природа на реткост", "description": "Објаснување зошто банкнотата е ретка", "aliases": ["Природа_на_реткост", "Nature of Rarity", "nature_of_rarity"], "type": "string" }, "Проценета_вредност": { "label": "Проценета вредност", "description": "Пазарна вредност за колекционери", "aliases": ["Проценета_вредност", "Estimated Value", "estimated_value"], "type": "string" }, "Лице_слика": { "label": "Лице (слика)", "description": "Име на датотеката за лицето на банкнотата", "aliases": ["Лице_слика", "Obverse", "obverse"], "type": "wiki-file-name" }, "Дизајн_на_лицето": { "label": "Дизајн на лицето", "description": "Опис на ликот или елементите на лицето", "aliases": ["Дизајн_на_лицето", "Obverse Design", "obverse_design"], "type": "string" }, "Дизајнер_на_лицето": { "label": "Дизајнер на лицето", "description": "Автор на дизајнот на лицето", "aliases": ["Дизајнер_на_лицето", "Obverse Designer", "obverse_designer"], "type": "string" }, "Година_на_дизајн_лице": { "label": "Година на дизајн (лице)", "description": "Година кога е создаден дизајнот", "aliases": ["Година_на_дизајн_лице", "Obverse Design Date", "obverse_design_date"], "type": "number" }, "Опачина_слика": { "label": "Опачина (слика)", "description": "Име на датотеката за опачината на банкнотата", "aliases": ["Опачина_слика", "Reverse", "reverse"], "type": "wiki-file-name" }, "Дизајн_на_опачината": { "label": "Дизајн на опачината", "description": "Опис на ликот или елементите на опачината", "aliases": ["Дизајн_на_опачината", "Reverse Design", "reverse_design"], "type": "string" }, "Дизајнер_на_опачината": { "label": "Дизајнер на опачината", "description": "Автор на дизајнот на опачината", "aliases": ["Дизајнер_на_опачината", "Reverse Designer", "reverse_designer"], "type": "string" }, "Година_на_дизајн_опачина": { "label": "Година на дизајн (опачина)", "description": "Година кога е создаден дизајнот", "aliases": ["Година_на_дизајн_опачина", "Reverse Design Date", "reverse_design_date"], "type": "number" }, "Ризница": { "label": "Ризница", "description": "Врска до Ризницата (Wikimedia Commons)", "aliases": ["Ризница"], "type": "string" } } } </templatedata> [[Категорија:Инфокутии за економија]] [[Категорија:Предлошки за нумизматика]] 4pp8x79yrtoqh28zx30wwbxwbgc2tso 5588734 5588732 2026-07-07T16:14:57Z Andrew012p 85224 5588734 wikitext text/x-wiki {{Потстраница за документација}} == Употреба == Поддржува и македонски и англиски параметри. <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;"> {{Инфокутија Банкнота | Назив = | Држава = | Вредност = | Единица = | Ширина = | Висина = | Тежина = | Безбедносни_елементи= | Вид_хартија = | Години_на_печатење = | Природа_на_реткост = | Проценета_вредност = | Лице_слика = | Дизајн_на_лицето = | Дизајнер_на_лицето = | Година_на_дизајн = | Опачина_слика = | Дизајн_на_опачината = | Дизајнер_на_опачината= | Година_на_дизајн_опачина = }} </syntaxhighlight> == TemplateData == {{TemplateDataHeader}} <templatedata> { "description": "Инфокутија за податоци за банкноти.", "params": { "Назив": { "label": "Назив", "description": "Име или деноминација на банкнотата.", "aliases": ["Назив", "Denomination", "denomination"], "type": "string" }, "Држава": { "label": "Држава", "description": "Држава што ја издала банкнотата.", "aliases": ["Држава", "Country", "country"], "type": "string" }, "Вредност": { "label": "Вредност", "description": "Бројчена вредност на банкнотата.", "aliases": ["Вредност", "Value", "value"], "type": "number" }, "Единица": { "label": "Единица", "description": "Валутна единица.", "aliases": ["Единица", "Unit", "unit"], "type": "string" }, "Ширина": { "label": "Ширина", "description": "Ширина на банкнотата во мм.", "aliases": ["Ширина", "Width", "width_mm"], "type": "number" }, "Висина": { "label": "Висина", "description": "Висина на банкнотата во мм.", "aliases": ["Висина", "Height", "height_mm"], "type": "number" }, "Тежина": { "label": "Тежина", "description": "Тежина на банкнотата во грама.", "aliases": ["Тежина", "Weight", "weight_g"], "type": "number" }, "Безбедносни_елементи": { "label": "Безбедносни елементи", "description": "Список на заштитни елементи.", "aliases": ["Безбедносни_елементи", "Security Features", "security_features"], "type": "string" }, "Вид_хартија": { "label": "Вид хартија", "description": "Материјал од кој е изработена банкнотата.", "aliases": ["Вид_хартија", "Paper Type", "paper_type"], "type": "string" }, "Години_на_печатење": { "label": "Години на печатење", "description": "Период на издавање на банкнотата.", "aliases": ["Години_на_печатење", "Years of Printing", "years_of_printing"], "type": "string" }, "Природа_на_реткост": { "label": "Природа на реткост", "description": "Објаснување зошто банкнотата е ретка.", "aliases": ["Природа_на_реткост", "Nature of Rarity", "nature_of_rarity"], "type": "string" }, "Проценета_вредност": { "label": "Проценета вредност", "description": "Пазарна вредност за колекционери.", "aliases": ["Проценета_вредност", "Estimated Value", "estimated_value"], "type": "string" }, "Лице_слика": { "label": "Лице (слика)", "description": "Име на податотеката за лицето на банкнотата.", "aliases": ["Лице_слика", "Obverse", "obverse"], "type": "wiki-file-name" }, "Дизајн_на_лицето": { "label": "Дизајн на лицето", "description": "Опис на ликот или елементите на лицето.", "aliases": ["Дизајн_на_лицето", "Obverse Design", "obverse_design"], "type": "string" }, "Дизајнер_на_лицето": { "label": "Дизајнер на лицето", "description": "Автор на дизајнот на лицето.", "aliases": ["Дизајнер_на_лицето", "Obverse Designer", "obverse_designer"], "type": "string" }, "Година_на_дизајн_лице": { "label": "Година на дизајн (лице)", "description": "Година кога е создаден дизајнот.", "aliases": ["Година_на_дизајн_лице", "Obverse Design Date", "obverse_design_date"], "type": "number" }, "Опачина_слика": { "label": "Опачина (слика)", "description": "Име на податотеката за опачината на банкнотата.", "aliases": ["Опачина_слика", "Reverse", "reverse"], "type": "wiki-file-name" }, "Дизајн_на_опачината": { "label": "Дизајн на опачината", "description": "Опис на ликот или елементите на опачината.", "aliases": ["Дизајн_на_опачината", "Reverse Design", "reverse_design"], "type": "string" }, "Дизајнер_на_опачината": { "label": "Дизајнер на опачината", "description": "Автор на дизајнот на опачината.", "aliases": ["Дизајнер_на_опачината", "Reverse Designer", "reverse_designer"], "type": "string" }, "Година_на_дизајн_опачина": { "label": "Година на дизајн (опачина)", "description": "Година кога е создаден дизајнот.", "aliases": ["Година_на_дизајн_опачина", "Reverse Design Date", "reverse_design_date"], "type": "number" }, "Ризница": { "label": "Ризница", "description": "Врска до Ризницата (Wikimedia Commons).", "aliases": ["Ризница"], "type": "string" } } } </templatedata> [[Категорија:Инфокутии за економија]] [[Категорија:Предлошки за нумизматика]] 9tiwpbgen9b791warthw8f7s8htpo4a 5588735 5588734 2026-07-07T16:15:23Z Andrew012p 85224 5588735 wikitext text/x-wiki {{Потстраница за документација}} == Употреба == <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;"> {{Инфокутија Банкнота | Назив = | Држава = | Вредност = | Единица = | Ширина = | Висина = | Тежина = | Безбедносни_елементи= | Вид_хартија = | Години_на_печатење = | Природа_на_реткост = | Проценета_вредност = | Лице_слика = | Дизајн_на_лицето = | Дизајнер_на_лицето = | Година_на_дизајн = | Опачина_слика = | Дизајн_на_опачината = | Дизајнер_на_опачината= | Година_на_дизајн_опачина = }} </syntaxhighlight> == TemplateData == {{TemplateDataHeader}} <templatedata> { "description": "Инфокутија за податоци за банкноти.", "params": { "Назив": { "label": "Назив", "description": "Име или деноминација на банкнотата.", "aliases": ["Назив", "Denomination", "denomination"], "type": "string" }, "Држава": { "label": "Држава", "description": "Држава што ја издала банкнотата.", "aliases": ["Држава", "Country", "country"], "type": "string" }, "Вредност": { "label": "Вредност", "description": "Бројчена вредност на банкнотата.", "aliases": ["Вредност", "Value", "value"], "type": "number" }, "Единица": { "label": "Единица", "description": "Валутна единица.", "aliases": ["Единица", "Unit", "unit"], "type": "string" }, "Ширина": { "label": "Ширина", "description": "Ширина на банкнотата во мм.", "aliases": ["Ширина", "Width", "width_mm"], "type": "number" }, "Висина": { "label": "Висина", "description": "Висина на банкнотата во мм.", "aliases": ["Висина", "Height", "height_mm"], "type": "number" }, "Тежина": { "label": "Тежина", "description": "Тежина на банкнотата во грама.", "aliases": ["Тежина", "Weight", "weight_g"], "type": "number" }, "Безбедносни_елементи": { "label": "Безбедносни елементи", "description": "Список на заштитни елементи.", "aliases": ["Безбедносни_елементи", "Security Features", "security_features"], "type": "string" }, "Вид_хартија": { "label": "Вид хартија", "description": "Материјал од кој е изработена банкнотата.", "aliases": ["Вид_хартија", "Paper Type", "paper_type"], "type": "string" }, "Години_на_печатење": { "label": "Години на печатење", "description": "Период на издавање на банкнотата.", "aliases": ["Години_на_печатење", "Years of Printing", "years_of_printing"], "type": "string" }, "Природа_на_реткост": { "label": "Природа на реткост", "description": "Објаснување зошто банкнотата е ретка.", "aliases": ["Природа_на_реткост", "Nature of Rarity", "nature_of_rarity"], "type": "string" }, "Проценета_вредност": { "label": "Проценета вредност", "description": "Пазарна вредност за колекционери.", "aliases": ["Проценета_вредност", "Estimated Value", "estimated_value"], "type": "string" }, "Лице_слика": { "label": "Лице (слика)", "description": "Име на податотеката за лицето на банкнотата.", "aliases": ["Лице_слика", "Obverse", "obverse"], "type": "wiki-file-name" }, "Дизајн_на_лицето": { "label": "Дизајн на лицето", "description": "Опис на ликот или елементите на лицето.", "aliases": ["Дизајн_на_лицето", "Obverse Design", "obverse_design"], "type": "string" }, "Дизајнер_на_лицето": { "label": "Дизајнер на лицето", "description": "Автор на дизајнот на лицето.", "aliases": ["Дизајнер_на_лицето", "Obverse Designer", "obverse_designer"], "type": "string" }, "Година_на_дизајн_лице": { "label": "Година на дизајн (лице)", "description": "Година кога е создаден дизајнот.", "aliases": ["Година_на_дизајн_лице", "Obverse Design Date", "obverse_design_date"], "type": "number" }, "Опачина_слика": { "label": "Опачина (слика)", "description": "Име на податотеката за опачината на банкнотата.", "aliases": ["Опачина_слика", "Reverse", "reverse"], "type": "wiki-file-name" }, "Дизајн_на_опачината": { "label": "Дизајн на опачината", "description": "Опис на ликот или елементите на опачината.", "aliases": ["Дизајн_на_опачината", "Reverse Design", "reverse_design"], "type": "string" }, "Дизајнер_на_опачината": { "label": "Дизајнер на опачината", "description": "Автор на дизајнот на опачината.", "aliases": ["Дизајнер_на_опачината", "Reverse Designer", "reverse_designer"], "type": "string" }, "Година_на_дизајн_опачина": { "label": "Година на дизајн (опачина)", "description": "Година кога е создаден дизајнот.", "aliases": ["Година_на_дизајн_опачина", "Reverse Design Date", "reverse_design_date"], "type": "number" }, "Ризница": { "label": "Ризница", "description": "Врска до Ризницата (Wikimedia Commons).", "aliases": ["Ризница"], "type": "string" } } } </templatedata> [[Категорија:Инфокутии за економија]] [[Категорија:Предлошки за нумизматика]] k6sfrzazy4u9yb7p3bqig193wy513w1 5588736 5588735 2026-07-07T16:17:34Z Andrew012p 85224 5588736 wikitext text/x-wiki {{Потстраница за документација}} == Употреба == <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;"> {{Инфокутија Банкнота | Назив = | Држава = | Вредност = | Единица = | Ширина = | Висина = | Тежина = | Безбедносни_елементи= | Вид_хартија = | Години_на_печатење = | Природа_на_реткост = | Проценета_вредност = | Лице_слика = | Дизајн_на_лицето = | Дизајнер_на_лицето = | Година_на_дизајн = | Опачина_слика = | Дизајн_на_опачината = | Дизајнер_на_опачината= | Година_на_дизајн_опачина = }} </syntaxhighlight> == TemplateData == {{TemplateDataHeader}} <templatedata> { "description": "Инфокутија за податоци за банкноти.", "params": { "Назив": { "label": "Назив", "description": "Име или деноминација на банкнотата.", "aliases": ["Назив", "Denomination", "denomination"], "type": "string" }, "Држава": { "label": "Држава", "description": "Држава што ја издала банкнотата.", "aliases": ["Држава", "Country", "country"], "type": "string" }, "Вредност": { "label": "Вредност", "description": "Бројчена вредност на банкнотата.", "aliases": ["Вредност", "Value", "value"], "type": "number" }, "Единица": { "label": "Единица", "description": "Валутна единица.", "aliases": ["Единица", "Unit", "unit"], "type": "string" }, "Ширина": { "label": "Ширина", "description": "Ширина на банкнотата во мм.", "aliases": ["Ширина", "Width", "width_mm"], "type": "number" }, "Висина": { "label": "Висина", "description": "Висина на банкнотата во мм.", "aliases": ["Висина", "Height", "height_mm"], "type": "number" }, "Тежина": { "label": "Тежина", "description": "Тежина на банкнотата во грама.", "aliases": ["Тежина", "Weight", "weight_g"], "type": "number" }, "Безбедносни_елементи": { "label": "Безбедносни елементи", "description": "Список на заштитни елементи.", "aliases": ["Безбедносни_елементи", "Security Features", "security_features"], "type": "string" }, "Вид_хартија": { "label": "Вид хартија", "description": "Материјал од кој е изработена банкнотата.", "aliases": ["Вид_хартија", "Paper Type", "paper_type"], "type": "string" }, "Години_на_печатење": { "label": "Години на печатење", "description": "Период на издавање на банкнотата.", "aliases": ["Години_на_печатење", "Years of Printing", "years_of_printing"], "type": "string" }, "Природа_на_реткост": { "label": "Природа на реткост", "description": "Објаснување зошто банкнотата е ретка.", "aliases": ["Природа_на_реткост", "Nature of Rarity", "nature_of_rarity"], "type": "string" }, "Проценета_вредност": { "label": "Проценета вредност", "description": "Пазарна вредност за колекционери.", "aliases": ["Проценета_вредност", "Estimated Value", "estimated_value"], "type": "string" }, "Лице_слика": { "label": "Лице (слика)", "description": "Име на податотеката за лицето на банкнотата.", "aliases": ["Лице_слика", "Obverse", "obverse"], "type": "wiki-file-name" }, "Дизајн_на_лицето": { "label": "Дизајн на лицето", "description": "Опис на ликот или елементите на лицето.", "aliases": ["Дизајн_на_лицето", "Obverse Design", "obverse_design"], "type": "string" }, "Дизајнер_на_лицето": { "label": "Дизајнер на лицето", "description": "Автор на дизајнот на лицето.", "aliases": ["Дизајнер_на_лицето", "Obverse Designer", "obverse_designer"], "type": "string" }, "Година_на_дизајн_лице": { "label": "Година на дизајн (лице)", "description": "Година кога е создаден дизајнот.", "aliases": ["Година_на_дизајн_лице", "Obverse Design Date", "obverse_design_date"], "type": "number" }, "Опачина_слика": { "label": "Опачина (слика)", "description": "Име на податотеката за опачината на банкнотата.", "aliases": ["Опачина_слика", "Reverse", "reverse"], "type": "wiki-file-name" }, "Дизајн_на_опачината": { "label": "Дизајн на опачината", "description": "Опис на ликот или елементите на опачината.", "aliases": ["Дизајн_на_опачината", "Reverse Design", "reverse_design"], "type": "string" }, "Дизајнер_на_опачината": { "label": "Дизајнер на опачината", "description": "Автор на дизајнот на опачината.", "aliases": ["Дизајнер_на_опачината", "Reverse Designer", "reverse_designer"], "type": "string" }, "Година_на_дизајн_опачина": { "label": "Година на дизајн (опачина)", "description": "Година кога е создаден дизајнот.", "aliases": ["Година_на_дизајн_опачина", "Reverse Design Date", "reverse_design_date"], "type": "number" }, "Ризница": { "label": "Ризница", "description": "Врска до Ризницата (Wikimedia Commons).", "aliases": ["Ризница", "Commons", "commons"], "type": "string" } } } </templatedata> [[Категорија:Инфокутии за економија]] [[Категорија:Предлошки за нумизматика]] pfs3k09eg4clffj8rvywey5hk5ivu8z 5588738 5588736 2026-07-07T16:24:57Z Andrew012p 85224 5588738 wikitext text/x-wiki {{Потстраница за документација}} == Употреба == <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;"> {{Инфокутија Банкнота | Назив = | Држава = | Вредност = | Единица = | Ширина = | Висина = | Тежина = | Безбедносни_елементи= | Вид_хартија = | Години_на_печатење = | Природа_на_реткост = | Проценета_вредност = | Лице_слика = | Дизајн_на_лицето = | Дизајнер_на_лицето = | Година_на_дизајн = | Опачина_слика = | Дизајн_на_опачината = | Дизајнер_на_опачината= | Година_на_дизајн_опачина = }} </syntaxhighlight> == TemplateData == {{TemplateDataHeader}} <templatedata> { "description": "Инфокутија за податоци за банкноти.", "params": { "Назив": { "label": "Назив", "description": "Име или деноминација на банкнотата.", "aliases": ["Denomination", "denomination"], "type": "string" }, "Држава": { "label": "Држава", "description": "Држава што ја издала банкнотата.", "aliases": ["Country", "country"], "type": "string" }, "Вредност": { "label": "Вредност", "description": "Бројчена вредност на банкнотата.", "aliases": ["Value", "value"], "type": "number" }, "Единица": { "label": "Единица", "description": "Валутна единица.", "aliases": ["Unit", "unit"], "type": "string" }, "Ширина": { "label": "Ширина", "description": "Ширина на банкнотата во мм.", "aliases": ["Width", "width_mm"], "type": "number" }, "Висина": { "label": "Висина", "description": "Висина на банкнотата во мм.", "aliases": ["Height", "height_mm"], "type": "number" }, "Тежина": { "label": "Тежина", "description": "Тежина на банкнотата во грама.", "aliases": ["Weight", "weight_g"], "type": "number" }, "Безбедносни_елементи": { "label": "Безбедносни елементи", "description": "Список на заштитни елементи.", "aliases": ["Security Features", "security_features"], "type": "string" }, "Вид_хартија": { "label": "Вид хартија", "description": "Материјал од кој е изработена банкнотата.", "aliases": ["Paper Type", "paper_type"], "type": "string" }, "Години_на_печатење": { "label": "Години на печатење", "description": "Период на издавање на банкнотата.", "aliases": ["Years of Printing", "years_of_printing"], "type": "string" }, "Природа_на_реткост": { "label": "Природа на реткост", "description": "Објаснување зошто банкнотата е ретка.", "aliases": ["Nature of Rarity", "nature_of_rarity"], "type": "string" }, "Проценета_вредност": { "label": "Проценета вредност", "description": "Пазарна вредност за колекционери.", "aliases": ["Estimated Value", "estimated_value"], "type": "string" }, "Лице_слика": { "label": "Лице (слика)", "description": "Име на податотеката за лицето на банкнотата.", "aliases": ["Obverse", "obverse"], "type": "wiki-file-name" }, "Дизајн_на_лицето": { "label": "Дизајн на лицето", "description": "Опис на ликот или елементите на лицето.", "aliases": ["Obverse Design", "obverse_design"], "type": "string" }, "Дизајнер_на_лицето": { "label": "Дизајнер на лицето", "description": "Автор на дизајнот на лицето.", "aliases": ["Obverse Designer", "obverse_designer"], "type": "string" }, "Година_на_дизајн_лице": { "label": "Година на дизајн (лице)", "description": "Година кога е создаден дизајнот.", "aliases": ["Obverse Design Date", "obverse_design_date"], "type": "number" }, "Опачина_слика": { "label": "Опачина (слика)", "description": "Име на податотеката за опачината на банкнотата.", "aliases": ["Reverse", "reverse"], "type": "wiki-file-name" }, "Дизајн_на_опачината": { "label": "Дизајн на опачината", "description": "Опис на ликот или елементите на опачината.", "aliases": ["Reverse Design", "reverse_design"], "type": "string" }, "Дизајнер_на_опачината": { "label": "Дизајнер на опачината", "description": "Автор на дизајнот на опачината.", "aliases": ["Reverse Designer", "reverse_designer"], "type": "string" }, "Година_на_дизајн_опачина": { "label": "Година на дизајн (опачина)", "description": "Година кога е создаден дизајнот.", "aliases": ["Reverse Design Date", "reverse_design_date"], "type": "number" }, "Ризница": { "label": "Ризница", "description": "Врска до Ризницата (Wikimedia Commons).", "aliases": ["Commons", "commons"], "type": "string" } } } </templatedata> [[Категорија:Инфокутии за економија]] [[Категорија:Предлошки за нумизматика]] q7tr4eis956zac4n0h2ezdcsecd9osh 5588747 5588738 2026-07-07T16:58:59Z Andrew012p 85224 5588747 wikitext text/x-wiki {{Потстраница за документација}} == Употреба == <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;"> {{Инфокутија Банкнота | Назив = | Држава = | Вредност = | Единица = | Ширина = | Висина = | Тежина = | Безбедносни_елементи= | Вид_хартија = | Години_на_печатење = | Природа_на_реткост = | Проценета_вредност = | Лице_слика = | Дизајн_на_лицето = | Дизајнер_на_лицето = | Година_на_дизајн = | Опачина_слика = | Дизајн_на_опачината = | Дизајнер_на_опачината= | Година_на_дизајн_опачина = }} </syntaxhighlight> == TemplateData == {{TemplateDataHeader}} <templatedata> { "description": "Инфокутија за податоци за банкноти.", "params": { "Назив": { "label": "Назив", "description": "Име или деноминација на банкнотата.", "aliases": ["Denomination", "denomination"], "type": "string" }, "Држава": { "label": "Држава", "description": "Држава што ја издала банкнотата.", "aliases": ["Country", "country"], "type": "string" }, "Вредност": { "label": "Вредност", "description": "Бројчена вредност на банкнотата.", "aliases": ["Value", "value"], "type": "number" }, "Единица": { "label": "Единица", "description": "Валутна единица.", "aliases": ["Unit", "unit"], "type": "string" }, "Ширина": { "label": "Ширина", "description": "Ширина на банкнотата во мм.", "aliases": ["Width", "width_mm"], "type": "number" }, "Висина": { "label": "Висина", "description": "Висина на банкнотата во мм.", "aliases": ["Height", "height_mm"], "type": "number" }, "Тежина": { "label": "Тежина", "description": "Тежина на банкнотата во грама.", "aliases": ["Weight", "weight_g"], "type": "number" }, "Безбедносни_елементи": { "label": "Безбедносни елементи", "description": "Список на заштитни елементи.", "aliases": ["Security Features", "security_features"], "type": "string" }, "Вид_хартија": { "label": "Вид хартија", "description": "Материјал од кој е изработена банкнотата.", "aliases": ["Paper Type", "paper_type"], "type": "string" }, "Години_на_печатење": { "label": "Години на печатење", "description": "Период на издавање на банкнотата.", "aliases": ["Years of Printing", "years_of_printing"], "type": "string" }, "Природа_на_реткост": { "label": "Природа на реткост", "description": "Објаснување зошто банкнотата е ретка.", "aliases": ["Nature of Rarity", "nature_of_rarity"], "type": "string" }, "Проценета_вредност": { "label": "Проценета вредност", "description": "Пазарна вредност за колекционери.", "aliases": ["Estimated Value", "estimated_value"], "type": "string" }, "Лице_слика": { "label": "Лице (слика)", "description": "Име на податотеката за лицето на банкнотата.", "aliases": ["Obverse", "obverse"], "type": "wiki-file-name" }, "Дизајн_на_лицето": { "label": "Дизајн на лицето", "description": "Опис на ликот или елементите на лицето.", "aliases": ["Obverse Design", "obverse_design"], "type": "string" }, "Дизајнер_на_лицето": { "label": "Дизајнер на лицето", "description": "Автор на дизајнот на лицето.", "aliases": ["Obverse Designer", "obverse_designer"], "type": "string" }, "Година_на_дизајн_лице": { "label": "Година на дизајн (лице)", "description": "Година кога е создаден дизајнот.", "aliases": ["Obverse Design Date", "obverse_design_date"], "type": "number" }, "Опачина_слика": { "label": "Опачина (слика)", "description": "Име на податотеката за опачината на банкнотата.", "aliases": ["Reverse", "reverse"], "type": "wiki-file-name" }, "Дизајн_на_опачината": { "label": "Дизајн на опачината", "description": "Опис на ликот или елементите на опачината.", "aliases": ["Reverse Design", "reverse_design"], "type": "string" }, "Дизајнер_на_опачината": { "label": "Дизајнер на опачината", "description": "Автор на дизајнот на опачината.", "aliases": ["Reverse Designer", "reverse_designer"], "type": "string" }, "Година_на_дизајн_опачина": { "label": "Година на дизајн (опачина)", "description": "Година кога е создаден дизајнот.", "aliases": ["Reverse Design Date", "reverse_design_date"], "type": "number" } } } </templatedata> [[Категорија:Инфокутии за економија]] [[Категорија:Предлошки за нумизматика]] eador60b2o7dq5cn4sdjvjetvb6kdq5 5588748 5588747 2026-07-07T16:59:49Z Andrew012p 85224 5588748 wikitext text/x-wiki {{Потстраница за документација}} == Употреба == <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;"> {{Инфокутија Банкнота | Назив = | Држава = | Вредност = | Единица = | Ширина = | Висина = | Тежина = | Безбедносни_елементи= | Вид_хартија = | Години_на_печатење = | Природа_на_реткост = | Проценета_вредност = | Лице_слика = | Дизајн_на_лицето = | Дизајнер_на_лицето = | Година_на_дизајн = | Опачина_слика = | Дизајн_на_опачината = | Дизајнер_на_опачината= | Година_на_дизајн_опачина = }} </syntaxhighlight> == TemplateData == {{TemplateDataHeader}} <templatedata> { "description": "Инфокутија за податоци за банкноти.", "params": { "Назив": { "label": "Назив", "description": "Име или деноминација на банкнотата.", "aliases": ["Denomination", "denomination"], "type": "string" }, "Држава": { "label": "Држава", "description": "Држава што ја издала банкнотата.", "aliases": ["Country", "country"], "type": "string" }, "Вредност": { "label": "Вредност", "description": "Бројчена вредност на банкнотата.", "aliases": ["Value", "value"], "type": "number" }, "Единица": { "label": "Единица", "description": "Валутна единица.", "aliases": ["Unit", "unit"], "type": "string" }, "Ширина": { "label": "Ширина", "description": "Ширина на банкнотата во мм.", "aliases": ["Width", "width_mm"], "type": "number" }, "Висина": { "label": "Висина", "description": "Висина на банкнотата во мм.", "aliases": ["Height", "height_mm"], "type": "number" }, "Тежина": { "label": "Тежина", "description": "Тежина на банкнотата во грама.", "aliases": ["Weight", "weight_g"], "type": "number" }, "Безбедносни_елементи": { "label": "Безбедносни елементи", "description": "Список на заштитни елементи.", "aliases": ["Security Features", "security_features"], "type": "string" }, "Вид_хартија": { "label": "Вид хартија", "description": "Материјал од кој е изработена банкнотата.", "aliases": ["Paper Type", "paper_type"], "type": "string" }, "Години_на_печатење": { "label": "Години на печатење", "description": "Период на издавање на банкнотата.", "aliases": ["Years of Printing", "years_of_printing"], "type": "string" }, "Природа_на_реткост": { "label": "Природа на реткост", "description": "Објаснување зошто банкнотата е ретка.", "aliases": ["Nature of Rarity", "nature_of_rarity"], "type": "string" }, "Проценета_вредност": { "label": "Проценета вредност", "description": "Пазарна вредност за колекционери.", "aliases": ["Estimated Value", "estimated_value"], "type": "string" }, "Лице_слика": { "label": "Лице (слика)", "description": "Име на податотеката за лицето на банкнотата.", "aliases": ["Obverse", "obverse"], "type": "wiki-file-name" }, "Дизајн_на_лицето": { "label": "Дизајн на лицето", "description": "Опис на ликот или елементите на лицето.", "aliases": ["Obverse Design", "obverse_design"], "type": "string" }, "Дизајнер_на_лицето": { "label": "Дизајнер на лицето", "description": "Автор на дизајнот на лицето.", "aliases": ["Obverse Designer", "obverse_designer"], "type": "string" }, "Година_на_дизајн_лице": { "label": "Година на дизајн (лице)", "description": "Година кога е создаден дизајнот.", "aliases": ["Obverse Design Date", "obverse_design_date"], "type": "number" }, "Опачина_слика": { "label": "Опачина (слика)", "description": "Име на податотеката за опачината на банкнотата.", "aliases": ["Reverse", "reverse"], "type": "wiki-file-name" }, "Дизајн_на_опачината": { "label": "Дизајн на опачината", "description": "Опис на ликот или елементите на опачината.", "aliases": ["Reverse Design", "reverse_design"], "type": "string" }, "Дизајнер_на_опачината": { "label": "Дизајнер на опачината", "description": "Автор на дизајнот на опачината.", "aliases": ["Reverse Designer", "reverse_designer"], "type": "string" }, "Година_на_дизајн_опачина": { "label": "Година на дизајн (опачина)", "description": "Година кога е создаден дизајнот.", "aliases": ["Reverse Design Date", "reverse_design_date"], "type": "number" } } } </templatedata> [[Категорија:Инфокутии за економија]] [[Категорија:Инфокутии за нумизматика]] [[Категорија:Предлошки за инфокутии]] gr190vm8sv6dbkrbbwbavfl3o59h7sg Петстотини евра 0 1399230 5588739 2026-07-07T16:37:50Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{Инфокутија Банкнота | Назив = Петстотини евра | Држава = [[Еврозона]] и други земји | Вредност = 500 | Единица = евро | Ширина = 160 | Висина = 82 | Безбедносни_елементи = [[Холограм|холограмска]] лепенка со перфор... 5588739 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Банкнота | Назив = Петстотини евра | Држава = [[Еврозона]] и други земји | Вредност = 500 | Единица = евро | Ширина = 160 | Висина = 82 | Безбедносни_елементи = [[Холограм|холограмска]] лепенка со [[перфорација]], EURion-констелација, воден жиг, микротекст, [[ултравиолетова боја]], релјефен печат, заштитна нишка, мат-површина, видлив број, боја што ја менува нијансата, линиски код и [[сериски број]] | Вид_хартија = памучни влакна<ref name="Interactive security features">{{cite web|url=http://www.ecb.int/euro/html/security_features.en.html|title=ECB: Security Features|access-date=22 October 2011|work=European Central Bank|publisher=ecb.int|year=2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20120830025720/http://www.ecb.int/euro/html/security_features.en.html|archive-date=30 August 2012|url-status=dead}}</ref> | Години_на_печатење = 1999 — 2014<ref>{{cite web|url=https://www.channelnewsasia.com/news/business/500-note-gets-last-print-run-11076616 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191214064853/https://www.channelnewsasia.com/news/business/500-note-gets-last-print-run-11076616 |url-status=dead |archive-date=14 December 2019 |title= €500 note gets last print run}}</ref> | Лице_слика = EUR 500 obverse (2002 issue).jpg | Дизајн_на_лицето = прозорец во современа архитектура | Дизајнер_на_лицето = [[Роберт Калина]]<ref name="Design">{{cite web |url=http://www.ecb.int/euro/banknotes/html/design.en.html |title=Banknotes design |publisher=European Central Bank |website=ECB.int |access-date=13 October 2011 |date=February 1996 |url-status=dead |archive-date=10 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510081134/http://www.ecb.int/euro/banknotes/html/design.en.html }}</ref> | Година_на_дизајн_лице= 1996 | Опачина_слика = EUR 500 reverse (2002 issue).jpg | Дизајн_на_опачината = висечки мост во современа архитектура и карта на Европа. | Дизајнер_на_опачината= Роберт Калина | Година_на_дизајн_опачина = 1996 }} '''Петстотини евра''' (500 €) — денес е [[Банкнота|банкнотата]] со највисок номинал меѓу банкнотите на [[евро|еврото]]. Покрај тоа, оваа банкнота е една од највредните во светот. Во голем број земји што не се членки на [[Европска Унија|ЕУ]], каде што е можно депонирање на готовински евра на банкарски сметки, оваа банкнота е забранета за прием од страна на специјализираните банкомати. == Изглед == Размерите на оваа банкнота се 160 на 82 мм — најголеми меѓу постоечките банкноти на еврото, а истата е изработена во виолетови тонови. Како и останатите банкноти, и онаа од 500 евра го содржи името на валутата, номиналот, знамето на Европската Унија, потписот на претседателот на [[Европска централна банка|Европската централна банка]], 12-те ѕвезди на [[ЕУ]], годината на издавање и посебни заштитни елементи. На двете страни се прикажани современи архитектонски елементи, кои го симболизираат правецот од [[XX век]] — [[модернизам]]: стаклено-бетонска конструкција на аверсот и шема на висечки мостови на реверсот.<ref>{{Cite web |url=http://www.grandars.ru/student/finansy/evro.html |title=Монеты евро и виды банкнот евро |access-date=2012-06-08 |archive-date=2012-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120626035005/http://www.grandars.ru/student/finansy/evro.html |url-status=live }}</ref> == Оптек == Во оптек е пуштена од 2002 г. Според податоците од мај 2013 г., во оптек имало околу 582.806.500 банкноти од овој номинал (односно 291,4 милијарди евра од паричната маса), поради што банкнотата од 500 евра е втора по распространетост во Европа.<ref>{{Cite web |url=http://www.ecb.int/stats/euro/circulation/html/index.en.html |title=ECB: Circulation |access-date=2012-05-07 |archive-date=2012-08-16 |archive-url=https://www.webcitation.org/69xG8BaRC?url=http://www.ecb.int/stats/euro/circulation/html/index.en.html |url-status=live }}</ref> Одговорна за печатењето е [[Европска централна банка|Европската централна банка]]. Банкнотата од 500 евра не се издава во сите земји од Европската Унија.<ref>{{Cite web |url=http://www.schengen.su/euro_banknota.htm |title=Банкноты евро — история и внешний вид |access-date=2012-06-08 |archive-date=2012-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121024022334/http://www.schengen.su/euro_banknota.htm |url-status=live }}</ref> Производството на банкнотите е прекинато во 2014 г.<ref name="автоссылка1">{{Cite web |url=https://www.ecb.europa.eu/stats/policy_and_exchange_rates/banknotes+coins/production/html/index.en.html |title=Production |access-date=2018-12-07 |archive-date=2018-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181209024340/https://www.ecb.europa.eu/stats/policy_and_exchange_rates/banknotes%20coins/production/html/index.en.html |url-status=live }}</ref> На 4 мај 2016 г., Советот на гувернери на ЕЦБ објавил дека кон крајот на 2018 г. ќе се прекине издавањето на банкнотите од 500 евра во оптек, додека фактичката забрана за издавање стапила на сила на 27 април 2019 г.<ref>{{Cite web |url=https://korrespondent.net/world/4091043-evrosouiz-prekratyl-vypuskat-banknoty-500-evro |title=Евросоюз прекратил выпускать банкноты 500 евро — Korrespondent.net |access-date=2019-04-27 |archive-date=2021-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210516004627/https://korrespondent.net/world/4091043-evrosouiz-prekratyl-vypuskat-banknoty-500-evro |url-status=live }}</ref> Причината за прекин на издавањето е борбата против незаконските финансиски трансакции ([[перење пари]], даночно затајување, финансирање на тероризам), кои се олеснети поради компактноста и малата маса на големи суми пари во банкноти од 500 евра (за споредба, еквивалентна сума во доларски банкноти со најголем номинал, 100 долари, тежи 6 пати повеќе). Сите банкноти издадени до овој момент ќе продолжат да се користат во оптек и ќе претставуваат законско средство за плаќање.<ref>{{Cite web |url=http://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2016/html/pr160504.en.html |title=ECB ends production and issuance of €500 banknote |access-date=2016-05-05 |archive-date=2016-05-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160505091408/https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2016/html/pr160504.en.html |url-status=live }}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category-inline}} [[Категорија:Банкноти на еврото]] 3elk81ye6o8756eu7qe8u9iwhn03ul8 5588781 5588739 2026-07-07T17:57:31Z Andrew012p 85224 /* */ 5588781 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Банкнота | Назив = Петстотини евра | Држава = [[Еврозона]] и други земји | Вредност = 500 | Единица = евра | Ширина = 160 | Висина = 82 | Безбедносни_елементи = [[Холограм|холограмска]] лепенка со [[перфорација]], EURion-констелација, воден жиг, микротекст, [[ултравиолетова боја]], релјефен печат, заштитна нишка, мат-површина, видлив број, боја што ја менува нијансата, линиски код и [[сериски број]] | Вид_хартија = памучни влакна<ref name="Interactive security features">{{cite web|url=http://www.ecb.int/euro/html/security_features.en.html|title=ECB: Security Features|access-date=22 October 2011|work=European Central Bank|publisher=ecb.int|year=2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20120830025720/http://www.ecb.int/euro/html/security_features.en.html|archive-date=30 August 2012|url-status=dead}}</ref> | Години_на_печатење = 1999 — 2014<ref>{{cite web|url=https://www.channelnewsasia.com/news/business/500-note-gets-last-print-run-11076616 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191214064853/https://www.channelnewsasia.com/news/business/500-note-gets-last-print-run-11076616 |url-status=dead |archive-date=14 December 2019 |title= €500 note gets last print run}}</ref> | Лице_слика = EUR 500 obverse (2002 issue).jpg | Дизајн_на_лицето = прозорец во современа архитектура | Дизајнер_на_лицето = [[Роберт Калина]]<ref name="Design">{{cite web |url=http://www.ecb.int/euro/banknotes/html/design.en.html |title=Banknotes design |publisher=European Central Bank |website=ECB.int |access-date=13 October 2011 |date=February 1996 |url-status=dead |archive-date=10 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510081134/http://www.ecb.int/euro/banknotes/html/design.en.html }}</ref> | Година_на_дизајн_лице= 1996 | Опачина_слика = EUR 500 reverse (2002 issue).jpg | Дизајн_на_опачината = висечки мост во современа архитектура и карта на Европа. | Дизајнер_на_опачината= Роберт Калина | Година_на_дизајн_опачина = 1996 }} '''Петстотини евра''' (500 €) — денес е [[Банкнота|банкнотата]] со највисок номинал меѓу банкнотите на [[евро|еврото]]. Покрај тоа, оваа банкнота е една од највредните во светот. Во голем број земји што не се членки на [[Европска Унија|ЕУ]], каде што е можно депонирање на готовински евра на банкарски сметки, оваа банкнота е забранета за прием од страна на специјализираните банкомати. == Изглед == Размерите на оваа банкнота се 160 на 82 мм — најголеми меѓу постоечките банкноти на еврото, а истата е изработена во виолетови тонови. Како и останатите банкноти, и онаа од 500 евра го содржи името на валутата, номиналот, знамето на Европската Унија, потписот на претседателот на [[Европска централна банка|Европската централна банка]], 12-те ѕвезди на [[ЕУ]], годината на издавање и посебни заштитни елементи. На двете страни се прикажани современи архитектонски елементи, кои го симболизираат правецот од [[XX век]] — [[модернизам]]: стаклено-бетонска конструкција на аверсот и шема на висечки мостови на реверсот.<ref>{{Cite web |url=http://www.grandars.ru/student/finansy/evro.html |title=Монеты евро и виды банкнот евро |access-date=2012-06-08 |archive-date=2012-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120626035005/http://www.grandars.ru/student/finansy/evro.html |url-status=live }}</ref> == Оптек == Во оптек е пуштена од 2002 г. Според податоците од мај 2013 г., во оптек имало околу 582.806.500 банкноти од овој номинал (односно 291,4 милијарди евра од паричната маса), поради што банкнотата од 500 евра е втора по распространетост во Европа.<ref>{{Cite web |url=http://www.ecb.int/stats/euro/circulation/html/index.en.html |title=ECB: Circulation |access-date=2012-05-07 |archive-date=2012-08-16 |archive-url=https://www.webcitation.org/69xG8BaRC?url=http://www.ecb.int/stats/euro/circulation/html/index.en.html |url-status=live }}</ref> Одговорна за печатењето е [[Европска централна банка|Европската централна банка]]. Банкнотата од 500 евра не се издава во сите земји од Европската Унија.<ref>{{Cite web |url=http://www.schengen.su/euro_banknota.htm |title=Банкноты евро — история и внешний вид |access-date=2012-06-08 |archive-date=2012-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121024022334/http://www.schengen.su/euro_banknota.htm |url-status=live }}</ref> Производството на банкнотите е прекинато во 2014 г.<ref name="автоссылка1">{{Cite web |url=https://www.ecb.europa.eu/stats/policy_and_exchange_rates/banknotes+coins/production/html/index.en.html |title=Production |access-date=2018-12-07 |archive-date=2018-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181209024340/https://www.ecb.europa.eu/stats/policy_and_exchange_rates/banknotes%20coins/production/html/index.en.html |url-status=live }}</ref> На 4 мај 2016 г., Советот на гувернери на ЕЦБ објавил дека кон крајот на 2018 г. ќе се прекине издавањето на банкнотите од 500 евра во оптек, додека фактичката забрана за издавање стапила на сила на 27 април 2019 г.<ref>{{Cite web |url=https://korrespondent.net/world/4091043-evrosouiz-prekratyl-vypuskat-banknoty-500-evro |title=Евросоюз прекратил выпускать банкноты 500 евро — Korrespondent.net |access-date=2019-04-27 |archive-date=2021-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210516004627/https://korrespondent.net/world/4091043-evrosouiz-prekratyl-vypuskat-banknoty-500-evro |url-status=live }}</ref> Причината за прекин на издавањето е борбата против незаконските финансиски трансакции ([[перење пари]], даночно затајување, финансирање на тероризам), кои се олеснети поради компактноста и малата маса на големи суми пари во банкноти од 500 евра (за споредба, еквивалентна сума во доларски банкноти со најголем номинал, 100 долари, тежи 6 пати повеќе). Сите банкноти издадени до овој момент ќе продолжат да се користат во оптек и ќе претставуваат законско средство за плаќање.<ref>{{Cite web |url=http://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2016/html/pr160504.en.html |title=ECB ends production and issuance of €500 banknote |access-date=2016-05-05 |archive-date=2016-05-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160505091408/https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2016/html/pr160504.en.html |url-status=live }}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category-inline}} [[Категорија:Банкноти на еврото]] dq95ey6ynr028iit6ayc7wwu9ugx9e3 5588847 5588781 2026-07-07T21:28:44Z Andrew012p 85224 /* */ 5588847 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Банкнота | Назив = Петстотини евра | Држава = [[Еврозона]] и други земји | Вредност = 500 | Единица = евра | Ширина = 160 | Висина = 82 | Безбедносни_елементи = [[Холограм|холограмска]] лепенка со [[перфорација]], EURion-констелација, воден жиг, микротекст, [[ултравиолетова боја]], релјефен печат, заштитна нишка, мат-површина, видлив број, боја што ја менува нијансата, линиски код и [[сериски број]] | Вид_хартија = памучни влакна<ref name="Interactive security features">{{cite web|url=http://www.ecb.int/euro/html/security_features.en.html|title=ECB: Security Features|access-date=22 October 2011|work=European Central Bank|publisher=ecb.int|year=2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20120830025720/http://www.ecb.int/euro/html/security_features.en.html|archive-date=30 August 2012|url-status=dead}}</ref> | Години_на_печатење = 1999 — 2014<ref>{{cite web|url=https://www.channelnewsasia.com/news/business/500-note-gets-last-print-run-11076616 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191214064853/https://www.channelnewsasia.com/news/business/500-note-gets-last-print-run-11076616 |url-status=dead |archive-date=14 December 2019 |title= €500 note gets last print run}}</ref> | Лице_слика = EUR 500 obverse (2002 issue).jpg | Дизајн_на_лицето = прозорец во современа архитектура | Дизајнер_на_лицето = [[Роберт Калина]]<ref name="Design">{{cite web |url=http://www.ecb.int/euro/banknotes/html/design.en.html |title=Banknotes design |publisher=European Central Bank |website=ECB.int |access-date=13 October 2011 |date=February 1996 |url-status=dead |archive-date=10 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510081134/http://www.ecb.int/euro/banknotes/html/design.en.html }}</ref> | Година_на_дизајн_лице= 1996 | Опачина_слика = EUR 500 reverse (2002 issue).jpg | Дизајн_на_опачината = висечки мост во [[модерна архитектура |современа архитектура]] и карта на Европа | Дизајнер_на_опачината= Роберт Калина | Година_на_дизајн_опачина = 1996 }} '''Петстотини евра''' (500 €) — денес е [[Банкнота|банкнотата]] со највисок номинал меѓу банкнотите на [[евро|еврото]]. Покрај тоа, оваа банкнота е една од највредните во светот. Во голем број земји што не се членки на [[Европска Унија|ЕУ]], каде што е можно депонирање на готовински евра на банкарски сметки, оваа банкнота е забранета за прием од страна на специјализираните банкомати. == Изглед == Размерите на оваа банкнота се 160 на 82 мм — најголеми меѓу постоечките банкноти на еврото, а истата е изработена во виолетови тонови. Како и останатите банкноти, и онаа од 500 евра го содржи името на валутата, номиналот, знамето на Европската Унија, потписот на претседателот на [[Европска централна банка|Европската централна банка]], 12-те ѕвезди на [[ЕУ]], годината на издавање и посебни заштитни елементи. На двете страни се прикажани современи архитектонски елементи, кои го симболизираат правецот од [[XX век]] — [[модернизам]]: стаклено-бетонска конструкција на аверсот и шема на висечки мостови на реверсот.<ref>{{Cite web |url=http://www.grandars.ru/student/finansy/evro.html |title=Монеты евро и виды банкнот евро |access-date=2012-06-08 |archive-date=2012-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120626035005/http://www.grandars.ru/student/finansy/evro.html |url-status=live }}</ref> == Оптек == Во оптек е пуштена од 2002 г. Според податоците од мај 2013 г., во оптек имало околу 582.806.500 банкноти од овој номинал (односно 291,4 милијарди евра од паричната маса), поради што банкнотата од 500 евра е втора по распространетост во Европа.<ref>{{Cite web |url=http://www.ecb.int/stats/euro/circulation/html/index.en.html |title=ECB: Circulation |access-date=2012-05-07 |archive-date=2012-08-16 |archive-url=https://www.webcitation.org/69xG8BaRC?url=http://www.ecb.int/stats/euro/circulation/html/index.en.html |url-status=live }}</ref> Одговорна за печатењето е [[Европска централна банка|Европската централна банка]]. Банкнотата од 500 евра не се издава во сите земји од Европската Унија.<ref>{{Cite web |url=http://www.schengen.su/euro_banknota.htm |title=Банкноты евро — история и внешний вид |access-date=2012-06-08 |archive-date=2012-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121024022334/http://www.schengen.su/euro_banknota.htm |url-status=live }}</ref> Производството на банкнотите е прекинато во 2014 г.<ref name="автоссылка1">{{Cite web |url=https://www.ecb.europa.eu/stats/policy_and_exchange_rates/banknotes+coins/production/html/index.en.html |title=Production |access-date=2018-12-07 |archive-date=2018-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181209024340/https://www.ecb.europa.eu/stats/policy_and_exchange_rates/banknotes%20coins/production/html/index.en.html |url-status=live }}</ref> На 4 мај 2016 г., Советот на гувернери на ЕЦБ објавил дека кон крајот на 2018 г. ќе се прекине издавањето на банкнотите од 500 евра во оптек, додека фактичката забрана за издавање стапила на сила на 27 април 2019 г.<ref>{{Cite web |url=https://korrespondent.net/world/4091043-evrosouiz-prekratyl-vypuskat-banknoty-500-evro |title=Евросоюз прекратил выпускать банкноты 500 евро — Korrespondent.net |access-date=2019-04-27 |archive-date=2021-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210516004627/https://korrespondent.net/world/4091043-evrosouiz-prekratyl-vypuskat-banknoty-500-evro |url-status=live }}</ref> Причината за прекин на издавањето е борбата против незаконските финансиски трансакции ([[перење пари]], даночно затајување, финансирање на тероризам), кои се олеснети поради компактноста и малата маса на големи суми пари во банкноти од 500 евра (за споредба, еквивалентна сума во доларски банкноти со најголем номинал, 100 долари, тежи 6 пати повеќе). Сите банкноти издадени до овој момент ќе продолжат да се користат во оптек и ќе претставуваат законско средство за плаќање.<ref>{{Cite web |url=http://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2016/html/pr160504.en.html |title=ECB ends production and issuance of €500 banknote |access-date=2016-05-05 |archive-date=2016-05-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160505091408/https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2016/html/pr160504.en.html |url-status=live }}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category-inline}} [[Категорија:Банкноти на еврото]] ee5uajor6qwghd09hoc5vfgwtrii309 Разговор:Петстотини евра 1 1399231 5588740 2026-07-07T16:38:03Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{СЗР}} 5588740 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Категорија:Банкноти на еврото 14 1399232 5588741 2026-07-07T16:39:47Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: [[Категорија:Евро]] [[Категорија:Банкноти|Евро]] 5588741 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Евро]] [[Категорија:Банкноти|Евро]] dbwwkj76zyo26w1z418649qn6v8e7gt Димко Богов 0 1399233 5588810 2026-07-07T19:13:36Z Gurther 105215 Создадена страница со: {{Инфокутија Личност|image=Dimko Bogov.JPG|name=Димко Богов|birth_date=[[1870]]|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|death_date=[[1920]] {{мали|(возр. 50)}}|death_place=[[Колешино]], [[Кралство Југославија]]|death cause=Ликвидиран од контрабандисти|alias=Даскала|yearsactive=1902-1920}} '''Димко Богов''', поз... 5588810 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|image=Dimko Bogov.JPG|name=Димко Богов|birth_date=[[1870]]|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|death_date=[[1920]] {{мали|(возр. 50)}}|death_place=[[Колешино]], [[Кралство Југославија]]|death cause=Ликвидиран од контрабандисти|alias=Даскала|yearsactive=1902-1920}} '''Димко Богов''', познат по псевдонимот '''Даскала'''<ref>{{Псевдоними|33}}</ref> ([[Велес]], [[1870]] — [[Колешино]], [[1920]]) — [[Македонец|македонски]] револуционер, член на [[Врховниот македонски комитет]] и [[војвода]] во [[Македонската револуционерна организација]]. Учесник во [[Горноџумајско востание|Горноџумајско]] и [[Илинденско востание]]. == Животопис == [[Податотека:Dimko Bogov Cheta.JPG|лево|мини|304x304пкс|Богов со неговата чета во [[Битола]], за време на [[Хуриет|Хуриетот]].]] [[Файл:Milan_Matov_and_Bitola_voivodi_1908_IMARO.JPG|врска=https://bg.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Milan_Matov_and_Bitola_voivodi_1908_IMARO.JPG|лево|мини|307x307пкс|[[Милан Матов]] со окружните војводи на ВМОРО по Хуриетот, јули 1908 г.{{Br}}Прв ред (седнати), од лево кон десно: Трајко Зојката, Крсте Малинков, Славчо Пирчев, [[Ангел Базернишки]] и Божин В'лчев.{{Br}}Втор ред: [[Димко Николов]], [[Крсто Љондев|Крсте Љондев]], [[Блаже Крстев]], Милан Матов, [[Крсто Трајков]] и [[Крсто Алексов]].{{Br}}Трет ред (стоејќи): Ѓорчин Велјанов, Георги Ралев, Никола Досев, Петре Костурчето, [[Димко Богов]], Петар Христов, Лазар Цириов и Стојан Мариовчето.]] Димко Богов е роден во [[1870|1870 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]]. Произлегува од сиромашно семејство. Поради тоа од млада возраст се занимавал со [[Печалбар|печалбарството]] и се преселил во [[Кнежевство Бугарија|Кнежевството Бугарија]]. При неговиот престој во Софија се запознал со македонското револуционерно движење. Пред [[1902|1902 година]] се приклучил во [[Врховниот македонски комитет]].<ref name=":0">{{Cite journal|date=1926|title=Димко Боговъ — Даскала|url=https://digital.libplovdiv.com/3rdparty/pdfjs/web/viewer.html?file=/asset/default/5544c446-eef4-4245-bb21-de6dbdc1a0f7.pdf&locale=bg&search=%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%BE|journal=Илиндень|volume=VI|pages=1}}</ref> За време на [[Горноџумајско востание|Горноџумајското востание]], Богов се приклучил во четата на Димитар Зографов од Велес. По востанието се вратил во [[Вардарска Македонија]] каде се приклучил во [[Македонската револуционерна организација]]. Кога почнало Илинденското востание, Богов соработувал со врховистите и се приклучил во Беласишкиот одред на [[Петар Дрвингов]]. Одредот бил составен од четири чети и главен воен штаб. Богов бил дел од втората чета со осум други борци. На [[19 август]] учествувал во борбата против турските аскери кај врвот Албутин, [[Разлошко]]. [[20 август|Следниот ден]] учествувал во борбата кај врвот Георгица кај северниот дел на [[Пирин Планина|Пирин планината]].<ref name=":0" /> По востанието бил дел од четите на [[Петар Ацев]], [[Георги Сугарев]] и [[Иван Наумов Аљабакот|Иван Наумов Алабаката]].<ref>[http://www.strumski.com/books/VMRO_Spisuk_na_Cheti.pdf „Дневник на четите, изпратени в Македония от пункт Кюстендил. 1903 – 1908“, ДА-Враца, ф. 617к, оп.1, а.е.1, л.31]</ref><ref>[http://www.strumski.com/books/VMRO_Spisuk_na_Cheti.pdf „Дневник на четите, изпратени в Македония от пункт Кюстендил. 1903 – 1908“, ДА – Враца, ф. 617к, оп.1, а.е.1, л.37]</ref><ref>[http://www.strumski.com/books/VMRO_Spisuk_na_Cheti.pdf „Дневник на четите, изпратени в Македония от пункт Кюстендил. 1903 – 1908“, ДА – Враца, ф. 617к, оп.1, а.е.1, л.52 – 53]</ref> Во [[1907|1907 година]] бил назначен за околиска војвода кај Кичевскиот револуционерен реон.<ref name=":0" /><ref>{{Николов|19-20}}</ref> Во почетокот на [[Хуриет|Хуриетот]], Богов соработувал со [[Младотурци|Младотурците]] но откако изгубил надеж се вратил во [[Софија]].<ref name=":0" /> За време на [[Првата балканска војна]], Богов се приклучил во [[Бугарска војска|Бугарската војска]], поточно [[МОО|Македоно-одринските чети]]. [[Војвода]] бил на чета во [[Кичевско]],<ref>Гоцев, Димитър. Национално-освободителната борба в Македония 1912 - 1915, Издателство на БАН, София, 1981, стр. 21.</ref> поради неговото учество бил награден со орденот „За храброст“.<ref>{{МОО|90}}</ref> За време на бугарската окупација на [[Струмица]], по [[Втората балканска војна]], Богов бил назначен за полициски началник во [[Колешино|селото Колешино]]. По [[Првата светска војна]], селото паднала под [[Кралство Југославија|српска окупација]]. Богов работел како полицаец сѐ до неговата смрт во [[1920|1920 година]] кога бил убиен од контрабандисти.<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}} 8uetotm7k1cnenghb6i3q6osxcn9ecv 5588811 5588810 2026-07-07T19:15:48Z Gurther 105215 5588811 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|image=Dimko Bogov.JPG|name=Димко Богов|birth_date=[[1870]]|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|death_date=[[1920]] {{мали|(возр. 50)}}|death_place=[[Колешино]], [[Кралство Југославија]]|death cause=Ликвидиран од контрабандисти|alias=Даскала|yearsactive=1902-1920}} '''Димко Богов''', познат по псевдонимот '''Даскала'''<ref>{{Псевдоними|33}}</ref> ([[Велес]], [[1870]] — [[Колешино]], [[1920]]) — [[Македонец|македонски]] револуционер, член на [[Врховниот македонски комитет]] и [[војвода]] во [[Македонската револуционерна организација]]. Учесник во [[Горноџумајско востание|Горноџумајско]] и [[Илинденско востание]]. == Животопис == [[Податотека:Dimko Bogov Cheta.JPG|лево|мини|304x304пкс|Богов со неговата чета во [[Битола]], за време на [[Хуриет|Хуриетот]].]] [[Податотека:Milan Matov and Bitola voivodi 1908 IMARO.JPG|лево|мини|303x303пкс|[[Милан Матов]] со окружните војводи на ВМОРО по Хуриетот, јули 1908 г.{{Br}}Прв ред (седнати), од лево кон десно: Трајко Зојката, Крсте Малинков, Славчо Пирчев, [[Ангел Базернишки]] и Божин В'лчев.{{Br}}Втор ред: [[Димко Николов]], [[Крсто Љондев|Крсте Љондев]], [[Блаже Крстев]], Милан Матов, [[Крсто Трајков]] и [[Крсто Алексов]].{{Br}}Трет ред (стоејќи): Ѓорчин Велјанов, Георги Ралев, Никола Досев, Петре Костурчето, [[Димко Богов]], Петар Христов, Лазар Цириов и Стојан Мариовчето.]] Димко Богов е роден во [[1870|1870 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]]. Произлегува од сиромашно семејство. Поради тоа од млада возраст се занимавал со [[Печалбар|печалбарството]] и се преселил во [[Кнежевство Бугарија|Кнежевството Бугарија]]. При неговиот престој во Софија се запознал со македонското револуционерно движење. Пред [[1902|1902 година]] се приклучил во [[Врховниот македонски комитет]].<ref name=":0">{{Cite journal|date=1926|title=Димко Боговъ — Даскала|url=https://digital.libplovdiv.com/3rdparty/pdfjs/web/viewer.html?file=/asset/default/5544c446-eef4-4245-bb21-de6dbdc1a0f7.pdf&locale=bg&search=%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%BE|journal=Илиндень|volume=VI|pages=1}}</ref> За време на [[Горноџумајско востание|Горноџумајското востание]], Богов се приклучил во четата на Димитар Зографов од Велес. По востанието се вратил во [[Вардарска Македонија]] каде се приклучил во [[Македонската револуционерна организација]]. Кога почнало Илинденското востание, Богов соработувал со врховистите и се приклучил во Беласишкиот одред на [[Петар Дрвингов]]. Одредот бил составен од четири чети и главен воен штаб. Богов бил дел од втората чета со осум други борци. На [[19 август]] учествувал во борбата против турските аскери кај врвот Албутин, [[Разлошко]]. [[20 август|Следниот ден]] учествувал во борбата кај врвот Георгица кај северниот дел на [[Пирин Планина|Пирин планината]].<ref name=":0" /> По востанието бил дел од четите на [[Петар Ацев]], [[Георги Сугарев]] и [[Иван Наумов Аљабакот|Иван Наумов Алабаката]].<ref>[http://www.strumski.com/books/VMRO_Spisuk_na_Cheti.pdf „Дневник на четите, изпратени в Македония от пункт Кюстендил. 1903 – 1908“, ДА-Враца, ф. 617к, оп.1, а.е.1, л.31]</ref><ref>[http://www.strumski.com/books/VMRO_Spisuk_na_Cheti.pdf „Дневник на четите, изпратени в Македония от пункт Кюстендил. 1903 – 1908“, ДА – Враца, ф. 617к, оп.1, а.е.1, л.37]</ref><ref>[http://www.strumski.com/books/VMRO_Spisuk_na_Cheti.pdf „Дневник на четите, изпратени в Македония от пункт Кюстендил. 1903 – 1908“, ДА – Враца, ф. 617к, оп.1, а.е.1, л.52 – 53]</ref> Во [[1907|1907 година]] бил назначен за околиска војвода кај Кичевскиот револуционерен реон.<ref name=":0" /><ref>{{Николов|19-20}}</ref> Во почетокот на [[Хуриет|Хуриетот]], Богов соработувал со [[Младотурци|Младотурците]] но откако изгубил надеж се вратил во [[Софија]].<ref name=":0" /> За време на [[Првата балканска војна]], Богов се приклучил во [[Бугарска војска|Бугарската војска]], поточно [[МОО|Македоно-одринските чети]]. [[Војвода]] бил на чета во [[Кичевско]],<ref>Гоцев, Димитър. Национално-освободителната борба в Македония 1912 - 1915, Издателство на БАН, София, 1981, стр. 21.</ref> поради неговото учество бил награден со орденот „За храброст“.<ref>{{МОО|90}}</ref> За време на бугарската окупација на [[Струмица]], по [[Втората балканска војна]], Богов бил назначен за полициски началник во [[Колешино|селото Колешино]]. По [[Првата светска војна]], селото паднала под [[Кралство Југославија|српска окупација]]. Богов работел како полицаец сѐ до неговата смрт во [[1920|1920 година]] кога бил убиен од контрабандисти.<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}} 7zfhu1de53ix2yd7kd1y9pi0k7hxcy0 5588817 5588811 2026-07-07T19:18:35Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Луѓе од Велес]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5588817 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|image=Dimko Bogov.JPG|name=Димко Богов|birth_date=[[1870]]|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|death_date=[[1920]] {{мали|(возр. 50)}}|death_place=[[Колешино]], [[Кралство Југославија]]|death cause=Ликвидиран од контрабандисти|alias=Даскала|yearsactive=1902-1920}} '''Димко Богов''', познат по псевдонимот '''Даскала'''<ref>{{Псевдоними|33}}</ref> ([[Велес]], [[1870]] — [[Колешино]], [[1920]]) — [[Македонец|македонски]] револуционер, член на [[Врховниот македонски комитет]] и [[војвода]] во [[Македонската револуционерна организација]]. Учесник во [[Горноџумајско востание|Горноџумајско]] и [[Илинденско востание]]. == Животопис == [[Податотека:Dimko Bogov Cheta.JPG|лево|мини|304x304пкс|Богов со неговата чета во [[Битола]], за време на [[Хуриет|Хуриетот]].]] [[Податотека:Milan Matov and Bitola voivodi 1908 IMARO.JPG|лево|мини|303x303пкс|[[Милан Матов]] со окружните војводи на ВМОРО по Хуриетот, јули 1908 г.{{Br}}Прв ред (седнати), од лево кон десно: Трајко Зојката, Крсте Малинков, Славчо Пирчев, [[Ангел Базернишки]] и Божин В'лчев.{{Br}}Втор ред: [[Димко Николов]], [[Крсто Љондев|Крсте Љондев]], [[Блаже Крстев]], Милан Матов, [[Крсто Трајков]] и [[Крсто Алексов]].{{Br}}Трет ред (стоејќи): Ѓорчин Велјанов, Георги Ралев, Никола Досев, Петре Костурчето, [[Димко Богов]], Петар Христов, Лазар Цириов и Стојан Мариовчето.]] Димко Богов е роден во [[1870|1870 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]]. Произлегува од сиромашно семејство. Поради тоа од млада возраст се занимавал со [[Печалбар|печалбарството]] и се преселил во [[Кнежевство Бугарија|Кнежевството Бугарија]]. При неговиот престој во Софија се запознал со македонското револуционерно движење. Пред [[1902|1902 година]] се приклучил во [[Врховниот македонски комитет]].<ref name=":0">{{Cite journal|date=1926|title=Димко Боговъ — Даскала|url=https://digital.libplovdiv.com/3rdparty/pdfjs/web/viewer.html?file=/asset/default/5544c446-eef4-4245-bb21-de6dbdc1a0f7.pdf&locale=bg&search=%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%BE|journal=Илиндень|volume=VI|pages=1}}</ref> За време на [[Горноџумајско востание|Горноџумајското востание]], Богов се приклучил во четата на Димитар Зографов од Велес. По востанието се вратил во [[Вардарска Македонија]] каде се приклучил во [[Македонската револуционерна организација]]. Кога почнало Илинденското востание, Богов соработувал со врховистите и се приклучил во Беласишкиот одред на [[Петар Дрвингов]]. Одредот бил составен од четири чети и главен воен штаб. Богов бил дел од втората чета со осум други борци. На [[19 август]] учествувал во борбата против турските аскери кај врвот Албутин, [[Разлошко]]. [[20 август|Следниот ден]] учествувал во борбата кај врвот Георгица кај северниот дел на [[Пирин Планина|Пирин планината]].<ref name=":0" /> По востанието бил дел од четите на [[Петар Ацев]], [[Георги Сугарев]] и [[Иван Наумов Аљабакот|Иван Наумов Алабаката]].<ref>[http://www.strumski.com/books/VMRO_Spisuk_na_Cheti.pdf „Дневник на четите, изпратени в Македония от пункт Кюстендил. 1903 – 1908“, ДА-Враца, ф. 617к, оп.1, а.е.1, л.31]</ref><ref>[http://www.strumski.com/books/VMRO_Spisuk_na_Cheti.pdf „Дневник на четите, изпратени в Македония от пункт Кюстендил. 1903 – 1908“, ДА – Враца, ф. 617к, оп.1, а.е.1, л.37]</ref><ref>[http://www.strumski.com/books/VMRO_Spisuk_na_Cheti.pdf „Дневник на четите, изпратени в Македония от пункт Кюстендил. 1903 – 1908“, ДА – Враца, ф. 617к, оп.1, а.е.1, л.52 – 53]</ref> Во [[1907|1907 година]] бил назначен за околиска војвода кај Кичевскиот револуционерен реон.<ref name=":0" /><ref>{{Николов|19-20}}</ref> Во почетокот на [[Хуриет|Хуриетот]], Богов соработувал со [[Младотурци|Младотурците]] но откако изгубил надеж се вратил во [[Софија]].<ref name=":0" /> За време на [[Првата балканска војна]], Богов се приклучил во [[Бугарска војска|Бугарската војска]], поточно [[МОО|Македоно-одринските чети]]. [[Војвода]] бил на чета во [[Кичевско]],<ref>Гоцев, Димитър. Национално-освободителната борба в Македония 1912 - 1915, Издателство на БАН, София, 1981, стр. 21.</ref> поради неговото учество бил награден со орденот „За храброст“.<ref>{{МОО|90}}</ref> За време на бугарската окупација на [[Струмица]], по [[Втората балканска војна]], Богов бил назначен за полициски началник во [[Колешино|селото Колешино]]. По [[Првата светска војна]], селото паднала под [[Кралство Југославија|српска окупација]]. Богов работел како полицаец сѐ до неговата смрт во [[1920|1920 година]] кога бил убиен од контрабандисти.<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Луѓе од Велес]] hlbiep4xtlp07iv5qj3t0bqxgfo238d 5588818 5588817 2026-07-07T19:19:02Z Gurther 105215 5588818 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|image=Dimko Bogov.JPG|name=Димко Богов|birth_date=[[1870]]|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|death_date=[[1920]] {{мали|(возр. 50)}}|death_place=[[Колешино]], [[Кралство Југославија]]|death cause=Ликвидиран од контрабандисти|alias=Даскала|yearsactive=1902-1920}} '''Димко Богов''', познат по псевдонимот '''Даскала'''<ref>{{Псевдоними|33}}</ref> ([[Велес]], [[1870]] — [[Колешино]], [[1920]]) — [[Македонец|македонски]] револуционер, член на [[Врховниот македонски комитет]] и [[војвода]] во [[Македонската револуционерна организација]]. Учесник во [[Горноџумајско востание|Горноџумајско]] и [[Илинденско востание]]. == Животопис == [[Податотека:Dimko Bogov Cheta.JPG|лево|мини|304x304пкс|Богов со неговата чета во [[Битола]], за време на [[Хуриет|Хуриетот]].]] [[Податотека:Milan Matov and Bitola voivodi 1908 IMARO.JPG|лево|мини|303x303пкс|[[Милан Матов]] со окружните војводи на ВМОРО по Хуриетот, јули 1908 г.{{Br}}Прв ред (седнати), од лево кон десно: Трајко Зојката, Крсте Малинков, Славчо Пирчев, [[Ангел Базернишки]] и Божин В'лчев.{{Br}}Втор ред: [[Димко Николов]], [[Крсто Љондев|Крсте Љондев]], [[Блаже Крстев]], Милан Матов, [[Крсто Трајков]] и [[Крсто Алексов]].{{Br}}Трет ред (стоејќи): Ѓорчин Велјанов, Георги Ралев, Никола Досев, Петре Костурчето, [[Димко Богов]], Петар Христов, Лазар Цириов и Стојан Мариовчето.]] Димко Богов е роден во [[1870|1870 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]]. Произлегува од сиромашно семејство. Поради тоа од млада возраст се занимавал со [[Печалбар|печалбарството]] и се преселил во [[Кнежевство Бугарија|Кнежевството Бугарија]]. При неговиот престој во Софија се запознал со македонското револуционерно движење. Пред [[1902|1902 година]] се приклучил во [[Врховниот македонски комитет]].<ref name=":0">{{Cite journal|date=1926|title=Димко Боговъ — Даскала|url=https://digital.libplovdiv.com/3rdparty/pdfjs/web/viewer.html?file=/asset/default/5544c446-eef4-4245-bb21-de6dbdc1a0f7.pdf&locale=bg&search=%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%BE|journal=Илиндень|volume=VI|pages=1}}</ref> За време на [[Горноџумајско востание|Горноџумајското востание]], Богов се приклучил во четата на Димитар Зографов од Велес. По востанието се вратил во [[Вардарска Македонија]] каде се приклучил во [[Македонската револуционерна организација]]. Кога почнало Илинденското востание, Богов соработувал со врховистите и се приклучил во Беласишкиот одред на [[Петар Дрвингов]]. Одредот бил составен од четири чети и главен воен штаб. Богов бил дел од втората чета со осум други борци. На [[19 август]] учествувал во борбата против турските аскери кај врвот Албутин, [[Разлошко]]. [[20 август|Следниот ден]] учествувал во борбата кај врвот Георгица кај северниот дел на [[Пирин Планина|Пирин планината]].<ref name=":0" /> По востанието бил дел од четите на [[Петар Ацев]], [[Георги Сугарев]] и [[Иван Наумов Аљабакот|Иван Наумов Алабаката]].<ref>[http://www.strumski.com/books/VMRO_Spisuk_na_Cheti.pdf „Дневник на четите, изпратени в Македония от пункт Кюстендил. 1903 – 1908“, ДА-Враца, ф. 617к, оп.1, а.е.1, л.31]</ref><ref>[http://www.strumski.com/books/VMRO_Spisuk_na_Cheti.pdf „Дневник на четите, изпратени в Македония от пункт Кюстендил. 1903 – 1908“, ДА – Враца, ф. 617к, оп.1, а.е.1, л.37]</ref><ref>[http://www.strumski.com/books/VMRO_Spisuk_na_Cheti.pdf „Дневник на четите, изпратени в Македония от пункт Кюстендил. 1903 – 1908“, ДА – Враца, ф. 617к, оп.1, а.е.1, л.52 – 53]</ref> Во [[1907|1907 година]] бил назначен за околиска војвода кај Кичевскиот револуционерен реон.<ref name=":0" /><ref>{{Николов|19-20}}</ref> Во почетокот на [[Хуриет|Хуриетот]], Богов соработувал со [[Младотурци|Младотурците]] но откако изгубил надеж се вратил во [[Софија]].<ref name=":0" /> За време на [[Првата балканска војна]], Богов се приклучил во [[Бугарска војска|Бугарската војска]], поточно [[МОО|Македоно-одринските чети]]. [[Војвода]] бил на чета во [[Кичевско]],<ref>Гоцев, Димитър. Национално-освободителната борба в Македония 1912 - 1915, Издателство на БАН, София, 1981, стр. 21.</ref> поради неговото учество бил награден со орденот „За храброст“.<ref>{{МОО|90}}</ref> За време на бугарската окупација на [[Струмица]], по [[Втората балканска војна]], Богов бил назначен за полициски началник во [[Колешино|селото Колешино]]. По [[Првата светска војна]], селото паднала под [[Кралство Југославија|српска окупација]]. Богов работел како полицаец сѐ до неговата смрт во [[1920|1920 година]] кога бил убиен од контрабандисти.<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Богов, Димко}} [[Категорија:Луѓе од Велес]] j62zix9t8pqfr9tvihek46y6bnxxg1g 5588819 5588818 2026-07-07T19:19:14Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Родени во 1870 година]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5588819 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|image=Dimko Bogov.JPG|name=Димко Богов|birth_date=[[1870]]|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|death_date=[[1920]] {{мали|(возр. 50)}}|death_place=[[Колешино]], [[Кралство Југославија]]|death cause=Ликвидиран од контрабандисти|alias=Даскала|yearsactive=1902-1920}} '''Димко Богов''', познат по псевдонимот '''Даскала'''<ref>{{Псевдоними|33}}</ref> ([[Велес]], [[1870]] — [[Колешино]], [[1920]]) — [[Македонец|македонски]] револуционер, член на [[Врховниот македонски комитет]] и [[војвода]] во [[Македонската револуционерна организација]]. Учесник во [[Горноџумајско востание|Горноџумајско]] и [[Илинденско востание]]. == Животопис == [[Податотека:Dimko Bogov Cheta.JPG|лево|мини|304x304пкс|Богов со неговата чета во [[Битола]], за време на [[Хуриет|Хуриетот]].]] [[Податотека:Milan Matov and Bitola voivodi 1908 IMARO.JPG|лево|мини|303x303пкс|[[Милан Матов]] со окружните војводи на ВМОРО по Хуриетот, јули 1908 г.{{Br}}Прв ред (седнати), од лево кон десно: Трајко Зојката, Крсте Малинков, Славчо Пирчев, [[Ангел Базернишки]] и Божин В'лчев.{{Br}}Втор ред: [[Димко Николов]], [[Крсто Љондев|Крсте Љондев]], [[Блаже Крстев]], Милан Матов, [[Крсто Трајков]] и [[Крсто Алексов]].{{Br}}Трет ред (стоејќи): Ѓорчин Велјанов, Георги Ралев, Никола Досев, Петре Костурчето, [[Димко Богов]], Петар Христов, Лазар Цириов и Стојан Мариовчето.]] Димко Богов е роден во [[1870|1870 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]]. Произлегува од сиромашно семејство. Поради тоа од млада возраст се занимавал со [[Печалбар|печалбарството]] и се преселил во [[Кнежевство Бугарија|Кнежевството Бугарија]]. При неговиот престој во Софија се запознал со македонското револуционерно движење. Пред [[1902|1902 година]] се приклучил во [[Врховниот македонски комитет]].<ref name=":0">{{Cite journal|date=1926|title=Димко Боговъ — Даскала|url=https://digital.libplovdiv.com/3rdparty/pdfjs/web/viewer.html?file=/asset/default/5544c446-eef4-4245-bb21-de6dbdc1a0f7.pdf&locale=bg&search=%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%BE|journal=Илиндень|volume=VI|pages=1}}</ref> За време на [[Горноџумајско востание|Горноџумајското востание]], Богов се приклучил во четата на Димитар Зографов од Велес. По востанието се вратил во [[Вардарска Македонија]] каде се приклучил во [[Македонската револуционерна организација]]. Кога почнало Илинденското востание, Богов соработувал со врховистите и се приклучил во Беласишкиот одред на [[Петар Дрвингов]]. Одредот бил составен од четири чети и главен воен штаб. Богов бил дел од втората чета со осум други борци. На [[19 август]] учествувал во борбата против турските аскери кај врвот Албутин, [[Разлошко]]. [[20 август|Следниот ден]] учествувал во борбата кај врвот Георгица кај северниот дел на [[Пирин Планина|Пирин планината]].<ref name=":0" /> По востанието бил дел од четите на [[Петар Ацев]], [[Георги Сугарев]] и [[Иван Наумов Аљабакот|Иван Наумов Алабаката]].<ref>[http://www.strumski.com/books/VMRO_Spisuk_na_Cheti.pdf „Дневник на четите, изпратени в Македония от пункт Кюстендил. 1903 – 1908“, ДА-Враца, ф. 617к, оп.1, а.е.1, л.31]</ref><ref>[http://www.strumski.com/books/VMRO_Spisuk_na_Cheti.pdf „Дневник на четите, изпратени в Македония от пункт Кюстендил. 1903 – 1908“, ДА – Враца, ф. 617к, оп.1, а.е.1, л.37]</ref><ref>[http://www.strumski.com/books/VMRO_Spisuk_na_Cheti.pdf „Дневник на четите, изпратени в Македония от пункт Кюстендил. 1903 – 1908“, ДА – Враца, ф. 617к, оп.1, а.е.1, л.52 – 53]</ref> Во [[1907|1907 година]] бил назначен за околиска војвода кај Кичевскиот револуционерен реон.<ref name=":0" /><ref>{{Николов|19-20}}</ref> Во почетокот на [[Хуриет|Хуриетот]], Богов соработувал со [[Младотурци|Младотурците]] но откако изгубил надеж се вратил во [[Софија]].<ref name=":0" /> За време на [[Првата балканска војна]], Богов се приклучил во [[Бугарска војска|Бугарската војска]], поточно [[МОО|Македоно-одринските чети]]. [[Војвода]] бил на чета во [[Кичевско]],<ref>Гоцев, Димитър. Национално-освободителната борба в Македония 1912 - 1915, Издателство на БАН, София, 1981, стр. 21.</ref> поради неговото учество бил награден со орденот „За храброст“.<ref>{{МОО|90}}</ref> За време на бугарската окупација на [[Струмица]], по [[Втората балканска војна]], Богов бил назначен за полициски началник во [[Колешино|селото Колешино]]. По [[Првата светска војна]], селото паднала под [[Кралство Југославија|српска окупација]]. Богов работел како полицаец сѐ до неговата смрт во [[1920|1920 година]] кога бил убиен од контрабандисти.<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Богов, Димко}} [[Категорија:Луѓе од Велес]] [[Категорија:Родени во 1870 година]] qfv6t2i7xnt6olwode1ddt6z5ucj6om 5588820 5588819 2026-07-07T19:20:43Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Колешино]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5588820 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|image=Dimko Bogov.JPG|name=Димко Богов|birth_date=[[1870]]|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|death_date=[[1920]] {{мали|(возр. 50)}}|death_place=[[Колешино]], [[Кралство Југославија]]|death cause=Ликвидиран од контрабандисти|alias=Даскала|yearsactive=1902-1920}} '''Димко Богов''', познат по псевдонимот '''Даскала'''<ref>{{Псевдоними|33}}</ref> ([[Велес]], [[1870]] — [[Колешино]], [[1920]]) — [[Македонец|македонски]] револуционер, член на [[Врховниот македонски комитет]] и [[војвода]] во [[Македонската револуционерна организација]]. Учесник во [[Горноџумајско востание|Горноџумајско]] и [[Илинденско востание]]. == Животопис == [[Податотека:Dimko Bogov Cheta.JPG|лево|мини|304x304пкс|Богов со неговата чета во [[Битола]], за време на [[Хуриет|Хуриетот]].]] [[Податотека:Milan Matov and Bitola voivodi 1908 IMARO.JPG|лево|мини|303x303пкс|[[Милан Матов]] со окружните војводи на ВМОРО по Хуриетот, јули 1908 г.{{Br}}Прв ред (седнати), од лево кон десно: Трајко Зојката, Крсте Малинков, Славчо Пирчев, [[Ангел Базернишки]] и Божин В'лчев.{{Br}}Втор ред: [[Димко Николов]], [[Крсто Љондев|Крсте Љондев]], [[Блаже Крстев]], Милан Матов, [[Крсто Трајков]] и [[Крсто Алексов]].{{Br}}Трет ред (стоејќи): Ѓорчин Велјанов, Георги Ралев, Никола Досев, Петре Костурчето, [[Димко Богов]], Петар Христов, Лазар Цириов и Стојан Мариовчето.]] Димко Богов е роден во [[1870|1870 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]]. Произлегува од сиромашно семејство. Поради тоа од млада возраст се занимавал со [[Печалбар|печалбарството]] и се преселил во [[Кнежевство Бугарија|Кнежевството Бугарија]]. При неговиот престој во Софија се запознал со македонското револуционерно движење. Пред [[1902|1902 година]] се приклучил во [[Врховниот македонски комитет]].<ref name=":0">{{Cite journal|date=1926|title=Димко Боговъ — Даскала|url=https://digital.libplovdiv.com/3rdparty/pdfjs/web/viewer.html?file=/asset/default/5544c446-eef4-4245-bb21-de6dbdc1a0f7.pdf&locale=bg&search=%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%BE|journal=Илиндень|volume=VI|pages=1}}</ref> За време на [[Горноџумајско востание|Горноџумајското востание]], Богов се приклучил во четата на Димитар Зографов од Велес. По востанието се вратил во [[Вардарска Македонија]] каде се приклучил во [[Македонската револуционерна организација]]. Кога почнало Илинденското востание, Богов соработувал со врховистите и се приклучил во Беласишкиот одред на [[Петар Дрвингов]]. Одредот бил составен од четири чети и главен воен штаб. Богов бил дел од втората чета со осум други борци. На [[19 август]] учествувал во борбата против турските аскери кај врвот Албутин, [[Разлошко]]. [[20 август|Следниот ден]] учествувал во борбата кај врвот Георгица кај северниот дел на [[Пирин Планина|Пирин планината]].<ref name=":0" /> По востанието бил дел од четите на [[Петар Ацев]], [[Георги Сугарев]] и [[Иван Наумов Аљабакот|Иван Наумов Алабаката]].<ref>[http://www.strumski.com/books/VMRO_Spisuk_na_Cheti.pdf „Дневник на четите, изпратени в Македония от пункт Кюстендил. 1903 – 1908“, ДА-Враца, ф. 617к, оп.1, а.е.1, л.31]</ref><ref>[http://www.strumski.com/books/VMRO_Spisuk_na_Cheti.pdf „Дневник на четите, изпратени в Македония от пункт Кюстендил. 1903 – 1908“, ДА – Враца, ф. 617к, оп.1, а.е.1, л.37]</ref><ref>[http://www.strumski.com/books/VMRO_Spisuk_na_Cheti.pdf „Дневник на четите, изпратени в Македония от пункт Кюстендил. 1903 – 1908“, ДА – Враца, ф. 617к, оп.1, а.е.1, л.52 – 53]</ref> Во [[1907|1907 година]] бил назначен за околиска војвода кај Кичевскиот револуционерен реон.<ref name=":0" /><ref>{{Николов|19-20}}</ref> Во почетокот на [[Хуриет|Хуриетот]], Богов соработувал со [[Младотурци|Младотурците]] но откако изгубил надеж се вратил во [[Софија]].<ref name=":0" /> За време на [[Првата балканска војна]], Богов се приклучил во [[Бугарска војска|Бугарската војска]], поточно [[МОО|Македоно-одринските чети]]. [[Војвода]] бил на чета во [[Кичевско]],<ref>Гоцев, Димитър. Национално-освободителната борба в Македония 1912 - 1915, Издателство на БАН, София, 1981, стр. 21.</ref> поради неговото учество бил награден со орденот „За храброст“.<ref>{{МОО|90}}</ref> За време на бугарската окупација на [[Струмица]], по [[Втората балканска војна]], Богов бил назначен за полициски началник во [[Колешино|селото Колешино]]. По [[Првата светска војна]], селото паднала под [[Кралство Југославија|српска окупација]]. Богов работел како полицаец сѐ до неговата смрт во [[1920|1920 година]] кога бил убиен од контрабандисти.<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Богов, Димко}} [[Категорија:Луѓе од Велес]] [[Категорија:Родени во 1870 година]] [[Категорија:Колешино]] rpty1cerm51de4pq7a1tcxfnv1jhji7 5588821 5588820 2026-07-07T19:20:51Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Починати во 1920 година]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5588821 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|image=Dimko Bogov.JPG|name=Димко Богов|birth_date=[[1870]]|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|death_date=[[1920]] {{мали|(возр. 50)}}|death_place=[[Колешино]], [[Кралство Југославија]]|death cause=Ликвидиран од контрабандисти|alias=Даскала|yearsactive=1902-1920}} '''Димко Богов''', познат по псевдонимот '''Даскала'''<ref>{{Псевдоними|33}}</ref> ([[Велес]], [[1870]] — [[Колешино]], [[1920]]) — [[Македонец|македонски]] револуционер, член на [[Врховниот македонски комитет]] и [[војвода]] во [[Македонската револуционерна организација]]. Учесник во [[Горноџумајско востание|Горноџумајско]] и [[Илинденско востание]]. == Животопис == [[Податотека:Dimko Bogov Cheta.JPG|лево|мини|304x304пкс|Богов со неговата чета во [[Битола]], за време на [[Хуриет|Хуриетот]].]] [[Податотека:Milan Matov and Bitola voivodi 1908 IMARO.JPG|лево|мини|303x303пкс|[[Милан Матов]] со окружните војводи на ВМОРО по Хуриетот, јули 1908 г.{{Br}}Прв ред (седнати), од лево кон десно: Трајко Зојката, Крсте Малинков, Славчо Пирчев, [[Ангел Базернишки]] и Божин В'лчев.{{Br}}Втор ред: [[Димко Николов]], [[Крсто Љондев|Крсте Љондев]], [[Блаже Крстев]], Милан Матов, [[Крсто Трајков]] и [[Крсто Алексов]].{{Br}}Трет ред (стоејќи): Ѓорчин Велјанов, Георги Ралев, Никола Досев, Петре Костурчето, [[Димко Богов]], Петар Христов, Лазар Цириов и Стојан Мариовчето.]] Димко Богов е роден во [[1870|1870 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]]. Произлегува од сиромашно семејство. Поради тоа од млада возраст се занимавал со [[Печалбар|печалбарството]] и се преселил во [[Кнежевство Бугарија|Кнежевството Бугарија]]. При неговиот престој во Софија се запознал со македонското револуционерно движење. Пред [[1902|1902 година]] се приклучил во [[Врховниот македонски комитет]].<ref name=":0">{{Cite journal|date=1926|title=Димко Боговъ — Даскала|url=https://digital.libplovdiv.com/3rdparty/pdfjs/web/viewer.html?file=/asset/default/5544c446-eef4-4245-bb21-de6dbdc1a0f7.pdf&locale=bg&search=%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%BE|journal=Илиндень|volume=VI|pages=1}}</ref> За време на [[Горноџумајско востание|Горноџумајското востание]], Богов се приклучил во четата на Димитар Зографов од Велес. По востанието се вратил во [[Вардарска Македонија]] каде се приклучил во [[Македонската револуционерна организација]]. Кога почнало Илинденското востание, Богов соработувал со врховистите и се приклучил во Беласишкиот одред на [[Петар Дрвингов]]. Одредот бил составен од четири чети и главен воен штаб. Богов бил дел од втората чета со осум други борци. На [[19 август]] учествувал во борбата против турските аскери кај врвот Албутин, [[Разлошко]]. [[20 август|Следниот ден]] учествувал во борбата кај врвот Георгица кај северниот дел на [[Пирин Планина|Пирин планината]].<ref name=":0" /> По востанието бил дел од четите на [[Петар Ацев]], [[Георги Сугарев]] и [[Иван Наумов Аљабакот|Иван Наумов Алабаката]].<ref>[http://www.strumski.com/books/VMRO_Spisuk_na_Cheti.pdf „Дневник на четите, изпратени в Македония от пункт Кюстендил. 1903 – 1908“, ДА-Враца, ф. 617к, оп.1, а.е.1, л.31]</ref><ref>[http://www.strumski.com/books/VMRO_Spisuk_na_Cheti.pdf „Дневник на четите, изпратени в Македония от пункт Кюстендил. 1903 – 1908“, ДА – Враца, ф. 617к, оп.1, а.е.1, л.37]</ref><ref>[http://www.strumski.com/books/VMRO_Spisuk_na_Cheti.pdf „Дневник на четите, изпратени в Македония от пункт Кюстендил. 1903 – 1908“, ДА – Враца, ф. 617к, оп.1, а.е.1, л.52 – 53]</ref> Во [[1907|1907 година]] бил назначен за околиска војвода кај Кичевскиот револуционерен реон.<ref name=":0" /><ref>{{Николов|19-20}}</ref> Во почетокот на [[Хуриет|Хуриетот]], Богов соработувал со [[Младотурци|Младотурците]] но откако изгубил надеж се вратил во [[Софија]].<ref name=":0" /> За време на [[Првата балканска војна]], Богов се приклучил во [[Бугарска војска|Бугарската војска]], поточно [[МОО|Македоно-одринските чети]]. [[Војвода]] бил на чета во [[Кичевско]],<ref>Гоцев, Димитър. Национално-освободителната борба в Македония 1912 - 1915, Издателство на БАН, София, 1981, стр. 21.</ref> поради неговото учество бил награден со орденот „За храброст“.<ref>{{МОО|90}}</ref> За време на бугарската окупација на [[Струмица]], по [[Втората балканска војна]], Богов бил назначен за полициски началник во [[Колешино|селото Колешино]]. По [[Првата светска војна]], селото паднала под [[Кралство Југославија|српска окупација]]. Богов работел како полицаец сѐ до неговата смрт во [[1920|1920 година]] кога бил убиен од контрабандисти.<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Богов, Димко}} [[Категорија:Луѓе од Велес]] [[Категорија:Родени во 1870 година]] [[Категорија:Колешино]] [[Категорија:Починати во 1920 година]] 1i2o0bvbtb5rwlky75g6ifwu35wzp1o 5588822 5588821 2026-07-07T19:20:58Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Дејци на МРО]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5588822 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|image=Dimko Bogov.JPG|name=Димко Богов|birth_date=[[1870]]|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|death_date=[[1920]] {{мали|(возр. 50)}}|death_place=[[Колешино]], [[Кралство Југославија]]|death cause=Ликвидиран од контрабандисти|alias=Даскала|yearsactive=1902-1920}} '''Димко Богов''', познат по псевдонимот '''Даскала'''<ref>{{Псевдоними|33}}</ref> ([[Велес]], [[1870]] — [[Колешино]], [[1920]]) — [[Македонец|македонски]] револуционер, член на [[Врховниот македонски комитет]] и [[војвода]] во [[Македонската револуционерна организација]]. Учесник во [[Горноџумајско востание|Горноџумајско]] и [[Илинденско востание]]. == Животопис == [[Податотека:Dimko Bogov Cheta.JPG|лево|мини|304x304пкс|Богов со неговата чета во [[Битола]], за време на [[Хуриет|Хуриетот]].]] [[Податотека:Milan Matov and Bitola voivodi 1908 IMARO.JPG|лево|мини|303x303пкс|[[Милан Матов]] со окружните војводи на ВМОРО по Хуриетот, јули 1908 г.{{Br}}Прв ред (седнати), од лево кон десно: Трајко Зојката, Крсте Малинков, Славчо Пирчев, [[Ангел Базернишки]] и Божин В'лчев.{{Br}}Втор ред: [[Димко Николов]], [[Крсто Љондев|Крсте Љондев]], [[Блаже Крстев]], Милан Матов, [[Крсто Трајков]] и [[Крсто Алексов]].{{Br}}Трет ред (стоејќи): Ѓорчин Велјанов, Георги Ралев, Никола Досев, Петре Костурчето, [[Димко Богов]], Петар Христов, Лазар Цириов и Стојан Мариовчето.]] Димко Богов е роден во [[1870|1870 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]]. Произлегува од сиромашно семејство. Поради тоа од млада возраст се занимавал со [[Печалбар|печалбарството]] и се преселил во [[Кнежевство Бугарија|Кнежевството Бугарија]]. При неговиот престој во Софија се запознал со македонското револуционерно движење. Пред [[1902|1902 година]] се приклучил во [[Врховниот македонски комитет]].<ref name=":0">{{Cite journal|date=1926|title=Димко Боговъ — Даскала|url=https://digital.libplovdiv.com/3rdparty/pdfjs/web/viewer.html?file=/asset/default/5544c446-eef4-4245-bb21-de6dbdc1a0f7.pdf&locale=bg&search=%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%BE|journal=Илиндень|volume=VI|pages=1}}</ref> За време на [[Горноџумајско востание|Горноџумајското востание]], Богов се приклучил во четата на Димитар Зографов од Велес. По востанието се вратил во [[Вардарска Македонија]] каде се приклучил во [[Македонската револуционерна организација]]. Кога почнало Илинденското востание, Богов соработувал со врховистите и се приклучил во Беласишкиот одред на [[Петар Дрвингов]]. Одредот бил составен од четири чети и главен воен штаб. Богов бил дел од втората чета со осум други борци. На [[19 август]] учествувал во борбата против турските аскери кај врвот Албутин, [[Разлошко]]. [[20 август|Следниот ден]] учествувал во борбата кај врвот Георгица кај северниот дел на [[Пирин Планина|Пирин планината]].<ref name=":0" /> По востанието бил дел од четите на [[Петар Ацев]], [[Георги Сугарев]] и [[Иван Наумов Аљабакот|Иван Наумов Алабаката]].<ref>[http://www.strumski.com/books/VMRO_Spisuk_na_Cheti.pdf „Дневник на четите, изпратени в Македония от пункт Кюстендил. 1903 – 1908“, ДА-Враца, ф. 617к, оп.1, а.е.1, л.31]</ref><ref>[http://www.strumski.com/books/VMRO_Spisuk_na_Cheti.pdf „Дневник на четите, изпратени в Македония от пункт Кюстендил. 1903 – 1908“, ДА – Враца, ф. 617к, оп.1, а.е.1, л.37]</ref><ref>[http://www.strumski.com/books/VMRO_Spisuk_na_Cheti.pdf „Дневник на четите, изпратени в Македония от пункт Кюстендил. 1903 – 1908“, ДА – Враца, ф. 617к, оп.1, а.е.1, л.52 – 53]</ref> Во [[1907|1907 година]] бил назначен за околиска војвода кај Кичевскиот револуционерен реон.<ref name=":0" /><ref>{{Николов|19-20}}</ref> Во почетокот на [[Хуриет|Хуриетот]], Богов соработувал со [[Младотурци|Младотурците]] но откако изгубил надеж се вратил во [[Софија]].<ref name=":0" /> За време на [[Првата балканска војна]], Богов се приклучил во [[Бугарска војска|Бугарската војска]], поточно [[МОО|Македоно-одринските чети]]. [[Војвода]] бил на чета во [[Кичевско]],<ref>Гоцев, Димитър. Национално-освободителната борба в Македония 1912 - 1915, Издателство на БАН, София, 1981, стр. 21.</ref> поради неговото учество бил награден со орденот „За храброст“.<ref>{{МОО|90}}</ref> За време на бугарската окупација на [[Струмица]], по [[Втората балканска војна]], Богов бил назначен за полициски началник во [[Колешино|селото Колешино]]. По [[Првата светска војна]], селото паднала под [[Кралство Југославија|српска окупација]]. Богов работел како полицаец сѐ до неговата смрт во [[1920|1920 година]] кога бил убиен од контрабандисти.<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Богов, Димко}} [[Категорија:Луѓе од Велес]] [[Категорија:Родени во 1870 година]] [[Категорија:Колешино]] [[Категорија:Починати во 1920 година]] [[Категорија:Дејци на МРО]] pzhxpbk0rfcz0wcmmq2uyypctsq04kf 5588823 5588822 2026-07-07T19:21:08Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Дејци на ВМОК]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5588823 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|image=Dimko Bogov.JPG|name=Димко Богов|birth_date=[[1870]]|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|death_date=[[1920]] {{мали|(возр. 50)}}|death_place=[[Колешино]], [[Кралство Југославија]]|death cause=Ликвидиран од контрабандисти|alias=Даскала|yearsactive=1902-1920}} '''Димко Богов''', познат по псевдонимот '''Даскала'''<ref>{{Псевдоними|33}}</ref> ([[Велес]], [[1870]] — [[Колешино]], [[1920]]) — [[Македонец|македонски]] револуционер, член на [[Врховниот македонски комитет]] и [[војвода]] во [[Македонската револуционерна организација]]. Учесник во [[Горноџумајско востание|Горноџумајско]] и [[Илинденско востание]]. == Животопис == [[Податотека:Dimko Bogov Cheta.JPG|лево|мини|304x304пкс|Богов со неговата чета во [[Битола]], за време на [[Хуриет|Хуриетот]].]] [[Податотека:Milan Matov and Bitola voivodi 1908 IMARO.JPG|лево|мини|303x303пкс|[[Милан Матов]] со окружните војводи на ВМОРО по Хуриетот, јули 1908 г.{{Br}}Прв ред (седнати), од лево кон десно: Трајко Зојката, Крсте Малинков, Славчо Пирчев, [[Ангел Базернишки]] и Божин В'лчев.{{Br}}Втор ред: [[Димко Николов]], [[Крсто Љондев|Крсте Љондев]], [[Блаже Крстев]], Милан Матов, [[Крсто Трајков]] и [[Крсто Алексов]].{{Br}}Трет ред (стоејќи): Ѓорчин Велјанов, Георги Ралев, Никола Досев, Петре Костурчето, [[Димко Богов]], Петар Христов, Лазар Цириов и Стојан Мариовчето.]] Димко Богов е роден во [[1870|1870 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]]. Произлегува од сиромашно семејство. Поради тоа од млада возраст се занимавал со [[Печалбар|печалбарството]] и се преселил во [[Кнежевство Бугарија|Кнежевството Бугарија]]. При неговиот престој во Софија се запознал со македонското револуционерно движење. Пред [[1902|1902 година]] се приклучил во [[Врховниот македонски комитет]].<ref name=":0">{{Cite journal|date=1926|title=Димко Боговъ — Даскала|url=https://digital.libplovdiv.com/3rdparty/pdfjs/web/viewer.html?file=/asset/default/5544c446-eef4-4245-bb21-de6dbdc1a0f7.pdf&locale=bg&search=%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%BE|journal=Илиндень|volume=VI|pages=1}}</ref> За време на [[Горноџумајско востание|Горноџумајското востание]], Богов се приклучил во четата на Димитар Зографов од Велес. По востанието се вратил во [[Вардарска Македонија]] каде се приклучил во [[Македонската револуционерна организација]]. Кога почнало Илинденското востание, Богов соработувал со врховистите и се приклучил во Беласишкиот одред на [[Петар Дрвингов]]. Одредот бил составен од четири чети и главен воен штаб. Богов бил дел од втората чета со осум други борци. На [[19 август]] учествувал во борбата против турските аскери кај врвот Албутин, [[Разлошко]]. [[20 август|Следниот ден]] учествувал во борбата кај врвот Георгица кај северниот дел на [[Пирин Планина|Пирин планината]].<ref name=":0" /> По востанието бил дел од четите на [[Петар Ацев]], [[Георги Сугарев]] и [[Иван Наумов Аљабакот|Иван Наумов Алабаката]].<ref>[http://www.strumski.com/books/VMRO_Spisuk_na_Cheti.pdf „Дневник на четите, изпратени в Македония от пункт Кюстендил. 1903 – 1908“, ДА-Враца, ф. 617к, оп.1, а.е.1, л.31]</ref><ref>[http://www.strumski.com/books/VMRO_Spisuk_na_Cheti.pdf „Дневник на четите, изпратени в Македония от пункт Кюстендил. 1903 – 1908“, ДА – Враца, ф. 617к, оп.1, а.е.1, л.37]</ref><ref>[http://www.strumski.com/books/VMRO_Spisuk_na_Cheti.pdf „Дневник на четите, изпратени в Македония от пункт Кюстендил. 1903 – 1908“, ДА – Враца, ф. 617к, оп.1, а.е.1, л.52 – 53]</ref> Во [[1907|1907 година]] бил назначен за околиска војвода кај Кичевскиот револуционерен реон.<ref name=":0" /><ref>{{Николов|19-20}}</ref> Во почетокот на [[Хуриет|Хуриетот]], Богов соработувал со [[Младотурци|Младотурците]] но откако изгубил надеж се вратил во [[Софија]].<ref name=":0" /> За време на [[Првата балканска војна]], Богов се приклучил во [[Бугарска војска|Бугарската војска]], поточно [[МОО|Македоно-одринските чети]]. [[Војвода]] бил на чета во [[Кичевско]],<ref>Гоцев, Димитър. Национално-освободителната борба в Македония 1912 - 1915, Издателство на БАН, София, 1981, стр. 21.</ref> поради неговото учество бил награден со орденот „За храброст“.<ref>{{МОО|90}}</ref> За време на бугарската окупација на [[Струмица]], по [[Втората балканска војна]], Богов бил назначен за полициски началник во [[Колешино|селото Колешино]]. По [[Првата светска војна]], селото паднала под [[Кралство Југославија|српска окупација]]. Богов работел како полицаец сѐ до неговата смрт во [[1920|1920 година]] кога бил убиен од контрабандисти.<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Богов, Димко}} [[Категорија:Луѓе од Велес]] [[Категорија:Родени во 1870 година]] [[Категорија:Колешино]] [[Категорија:Починати во 1920 година]] [[Категорија:Дејци на МРО]] [[Категорија:Дејци на ВМОК]] 4tvuque884zd6x1f8vspxwyqvr5c9mo 5588824 5588823 2026-07-07T19:21:18Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Учесници во Илинденското востание]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5588824 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|image=Dimko Bogov.JPG|name=Димко Богов|birth_date=[[1870]]|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|death_date=[[1920]] {{мали|(возр. 50)}}|death_place=[[Колешино]], [[Кралство Југославија]]|death cause=Ликвидиран од контрабандисти|alias=Даскала|yearsactive=1902-1920}} '''Димко Богов''', познат по псевдонимот '''Даскала'''<ref>{{Псевдоними|33}}</ref> ([[Велес]], [[1870]] — [[Колешино]], [[1920]]) — [[Македонец|македонски]] револуционер, член на [[Врховниот македонски комитет]] и [[војвода]] во [[Македонската револуционерна организација]]. Учесник во [[Горноџумајско востание|Горноџумајско]] и [[Илинденско востание]]. == Животопис == [[Податотека:Dimko Bogov Cheta.JPG|лево|мини|304x304пкс|Богов со неговата чета во [[Битола]], за време на [[Хуриет|Хуриетот]].]] [[Податотека:Milan Matov and Bitola voivodi 1908 IMARO.JPG|лево|мини|303x303пкс|[[Милан Матов]] со окружните војводи на ВМОРО по Хуриетот, јули 1908 г.{{Br}}Прв ред (седнати), од лево кон десно: Трајко Зојката, Крсте Малинков, Славчо Пирчев, [[Ангел Базернишки]] и Божин В'лчев.{{Br}}Втор ред: [[Димко Николов]], [[Крсто Љондев|Крсте Љондев]], [[Блаже Крстев]], Милан Матов, [[Крсто Трајков]] и [[Крсто Алексов]].{{Br}}Трет ред (стоејќи): Ѓорчин Велјанов, Георги Ралев, Никола Досев, Петре Костурчето, [[Димко Богов]], Петар Христов, Лазар Цириов и Стојан Мариовчето.]] Димко Богов е роден во [[1870|1870 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]]. Произлегува од сиромашно семејство. Поради тоа од млада возраст се занимавал со [[Печалбар|печалбарството]] и се преселил во [[Кнежевство Бугарија|Кнежевството Бугарија]]. При неговиот престој во Софија се запознал со македонското револуционерно движење. Пред [[1902|1902 година]] се приклучил во [[Врховниот македонски комитет]].<ref name=":0">{{Cite journal|date=1926|title=Димко Боговъ — Даскала|url=https://digital.libplovdiv.com/3rdparty/pdfjs/web/viewer.html?file=/asset/default/5544c446-eef4-4245-bb21-de6dbdc1a0f7.pdf&locale=bg&search=%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%BE|journal=Илиндень|volume=VI|pages=1}}</ref> За време на [[Горноџумајско востание|Горноџумајското востание]], Богов се приклучил во четата на Димитар Зографов од Велес. По востанието се вратил во [[Вардарска Македонија]] каде се приклучил во [[Македонската револуционерна организација]]. Кога почнало Илинденското востание, Богов соработувал со врховистите и се приклучил во Беласишкиот одред на [[Петар Дрвингов]]. Одредот бил составен од четири чети и главен воен штаб. Богов бил дел од втората чета со осум други борци. На [[19 август]] учествувал во борбата против турските аскери кај врвот Албутин, [[Разлошко]]. [[20 август|Следниот ден]] учествувал во борбата кај врвот Георгица кај северниот дел на [[Пирин Планина|Пирин планината]].<ref name=":0" /> По востанието бил дел од четите на [[Петар Ацев]], [[Георги Сугарев]] и [[Иван Наумов Аљабакот|Иван Наумов Алабаката]].<ref>[http://www.strumski.com/books/VMRO_Spisuk_na_Cheti.pdf „Дневник на четите, изпратени в Македония от пункт Кюстендил. 1903 – 1908“, ДА-Враца, ф. 617к, оп.1, а.е.1, л.31]</ref><ref>[http://www.strumski.com/books/VMRO_Spisuk_na_Cheti.pdf „Дневник на четите, изпратени в Македония от пункт Кюстендил. 1903 – 1908“, ДА – Враца, ф. 617к, оп.1, а.е.1, л.37]</ref><ref>[http://www.strumski.com/books/VMRO_Spisuk_na_Cheti.pdf „Дневник на четите, изпратени в Македония от пункт Кюстендил. 1903 – 1908“, ДА – Враца, ф. 617к, оп.1, а.е.1, л.52 – 53]</ref> Во [[1907|1907 година]] бил назначен за околиска војвода кај Кичевскиот револуционерен реон.<ref name=":0" /><ref>{{Николов|19-20}}</ref> Во почетокот на [[Хуриет|Хуриетот]], Богов соработувал со [[Младотурци|Младотурците]] но откако изгубил надеж се вратил во [[Софија]].<ref name=":0" /> За време на [[Првата балканска војна]], Богов се приклучил во [[Бугарска војска|Бугарската војска]], поточно [[МОО|Македоно-одринските чети]]. [[Војвода]] бил на чета во [[Кичевско]],<ref>Гоцев, Димитър. Национално-освободителната борба в Македония 1912 - 1915, Издателство на БАН, София, 1981, стр. 21.</ref> поради неговото учество бил награден со орденот „За храброст“.<ref>{{МОО|90}}</ref> За време на бугарската окупација на [[Струмица]], по [[Втората балканска војна]], Богов бил назначен за полициски началник во [[Колешино|селото Колешино]]. По [[Првата светска војна]], селото паднала под [[Кралство Југославија|српска окупација]]. Богов работел како полицаец сѐ до неговата смрт во [[1920|1920 година]] кога бил убиен од контрабандисти.<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Богов, Димко}} [[Категорија:Луѓе од Велес]] [[Категорија:Родени во 1870 година]] [[Категорија:Колешино]] [[Категорија:Починати во 1920 година]] [[Категорија:Дејци на МРО]] [[Категорија:Дејци на ВМОК]] [[Категорија:Учесници во Илинденското востание]] lgias8v5icsu5dwebhk0jizotyg971r 5588825 5588824 2026-07-07T19:21:37Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Македонски револуционери]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5588825 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|image=Dimko Bogov.JPG|name=Димко Богов|birth_date=[[1870]]|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|death_date=[[1920]] {{мали|(возр. 50)}}|death_place=[[Колешино]], [[Кралство Југославија]]|death cause=Ликвидиран од контрабандисти|alias=Даскала|yearsactive=1902-1920}} '''Димко Богов''', познат по псевдонимот '''Даскала'''<ref>{{Псевдоними|33}}</ref> ([[Велес]], [[1870]] — [[Колешино]], [[1920]]) — [[Македонец|македонски]] револуционер, член на [[Врховниот македонски комитет]] и [[војвода]] во [[Македонската револуционерна организација]]. Учесник во [[Горноџумајско востание|Горноџумајско]] и [[Илинденско востание]]. == Животопис == [[Податотека:Dimko Bogov Cheta.JPG|лево|мини|304x304пкс|Богов со неговата чета во [[Битола]], за време на [[Хуриет|Хуриетот]].]] [[Податотека:Milan Matov and Bitola voivodi 1908 IMARO.JPG|лево|мини|303x303пкс|[[Милан Матов]] со окружните војводи на ВМОРО по Хуриетот, јули 1908 г.{{Br}}Прв ред (седнати), од лево кон десно: Трајко Зојката, Крсте Малинков, Славчо Пирчев, [[Ангел Базернишки]] и Божин В'лчев.{{Br}}Втор ред: [[Димко Николов]], [[Крсто Љондев|Крсте Љондев]], [[Блаже Крстев]], Милан Матов, [[Крсто Трајков]] и [[Крсто Алексов]].{{Br}}Трет ред (стоејќи): Ѓорчин Велјанов, Георги Ралев, Никола Досев, Петре Костурчето, [[Димко Богов]], Петар Христов, Лазар Цириов и Стојан Мариовчето.]] Димко Богов е роден во [[1870|1870 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]]. Произлегува од сиромашно семејство. Поради тоа од млада возраст се занимавал со [[Печалбар|печалбарството]] и се преселил во [[Кнежевство Бугарија|Кнежевството Бугарија]]. При неговиот престој во Софија се запознал со македонското револуционерно движење. Пред [[1902|1902 година]] се приклучил во [[Врховниот македонски комитет]].<ref name=":0">{{Cite journal|date=1926|title=Димко Боговъ — Даскала|url=https://digital.libplovdiv.com/3rdparty/pdfjs/web/viewer.html?file=/asset/default/5544c446-eef4-4245-bb21-de6dbdc1a0f7.pdf&locale=bg&search=%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%BE|journal=Илиндень|volume=VI|pages=1}}</ref> За време на [[Горноџумајско востание|Горноџумајското востание]], Богов се приклучил во четата на Димитар Зографов од Велес. По востанието се вратил во [[Вардарска Македонија]] каде се приклучил во [[Македонската револуционерна организација]]. Кога почнало Илинденското востание, Богов соработувал со врховистите и се приклучил во Беласишкиот одред на [[Петар Дрвингов]]. Одредот бил составен од четири чети и главен воен штаб. Богов бил дел од втората чета со осум други борци. На [[19 август]] учествувал во борбата против турските аскери кај врвот Албутин, [[Разлошко]]. [[20 август|Следниот ден]] учествувал во борбата кај врвот Георгица кај северниот дел на [[Пирин Планина|Пирин планината]].<ref name=":0" /> По востанието бил дел од четите на [[Петар Ацев]], [[Георги Сугарев]] и [[Иван Наумов Аљабакот|Иван Наумов Алабаката]].<ref>[http://www.strumski.com/books/VMRO_Spisuk_na_Cheti.pdf „Дневник на четите, изпратени в Македония от пункт Кюстендил. 1903 – 1908“, ДА-Враца, ф. 617к, оп.1, а.е.1, л.31]</ref><ref>[http://www.strumski.com/books/VMRO_Spisuk_na_Cheti.pdf „Дневник на четите, изпратени в Македония от пункт Кюстендил. 1903 – 1908“, ДА – Враца, ф. 617к, оп.1, а.е.1, л.37]</ref><ref>[http://www.strumski.com/books/VMRO_Spisuk_na_Cheti.pdf „Дневник на четите, изпратени в Македония от пункт Кюстендил. 1903 – 1908“, ДА – Враца, ф. 617к, оп.1, а.е.1, л.52 – 53]</ref> Во [[1907|1907 година]] бил назначен за околиска војвода кај Кичевскиот револуционерен реон.<ref name=":0" /><ref>{{Николов|19-20}}</ref> Во почетокот на [[Хуриет|Хуриетот]], Богов соработувал со [[Младотурци|Младотурците]] но откако изгубил надеж се вратил во [[Софија]].<ref name=":0" /> За време на [[Првата балканска војна]], Богов се приклучил во [[Бугарска војска|Бугарската војска]], поточно [[МОО|Македоно-одринските чети]]. [[Војвода]] бил на чета во [[Кичевско]],<ref>Гоцев, Димитър. Национално-освободителната борба в Македония 1912 - 1915, Издателство на БАН, София, 1981, стр. 21.</ref> поради неговото учество бил награден со орденот „За храброст“.<ref>{{МОО|90}}</ref> За време на бугарската окупација на [[Струмица]], по [[Втората балканска војна]], Богов бил назначен за полициски началник во [[Колешино|селото Колешино]]. По [[Првата светска војна]], селото паднала под [[Кралство Југославија|српска окупација]]. Богов работел како полицаец сѐ до неговата смрт во [[1920|1920 година]] кога бил убиен од контрабандисти.<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Богов, Димко}} [[Категорија:Луѓе од Велес]] [[Категорија:Родени во 1870 година]] [[Категорија:Колешино]] [[Категорија:Починати во 1920 година]] [[Категорија:Дејци на МРО]] [[Категорија:Дејци на ВМОК]] [[Категорија:Учесници во Илинденското востание]] [[Категорија:Македонски револуционери]] ok393u41qopj08lr7li6dkudosqas0j 5588826 5588825 2026-07-07T19:21:48Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Македонски војводи]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5588826 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|image=Dimko Bogov.JPG|name=Димко Богов|birth_date=[[1870]]|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|death_date=[[1920]] {{мали|(возр. 50)}}|death_place=[[Колешино]], [[Кралство Југославија]]|death cause=Ликвидиран од контрабандисти|alias=Даскала|yearsactive=1902-1920}} '''Димко Богов''', познат по псевдонимот '''Даскала'''<ref>{{Псевдоними|33}}</ref> ([[Велес]], [[1870]] — [[Колешино]], [[1920]]) — [[Македонец|македонски]] револуционер, член на [[Врховниот македонски комитет]] и [[војвода]] во [[Македонската револуционерна организација]]. Учесник во [[Горноџумајско востание|Горноџумајско]] и [[Илинденско востание]]. == Животопис == [[Податотека:Dimko Bogov Cheta.JPG|лево|мини|304x304пкс|Богов со неговата чета во [[Битола]], за време на [[Хуриет|Хуриетот]].]] [[Податотека:Milan Matov and Bitola voivodi 1908 IMARO.JPG|лево|мини|303x303пкс|[[Милан Матов]] со окружните војводи на ВМОРО по Хуриетот, јули 1908 г.{{Br}}Прв ред (седнати), од лево кон десно: Трајко Зојката, Крсте Малинков, Славчо Пирчев, [[Ангел Базернишки]] и Божин В'лчев.{{Br}}Втор ред: [[Димко Николов]], [[Крсто Љондев|Крсте Љондев]], [[Блаже Крстев]], Милан Матов, [[Крсто Трајков]] и [[Крсто Алексов]].{{Br}}Трет ред (стоејќи): Ѓорчин Велјанов, Георги Ралев, Никола Досев, Петре Костурчето, [[Димко Богов]], Петар Христов, Лазар Цириов и Стојан Мариовчето.]] Димко Богов е роден во [[1870|1870 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]]. Произлегува од сиромашно семејство. Поради тоа од млада возраст се занимавал со [[Печалбар|печалбарството]] и се преселил во [[Кнежевство Бугарија|Кнежевството Бугарија]]. При неговиот престој во Софија се запознал со македонското револуционерно движење. Пред [[1902|1902 година]] се приклучил во [[Врховниот македонски комитет]].<ref name=":0">{{Cite journal|date=1926|title=Димко Боговъ — Даскала|url=https://digital.libplovdiv.com/3rdparty/pdfjs/web/viewer.html?file=/asset/default/5544c446-eef4-4245-bb21-de6dbdc1a0f7.pdf&locale=bg&search=%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%BE|journal=Илиндень|volume=VI|pages=1}}</ref> За време на [[Горноџумајско востание|Горноџумајското востание]], Богов се приклучил во четата на Димитар Зографов од Велес. По востанието се вратил во [[Вардарска Македонија]] каде се приклучил во [[Македонската револуционерна организација]]. Кога почнало Илинденското востание, Богов соработувал со врховистите и се приклучил во Беласишкиот одред на [[Петар Дрвингов]]. Одредот бил составен од четири чети и главен воен штаб. Богов бил дел од втората чета со осум други борци. На [[19 август]] учествувал во борбата против турските аскери кај врвот Албутин, [[Разлошко]]. [[20 август|Следниот ден]] учествувал во борбата кај врвот Георгица кај северниот дел на [[Пирин Планина|Пирин планината]].<ref name=":0" /> По востанието бил дел од четите на [[Петар Ацев]], [[Георги Сугарев]] и [[Иван Наумов Аљабакот|Иван Наумов Алабаката]].<ref>[http://www.strumski.com/books/VMRO_Spisuk_na_Cheti.pdf „Дневник на четите, изпратени в Македония от пункт Кюстендил. 1903 – 1908“, ДА-Враца, ф. 617к, оп.1, а.е.1, л.31]</ref><ref>[http://www.strumski.com/books/VMRO_Spisuk_na_Cheti.pdf „Дневник на четите, изпратени в Македония от пункт Кюстендил. 1903 – 1908“, ДА – Враца, ф. 617к, оп.1, а.е.1, л.37]</ref><ref>[http://www.strumski.com/books/VMRO_Spisuk_na_Cheti.pdf „Дневник на четите, изпратени в Македония от пункт Кюстендил. 1903 – 1908“, ДА – Враца, ф. 617к, оп.1, а.е.1, л.52 – 53]</ref> Во [[1907|1907 година]] бил назначен за околиска војвода кај Кичевскиот револуционерен реон.<ref name=":0" /><ref>{{Николов|19-20}}</ref> Во почетокот на [[Хуриет|Хуриетот]], Богов соработувал со [[Младотурци|Младотурците]] но откако изгубил надеж се вратил во [[Софија]].<ref name=":0" /> За време на [[Првата балканска војна]], Богов се приклучил во [[Бугарска војска|Бугарската војска]], поточно [[МОО|Македоно-одринските чети]]. [[Војвода]] бил на чета во [[Кичевско]],<ref>Гоцев, Димитър. Национално-освободителната борба в Македония 1912 - 1915, Издателство на БАН, София, 1981, стр. 21.</ref> поради неговото учество бил награден со орденот „За храброст“.<ref>{{МОО|90}}</ref> За време на бугарската окупација на [[Струмица]], по [[Втората балканска војна]], Богов бил назначен за полициски началник во [[Колешино|селото Колешино]]. По [[Првата светска војна]], селото паднала под [[Кралство Југославија|српска окупација]]. Богов работел како полицаец сѐ до неговата смрт во [[1920|1920 година]] кога бил убиен од контрабандисти.<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Богов, Димко}} [[Категорија:Луѓе од Велес]] [[Категорија:Родени во 1870 година]] [[Категорија:Колешино]] [[Категорија:Починати во 1920 година]] [[Категорија:Дејци на МРО]] [[Категорија:Дејци на ВМОК]] [[Категорија:Учесници во Илинденското востание]] [[Категорија:Македонски револуционери]] [[Категорија:Македонски војводи]] ql7zvgo9gvn03b135qy87wnu9m9uidu 5588827 5588826 2026-07-07T19:21:57Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Отомански Македонци]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5588827 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|image=Dimko Bogov.JPG|name=Димко Богов|birth_date=[[1870]]|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|death_date=[[1920]] {{мали|(возр. 50)}}|death_place=[[Колешино]], [[Кралство Југославија]]|death cause=Ликвидиран од контрабандисти|alias=Даскала|yearsactive=1902-1920}} '''Димко Богов''', познат по псевдонимот '''Даскала'''<ref>{{Псевдоними|33}}</ref> ([[Велес]], [[1870]] — [[Колешино]], [[1920]]) — [[Македонец|македонски]] револуционер, член на [[Врховниот македонски комитет]] и [[војвода]] во [[Македонската револуционерна организација]]. Учесник во [[Горноџумајско востание|Горноџумајско]] и [[Илинденско востание]]. == Животопис == [[Податотека:Dimko Bogov Cheta.JPG|лево|мини|304x304пкс|Богов со неговата чета во [[Битола]], за време на [[Хуриет|Хуриетот]].]] [[Податотека:Milan Matov and Bitola voivodi 1908 IMARO.JPG|лево|мини|303x303пкс|[[Милан Матов]] со окружните војводи на ВМОРО по Хуриетот, јули 1908 г.{{Br}}Прв ред (седнати), од лево кон десно: Трајко Зојката, Крсте Малинков, Славчо Пирчев, [[Ангел Базернишки]] и Божин В'лчев.{{Br}}Втор ред: [[Димко Николов]], [[Крсто Љондев|Крсте Љондев]], [[Блаже Крстев]], Милан Матов, [[Крсто Трајков]] и [[Крсто Алексов]].{{Br}}Трет ред (стоејќи): Ѓорчин Велјанов, Георги Ралев, Никола Досев, Петре Костурчето, [[Димко Богов]], Петар Христов, Лазар Цириов и Стојан Мариовчето.]] Димко Богов е роден во [[1870|1870 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]]. Произлегува од сиромашно семејство. Поради тоа од млада возраст се занимавал со [[Печалбар|печалбарството]] и се преселил во [[Кнежевство Бугарија|Кнежевството Бугарија]]. При неговиот престој во Софија се запознал со македонското револуционерно движење. Пред [[1902|1902 година]] се приклучил во [[Врховниот македонски комитет]].<ref name=":0">{{Cite journal|date=1926|title=Димко Боговъ — Даскала|url=https://digital.libplovdiv.com/3rdparty/pdfjs/web/viewer.html?file=/asset/default/5544c446-eef4-4245-bb21-de6dbdc1a0f7.pdf&locale=bg&search=%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%BE|journal=Илиндень|volume=VI|pages=1}}</ref> За време на [[Горноџумајско востание|Горноџумајското востание]], Богов се приклучил во четата на Димитар Зографов од Велес. По востанието се вратил во [[Вардарска Македонија]] каде се приклучил во [[Македонската револуционерна организација]]. Кога почнало Илинденското востание, Богов соработувал со врховистите и се приклучил во Беласишкиот одред на [[Петар Дрвингов]]. Одредот бил составен од четири чети и главен воен штаб. Богов бил дел од втората чета со осум други борци. На [[19 август]] учествувал во борбата против турските аскери кај врвот Албутин, [[Разлошко]]. [[20 август|Следниот ден]] учествувал во борбата кај врвот Георгица кај северниот дел на [[Пирин Планина|Пирин планината]].<ref name=":0" /> По востанието бил дел од четите на [[Петар Ацев]], [[Георги Сугарев]] и [[Иван Наумов Аљабакот|Иван Наумов Алабаката]].<ref>[http://www.strumski.com/books/VMRO_Spisuk_na_Cheti.pdf „Дневник на четите, изпратени в Македония от пункт Кюстендил. 1903 – 1908“, ДА-Враца, ф. 617к, оп.1, а.е.1, л.31]</ref><ref>[http://www.strumski.com/books/VMRO_Spisuk_na_Cheti.pdf „Дневник на четите, изпратени в Македония от пункт Кюстендил. 1903 – 1908“, ДА – Враца, ф. 617к, оп.1, а.е.1, л.37]</ref><ref>[http://www.strumski.com/books/VMRO_Spisuk_na_Cheti.pdf „Дневник на четите, изпратени в Македония от пункт Кюстендил. 1903 – 1908“, ДА – Враца, ф. 617к, оп.1, а.е.1, л.52 – 53]</ref> Во [[1907|1907 година]] бил назначен за околиска војвода кај Кичевскиот револуционерен реон.<ref name=":0" /><ref>{{Николов|19-20}}</ref> Во почетокот на [[Хуриет|Хуриетот]], Богов соработувал со [[Младотурци|Младотурците]] но откако изгубил надеж се вратил во [[Софија]].<ref name=":0" /> За време на [[Првата балканска војна]], Богов се приклучил во [[Бугарска војска|Бугарската војска]], поточно [[МОО|Македоно-одринските чети]]. [[Војвода]] бил на чета во [[Кичевско]],<ref>Гоцев, Димитър. Национално-освободителната борба в Македония 1912 - 1915, Издателство на БАН, София, 1981, стр. 21.</ref> поради неговото учество бил награден со орденот „За храброст“.<ref>{{МОО|90}}</ref> За време на бугарската окупација на [[Струмица]], по [[Втората балканска војна]], Богов бил назначен за полициски началник во [[Колешино|селото Колешино]]. По [[Првата светска војна]], селото паднала под [[Кралство Југославија|српска окупација]]. Богов работел како полицаец сѐ до неговата смрт во [[1920|1920 година]] кога бил убиен од контрабандисти.<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Богов, Димко}} [[Категорија:Луѓе од Велес]] [[Категорија:Родени во 1870 година]] [[Категорија:Колешино]] [[Категорија:Починати во 1920 година]] [[Категорија:Дејци на МРО]] [[Категорија:Дејци на ВМОК]] [[Категорија:Учесници во Илинденското востание]] [[Категорија:Македонски револуционери]] [[Категорија:Македонски војводи]] [[Категорија:Отомански Македонци]] b5903zknryd8lwt1nqbkngkt2tgzwu1 5588828 5588827 2026-07-07T19:22:11Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Македонци од Балканските војни]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5588828 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|image=Dimko Bogov.JPG|name=Димко Богов|birth_date=[[1870]]|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|death_date=[[1920]] {{мали|(возр. 50)}}|death_place=[[Колешино]], [[Кралство Југославија]]|death cause=Ликвидиран од контрабандисти|alias=Даскала|yearsactive=1902-1920}} '''Димко Богов''', познат по псевдонимот '''Даскала'''<ref>{{Псевдоними|33}}</ref> ([[Велес]], [[1870]] — [[Колешино]], [[1920]]) — [[Македонец|македонски]] револуционер, член на [[Врховниот македонски комитет]] и [[војвода]] во [[Македонската револуционерна организација]]. Учесник во [[Горноџумајско востание|Горноџумајско]] и [[Илинденско востание]]. == Животопис == [[Податотека:Dimko Bogov Cheta.JPG|лево|мини|304x304пкс|Богов со неговата чета во [[Битола]], за време на [[Хуриет|Хуриетот]].]] [[Податотека:Milan Matov and Bitola voivodi 1908 IMARO.JPG|лево|мини|303x303пкс|[[Милан Матов]] со окружните војводи на ВМОРО по Хуриетот, јули 1908 г.{{Br}}Прв ред (седнати), од лево кон десно: Трајко Зојката, Крсте Малинков, Славчо Пирчев, [[Ангел Базернишки]] и Божин В'лчев.{{Br}}Втор ред: [[Димко Николов]], [[Крсто Љондев|Крсте Љондев]], [[Блаже Крстев]], Милан Матов, [[Крсто Трајков]] и [[Крсто Алексов]].{{Br}}Трет ред (стоејќи): Ѓорчин Велјанов, Георги Ралев, Никола Досев, Петре Костурчето, [[Димко Богов]], Петар Христов, Лазар Цириов и Стојан Мариовчето.]] Димко Богов е роден во [[1870|1870 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]]. Произлегува од сиромашно семејство. Поради тоа од млада возраст се занимавал со [[Печалбар|печалбарството]] и се преселил во [[Кнежевство Бугарија|Кнежевството Бугарија]]. При неговиот престој во Софија се запознал со македонското револуционерно движење. Пред [[1902|1902 година]] се приклучил во [[Врховниот македонски комитет]].<ref name=":0">{{Cite journal|date=1926|title=Димко Боговъ — Даскала|url=https://digital.libplovdiv.com/3rdparty/pdfjs/web/viewer.html?file=/asset/default/5544c446-eef4-4245-bb21-de6dbdc1a0f7.pdf&locale=bg&search=%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%BE|journal=Илиндень|volume=VI|pages=1}}</ref> За време на [[Горноџумајско востание|Горноџумајското востание]], Богов се приклучил во четата на Димитар Зографов од Велес. По востанието се вратил во [[Вардарска Македонија]] каде се приклучил во [[Македонската револуционерна организација]]. Кога почнало Илинденското востание, Богов соработувал со врховистите и се приклучил во Беласишкиот одред на [[Петар Дрвингов]]. Одредот бил составен од четири чети и главен воен штаб. Богов бил дел од втората чета со осум други борци. На [[19 август]] учествувал во борбата против турските аскери кај врвот Албутин, [[Разлошко]]. [[20 август|Следниот ден]] учествувал во борбата кај врвот Георгица кај северниот дел на [[Пирин Планина|Пирин планината]].<ref name=":0" /> По востанието бил дел од четите на [[Петар Ацев]], [[Георги Сугарев]] и [[Иван Наумов Аљабакот|Иван Наумов Алабаката]].<ref>[http://www.strumski.com/books/VMRO_Spisuk_na_Cheti.pdf „Дневник на четите, изпратени в Македония от пункт Кюстендил. 1903 – 1908“, ДА-Враца, ф. 617к, оп.1, а.е.1, л.31]</ref><ref>[http://www.strumski.com/books/VMRO_Spisuk_na_Cheti.pdf „Дневник на четите, изпратени в Македония от пункт Кюстендил. 1903 – 1908“, ДА – Враца, ф. 617к, оп.1, а.е.1, л.37]</ref><ref>[http://www.strumski.com/books/VMRO_Spisuk_na_Cheti.pdf „Дневник на четите, изпратени в Македония от пункт Кюстендил. 1903 – 1908“, ДА – Враца, ф. 617к, оп.1, а.е.1, л.52 – 53]</ref> Во [[1907|1907 година]] бил назначен за околиска војвода кај Кичевскиот револуционерен реон.<ref name=":0" /><ref>{{Николов|19-20}}</ref> Во почетокот на [[Хуриет|Хуриетот]], Богов соработувал со [[Младотурци|Младотурците]] но откако изгубил надеж се вратил во [[Софија]].<ref name=":0" /> За време на [[Првата балканска војна]], Богов се приклучил во [[Бугарска војска|Бугарската војска]], поточно [[МОО|Македоно-одринските чети]]. [[Војвода]] бил на чета во [[Кичевско]],<ref>Гоцев, Димитър. Национално-освободителната борба в Македония 1912 - 1915, Издателство на БАН, София, 1981, стр. 21.</ref> поради неговото учество бил награден со орденот „За храброст“.<ref>{{МОО|90}}</ref> За време на бугарската окупација на [[Струмица]], по [[Втората балканска војна]], Богов бил назначен за полициски началник во [[Колешино|селото Колешино]]. По [[Првата светска војна]], селото паднала под [[Кралство Југославија|српска окупација]]. Богов работел како полицаец сѐ до неговата смрт во [[1920|1920 година]] кога бил убиен од контрабандисти.<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Богов, Димко}} [[Категорија:Луѓе од Велес]] [[Категорија:Родени во 1870 година]] [[Категорија:Колешино]] [[Категорија:Починати во 1920 година]] [[Категорија:Дејци на МРО]] [[Категорија:Дејци на ВМОК]] [[Категорија:Учесници во Илинденското востание]] [[Категорија:Македонски револуционери]] [[Категорија:Македонски војводи]] [[Категорија:Отомански Македонци]] [[Категорија:Македонци од Балканските војни]] 1mvepb7f01x9en8rw04hwo40ux2riyg 5588829 5588828 2026-07-07T19:22:20Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Македонци од Првата светска војна]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5588829 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Личност|image=Dimko Bogov.JPG|name=Димко Богов|birth_date=[[1870]]|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|death_date=[[1920]] {{мали|(возр. 50)}}|death_place=[[Колешино]], [[Кралство Југославија]]|death cause=Ликвидиран од контрабандисти|alias=Даскала|yearsactive=1902-1920}} '''Димко Богов''', познат по псевдонимот '''Даскала'''<ref>{{Псевдоними|33}}</ref> ([[Велес]], [[1870]] — [[Колешино]], [[1920]]) — [[Македонец|македонски]] револуционер, член на [[Врховниот македонски комитет]] и [[војвода]] во [[Македонската револуционерна организација]]. Учесник во [[Горноџумајско востание|Горноџумајско]] и [[Илинденско востание]]. == Животопис == [[Податотека:Dimko Bogov Cheta.JPG|лево|мини|304x304пкс|Богов со неговата чета во [[Битола]], за време на [[Хуриет|Хуриетот]].]] [[Податотека:Milan Matov and Bitola voivodi 1908 IMARO.JPG|лево|мини|303x303пкс|[[Милан Матов]] со окружните војводи на ВМОРО по Хуриетот, јули 1908 г.{{Br}}Прв ред (седнати), од лево кон десно: Трајко Зојката, Крсте Малинков, Славчо Пирчев, [[Ангел Базернишки]] и Божин В'лчев.{{Br}}Втор ред: [[Димко Николов]], [[Крсто Љондев|Крсте Љондев]], [[Блаже Крстев]], Милан Матов, [[Крсто Трајков]] и [[Крсто Алексов]].{{Br}}Трет ред (стоејќи): Ѓорчин Велјанов, Георги Ралев, Никола Досев, Петре Костурчето, [[Димко Богов]], Петар Христов, Лазар Цириов и Стојан Мариовчето.]] Димко Богов е роден во [[1870|1870 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]]. Произлегува од сиромашно семејство. Поради тоа од млада возраст се занимавал со [[Печалбар|печалбарството]] и се преселил во [[Кнежевство Бугарија|Кнежевството Бугарија]]. При неговиот престој во Софија се запознал со македонското револуционерно движење. Пред [[1902|1902 година]] се приклучил во [[Врховниот македонски комитет]].<ref name=":0">{{Cite journal|date=1926|title=Димко Боговъ — Даскала|url=https://digital.libplovdiv.com/3rdparty/pdfjs/web/viewer.html?file=/asset/default/5544c446-eef4-4245-bb21-de6dbdc1a0f7.pdf&locale=bg&search=%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%BE|journal=Илиндень|volume=VI|pages=1}}</ref> За време на [[Горноџумајско востание|Горноџумајското востание]], Богов се приклучил во четата на Димитар Зографов од Велес. По востанието се вратил во [[Вардарска Македонија]] каде се приклучил во [[Македонската револуционерна организација]]. Кога почнало Илинденското востание, Богов соработувал со врховистите и се приклучил во Беласишкиот одред на [[Петар Дрвингов]]. Одредот бил составен од четири чети и главен воен штаб. Богов бил дел од втората чета со осум други борци. На [[19 август]] учествувал во борбата против турските аскери кај врвот Албутин, [[Разлошко]]. [[20 август|Следниот ден]] учествувал во борбата кај врвот Георгица кај северниот дел на [[Пирин Планина|Пирин планината]].<ref name=":0" /> По востанието бил дел од четите на [[Петар Ацев]], [[Георги Сугарев]] и [[Иван Наумов Аљабакот|Иван Наумов Алабаката]].<ref>[http://www.strumski.com/books/VMRO_Spisuk_na_Cheti.pdf „Дневник на четите, изпратени в Македония от пункт Кюстендил. 1903 – 1908“, ДА-Враца, ф. 617к, оп.1, а.е.1, л.31]</ref><ref>[http://www.strumski.com/books/VMRO_Spisuk_na_Cheti.pdf „Дневник на четите, изпратени в Македония от пункт Кюстендил. 1903 – 1908“, ДА – Враца, ф. 617к, оп.1, а.е.1, л.37]</ref><ref>[http://www.strumski.com/books/VMRO_Spisuk_na_Cheti.pdf „Дневник на четите, изпратени в Македония от пункт Кюстендил. 1903 – 1908“, ДА – Враца, ф. 617к, оп.1, а.е.1, л.52 – 53]</ref> Во [[1907|1907 година]] бил назначен за околиска војвода кај Кичевскиот револуционерен реон.<ref name=":0" /><ref>{{Николов|19-20}}</ref> Во почетокот на [[Хуриет|Хуриетот]], Богов соработувал со [[Младотурци|Младотурците]] но откако изгубил надеж се вратил во [[Софија]].<ref name=":0" /> За време на [[Првата балканска војна]], Богов се приклучил во [[Бугарска војска|Бугарската војска]], поточно [[МОО|Македоно-одринските чети]]. [[Војвода]] бил на чета во [[Кичевско]],<ref>Гоцев, Димитър. Национално-освободителната борба в Македония 1912 - 1915, Издателство на БАН, София, 1981, стр. 21.</ref> поради неговото учество бил награден со орденот „За храброст“.<ref>{{МОО|90}}</ref> За време на бугарската окупација на [[Струмица]], по [[Втората балканска војна]], Богов бил назначен за полициски началник во [[Колешино|селото Колешино]]. По [[Првата светска војна]], селото паднала под [[Кралство Југославија|српска окупација]]. Богов работел како полицаец сѐ до неговата смрт во [[1920|1920 година]] кога бил убиен од контрабандисти.<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Богов, Димко}} [[Категорија:Луѓе од Велес]] [[Категорија:Родени во 1870 година]] [[Категорија:Колешино]] [[Категорија:Починати во 1920 година]] [[Категорија:Дејци на МРО]] [[Категорија:Дејци на ВМОК]] [[Категорија:Учесници во Илинденското востание]] [[Категорија:Македонски револуционери]] [[Категорија:Македонски војводи]] [[Категорија:Отомански Македонци]] [[Категорија:Македонци од Балканските војни]] [[Категорија:Македонци од Првата светска војна]] 26qfti6r6zab0vjylg4fb3wuxt4hxig Разговор:Димко Богов 1 1399234 5588815 2026-07-07T19:18:01Z Gurther 105215 Создадена страница со: {{ВПМ}}{{СЗР}} 5588815 wikitext text/x-wiki {{ВПМ}}{{СЗР}} q2calb7x3tpiubx9n68tvcw59wkscs0 5588816 5588815 2026-07-07T19:18:17Z Gurther 105215 5588816 wikitext text/x-wiki {{СЗР}}{{ВПМ}} m6tsgukl5dkhkx06fnvahclsxq8jq4m Категорија:Луѓе со потекло од Ума 14 1399235 5588834 2026-07-07T20:08:57Z Dandarmkd 31127 Создадена страница со: Луѓе кои не биле родени или не израснале во [[Ума]], но имаат потекло од Ума, преку нивните [[родител]]и, [[дедо и баба|баби и дедовци]], прабаби и прадедовци, итн. {{поврзанакат|Луѓе од Ума}} [[Категорија:Ума]] [[Категорија:Македонци по потекло|Ума]] 5588834 wikitext text/x-wiki Луѓе кои не биле родени или не израснале во [[Ума]], но имаат потекло од Ума, преку нивните [[родител]]и, [[дедо и баба|баби и дедовци]], прабаби и прадедовци, итн. {{поврзанакат|Луѓе од Ума}} [[Категорија:Ума]] [[Категорија:Македонци по потекло|Ума]] sk3awy391pzduquxzvr1zgxpizvvvxw Копривка 0 1399236 5588865 2026-07-07T23:09:40Z Bjankuloski06 332 Создадена страница со: {{Automatic taxobox | name = Копривка |image = Celtis sinensis3.jpg |image_caption = Листови и незрели плодови на кинеската копривка (''C.&nbsp;sinensis'') |taxon = Celtis |authority = [[Карл Линеј|L.]]{{R|POWO}} |subdivision_ranks = Видови |subdivision = 60–70 |synonyms = *''Celtidopsis'' {{мали|Priemer}} *''Colletia'' {{мали|Џовани Антонио Скополи|Scop.... 5588865 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | name = Копривка |image = Celtis sinensis3.jpg |image_caption = Листови и незрели плодови на кинеската копривка (''C.&nbsp;sinensis'') |taxon = Celtis |authority = [[Карл Линеј|L.]]{{R|POWO}} |subdivision_ranks = Видови |subdivision = 60–70 |synonyms = *''Celtidopsis'' {{мали|Priemer}} *''Colletia'' {{мали|[[Џовани Антонио Скополи|Scop.]]}} *''Mertensia'' {{мали|[[Карл Сигизмунд Кнут|Kunth]]}} *''Momisia'' {{мали|F.Dietr.}} *''Plagioceltis'' {{мали|Mildbr. ex Baehni}} *''Saurobroma'' {{мали|[[Константен Самиел Рафинеск|Raf.]]}} *''Solenostigma'' {{мали|[[Штефан Ендлихер|Endl.]]}} |synonyms_ref = {{R|POWO}} }} '''Копривка''' ({{науч|Celtis}}) — [[род (биологија)|род]] од околу 60–70 видови на [[листопадно растение|листопадни]] [[дрво (растение)|дрва]] од семејството на [[конопи]]те (''Cannabaceae''). Распространет е [[космополитизам (биологија)|низ целиот свет]]. Во [[Македонија]] се присутни три вида: [[обична копривка|обичната копривка]] (''C. australis''), [[Жолтоплодна копривка|жолтоплодната копривка]] (C. tournefortii) и [[гола копривка|голата копривка]] (''C. glabrata''). Последно споменатата е многу ретка.<ref name="ФлораМак1.2">{{ФлораМак1.2|183-185}}</ref> ==Опис== Дрвата од овој род се со среден раст и достигнуваат 10-25 м, а ретко до 40 м. Листовите се наизменични, прости, долги 3-15 м и јајчесто-зашилени по облик, со рамномерно назабени работи. Малите цветови на ова [[еднодомност|еднодомно]] растение излегуваат рано напролет додека се развиваат листовите. Машките цветови се подолги и влакнести. Женските цветови се злееникави и позаоблени. Плодот е мала [[костелка]] со пречник од 6-10 мм. Многу видови се јадат и се сувкасти, но слатки, нешто како урми. ==Таксономија== Родот копривка порано бил дел од семејството на [[брестови]]те (''Ulmaceae'') или одделно семејство копривки (''Celtidaceae''). Системот [[APG III]] ги ставил во проширеното семејство на конопите (''Cannabaceae'').<ref name="APweb">{{наведување |last=Stevens |first=P.F. |title=Angiosperm Phylogeny Website: Cannabaceae |url=http://www.mobot.org/mobot/research/apweb/orders/rosalesweb.htm#Cannabaceae}}</ref><ref>{{GRIN|id=2226|name=Celtis|access-date=12 февруари 2012}}</ref> === Филогенија === Членовите на овој род се присутни во [[фосил]]ните наоди почнувајќи од [[миоцен]] во Европа и [[палеоцен]]от во Северна Америка и источна Азија.<ref>MacPhail, M. K., N. F. Alley, E. M. Truswell and I. R. K. Sluiter (1994). "Early Tertiary vegetation: evidence from spores and pollen." ''History of the Australian Vegetation: Cretaceous to Recent''. Ed. Robert S. Hill. Cambridge University Press. стр.&nbsp;189–261. {{ISBN|0521401976}}.[https://books.google.com/books?id=loBrTOJDojoC&dq=celtis+fossil+record+Miocene+of+Europe.&pg=PA231 Partially available on Google Books].</ref><ref>Manchester, S. R., Akhmetiev, M. A., & Kodrul, T. M. (2002). Leaves and fruits of ''Celtis aspera'' (Newberry) comb. nov. (Celtidaceae) from the Paleocene of North America and eastern Asia. International Journal of Plant Sciences, 163(5), 725-736.</ref> ===Видови=== По податок од јули 2024 г. базата [[Plants of the World Online]] ги прифаќа следниве 68 видови:{{R|POWO}} [[Податотека:Celtis africana, blomme, Manie van der Schijff BT, a.jpg|мини|десно|Грст машки цветови на африканска копривка (''C.&nbsp;africana''), со четири околуцветни ливчиња и четири прашници.]] {{Columns-list|colwidth=20em| * ''[[Celtis adolfi-friderici]]'' {{мали|Engl.}} — западна и средна Африка * ''[[Celtis africana]]'' {{мали|Burm.f.}} — афромонтанска област, Мадагаскар * ''[[Celtis australis]]'' {{мали|L.}} — [[Средоземје]], вкл. Македонија * ''[[Celtis balansae]]'' {{мали|Planch.}} — Нова Каледонија * ''[[Celtis berteroana]]'' {{мали|Urb.}} — Куба, Хиспаниола, Јамајка * ''[[Celtis bifida]]'' {{мали|Leroy}} — Мадагаскар * ''[[Celtis biondii]]'' {{мали|Pamp.}} — Кина, Кореја, Јапонија, Тајван * ''[[Celtis boninensis]]'' {{мали|Koidz.}} — Japan * ''[[Celtis brasiliensis]]'' {{мали|(Gardner) Planch.}} — Јужна Америка * ''[[Celtis bungeana]]'' {{мали|L.}} — Кина, Кореја * ''[[Celtis caucasica]]'' {{мали|L.}} — Турција, од Средна Азија до Асам * ''[[Celtis caudata]]'' {{мали|Planch.}} — од Мексико до Средна Америка * ''[[Celtis cerasifera]]'' {{мали|C.K.Schneid.}} — средна и јужна Кина, југоисточен Тибет и северемн Мјанмар * ''[[Celtis chekiangensis]]'' {{мали|C.C.Cheng}} — источна Кина * ''[[Celtis chichape]]'' {{мали|(Wedd.) Miq.}} — Боливија, Парагвај, Уругвај, северна Аргентина и јужен Бразил * ''[[Celtis clausseniana]]'' {{мали|Wedd. Miq.}} — Бразил * ''[[Celtis conferta]]'' {{мали|Planch.}} — Нова Каледонија * ''[[Celtis eriocarpa]]'' {{мали|Decne.}} — Пакистан, западни Хималаи * ''[[Celtis flavovenarum]]'' {{мали|Zamengo}} — Бразил * ''[[Celtis flumeniana]]'' {{мали|Zamengo}} — Бразил * ''[[Celtis fluminensis]]'' {{мали|Carauta}} — Бразил * ''[[Celtis glabrata]]'' {{мали|Steven ex Planch.}} — Источна Европа и Западна Азија, вкл. Македонија * ''[[Celtis harperi]]'' {{мали|Horne ex Baker}} — југозападна Тихоокеанија * ''[[Celtis hildebrandii]]'' {{мали|Soepadmo}} — од Малуку до Соломонските О-ви * ''[[Celtis hypoleuca]]'' {{мали|Planch.}} — Нова Каледонија * ''[[Celtis iguanaea]]'' {{мали|(Jacq.) Sarg.}} — Флорида, Мексико, Карипи, Средна и Јужна Америка * ''[[Celtis jamaicensis]]'' {{мали|Planch.}} — Јамајка * ''[[Celtis jessoensis]]'' {{мали|Koidz.}} — Јапонија и Кореја * ''[[Celtis julianae]]'' {{мали|C.K.Schneid.}} — Кина * ''[[Celtis koraiensis]]'' {{мали|L.}} — од источна Кина до Кореја * ''[[Celtis laevigata]]'' {{мали|Willd.}} — средни и југоисточни САД, Мексико * ''[[Celtis latifolia]]'' {{мали|(Blume) Planch.}} — Филипини, од Малуку до островите Санта Крус * ''[[Celtis lindheimeri]]'' {{мали|Engelm. ex K.Koch}} — Тексас, Мексико * ''[[Celtis loxensis]]'' {{мали|C.C.Berg}} — Еквадор, северно Перу * ''[[Celtis luzonica]]'' {{мали|Warb.}} — Филипини * ''[[Celtis madagascariensis]]'' {{мали|Sattarian}} — Мадагаскар * ''[[Celtis mauritiana]]'' {{мали|Planch.}} — тропска Африка и западен Индиски Океан * ''[[Celtis mildbraedii]]'' {{мали|Engl.}} — тропска Африка и Мадагаскар * ''[[Celtis neglecta]]'' {{мали|Zi L.Chen & X.F.Jin}} — Кина (Џеѓанг) * ''[[Celtis occidentalis]]'' {{мали|L.}} — источна Северна Америка * ''[[Celtis orthocanthos]]'' {{мали|Planch.}} — Бразил * ''[[Celtis pacifica]]'' {{мали|Planch.}} — јужносредна Тихоокеанија * ''[[Celtis pallida]]'' {{мали|Torr.}} — југозападни САД, северно Мексико * ''[[Celtis paniculata]]'' {{мали|(Endl.) Planch.}} — источна Малезија, источна Австралија, Микронезија, западна Полинезија * ''[[Celtis petenensis]]'' {{мали|Lundell}} — Гватемала * ''[[Celtis philippensis]]'' {{мали|Planch.}} — од тропска и суптропска Азија до северна Австралија * ''[[Celtis prantlii]]'' {{мали|Priemer ex Engl.}} — западна и средна тропска Африка * ''[[Celtis punctata]]'' {{мали|(Urb. & Ekman) Urb. & Ekman}} — Хаити * ''[[Celtis reticulata]]'' {{мали|[[John Torrey|Torr.]]}} — западна Северна Америка * ''[[Celtis rigescens]]'' {{мали|(Miq.) Planch.}} — Малезија, Папуазија * ''[[Celtis rubrovenia]]'' {{мали|Elmer}} — Филипини, Папуазија * ''[[Celtis salomonensis]]'' {{мали|Rech.}} — Соломонски О-ви * ''[[Celtis serratissima]]'' {{мали|Zamengo, R.B.Torres, Gaglioti & Romaniuc}} — Бразил * ''[[Celtis sinensis]]'' {{мали|[[Christiaan Hendrik Persoon|Pers.]]}} — Кина и Јапонија * ''[[Celtis spinosa]]'' {{мали|Spreng.}} — Аргентина, Боливија, Бразил, Венецуела, Парагвај, Уругвај * ''[[Celtis strychnoides]]'' {{мали|Planch.}} — северна Австралија * ''[[Celtis tala]]'' {{мали|Gillet ex Planch.}} — Јужна Америка * ''[[Celtis tenuifolia]]'' {{мали|Nutt.}} — Северна Америка * ''[[Celtis tessmannii]]'' {{мали|Rendle.}} — средна Африка * ''[[Celtis tetrandra]]'' {{мали|Roxb.}} — од Пакистан до Кина и Малезија * ''[[Celtis tikalana]]'' {{мали|Lundell}} — Гватемала * ''[[Celtis timorensis]]'' {{мали|Span.}} — од Индискиот Потконтинент до Малезија * ''[[Celtis toka]]'' {{мали|(Forssk.) Hepper & J.R.I.Wood}} — западна, северносредна и североисточна Африка * ''[[Celtis tournefortii]]'' {{мали|L.}} — од Балканот до Иран, вкл. Македонија * ''[[Celtis trinervia]]'' {{мали|Lam.}} — од југоисточно Мексико до Колумбија * ''[[Celtis vandervoetiana]]'' {{мали|C.K.Schneid.}} — јужна Кина * ''[[Celtis vitiensis]]'' {{мали|A.C.Sm.}} — Фиџи * ''[[Celtis zenkeri]]'' {{мали|Engl.}} — западна, средна и источна Африка }} ==== Отстранети од родот ==== * ''Trema cannabina'' {{мали|Lour.}} (како ''C.&nbsp;amboinensis'' {{мали|Willd.}}) * ''[[Trema lamarckianum]]'' {{мали|(Schult.) Blume}} (како ''C.&nbsp;lamarckiana'' {{мали|Schult.}}) * ''[[Trema orientalis]]'' {{мали|(L.) Blume}} (како ''C.&nbsp;guineensis'' {{мали|Schumach.}} or ''C.&nbsp;orientalis'' {{мали|L.}}) * ''[[Trema tomentosa]]'' {{мали|(Roxb.) H.Hara}} (како ''C.&nbsp;aspera'' {{мали|Brongn.}} or ''C.&nbsp;tomentosa'' {{мали|Roxb.}})<ref name="GRINSpecies">{{нмс |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/splist.pl?2226 |title=GRIN Species Records of ''Celtis'' |work=Germplasm Resources Information Network |publisher=United States Department of Agriculture |access-date=4 декември 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090120113400/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/splist.pl?2226 |archive-date=20 јануари 2009 |url-status=dead}}</ref> ==Распространетост и живеалишта== Родот е распространет ширум умерените и тропските краишта во светото, на сите континенти освен Антрарктикот.{{R|POWO|FOA|FOC}} ==Екологија== Некои видови како американската (''C.&nbsp;occidentalis'') и бразилската копривка (''C.&nbsp;brasiliensis'') се медоносни растенија, спореден извор на полен за пчелите. Со листовите се хранат и [[гасеница|гасениците]] на извесни [[пеперутки]]. Тука спаѓаат многу [[шаренци]], од кои се одвојува [[коприварче]]то (''Libythea celtis'') и некои [[преливка|преливки]] (''Apaturinae''). На дрвата расте и [[столпчести габи|столпчестата габа]] ''Perenniporia celtis'' ==Употреба== Неколку видови се садат как украсни дрва, ценети заради нивната сушоотпорност. Редовно се среќаваат во [[арборетум]]и и ботанички градини, особено во Северна Америка. Кинеската копривка (''C.&nbsp;sinensis'') е погодна за [[бонсаи]]; еден примерок до Дегу-мјон е прогласен за споменик на природата на Јужна Кореја. Плодовите се јадливи кога ќе узреат и паднат.<ref>{{наведена книга |title=The Complete Guide to Edible Wild Plants |publisher=Skyhorse Publishing |others=United States Department of the Army |year=2009 |isbn=978-1-60239-692-0 |location=New York |pages=58 |language=en-US |oclc=277203364}}</ref> Плодовите на американската копривка бил храна за [[американски староседелци|тамошните домородни народи]].<ref>{{нмс |url=https://archive.org/details/usesofplantsbyin00gilm/page/76/mode/1up |title=Uses of plants by the Indians of the Missouri River region |year=1919 |publisher=Washington, Govt. print. off.}}</ref> [[Дрво (материјал)|Дрвото]] на копривката понекогаш се користи во столарството и дрводелството. ==Галерија== <gallery> Dara têwî.jpg|Зрели плодови на жолтоплодната копривка (''C.{{Nbsp}}tournefortii'') Celtis-caucasica-fruit.JPG|Кавкаска копривка (''C.{{Nbsp}}caucasica'') со незрели плодови Celtis integrifolia.jpg|Целолисна копривка (''C.{{Nbsp}}integrifolia'') Celtis sinensis=Chinese Hackberry.jpg|Кинеска копривка (''C.{{Nbsp}}sinensis'') Celtis australis-StSauveur-4925~2015 10 31.JPG|Обична копривка (''C.{{Nbsp}}australis'') наесен </gallery> ==Наводи== {{наводи|28em|refs= <ref name="POWO">{{нмс |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30002308-2 |title=''Celtis'' L. |website=[[Plants of the World Online]] |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |year=2024 |access-date=25 јули 2024}}</ref> <ref name="FOA">{{нмс |url=https://profiles.ala.org.au/opus/foa/profile/Celtis |title=''Celtis'' |last1=Hewson |first1=H.J. |year=2022 |editor-last1=Kodela |editor-first1=P.G. |website=Flora of Australia |publisher=Australian Biological Resources Study, Department of Climate Change, Energy, the Environment and Water: Canberra |access-date=25 јули 2024}}</ref> <ref name="FOC">{{нмс |title=''Celtis'' Linnaeus |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=105995 |website=Flora of China (eFloras) |publisher=Missouri Botanical Garden, St. Louis, MO & Harvard University Herbaria, Cambridge, MA. |access-date=25 јули 2024}}</ref> <ref name="COOPER2">{{наведена книга |last1=Cooper |first1=Wendy |last2=Cooper |first2=William T. |date=јуни 2004 |title=Fruits of the Australian Tropical Rainforest |publication-place=Clifton Hill, Victoria, Australia |publisher=Nokomis Editions |isbn=978-0-9581742-1-3 |url=https://www.nokomis.com.au/product/nokomis-published-books/fruits-australian-tropical-rainforest/ |page=546}}</ref> }} == Надворешни врски == {{рвр|Celtis}} * {{EOL}} * {{Inaturalist-таксон|54858}} {{Таксонска лента|from=Q248582}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Копривка| ]] [[Категорија:Конопи]] [[Категорија:Растенија за бонсаи]] 2j4ybhmkut9fadil6aevwgsrrcu61ti 5588870 5588865 2026-07-07T23:20:24Z Bjankuloski06 332 5588870 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | name = Копривка |image = Celtis sinensis3.jpg |image_caption = Листови и незрели плодови на кинеската копривка (''C.&nbsp;sinensis'') |taxon = Celtis |authority = [[Карл Линеј|L.]]{{R|POWO}} |subdivision_ranks = Видови |subdivision = 60–70 |synonyms = *''Celtidopsis'' {{мали|Priemer}} *''Colletia'' {{мали|[[Џовани Антонио Скополи|Scop.]]}} *''Mertensia'' {{мали|[[Карл Сигизмунд Кнут|Kunth]]}} *''Momisia'' {{мали|F.Dietr.}} *''Plagioceltis'' {{мали|Mildbr. ex Baehni}} *''Saurobroma'' {{мали|[[Константен Самиел Рафинеск|Raf.]]}} *''Solenostigma'' {{мали|[[Штефан Ендлихер|Endl.]]}} |synonyms_ref = {{R|POWO}} }} '''Копривка''' ({{науч|Celtis}}) — [[род (биологија)|род]] од околу 60–70 видови на [[листопадно растение|листопадни]] [[дрво (растение)|дрва]] од семејството на [[конопи]]те (''Cannabaceae''). Распространет е [[космополитизам (биологија)|низ целиот свет]]. Во [[Македонија]] се присутни три вида: [[обична копривка|обичната копривка]] (''C. australis''), [[Жолтоплодна копривка|жолтоплодната копривка]] (C. tournefortii) и [[гола копривка|голата копривка]] (''C. glabrata''). Последно споменатата е многу ретка.<ref name="ФлораМак1.2">{{ФлораМак1.2|183-185}}</ref> ==Опис== Дрвата од овој род се со среден раст и достигнуваат 10-25 м, а ретко до 40 м. Листовите се наизменични, прости, долги 3-15 м и јајчесто-зашилени по облик, со рамномерно назабени работи. Малите цветови на ова [[еднодомност|еднодомно]] растение излегуваат рано напролет додека се развиваат листовите. Машките цветови се подолги и влакнести. Женските цветови се злееникави и позаоблени. Плодот е мала [[костелка]] со пречник од 6-10 мм. Многу видови се јадат и се сувкасти, но слатки, нешто како урми. ==Таксономија== Родот копривка порано бил дел од семејството на [[брестови]]те (''Ulmaceae'') или одделно семејство копривки (''Celtidaceae''). Системот [[APG III]] ги ставил во проширеното семејство на конопите (''Cannabaceae'').<ref name="APweb">{{наведување |last=Stevens |first=P.F. |title=Angiosperm Phylogeny Website: Cannabaceae |url=http://www.mobot.org/mobot/research/apweb/orders/rosalesweb.htm#Cannabaceae}}</ref><ref>{{GRIN|id=2226|name=Celtis|access-date=12 февруари 2012}}</ref> === Филогенија === Членовите на овој род се присутни во [[фосил]]ните наоди почнувајќи од [[миоцен]] во Европа и [[палеоцен]]от во Северна Америка и источна Азија.<ref>MacPhail, M. K., N. F. Alley, E. M. Truswell and I. R. K. Sluiter (1994). "Early Tertiary vegetation: evidence from spores and pollen." ''History of the Australian Vegetation: Cretaceous to Recent''. Ed. Robert S. Hill. Cambridge University Press. стр.&nbsp;189–261. {{ISBN|0521401976}}.[https://books.google.com/books?id=loBrTOJDojoC&dq=celtis+fossil+record+Miocene+of+Europe.&pg=PA231 Partially available on Google Books].</ref><ref>Manchester, S. R., Akhmetiev, M. A., & Kodrul, T. M. (2002). Leaves and fruits of ''Celtis aspera'' (Newberry) comb. nov. (Celtidaceae) from the Paleocene of North America and eastern Asia. International Journal of Plant Sciences, 163(5), 725-736.</ref> ===Видови=== По податок од јули 2024 г. базата [[Plants of the World Online]] ги прифаќа следниве 68 видови:{{R|POWO}} [[Податотека:Celtis africana, blomme, Manie van der Schijff BT, a.jpg|мини|десно|Грст машки цветови на африканска копривка (''C.&nbsp;africana''), со четири околуцветни ливчиња и четири прашници.]] [[Податотека:Дрвото Кочеџик.jpg|[[Охридски кочеџик|Охридскиот кочеџик]], обична копривка прогласена за природен споменик, засадена во спомен на [[Свети Методиј|св. Методиј]].]] {{Columns-list|colwidth=20em| * ''[[Celtis adolfi-friderici]]'' {{мали|Engl.}} — западна и средна Африка * ''[[Celtis africana]]'' {{мали|Burm.f.}} — афромонтанска област, Мадагаскар * ''[[Celtis australis]]'' {{мали|L.}} — [[Средоземје]], вкл. Македонија * ''[[Celtis balansae]]'' {{мали|Planch.}} — Нова Каледонија * ''[[Celtis berteroana]]'' {{мали|Urb.}} — Куба, Хиспаниола, Јамајка * ''[[Celtis bifida]]'' {{мали|Leroy}} — Мадагаскар * ''[[Celtis biondii]]'' {{мали|Pamp.}} — Кина, Кореја, Јапонија, Тајван * ''[[Celtis boninensis]]'' {{мали|Koidz.}} — Japan * ''[[Celtis brasiliensis]]'' {{мали|(Gardner) Planch.}} — Јужна Америка * ''[[Celtis bungeana]]'' {{мали|L.}} — Кина, Кореја * ''[[Celtis caucasica]]'' {{мали|L.}} — Турција, од Средна Азија до Асам * ''[[Celtis caudata]]'' {{мали|Planch.}} — од Мексико до Средна Америка * ''[[Celtis cerasifera]]'' {{мали|C.K.Schneid.}} — средна и јужна Кина, југоисточен Тибет и северемн Мјанмар * ''[[Celtis chekiangensis]]'' {{мали|C.C.Cheng}} — источна Кина * ''[[Celtis chichape]]'' {{мали|(Wedd.) Miq.}} — Боливија, Парагвај, Уругвај, северна Аргентина и јужен Бразил * ''[[Celtis clausseniana]]'' {{мали|Wedd. Miq.}} — Бразил * ''[[Celtis conferta]]'' {{мали|Planch.}} — Нова Каледонија * ''[[Celtis eriocarpa]]'' {{мали|Decne.}} — Пакистан, западни Хималаи * ''[[Celtis flavovenarum]]'' {{мали|Zamengo}} — Бразил * ''[[Celtis flumeniana]]'' {{мали|Zamengo}} — Бразил * ''[[Celtis fluminensis]]'' {{мали|Carauta}} — Бразил * ''[[Celtis glabrata]]'' {{мали|Steven ex Planch.}} — Источна Европа и Западна Азија, вкл. Македонија * ''[[Celtis harperi]]'' {{мали|Horne ex Baker}} — југозападна Тихоокеанија * ''[[Celtis hildebrandii]]'' {{мали|Soepadmo}} — од Малуку до Соломонските О-ви * ''[[Celtis hypoleuca]]'' {{мали|Planch.}} — Нова Каледонија * ''[[Celtis iguanaea]]'' {{мали|(Jacq.) Sarg.}} — Флорида, Мексико, Карипи, Средна и Јужна Америка * ''[[Celtis jamaicensis]]'' {{мали|Planch.}} — Јамајка * ''[[Celtis jessoensis]]'' {{мали|Koidz.}} — Јапонија и Кореја * ''[[Celtis julianae]]'' {{мали|C.K.Schneid.}} — Кина * ''[[Celtis koraiensis]]'' {{мали|L.}} — од источна Кина до Кореја * ''[[Celtis laevigata]]'' {{мали|Willd.}} — средни и југоисточни САД, Мексико * ''[[Celtis latifolia]]'' {{мали|(Blume) Planch.}} — Филипини, од Малуку до островите Санта Крус * ''[[Celtis lindheimeri]]'' {{мали|Engelm. ex K.Koch}} — Тексас, Мексико * ''[[Celtis loxensis]]'' {{мали|C.C.Berg}} — Еквадор, северно Перу * ''[[Celtis luzonica]]'' {{мали|Warb.}} — Филипини * ''[[Celtis madagascariensis]]'' {{мали|Sattarian}} — Мадагаскар * ''[[Celtis mauritiana]]'' {{мали|Planch.}} — тропска Африка и западен Индиски Океан * ''[[Celtis mildbraedii]]'' {{мали|Engl.}} — тропска Африка и Мадагаскар * ''[[Celtis neglecta]]'' {{мали|Zi L.Chen & X.F.Jin}} — Кина (Џеѓанг) * ''[[Celtis occidentalis]]'' {{мали|L.}} — источна Северна Америка * ''[[Celtis orthocanthos]]'' {{мали|Planch.}} — Бразил * ''[[Celtis pacifica]]'' {{мали|Planch.}} — јужносредна Тихоокеанија * ''[[Celtis pallida]]'' {{мали|Torr.}} — југозападни САД, северно Мексико * ''[[Celtis paniculata]]'' {{мали|(Endl.) Planch.}} — источна Малезија, источна Австралија, Микронезија, западна Полинезија * ''[[Celtis petenensis]]'' {{мали|Lundell}} — Гватемала * ''[[Celtis philippensis]]'' {{мали|Planch.}} — од тропска и суптропска Азија до северна Австралија * ''[[Celtis prantlii]]'' {{мали|Priemer ex Engl.}} — западна и средна тропска Африка * ''[[Celtis punctata]]'' {{мали|(Urb. & Ekman) Urb. & Ekman}} — Хаити * ''[[Celtis reticulata]]'' {{мали|[[John Torrey|Torr.]]}} — западна Северна Америка * ''[[Celtis rigescens]]'' {{мали|(Miq.) Planch.}} — Малезија, Папуазија * ''[[Celtis rubrovenia]]'' {{мали|Elmer}} — Филипини, Папуазија * ''[[Celtis salomonensis]]'' {{мали|Rech.}} — Соломонски О-ви * ''[[Celtis serratissima]]'' {{мали|Zamengo, R.B.Torres, Gaglioti & Romaniuc}} — Бразил * ''[[Celtis sinensis]]'' {{мали|[[Christiaan Hendrik Persoon|Pers.]]}} — Кина и Јапонија * ''[[Celtis spinosa]]'' {{мали|Spreng.}} — Аргентина, Боливија, Бразил, Венецуела, Парагвај, Уругвај * ''[[Celtis strychnoides]]'' {{мали|Planch.}} — северна Австралија * ''[[Celtis tala]]'' {{мали|Gillet ex Planch.}} — Јужна Америка * ''[[Celtis tenuifolia]]'' {{мали|Nutt.}} — Северна Америка * ''[[Celtis tessmannii]]'' {{мали|Rendle.}} — средна Африка * ''[[Celtis tetrandra]]'' {{мали|Roxb.}} — од Пакистан до Кина и Малезија * ''[[Celtis tikalana]]'' {{мали|Lundell}} — Гватемала * ''[[Celtis timorensis]]'' {{мали|Span.}} — од Индискиот Потконтинент до Малезија * ''[[Celtis toka]]'' {{мали|(Forssk.) Hepper & J.R.I.Wood}} — западна, северносредна и североисточна Африка * ''[[Celtis tournefortii]]'' {{мали|L.}} — од Балканот до Иран, вкл. Македонија * ''[[Celtis trinervia]]'' {{мали|Lam.}} — од југоисточно Мексико до Колумбија * ''[[Celtis vandervoetiana]]'' {{мали|C.K.Schneid.}} — јужна Кина * ''[[Celtis vitiensis]]'' {{мали|A.C.Sm.}} — Фиџи * ''[[Celtis zenkeri]]'' {{мали|Engl.}} — западна, средна и источна Африка }} ==== Отстранети од родот ==== * ''Trema cannabina'' {{мали|Lour.}} (како ''C.&nbsp;amboinensis'' {{мали|Willd.}}) * ''[[Trema lamarckianum]]'' {{мали|(Schult.) Blume}} (како ''C.&nbsp;lamarckiana'' {{мали|Schult.}}) * ''[[Trema orientalis]]'' {{мали|(L.) Blume}} (како ''C.&nbsp;guineensis'' {{мали|Schumach.}} or ''C.&nbsp;orientalis'' {{мали|L.}}) * ''[[Trema tomentosa]]'' {{мали|(Roxb.) H.Hara}} (како ''C.&nbsp;aspera'' {{мали|Brongn.}} or ''C.&nbsp;tomentosa'' {{мали|Roxb.}})<ref name="GRINSpecies">{{нмс |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/splist.pl?2226 |title=GRIN Species Records of ''Celtis'' |work=Germplasm Resources Information Network |publisher=United States Department of Agriculture |access-date=4 декември 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090120113400/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/splist.pl?2226 |archive-date=20 јануари 2009 |url-status=dead}}</ref> ==Распространетост и живеалишта== Родот е распространет ширум умерените и тропските краишта во светото, на сите континенти освен Антрарктикот.{{R|POWO|FOA|FOC}} ==Екологија== Некои видови како американската (''C.&nbsp;occidentalis'') и бразилската копривка (''C.&nbsp;brasiliensis'') се медоносни растенија, спореден извор на полен за пчелите. Со листовите се хранат и [[гасеница|гасениците]] на извесни [[пеперутки]]. Тука спаѓаат многу [[шаренци]], од кои се одвојува [[коприварче]]то (''Libythea celtis'') и некои [[преливка|преливки]] (''Apaturinae''). На дрвата расте и [[столпчести габи|столпчестата габа]] ''Perenniporia celtis'' ==Употреба== Неколку видови се садат как украсни дрва, ценети заради нивната сушоотпорност. Редовно се среќаваат во [[арборетум]]и и ботанички градини, особено во Северна Америка. Кинеската копривка (''C.&nbsp;sinensis'') е погодна за [[бонсаи]]; еден примерок до Дегу-мјон е прогласен за споменик на природата на Јужна Кореја. Плодовите се јадливи кога ќе узреат и паднат.<ref>{{наведена книга |title=The Complete Guide to Edible Wild Plants |publisher=Skyhorse Publishing |others=United States Department of the Army |year=2009 |isbn=978-1-60239-692-0 |location=New York |pages=58 |language=en-US |oclc=277203364}}</ref> Плодовите на американската копривка бил храна за [[американски староседелци|тамошните домородни народи]].<ref>{{нмс |url=https://archive.org/details/usesofplantsbyin00gilm/page/76/mode/1up |title=Uses of plants by the Indians of the Missouri River region |year=1919 |publisher=Washington, Govt. print. off.}}</ref> [[Дрво (материјал)|Дрвото]] на копривката понекогаш се користи во столарството и дрводелството. ==Галерија== <gallery> Dara têwî.jpg|Зрели плодови на жолтоплодната копривка (''C.{{Nbsp}}tournefortii'') Celtis-caucasica-fruit.JPG|Кавкаска копривка (''C.{{Nbsp}}caucasica'') со незрели плодови Celtis integrifolia.jpg|Целолисна копривка (''C.{{Nbsp}}integrifolia'') Celtis sinensis=Chinese Hackberry.jpg|Кинеска копривка (''C.{{Nbsp}}sinensis'') Celtis australis-StSauveur-4925~2015 10 31.JPG|Обична копривка (''C.{{Nbsp}}australis'') наесен </gallery> ==Наводи== {{наводи|28em|refs= <ref name="POWO">{{нмс |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30002308-2 |title=''Celtis'' L. |website=[[Plants of the World Online]] |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |year=2024 |access-date=25 јули 2024}}</ref> <ref name="FOA">{{нмс |url=https://profiles.ala.org.au/opus/foa/profile/Celtis |title=''Celtis'' |last1=Hewson |first1=H.J. |year=2022 |editor-last1=Kodela |editor-first1=P.G. |website=Flora of Australia |publisher=Australian Biological Resources Study, Department of Climate Change, Energy, the Environment and Water: Canberra |access-date=25 јули 2024}}</ref> <ref name="FOC">{{нмс |title=''Celtis'' Linnaeus |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=105995 |website=Flora of China (eFloras) |publisher=Missouri Botanical Garden, St. Louis, MO & Harvard University Herbaria, Cambridge, MA. |access-date=25 јули 2024}}</ref> <ref name="COOPER2">{{наведена книга |last1=Cooper |first1=Wendy |last2=Cooper |first2=William T. |date=јуни 2004 |title=Fruits of the Australian Tropical Rainforest |publication-place=Clifton Hill, Victoria, Australia |publisher=Nokomis Editions |isbn=978-0-9581742-1-3 |url=https://www.nokomis.com.au/product/nokomis-published-books/fruits-australian-tropical-rainforest/ |page=546}}</ref> }} == Надворешни врски == {{рвр|Celtis}} * {{EOL}} * {{Inaturalist-таксон|54858}} {{Таксонска лента|from=Q248582}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Копривка| ]] [[Категорија:Конопи]] [[Категорија:Растенија за бонсаи]] p52l0vnppbqajpm50pas4inu1jw0uyl 5588871 5588870 2026-07-07T23:20:46Z Bjankuloski06 332 5588871 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | name = Копривка |image = Celtis sinensis3.jpg |image_caption = Листови и незрели плодови на кинеската копривка (''C.&nbsp;sinensis'') |taxon = Celtis |authority = [[Карл Линеј|L.]]{{R|POWO}} |subdivision_ranks = Видови |subdivision = 60–70 |synonyms = *''Celtidopsis'' {{мали|Priemer}} *''Colletia'' {{мали|[[Џовани Антонио Скополи|Scop.]]}} *''Mertensia'' {{мали|[[Карл Сигизмунд Кнут|Kunth]]}} *''Momisia'' {{мали|F.Dietr.}} *''Plagioceltis'' {{мали|Mildbr. ex Baehni}} *''Saurobroma'' {{мали|[[Константен Самиел Рафинеск|Raf.]]}} *''Solenostigma'' {{мали|[[Штефан Ендлихер|Endl.]]}} |synonyms_ref = {{R|POWO}} }} '''Копривка''' ({{науч|Celtis}}) — [[род (биологија)|род]] од околу 60–70 видови на [[листопадно растение|листопадни]] [[дрво (растение)|дрва]] од семејството на [[конопи]]те (''Cannabaceae''). Распространет е [[космополитизам (биологија)|низ целиот свет]]. Во [[Македонија]] се присутни три вида: [[обична копривка|обичната копривка]] (''C. australis''), [[Жолтоплодна копривка|жолтоплодната копривка]] (C. tournefortii) и [[гола копривка|голата копривка]] (''C. glabrata''). Последно споменатата е многу ретка.<ref name="ФлораМак1.2">{{ФлораМак1.2|183-185}}</ref> ==Опис== Дрвата од овој род се со среден раст и достигнуваат 10-25 м, а ретко до 40 м. Листовите се наизменични, прости, долги 3-15 м и јајчесто-зашилени по облик, со рамномерно назабени работи. Малите цветови на ова [[еднодомност|еднодомно]] растение излегуваат рано напролет додека се развиваат листовите. Машките цветови се подолги и влакнести. Женските цветови се злееникави и позаоблени. Плодот е мала [[костелка]] со пречник од 6-10 мм. Многу видови се јадат и се сувкасти, но слатки, нешто како урми. ==Таксономија== Родот копривка порано бил дел од семејството на [[брестови]]те (''Ulmaceae'') или одделно семејство копривки (''Celtidaceae''). Системот [[APG III]] ги ставил во проширеното семејство на конопите (''Cannabaceae'').<ref name="APweb">{{наведување |last=Stevens |first=P.F. |title=Angiosperm Phylogeny Website: Cannabaceae |url=http://www.mobot.org/mobot/research/apweb/orders/rosalesweb.htm#Cannabaceae}}</ref><ref>{{GRIN|id=2226|name=Celtis|access-date=12 февруари 2012}}</ref> === Филогенија === Членовите на овој род се присутни во [[фосил]]ните наоди почнувајќи од [[миоцен]] во Европа и [[палеоцен]]от во Северна Америка и источна Азија.<ref>MacPhail, M. K., N. F. Alley, E. M. Truswell and I. R. K. Sluiter (1994). "Early Tertiary vegetation: evidence from spores and pollen." ''History of the Australian Vegetation: Cretaceous to Recent''. Ed. Robert S. Hill. Cambridge University Press. стр.&nbsp;189–261. {{ISBN|0521401976}}.[https://books.google.com/books?id=loBrTOJDojoC&dq=celtis+fossil+record+Miocene+of+Europe.&pg=PA231 Partially available on Google Books].</ref><ref>Manchester, S. R., Akhmetiev, M. A., & Kodrul, T. M. (2002). Leaves and fruits of ''Celtis aspera'' (Newberry) comb. nov. (Celtidaceae) from the Paleocene of North America and eastern Asia. International Journal of Plant Sciences, 163(5), 725-736.</ref> ===Видови=== По податок од јули 2024 г. базата [[Plants of the World Online]] ги прифаќа следниве 68 видови:{{R|POWO}} [[Податотека:Celtis africana, blomme, Manie van der Schijff BT, a.jpg|мини|десно|Грст машки цветови на африканска копривка (''C.&nbsp;africana''), со четири околуцветни ливчиња и четири прашници.]] [[Податотека:Дрвото Кочеџик.jpg|мини|десно|[[Охридски кочеџик|Охридскиот кочеџик]], обична копривка прогласена за природен споменик, засадена во спомен на [[Свети Методиј|св. Методиј]].]] {{Columns-list|colwidth=20em| * ''[[Celtis adolfi-friderici]]'' {{мали|Engl.}} — западна и средна Африка * ''[[Celtis africana]]'' {{мали|Burm.f.}} — афромонтанска област, Мадагаскар * ''[[Celtis australis]]'' {{мали|L.}} — [[Средоземје]], вкл. Македонија * ''[[Celtis balansae]]'' {{мали|Planch.}} — Нова Каледонија * ''[[Celtis berteroana]]'' {{мали|Urb.}} — Куба, Хиспаниола, Јамајка * ''[[Celtis bifida]]'' {{мали|Leroy}} — Мадагаскар * ''[[Celtis biondii]]'' {{мали|Pamp.}} — Кина, Кореја, Јапонија, Тајван * ''[[Celtis boninensis]]'' {{мали|Koidz.}} — Japan * ''[[Celtis brasiliensis]]'' {{мали|(Gardner) Planch.}} — Јужна Америка * ''[[Celtis bungeana]]'' {{мали|L.}} — Кина, Кореја * ''[[Celtis caucasica]]'' {{мали|L.}} — Турција, од Средна Азија до Асам * ''[[Celtis caudata]]'' {{мали|Planch.}} — од Мексико до Средна Америка * ''[[Celtis cerasifera]]'' {{мали|C.K.Schneid.}} — средна и јужна Кина, југоисточен Тибет и северемн Мјанмар * ''[[Celtis chekiangensis]]'' {{мали|C.C.Cheng}} — источна Кина * ''[[Celtis chichape]]'' {{мали|(Wedd.) Miq.}} — Боливија, Парагвај, Уругвај, северна Аргентина и јужен Бразил * ''[[Celtis clausseniana]]'' {{мали|Wedd. Miq.}} — Бразил * ''[[Celtis conferta]]'' {{мали|Planch.}} — Нова Каледонија * ''[[Celtis eriocarpa]]'' {{мали|Decne.}} — Пакистан, западни Хималаи * ''[[Celtis flavovenarum]]'' {{мали|Zamengo}} — Бразил * ''[[Celtis flumeniana]]'' {{мали|Zamengo}} — Бразил * ''[[Celtis fluminensis]]'' {{мали|Carauta}} — Бразил * ''[[Celtis glabrata]]'' {{мали|Steven ex Planch.}} — Источна Европа и Западна Азија, вкл. Македонија * ''[[Celtis harperi]]'' {{мали|Horne ex Baker}} — југозападна Тихоокеанија * ''[[Celtis hildebrandii]]'' {{мали|Soepadmo}} — од Малуку до Соломонските О-ви * ''[[Celtis hypoleuca]]'' {{мали|Planch.}} — Нова Каледонија * ''[[Celtis iguanaea]]'' {{мали|(Jacq.) Sarg.}} — Флорида, Мексико, Карипи, Средна и Јужна Америка * ''[[Celtis jamaicensis]]'' {{мали|Planch.}} — Јамајка * ''[[Celtis jessoensis]]'' {{мали|Koidz.}} — Јапонија и Кореја * ''[[Celtis julianae]]'' {{мали|C.K.Schneid.}} — Кина * ''[[Celtis koraiensis]]'' {{мали|L.}} — од источна Кина до Кореја * ''[[Celtis laevigata]]'' {{мали|Willd.}} — средни и југоисточни САД, Мексико * ''[[Celtis latifolia]]'' {{мали|(Blume) Planch.}} — Филипини, од Малуку до островите Санта Крус * ''[[Celtis lindheimeri]]'' {{мали|Engelm. ex K.Koch}} — Тексас, Мексико * ''[[Celtis loxensis]]'' {{мали|C.C.Berg}} — Еквадор, северно Перу * ''[[Celtis luzonica]]'' {{мали|Warb.}} — Филипини * ''[[Celtis madagascariensis]]'' {{мали|Sattarian}} — Мадагаскар * ''[[Celtis mauritiana]]'' {{мали|Planch.}} — тропска Африка и западен Индиски Океан * ''[[Celtis mildbraedii]]'' {{мали|Engl.}} — тропска Африка и Мадагаскар * ''[[Celtis neglecta]]'' {{мали|Zi L.Chen & X.F.Jin}} — Кина (Џеѓанг) * ''[[Celtis occidentalis]]'' {{мали|L.}} — источна Северна Америка * ''[[Celtis orthocanthos]]'' {{мали|Planch.}} — Бразил * ''[[Celtis pacifica]]'' {{мали|Planch.}} — јужносредна Тихоокеанија * ''[[Celtis pallida]]'' {{мали|Torr.}} — југозападни САД, северно Мексико * ''[[Celtis paniculata]]'' {{мали|(Endl.) Planch.}} — источна Малезија, источна Австралија, Микронезија, западна Полинезија * ''[[Celtis petenensis]]'' {{мали|Lundell}} — Гватемала * ''[[Celtis philippensis]]'' {{мали|Planch.}} — од тропска и суптропска Азија до северна Австралија * ''[[Celtis prantlii]]'' {{мали|Priemer ex Engl.}} — западна и средна тропска Африка * ''[[Celtis punctata]]'' {{мали|(Urb. & Ekman) Urb. & Ekman}} — Хаити * ''[[Celtis reticulata]]'' {{мали|[[John Torrey|Torr.]]}} — западна Северна Америка * ''[[Celtis rigescens]]'' {{мали|(Miq.) Planch.}} — Малезија, Папуазија * ''[[Celtis rubrovenia]]'' {{мали|Elmer}} — Филипини, Папуазија * ''[[Celtis salomonensis]]'' {{мали|Rech.}} — Соломонски О-ви * ''[[Celtis serratissima]]'' {{мали|Zamengo, R.B.Torres, Gaglioti & Romaniuc}} — Бразил * ''[[Celtis sinensis]]'' {{мали|[[Christiaan Hendrik Persoon|Pers.]]}} — Кина и Јапонија * ''[[Celtis spinosa]]'' {{мали|Spreng.}} — Аргентина, Боливија, Бразил, Венецуела, Парагвај, Уругвај * ''[[Celtis strychnoides]]'' {{мали|Planch.}} — северна Австралија * ''[[Celtis tala]]'' {{мали|Gillet ex Planch.}} — Јужна Америка * ''[[Celtis tenuifolia]]'' {{мали|Nutt.}} — Северна Америка * ''[[Celtis tessmannii]]'' {{мали|Rendle.}} — средна Африка * ''[[Celtis tetrandra]]'' {{мали|Roxb.}} — од Пакистан до Кина и Малезија * ''[[Celtis tikalana]]'' {{мали|Lundell}} — Гватемала * ''[[Celtis timorensis]]'' {{мали|Span.}} — од Индискиот Потконтинент до Малезија * ''[[Celtis toka]]'' {{мали|(Forssk.) Hepper & J.R.I.Wood}} — западна, северносредна и североисточна Африка * ''[[Celtis tournefortii]]'' {{мали|L.}} — од Балканот до Иран, вкл. Македонија * ''[[Celtis trinervia]]'' {{мали|Lam.}} — од југоисточно Мексико до Колумбија * ''[[Celtis vandervoetiana]]'' {{мали|C.K.Schneid.}} — јужна Кина * ''[[Celtis vitiensis]]'' {{мали|A.C.Sm.}} — Фиџи * ''[[Celtis zenkeri]]'' {{мали|Engl.}} — западна, средна и источна Африка }} ==== Отстранети од родот ==== * ''Trema cannabina'' {{мали|Lour.}} (како ''C.&nbsp;amboinensis'' {{мали|Willd.}}) * ''[[Trema lamarckianum]]'' {{мали|(Schult.) Blume}} (како ''C.&nbsp;lamarckiana'' {{мали|Schult.}}) * ''[[Trema orientalis]]'' {{мали|(L.) Blume}} (како ''C.&nbsp;guineensis'' {{мали|Schumach.}} or ''C.&nbsp;orientalis'' {{мали|L.}}) * ''[[Trema tomentosa]]'' {{мали|(Roxb.) H.Hara}} (како ''C.&nbsp;aspera'' {{мали|Brongn.}} or ''C.&nbsp;tomentosa'' {{мали|Roxb.}})<ref name="GRINSpecies">{{нмс |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/splist.pl?2226 |title=GRIN Species Records of ''Celtis'' |work=Germplasm Resources Information Network |publisher=United States Department of Agriculture |access-date=4 декември 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090120113400/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/splist.pl?2226 |archive-date=20 јануари 2009 |url-status=dead}}</ref> ==Распространетост и живеалишта== Родот е распространет ширум умерените и тропските краишта во светото, на сите континенти освен Антрарктикот.{{R|POWO|FOA|FOC}} ==Екологија== Некои видови како американската (''C.&nbsp;occidentalis'') и бразилската копривка (''C.&nbsp;brasiliensis'') се медоносни растенија, спореден извор на полен за пчелите. Со листовите се хранат и [[гасеница|гасениците]] на извесни [[пеперутки]]. Тука спаѓаат многу [[шаренци]], од кои се одвојува [[коприварче]]то (''Libythea celtis'') и некои [[преливка|преливки]] (''Apaturinae''). На дрвата расте и [[столпчести габи|столпчестата габа]] ''Perenniporia celtis'' ==Употреба== Неколку видови се садат как украсни дрва, ценети заради нивната сушоотпорност. Редовно се среќаваат во [[арборетум]]и и ботанички градини, особено во Северна Америка. Кинеската копривка (''C.&nbsp;sinensis'') е погодна за [[бонсаи]]; еден примерок до Дегу-мјон е прогласен за споменик на природата на Јужна Кореја. Плодовите се јадливи кога ќе узреат и паднат.<ref>{{наведена книга |title=The Complete Guide to Edible Wild Plants |publisher=Skyhorse Publishing |others=United States Department of the Army |year=2009 |isbn=978-1-60239-692-0 |location=New York |pages=58 |language=en-US |oclc=277203364}}</ref> Плодовите на американската копривка бил храна за [[американски староседелци|тамошните домородни народи]].<ref>{{нмс |url=https://archive.org/details/usesofplantsbyin00gilm/page/76/mode/1up |title=Uses of plants by the Indians of the Missouri River region |year=1919 |publisher=Washington, Govt. print. off.}}</ref> [[Дрво (материјал)|Дрвото]] на копривката понекогаш се користи во столарството и дрводелството. ==Галерија== <gallery> Dara têwî.jpg|Зрели плодови на жолтоплодната копривка (''C.{{Nbsp}}tournefortii'') Celtis-caucasica-fruit.JPG|Кавкаска копривка (''C.{{Nbsp}}caucasica'') со незрели плодови Celtis integrifolia.jpg|Целолисна копривка (''C.{{Nbsp}}integrifolia'') Celtis sinensis=Chinese Hackberry.jpg|Кинеска копривка (''C.{{Nbsp}}sinensis'') Celtis australis-StSauveur-4925~2015 10 31.JPG|Обична копривка (''C.{{Nbsp}}australis'') наесен </gallery> ==Наводи== {{наводи|28em|refs= <ref name="POWO">{{нмс |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30002308-2 |title=''Celtis'' L. |website=[[Plants of the World Online]] |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |year=2024 |access-date=25 јули 2024}}</ref> <ref name="FOA">{{нмс |url=https://profiles.ala.org.au/opus/foa/profile/Celtis |title=''Celtis'' |last1=Hewson |first1=H.J. |year=2022 |editor-last1=Kodela |editor-first1=P.G. |website=Flora of Australia |publisher=Australian Biological Resources Study, Department of Climate Change, Energy, the Environment and Water: Canberra |access-date=25 јули 2024}}</ref> <ref name="FOC">{{нмс |title=''Celtis'' Linnaeus |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=105995 |website=Flora of China (eFloras) |publisher=Missouri Botanical Garden, St. Louis, MO & Harvard University Herbaria, Cambridge, MA. |access-date=25 јули 2024}}</ref> <ref name="COOPER2">{{наведена книга |last1=Cooper |first1=Wendy |last2=Cooper |first2=William T. |date=јуни 2004 |title=Fruits of the Australian Tropical Rainforest |publication-place=Clifton Hill, Victoria, Australia |publisher=Nokomis Editions |isbn=978-0-9581742-1-3 |url=https://www.nokomis.com.au/product/nokomis-published-books/fruits-australian-tropical-rainforest/ |page=546}}</ref> }} == Надворешни врски == {{рвр|Celtis}} * {{EOL}} * {{Inaturalist-таксон|54858}} {{Таксонска лента|from=Q248582}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Копривка| ]] [[Категорија:Конопи]] [[Категорија:Растенија за бонсаи]] la2cq46q5lrx9gjn203iwtgwtbde2jb 5588881 5588871 2026-07-08T04:22:40Z Bjankuloski06 332 5588881 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | name = Копривка |image = Celtis sinensis3.jpg |image_caption = Листови и незрели плодови на кинеската копривка (''C.&nbsp;sinensis'') |taxon = Celtis |authority = [[Карл Линеј|L.]]{{R|POWO}} |subdivision_ranks = Видови |subdivision = 60–70 |synonyms = *''Celtidopsis'' {{мали|Priemer}} *''Colletia'' {{мали|[[Џовани Антонио Скополи|Scop.]]}} *''Mertensia'' {{мали|[[Карл Сигизмунд Кнут|Kunth]]}} *''Momisia'' {{мали|F.Dietr.}} *''Plagioceltis'' {{мали|Mildbr. ex Baehni}} *''Saurobroma'' {{мали|[[Константен Самиел Рафинеск|Raf.]]}} *''Solenostigma'' {{мали|[[Штефан Ендлихер|Endl.]]}} |synonyms_ref = {{R|POWO}} }} '''Копривка''' ({{науч|Celtis}}) — [[род (биологија)|род]] од околу 60–70 видови на [[листопадно растение|листопадни]] [[дрво (растение)|дрва]] од семејството на [[конопи]]те (''Cannabaceae''). Распространет е [[космополитизам (биологија)|низ целиот свет]]. Во [[Македонија]] се присутни три вида: [[обична копривка|обичната копривка]] (''C. australis''), [[Жолтоплодна копривка|жолтоплодната копривка]] (C. tournefortii) и [[гола копривка|голата копривка]] (''C. glabrata''). Последно споменатата е многу ретка.<ref name="ФлораМак1.2">{{ФлораМак1.2|183-185}}</ref> ==Опис== Дрвата од овој род се со среден раст и достигнуваат 10-25 м, а ретко до 40 м. Листовите се наизменични, прости, долги 3-15 м и јајчесто-зашилени по облик, со рамномерно назабени работи. Малите цветови на ова [[еднодомност|еднодомно]] растение излегуваат рано напролет додека се развиваат листовите. Машките цветови се подолги и влакнести. Женските цветови се злееникави и позаоблени. Плодот е мала [[костелка]] со пречник од 6-10 мм. Многу видови се јадат и се сувкасти, но слатки, нешто како урми. ==Таксономија== Родот копривка порано бил дел од семејството на [[брестови]]те (''Ulmaceae'') или одделно семејство копривки (''Celtidaceae''). Системот [[APG III]] ги ставил во проширеното семејство на конопите (''Cannabaceae'').<ref name="APweb">{{наведување |last=Stevens |first=P.F. |title=Angiosperm Phylogeny Website: Cannabaceae |url=http://www.mobot.org/mobot/research/apweb/orders/rosalesweb.htm#Cannabaceae}}</ref><ref>{{GRIN|id=2226|name=Celtis|access-date=12 февруари 2012}}</ref> === Филогенија === Членовите на овој род се присутни во [[фосил]]ните наоди почнувајќи од [[миоцен]] во Европа и [[палеоцен]]от во Северна Америка и источна Азија.<ref>MacPhail, M. K., N. F. Alley, E. M. Truswell and I. R. K. Sluiter (1994). "Early Tertiary vegetation: evidence from spores and pollen." ''History of the Australian Vegetation: Cretaceous to Recent''. Ed. Robert S. Hill. Cambridge University Press. стр.&nbsp;189–261. {{ISBN|0521401976}}.[https://books.google.com/books?id=loBrTOJDojoC&dq=celtis+fossil+record+Miocene+of+Europe.&pg=PA231 Partially available on Google Books].</ref><ref>Manchester, S. R., Akhmetiev, M. A., & Kodrul, T. M. (2002). Leaves and fruits of ''Celtis aspera'' (Newberry) comb. nov. (Celtidaceae) from the Paleocene of North America and eastern Asia. International Journal of Plant Sciences, 163(5), 725-736.</ref> ===Видови=== По податок од јули 2024 г. базата [[Plants of the World Online]] ги прифаќа следниве 68 видови:{{R|POWO}} [[Податотека:Celtis africana, blomme, Manie van der Schijff BT, a.jpg|мини|десно|Грст машки цветови на африканска копривка (''C.&nbsp;africana''), со четири околуцветни ливчиња и четири прашници.]] [[Податотека:Дрвото Кочеџик.jpg|мини|десно|[[Охридски кочеџик|Охридскиот кочеџик]], обична копривка прогласена за природен споменик, засадена во спомен на [[Свети Методиј|св. Методиј]].]] {{Columns-list|colwidth=20em| * ''[[Celtis adolfi-friderici]]'' {{мали|Engl.}} — западна и средна Африка * ''[[Celtis africana]]'' {{мали|Burm.f.}} — афромонтанска област, Мадагаскар * ''[[Celtis australis]]'' {{мали|L.}} — [[Средоземје]], вкл. Македонија * ''[[Celtis balansae]]'' {{мали|Planch.}} — Нова Каледонија * ''[[Celtis berteroana]]'' {{мали|Urb.}} — Куба, Хиспаниола, Јамајка * ''[[Celtis bifida]]'' {{мали|Leroy}} — Мадагаскар * ''[[Celtis biondii]]'' {{мали|Pamp.}} — Кина, Кореја, Јапонија, Тајван * ''[[Celtis boninensis]]'' {{мали|Koidz.}} — Japan * ''[[Celtis brasiliensis]]'' {{мали|(Gardner) Planch.}} — Јужна Америка * ''[[Celtis bungeana]]'' {{мали|L.}} — Кина, Кореја * ''[[Celtis caucasica]]'' {{мали|L.}} — Турција, од Средна Азија до Асам * ''[[Celtis caudata]]'' {{мали|Planch.}} — од Мексико до Средна Америка * ''[[Celtis cerasifera]]'' {{мали|C.K.Schneid.}} — средна и јужна Кина, југоисточен Тибет и северемн Мјанмар * ''[[Celtis chekiangensis]]'' {{мали|C.C.Cheng}} — источна Кина * ''[[Celtis chichape]]'' {{мали|(Wedd.) Miq.}} — Боливија, Парагвај, Уругвај, северна Аргентина и јужен Бразил * ''[[Celtis clausseniana]]'' {{мали|Wedd. Miq.}} — Бразил * ''[[Celtis conferta]]'' {{мали|Planch.}} — Нова Каледонија * ''[[Celtis eriocarpa]]'' {{мали|Decne.}} — Пакистан, западни Хималаи * ''[[Celtis flavovenarum]]'' {{мали|Zamengo}} — Бразил * ''[[Celtis flumeniana]]'' {{мали|Zamengo}} — Бразил * ''[[Celtis fluminensis]]'' {{мали|Carauta}} — Бразил * ''[[Celtis glabrata]]'' {{мали|Steven ex Planch.}} — Источна Европа и Западна Азија, вкл. Македонија * ''[[Celtis harperi]]'' {{мали|Horne ex Baker}} — југозападна Тихоокеанија * ''[[Celtis hildebrandii]]'' {{мали|Soepadmo}} — од Малуку до Соломонските О-ви * ''[[Celtis hypoleuca]]'' {{мали|Planch.}} — Нова Каледонија * ''[[Celtis iguanaea]]'' {{мали|(Jacq.) Sarg.}} — Флорида, Мексико, Карипи, Средна и Јужна Америка * ''[[Celtis jamaicensis]]'' {{мали|Planch.}} — Јамајка * ''[[Celtis jessoensis]]'' {{мали|Koidz.}} — Јапонија и Кореја * ''[[Celtis julianae]]'' {{мали|C.K.Schneid.}} — Кина * ''[[Celtis koraiensis]]'' {{мали|L.}} — од источна Кина до Кореја * ''[[Celtis laevigata]]'' {{мали|Willd.}} — средни и југоисточни САД, Мексико * ''[[Celtis latifolia]]'' {{мали|(Blume) Planch.}} — Филипини, од Малуку до островите Санта Крус * ''[[Celtis lindheimeri]]'' {{мали|Engelm. ex K.Koch}} — Тексас, Мексико * ''[[Celtis loxensis]]'' {{мали|C.C.Berg}} — Еквадор, северно Перу * ''[[Celtis luzonica]]'' {{мали|Warb.}} — Филипини * ''[[Celtis madagascariensis]]'' {{мали|Sattarian}} — Мадагаскар * ''[[Celtis mauritiana]]'' {{мали|Planch.}} — тропска Африка и западен Индиски Океан * ''[[Celtis mildbraedii]]'' {{мали|Engl.}} — тропска Африка и Мадагаскар * ''[[Celtis neglecta]]'' {{мали|Zi L.Chen & X.F.Jin}} — Кина (Џеѓанг) * ''[[Celtis occidentalis]]'' {{мали|L.}} — источна Северна Америка * ''[[Celtis orthocanthos]]'' {{мали|Planch.}} — Бразил * ''[[Celtis pacifica]]'' {{мали|Planch.}} — јужносредна Тихоокеанија * ''[[Celtis pallida]]'' {{мали|Torr.}} — југозападни САД, северно Мексико * ''[[Celtis paniculata]]'' {{мали|(Endl.) Planch.}} — источна Малезија, источна Австралија, Микронезија, западна Полинезија * ''[[Celtis petenensis]]'' {{мали|Lundell}} — Гватемала * ''[[Celtis philippensis]]'' {{мали|Planch.}} — од тропска и суптропска Азија до северна Австралија * ''[[Celtis prantlii]]'' {{мали|Priemer ex Engl.}} — западна и средна тропска Африка * ''[[Celtis punctata]]'' {{мали|(Urb. & Ekman) Urb. & Ekman}} — Хаити * ''[[Celtis reticulata]]'' {{мали|[[John Torrey|Torr.]]}} — западна Северна Америка * ''[[Celtis rigescens]]'' {{мали|(Miq.) Planch.}} — Малезија, Папуазија * ''[[Celtis rubrovenia]]'' {{мали|Elmer}} — Филипини, Папуазија * ''[[Celtis salomonensis]]'' {{мали|Rech.}} — Соломонски О-ви * ''[[Celtis serratissima]]'' {{мали|Zamengo, R.B.Torres, Gaglioti & Romaniuc}} — Бразил * ''[[Celtis sinensis]]'' {{мали|[[Christiaan Hendrik Persoon|Pers.]]}} — Кина и Јапонија * ''[[Celtis spinosa]]'' {{мали|Spreng.}} — Аргентина, Боливија, Бразил, Венецуела, Парагвај, Уругвај * ''[[Celtis strychnoides]]'' {{мали|Planch.}} — северна Австралија * ''[[Celtis tala]]'' {{мали|Gillet ex Planch.}} — Јужна Америка * ''[[Celtis tenuifolia]]'' {{мали|Nutt.}} — Северна Америка * ''[[Celtis tessmannii]]'' {{мали|Rendle.}} — средна Африка * ''[[Celtis tetrandra]]'' {{мали|Roxb.}} — од Пакистан до Кина и Малезија * ''[[Celtis tikalana]]'' {{мали|Lundell}} — Гватемала * ''[[Celtis timorensis]]'' {{мали|Span.}} — од Индискиот Потконтинент до Малезија * ''[[Celtis toka]]'' {{мали|(Forssk.) Hepper & J.R.I.Wood}} — западна, северносредна и североисточна Африка * ''[[Celtis tournefortii]]'' {{мали|L.}} — од Балканот до Иран, вкл. Македонија * ''[[Celtis trinervia]]'' {{мали|Lam.}} — од југоисточно Мексико до Колумбија * ''[[Celtis vandervoetiana]]'' {{мали|C.K.Schneid.}} — јужна Кина * ''[[Celtis vitiensis]]'' {{мали|A.C.Sm.}} — Фиџи * ''[[Celtis zenkeri]]'' {{мали|Engl.}} — западна, средна и источна Африка }} ==== Отстранети од родот ==== * ''Trema cannabina'' {{мали|Lour.}} (како ''C.&nbsp;amboinensis'' {{мали|Willd.}}) * ''[[Trema lamarckianum]]'' {{мали|(Schult.) Blume}} (како ''C.&nbsp;lamarckiana'' {{мали|Schult.}}) * ''[[Trema orientalis]]'' {{мали|(L.) Blume}} (како ''C.&nbsp;guineensis'' {{мали|Schumach.}} or ''C.&nbsp;orientalis'' {{мали|L.}}) * ''[[Trema tomentosa]]'' {{мали|(Roxb.) H.Hara}} (како ''C.&nbsp;aspera'' {{мали|Brongn.}} or ''C.&nbsp;tomentosa'' {{мали|Roxb.}})<ref name="GRINSpecies">{{нмс |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/splist.pl?2226 |title=GRIN Species Records of ''Celtis'' |work=Germplasm Resources Information Network |publisher=United States Department of Agriculture |access-date=4 декември 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090120113400/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/splist.pl?2226 |archive-date=20 јануари 2009 |url-status=dead}}</ref> ==Распространетост и живеалишта== Родот е распространет ширум умерените и тропските краишта во светото, на сите континенти освен Антрарктикот.{{R|POWO|FOA|FOC}} ==Екологија== Некои видови како американската (''C.&nbsp;occidentalis'') и бразилската копривка (''C.&nbsp;brasiliensis'') се медоносни растенија, спореден извор на полен за пчелите. Со листовите се хранат и [[гасеница|гасениците]] на извесни [[пеперутки]]. Тука спаѓаат многу [[шаренци]], од кои се одвојува [[коприварче]]то (''Libythea celtis'') и некои [[преливка|преливки]] (''Apaturinae''). На дрвата расте и [[столпчести габи|столпчестата габа]] ''Perenniporia celtis'' ==Употреба== Неколку видови се садат как украсни дрва, ценети заради нивната сушоотпорност. Редовно се среќаваат во [[арборетум]]и и ботанички градини, особено во Северна Америка. Кинеската копривка (''C.&nbsp;sinensis'') е погодна за [[бонсаи]]; еден примерок до Дегу-мјон е прогласен за споменик на природата на Јужна Кореја. Плодовите се јадливи кога ќе узреат и паднат.<ref>{{наведена книга |title=The Complete Guide to Edible Wild Plants |publisher=Skyhorse Publishing |others=United States Department of the Army |year=2009 |isbn=978-1-60239-692-0 |location=New York |pages=58 |language=en-US |oclc=277203364}}</ref> Плодовите на американската копривка бил храна за [[американски староседелци|тамошните домородни народи]].<ref>{{нмс |url=https://archive.org/details/usesofplantsbyin00gilm/page/76/mode/1up |title=Uses of plants by the Indians of the Missouri River region |year=1919 |publisher=Washington, Govt. print. off.}}</ref> [[Дрво (материјал)|Дрвото]] на копривката понекогаш се користи во столарството и дрводелството. ==Галерија== <gallery> Dara têwî.jpg|Зрели плодови на жолтоплодната копривка (''C.{{Nbsp}}tournefortii'') Celtis-caucasica-fruit.JPG|Кавкаска копривка (''C.{{Nbsp}}caucasica'') со незрели плодови Celtis integrifolia.jpg|Целолисна копривка (''C.{{Nbsp}}integrifolia'') Celtis sinensis=Chinese Hackberry.jpg|Кинеска копривка (''C.{{Nbsp}}sinensis'') Celtis australis-StSauveur-4925~2015 10 31.JPG|Обична копривка (''C.{{Nbsp}}australis'') наесен </gallery> ==Наводи== {{наводи|28em|refs= <ref name="POWO">{{нмс |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30002308-2 |title=''Celtis'' L. |website=[[Plants of the World Online]] |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |year=2024 |access-date=25 јули 2024}}</ref> <ref name="FOA">{{нмс |url=https://profiles.ala.org.au/opus/foa/profile/Celtis |title=''Celtis'' |last1=Hewson |first1=H.J. |year=2022 |editor-last1=Kodela |editor-first1=P.G. |website=Flora of Australia |publisher=Australian Biological Resources Study, Department of Climate Change, Energy, the Environment and Water: Canberra |access-date=25 јули 2024}}</ref> <ref name="FOC">{{нмс |title=''Celtis'' Linnaeus |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=105995 |website=Flora of China (eFloras) |publisher=Missouri Botanical Garden, St. Louis, MO & Harvard University Herbaria, Cambridge, MA. |access-date=25 јули 2024}}</ref> }} == Надворешни врски == {{рвр|Celtis}} * {{EOL}} * {{Inaturalist-таксон|54858}} {{Таксонска лента|from=Q248582}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Копривка| ]] [[Категорија:Конопи]] [[Категорија:Растенија за бонсаи]] ltp7jjq7f5n7q59fx0upihcukqyvzrv 5588882 5588881 2026-07-08T04:23:30Z Bjankuloski06 332 5588882 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | name = Копривка |image = Celtis sinensis3.jpg |image_caption = Листови и незрели плодови на кинеската копривка (''C.&nbsp;sinensis'') |taxon = Celtis |authority = [[Карл Линеј|L.]]{{R|POWO}} |subdivision_ranks = Видови |subdivision = 60–70 |synonyms = *''Celtidopsis'' {{мали|Priemer}} *''Colletia'' {{мали|[[Џовани Антонио Скополи|Scop.]]}} *''Mertensia'' {{мали|[[Карл Сигизмунд Кнут|Kunth]]}} *''Momisia'' {{мали|F.Dietr.}} *''Plagioceltis'' {{мали|Mildbr. ex Baehni}} *''Saurobroma'' {{мали|[[Константен Самиел Рафинеск|Raf.]]}} *''Solenostigma'' {{мали|[[Штефан Ендлихер|Endl.]]}} |synonyms_ref = {{R|POWO}} }} '''Копривка''' ({{науч|Celtis}}) — [[род (биологија)|род]] од околу 60–70 видови на [[листопадно растение|листопадни]] [[дрво (растение)|дрва]] од семејството на [[конопи]]те (''Cannabaceae''). Распространет е [[космополитизам (биологија)|низ целиот свет]]. Во [[Македонија]] се присутни три вида: [[обична копривка|обичната копривка]] (''C. australis''), [[Жолтоплодна копривка|жолтоплодната копривка]] (C. tournefortii) и [[гола копривка|голата копривка]] (''C. glabrata''). Последно споменатата е многу ретка.<ref name="ФлораМак1.2">{{ФлораМак1.2|183-185}}</ref> ==Опис== Дрвата од овој род се со среден раст и достигнуваат 10-25 м, а ретко до 40 м. Листовите се наизменични, прости, долги 3-15 м и јајчесто-зашилени по облик, со рамномерно назабени работи. Малите цветови на ова [[еднодомност|еднодомно]] растение излегуваат рано напролет додека се развиваат листовите. Машките цветови се подолги и влакнести. Женските цветови се злееникави и позаоблени. Плодот е мала [[костелка]] со пречник од 6-10 мм. Многу видови се јадат и се сувкасти, но слатки, нешто како урми. ==Таксономија== Родот копривка порано бил дел од семејството на [[брестови]]те (''Ulmaceae'') или одделно семејство копривки (''Celtidaceae''). Системот [[APG III]] ги ставил во проширеното семејство на конопите (''Cannabaceae'').<ref name="APweb">{{наведување |last=Stevens |first=P.F. |title=Angiosperm Phylogeny Website: Cannabaceae |url=http://www.mobot.org/mobot/research/apweb/orders/rosalesweb.htm#Cannabaceae}}</ref><ref>{{GRIN|id=2226|name=Celtis|access-date=12 февруари 2012}}</ref> === Филогенија === Членовите на овој род се присутни во [[фосил]]ните наоди почнувајќи од [[миоцен]] во Европа и [[палеоцен]]от во Северна Америка и источна Азија.<ref>MacPhail, M. K., N. F. Alley, E. M. Truswell and I. R. K. Sluiter (1994). "Early Tertiary vegetation: evidence from spores and pollen." ''History of the Australian Vegetation: Cretaceous to Recent''. Ed. Robert S. Hill. Cambridge University Press. стр.&nbsp;189–261. {{ISBN|0521401976}}.[https://books.google.com/books?id=loBrTOJDojoC&dq=celtis+fossil+record+Miocene+of+Europe.&pg=PA231 Partially available on Google Books].</ref><ref>Manchester, S. R., Akhmetiev, M. A., & Kodrul, T. M. (2002). Leaves and fruits of ''Celtis aspera'' (Newberry) comb. nov. (Celtidaceae) from the Paleocene of North America and eastern Asia. International Journal of Plant Sciences, 163(5), 725-736.</ref> ===Видови=== По податок од јули 2024 г. базата [[Plants of the World Online]] ги прифаќа следниве 68 видови:{{R|POWO}} [[Податотека:Celtis africana, blomme, Manie van der Schijff BT, a.jpg|мини|десно|Грст машки цветови на африканска копривка (''C.&nbsp;africana''), со четири околуцветни ливчиња и четири прашници.]] [[Податотека:Дрвото Кочеџик.jpg|мини|десно|[[Охридски кочеџик|Охридскиот кочеџик]], обична копривка прогласена за природна реткост, засадена во спомен на [[Свети Методиј|св. Методиј]].]] {{Columns-list|colwidth=20em| * ''[[Celtis adolfi-friderici]]'' {{мали|Engl.}} — западна и средна Африка * ''[[Celtis africana]]'' {{мали|Burm.f.}} — афромонтанска област, Мадагаскар * ''[[Celtis australis]]'' {{мали|L.}} — [[Средоземје]], вкл. Македонија * ''[[Celtis balansae]]'' {{мали|Planch.}} — Нова Каледонија * ''[[Celtis berteroana]]'' {{мали|Urb.}} — Куба, Хиспаниола, Јамајка * ''[[Celtis bifida]]'' {{мали|Leroy}} — Мадагаскар * ''[[Celtis biondii]]'' {{мали|Pamp.}} — Кина, Кореја, Јапонија, Тајван * ''[[Celtis boninensis]]'' {{мали|Koidz.}} — Japan * ''[[Celtis brasiliensis]]'' {{мали|(Gardner) Planch.}} — Јужна Америка * ''[[Celtis bungeana]]'' {{мали|L.}} — Кина, Кореја * ''[[Celtis caucasica]]'' {{мали|L.}} — Турција, од Средна Азија до Асам * ''[[Celtis caudata]]'' {{мали|Planch.}} — од Мексико до Средна Америка * ''[[Celtis cerasifera]]'' {{мали|C.K.Schneid.}} — средна и јужна Кина, југоисточен Тибет и северемн Мјанмар * ''[[Celtis chekiangensis]]'' {{мали|C.C.Cheng}} — источна Кина * ''[[Celtis chichape]]'' {{мали|(Wedd.) Miq.}} — Боливија, Парагвај, Уругвај, северна Аргентина и јужен Бразил * ''[[Celtis clausseniana]]'' {{мали|Wedd. Miq.}} — Бразил * ''[[Celtis conferta]]'' {{мали|Planch.}} — Нова Каледонија * ''[[Celtis eriocarpa]]'' {{мали|Decne.}} — Пакистан, западни Хималаи * ''[[Celtis flavovenarum]]'' {{мали|Zamengo}} — Бразил * ''[[Celtis flumeniana]]'' {{мали|Zamengo}} — Бразил * ''[[Celtis fluminensis]]'' {{мали|Carauta}} — Бразил * ''[[Celtis glabrata]]'' {{мали|Steven ex Planch.}} — Источна Европа и Западна Азија, вкл. Македонија * ''[[Celtis harperi]]'' {{мали|Horne ex Baker}} — југозападна Тихоокеанија * ''[[Celtis hildebrandii]]'' {{мали|Soepadmo}} — од Малуку до Соломонските О-ви * ''[[Celtis hypoleuca]]'' {{мали|Planch.}} — Нова Каледонија * ''[[Celtis iguanaea]]'' {{мали|(Jacq.) Sarg.}} — Флорида, Мексико, Карипи, Средна и Јужна Америка * ''[[Celtis jamaicensis]]'' {{мали|Planch.}} — Јамајка * ''[[Celtis jessoensis]]'' {{мали|Koidz.}} — Јапонија и Кореја * ''[[Celtis julianae]]'' {{мали|C.K.Schneid.}} — Кина * ''[[Celtis koraiensis]]'' {{мали|L.}} — од источна Кина до Кореја * ''[[Celtis laevigata]]'' {{мали|Willd.}} — средни и југоисточни САД, Мексико * ''[[Celtis latifolia]]'' {{мали|(Blume) Planch.}} — Филипини, од Малуку до островите Санта Крус * ''[[Celtis lindheimeri]]'' {{мали|Engelm. ex K.Koch}} — Тексас, Мексико * ''[[Celtis loxensis]]'' {{мали|C.C.Berg}} — Еквадор, северно Перу * ''[[Celtis luzonica]]'' {{мали|Warb.}} — Филипини * ''[[Celtis madagascariensis]]'' {{мали|Sattarian}} — Мадагаскар * ''[[Celtis mauritiana]]'' {{мали|Planch.}} — тропска Африка и западен Индиски Океан * ''[[Celtis mildbraedii]]'' {{мали|Engl.}} — тропска Африка и Мадагаскар * ''[[Celtis neglecta]]'' {{мали|Zi L.Chen & X.F.Jin}} — Кина (Џеѓанг) * ''[[Celtis occidentalis]]'' {{мали|L.}} — источна Северна Америка * ''[[Celtis orthocanthos]]'' {{мали|Planch.}} — Бразил * ''[[Celtis pacifica]]'' {{мали|Planch.}} — јужносредна Тихоокеанија * ''[[Celtis pallida]]'' {{мали|Torr.}} — југозападни САД, северно Мексико * ''[[Celtis paniculata]]'' {{мали|(Endl.) Planch.}} — источна Малезија, источна Австралија, Микронезија, западна Полинезија * ''[[Celtis petenensis]]'' {{мали|Lundell}} — Гватемала * ''[[Celtis philippensis]]'' {{мали|Planch.}} — од тропска и суптропска Азија до северна Австралија * ''[[Celtis prantlii]]'' {{мали|Priemer ex Engl.}} — западна и средна тропска Африка * ''[[Celtis punctata]]'' {{мали|(Urb. & Ekman) Urb. & Ekman}} — Хаити * ''[[Celtis reticulata]]'' {{мали|[[John Torrey|Torr.]]}} — западна Северна Америка * ''[[Celtis rigescens]]'' {{мали|(Miq.) Planch.}} — Малезија, Папуазија * ''[[Celtis rubrovenia]]'' {{мали|Elmer}} — Филипини, Папуазија * ''[[Celtis salomonensis]]'' {{мали|Rech.}} — Соломонски О-ви * ''[[Celtis serratissima]]'' {{мали|Zamengo, R.B.Torres, Gaglioti & Romaniuc}} — Бразил * ''[[Celtis sinensis]]'' {{мали|[[Christiaan Hendrik Persoon|Pers.]]}} — Кина и Јапонија * ''[[Celtis spinosa]]'' {{мали|Spreng.}} — Аргентина, Боливија, Бразил, Венецуела, Парагвај, Уругвај * ''[[Celtis strychnoides]]'' {{мали|Planch.}} — северна Австралија * ''[[Celtis tala]]'' {{мали|Gillet ex Planch.}} — Јужна Америка * ''[[Celtis tenuifolia]]'' {{мали|Nutt.}} — Северна Америка * ''[[Celtis tessmannii]]'' {{мали|Rendle.}} — средна Африка * ''[[Celtis tetrandra]]'' {{мали|Roxb.}} — од Пакистан до Кина и Малезија * ''[[Celtis tikalana]]'' {{мали|Lundell}} — Гватемала * ''[[Celtis timorensis]]'' {{мали|Span.}} — од Индискиот Потконтинент до Малезија * ''[[Celtis toka]]'' {{мали|(Forssk.) Hepper & J.R.I.Wood}} — западна, северносредна и североисточна Африка * ''[[Celtis tournefortii]]'' {{мали|L.}} — од Балканот до Иран, вкл. Македонија * ''[[Celtis trinervia]]'' {{мали|Lam.}} — од југоисточно Мексико до Колумбија * ''[[Celtis vandervoetiana]]'' {{мали|C.K.Schneid.}} — јужна Кина * ''[[Celtis vitiensis]]'' {{мали|A.C.Sm.}} — Фиџи * ''[[Celtis zenkeri]]'' {{мали|Engl.}} — западна, средна и источна Африка }} ==== Отстранети од родот ==== * ''Trema cannabina'' {{мали|Lour.}} (како ''C.&nbsp;amboinensis'' {{мали|Willd.}}) * ''[[Trema lamarckianum]]'' {{мали|(Schult.) Blume}} (како ''C.&nbsp;lamarckiana'' {{мали|Schult.}}) * ''[[Trema orientalis]]'' {{мали|(L.) Blume}} (како ''C.&nbsp;guineensis'' {{мали|Schumach.}} or ''C.&nbsp;orientalis'' {{мали|L.}}) * ''[[Trema tomentosa]]'' {{мали|(Roxb.) H.Hara}} (како ''C.&nbsp;aspera'' {{мали|Brongn.}} or ''C.&nbsp;tomentosa'' {{мали|Roxb.}})<ref name="GRINSpecies">{{нмс |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/splist.pl?2226 |title=GRIN Species Records of ''Celtis'' |work=Germplasm Resources Information Network |publisher=United States Department of Agriculture |access-date=4 декември 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090120113400/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/splist.pl?2226 |archive-date=20 јануари 2009 |url-status=dead}}</ref> ==Распространетост и живеалишта== Родот е распространет ширум умерените и тропските краишта во светото, на сите континенти освен Антрарктикот.{{R|POWO|FOA|FOC}} ==Екологија== Некои видови како американската (''C.&nbsp;occidentalis'') и бразилската копривка (''C.&nbsp;brasiliensis'') се медоносни растенија, спореден извор на полен за пчелите. Со листовите се хранат и [[гасеница|гасениците]] на извесни [[пеперутки]]. Тука спаѓаат многу [[шаренци]], од кои се одвојува [[коприварче]]то (''Libythea celtis'') и некои [[преливка|преливки]] (''Apaturinae''). На дрвата расте и [[столпчести габи|столпчестата габа]] ''Perenniporia celtis'' ==Употреба== Неколку видови се садат как украсни дрва, ценети заради нивната сушоотпорност. Редовно се среќаваат во [[арборетум]]и и ботанички градини, особено во Северна Америка. Кинеската копривка (''C.&nbsp;sinensis'') е погодна за [[бонсаи]]; еден примерок до Дегу-мјон е прогласен за споменик на природата на Јужна Кореја. Плодовите се јадливи кога ќе узреат и паднат.<ref>{{наведена книга |title=The Complete Guide to Edible Wild Plants |publisher=Skyhorse Publishing |others=United States Department of the Army |year=2009 |isbn=978-1-60239-692-0 |location=New York |pages=58 |language=en-US |oclc=277203364}}</ref> Плодовите на американската копривка бил храна за [[американски староседелци|тамошните домородни народи]].<ref>{{нмс |url=https://archive.org/details/usesofplantsbyin00gilm/page/76/mode/1up |title=Uses of plants by the Indians of the Missouri River region |year=1919 |publisher=Washington, Govt. print. off.}}</ref> [[Дрво (материјал)|Дрвото]] на копривката понекогаш се користи во столарството и дрводелството. ==Галерија== <gallery> Dara têwî.jpg|Зрели плодови на жолтоплодната копривка (''C.{{Nbsp}}tournefortii'') Celtis-caucasica-fruit.JPG|Кавкаска копривка (''C.{{Nbsp}}caucasica'') со незрели плодови Celtis integrifolia.jpg|Целолисна копривка (''C.{{Nbsp}}integrifolia'') Celtis sinensis=Chinese Hackberry.jpg|Кинеска копривка (''C.{{Nbsp}}sinensis'') Celtis australis-StSauveur-4925~2015 10 31.JPG|Обична копривка (''C.{{Nbsp}}australis'') наесен </gallery> ==Наводи== {{наводи|28em|refs= <ref name="POWO">{{нмс |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30002308-2 |title=''Celtis'' L. |website=[[Plants of the World Online]] |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |year=2024 |access-date=25 јули 2024}}</ref> <ref name="FOA">{{нмс |url=https://profiles.ala.org.au/opus/foa/profile/Celtis |title=''Celtis'' |last1=Hewson |first1=H.J. |year=2022 |editor-last1=Kodela |editor-first1=P.G. |website=Flora of Australia |publisher=Australian Biological Resources Study, Department of Climate Change, Energy, the Environment and Water: Canberra |access-date=25 јули 2024}}</ref> <ref name="FOC">{{нмс |title=''Celtis'' Linnaeus |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=105995 |website=Flora of China (eFloras) |publisher=Missouri Botanical Garden, St. Louis, MO & Harvard University Herbaria, Cambridge, MA. |access-date=25 јули 2024}}</ref> }} == Надворешни врски == {{рвр|Celtis}} * {{EOL}} * {{Inaturalist-таксон|54858}} {{Таксонска лента|from=Q248582}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Копривка| ]] [[Категорија:Конопи]] [[Категорија:Растенија за бонсаи]] 3epcxnu5katn0css1nwe3ci9c8wbqwa 5588938 5588882 2026-07-08T08:23:12Z Виолетова 1975 5588938 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | name = Копривка |image = Celtis sinensis3.jpg |image_caption = Листови и незрели плодови на кинеската копривка (''C.&nbsp;sinensis'') |taxon = Celtis |authority = [[Карл Линеј|L.]]{{R|POWO}} |subdivision_ranks = Видови |subdivision = 60–70 |synonyms = *''Celtidopsis'' {{мали|Priemer}} *''Colletia'' {{мали|[[Џовани Антонио Скополи|Scop.]]}} *''Mertensia'' {{мали|[[Карл Сигизмунд Кнут|Kunth]]}} *''Momisia'' {{мали|F.Dietr.}} *''Plagioceltis'' {{мали|Mildbr. ex Baehni}} *''Saurobroma'' {{мали|[[Константен Самиел Рафинеск|Raf.]]}} *''Solenostigma'' {{мали|[[Штефан Ендлихер|Endl.]]}} |synonyms_ref = {{R|POWO}} }} '''Копривка''' ({{науч|Celtis}}) — [[род (биологија)|род]] од околу 60–70 видови на [[листопадно растение|листопадни]] [[дрво (растение)|дрва]] од семејството на [[конопи]]те (''Cannabaceae''). Распространет е [[космополитизам (биологија)|низ целиот свет]]. Во [[Македонија]] се присутни три вида: [[обична копривка|обичната копривка]] (''C. australis''), како [[Список на природни реткости во Македонија|природна реткост]] се јавува во Охрид под името [[Охридски кочеџик|охридскиот кочеџик]], [[Жолтоплодна копривка|жолтоплодната копривка]] (C. tournefortii) и [[гола копривка|голата копривка]] (''C. glabrata''). Последно споменатата е многу ретка.<ref name="ФлораМак1.2">{{ФлораМак1.2|183-185}}</ref> ==Опис== Дрвата од овој род се со среден раст и достигнуваат 10-25 м, а ретко до 40 м. Листовите се наизменични, прости, долги 3-15 м и јајчесто-зашилени по облик, со рамномерно назабени работи. Малите цветови на ова [[еднодомност|еднодомно]] растение излегуваат рано напролет додека се развиваат листовите. Машките цветови се подолги и влакнести. Женските цветови се злееникави и позаоблени. Плодот е мала [[костелка]] со пречник од 6-10 мм. Многу видови се јадат и се сувкасти, но слатки, нешто како урми. ==Таксономија== Родот копривка порано бил дел од семејството на [[брестови]]те (''Ulmaceae'') или одделно семејство копривки (''Celtidaceae''). Системот [[APG III]] ги ставил во проширеното семејство на конопите (''Cannabaceae'').<ref name="APweb">{{наведување |last=Stevens |first=P.F. |title=Angiosperm Phylogeny Website: Cannabaceae |url=http://www.mobot.org/mobot/research/apweb/orders/rosalesweb.htm#Cannabaceae}}</ref><ref>{{GRIN|id=2226|name=Celtis|access-date=12 февруари 2012}}</ref> === Филогенија === Членовите на овој род се присутни во [[фосил]]ните наоди почнувајќи од [[миоцен]] во Европа и [[палеоцен]]от во Северна Америка и источна Азија.<ref>MacPhail, M. K., N. F. Alley, E. M. Truswell and I. R. K. Sluiter (1994). "Early Tertiary vegetation: evidence from spores and pollen." ''History of the Australian Vegetation: Cretaceous to Recent''. Ed. Robert S. Hill. Cambridge University Press. стр.&nbsp;189–261. {{ISBN|0521401976}}.[https://books.google.com/books?id=loBrTOJDojoC&dq=celtis+fossil+record+Miocene+of+Europe.&pg=PA231 Partially available on Google Books].</ref><ref>Manchester, S. R., Akhmetiev, M. A., & Kodrul, T. M. (2002). Leaves and fruits of ''Celtis aspera'' (Newberry) comb. nov. (Celtidaceae) from the Paleocene of North America and eastern Asia. International Journal of Plant Sciences, 163(5), 725-736.</ref> ===Видови=== По податок од јули 2024 г. базата [[Plants of the World Online]] ги прифаќа следниве 68 видови:{{R|POWO}} [[Податотека:Celtis africana, blomme, Manie van der Schijff BT, a.jpg|мини|десно|Грст машки цветови на африканска копривка (''C.&nbsp;africana''), со четири околуцветни ливчиња и четири прашници.]] [[Податотека:Дрвото Кочеџик.jpg|мини|десно|[[Охридски кочеџик|Охридскиот кочеџик]], обична копривка прогласена за природна реткост, засадена во спомен на [[Свети Методиј|св. Методиј]].]] {{Columns-list|colwidth=20em| * ''[[Celtis adolfi-friderici]]'' {{мали|Engl.}} — западна и средна Африка * ''[[Celtis africana]]'' {{мали|Burm.f.}} — афромонтанска област, Мадагаскар * ''[[Celtis australis]]'' {{мали|L.}} — [[Средоземје]], вкл. Македонија * ''[[Celtis balansae]]'' {{мали|Planch.}} — Нова Каледонија * ''[[Celtis berteroana]]'' {{мали|Urb.}} — Куба, Хиспаниола, Јамајка * ''[[Celtis bifida]]'' {{мали|Leroy}} — Мадагаскар * ''[[Celtis biondii]]'' {{мали|Pamp.}} — Кина, Кореја, Јапонија, Тајван * ''[[Celtis boninensis]]'' {{мали|Koidz.}} — Japan * ''[[Celtis brasiliensis]]'' {{мали|(Gardner) Planch.}} — Јужна Америка * ''[[Celtis bungeana]]'' {{мали|L.}} — Кина, Кореја * ''[[Celtis caucasica]]'' {{мали|L.}} — Турција, од Средна Азија до Асам * ''[[Celtis caudata]]'' {{мали|Planch.}} — од Мексико до Средна Америка * ''[[Celtis cerasifera]]'' {{мали|C.K.Schneid.}} — средна и јужна Кина, југоисточен Тибет и северемн Мјанмар * ''[[Celtis chekiangensis]]'' {{мали|C.C.Cheng}} — источна Кина * ''[[Celtis chichape]]'' {{мали|(Wedd.) Miq.}} — Боливија, Парагвај, Уругвај, северна Аргентина и јужен Бразил * ''[[Celtis clausseniana]]'' {{мали|Wedd. Miq.}} — Бразил * ''[[Celtis conferta]]'' {{мали|Planch.}} — Нова Каледонија * ''[[Celtis eriocarpa]]'' {{мали|Decne.}} — Пакистан, западни Хималаи * ''[[Celtis flavovenarum]]'' {{мали|Zamengo}} — Бразил * ''[[Celtis flumeniana]]'' {{мали|Zamengo}} — Бразил * ''[[Celtis fluminensis]]'' {{мали|Carauta}} — Бразил * ''[[Celtis glabrata]]'' {{мали|Steven ex Planch.}} — Источна Европа и Западна Азија, вкл. Македонија * ''[[Celtis harperi]]'' {{мали|Horne ex Baker}} — југозападна Тихоокеанија * ''[[Celtis hildebrandii]]'' {{мали|Soepadmo}} — од Малуку до Соломонските О-ви * ''[[Celtis hypoleuca]]'' {{мали|Planch.}} — Нова Каледонија * ''[[Celtis iguanaea]]'' {{мали|(Jacq.) Sarg.}} — Флорида, Мексико, Карипи, Средна и Јужна Америка * ''[[Celtis jamaicensis]]'' {{мали|Planch.}} — Јамајка * ''[[Celtis jessoensis]]'' {{мали|Koidz.}} — Јапонија и Кореја * ''[[Celtis julianae]]'' {{мали|C.K.Schneid.}} — Кина * ''[[Celtis koraiensis]]'' {{мали|L.}} — од источна Кина до Кореја * ''[[Celtis laevigata]]'' {{мали|Willd.}} — средни и југоисточни САД, Мексико * ''[[Celtis latifolia]]'' {{мали|(Blume) Planch.}} — Филипини, од Малуку до островите Санта Крус * ''[[Celtis lindheimeri]]'' {{мали|Engelm. ex K.Koch}} — Тексас, Мексико * ''[[Celtis loxensis]]'' {{мали|C.C.Berg}} — Еквадор, северно Перу * ''[[Celtis luzonica]]'' {{мали|Warb.}} — Филипини * ''[[Celtis madagascariensis]]'' {{мали|Sattarian}} — Мадагаскар * ''[[Celtis mauritiana]]'' {{мали|Planch.}} — тропска Африка и западен Индиски Океан * ''[[Celtis mildbraedii]]'' {{мали|Engl.}} — тропска Африка и Мадагаскар * ''[[Celtis neglecta]]'' {{мали|Zi L.Chen & X.F.Jin}} — Кина (Џеѓанг) * ''[[Celtis occidentalis]]'' {{мали|L.}} — источна Северна Америка * ''[[Celtis orthocanthos]]'' {{мали|Planch.}} — Бразил * ''[[Celtis pacifica]]'' {{мали|Planch.}} — јужносредна Тихоокеанија * ''[[Celtis pallida]]'' {{мали|Torr.}} — југозападни САД, северно Мексико * ''[[Celtis paniculata]]'' {{мали|(Endl.) Planch.}} — источна Малезија, источна Австралија, Микронезија, западна Полинезија * ''[[Celtis petenensis]]'' {{мали|Lundell}} — Гватемала * ''[[Celtis philippensis]]'' {{мали|Planch.}} — од тропска и суптропска Азија до северна Австралија * ''[[Celtis prantlii]]'' {{мали|Priemer ex Engl.}} — западна и средна тропска Африка * ''[[Celtis punctata]]'' {{мали|(Urb. & Ekman) Urb. & Ekman}} — Хаити * ''[[Celtis reticulata]]'' {{мали|[[John Torrey|Torr.]]}} — западна Северна Америка * ''[[Celtis rigescens]]'' {{мали|(Miq.) Planch.}} — Малезија, Папуазија * ''[[Celtis rubrovenia]]'' {{мали|Elmer}} — Филипини, Папуазија * ''[[Celtis salomonensis]]'' {{мали|Rech.}} — Соломонски О-ви * ''[[Celtis serratissima]]'' {{мали|Zamengo, R.B.Torres, Gaglioti & Romaniuc}} — Бразил * ''[[Celtis sinensis]]'' {{мали|[[Christiaan Hendrik Persoon|Pers.]]}} — Кина и Јапонија * ''[[Celtis spinosa]]'' {{мали|Spreng.}} — Аргентина, Боливија, Бразил, Венецуела, Парагвај, Уругвај * ''[[Celtis strychnoides]]'' {{мали|Planch.}} — северна Австралија * ''[[Celtis tala]]'' {{мали|Gillet ex Planch.}} — Јужна Америка * ''[[Celtis tenuifolia]]'' {{мали|Nutt.}} — Северна Америка * ''[[Celtis tessmannii]]'' {{мали|Rendle.}} — средна Африка * ''[[Celtis tetrandra]]'' {{мали|Roxb.}} — од Пакистан до Кина и Малезија * ''[[Celtis tikalana]]'' {{мали|Lundell}} — Гватемала * ''[[Celtis timorensis]]'' {{мали|Span.}} — од Индискиот Потконтинент до Малезија * ''[[Celtis toka]]'' {{мали|(Forssk.) Hepper & J.R.I.Wood}} — западна, северносредна и североисточна Африка * ''[[Celtis tournefortii]]'' {{мали|L.}} — од Балканот до Иран, вкл. Македонија * ''[[Celtis trinervia]]'' {{мали|Lam.}} — од југоисточно Мексико до Колумбија * ''[[Celtis vandervoetiana]]'' {{мали|C.K.Schneid.}} — јужна Кина * ''[[Celtis vitiensis]]'' {{мали|A.C.Sm.}} — Фиџи * ''[[Celtis zenkeri]]'' {{мали|Engl.}} — западна, средна и источна Африка }} ==== Отстранети од родот ==== * ''Trema cannabina'' {{мали|Lour.}} (како ''C.&nbsp;amboinensis'' {{мали|Willd.}}) * ''[[Trema lamarckianum]]'' {{мали|(Schult.) Blume}} (како ''C.&nbsp;lamarckiana'' {{мали|Schult.}}) * ''[[Trema orientalis]]'' {{мали|(L.) Blume}} (како ''C.&nbsp;guineensis'' {{мали|Schumach.}} or ''C.&nbsp;orientalis'' {{мали|L.}}) * ''[[Trema tomentosa]]'' {{мали|(Roxb.) H.Hara}} (како ''C.&nbsp;aspera'' {{мали|Brongn.}} or ''C.&nbsp;tomentosa'' {{мали|Roxb.}})<ref name="GRINSpecies">{{нмс |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/splist.pl?2226 |title=GRIN Species Records of ''Celtis'' |work=Germplasm Resources Information Network |publisher=United States Department of Agriculture |access-date=4 декември 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090120113400/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/splist.pl?2226 |archive-date=20 јануари 2009 |url-status=dead}}</ref> ==Распространетост и живеалишта== Родот е распространет ширум умерените и тропските краишта во светото, на сите континенти освен Антрарктикот.{{R|POWO|FOA|FOC}} ==Екологија== Некои видови како американската (''C.&nbsp;occidentalis'') и бразилската копривка (''C.&nbsp;brasiliensis'') се медоносни растенија, спореден извор на полен за пчелите. Со листовите се хранат и [[гасеница|гасениците]] на извесни [[пеперутки]]. Тука спаѓаат многу [[шаренци]], од кои се одвојува [[коприварче]]то (''Libythea celtis'') и некои [[преливка|преливки]] (''Apaturinae''). На дрвата расте и [[столпчести габи|столпчестата габа]] ''Perenniporia celtis'' ==Употреба== Неколку видови се садат как украсни дрва, ценети заради нивната сушоотпорност. Редовно се среќаваат во [[арборетум]]и и ботанички градини, особено во Северна Америка. Кинеската копривка (''C.&nbsp;sinensis'') е погодна за [[бонсаи]]; еден примерок до Дегу-мјон е прогласен за споменик на природата на Јужна Кореја. Плодовите се јадливи кога ќе узреат и паднат.<ref>{{наведена книга |title=The Complete Guide to Edible Wild Plants |publisher=Skyhorse Publishing |others=United States Department of the Army |year=2009 |isbn=978-1-60239-692-0 |location=New York |pages=58 |language=en-US |oclc=277203364}}</ref> Плодовите на американската копривка бил храна за [[американски староседелци|тамошните домородни народи]].<ref>{{нмс |url=https://archive.org/details/usesofplantsbyin00gilm/page/76/mode/1up |title=Uses of plants by the Indians of the Missouri River region |year=1919 |publisher=Washington, Govt. print. off.}}</ref> [[Дрво (материјал)|Дрвото]] на копривката понекогаш се користи во столарството и дрводелството. ==Галерија== <gallery> Dara têwî.jpg|Зрели плодови на жолтоплодната копривка (''C.{{Nbsp}}tournefortii'') Celtis-caucasica-fruit.JPG|Кавкаска копривка (''C.{{Nbsp}}caucasica'') со незрели плодови Celtis integrifolia.jpg|Целолисна копривка (''C.{{Nbsp}}integrifolia'') Celtis sinensis=Chinese Hackberry.jpg|Кинеска копривка (''C.{{Nbsp}}sinensis'') Celtis australis-StSauveur-4925~2015 10 31.JPG|Обична копривка (''C.{{Nbsp}}australis'') наесен </gallery> ==Наводи== {{наводи|28em|refs= <ref name="POWO">{{нмс |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30002308-2 |title=''Celtis'' L. |website=[[Plants of the World Online]] |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |year=2024 |access-date=25 јули 2024}}</ref> <ref name="FOA">{{нмс |url=https://profiles.ala.org.au/opus/foa/profile/Celtis |title=''Celtis'' |last1=Hewson |first1=H.J. |year=2022 |editor-last1=Kodela |editor-first1=P.G. |website=Flora of Australia |publisher=Australian Biological Resources Study, Department of Climate Change, Energy, the Environment and Water: Canberra |access-date=25 јули 2024}}</ref> <ref name="FOC">{{нмс |title=''Celtis'' Linnaeus |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=105995 |website=Flora of China (eFloras) |publisher=Missouri Botanical Garden, St. Louis, MO & Harvard University Herbaria, Cambridge, MA. |access-date=25 јули 2024}}</ref> }} == Надворешни врски == {{рвр|Celtis}} * {{EOL}} * {{Inaturalist-таксон|54858}} {{Таксонска лента|from=Q248582}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Копривка| ]] [[Категорија:Конопи]] [[Категорија:Растенија за бонсаи]] 51vn1mhiugzby0hnid983o29g3rvlyl 5589046 5588938 2026-07-08T09:54:14Z Bjankuloski06 332 5589046 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | name = Копривка |image = Celtis sinensis3.jpg |image_caption = Листови и незрели плодови на кинеската копривка (''C.&nbsp;sinensis'') |taxon = Celtis |authority = [[Карл Линеј|L.]]{{R|POWO}} |subdivision_ranks = Видови |subdivision = 60–70 |synonyms = *''Celtidopsis'' {{мали|Priemer}} *''Colletia'' {{мали|[[Џовани Антонио Скополи|Scop.]]}} *''Mertensia'' {{мали|[[Карл Сигизмунд Кнут|Kunth]]}} *''Momisia'' {{мали|F.Dietr.}} *''Plagioceltis'' {{мали|Mildbr. ex Baehni}} *''Saurobroma'' {{мали|[[Константен Самиел Рафинеск|Raf.]]}} *''Solenostigma'' {{мали|[[Штефан Ендлихер|Endl.]]}} |synonyms_ref = {{R|POWO}} }} '''Копривка''' ({{науч|Celtis}}) — [[род (биологија)|род]] од околу 60–70 видови на [[листопадно растение|листопадни]] [[дрво (растение)|дрва]] од семејството на [[конопи]]те (''Cannabaceae''). Распространет е [[космополитизам (биологија)|низ целиот свет]]. Во [[Македонија]] се присутни три вида: [[јужна копривка|јужната копривка]] (''C. australis''), како [[Список на природни реткости во Македонија|природна реткост]] се јавува во Охрид под името [[Охридски кочеџик|охридскиот кочеџик]], [[Жолтоплодна копривка|жолтоплодната копривка]] (C. tournefortii) и [[гола копривка|голата копривка]] (''C. glabrata''). Последно споменатата е многу ретка.<ref name="ФлораМак1.2">{{ФлораМак1.2|183-185}}</ref> ==Опис== Дрвата од овој род се со среден раст и достигнуваат 10-25 м, а ретко до 40 м. Листовите се наизменични, прости, долги 3-15 м и јајчесто-зашилени по облик, со рамномерно назабени работи. Малите цветови на ова [[еднодомност|еднодомно]] растение излегуваат рано напролет додека се развиваат листовите. Машките цветови се подолги и влакнести. Женските цветови се злееникави и позаоблени. Плодот е мала [[костелка]] со пречник од 6-10 мм. Многу видови се јадат и се сувкасти, но слатки, нешто како урми. ==Таксономија== Родот копривка порано бил дел од семејството на [[брестови]]те (''Ulmaceae'') или одделно семејство копривки (''Celtidaceae''). Системот [[APG III]] ги ставил во проширеното семејство на конопите (''Cannabaceae'').<ref name="APweb">{{наведување |last=Stevens |first=P.F. |title=Angiosperm Phylogeny Website: Cannabaceae |url=http://www.mobot.org/mobot/research/apweb/orders/rosalesweb.htm#Cannabaceae}}</ref><ref>{{GRIN|id=2226|name=Celtis|access-date=12 февруари 2012}}</ref> === Филогенија === Членовите на овој род се присутни во [[фосил]]ните наоди почнувајќи од [[миоцен]] во Европа и [[палеоцен]]от во Северна Америка и источна Азија.<ref>MacPhail, M. K., N. F. Alley, E. M. Truswell and I. R. K. Sluiter (1994). "Early Tertiary vegetation: evidence from spores and pollen." ''History of the Australian Vegetation: Cretaceous to Recent''. Ed. Robert S. Hill. Cambridge University Press. стр.&nbsp;189–261. {{ISBN|0521401976}}.[https://books.google.com/books?id=loBrTOJDojoC&dq=celtis+fossil+record+Miocene+of+Europe.&pg=PA231 Partially available on Google Books].</ref><ref>Manchester, S. R., Akhmetiev, M. A., & Kodrul, T. M. (2002). Leaves and fruits of ''Celtis aspera'' (Newberry) comb. nov. (Celtidaceae) from the Paleocene of North America and eastern Asia. International Journal of Plant Sciences, 163(5), 725-736.</ref> ===Видови=== По податок од јули 2024 г. базата [[Plants of the World Online]] ги прифаќа следниве 68 видови:{{R|POWO}} [[Податотека:Celtis africana, blomme, Manie van der Schijff BT, a.jpg|мини|десно|Грст машки цветови на африканска копривка (''C.&nbsp;africana''), со четири околуцветни ливчиња и четири прашници.]] [[Податотека:Дрвото Кочеџик.jpg|мини|десно|[[Охридски кочеџик|Охридскиот кочеџик]], јужна копривка прогласена за природна реткост, засадена во спомен на [[Свети Методиј|св. Методиј]].]] {{Columns-list|colwidth=20em| * ''[[Celtis adolfi-friderici]]'' {{мали|Engl.}} — западна и средна Африка * ''[[Celtis africana]]'' {{мали|Burm.f.}} — афромонтанска област, Мадагаскар * ''[[Celtis australis]]'' {{мали|L.}} — [[Средоземје]], вкл. Македонија * ''[[Celtis balansae]]'' {{мали|Planch.}} — Нова Каледонија * ''[[Celtis berteroana]]'' {{мали|Urb.}} — Куба, Хиспаниола, Јамајка * ''[[Celtis bifida]]'' {{мали|Leroy}} — Мадагаскар * ''[[Celtis biondii]]'' {{мали|Pamp.}} — Кина, Кореја, Јапонија, Тајван * ''[[Celtis boninensis]]'' {{мали|Koidz.}} — Japan * ''[[Celtis brasiliensis]]'' {{мали|(Gardner) Planch.}} — Јужна Америка * ''[[Celtis bungeana]]'' {{мали|L.}} — Кина, Кореја * ''[[Celtis caucasica]]'' {{мали|L.}} — Турција, од Средна Азија до Асам * ''[[Celtis caudata]]'' {{мали|Planch.}} — од Мексико до Средна Америка * ''[[Celtis cerasifera]]'' {{мали|C.K.Schneid.}} — средна и јужна Кина, југоисточен Тибет и северемн Мјанмар * ''[[Celtis chekiangensis]]'' {{мали|C.C.Cheng}} — источна Кина * ''[[Celtis chichape]]'' {{мали|(Wedd.) Miq.}} — Боливија, Парагвај, Уругвај, северна Аргентина и јужен Бразил * ''[[Celtis clausseniana]]'' {{мали|Wedd. Miq.}} — Бразил * ''[[Celtis conferta]]'' {{мали|Planch.}} — Нова Каледонија * ''[[Celtis eriocarpa]]'' {{мали|Decne.}} — Пакистан, западни Хималаи * ''[[Celtis flavovenarum]]'' {{мали|Zamengo}} — Бразил * ''[[Celtis flumeniana]]'' {{мали|Zamengo}} — Бразил * ''[[Celtis fluminensis]]'' {{мали|Carauta}} — Бразил * ''[[Celtis glabrata]]'' {{мали|Steven ex Planch.}} — Источна Европа и Западна Азија, вкл. Македонија * ''[[Celtis harperi]]'' {{мали|Horne ex Baker}} — југозападна Тихоокеанија * ''[[Celtis hildebrandii]]'' {{мали|Soepadmo}} — од Малуку до Соломонските О-ви * ''[[Celtis hypoleuca]]'' {{мали|Planch.}} — Нова Каледонија * ''[[Celtis iguanaea]]'' {{мали|(Jacq.) Sarg.}} — Флорида, Мексико, Карипи, Средна и Јужна Америка * ''[[Celtis jamaicensis]]'' {{мали|Planch.}} — Јамајка * ''[[Celtis jessoensis]]'' {{мали|Koidz.}} — Јапонија и Кореја * ''[[Celtis julianae]]'' {{мали|C.K.Schneid.}} — Кина * ''[[Celtis koraiensis]]'' {{мали|L.}} — од источна Кина до Кореја * ''[[Celtis laevigata]]'' {{мали|Willd.}} — средни и југоисточни САД, Мексико * ''[[Celtis latifolia]]'' {{мали|(Blume) Planch.}} — Филипини, од Малуку до островите Санта Крус * ''[[Celtis lindheimeri]]'' {{мали|Engelm. ex K.Koch}} — Тексас, Мексико * ''[[Celtis loxensis]]'' {{мали|C.C.Berg}} — Еквадор, северно Перу * ''[[Celtis luzonica]]'' {{мали|Warb.}} — Филипини * ''[[Celtis madagascariensis]]'' {{мали|Sattarian}} — Мадагаскар * ''[[Celtis mauritiana]]'' {{мали|Planch.}} — тропска Африка и западен Индиски Океан * ''[[Celtis mildbraedii]]'' {{мали|Engl.}} — тропска Африка и Мадагаскар * ''[[Celtis neglecta]]'' {{мали|Zi L.Chen & X.F.Jin}} — Кина (Џеѓанг) * ''[[Celtis occidentalis]]'' {{мали|L.}} — источна Северна Америка * ''[[Celtis orthocanthos]]'' {{мали|Planch.}} — Бразил * ''[[Celtis pacifica]]'' {{мали|Planch.}} — јужносредна Тихоокеанија * ''[[Celtis pallida]]'' {{мали|Torr.}} — југозападни САД, северно Мексико * ''[[Celtis paniculata]]'' {{мали|(Endl.) Planch.}} — источна Малезија, источна Австралија, Микронезија, западна Полинезија * ''[[Celtis petenensis]]'' {{мали|Lundell}} — Гватемала * ''[[Celtis philippensis]]'' {{мали|Planch.}} — од тропска и суптропска Азија до северна Австралија * ''[[Celtis prantlii]]'' {{мали|Priemer ex Engl.}} — западна и средна тропска Африка * ''[[Celtis punctata]]'' {{мали|(Urb. & Ekman) Urb. & Ekman}} — Хаити * ''[[Celtis reticulata]]'' {{мали|[[John Torrey|Torr.]]}} — западна Северна Америка * ''[[Celtis rigescens]]'' {{мали|(Miq.) Planch.}} — Малезија, Папуазија * ''[[Celtis rubrovenia]]'' {{мали|Elmer}} — Филипини, Папуазија * ''[[Celtis salomonensis]]'' {{мали|Rech.}} — Соломонски О-ви * ''[[Celtis serratissima]]'' {{мали|Zamengo, R.B.Torres, Gaglioti & Romaniuc}} — Бразил * ''[[Celtis sinensis]]'' {{мали|[[Christiaan Hendrik Persoon|Pers.]]}} — Кина и Јапонија * ''[[Celtis spinosa]]'' {{мали|Spreng.}} — Аргентина, Боливија, Бразил, Венецуела, Парагвај, Уругвај * ''[[Celtis strychnoides]]'' {{мали|Planch.}} — северна Австралија * ''[[Celtis tala]]'' {{мали|Gillet ex Planch.}} — Јужна Америка * ''[[Celtis tenuifolia]]'' {{мали|Nutt.}} — Северна Америка * ''[[Celtis tessmannii]]'' {{мали|Rendle.}} — средна Африка * ''[[Celtis tetrandra]]'' {{мали|Roxb.}} — од Пакистан до Кина и Малезија * ''[[Celtis tikalana]]'' {{мали|Lundell}} — Гватемала * ''[[Celtis timorensis]]'' {{мали|Span.}} — од Индискиот Потконтинент до Малезија * ''[[Celtis toka]]'' {{мали|(Forssk.) Hepper & J.R.I.Wood}} — западна, северносредна и североисточна Африка * ''[[Celtis tournefortii]]'' {{мали|L.}} — од Балканот до Иран, вкл. Македонија * ''[[Celtis trinervia]]'' {{мали|Lam.}} — од југоисточно Мексико до Колумбија * ''[[Celtis vandervoetiana]]'' {{мали|C.K.Schneid.}} — јужна Кина * ''[[Celtis vitiensis]]'' {{мали|A.C.Sm.}} — Фиџи * ''[[Celtis zenkeri]]'' {{мали|Engl.}} — западна, средна и источна Африка }} ==== Отстранети од родот ==== * ''Trema cannabina'' {{мали|Lour.}} (како ''C.&nbsp;amboinensis'' {{мали|Willd.}}) * ''[[Trema lamarckianum]]'' {{мали|(Schult.) Blume}} (како ''C.&nbsp;lamarckiana'' {{мали|Schult.}}) * ''[[Trema orientalis]]'' {{мали|(L.) Blume}} (како ''C.&nbsp;guineensis'' {{мали|Schumach.}} or ''C.&nbsp;orientalis'' {{мали|L.}}) * ''[[Trema tomentosa]]'' {{мали|(Roxb.) H.Hara}} (како ''C.&nbsp;aspera'' {{мали|Brongn.}} or ''C.&nbsp;tomentosa'' {{мали|Roxb.}})<ref name="GRINSpecies">{{нмс |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/splist.pl?2226 |title=GRIN Species Records of ''Celtis'' |work=Germplasm Resources Information Network |publisher=United States Department of Agriculture |access-date=4 декември 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090120113400/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/splist.pl?2226 |archive-date=20 јануари 2009 |url-status=dead}}</ref> ==Распространетост и живеалишта== Родот е распространет ширум умерените и тропските краишта во светото, на сите континенти освен Антрарктикот.{{R|POWO|FOA|FOC}} ==Екологија== Некои видови како американската (''C.&nbsp;occidentalis'') и бразилската копривка (''C.&nbsp;brasiliensis'') се медоносни растенија, спореден извор на полен за пчелите. Со листовите се хранат и [[гасеница|гасениците]] на извесни [[пеперутки]]. Тука спаѓаат многу [[шаренци]], од кои се одвојува [[коприварче]]то (''Libythea celtis'') и некои [[преливка|преливки]] (''Apaturinae''). На дрвата расте и [[столпчести габи|столпчестата габа]] ''Perenniporia celtis'' ==Употреба== Неколку видови се садат как украсни дрва, ценети заради нивната сушоотпорност. Редовно се среќаваат во [[арборетум]]и и ботанички градини, особено во Северна Америка. Кинеската копривка (''C.&nbsp;sinensis'') е погодна за [[бонсаи]]; еден примерок до Дегу-мјон е прогласен за споменик на природата на Јужна Кореја. Плодовите се јадливи кога ќе узреат и паднат.<ref>{{наведена книга |title=The Complete Guide to Edible Wild Plants |publisher=Skyhorse Publishing |others=United States Department of the Army |year=2009 |isbn=978-1-60239-692-0 |location=New York |pages=58 |language=en-US |oclc=277203364}}</ref> Плодовите на американската копривка бил храна за [[американски староседелци|тамошните домородни народи]].<ref>{{нмс |url=https://archive.org/details/usesofplantsbyin00gilm/page/76/mode/1up |title=Uses of plants by the Indians of the Missouri River region |year=1919 |publisher=Washington, Govt. print. off.}}</ref> [[Дрво (материјал)|Дрвото]] на копривката понекогаш се користи во столарството и дрводелството. ==Галерија== <gallery> Dara têwî.jpg|Зрели плодови на жолтоплодната копривка (''C.{{Nbsp}}tournefortii'') Celtis-caucasica-fruit.JPG|Кавкаска копривка (''C.{{Nbsp}}caucasica'') со незрели плодови Celtis integrifolia.jpg|Целолисна копривка (''C.{{Nbsp}}integrifolia'') Celtis sinensis=Chinese Hackberry.jpg|Кинеска копривка (''C.{{Nbsp}}sinensis'') Celtis australis-StSauveur-4925~2015 10 31.JPG|Јужна копривка (''C.{{Nbsp}}australis'') наесен </gallery> ==Наводи== {{наводи|28em|refs= <ref name="POWO">{{нмс |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30002308-2 |title=''Celtis'' L. |website=[[Plants of the World Online]] |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |year=2024 |access-date=25 јули 2024}}</ref> <ref name="FOA">{{нмс |url=https://profiles.ala.org.au/opus/foa/profile/Celtis |title=''Celtis'' |last1=Hewson |first1=H.J. |year=2022 |editor-last1=Kodela |editor-first1=P.G. |website=Flora of Australia |publisher=Australian Biological Resources Study, Department of Climate Change, Energy, the Environment and Water: Canberra |access-date=25 јули 2024}}</ref> <ref name="FOC">{{нмс |title=''Celtis'' Linnaeus |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=105995 |website=Flora of China (eFloras) |publisher=Missouri Botanical Garden, St. Louis, MO & Harvard University Herbaria, Cambridge, MA. |access-date=25 јули 2024}}</ref> }} == Надворешни врски == {{рвр|Celtis}} * {{EOL}} * {{Inaturalist-таксон|54858}} {{Таксонска лента|from=Q248582}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Копривка| ]] [[Категорија:Конопи]] [[Категорија:Растенија за бонсаи]] fhws33taiepfxu7k2c1xfz2311dt7fr Celtis 0 1399237 5588866 2026-07-07T23:10:13Z Bjankuloski06 332 Пренасочување кон [[Копривка]] 5588866 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Копривка]] lv52grkzyvzkqf4i5mk2ov6qefvybhv Гаврил (охридски епископ) 0 1399238 5588874 2026-07-07T23:36:35Z Buli 2648 Создадена страница со: '''Гаврил Охридски''' бил византиски црковен великодостојник и епископ на Охрид во IX век. Познат е како еден од најраните средновековни епископи на Охридското епископско седиште и како учесник на **Цариградскиот собор од 879–880 година**, свикан за врем... 5588874 wikitext text/x-wiki '''Гаврил Охридски''' бил византиски црковен великодостојник и епископ на Охрид во IX век. Познат е како еден од најраните средновековни епископи на Охридското епископско седиште и како учесник на **Цариградскиот собор од 879–880 година**, свикан за време на патријархот **Фотиј I Цариградски**. ## Живот и дејност За животот на Гаврил Охридски не се зачувани биографски податоци. Не се познати годината и местото на неговото раѓање, времето кога бил ракоположен за епископ, ниту пак периодот на неговото управување со Охридската епископија. Единствениот сигурен податок за него потекнува од соборските акти на Цариградскиот собор од 879–880 година. Во актите на соборот неговото име е запишано како: **„Γαβριὴλ ἐπίσκοπος Ἀχρίδος“** (*Гаврил, епископ на Ахрида*) Овој запис претставува едно од најраните писмени сведоштва за постоењето на епископско седиште поврзано со Охрид во средновековниот период. ## Учеството на Фотиевиот собор Гаврил учествувал на **Цариградскиот собор од 879–880 година**, кој бил свикан по враќањето на Фотиј на цариградскиот патријаршиски престол. На соборот присуствувале епископи од различни области на Византиското Царство и претставници на источните патријаршии, како и папски легати од Рим. Соборот ги разгледувал прашањата поврзани со обновувањето на црковното единство по т.н. Фотиева схизма, статусот на патријархот Фотиј и прашањето за изменувањето на Никео-цариградскиот Символ на верата. Името на Гаврил се наоѓа меѓу потписниците на соборските одлуки, што сведочи дека Охридската епископија во тоа време била вклучена во црковната организација на Цариградската патријаршија. ## Историско значење Гаврил Охридски има значење во историјата на Охридската црква бидејќи е најраниот по име познат средновековен епископ поврзан со Охрид. Неговото појавување во соборските акти покажува дека Охрид, наследникот на античкиот Лихнидос, продолжил да биде значаен црковен центар и во IX век. Неговото сведоштво е особено важно за проучувањето на црковната историја на Македонија во периодот пред дејноста на **свети Климент Охридски** и пред создавањето на **Охридската архиепископија** во XI век. pau76onuhmmzbq4y650wgwmr1owavse 5588875 5588874 2026-07-07T23:38:42Z Buli 2648 5588875 wikitext text/x-wiki '''Гаврил Охридски''' бил византиски црковен великодостојник и епископ на Охрид во IX век. Познат е како еден од најраните средновековни епископи на Охридското епископско седиште и како учесник на **Цариградскиот собор од 879–880 година**, свикан за време на патријархот **Фотиј I Цариградски**. За животот на Гаврил Охридски не се зачувани биографски податоци. Не се познати годината и местото на неговото раѓање, времето кога бил ракоположен за епископ, ниту пак периодот на неговото управување со Охридската епископија. Единствениот сигурен податок за него потекнува од соборските акти на Цариградскиот собор од 879–880 година. Во актите на соборот неговото име е запишано како: „Γαβριὴλ ἐπίσκοπος Ἀχρίδος“** (*Гаврил, епископ на Ахрида*) Овој запис претставува едно од најраните писмени сведоштва за постоењето на епископско седиште поврзано со Охрид во средновековниот период. == Учеството на Фотиевиот собор == Гаврил учествувал на **Цариградскиот собор од 879–880 година**, кој бил свикан по враќањето на Фотиј на цариградскиот патријаршиски престол. На соборот присуствувале епископи од различни области на Византиското Царство и претставници на источните патријаршии, како и папски легати од Рим. Соборот ги разгледувал прашањата поврзани со обновувањето на црковното единство по т.н. Фотиева схизма, статусот на патријархот Фотиј и прашањето за изменувањето на Никео-цариградскиот Символ на верата. Името на Гаврил се наоѓа меѓу потписниците на соборските одлуки, што сведочи дека Охридската епископија во тоа време била вклучена во црковната организација на Цариградската патријаршија. k4ynt6rpyetshv1zlrewd22du7z6v9p 5588876 5588875 2026-07-07T23:42:50Z Buli 2648 5588876 wikitext text/x-wiki '''Гаврил Охридски''' бил византиски црковен великодостојник и епископ на [[Охрид]] во IX век. Познат е како еден од најраните средновековни епископи на Охридското епископско седиште и како учесник на Цариградскиот собор од 879–880 година, свикан за време на патријархот [[Фотиј I Цариградски]]. За животот на Гаврил Охридски не се зачувани биографски податоци. Не се познати годината и местото на неговото раѓање, времето кога бил ракоположен за епископ, ниту пак периодот на неговото управување со Охридската епископија. Единствениот сигурен податок за него потекнува од соборските акти на Цариградскиот собор од 879–880 година. Во актите на соборот неговото име е запишано како: „Γαβριὴλ ἐπίσκοπος Ἀχρίδος“ (''Гаврил, епископ на Ахрида''). Овој запис претставува едно од најраните писмени сведоштва за постоењето на епископско седиште поврзано со Охрид во средновековниот период. == Учеството на Фотиевиот собор == Гаврил учествувал на Цариградскиот собор од 879–880 година, кој бил свикан по враќањето на Фотиј на цариградскиот патријаршиски престол. На соборот присуствувале епископи од различни области на Византиското Царство и претставници на источните патријаршии, како и папски легати од Рим. Соборот ги разгледувал прашањата поврзани со обновувањето на црковното единство по т.н. Фотиева шизма, статусот на патријархот Фотиј и прашањето за изменувањето на Никео-цариградскиот Символ на верата. Името на Гаврил се наоѓа меѓу потписниците на соборските одлуки, што сведочи дека Охридската епископија во тоа време била вклучена во црковната организација на Цариградската патријаршија. g6sixyqq9yajydp2jo6tu82oilgsm1l 5588877 5588876 2026-07-07T23:47:53Z Buli 2648 /* Учеството на Фотиевиот собор */ 5588877 wikitext text/x-wiki '''Гаврил Охридски''' бил византиски црковен великодостојник и епископ на [[Охрид]] во IX век. Познат е како еден од најраните средновековни епископи на Охридското епископско седиште и како учесник на Цариградскиот собор од 879–880 година, свикан за време на патријархот [[Фотиј I Цариградски]]. За животот на Гаврил Охридски не се зачувани биографски податоци. Не се познати годината и местото на неговото раѓање, времето кога бил ракоположен за епископ, ниту пак периодот на неговото управување со Охридската епископија. Единствениот сигурен податок за него потекнува од соборските акти на Цариградскиот собор од 879–880 година. Во актите на соборот неговото име е запишано како: „Γαβριὴλ ἐπίσκοπος Ἀχρίδος“ (''Гаврил, епископ на Ахрида''). Овој запис претставува едно од најраните писмени сведоштва за постоењето на епископско седиште поврзано со Охрид во средновековниот период. == Учеството на Фотиевиот собор == Гаврил учествувал на Цариградскиот собор од 879–880 година, кој бил свикан по враќањето на Фотиј на цариградскиот патријаршиски престол. На соборот присуствувале епископи од различни области на Византиското Царство и претставници на источните патријаршии, како и папски легати од Рим. Соборот ги разгледувал прашањата поврзани со обновувањето на црковното единство по т.н. Фотиева шизма, статусот на патријархот Фотиј и прашањето за изменувањето на Никео-цариградскиот Символ на верата. Името на Гаврил се наоѓа меѓу потписниците на соборските одлуки, што сведочи дека Охридската епископија во тоа време била вклучена во црковната организација на Цариградската патријаршија. [[Категорија:Византиски епископи]] efhce0ktd8p89i2fij9b4i5z5oeeqxp 5588878 5588877 2026-07-07T23:56:30Z Buli 2648 5588878 wikitext text/x-wiki '''Гаврил Охридски''' ({{Дејствувал|879-880}}) бил византиски црковен великодостојник и епископ на [[Охрид]] во IX век. Познат е како еден од најраните средновековни епископи на Охридското епископско седиште и како учесник на Цариградскиот собор од 879–880 година, свикан за време на патријархот [[Фотиј I Цариградски]]. За животот на Гаврил Охридски не се зачувани биографски податоци. Не се познати годината и местото на неговото раѓање, времето кога бил ракоположен за епископ, ниту пак периодот на неговото управување со Охридската епископија. Единствениот сигурен податок за него потекнува од соборските акти на Цариградскиот собор од 879–880 година. Во актите на соборот неговото име е запишано како: „Γαβριὴλ ἐπίσκοπος Ἀχρίδος“ (''Гаврил, епископ на Ахрида''). Овој запис претставува едно од најраните писмени сведоштва за постоењето на епископско седиште поврзано со Охрид во средновековниот период. == Учеството на Фотиевиот собор == Гаврил учествувал на Цариградскиот собор од 879–880 година, кој бил свикан по враќањето на Фотиј на цариградскиот патријаршиски престол. На соборот присуствувале епископи од различни области на Византиското Царство и претставници на источните патријаршии, како и папски легати од Рим. Соборот ги разгледувал прашањата поврзани со обновувањето на црковното единство по т.н. Фотиева шизма, статусот на патријархот Фотиј и прашањето за изменувањето на Никео-цариградскиот Символ на верата. Името на Гаврил се наоѓа меѓу потписниците на соборските одлуки, што сведочи дека Охридската епископија во тоа време била вклучена во црковната организација на Цариградската патријаршија. [[Категорија:Византиски епископи]] pdhkpm44oqonxc1bgc0yt3o52p2bg5h 5588879 5588878 2026-07-08T00:05:17Z Buli 2648 5588879 wikitext text/x-wiki '''Гаврил Охридски''' ({{Дејствувал|879-880}}) бил византиски црковен великодостојник и епископ на [[Охрид]] во IX век. Познат е како еден од најраните средновековни епископи на Охридското епископско седиште и како учесник на [[Цариградски собор (879-880)|Цариградскиот собор од 879–880 година]], свикан за време на патријархот [[Фотиј I Цариградски]]. За животот на Гаврил Охридски не се зачувани биографски податоци. Не се познати годината и местото на неговото раѓање, времето кога бил ракоположен за епископ, ниту пак периодот на неговото управување со Охридската епископија. Единствениот сигурен податок за него потекнува од соборските акти на Цариградскиот собор од 879–880 година. Во актите на соборот неговото име е запишано како: „Γαβριὴλ ἐπίσκοπος Ἀχρίδος“ (''Гаврил, епископ на Ахрида''). Овој запис претставува едно од најраните писмени сведоштва за постоењето на епископско седиште поврзано со Охрид во средновековниот период. == Учеството на Фотиевиот собор == Гаврил учествувал на [[Цариградски собор (879-880)|Цариградскиот собор од 879–880 година]], кој бил свикан по враќањето на Фотиј на цариградскиот патријаршиски престол. На соборот присуствувале епископи од различни области на Византиското Царство и претставници на источните патријаршии, како и папски легати од Рим. Соборот ги разгледувал прашањата поврзани со обновувањето на црковното единство по т.н. Фотиева шизма, статусот на патријархот Фотиј и прашањето за изменувањето на Никео-цариградскиот Символ на верата. Името на Гаврил се наоѓа меѓу потписниците на соборските одлуки, што сведочи дека Охридската епископија во тоа време била вклучена во црковната организација на Цариградската патријаршија. [[Категорија:Византиски епископи]] ien4uj40uipw31k72pjrlx8novxmfia 5588966 5588879 2026-07-08T08:35:57Z Buli 2648 5588966 wikitext text/x-wiki '''Гаврил Охридски''' ({{Дејствувал|879-880}}) бил византиски црковен великодостојник и епископ на [[Охрид]] во IX век. Познат е како еден од најраните средновековни епископи на Охридското епископско седиште и како учесник на [[Цариградски собор (879-880)|Цариградскиот собор од 879–880 година]], свикан за време на патријархот [[Фотиј I Цариградски]]. За животот на Гаврил Охридски не се зачувани биографски податоци. Не се познати годината и местото на неговото раѓање, времето кога бил ракоположен за епископ, ниту пак периодот на неговото управување со Охридската епископија. Единствениот сигурен податок за него потекнува од соборските акти на Цариградскиот собор од 879–880 година. Во актите на соборот неговото име е запишано како: „Γαβριὴλ ἐπίσκοπος Ἀχρίδος“ (''Гаврил, епископ на Ахрида''). Овој запис претставува едно од најраните писмени сведоштва за постоењето на епископско седиште поврзано со Охрид во средновековниот период. == Учеството на Фотиевиот собор == Гаврил учествувал на [[Цариградски собор (879-880)|Цариградскиот собор од 879–880 година]], кој бил свикан по враќањето на Фотиј на цариградскиот патријаршиски престол. На соборот присуствувале епископи од различни области на Византиското Царство и претставници на источните патријаршии, како и папски легати од Рим. Соборот ги разгледувал прашањата поврзани со обновувањето на црковното единство по т.н. Фотиева шизма, статусот на патријархот Фотиј и прашањето за изменувањето на Никео-цариградскиот Символ на верата. Името на Гаврил се наоѓа меѓу потписниците на соборските одлуки, што сведочи дека Охридската епископија во тоа време била вклучена во црковната организација на Цариградската патријаршија. [[Категорија:Византиски епископи]] [[Категорија:Македонија во 9 век]] jlyjh5nb14l1u1f55945l22ly3jb6bc Категорија:Појавено во 1886 година во Македонија 14 1399239 5588884 2026-07-08T04:25:53Z Bjankuloski06 332 Создадена страница со: {{Појземја|Македонија}} 5588884 wikitext text/x-wiki {{Појземја|Македонија}} 8d70gor077v26grn317tw0wyhgz02sl 5588885 5588884 2026-07-08T04:26:17Z Bjankuloski06 332 5588885 wikitext text/x-wiki {{Појземја|188|6|Македонија}} 35ljmyf1frh0hpn8l2hhtgc9nr21oon Категорија:Појавено во 1886 година по земја 14 1399240 5588886 2026-07-08T04:27:28Z Bjankuloski06 332 Создадена страница со: {{ПојПоЗемја|188|6}} 5588886 wikitext text/x-wiki {{ПојПоЗемја|188|6}} ok8lby0g0coj4pseul0f5e632nxsjr4 Предлошка:Year by country category 10 1399241 5588887 2026-07-08T04:40:35Z Bjankuloski06 332 Создадена страница со: <noinclude>{{Distinguish|Template:Year in country category}}</noinclude><includeonly><!-- # The first step is to check whether this is a category page -->{{Category other<!-- -->|<!-- ############### It is a category ############################### # So check that it matches the required format: "YYYY by country" -->{{#ifeq: {{#invoke:String|match|s={{PAGENAME}}|pattern=^%d+ by country$|start=1|match=1|plain=fal... 5588887 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{Distinguish|Template:Year in country category}}</noinclude><includeonly><!-- # The first step is to check whether this is a category page -->{{Category other<!-- -->|<!-- ############### It is a category ############################### # So check that it matches the required format: "YYYY by country" -->{{#ifeq: {{#invoke:String|match|s={{PAGENAME}}|pattern=^%d+ by country$|start=1|match=1|plain=false|nomatch=%%nomatch%%}}|%%nomatch%%<!-- -->|<!-- # Doesn't match -->{{Error|[[Template:Year by country category]] is for use only on category pages whose title is of the form "YYYY by country", where YYYY is a 4-digit year}}<!-- -->[[Category:Errors reported by other category header templates]]<!-- -->|<!-- ############### We have a valid category ############################### #OUTDENT# ########################################################## #### BEGIN SECTION WHICH ACTUALLY BUILDS THE CATEGORY #### <!-- -->{{Category explanation|Земјите во '''[[{{Title year}}]] година'''}} {{Category series navigation|skip-gaps=yes}} {{Category see also if exists|{{Title year}} by city|{{Title year}} by continent}} [[Категорија:{{Title year}}| Земја]] [[Category:Земјите во {{DECADE|{{Title year}}}} година|{{Title year}}]] <!-- #### END SECTION WHICH ACTUALLY BUILDS THE CATEGORY #### ########################################################## #RESTORE INDENT# -->}}<!-- -->|<!-- ############### Not a category ############################### -->{{Error|[[Template:Year by country category]] is for use only on category pages whose title is of the form "YYYY by country", where YYYY is a 4-digit year}}<!-- -->[[Category:Errors reported by other category header templates]]<!-- -->}}</includeonly>{{Категориски автоазбучник}}<noinclude> {{документација}}<!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, please, not here! --></noinclude> 42hl46yax3l805h8hq84ky357mdkm8j 5588889 5588887 2026-07-08T04:43:54Z Bjankuloski06 332 Пренасочување кон [[Предлошка:ЗемјиПоГод]] 5588889 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Предлошка:ЗемјиПоГод]] jrusj23s97jylymouyc2k0qe45oj32n Категорија:Земјите во 1886 година 14 1399242 5588888 2026-07-08T04:42:04Z Bjankuloski06 332 Создадена страница со: {{Commons category}} {{Year by country category}} 5588888 wikitext text/x-wiki {{Commons category}} {{Year by country category}} i5k3cijctwhowwyaq5j8uzux0iyx1ps 5588890 5588888 2026-07-08T04:44:30Z Bjankuloski06 332 поправки 5588890 wikitext text/x-wiki {{ЗемјиПоГод|188|6}} 65bovqh7dy8xgvrkz4zkcochlobku4e Категорија:Земјите во 1880-тите 14 1399243 5588891 2026-07-08T04:46:21Z Bjankuloski06 332 Создадена страница со: {{катпар|Земјите во 1880-тите|Земјите во 1880-тите}} {{рв|1880s by country}} [[Категорија:1880-ти|Земји]] [[Категорија:Земјите по деценија|1880]] [[Категорија:Земјите во 19 век|080]] 5588891 wikitext text/x-wiki {{катпар|Земјите во 1880-тите|Земјите во 1880-тите}} {{рв|1880s by country}} [[Категорија:1880-ти|Земји]] [[Категорија:Земјите по деценија|1880]] [[Категорија:Земјите во 19 век|080]] 5vd64ntcqgbrhbmnj09qm0zgkzucuia Категорија:Македонија во 1886 година 14 1399244 5588892 2026-07-08T04:47:51Z Bjankuloski06 332 Создадена страница со: {{МакедонијаГод|188|6}} 5588892 wikitext text/x-wiki {{МакедонијаГод|188|6}} 5t6d9clhkwq2c6ovcmn5ql2r5nwfi5j Erica spiculifolia 0 1399245 5588895 2026-07-08T04:59:09Z Orce Wiki 121850 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:de:Special:Redirect/revision/258380005|Ährenheide]]“ 5588895 wikitext text/x-wiki '''''Erica spiculifolia''''' ([[Синоним (таксономија)|син.]] ''Bruckenthalia spiculifolia'') — [[Вид (биологија)|вид]] [[Скриеносеменици|цветно растение]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[вресови]] (''Ericaceae''). Овој вид е природно распространет во [[Југоисточна Европа]], во [[Македонија]], [[Србија]], [[Бугарија]], [[Романија]], [[Албанија]], [[Украина]], Крим, северна [[Грција]] и северноазискиот дел од [[Турција]].<ref name="GRIN"> {{GRIN|id=419742}} </ref> За првпат е опишано во 1802 година под името ''Erica spiculifolia'' од британскиот ботаничар Ричард Ентони Салисбери. Долго време овој вид се сметал за единствен претставник на родот ''Bruckenthalia'', под научното име ''Bruckenthalia spiculifolia'' == Опис и распространетост == Erica spiculifolia е ниско [[Грмушка|грмушесто растение]] со полулегнат раст, силно разгрането од [[Корен|коренот]], а гранчињата му се исправени или стојат вертикално. Неговите [[Стебло|стебла]] достигнуваат висина до 15 см и се покриени со бројни ситни, разлетани влакненца. [[Лист|Листовите]] се игловидни, тесни и издолжени, долги 4-5 мм и широки околу 0,7 мм, поставени густо и во голем број, делумно расперени или целосно расперени, најчесто по четири во лажни пршлени, а понекогаш спирално или мешано. Нивните рабови имаат ситни четинести влакненца, а врвот им завршува со долго влакно со голема жлезда; кај цветните гранчиња листовите се подолги, до 9 мм. [[Цвет|Цветовите]] се четиричлени, собрани во густи завршни соцветија со форма на цилиндри или топчиња, составени од 8 до 40 цветови; дршките се долги 2-3 мм, тенки, црвенкави и покриени со ситни влакненца; прицветните листови се долги 1,5-3 мм. Чашката е во форма на ѕвонче, долга 1,5 мм, без влакненца и црвенкава; нејзините запци се широко триаголни, ситно назабени и по должина еднакви со цевчестиот дел. Венчето е исто така ѕвонесто, црвено и без влакненца. Тоа е долго 2,5-3,2 мм, со слободни делови кои се јајцевидни, тапи и долги околу 1 мм. Има осум [[Прашник|прашници]], покуси од венчето; филаментите се околу половина покуси од антерите; антерите се долги 0,8 мм, црвенкави со виолетови врвови и се отвораат преку странични, речиси кружно-елиптични пори. Плодникот е четириделен и без влакненца. Столпчето е црвенкаво и достигнува должина до 3,5 мм. Плодната кутијка е без влакненца.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 4.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1998|location=Скопје|pages=782-783}}</ref> Во Македонија расте на високопланински пасишта со силикатна подлога или на длабоки почви во субалпскиот појас. Претставува многу распространето на планинските масиви: [[Шар Планина]], [[Јакупица]], [[Голешница]]-[[Лисец (Голешница)|Лисец]], [[Осоговски Планини|Осогово]], [[Пелистер]], [[Ниџе]], [[Дудица]], [[Кожуф]], [[Беласица]], [[Дешат]] и [[Бабуна (планина)|Дабничка Планина]].<ref name=":0" /> === литература === * Питер А. Шмит, Бернд Шулц: ''Фитшен - Вуди Флора: Книга за идентификување на дрвјата и грмушките што растат диво и се засадени во Централна Европа.'' Германија, Quelle & Meyer Verlag, 2023, стр. 427–428. eingeschränkte Vorschau во Google Books === Наводи === <references> <ref name="GRIN"> {{GRIN}} </ref> <ref name="Krüssmann1965"> {{Наведена книга|url={{Google Buch | BuchID = 8Cg2AAAAMAAJ | Seite = 53 | Linktext = | Hervorhebung = Ährenheide }}|title=Die Laubgehölze: eine Dendrologie für die Praxis|date=1965|publisher=Parey|pages=53|author=[[Gerd Krüssmann]]}} </ref> <ref name="Rothmaler2016"> {{Наведена книга|url={{Google Buch | BuchID = 7qu-DAAAQBAJ | Seite = 276 | Linktext = | Hervorhebung = Ährenheide }}|title=Rothmaler - Exkursionsflora von Deutschland: Krautige Zier- und Nutzpflanzen|date=2016-07-26|publisher=Springer-Verlag|isbn=978-3-662-50420-8|pages=|author=Eckehart J. Jäger, Friedrich Ebel, Peter Hanelt, Gerd K. Müller}} </ref> <ref name="Fitschen–Gehölzflora2023"> Peter A. Schmidt, Bernd Schulz: ''Fitschen - Gehölzflora: Ein Buch zum Bestimmen der in Mitteleuropa wild wachsenden und angepflanzten Bäume und Sträucher.'' Deutschland, Quelle & Meyer Verlag, 2023, S. 427–428. {{Google books}} </ref> <ref name="Euro+Med"> B. Valdés, 2009+: ''Bruckenthalia.'' [https://europlusmed.org/cdm_dataportal/taxon/f4127f97-c303-40f4-a9b1-b392d463ead9/synonymy?highlight=cce5a62a-cb69-46de-a5b5-73b30df4a988#cce5a62a-cb69-46de-a5b5-73b30df4a988 Datenblatt ''Bruckenthalia spiculifolia (Salisb.) Rchb.''] In: [https://europlusmed.org/ ''Euro+Med Plantbase - the information resource for Euro-Mediterranean plant diversity'']. </ref> </references> == Надворешни врски == * [https://portal.cybertaxonomy.org/flora-greece/cdm_dataportal/taxon/1e03b212-7200-490f-87d7-629ccc7fa5c8 Лист со податоци ''за Bruckenthalia spiculifolia (Salisb.) Rchb.'' со фотографии и дистрибуција во Грција на ''веб-страницата Flora of Greece'' - ''Анотирана листа за проверка на васкуларни растенија во Грција''] . [[Категорија:Вресови]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] nebk3fal57yanwsquskki22orar7prb 5588896 5588895 2026-07-08T05:17:56Z Orce Wiki 121850 5588896 wikitext text/x-wiki {{Закосен наслов}}{{Taxobox | name = ''Erica spiculifolia'' | image = Bruckenthalia spiculifolia0.jpg | image_width = 270px | image_caption = Erica spiculifolia | regnum = [[Plantae]] | divisio = [[Magnoliophyta]] | classis = [[Magnoliopsida]] | ordo = [[Ericales]] | familia = [[Ericaceae]] | subfamilia = | tribus = | genus = '''''Erica''''' |genus_authority = [[Rchb.]] |species = '''''Erica spiculifolia''''' |binomial = '''''Erica spiculifolia''''' |binomial_authority = ([[Salisb.]]) Rchb. }} '''''Erica spiculifolia''''' ([[Синоним (таксономија)|син.]] ''Bruckenthalia spiculifolia'') — [[Вид (биологија)|вид]] [[Скриеносеменици|цветно растение]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[вресови]] (''Ericaceae''). Овој вид е природно распространет во [[Југоисточна Европа]], во [[Македонија]], [[Србија]], [[Бугарија]], [[Романија]], [[Албанија]], [[Украина]], Крим, северна [[Грција]] и северноазискиот дел од [[Турција]].<ref name="GRIN"> {{GRIN|id=419742}} </ref> За првпат е опишано во 1802 година под името ''Erica spiculifolia'' од британскиот ботаничар [[Ричард Ентони Салисбери]]. Долго време овој вид се сметал за единствен претставник на родот ''Bruckenthalia'', под научното име ''Bruckenthalia spiculifolia'' == Опис и распространетост == Erica spiculifolia е ниско [[Грмушка|грмушесто растение]] со полулегнат раст, силно разгрането од [[Корен|коренот]], а гранчињата му се исправени или стојат вертикално. Неговите [[Стебло|стебла]] достигнуваат висина до 15 см и се покриени со бројни ситни, разлетани влакненца. [[Лист|Листовите]] се игловидни, тесни и издолжени, долги 4-5 мм и широки околу 0,7 мм, поставени густо и во голем број, делумно расперени или целосно расперени, најчесто по четири во лажни пршлени, а понекогаш спирално или мешано. Нивните рабови имаат ситни четинести влакненца, а врвот им завршува со долго влакно со голема жлезда; кај цветните гранчиња листовите се подолги, до 9 мм. [[Цвет|Цветовите]] се четиричлени, собрани во густи завршни соцветија со форма на цилиндри или топчиња, составени од 8 до 40 цветови; дршките се долги 2-3 мм, тенки, црвенкави и покриени со ситни влакненца; прицветните листови се долги 1,5-3 мм. Чашката е во форма на ѕвонче, долга 1,5 мм, без влакненца и црвенкава; нејзините запци се широко триаголни, ситно назабени и по должина еднакви со цевчестиот дел. Венчето е исто така ѕвонесто, црвено и без влакненца. Тоа е долго 2,5-3,2 мм, со слободни делови кои се јајцевидни, тапи и долги околу 1 мм. Има осум [[Прашник|прашници]], покуси од венчето; филаментите се околу половина покуси од антерите; антерите се долги 0,8 мм, црвенкави со виолетови врвови и се отвораат преку странични, речиси кружно-елиптични пори. Плодникот е четириделен и без влакненца. Столпчето е црвенкаво и достигнува должина до 3,5 мм. Плодната кутијка е без влакненца.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 4.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1998|location=Скопје|pages=782-783}}</ref> Во Македонија расте на високопланински пасишта со силикатна подлога или на длабоки почви во субалпскиот појас. Претставува многу распространето на планинските масиви: [[Шар Планина]], [[Јакупица]], [[Голешница]]-[[Лисец (Голешница)|Лисец]], [[Осоговски Планини|Осогово]], [[Пелистер]], [[Ниџе]], [[Дудица]], [[Кожуф]], [[Беласица]], [[Дешат]] и [[Бабуна (планина)|Дабничка Планина]].<ref name=":0" /> == Галерија == <gallery> Податотека:Bruckenthalia spiculifolia (BG Wroclaw)-3.JPG|''Erica spiculifolia'' (''Bruckenthalia spiculifolia'') Податотека:20090808 Bruckenthalia spiculifolia.JPG|Крупен кадар на цветови од ''Erica spiculifolia'' (''Bruckenthalia spiculifolia'') Податотека:Bruckenthalia spiculifolia2.jpg|''Erica spiculifolia'' (''Bruckenthalia spiculifolia'') Податотека:Curtis's botanical magazine (Tab. 8148) (9598132101).jpg|Илустрација на ''Erica spiculifolia'' (''Bruckenthalia spiculifolia'') </gallery> === Литература === * Питер А. Шмит, Бернд Шулц: ''Фитшен - Вуди Флора: Книга за идентификување на дрвјата и грмушките што растат диво и се засадени во Централна Европа.'' Германија, Quelle & Meyer Verlag, 2023, стр. 427–428. eingeschränkte Vorschau во Google Books === Наводи === {{Наводи}}{{таксонска лента}} == Надворешни врски == * [https://portal.cybertaxonomy.org/flora-greece/cdm_dataportal/taxon/1e03b212-7200-490f-87d7-629ccc7fa5c8 Лист со податоци ''за Bruckenthalia spiculifolia (Salisb.) Rchb.'' со фотографии и дистрибуција во Грција на ''веб-страницата Flora of Greece'' - ''Анотирана листа за проверка на васкуларни растенија во Грција''] . [[Категорија:Вресови]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] eogbbtl3pn3uig6gk92twmy3z6offce Разговор:Erica spiculifolia 1 1399246 5588897 2026-07-08T05:18:14Z Orce Wiki 121850 Создадена страница со: {{сзр}} 5588897 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 Алпска роза 0 1399247 5588898 2026-07-08T05:52:18Z Orce Wiki 121850 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1359458618|Rhododendron ferrugineum]]“ 5588898 wikitext text/x-wiki '''Алпска роза''' ([[Биномна номенклатура|науч]]. ''Rhododendron ferrugineum'') — [[Вид (биологија)|вид]] [[Зимзелено растение|зимзелена]] [[грмушка]] што расте на кисели почви, веднаш над горната шумска граница во [[Алпи|Алпите]], [[Пиринеи|Пиринеите]], [[Јура (планински венец)|Јура]] и северните [[Апенини]]. Претставува типичен вид за родот ''Rhododendron''. == Опис и распространетост == Алпската роза (''Rhododendron ferrugineum'') е грмушесто [[Растенија|растение]] со висина од 1 м, со бројни исправени гранчиња обвиткани со сиво-кафеава кора. Младите гранчиња се покриени со рѓести лушпести наслаги. [[Лист|Листовите]] се издолжено-елипсовидни, долги 2-4 см, кожести и цврсти, со остар или шилест врв, целосни по рабовите; горната страна е сјајна и темнозелена, а долната е покриена со густи рѓести лушпи и има изразена жолтеникава средна жилка; рабовите се свиткани надолу. [[Цвет|Цветовите]] обично се групирани по 6-10 во завршни, штитовидни гроздести соцветија; дршките им се голи и долги колку самиот цвет. Чашката е долга околу 1,5 мм и има издолжени влакнести реси. Венчето е ѕвонесто, долго околу 15 мм, најчесто розово-црвено, понекогаш бело; неговите слободни делови се речиси еднакви по должина со цевчестиот дел, а надворешната страна има жолтеникави жлездести лушпи. Постојат десет [[Прашник|прашници]] со различна должина, кои достигнуваат до две третини од венчето; нивните филаменти се влакнести во долниот дел, а голи во горниот; антерите се долги 1,2 мм и се отвораат на врвот со два кружни отвора. Плодникот е јајцевиден и поделен на пет делови. Столпчето е двојно подолго од плодникот, а жигот е проширен и има пет испакнатини. Плодот е во форма на кутијка.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 4.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1998|location=Скопје|pages=783-784}}</ref> Во [[Македонија]] расте на хумусни и влажни, длабоки почви. Изолирани единки од ова растение се среќаваат во повисоките региони на [[Шар Планина]].<ref name=":0" /> == Токсичност == Алпската роза ''(Rhododendron ferrugineum)'' е умерено [[Отров|токсично]] растение, бидејќи содржи [[арбутин]], ареколин и родоксантин, и може да предизвика [[повраќање]], како и тешкотии во дигестивниот, [[Нервен систем|нервниот]], [[Дишен систем|респираторниот]] и циркулаторниот систем.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://herbarium.freehostia.com/plant.php?latin=Rhododendron+ferrugineum&commun=Rhododendron&lang=en|title=Rhododendron (Alpen Rose - Snow-rose - Rusty-leaved Alpenrose)|date=2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110817201449/http://herbarium.freehostia.com/plant.php?latin=Rhododendron+ferrugineum&commun=Rhododendron&lang=en|archive-date=August 17, 2011|accessdate=21 April 2024}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Rhododendron ferrugineum|''Rhododendron ferrugineum''}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Андора]] [[Категорија:Флора на Алпите]] [[Категорија:Планински растенија]] [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] 1iucvuq1nnqxuu0inpls2s62fk7r837 5588899 5588898 2026-07-08T06:01:19Z Orce Wiki 121850 5588899 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Alpenrose (Rhododendron ferrugineum) (9135007571).jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn | author = Khela, S. | title = Алпска роза ''Rhododendron ferrugineum'' | article-number = e.T203007A2758537 | year = 2013 | access-date = 13 March 2023}}</ref> | genus = Rhododendron | species = ferrugineum | authority = [[L.]] }} '''Алпска роза''' ([[Биномна номенклатура|науч]]. ''Rhododendron ferrugineum'') — [[Вид (биологија)|вид]] [[Зимзелено растение|зимзелена]] [[грмушка]] што расте на кисели почви, веднаш над горната шумска граница во [[Алпи|Алпите]], [[Пиринеи|Пиринеите]], [[Јура (планински венец)|Јура]] и северните [[Апенини]]. Претставува типичен вид за родот ''Rhododendron''. == Опис и распространетост == Алпската роза (''Rhododendron ferrugineum'') е грмушесто [[Растенија|растение]] со висина од 1 м, со бројни исправени гранчиња обвиткани со сиво-кафеава кора. Младите гранчиња се покриени со рѓести лушпести наслаги. [[Лист|Листовите]] се издолжено-елипсовидни, долги 2-4 см, кожести и цврсти, со остар или шилест врв, целосни по рабовите; горната страна е сјајна и темнозелена, а долната е покриена со густи рѓести лушпи и има изразена жолтеникава средна жилка; рабовите се свиткани надолу. [[Цвет|Цветовите]] обично се групирани по 6-10 во завршни, штитовидни гроздести соцветија; дршките им се голи и долги колку самиот цвет. Чашката е долга околу 1,5 мм и има издолжени влакнести реси. Венчето е ѕвонесто, долго околу 15 мм, најчесто розово-црвено, понекогаш бело; неговите слободни делови се речиси еднакви по должина со цевчестиот дел, а надворешната страна има жолтеникави жлездести лушпи. Постојат десет [[Прашник|прашници]] со различна должина, кои достигнуваат до две третини од венчето; нивните филаменти се влакнести во долниот дел, а голи во горниот; антерите се долги 1,2 мм и се отвораат на врвот со два кружни отвора. Плодникот е јајцевиден и поделен на пет делови. Столпчето е двојно подолго од плодникот, а жигот е проширен и има пет испакнатини. Плодот е во форма на кутијка.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 4.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1998|location=Скопје|pages=783-784}}</ref> Во [[Македонија]] расте на хумусни и влажни, длабоки почви. Изолирани единки од ова растение се среќаваат во повисоките региони на [[Шар Планина]].<ref name=":0" /> == Токсичност == Алпската роза ''(Rhododendron ferrugineum)'' е умерено [[Отров|токсично]] растение, бидејќи содржи [[арбутин]], ареколин и родоксантин, и може да предизвика [[повраќање]], како и тешкотии во дигестивниот, [[Нервен систем|нервниот]], [[Дишен систем|респираторниот]] и циркулаторниот систем.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://herbarium.freehostia.com/plant.php?latin=Rhododendron+ferrugineum&commun=Rhododendron&lang=en|title=Rhododendron (Alpen Rose - Snow-rose - Rusty-leaved Alpenrose)|date=2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110817201449/http://herbarium.freehostia.com/plant.php?latin=Rhododendron+ferrugineum&commun=Rhododendron&lang=en|archive-date=August 17, 2011|accessdate=21 April 2024}}</ref> == Галерија == <gallery> Податотека:Rhododendron ferrugineum.JPG|Алпска роза (''Rhododendron ferrugineum'') Податотека:Dettaglio - Ericaceae Rhododendron ferrugineum Lin. - Erbario Frizzi Perugia n. 1947.jpg|Алпска роза (''Rhododendron ferrugineum'') Податотека:Flora conspicua (Pl. 52) (6046903734).jpg|Илустрација на алпска роза (''Rhododendron ferrugineum'') Податотека:0 Rhododendron ferrugineum - Vallorcine (3).JPG|Алпска роза (''Rhododendron ferrugineum'') на Алпите Податотека:Rhododendron ferrugineum Valais4.JPG|Алпска роза (''Rhododendron ferrugineum'') </gallery> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Rhododendron ferrugineum|''Rhododendron ferrugineum''}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Андора]] [[Категорија:Флора на Алпите]] [[Категорија:Планински растенија]] [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] eufumusp7muu3hmk2nrovcube2rl4j3 Разговор:Алпска роза 1 1399248 5588900 2026-07-08T06:01:37Z Orce Wiki 121850 Создадена страница со: {{сзр}} 5588900 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 Џон Мерл Култер 0 1399249 5588911 2026-07-08T07:09:36Z BosaFi 115936 BosaFi ја премести страницата [[Џон Мерл Култер]] на [[Џон Мерл Коултер]] 5588911 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Џон Мерл Коултер]] aai18d86glbc38f5gzgz6wz0hnp9b2o Rhododendron myrtifolium 0 1399250 5588914 2026-07-08T07:12:30Z Orce Wiki 121850 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1315305352|Rhododendron myrtifolium]]“ 5588914 wikitext text/x-wiki '''''Rhododendron myrtifolium''''' ([[Синоним (таксономија)|син.]] ''Rhododendron kotschyi'') — [[Вид (биологија)|вид]] [[Скриеносеменици|цветна]] [[Зимзелено растение|зимзелена]] [[грмушка]] од семејството [[вресови]] (''Ericaceae''). Претставува честа појава на високите планински венци на [[Источна Европа]], особено во [[Бугарија]], [[Романија]] и [[Украина]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://digital.csic.es/bitstream/10261/80649/1/distribution_phytocoenotic_characteristics.pdf|title=Distribution and phytocoenotic characteristics of relict populations of ''Rhododendron myrtifolium'' (ericaceae) in the ukrainian carpathians|publisher=Consejo Superior de Investigaciones Científicas|accessdate=23 July 2015}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rosebay.org/chapterweb/specmyr.htm|title=''Rhododendron myrtifolium''|publisher=Rosebay Massachusetts Chapter|accessdate=23 July 2015}}</ref> Опис и распространетост ''Rhododendron myrtifolium'' е ниска грмушка со висина до 50 см, која е карактеристично разгранета уште од основата. Старите [[Стебло|стебла]] имаат набрана сиво-кафеава кора со бројни брадавичести остатоци од жлезди, а младите гранчиња се црвенкаво-кафеави и покриени со многу кратки влакненца. [[Лист|Листовите]] се поставени спирално, долги 1-2 см, широко-елипсовидни, кожести и голи; горната страна е темнозелена и сјајна, со спроводни жили вградени во ткивото што дава набран изглед; врвот е тап, рабовите благо свиткани надолу, основата се стеснува во кратка црвена дршка; долната страна е рѓесто-кафеава со виолетова нијанса и густо покриена со лушпести жлезди. [[Цвет|Цветовите]] се групирани по 3-7 во завршни штитовидни гроздести [[Соцветие|соцветија]]; прицветните листови се издолжени, долги 7-8 мм, со тап врв, покриени со ситни влакненца и рабови со долги влакна; дршките се долги 10-20 мм, тенки, виолетово-црвени, со многу ситни влакненца и бројни лушпести жлезди. Чашката е во форма на чинија, поделена на 5 делови, со многу мали и кратки триаголни сегменти. Венчето е цилиндрично, долго 15-20 мм, со слободни делови околу 5 мм кои завршуваат заоблено; бојата е црвено-розова, површината има кратки бели влакненца и ретки жлезди, а внатрешноста на цевчестиот дел е густо влакнеста. Има десет [[Прашник|прашници]], покуси од венечната цевка; нивните филаменти се светлорозови, проширени во основата и по рабовите на долниот дел покриени со долги густи влакна. Антерите се отвораат на врвот преку кружни отвори. Плодникот е јајцевиден и густо покриен со жлезди, а столпчето е виолетово и еднакво долго со плодникот. Плодната кутијка е долга 4-6 мм.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 4.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1998|location=Скопје|pages=784-785}}</ref> Во [[Македонија]] расте на тревести и каменливи терени со силикатна подлога во алпскиот појас. Ова растение се среќава единствено на планината [[Јакупица]], над [[Салаковски Езера|Салаковските Езера]].<ref name=":0" /> == Синоними == * ''Rhododendron ferrugineum <small>(Schott & Kotschy) [[:en:August_von_Hayek|Hayek]] 1928</small>'' * ''Rhododendron kotschyi <small>[[:en:Simonk.|Simonk.]], 1887</small>'' == Галерија == <gallery> Податотека:Літо_у_горах.jpg Податотека:Rhododendron_myrtifolium_Chornohora_Pozhyzhevska.JPG Податотека:Rhododendron_myrtifolium_(kotschyi)_(35280457661).jpg Податотека:Rhododendron_myrtifolium_(kotschyi)_(41636908905).jpg Податотека:Rhododéndron_myrtifólium_2.jpg Податотека:Rhododendron_myrtifolium_(kotschyi)_(35022610190).jpg Податотека:Rhododendron_myrtifolium_(kotschyi)_(35370163336).jpg </gallery> == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Бугарија]] [[Категорија:Загрозени видови според МСЗП]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] n5jakvm895jhbbgsjo1mewzuv800y0q 5588916 5588914 2026-07-08T07:18:28Z Orce Wiki 121850 5588916 wikitext text/x-wiki {{Закосен наслов}}{{Speciesbox | image = Rhododendron myrtifolium Chornohora Turkul.JPG | status = EN | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{cite iucn |author=Rivers, M.C. |year=2017 |title=''Rhododendron myrtifolium'' |volume=2017 |article-number=e.T83772628A86136306 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-3.RLTS.T83772628A86136306.en |access-date=7 October 2024}}</ref> | genus = Rhododendron | species = myrtifolium | authority = [[Schott]] & [[Kotschy]], 1851<ref>{{cite web|url=http://rbg-web2.rbge.org.uk/cgi-bin/nph-readbtree.pl/dataset=/parent=/filename=feout/firstval=11/SID=4088.1393654492?FAMILY_XREF=&GENUS_XREF=Rhododendron&SPECIES_XREF=&TAXON_NAME_XREF=&RANK= |title= Europe flora |publisher=[[Royal Botanic Garden Edinburgh]] |access-date=23 July 2015}}</ref> }} '''''Rhododendron myrtifolium''''' ([[Синоним (таксономија)|син.]] ''Rhododendron kotschyi'') — [[Вид (биологија)|вид]] [[Скриеносеменици|цветна]] [[Зимзелено растение|зимзелена]] [[грмушка]] од семејството [[вресови]] (''Ericaceae''). Претставува честа појава на високите планински венци на [[Источна Европа]], особено во [[Бугарија]], [[Романија]] и [[Украина]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://digital.csic.es/bitstream/10261/80649/1/distribution_phytocoenotic_characteristics.pdf|title=Distribution and phytocoenotic characteristics of relict populations of ''Rhododendron myrtifolium'' (ericaceae) in the ukrainian carpathians|publisher=Consejo Superior de Investigaciones Científicas|accessdate=23 July 2015}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rosebay.org/chapterweb/specmyr.htm|title=''Rhododendron myrtifolium''|publisher=Rosebay Massachusetts Chapter|accessdate=23 July 2015}}</ref> == Опис и распространетост == ''Rhododendron myrtifolium'' е ниска грмушка со висина до 50 см, која е карактеристично разгранета уште од основата. Старите [[Стебло|стебла]] имаат набрана сиво-кафеава кора со бројни брадавичести остатоци од жлезди, а младите гранчиња се црвенкаво-кафеави и покриени со многу кратки влакненца. [[Лист|Листовите]] се поставени спирално, долги 1-2 см, широко-елипсовидни, кожести и голи; горната страна е темнозелена и сјајна, со спроводни жили вградени во ткивото што дава набран изглед; врвот е тап, рабовите благо свиткани надолу, основата се стеснува во кратка црвена дршка; долната страна е рѓесто-кафеава со виолетова нијанса и густо покриена со лушпести жлезди. [[Цвет|Цветовите]] се групирани по 3-7 во завршни штитовидни гроздести [[Соцветие|соцветија]]; прицветните листови се издолжени, долги 7-8 мм, со тап врв, покриени со ситни влакненца и рабови со долги влакна; дршките се долги 10-20 мм, тенки, виолетово-црвени, со многу ситни влакненца и бројни лушпести жлезди. Чашката е во форма на чинија, поделена на 5 делови, со многу мали и кратки триаголни сегменти. Венчето е цилиндрично, долго 15-20 мм, со слободни делови околу 5 мм кои завршуваат заоблено; бојата е црвено-розова, површината има кратки бели влакненца и ретки жлезди, а внатрешноста на цевчестиот дел е густо влакнеста. Има десет [[Прашник|прашници]], покуси од венечната цевка; нивните филаменти се светлорозови, проширени во основата и по рабовите на долниот дел покриени со долги густи влакна. Антерите се отвораат на врвот преку кружни отвори. Плодникот е јајцевиден и густо покриен со жлезди, а столпчето е виолетово и еднакво долго со плодникот. Плодната кутијка е долга 4-6 мм.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 4.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1998|location=Скопје|pages=784-785}}</ref> Во [[Македонија]] расте на тревести и каменливи терени со силикатна подлога во алпскиот појас. Ова растение се среќава единствено на планината [[Јакупица]], над [[Салаковски Езера|Салаковските Езера]].<ref name=":0" /> == Синоними == * ''Rhododendron ferrugineum <small>(Schott & Kotschy) [[Hayek]] 1928</small>'' * ''Rhododendron kotschyi <small>[[Simonk.]], 1887</small>'' == Галерија == <gallery> Податотека:Літо_у_горах.jpg Податотека:Rhododendron_myrtifolium_Chornohora_Pozhyzhevska.JPG Податотека:Rhododendron_myrtifolium_(kotschyi)_(35280457661).jpg Податотека:Rhododendron_myrtifolium_(kotschyi)_(41636908905).jpg Податотека:Rhododéndron_myrtifólium_2.jpg Податотека:Rhododendron_myrtifolium_(kotschyi)_(35022610190).jpg Податотека:Rhododendron_myrtifolium_(kotschyi)_(35370163336).jpg Податотека:5Flora.jpg Податотека:Rodnei-4.jpg </gallery> == Наводи == {{Наводи}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Бугарија]] [[Категорија:Загрозени видови според МСЗП]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] p7vp461qbp3y0hspjx838a5r9jynrji Мојата сестра, серискиот убиец 0 1399251 5588919 2026-07-08T07:18:51Z BosaFi 115936 BosaFi ја премести страницата [[Мојата сестра, серискиот убиец]] на [[Мојата сестра, сериски убиец]] 5588919 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Мојата сестра, сериски убиец]] qlk4sibo66bu4lyaolys0rbu80g88pl Обична смрча 0 1399252 5588952 2026-07-08T08:28:50Z Виолетова 1975 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1351863744|Picea abies]]“ 5588952 wikitext text/x-wiki '''Обична смрча''' ''(''[[науч.]] ''Picea abies)'' е вид [[смрча]] по потекло од [[Северна Европа|Северна]], [[Средна Европа|Централна]] и [[Источна Европа]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.conifers.org/pi/Picea_abies.php|title=Picea abies (Norway spruce) description|work=Conifers.org|accessdate=2017-01-08}}</ref> Има гранчиња кои обично висат надолу, и најдолги конуси од која било [[смрча]], долги 9-17 см. Таа е многу тесно поврзана со сибирската смрча (''[[Picea obovata]]''), која ја заменува источно од [[Урал (планина)|Уралските Планини]], и со која слободно се хибридизира. Оваа смрча има широка распространетост, бидејќи се сади поради своето дрво и е вид што се користи како [[новогодишна елка]] во неколку земји низ светот. Тоа била првата [[Голосеменици|голосемена единка]] чиј [[Геном|геном е секвенциониран]]. Латинскиот [[Биномна номенклатура|специфичен епитет]] ''abies'' значи „како елка“.<ref name="RHSLG">{{Наведена книга|title=RHS Latin for Gardeners|last=Harrison|first=Lorraine|publisher=Mitchell Beazley|year=2012|isbn=978-1-84533-731-5|location=United Kingdom}}</ref> == Опис == [[Податотека:Picea_abies_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-105.jpg|лево|мини|Илустрација од 1885 година.]] [[Податотека:Picea_abies_young_female_cone_-_Keila.jpg|мини|Млад женски конус]] == Одгледување и употреба == [[Податотека:Trafalgar_Square_Christmas_tree8.jpg|мини|Божиќната елка на плоштадот Трафалгар во 2008 година. Секоја година, главниот град на Норвешка, [[Осло]], му ја подарува на [[Лондон]] како подарок, а обично се користат смрчи стари околу 50 до 60 години.]] == Наводи == {{Наводи|30em|refs=<ref name=farjon>Farjon, A. (1990). ''Pinaceae. Drawings and Descriptions of the Genera''. Koeltz Scientific Books {{ISBN|3-87429-298-3}}.</ref> <ref name=afm>Mitchell, A.F. (1974). ''A Field Guide to the Trees of Britain and Northern Europe''. Collins {{ISBN|0-00-212035-6}}</ref> <ref name=rushforthc>Rushforth, K. (1987). ''Conifers''. Helm {{ISBN|0-7470-2801-X}}.</ref> <ref name=gymno>{{Gymnosperm Database |family=Pinaceae |genus=Picea |species=abies}}</ref> <ref name=Krutovskii1995>{{cite journal|last1=Krutovskii |first1=Konstantin V. |last2=Bergmann |first2=Fritz |year=1995 |title=Introgressive hybridization and phylogenetic relationships between Norway, ''Picea abies'' (L.) Karst., and Siberian, ''P. obovata'' Ledeb., spruce species studied by isozyme loci |journal=[[Heredity (journal)|Heredity]] |volume=74 |issue=5 |pages=464–480 |doi=10.1038/hdy.1995.67|doi-access=free|bibcode=1995Hered..74..464K }}</ref> <ref name=FEIS>{{FEIS |type=tree |last=Sullivan |first=Janet |genus=Picea |species=abies |year=1994 |access-date=18 November 2009}}</ref> <ref name=Vogl2013>{{cite journal |author1=Vogl, S. |author2=Picker, P. |author3=Mihaly-Bison, J. |author4=Fakhrudin, N. |author5=Atanasov, A.G. |author6=Heiss, E.H. |author7=Wawrosch, C. |author8=Reznicek, G. |author9=Dirsch, V.M. |author10=Saukel, J. |author11=Kopp, B. |title=Ethnopharmacological in vitro studies on Austria's folk medicine – an unexplored lore. In vitro anti-inflammatory activities of 71 Austrian traditional herbal drugs |journal=Journal of Ethnopharmacology |date=7 October 2013 |volume=149 |issue=3 |pages=750–771 |doi=10.1016/j.jep.2013.06.007 |pmid=23770053 |pmc=3791396 |bibcode=2013JEthn.149..750V }}</ref> <ref name=Mitton1996>{{cite journal|title=Genetic variation and the natural history of quaking aspen |last1=Mitton |first1=J.B. |last2=Grant |first2=M.C. |year=1996 |journal=BioScience |volume=46 |issue=1 |pages=25–31 |jstor=1312652|doi=10.2307/1312652 |doi-access=free}}</ref> <ref name=Munzenberger1990>{{cite journal |author1=Münzenberger, B. |author2=Heilemann, J. |author3=Strack, D. |author4=Kottke, I. |author5=Oberwinkler, F. |title=Phenolics of mycorrhizas and non-mycorrhizal roots of Norway spruce |journal=Planta |year=1990 |volume=182 |issue=1 |pages=142–148 |doi=10.1007/BF00239996 |pmid=24197010|bibcode=1990Plant.182..142M |s2cid=43504838}}</ref> <ref name=Lokke1990>{{cite journal|last=Løkke|first=Hans|title=Picein and piceol concentrations in Norway spruce |journal=Ecotoxicology and Environmental Safety |date=June 1990 |volume=19 |issue=3 |pages=301–309 |doi=10.1016/0147-6513(90)90032-Z |pmid=2364913|bibcode=1990EcoES..19..301L }}</ref> <ref name=Lindberg1992>{{cite journal|author1=Lindberg, M. |author2=Lundgren, L. |author3=Gref, R. |author4=Johansson, M. |title=Stilbenes and resin acids in relation to the penetration of Heterobasidion annosum through the bark of ''Picea abies'' |journal=Forest Pathology |date=1 May 1992 |volume=22 |issue=2 |pages=95–106 |doi=10.1111/j.1439-0329.1992.tb01436.x |bibcode=1992FoPat..22...95L }}</ref> <ref name=Birol>{{cite journal |author1=Birol, I. |author2=Raymond, A. |author3=Jackman, S.D. |author4=Pleasance, S. |author5=Coope, R. |author6=Taylor, G.A. |author7=Yuen, M.M. |author8=Keeling, C.I. |author9=Brand, D. |author10=Vandervalk, B.P. |author11=Kirk, H. |author12=Pandoh, P. |author13=Moore, R.A. |author14=Zhao, Y. |author15=Mungall, A.J. |author16=Jaquish, B. |author17=Yanchuk, A. |author18=Ritland, C. |author19=Boyle, B. |author20=Bousquet, J. |author21=Ritland, K. |author22=Mackay, J. |author23=Bohlmann, J. |author24=Jones, S.J. |title=Assembling the 20 Gb white spruce (''Picea glauca'') genome from whole-genome shotgun sequencing data |journal=Bioinformatics |year=2013 |volume=29 |issue=12 |pages=1492–1497 |doi=10.1093/bioinformatics/btt178 |pmid=23698863 |pmc=3673215 |display-authors=10}}</ref> <ref name=Nystedt2013>{{cite journal |title=The Norway spruce genome sequence and conifer genome evolution |journal=Nature |volume=497 |issue=7451 |pages=579–584 |doi=10.1038/nature12211 |date=30 May 2013 |author1=Nystedt, B. |author2=Street, N.R. |author3=Wetterbom, A. |author4=Zuccolo, A. |author5=Lin, Y.C. |author6=Scofield, D.G. |author7=Vezzi, F. |author8=Delhomme, N. |author9=Giacomello, S. |author10=Alexeyenko, A. |author11=Vicedomini, R. |author12=Sahlin, K. |author13=Sherwood, E. |author14=Elfstrand, M. |author15=Gramzow, L. |author16=Holmberg, K. |author17=Hällman, J. |author18=Keech, O. |author19=Klasson, L. |author20=Koriabine, M. |author21=Kucukoglu, M. |author22=Käller, M. |author23=Luthman, J. |author24=Lysholm, F. |author25=Niittylä, T. |author26=Olson, Å. |author27=Rilakovic, N. |author28=Ritland, C. |author29=Rosselló, J.A. |author30=Sena, J. |author31=Svensson, T. |author32=Talavera-López, C. |author33=Theißen, G. |author34=Tuominen, H. |author35=Vanneste, K. |author36=Wu, Z.Q. |author37=Zhang, B. |author38=Zerbe, P. |author39=Arvestad, L. |author40=Bhalerao, R. |author41=Bohlmann, J. |author42=Bousquet, J. |author43=Garcia Gil, R. |author44=Hvidsten, T.R. |author45=de Jong, P. |author46=MacKay, J. |author47=Morgante, M. |author48=Ritland, K. |author49=Sundberg, B. |author50=Thompson, S.L. |author51=Van de Peer, Y. |author52=Andersson, B. |author53=Nilsson, O. |author54=Ingvarsson, P.K. |author55=Lundeberg, J. |author56=Jansson, S. |display-authors=10 |pmid=23698360|bibcode=2013Natur.497..579N |hdl=1854/LU-4110028 |doi-access=free|hdl-access=free }}</ref> <ref name=ThePlantList>{{ThePlantList | id =kew-2562738 | taxon =Picea abies | authority =(L.) H. Karst | accessdate = 14 March 2014}}</ref> <ref name=WorldCklist>{{cite web |url=http://wcsp.science.kew.org/namedetail.do?name_id=380406 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190404013857/http://wcsp.science.kew.org/namedetail.do?name_id=380406 |url-status=dead |archive-date=April 4, 2019 |title=''Picea abies'' |work=[[World Checklist of Selected Plant Families]] (WCSP) |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] }}</ref>}} == Надворешни врски == {{Ризница}} * [http://congenie.org/start Проект за геном на смрека] на Congenie.org * [http://www.euforgen.org/species/picea-abies/ ''Picea abies''] - мапа на распространетост, генетски единици за зачувување и сродни ресурси. Европска програма за шумски генетски ресурси (EUFORGEN) {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Алпите]] [[Категорија:Флора на Украина]] [[Категорија:Флора на Словенија]] [[Категорија:Флора на Словачка]] [[Категорија:Флора на Србија]] [[Категорија:Флора на Романија]] [[Категорија:Флора на Молдова]] [[Категорија:Флора на Полска]] [[Категорија:Флора на Литванија]] [[Категорија:Флора на Латвија]] [[Категорија:Флора на Италија]] [[Категорија:Флора на Германија]] [[Категорија:Флора на Естонија]] [[Категорија:Флора на Чешка]] [[Категорија:Флора на Хрватска]] [[Категорија:Флора на Бугарија]] [[Категорија:Флора на Белорусија]] [[Категорија:Смрча]] [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] [[Категорија:Флора на Македонија]] m9wuivf8dlku9ioe1h3kf1ivrmqkxiq 5588956 5588952 2026-07-08T08:29:47Z Виолетова 1975 5588956 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = Norway spruce | image = Kuusk Keila-Paldiski rdt ääres.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=Farjon, A. |date=2017 |title=''Picea abies'' |volume=2017 |article-number=e.T42318A71233492 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-2.RLTS.T42318A71233492.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | genus = Picea | species = abies | authority = ([[L.]]) [[H. Karst.]] | range_map = Picea abies range.svg | range_map_caption = {{Color box|#70A800}} Native range <span style="color:#70A800"><big>'''✖'''</big></span> Isolated population {{Color box|#FFD37F}} Introduced and naturalized (synanthropic) area <span style="color:#FFD37F"><big>▲</big></span> Isolated population }} '''Обична смрча''' ''(''[[науч.]] ''Picea abies)'' е вид [[смрча]] по потекло од [[Северна Европа|Северна]], [[Средна Европа|Централна]] и [[Источна Европа]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.conifers.org/pi/Picea_abies.php|title=Picea abies (Norway spruce) description|work=Conifers.org|accessdate=2017-01-08}}</ref> Има гранчиња кои обично висат надолу, и најдолги конуси од која било [[смрча]], долги 9-17 см. Таа е многу тесно поврзана со сибирската смрча (''[[Picea obovata]]''), која ја заменува источно од [[Урал (планина)|Уралските Планини]], и со која слободно се хибридизира. Оваа смрча има широка распространетост, бидејќи се сади поради своето дрво и е вид што се користи како [[новогодишна елка]] во неколку земји низ светот. Тоа била првата [[Голосеменици|голосемена единка]] чиј [[Геном|геном е секвенциониран]]. Латинскиот [[Биномна номенклатура|специфичен епитет]] ''abies'' значи „како елка“.<ref name="RHSLG">{{Наведена книга|title=RHS Latin for Gardeners|last=Harrison|first=Lorraine|publisher=Mitchell Beazley|year=2012|isbn=978-1-84533-731-5|location=United Kingdom}}</ref> == Опис == [[Податотека:Picea_abies_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-105.jpg|лево|мини|Илустрација од 1885 година.]] [[Податотека:Picea_abies_young_female_cone_-_Keila.jpg|мини|Млад женски конус]] == Одгледување и употреба == [[Податотека:Trafalgar_Square_Christmas_tree8.jpg|мини|Божиќната елка на плоштадот Трафалгар во 2008 година. Секоја година, главниот град на Норвешка, [[Осло]], му ја подарува на [[Лондон]] како подарок, а обично се користат смрчи стари околу 50 до 60 години.]] == Наводи == {{Наводи|30em|refs=<ref name=farjon>Farjon, A. (1990). ''Pinaceae. Drawings and Descriptions of the Genera''. Koeltz Scientific Books {{ISBN|3-87429-298-3}}.</ref> <ref name=afm>Mitchell, A.F. (1974). ''A Field Guide to the Trees of Britain and Northern Europe''. Collins {{ISBN|0-00-212035-6}}</ref> <ref name=rushforthc>Rushforth, K. (1987). ''Conifers''. Helm {{ISBN|0-7470-2801-X}}.</ref> <ref name=gymno>{{Gymnosperm Database |family=Pinaceae |genus=Picea |species=abies}}</ref> <ref name=Krutovskii1995>{{cite journal|last1=Krutovskii |first1=Konstantin V. |last2=Bergmann |first2=Fritz |year=1995 |title=Introgressive hybridization and phylogenetic relationships between Norway, ''Picea abies'' (L.) Karst., and Siberian, ''P. obovata'' Ledeb., spruce species studied by isozyme loci |journal=[[Heredity (journal)|Heredity]] |volume=74 |issue=5 |pages=464–480 |doi=10.1038/hdy.1995.67|doi-access=free|bibcode=1995Hered..74..464K }}</ref> <ref name=FEIS>{{FEIS |type=tree |last=Sullivan |first=Janet |genus=Picea |species=abies |year=1994 |access-date=18 November 2009}}</ref> <ref name=Vogl2013>{{cite journal |author1=Vogl, S. |author2=Picker, P. |author3=Mihaly-Bison, J. |author4=Fakhrudin, N. |author5=Atanasov, A.G. |author6=Heiss, E.H. |author7=Wawrosch, C. |author8=Reznicek, G. |author9=Dirsch, V.M. |author10=Saukel, J. |author11=Kopp, B. |title=Ethnopharmacological in vitro studies on Austria's folk medicine – an unexplored lore. In vitro anti-inflammatory activities of 71 Austrian traditional herbal drugs |journal=Journal of Ethnopharmacology |date=7 October 2013 |volume=149 |issue=3 |pages=750–771 |doi=10.1016/j.jep.2013.06.007 |pmid=23770053 |pmc=3791396 |bibcode=2013JEthn.149..750V }}</ref> <ref name=Mitton1996>{{cite journal|title=Genetic variation and the natural history of quaking aspen |last1=Mitton |first1=J.B. |last2=Grant |first2=M.C. |year=1996 |journal=BioScience |volume=46 |issue=1 |pages=25–31 |jstor=1312652|doi=10.2307/1312652 |doi-access=free}}</ref> <ref name=Munzenberger1990>{{cite journal |author1=Münzenberger, B. |author2=Heilemann, J. |author3=Strack, D. |author4=Kottke, I. |author5=Oberwinkler, F. |title=Phenolics of mycorrhizas and non-mycorrhizal roots of Norway spruce |journal=Planta |year=1990 |volume=182 |issue=1 |pages=142–148 |doi=10.1007/BF00239996 |pmid=24197010|bibcode=1990Plant.182..142M |s2cid=43504838}}</ref> <ref name=Lokke1990>{{cite journal|last=Løkke|first=Hans|title=Picein and piceol concentrations in Norway spruce |journal=Ecotoxicology and Environmental Safety |date=June 1990 |volume=19 |issue=3 |pages=301–309 |doi=10.1016/0147-6513(90)90032-Z |pmid=2364913|bibcode=1990EcoES..19..301L }}</ref> <ref name=Lindberg1992>{{cite journal|author1=Lindberg, M. |author2=Lundgren, L. |author3=Gref, R. |author4=Johansson, M. |title=Stilbenes and resin acids in relation to the penetration of Heterobasidion annosum through the bark of ''Picea abies'' |journal=Forest Pathology |date=1 May 1992 |volume=22 |issue=2 |pages=95–106 |doi=10.1111/j.1439-0329.1992.tb01436.x |bibcode=1992FoPat..22...95L }}</ref> <ref name=Birol>{{cite journal |author1=Birol, I. |author2=Raymond, A. |author3=Jackman, S.D. |author4=Pleasance, S. |author5=Coope, R. |author6=Taylor, G.A. |author7=Yuen, M.M. |author8=Keeling, C.I. |author9=Brand, D. |author10=Vandervalk, B.P. |author11=Kirk, H. |author12=Pandoh, P. |author13=Moore, R.A. |author14=Zhao, Y. |author15=Mungall, A.J. |author16=Jaquish, B. |author17=Yanchuk, A. |author18=Ritland, C. |author19=Boyle, B. |author20=Bousquet, J. |author21=Ritland, K. |author22=Mackay, J. |author23=Bohlmann, J. |author24=Jones, S.J. |title=Assembling the 20 Gb white spruce (''Picea glauca'') genome from whole-genome shotgun sequencing data |journal=Bioinformatics |year=2013 |volume=29 |issue=12 |pages=1492–1497 |doi=10.1093/bioinformatics/btt178 |pmid=23698863 |pmc=3673215 |display-authors=10}}</ref> <ref name=Nystedt2013>{{cite journal |title=The Norway spruce genome sequence and conifer genome evolution |journal=Nature |volume=497 |issue=7451 |pages=579–584 |doi=10.1038/nature12211 |date=30 May 2013 |author1=Nystedt, B. |author2=Street, N.R. |author3=Wetterbom, A. |author4=Zuccolo, A. |author5=Lin, Y.C. |author6=Scofield, D.G. |author7=Vezzi, F. |author8=Delhomme, N. |author9=Giacomello, S. |author10=Alexeyenko, A. |author11=Vicedomini, R. |author12=Sahlin, K. |author13=Sherwood, E. |author14=Elfstrand, M. |author15=Gramzow, L. |author16=Holmberg, K. |author17=Hällman, J. |author18=Keech, O. |author19=Klasson, L. |author20=Koriabine, M. |author21=Kucukoglu, M. |author22=Käller, M. |author23=Luthman, J. |author24=Lysholm, F. |author25=Niittylä, T. |author26=Olson, Å. |author27=Rilakovic, N. |author28=Ritland, C. |author29=Rosselló, J.A. |author30=Sena, J. |author31=Svensson, T. |author32=Talavera-López, C. |author33=Theißen, G. |author34=Tuominen, H. |author35=Vanneste, K. |author36=Wu, Z.Q. |author37=Zhang, B. |author38=Zerbe, P. |author39=Arvestad, L. |author40=Bhalerao, R. |author41=Bohlmann, J. |author42=Bousquet, J. |author43=Garcia Gil, R. |author44=Hvidsten, T.R. |author45=de Jong, P. |author46=MacKay, J. |author47=Morgante, M. |author48=Ritland, K. |author49=Sundberg, B. |author50=Thompson, S.L. |author51=Van de Peer, Y. |author52=Andersson, B. |author53=Nilsson, O. |author54=Ingvarsson, P.K. |author55=Lundeberg, J. |author56=Jansson, S. |display-authors=10 |pmid=23698360|bibcode=2013Natur.497..579N |hdl=1854/LU-4110028 |doi-access=free|hdl-access=free }}</ref> <ref name=ThePlantList>{{ThePlantList | id =kew-2562738 | taxon =Picea abies | authority =(L.) H. Karst | accessdate = 14 March 2014}}</ref> <ref name=WorldCklist>{{cite web |url=http://wcsp.science.kew.org/namedetail.do?name_id=380406 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190404013857/http://wcsp.science.kew.org/namedetail.do?name_id=380406 |url-status=dead |archive-date=April 4, 2019 |title=''Picea abies'' |work=[[World Checklist of Selected Plant Families]] (WCSP) |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] }}</ref>}} == Надворешни врски == {{Ризница}} * [http://congenie.org/start Проект за геном на смрека] на Congenie.org * [http://www.euforgen.org/species/picea-abies/ ''Picea abies''] - мапа на распространетост, генетски единици за зачувување и сродни ресурси. Европска програма за шумски генетски ресурси (EUFORGEN) {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Алпите]] [[Категорија:Флора на Украина]] [[Категорија:Флора на Словенија]] [[Категорија:Флора на Словачка]] [[Категорија:Флора на Србија]] [[Категорија:Флора на Романија]] [[Категорија:Флора на Молдова]] [[Категорија:Флора на Полска]] [[Категорија:Флора на Литванија]] [[Категорија:Флора на Латвија]] [[Категорија:Флора на Италија]] [[Категорија:Флора на Германија]] [[Категорија:Флора на Естонија]] [[Категорија:Флора на Чешка]] [[Категорија:Флора на Хрватска]] [[Категорија:Флора на Бугарија]] [[Категорија:Флора на Белорусија]] [[Категорија:Смрча]] [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 2bm4pjuajtnjnzjsb2c2wc31o5wr09m 5588957 5588956 2026-07-08T08:30:11Z Виолетова 1975 /* Наводи */ 5588957 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = Norway spruce | image = Kuusk Keila-Paldiski rdt ääres.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=Farjon, A. |date=2017 |title=''Picea abies'' |volume=2017 |article-number=e.T42318A71233492 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-2.RLTS.T42318A71233492.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | genus = Picea | species = abies | authority = ([[L.]]) [[H. Karst.]] | range_map = Picea abies range.svg | range_map_caption = {{Color box|#70A800}} Native range <span style="color:#70A800"><big>'''✖'''</big></span> Isolated population {{Color box|#FFD37F}} Introduced and naturalized (synanthropic) area <span style="color:#FFD37F"><big>▲</big></span> Isolated population }} '''Обична смрча''' ''(''[[науч.]] ''Picea abies)'' е вид [[смрча]] по потекло од [[Северна Европа|Северна]], [[Средна Европа|Централна]] и [[Источна Европа]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.conifers.org/pi/Picea_abies.php|title=Picea abies (Norway spruce) description|work=Conifers.org|accessdate=2017-01-08}}</ref> Има гранчиња кои обично висат надолу, и најдолги конуси од која било [[смрча]], долги 9-17 см. Таа е многу тесно поврзана со сибирската смрча (''[[Picea obovata]]''), која ја заменува источно од [[Урал (планина)|Уралските Планини]], и со која слободно се хибридизира. Оваа смрча има широка распространетост, бидејќи се сади поради своето дрво и е вид што се користи како [[новогодишна елка]] во неколку земји низ светот. Тоа била првата [[Голосеменици|голосемена единка]] чиј [[Геном|геном е секвенциониран]]. Латинскиот [[Биномна номенклатура|специфичен епитет]] ''abies'' значи „како елка“.<ref name="RHSLG">{{Наведена книга|title=RHS Latin for Gardeners|last=Harrison|first=Lorraine|publisher=Mitchell Beazley|year=2012|isbn=978-1-84533-731-5|location=United Kingdom}}</ref> == Опис == [[Податотека:Picea_abies_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-105.jpg|лево|мини|Илустрација од 1885 година.]] [[Податотека:Picea_abies_young_female_cone_-_Keila.jpg|мини|Млад женски конус]] == Одгледување и употреба == [[Податотека:Trafalgar_Square_Christmas_tree8.jpg|мини|Божиќната елка на плоштадот Трафалгар во 2008 година. Секоја година, главниот град на Норвешка, [[Осло]], му ја подарува на [[Лондон]] како подарок, а обично се користат смрчи стари околу 50 до 60 години.]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница}} * [http://congenie.org/start Проект за геном на смрека] на Congenie.org * [http://www.euforgen.org/species/picea-abies/ ''Picea abies''] - мапа на распространетост, генетски единици за зачувување и сродни ресурси. Европска програма за шумски генетски ресурси (EUFORGEN) {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Алпите]] [[Категорија:Флора на Украина]] [[Категорија:Флора на Словенија]] [[Категорија:Флора на Словачка]] [[Категорија:Флора на Србија]] [[Категорија:Флора на Романија]] [[Категорија:Флора на Молдова]] [[Категорија:Флора на Полска]] [[Категорија:Флора на Литванија]] [[Категорија:Флора на Латвија]] [[Категорија:Флора на Италија]] [[Категорија:Флора на Германија]] [[Категорија:Флора на Естонија]] [[Категорија:Флора на Чешка]] [[Категорија:Флора на Хрватска]] [[Категорија:Флора на Бугарија]] [[Категорија:Флора на Белорусија]] [[Категорија:Смрча]] [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] [[Категорија:Флора на Македонија]] cgwzxzjtvhhkmx8dbxqw2vjuh3x2izu 5588962 5588957 2026-07-08T08:33:54Z Виолетова 1975 /* Одгледување и употреба */ 5588962 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = Norway spruce | image = Kuusk Keila-Paldiski rdt ääres.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=Farjon, A. |date=2017 |title=''Picea abies'' |volume=2017 |article-number=e.T42318A71233492 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-2.RLTS.T42318A71233492.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | genus = Picea | species = abies | authority = ([[L.]]) [[H. Karst.]] | range_map = Picea abies range.svg | range_map_caption = {{Color box|#70A800}} Native range <span style="color:#70A800"><big>'''✖'''</big></span> Isolated population {{Color box|#FFD37F}} Introduced and naturalized (synanthropic) area <span style="color:#FFD37F"><big>▲</big></span> Isolated population }} '''Обична смрча''' ''(''[[науч.]] ''Picea abies)'' е вид [[смрча]] по потекло од [[Северна Европа|Северна]], [[Средна Европа|Централна]] и [[Источна Европа]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.conifers.org/pi/Picea_abies.php|title=Picea abies (Norway spruce) description|work=Conifers.org|accessdate=2017-01-08}}</ref> Има гранчиња кои обично висат надолу, и најдолги конуси од која било [[смрча]], долги 9-17 см. Таа е многу тесно поврзана со сибирската смрча (''[[Picea obovata]]''), која ја заменува источно од [[Урал (планина)|Уралските Планини]], и со која слободно се хибридизира. Оваа смрча има широка распространетост, бидејќи се сади поради своето дрво и е вид што се користи како [[новогодишна елка]] во неколку земји низ светот. Тоа била првата [[Голосеменици|голосемена единка]] чиј [[Геном|геном е секвенциониран]]. Латинскиот [[Биномна номенклатура|специфичен епитет]] ''abies'' значи „како елка“.<ref name="RHSLG">{{Наведена книга|title=RHS Latin for Gardeners|last=Harrison|first=Lorraine|publisher=Mitchell Beazley|year=2012|isbn=978-1-84533-731-5|location=United Kingdom}}</ref> == Опис == [[Податотека:Picea_abies_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-105.jpg|лево|мини|Илустрација од 1885 година.]] [[Податотека:Picea_abies_young_female_cone_-_Keila.jpg|мини|Млад женски конус]] == Одгледување и употреба == [[Податотека:Trafalgar_Square_Christmas_tree8.jpg|мини|Божиќната елка на плоштадот Трафалгар во 2008 година. Секоја година, главниот град на Норвешка, [[Осло]], му ја подарува на [[Лондон]] како подарок, а обично се користат смрчи стари околу 50 до 60 години.]] А == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница}} * [http://congenie.org/start Проект за геном на смрека] на Congenie.org * [http://www.euforgen.org/species/picea-abies/ ''Picea abies''] - мапа на распространетост, генетски единици за зачувување и сродни ресурси. Европска програма за шумски генетски ресурси (EUFORGEN) {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Алпите]] [[Категорија:Флора на Украина]] [[Категорија:Флора на Словенија]] [[Категорија:Флора на Словачка]] [[Категорија:Флора на Србија]] [[Категорија:Флора на Романија]] [[Категорија:Флора на Молдова]] [[Категорија:Флора на Полска]] [[Категорија:Флора на Литванија]] [[Категорија:Флора на Латвија]] [[Категорија:Флора на Италија]] [[Категорија:Флора на Германија]] [[Категорија:Флора на Естонија]] [[Категорија:Флора на Чешка]] [[Категорија:Флора на Хрватска]] [[Категорија:Флора на Бугарија]] [[Категорија:Флора на Белорусија]] [[Категорија:Смрча]] [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] [[Категорија:Флора на Македонија]] fxu2u7udkhixm5md9gttc3naiisrs79 5588963 5588962 2026-07-08T08:34:10Z Виолетова 1975 /* Одгледување и употреба */ 5588963 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = Norway spruce | image = Kuusk Keila-Paldiski rdt ääres.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=Farjon, A. |date=2017 |title=''Picea abies'' |volume=2017 |article-number=e.T42318A71233492 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-2.RLTS.T42318A71233492.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | genus = Picea | species = abies | authority = ([[L.]]) [[H. Karst.]] | range_map = Picea abies range.svg | range_map_caption = {{Color box|#70A800}} Native range <span style="color:#70A800"><big>'''✖'''</big></span> Isolated population {{Color box|#FFD37F}} Introduced and naturalized (synanthropic) area <span style="color:#FFD37F"><big>▲</big></span> Isolated population }} '''Обична смрча''' ''(''[[науч.]] ''Picea abies)'' е вид [[смрча]] по потекло од [[Северна Европа|Северна]], [[Средна Европа|Централна]] и [[Источна Европа]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.conifers.org/pi/Picea_abies.php|title=Picea abies (Norway spruce) description|work=Conifers.org|accessdate=2017-01-08}}</ref> Има гранчиња кои обично висат надолу, и најдолги конуси од која било [[смрча]], долги 9-17 см. Таа е многу тесно поврзана со сибирската смрча (''[[Picea obovata]]''), која ја заменува источно од [[Урал (планина)|Уралските Планини]], и со која слободно се хибридизира. Оваа смрча има широка распространетост, бидејќи се сади поради своето дрво и е вид што се користи како [[новогодишна елка]] во неколку земји низ светот. Тоа била првата [[Голосеменици|голосемена единка]] чиј [[Геном|геном е секвенциониран]]. Латинскиот [[Биномна номенклатура|специфичен епитет]] ''abies'' значи „како елка“.<ref name="RHSLG">{{Наведена книга|title=RHS Latin for Gardeners|last=Harrison|first=Lorraine|publisher=Mitchell Beazley|year=2012|isbn=978-1-84533-731-5|location=United Kingdom}}</ref> == Опис == [[Податотека:Picea_abies_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-105.jpg|лево|мини|Илустрација од 1885 година.]] [[Податотека:Picea_abies_young_female_cone_-_Keila.jpg|мини|Млад женски конус]] == Одгледување и употреба == [[Податотека:Trafalgar_Square_Christmas_tree8.jpg|мини|Божиќната елка на плоштадот Трафалгар во 2008 година. Секоја година, главниот град на Норвешка, [[Осло]], му ја подарува на [[Лондон]] како подарок, а обично се користат смрчи стари околу 50 до 60 години.]] Оваа смрча е една од најшироко засадените смрчи, и во и надвор од нејзиниот автохтон опсег, и една од економски најважните четинарски видови во Европа. Се користи како украсно дрво во [[Парк|парковите]] и градините. Исто така, широко се сади за употреба како [[новогодишна елка]]. Секоја година, главниот град на Норвешка, Осло, обезбедува на Лондон, Единбург и Вашингтон дрво од оваа смрча, која се поставува на централниот плоштад на секој град, главно во знак на благодарност за помошта што овие земји ја дале за време на Втората светска војна.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gov.uk/government/world-location-news/oslos-christmas-tree-gift-to-trafalgar-square|title=Oslo's Christmas tree gift to Trafalgar Square|last=British Embassy Oslo|work=GOV.UK|accessdate=28 June 2015}}</ref> Во Северна Америка, обичната смрч е широко засадена, особено во [[Северисток (САД)|североисточните]] држави, на [[Западно Крајбрежје (САД)|брегот на Тихиот Океан]] и на Карпестите Планини, како и во југоисточна Канада. Таа е натурализирана во некои делови од Северна Америка. Натурализираните популации се јавуваат од [[Конектикат]] до [[Мичиген]], а веројатно и на други места. Овие смрчи преферираат места со ладни летни периоди.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.missouribotanicalgarden.org/PlantFinder/PlantFinderDetails.aspx?kempercode=e620|title=Picea abies - Plant Finder|work=www.missouribotanicalgarden.org|accessdate=2024-03-10}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница}} * [http://congenie.org/start Проект за геном на смрека] на Congenie.org * [http://www.euforgen.org/species/picea-abies/ ''Picea abies''] - мапа на распространетост, генетски единици за зачувување и сродни ресурси. Европска програма за шумски генетски ресурси (EUFORGEN) {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Алпите]] [[Категорија:Флора на Украина]] [[Категорија:Флора на Словенија]] [[Категорија:Флора на Словачка]] [[Категорија:Флора на Србија]] [[Категорија:Флора на Романија]] [[Категорија:Флора на Молдова]] [[Категорија:Флора на Полска]] [[Категорија:Флора на Литванија]] [[Категорија:Флора на Латвија]] [[Категорија:Флора на Италија]] [[Категорија:Флора на Германија]] [[Категорија:Флора на Естонија]] [[Категорија:Флора на Чешка]] [[Категорија:Флора на Хрватска]] [[Категорија:Флора на Бугарија]] [[Категорија:Флора на Белорусија]] [[Категорија:Смрча]] [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] [[Категорија:Флора на Македонија]] t5hlq79oqa9zceoarswdpnt1nn7h91h 5588969 5588963 2026-07-08T08:37:35Z Виолетова 1975 5588969 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = Norway spruce | image = Kuusk Keila-Paldiski rdt ääres.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=Farjon, A. |date=2017 |title=''Picea abies'' |volume=2017 |article-number=e.T42318A71233492 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-2.RLTS.T42318A71233492.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | genus = Picea | species = abies | authority = ([[L.]]) [[H. Karst.]] | range_map = Picea abies range.svg | range_map_caption = {{Color box|#70A800}} Native range <span style="color:#70A800"><big>'''✖'''</big></span> Isolated population {{Color box|#FFD37F}} Introduced and naturalized (synanthropic) area <span style="color:#FFD37F"><big>▲</big></span> Isolated population }} '''Обична смрча''' ''(''[[науч.]] ''Picea abies)'' наречена и '''европска''' или '''норвешка смрча''' ― вид [[смрча]] по потекло од [[Северна Европа|Северна]], [[Средна Европа|Централна]] и [[Источна Европа]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.conifers.org/pi/Picea_abies.php|title=Picea abies (Norway spruce) description|work=Conifers.org|accessdate=2017-01-08}}</ref> Има гранчиња кои обично висат надолу, и најдолги конуси од која било [[смрча]], долги 9-17 см. Таа е многу тесно поврзана со сибирската смрча (''[[Picea obovata]]''), која ја заменува источно од [[Урал (планина)|Уралските Планини]], и со која слободно се хибридизира. Оваа смрча има широка распространетост, бидејќи се сади поради своето дрво и е вид што се користи како [[новогодишна елка]] во неколку земји низ светот. Тоа била првата [[Голосеменици|голосемена единка]] чиј [[Геном|геном е секвенциониран]]. Латинскиот [[Биномна номенклатура|специфичен епитет]] ''abies'' значи „како елка“.<ref name="RHSLG">{{Наведена книга|title=RHS Latin for Gardeners|last=Harrison|first=Lorraine|publisher=Mitchell Beazley|year=2012|isbn=978-1-84533-731-5|location=United Kingdom}}</ref> == Опис == [[Податотека:Picea_abies_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-105.jpg|лево|мини|Илустрација од 1885 година.]] [[Податотека:Picea_abies_young_female_cone_-_Keila.jpg|мини|Млад женски конус]] == Одгледување и употреба == [[Податотека:Trafalgar_Square_Christmas_tree8.jpg|мини|Божиќната елка на плоштадот Трафалгар во 2008 година. Секоја година, главниот град на Норвешка, [[Осло]], му ја подарува на [[Лондон]] како подарок, а обично се користат смрчи стари околу 50 до 60 години.]] Оваа смрча е една од најшироко засадените смрчи, и во и надвор од нејзиниот автохтон опсег, и една од економски најважните четинарски видови во Европа. Се користи како украсно дрво во [[Парк|парковите]] и градините. Исто така, широко се сади за употреба како [[новогодишна елка]]. Секоја година, главниот град на Норвешка, Осло, обезбедува на Лондон, Единбург и Вашингтон дрво од оваа смрча, која се поставува на централниот плоштад на секој град, главно во знак на благодарност за помошта што овие земји ја дале за време на Втората светска војна.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gov.uk/government/world-location-news/oslos-christmas-tree-gift-to-trafalgar-square|title=Oslo's Christmas tree gift to Trafalgar Square|last=British Embassy Oslo|work=GOV.UK|accessdate=28 June 2015}}</ref> Во Северна Америка, обичната смрч е широко засадена, особено во [[Северисток (САД)|североисточните]] држави, на [[Западно Крајбрежје (САД)|брегот на Тихиот Океан]] и на Карпестите Планини, како и во југоисточна Канада. Таа е натурализирана во некои делови од Северна Америка. Натурализираните популации се јавуваат од [[Конектикат]] до [[Мичиген]], а веројатно и на други места. Овие смрчи преферираат места со ладни летни периоди.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.missouribotanicalgarden.org/PlantFinder/PlantFinderDetails.aspx?kempercode=e620|title=Picea abies - Plant Finder|work=www.missouribotanicalgarden.org|accessdate=2024-03-10}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница}} * [http://congenie.org/start Проект за геном на смрека] на Congenie.org * [http://www.euforgen.org/species/picea-abies/ ''Picea abies''] - мапа на распространетост, генетски единици за зачувување и сродни ресурси. Европска програма за шумски генетски ресурси (EUFORGEN) {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Алпите]] [[Категорија:Флора на Украина]] [[Категорија:Флора на Словенија]] [[Категорија:Флора на Словачка]] [[Категорија:Флора на Србија]] [[Категорија:Флора на Романија]] [[Категорија:Флора на Молдова]] [[Категорија:Флора на Полска]] [[Категорија:Флора на Литванија]] [[Категорија:Флора на Латвија]] [[Категорија:Флора на Италија]] [[Категорија:Флора на Германија]] [[Категорија:Флора на Естонија]] [[Категорија:Флора на Чешка]] [[Категорија:Флора на Хрватска]] [[Категорија:Флора на Бугарија]] [[Категорија:Флора на Белорусија]] [[Категорија:Смрча]] [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] [[Категорија:Флора на Македонија]] t5l79zt4myfq9noevn13nt0rizvnti3 5588971 5588969 2026-07-08T08:43:35Z Виолетова 1975 /* Опис */ 5588971 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = Norway spruce | image = Kuusk Keila-Paldiski rdt ääres.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=Farjon, A. |date=2017 |title=''Picea abies'' |volume=2017 |article-number=e.T42318A71233492 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-2.RLTS.T42318A71233492.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | genus = Picea | species = abies | authority = ([[L.]]) [[H. Karst.]] | range_map = Picea abies range.svg | range_map_caption = {{Color box|#70A800}} Native range <span style="color:#70A800"><big>'''✖'''</big></span> Isolated population {{Color box|#FFD37F}} Introduced and naturalized (synanthropic) area <span style="color:#FFD37F"><big>▲</big></span> Isolated population }} '''Обична смрча''' ''(''[[науч.]] ''Picea abies)'' наречена и '''европска''' или '''норвешка смрча''' ― вид [[смрча]] по потекло од [[Северна Европа|Северна]], [[Средна Европа|Централна]] и [[Источна Европа]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.conifers.org/pi/Picea_abies.php|title=Picea abies (Norway spruce) description|work=Conifers.org|accessdate=2017-01-08}}</ref> Има гранчиња кои обично висат надолу, и најдолги конуси од која било [[смрча]], долги 9-17 см. Таа е многу тесно поврзана со сибирската смрча (''[[Picea obovata]]''), која ја заменува источно од [[Урал (планина)|Уралските Планини]], и со која слободно се хибридизира. Оваа смрча има широка распространетост, бидејќи се сади поради своето дрво и е вид што се користи како [[новогодишна елка]] во неколку земји низ светот. Тоа била првата [[Голосеменици|голосемена единка]] чиј [[Геном|геном е секвенциониран]]. Латинскиот [[Биномна номенклатура|специфичен епитет]] ''abies'' значи „како елка“.<ref name="RHSLG">{{Наведена книга|title=RHS Latin for Gardeners|last=Harrison|first=Lorraine|publisher=Mitchell Beazley|year=2012|isbn=978-1-84533-731-5|location=United Kingdom}}</ref> == Опис == Ова дрво е високо до 50 метри, круната му е конусовидна, гранчињата хоризонтални или обвиснати. Игличките се долги 10-15 мм, широки се 1 мм, зелени, светликвави, поставени вертикално нагоре, кусо заострени. Зрелите шишарки се кафеави, цилиндрични, долги 10-18 см, широки 3-4 см, и висат надолу, а по испуштање на семките паѓаат на земјата. == Во Македонија == Смрчата е со многу ограничено распространување, и во Македонија е позната само за [[Шар Планина]] и [[Враца]], и тоа на надморска височина од 1400 - 2100 метри. Во последниве години е забележана на [[Малешевските Планини]].[[Податотека:Picea_abies_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-105.jpg|лево|мини|Илустрација од 1885 година.]] [[Податотека:Picea_abies_young_female_cone_-_Keila.jpg|мини|Млад женски конус]] == Одгледување и употреба == [[Податотека:Trafalgar_Square_Christmas_tree8.jpg|мини|Божиќната елка на плоштадот Трафалгар во 2008 година. Секоја година, главниот град на Норвешка, [[Осло]], му ја подарува на [[Лондон]] како подарок, а обично се користат смрчи стари околу 50 до 60 години.]] Оваа смрча е една од најшироко засадените смрчи, и во и надвор од нејзиниот автохтон опсег, и една од економски најважните четинарски видови во Европа. Се користи како украсно дрво во [[Парк|парковите]] и градините. Исто така, широко се сади за употреба како [[новогодишна елка]]. Секоја година, главниот град на Норвешка, Осло, обезбедува на Лондон, Единбург и Вашингтон дрво од оваа смрча, која се поставува на централниот плоштад на секој град, главно во знак на благодарност за помошта што овие земји ја дале за време на Втората светска војна.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gov.uk/government/world-location-news/oslos-christmas-tree-gift-to-trafalgar-square|title=Oslo's Christmas tree gift to Trafalgar Square|last=British Embassy Oslo|work=GOV.UK|accessdate=28 June 2015}}</ref> Во Северна Америка, обичната смрч е широко засадена, особено во [[Северисток (САД)|североисточните]] држави, на [[Западно Крајбрежје (САД)|брегот на Тихиот Океан]] и на Карпестите Планини, како и во југоисточна Канада. Таа е натурализирана во некои делови од Северна Америка. Натурализираните популации се јавуваат од [[Конектикат]] до [[Мичиген]], а веројатно и на други места. Овие смрчи преферираат места со ладни летни периоди.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.missouribotanicalgarden.org/PlantFinder/PlantFinderDetails.aspx?kempercode=e620|title=Picea abies - Plant Finder|work=www.missouribotanicalgarden.org|accessdate=2024-03-10}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница}} * [http://congenie.org/start Проект за геном на смрека] на Congenie.org * [http://www.euforgen.org/species/picea-abies/ ''Picea abies''] - мапа на распространетост, генетски единици за зачувување и сродни ресурси. Европска програма за шумски генетски ресурси (EUFORGEN) {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Алпите]] [[Категорија:Флора на Украина]] [[Категорија:Флора на Словенија]] [[Категорија:Флора на Словачка]] [[Категорија:Флора на Србија]] [[Категорија:Флора на Романија]] [[Категорија:Флора на Молдова]] [[Категорија:Флора на Полска]] [[Категорија:Флора на Литванија]] [[Категорија:Флора на Латвија]] [[Категорија:Флора на Италија]] [[Категорија:Флора на Германија]] [[Категорија:Флора на Естонија]] [[Категорија:Флора на Чешка]] [[Категорија:Флора на Хрватска]] [[Категорија:Флора на Бугарија]] [[Категорија:Флора на Белорусија]] [[Категорија:Смрча]] [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 1wi6jprztk2taxv44ut63yaxf1v7m9k 5588977 5588971 2026-07-08T08:49:12Z Виолетова 1975 /* Опис */ 5588977 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = Norway spruce | image = Kuusk Keila-Paldiski rdt ääres.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=Farjon, A. |date=2017 |title=''Picea abies'' |volume=2017 |article-number=e.T42318A71233492 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-2.RLTS.T42318A71233492.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | genus = Picea | species = abies | authority = ([[L.]]) [[H. Karst.]] | range_map = Picea abies range.svg | range_map_caption = {{Color box|#70A800}} Native range <span style="color:#70A800"><big>'''✖'''</big></span> Isolated population {{Color box|#FFD37F}} Introduced and naturalized (synanthropic) area <span style="color:#FFD37F"><big>▲</big></span> Isolated population }} '''Обична смрча''' ''(''[[науч.]] ''Picea abies)'' наречена и '''европска''' или '''норвешка смрча''' ― вид [[смрча]] по потекло од [[Северна Европа|Северна]], [[Средна Европа|Централна]] и [[Источна Европа]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.conifers.org/pi/Picea_abies.php|title=Picea abies (Norway spruce) description|work=Conifers.org|accessdate=2017-01-08}}</ref> Има гранчиња кои обично висат надолу, и најдолги конуси од која било [[смрча]], долги 9-17 см. Таа е многу тесно поврзана со сибирската смрча (''[[Picea obovata]]''), која ја заменува источно од [[Урал (планина)|Уралските Планини]], и со која слободно се хибридизира. Оваа смрча има широка распространетост, бидејќи се сади поради своето дрво и е вид што се користи како [[новогодишна елка]] во неколку земји низ светот. Тоа била првата [[Голосеменици|голосемена единка]] чиј [[Геном|геном е секвенциониран]]. Латинскиот [[Биномна номенклатура|специфичен епитет]] ''abies'' значи „како елка“.<ref name="RHSLG">{{Наведена книга|title=RHS Latin for Gardeners|last=Harrison|first=Lorraine|publisher=Mitchell Beazley|year=2012|isbn=978-1-84533-731-5|location=United Kingdom}}</ref> == Опис == Ова дрво е високо до 50 метри, круната му е конусовидна, гранчињата хоризонтални или обвиснати. Игличките се долги 10-15 мм, широки се 1 мм, зелени, светликвави, поставени вертикално нагоре, кусо заострени. Зрелите шишарки се кафеави, цилиндрични, долги 10-18 см, широки 3-4 см, и висат надолу, а по испуштање на семките паѓаат на земјата.<ref name="Флора на Македонија22">Кирил Мицевски: Флора на СР Македонија, том 1, св. 1, стр. 78, МАНУ, Скопје, 1985</ref> == Во Македонија == Смрчата е со многу ограничено распространување, и во Македонија е позната само за [[Шар Планина]] и [[Враца]], и тоа на надморска височина од 1400 - 2100 метри. Во последниве години е забележана на [[Малешевските Планини]].<ref name="Флора на Македонија22" />[[Податотека:Picea_abies_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-105.jpg|лево|мини|Илустрација од 1885 година.]] [[Податотека:Picea_abies_young_female_cone_-_Keila.jpg|мини|Млад женски конус]] == Одгледување и употреба == [[Податотека:Trafalgar_Square_Christmas_tree8.jpg|мини|Божиќната елка на плоштадот Трафалгар во 2008 година. Секоја година, главниот град на Норвешка, [[Осло]], му ја подарува на [[Лондон]] како подарок, а обично се користат смрчи стари околу 50 до 60 години.]] Оваа смрча е една од најшироко засадените смрчи, и во и надвор од нејзиниот автохтон опсег, и една од економски најважните четинарски видови во Европа. Се користи како украсно дрво во [[Парк|парковите]] и градините. Исто така, широко се сади за употреба како [[новогодишна елка]]. Секоја година, главниот град на Норвешка, Осло, обезбедува на Лондон, Единбург и Вашингтон дрво од оваа смрча, која се поставува на централниот плоштад на секој град, главно во знак на благодарност за помошта што овие земји ја дале за време на Втората светска војна.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gov.uk/government/world-location-news/oslos-christmas-tree-gift-to-trafalgar-square|title=Oslo's Christmas tree gift to Trafalgar Square|last=British Embassy Oslo|work=GOV.UK|accessdate=28 June 2015}}</ref> Во Северна Америка, обичната смрч е широко засадена, особено во [[Северисток (САД)|североисточните]] држави, на [[Западно Крајбрежје (САД)|брегот на Тихиот Океан]] и на Карпестите Планини, како и во југоисточна Канада. Таа е натурализирана во некои делови од Северна Америка. Натурализираните популации се јавуваат од [[Конектикат]] до [[Мичиген]], а веројатно и на други места. Овие смрчи преферираат места со ладни летни периоди.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.missouribotanicalgarden.org/PlantFinder/PlantFinderDetails.aspx?kempercode=e620|title=Picea abies - Plant Finder|work=www.missouribotanicalgarden.org|accessdate=2024-03-10}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница}} * [http://congenie.org/start Проект за геном на смрека] на Congenie.org * [http://www.euforgen.org/species/picea-abies/ ''Picea abies''] - мапа на распространетост, генетски единици за зачувување и сродни ресурси. Европска програма за шумски генетски ресурси (EUFORGEN) {{Таксонска лента}} [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Алпите]] [[Категорија:Флора на Украина]] [[Категорија:Флора на Словенија]] [[Категорија:Флора на Словачка]] [[Категорија:Флора на Србија]] [[Категорија:Флора на Романија]] [[Категорија:Флора на Молдова]] [[Категорија:Флора на Полска]] [[Категорија:Флора на Литванија]] [[Категорија:Флора на Латвија]] [[Категорија:Флора на Италија]] [[Категорија:Флора на Германија]] [[Категорија:Флора на Естонија]] [[Категорија:Флора на Чешка]] [[Категорија:Флора на Хрватска]] [[Категорија:Флора на Бугарија]] [[Категорија:Флора на Белорусија]] [[Категорија:Смрча]] [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 6r9hc4dex3fkndq9smfqsxekf0tyffi Picea abies 0 1399253 5588965 2026-07-08T08:34:49Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Обична смрча]] 5588965 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Обична смрча]] p8jg34xyq1ca1aseixvp6dc7tod8z3c Европска смрча 0 1399254 5588967 2026-07-08T08:36:21Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Обична смрча]] 5588967 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Обична смрча]] p8jg34xyq1ca1aseixvp6dc7tod8z3c Норвешка смрча 0 1399255 5588968 2026-07-08T08:36:41Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Обична смрча]] 5588968 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Обична смрча]] p8jg34xyq1ca1aseixvp6dc7tod8z3c Разговор:Обична смрча 1 1399256 5588970 2026-07-08T08:37:51Z Виолетова 1975 Создадена страница со: {{СЗР}} 5588970 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Erica herbacea 0 1399257 5588972 2026-07-08T08:44:33Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Erica carnea]] 5588972 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Erica carnea]] 9jb3vdxowwm29mggxxa48y40ep8fixb Bruckenthalia spiculifolia 0 1399258 5588973 2026-07-08T08:45:05Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Erica spiculifolia]] 5588973 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Erica spiculifolia]] fdmzuyl0cq7dax74f47h4vsijs7epy4 Rhododendron ferrugineum 0 1399259 5588974 2026-07-08T08:46:04Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Алпска роза]] 5588974 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Алпска роза]] 7cryoukgc241njg3rocnt4ta88f6meg Rhododendron kotschyi 0 1399260 5588975 2026-07-08T08:47:01Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Rhododendron myrtifolium]] 5588975 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Rhododendron myrtifolium]] 9hkoj6onqsxwsf6yr4wtlwkkwq455vb Spiraea 0 1399261 5588984 2026-07-08T08:50:05Z BosaFi 115936 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1363096417|Spiraea]]“ 5588984 wikitext text/x-wiki '''''Spiraea''''' е род од околу 80 до 100 видови [[Грмушка|грмушки]] во семејството [[Рози]]. Тие се автохтони во умерената [[северна полутопка]], со најголема разновидност во источна Азија. Родот порано ги вклучувал тревните видови кои сега се поделени во родовите ''[[Filipendula]]'' и ''[[Aruncus]]''; неодамнешните [[Генетика|генетски]] докази покажале дека ''Filipendula'' е само далечно сродна со ''Spiraea'', која припаѓа на потсемејството [[Рози (потсемејство)|Рози]]. == Опис == Грмушести листопадни растенија. Листовите целокрајни, напилени или само на врвот напилени, во основата стеснети и со куси дршки. Цветовите во метличесо-штитовидни или штитовидни соцветија. Цветовите на долги дршки, хермафродитни или еднополови. Чашкините ливчиња 5. триаглести, на врвот заострени. Венечните вистови 5, слободни, бели, жолтенкави или розови, јајцевидни или круглести, до 5 мм долги. Прашниците во голем број (15-50). Во плодникот 5 карпели, од кои се развиваат 5 слободни мешунчиња, кои во основата се обвиени од базалниот дел на чашката.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 4.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=884}}</ref> [[Податотека:Spiraea_hypericifolia_flowerdiagram.png|десно|мини|[[Цвет|Дијаграм на цветот]] на ''[[Spiraea hypericifolia]]'']] [[Податотека:Spiraea_betulifolia_(5087436129).jpg|десно|мини|''[[Spiraea betulifolia]]'']] [[Податотека:Spiraea_japonica_'Goldflame'_06.jpg|мини|''[[Spiraea japonica]]'']] [[Податотека:Autumn_ball.JPG|десно|мини|''[[Spiraea betulifolia]]'' на есен]] == Екологија == Видовите ''Spiraea'' се користат како храна од страна на [[Ларва|ларвите]] на многу видови [[пеперуги]], вклучувајќи го ''[[Euproctis chrysorrhoe]]<nowiki/>a'' и молецот ''[[Hypercompe indecisa]]''. Листовите на ''S. betulifolia'' ги јадат ''Dendragapus'' напролет, а растението го пасат елени во лето.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/westernforests00whit/page/437|title=Western Forests (The Audubon Society Nature Guides)|last=Whitney|first=Stephen|date=1985|publisher=Knopf|isbn=0-394-73127-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/westernforests00whit/page/437 437]}}</ref> == Употреба == === Храна === [[Американски староседелци|Индијанците]] го јаделе видот ''S. betulifolia.''<ref>{{Наведена книга|title=Introducing the Flowering Beauty of Glacier National Park and the Majestic High Rockies|last=Reiner|first=Ralph E.|publisher=Glacier Park, Inc.|year=1969|pages=20}}</ref> === Хортикултура === [[Податотека:Spiraea_japonica.jpg|десно|мини|''[[Spiraea japonica]]'']] Многу видови ''Spiraea'' се користат како [[Украсно растение|украсни растенија]] во умерените климатски услови, особено поради нивните впечатливи гроздови од густи цветови. Некои видови цветаат напролет, други во средината на летото. Следните видови, хибриди и сорти се одгледуваат:   ''Spiraea'' 'Arguta'<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/Plants/93388/Spiraea-Arguta/Details|title=''Spiraea'' 'Arguta'|publisher=RHS|accessdate=5 March 2021}}</ref> и ''Spiraea'' × ''cinerea'' 'Grefsheim'<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/Plants/76395/Spiraea-x-cinerea-Grefsheim/Details|title=''Spiraea'' × ''cinerea'' 'Grefsheim'|publisher=RHS|accessdate=5 March 2021}}</ref> ја добиле наградата за заслуги на градината на [[Кралско хортикултурно друштво|Кралското хортикултурно друштво]]. === Традиционална медицина === ''Spiraea'' содржи [[Салицилна киселина|салицилати]]. [[Аспирин|Ацетилсалицилната киселина]] првпат била изолирана од ''[[Сурутарка]]'', вид во тоа време класифициран во родот ''Spiraea''. Зборот „аспирин“ е измислен со додавање ''на α-'' (за ацетилација ) на ''спирин'', од германскиот збор ''Spirsäure'', што се однесува на ''Spiraea''.<ref>{{Наведена книга|title=Inflammatory Arthritis in Clinical Practice|last=Scott|first=David L.|last2=Kingsley|first2=Gabrielle H.|year=2007|isbn=978-1-84628-932-3|pages=48–64|chapter=Symptomatic drug treatment|doi=10.1007/978-1-84628-933-0_3|chapter-url=https://link.springer.com/content/pdf/10.1007/978-1-84628-933-0_3.pdf#page-1}}</ref> Индијанските домородни групи имаат различни медицински употреби за локалните видови ''Spiraea''. ''S. betulifolia'' се користи за чај за болки во стомакот. Домородни племиња од С. Америка го користеле коренот ''од S. splendens'' во клизма како и за лекување на венерични состојби. === Друго === Индијанците сметале дека ''S. douglasii'' е корисен за правење [[Метла|метли]] и закачување морска храна за готвење. [[Податотека:Spiraea_'Grefsheim'.jpg|алт=Spiraea × cinerea 'Grefsheim'|мини|''Spiraea × cinerea 'Grefsheim''']] Еден штетен проблем со видовите ''Spiraea'' е тоа што тие се омилени кај ''[[Dermestidae]]'' бубчки; кои потоа може да се преселат во блиските куќи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cleankill.co.uk/pests/carpet-beetles|title=Carpet Beetles &#124; Cleankill Pest Control}}</ref> == Видови == [[Податотека:Spiraea_thunbergii2.jpg|десно|мини|''[[Spiraea thunbergii]]'']] <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == Порано сместено тука == * ''Spiraea lobata'', преместено во ''[[Filipendula rubra]]'' * ''Spiraea discolor'', преместено во ''[[Holodiscus discolor]]'' == Хибриди == Исто така, постојат бројни именувани хибриди, некои се јавуваат природно во дивината, други се одгледуваат во градини, вклучувајќи неколку важни украсни растенија:<templatestyles src="Div col/styles.css" /> == Наводи == {{Наводи|30em}} == Надворешни врски == * [https://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/splist.pl?11409 GRIN записи за видови на ''Spiraea'' .] Информативна мрежа за ресурси на гермплазма (GRIN). * [https://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=25328 ''Spiraea'' .] Интегриран таксономски информациски систем (ITIS). {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] itqhwyth77r3nbyum9661s36h7rfhc6 5588988 5588984 2026-07-08T08:54:52Z BosaFi 115936 /* Хортикултура */ 5588988 wikitext text/x-wiki '''''Spiraea''''' е род од околу 80 до 100 видови [[Грмушка|грмушки]] во семејството [[Рози]]. Тие се автохтони во умерената [[северна полутопка]], со најголема разновидност во источна Азија. Родот порано ги вклучувал тревните видови кои сега се поделени во родовите ''[[Filipendula]]'' и ''[[Aruncus]]''; неодамнешните [[Генетика|генетски]] докази покажале дека ''Filipendula'' е само далечно сродна со ''Spiraea'', која припаѓа на потсемејството [[Рози (потсемејство)|Рози]]. == Опис == Грмушести листопадни растенија. Листовите целокрајни, напилени или само на врвот напилени, во основата стеснети и со куси дршки. Цветовите во метличесо-штитовидни или штитовидни соцветија. Цветовите на долги дршки, хермафродитни или еднополови. Чашкините ливчиња 5. триаглести, на врвот заострени. Венечните вистови 5, слободни, бели, жолтенкави или розови, јајцевидни или круглести, до 5 мм долги. Прашниците во голем број (15-50). Во плодникот 5 карпели, од кои се развиваат 5 слободни мешунчиња, кои во основата се обвиени од базалниот дел на чашката.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 4.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=884}}</ref> [[Податотека:Spiraea_hypericifolia_flowerdiagram.png|десно|мини|[[Цвет|Дијаграм на цветот]] на ''[[Spiraea hypericifolia]]'']] [[Податотека:Spiraea_betulifolia_(5087436129).jpg|десно|мини|''[[Spiraea betulifolia]]'']] [[Податотека:Spiraea_japonica_'Goldflame'_06.jpg|мини|''[[Spiraea japonica]]'']] [[Податотека:Autumn_ball.JPG|десно|мини|''[[Spiraea betulifolia]]'' на есен]] == Екологија == Видовите ''Spiraea'' се користат како храна од страна на [[Ларва|ларвите]] на многу видови [[пеперуги]], вклучувајќи го ''[[Euproctis chrysorrhoe]]<nowiki/>a'' и молецот ''[[Hypercompe indecisa]]''. Листовите на ''S. betulifolia'' ги јадат ''Dendragapus'' напролет, а растението го пасат елени во лето.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/westernforests00whit/page/437|title=Western Forests (The Audubon Society Nature Guides)|last=Whitney|first=Stephen|date=1985|publisher=Knopf|isbn=0-394-73127-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/westernforests00whit/page/437 437]}}</ref> == Употреба == === Храна === [[Американски староседелци|Индијанците]] го јаделе видот ''S. betulifolia.''<ref>{{Наведена книга|title=Introducing the Flowering Beauty of Glacier National Park and the Majestic High Rockies|last=Reiner|first=Ralph E.|publisher=Glacier Park, Inc.|year=1969|pages=20}}</ref> === Хортикултура === [[Податотека:Spiraea_japonica.jpg|десно|мини|''[[Spiraea japonica]]'']] Многу видови ''Spiraea'' се користат како [[Украсно растение|украсни растенија]] во умерените климатски услови, особено поради нивните впечатливи гроздови од густи цветови. Некои видови цветаат напролет, други во средината на летото. Следните видови, хибриди и сорти се одгледуваат: {{div col|colwidth=15em}} *''S.'' 'Arguta' *''S. betulifolia'' *''S. canescens'' *''S. cantoniensis'' * [[Spiraea × cinerea|''S.'' × ''cinerea'']] *''S. douglasii'' *[[Spiraea japonica|''S. japonica'']] *''S. nipponica'' *''S. prunifolia'' *[[Spiraea × pseudosalicifolia|''S.'' × ''pseudosalicifolia'']] *''S. salicifolia'' *''S.'' 'Snow White' *''S. thunbergii'' *''S. trichocarpa'' *[[Spiraea × vanhouttei|''S.'' × ''vanhouttei'']] *''S. veitchii''<ref name=RHSAZ>{{cite book |title=RHS A-Z Encyclopedia of Garden Plants |year=2008 |publisher=Dorling Kindersley |location=United Kingdom |isbn=978-1405332965 |pages=1136 }}</ref> {{div col end}} ''Spiraea'' 'Arguta'<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/Plants/93388/Spiraea-Arguta/Details|title=''Spiraea'' 'Arguta'|publisher=RHS|accessdate=5 March 2021}}</ref> и ''Spiraea'' × ''cinerea'' 'Grefsheim'<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/Plants/76395/Spiraea-x-cinerea-Grefsheim/Details|title=''Spiraea'' × ''cinerea'' 'Grefsheim'|publisher=RHS|accessdate=5 March 2021}}</ref> ја добиле наградата за заслуги на градината на [[Кралско хортикултурно друштво|Кралското хортикултурно друштво]]. === Традиционална медицина === ''Spiraea'' содржи [[Салицилна киселина|салицилати]]. [[Аспирин|Ацетилсалицилната киселина]] првпат била изолирана од ''[[Сурутарка]]'', вид во тоа време класифициран во родот ''Spiraea''. Зборот „аспирин“ е измислен со додавање ''на α-'' (за ацетилација ) на ''спирин'', од германскиот збор ''Spirsäure'', што се однесува на ''Spiraea''.<ref>{{Наведена книга|title=Inflammatory Arthritis in Clinical Practice|last=Scott|first=David L.|last2=Kingsley|first2=Gabrielle H.|year=2007|isbn=978-1-84628-932-3|pages=48–64|chapter=Symptomatic drug treatment|doi=10.1007/978-1-84628-933-0_3|chapter-url=https://link.springer.com/content/pdf/10.1007/978-1-84628-933-0_3.pdf#page-1}}</ref> Индијанските домородни групи имаат различни медицински употреби за локалните видови ''Spiraea''. ''S. betulifolia'' се користи за чај за болки во стомакот. Домородни племиња од С. Америка го користеле коренот ''од S. splendens'' во клизма како и за лекување на венерични состојби. === Друго === Индијанците сметале дека ''S. douglasii'' е корисен за правење [[Метла|метли]] и закачување морска храна за готвење. [[Податотека:Spiraea_'Grefsheim'.jpg|алт=Spiraea × cinerea 'Grefsheim'|мини|''Spiraea × cinerea 'Grefsheim''']] Еден штетен проблем со видовите ''Spiraea'' е тоа што тие се омилени кај ''[[Dermestidae]]'' бубчки; кои потоа може да се преселат во блиските куќи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cleankill.co.uk/pests/carpet-beetles|title=Carpet Beetles &#124; Cleankill Pest Control}}</ref> == Видови == {{div col|colwidth=300px}} *''[[Spiraea affinis]]'' *''[[Spiraea alaskaense]]'' *''[[Spiraea alba]]'' *''[[Spiraea albiflora]]'' *''[[Spiraea amoena]]'' *''[[Spiraea arcuata]]'' *''[[Spiraea baldschuanica]]'' *''[[Spiraea bella]]'' *''[[Spiraea betulifolia]]'' *''[[Spiraea blumei]]'' *''[[Spiraea calcicola]]'' *''[[Spiraea cana]]'' *''[[Spiraea canescens]]'' *''[[Spiraea cantoniensis]]'' *''[[Spiraea chamaedryfolia]]'' *''[[Spiraea crenata]]'' *''[[Spiraea decumbens]]'' *''[[Spiraea douglasii]]'' *''[[Spiraea gemmata]]'' *''[[Spiraea henryi]]'' *''[[Spiraea hypericifolia]]'' *''[[Spiraea japonica]]'' *''[[Spiraea latifolia]]'' *''[[Spiraea longigemmis]]'' *''[[Spiraea lucida]]'' *''[[Spiraea media]]'' *''[[Spiraea micrantha]]'' *''[[Spiraea miyabei]]'' *''[[Spiraea mollifolia]]'' *''[[Spiraea nervosa]]'' *''[[Spiraea nipponica]]'' *''[[Spiraea prunifolia]]'' *''[[Spiraea pubescens]]'' *''[[Spiraea rosthornii]]'' *''[[Spiraea salicifolia]]'' *''[[Spiraea sargentiana]]'' *''[[Spiraea septentrionalis]]'' *''[[Spiraea splendens]]'' *''[[Spiraea stevenii]]'' *''[[Spiraea thunbergii]]'' *''[[Spiraea tomentosa]]'' *''[[Spiraea trichocarpa]]'' <ref>{{Cite book |url=http://www.forest.go.kr/kna/special/download/English_Names_for_Korean_Native_Plants.pdf |title=English Names for Korean Native Plants |publisher=[[Korea National Arboretum]] |year=2015 |isbn=978-89-97450-98-5 |location=Pocheon |pages=644 |access-date=16 December 2016 |via=[[Korea Forest Service]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170525105020/http://www.forest.go.kr/kna/special/download/English_Names_for_Korean_Native_Plants.pdf |archive-date=25 May 2017 }}</ref> *''[[Spiraea trilobata]]'' *''[[Spiraea veitchii]]'' *''[[Spiraea virginiana]]'' *''[[Spiraea wilsonii]]'' *''[[Spiraea yunnanensis]]'' {{div col end}} [[Податотека:Spiraea_thunbergii2.jpg|десно|мини|''[[Spiraea thunbergii]]'']] == Порано сместено тука == * ''Spiraea lobata'', преместено во ''[[Filipendula rubra]]'' * ''Spiraea discolor'', преместено во ''[[Holodiscus discolor]]'' == Наводи == {{Наводи|30em}} == Надворешни врски == * [https://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/splist.pl?11409 GRIN записи за видови на ''Spiraea'' .] Информативна мрежа за ресурси на гермплазма (GRIN). * [https://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=25328 ''Spiraea'' .] Интегриран таксономски информациски систем (ITIS). {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] lpn0tduqqik16m2429u4xdteabuci9j Spiraea chamaedryfolia 0 1399264 5589056 2026-07-08T10:04:33Z BosaFi 115936 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1020479353|Spiraea chamaedryfolia]]“ 5589056 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Rosaceae - Spyraea chamaedryfolia.JPG|image_caption=Spyraea chamaedryfolia|genus=Spiraea|species=chamaedryfolia|authority=[[L.]]|synonyms=* ''Spiraea chamaedryfolia var. ulmifolia''<small> Maxim.</small> * ''Spiraea ussuriensis''<small> Pojark. </small>|synonyms_ref=<ref>[http://www.theplantlist.org/tpl/record/tro-27800208 The Plant List]</ref>}} '''''Spiraea chamaedryfolia''''', е вид растение кое припаѓа на семејството [[Рози]]. == Опис == Многу разгранета грмушка, до 2 м висока. Гранчињата вертикални, о по врвовите слабо свиткани надолу, голи аглести, сивкасти, светлокафеави до црвеникаво-кафеави. Листовите јајцевидни, јајцевидно-ланцетни до ромбично-елиптични, до 7 цм долги, 4 цм широки, на врвот заострени, во основата постепено се стеснуваат, клиновидни, во долната третина по работ целокрајни, а во останатиот дел до врвот просто или двојно напилени, голи или на долната страна на листот по жилите или во аглите помеѓу жилите со ретки влакна, лисните дршки куси. Соцветијата полусферични, прилично крупни, до 4 цм во пречник, се развиваат по врвовите на странични куси гранчиња, Цветовите хермафродитни, во голем број, цветните дршки до 1 цм долги, тенки и голи. Чашкините ливчиња триаглесто-јајцевидни, до 2 мм долги, на внатрешната страна влакнести, а на надворешната голи и свиткани надолу. Венечните ливчиња бели, скоро круглести, 4-6 мм долги. Прашниците подолги од венечните ливчиња, антерите црвеникави. Столпчињата 3 мм долги. Мешунчињата голи, светликави, на стомачната страна подуени.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 4.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=885}}</ref> == Распространетост == Овој вид е домороден во мешаните шуми и шумските чистини на Југоисточна Европа и Азија ([[Народна Република Кина|Кина]], [[Јапонија]], [[Кореја]], [[Монголија]], [[Русија]] и [[Европа]]). Може да се најде на надморска височина од 600-100 м надморска височина. == Распространетост во Македонија == ''Spiraea chamaedryfolia'' во Македонија расте по ретките шумски состоини врз силикатна подлога од 800-900 м надморска височина. Позната е за планината [[Дуб]] (Дојранско) и планината [[Беласица]] - над [[Старо Коњарево]] до [[Смоларски Дол]].<ref name=":0" /> == Наводи == {{Таксонска лента}} [[Категорија:Рози]] [[Категорија:Флора на Македонија]] cozepgfzyrmocpobcdoysq7kzhxqjux 5589068 5589056 2026-07-08T10:09:24Z BosaFi 115936 /* Опис */ 5589068 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Rosaceae - Spyraea chamaedryfolia.JPG|image_caption=Spyraea chamaedryfolia|genus=Spiraea|species=chamaedryfolia|authority=[[L.]]|synonyms=* ''Spiraea chamaedryfolia var. ulmifolia''<small> Maxim.</small> * ''Spiraea ussuriensis''<small> Pojark. </small>|synonyms_ref=<ref>[http://www.theplantlist.org/tpl/record/tro-27800208 The Plant List]</ref>}} '''''Spiraea chamaedryfolia''''', е вид растение кое припаѓа на семејството [[Рози]]. == Опис == Многу разгранета грмушка, до 2 м висока. Гранчињата вертикални, по врвовите слабо свиткани надолу, голи аглести, сивкасти, светлокафеави до црвеникаво-кафеави. Листовите јајцевидни, јајцевидно-ланцетни до ромбично-елиптични, до 7 цм долги, 4 цм широки, на врвот заострени, во основата постепено се стеснуваат, клиновидни, во долната третина по работ целокрајни, а во останатиот дел до врвот просто или двојно напилени, голи или на долната страна на листот по жилите или во аглите помеѓу жилите со ретки влакна, лисните дршки куси. Соцветијата полусферични, прилично крупни, до 4 цм во пречник, се развиваат по врвовите на странични куси гранчиња, цветовите хермафродитни, во голем број, цветните дршки до 1 цм долги, тенки и голи. Чашкините ливчиња триаглесто-јајцевидни, до 2 мм долги, на внатрешната страна влакнести, а на надворешната голи и свиткани надолу. Венечните ливчиња бели, скоро круглести, 4-6 мм долги. Прашниците подолги од венечните ливчиња, антерите црвеникави. Столпчињата 3 мм долги. Мешунчињата голи, светликави, на стомачната страна подуени.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 4.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=885}}</ref> == Распространетост == Овој вид е домороден во мешаните шуми и шумските чистини на Југоисточна Европа и Азија ([[Народна Република Кина|Кина]], [[Јапонија]], [[Кореја]], [[Монголија]], [[Русија]] и [[Европа]]). Може да се најде на надморска височина од 600-100 м надморска височина. == Распространетост во Македонија == ''Spiraea chamaedryfolia'' во Македонија расте по ретките шумски состоини врз силикатна подлога од 800-900 м надморска височина. Позната е за планината [[Дуб]] (Дојранско) и планината [[Беласица]] - над [[Старо Коњарево]] до [[Смоларски Дол]].<ref name=":0" /> == Наводи == {{наводи}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Рози]] [[Категорија:Флора на Македонија]] otceshn48l3mpivh41xrp0d0dfvmw7u Trifolium noricum 0 1399265 5589065 2026-07-08T10:08:30Z Jtasevski123 69538 нс 5589065 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}{{Speciesbox | name = ''Trifolium noricum'' | status = | image =Trifolium noricum Atlas Alpenflora.jpg | image_caption = | domain_sv = | domain = | regnum_sv = [[Växter]] | regnum = Plantae | divisio_sv = [[Kärlväxter]] | divisio = Tracheophyta | classis_sv = [[Tvåhjärtbladiga blomväxter]] | classis = Magnoliopsida | ordo_sv = [[Ärtordningen]] | ordo = Fabales | familia_sv = [[Ärtväxter]] | familia = Fabaceae | genus_sv = [[Klövrar]] | genus = Trifolium | species_sv = | species = '''noricum''' | taxon = Trifolium noricum | taxon_authority = [[Franz Xaver von Wulfen|Wulfen]] | range_map = | range_map_caption = Utbredningsområde | image2 = | image2_caption = | synonyms = |authority=[[Wulfen]]}}'''''Trifolium noricum''''' — [[Повеќегодишно растение|многугодишен]] тревест [[Вид (биологија)|вид]] на [[детелина]] од [[Фамилија (биологија)|фамилијата]] [[бобови]] опишан од [[Франц Ксавер фон Вулфен]]. == Опис == Растението е повеќегодишно тревесто растение, во основата со бројни задрвенети приземни гранчиња, од кои исправено израснуваат неколку неразгранети стебленца високи 10–20 см. [[Стебло|Стебленцата]] се покриени со густи раширени влакна. Базалните листови на вегетативните и цветните гранчиња имаат дршки два до десет пати подолги од листната плочка, додека кај стеблените листови, кои најчесто се два до три, дршките се два до пет пати подолги од листната плочка. [[Лист|Листовите]] се елиптични до обратнојајцевидни, долги 12–20 мм и широки 6–8 мм, со тапо заострен врв, цел раб и клиновидна основа. Горната страна е речиси гола, а долната густо покриена со полураширени влакна; младите листови се влакнести од двете страни. [[Прилисник|Прилисниците]] се долгнавести, ципести, белузлави со зеленикави жили и покриени со полураширени или раширени влакна. Нивниот слободен дел е триаглесто-ланцетен и завршува со долг заострен врв. Лисните дршки се покриени со раширени влакна. [[Соцветие|Соцветијата]] се топчести, со пречник од 20–40 мм, терминални и обвиени од прилисниците на најгорниот лист. [[Цвет|Цветовите]] се многубројни и густо збиени. Чашката е долга 7–10 мм. Нејзиниот цилиндричен трубест дел е долг околу 5 мм, со десет жили и густо покриен со раширени влакна. Запците се линејно-шиловидни, речиси еднакви по должина, скоро шилести и најчесто еднакво долги или малку покуси од трубестиот дел на чашката. По површината имаат ретки раширени влакна. Венчето е кремаво или пурпурноцрвено, долго околу 15 мм и 1,5–2 пати подолго од чашката. Барјачето е за 3–4 мм подолго од крилцата, во горната половина благо закривено нагоре, а крилцата завршуваат со заострен врв. Лаѓичката е 1–2 мм покуса од крилцата. [[Плод|Плодот]] е мала мешунка сместена во чашката и обично содржи едно [[семе]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 5.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=1327-1328}}</ref> == Варијабилност == * ''Trifolium noricum subsp. '''noricum''''' — запците на чашката се долги колку цилиндричниот дел на чашката или малку подолги. Венчето се одликува со кремава боја.<ref name=":0" /> * ''Trifolium noricum subsp. '''praetutianum''''' — запците на чашката се покуси од цилиндричниот дел на чашката за 1/2 или 1/3, а деловите на работ на чашката помеѓу запците се темновиолетови. Венчето се одликува со црвена, пурпурна и кремава боја.<ref name=":0" /> == Распространетост во Македонија == Растението расте по високопланински пасишта на надморска височина од 1650 до 2700 метри. [[Подвид|Подвидовите]] се среќаваат на различни места:<ref name=":0" /> * ''Trifolium noricum subsp. noricum'' — само на [[Шар Планина]].<ref name=":0" /> * ''Trifolium noricum subsp. praetutianum —'' планините [[Кораб]], [[Дешат]] - [[Крчин]] и [[Бистра]].<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{commonscat|Trifolium noricum|''Trifolium noricum''}} * {{wikispecies|Trifolium noricum|''Trifolium noricum''}} [[Категорија:Детелина]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 3rhvl6td0duvtdcvhi1xxkqdjitrap7 5589091 5589065 2026-07-08T10:12:50Z Jtasevski123 69538 5589091 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}{{Speciesbox | name = ''Trifolium noricum'' | status = | image =Trifolium noricum Atlas Alpenflora.jpg | image_caption = | domain_sv = | domain = | regnum_sv = [[Växter]] | regnum = Plantae | divisio_sv = [[Kärlväxter]] | divisio = Tracheophyta | classis_sv = [[Tvåhjärtbladiga blomväxter]] | classis = Magnoliopsida | ordo_sv = [[Ärtordningen]] | ordo = Fabales | familia_sv = [[Ärtväxter]] | familia = Fabaceae | genus_sv = [[Klövrar]] | genus = Trifolium | species_sv = | species = '''noricum''' | taxon = Trifolium noricum | taxon_authority = [[Franz Xaver von Wulfen|Wulfen]] | range_map = | range_map_caption = Utbredningsområde | image2 = | image2_caption = | synonyms = |authority=[[Wulfen]]}}'''''Trifolium noricum''''' — [[Повеќегодишно растение|многугодишен]] тревест [[Вид (биологија)|вид]] на [[детелина]] од [[Фамилија (биологија)|фамилијата]] [[бобови]] опишан од [[Франц Ксавер фон Вулфен]]. == Опис == Растението е повеќегодишно тревесто растение, во основата со бројни задрвенети приземни гранчиња, од кои исправено израснуваат неколку неразгранети стебленца високи 10–20 см. [[Стебло|Стебленцата]] се покриени со густи раширени влакна. Базалните листови на вегетативните и цветните гранчиња имаат дршки два до десет пати подолги од листната плочка, додека кај стеблените листови, кои најчесто се два до три, дршките се два до пет пати подолги од листната плочка. [[Лист|Листовите]] се елиптични до обратнојајцевидни, долги 12–20 мм и широки 6–8 мм, со тапо заострен врв, цел раб и клиновидна основа. Горната страна е речиси гола, а долната густо покриена со полураширени влакна; младите листови се влакнести од двете страни. [[Прилисник|Прилисниците]] се долгнавести, ципести, белузлави со зеленикави жили и покриени со полураширени или раширени влакна. Нивниот слободен дел е триаглесто-ланцетен и завршува со долг заострен врв. Лисните дршки се покриени со раширени влакна. [[Соцветие|Соцветијата]] се топчести, со пречник од 20–40 мм, терминални и обвиени од прилисниците на најгорниот лист. [[Цвет|Цветовите]] се многубројни и густо збиени. Чашката е долга 7–10 мм. Нејзиниот цилиндричен трубест дел е долг околу 5 мм, со десет жили и густо покриен со раширени влакна. Запците се линејно-шиловидни, речиси еднакви по должина, скоро шилести и најчесто еднакво долги или малку покуси од трубестиот дел на чашката. По површината имаат ретки раширени влакна. Венчето е кремаво или пурпурноцрвено, долго околу 15 мм и 1,5–2 пати подолго од чашката. Барјачето е за 3–4 мм подолго од крилцата, во горната половина благо закривено нагоре, а крилцата завршуваат со заострен врв. Лаѓичката е 1–2 мм покуса од крилцата. [[Плод|Плодот]] е мала мешунка сместена во чашката и обично содржи едно [[семе]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 5.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=1327-1328}}</ref> == Варијабилност == * ''Trifolium noricum subsp. '''noricum''''' — запците на чашката се долги колку цилиндричниот дел на чашката или малку подолги. Венчето се одликува со кремава боја.<ref name=":0" /> * ''Trifolium noricum subsp. '''praetutianum''''' — запците на чашката се покуси од цилиндричниот дел на чашката за 1/2 или 1/3, а деловите на работ на чашката помеѓу запците се темновиолетови. Венчето се одликува со црвена, пурпурна и кремава боја.<ref name=":0" /> == Распространетост во Македонија == Растението расте по високопланински пасишта на надморска височина од 1650 до 2700 метри. [[Подвид|Подвидовите]] се среќаваат на различни места:<ref name=":0" /> * ''Trifolium noricum subsp. noricum'' — само на [[Шар Планина]].<ref name=":0" /> * ''Trifolium noricum subsp. praetutianum —'' планините [[Кораб]], [[Дешат]] - [[Крчин]] и [[Бистра]].<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{commonscat|Trifolium noricum|''Trifolium noricum''}} * {{wikispecies|Trifolium noricum|''Trifolium noricum''}} {{таконска лента}} [[Категорија:Детелина]] [[Категорија:Флора на Македонија]] a9oyc5xmjf6tdsv12miggvsc3ki8tzl 5589092 5589091 2026-07-08T10:13:18Z Jtasevski123 69538 5589092 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}{{Speciesbox | name = ''Trifolium noricum'' | status = | image =Trifolium noricum Atlas Alpenflora.jpg | image_caption = | domain_sv = | domain = | regnum_sv = [[Växter]] | regnum = Plantae | divisio_sv = [[Kärlväxter]] | divisio = Tracheophyta | classis_sv = [[Tvåhjärtbladiga blomväxter]] | classis = Magnoliopsida | ordo_sv = [[Ärtordningen]] | ordo = Fabales | familia_sv = [[Ärtväxter]] | familia = Fabaceae | genus_sv = [[Klövrar]] | genus = Trifolium | species_sv = | species = '''noricum''' | taxon = Trifolium noricum | taxon_authority = [[Franz Xaver von Wulfen|Wulfen]] | range_map = | range_map_caption = Utbredningsområde | image2 = | image2_caption = | synonyms = |authority=[[Wulfen]]}}'''''Trifolium noricum''''' — [[Повеќегодишно растение|многугодишен]] тревест [[Вид (биологија)|вид]] на [[детелина]] од [[Фамилија (биологија)|фамилијата]] [[бобови]] опишан од [[Франц Ксавер фон Вулфен]]. == Опис == Растението е повеќегодишно тревесто растение, во основата со бројни задрвенети приземни гранчиња, од кои исправено израснуваат неколку неразгранети стебленца високи 10–20 см. [[Стебло|Стебленцата]] се покриени со густи раширени влакна. Базалните листови на вегетативните и цветните гранчиња имаат дршки два до десет пати подолги од листната плочка, додека кај стеблените листови, кои најчесто се два до три, дршките се два до пет пати подолги од листната плочка. [[Лист|Листовите]] се елиптични до обратнојајцевидни, долги 12–20 мм и широки 6–8 мм, со тапо заострен врв, цел раб и клиновидна основа. Горната страна е речиси гола, а долната густо покриена со полураширени влакна; младите листови се влакнести од двете страни. [[Прилисник|Прилисниците]] се долгнавести, ципести, белузлави со зеленикави жили и покриени со полураширени или раширени влакна. Нивниот слободен дел е триаглесто-ланцетен и завршува со долг заострен врв. Лисните дршки се покриени со раширени влакна. [[Соцветие|Соцветијата]] се топчести, со пречник од 20–40 мм, терминални и обвиени од прилисниците на најгорниот лист. [[Цвет|Цветовите]] се многубројни и густо збиени. Чашката е долга 7–10 мм. Нејзиниот цилиндричен трубест дел е долг околу 5 мм, со десет жили и густо покриен со раширени влакна. Запците се линејно-шиловидни, речиси еднакви по должина, скоро шилести и најчесто еднакво долги или малку покуси од трубестиот дел на чашката. По површината имаат ретки раширени влакна. Венчето е кремаво или пурпурноцрвено, долго околу 15 мм и 1,5–2 пати подолго од чашката. Барјачето е за 3–4 мм подолго од крилцата, во горната половина благо закривено нагоре, а крилцата завршуваат со заострен врв. Лаѓичката е 1–2 мм покуса од крилцата. [[Плод|Плодот]] е мала мешунка сместена во чашката и обично содржи едно [[семе]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 5.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=1327-1328}}</ref> == Варијабилност == * ''Trifolium noricum subsp. '''noricum''''' — запците на чашката се долги колку цилиндричниот дел на чашката или малку подолги. Венчето се одликува со кремава боја.<ref name=":0" /> * ''Trifolium noricum subsp. '''praetutianum''''' — запците на чашката се покуси од цилиндричниот дел на чашката за 1/2 или 1/3, а деловите на работ на чашката помеѓу запците се темновиолетови. Венчето се одликува со црвена, пурпурна и кремава боја.<ref name=":0" /> == Распространетост во Македонија == Растението расте по високопланински пасишта на надморска височина од 1650 до 2700 метри. [[Подвид|Подвидовите]] се среќаваат на различни места:<ref name=":0" /> * ''Trifolium noricum subsp. noricum'' — само на [[Шар Планина]].<ref name=":0" /> * ''Trifolium noricum subsp. praetutianum —'' планините [[Кораб]], [[Дешат]] - [[Крчин]] и [[Бистра]].<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{commonscat|Trifolium noricum|''Trifolium noricum''}} * {{wikispecies|Trifolium noricum|''Trifolium noricum''}} {{таксонска лента}} [[Категорија:Детелина]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 4diw83p99eqmj0uhjysbbsn4pjhtta8 Црн бор 0 1399266 5589066 2026-07-08T10:08:38Z Виолетова 1975 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1357972625|Pinus nigra]]“ 5589066 wikitext text/x-wiki '''Црн бор''' ([[науч.]] ''Pinus nigra''), наречен и '''австриски бор''' ― умерено варијабилен вид [[Бор (дрво)|бор]], кој се среќава низ [[Јужна Европа]] од [[Пиринејски Полуостров|Пиринејскиот Полуостров]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://jb.utad.pt/especie/Pinus_nigra|title=Jardim Botânico UTAD &#124; Espécie Pinus nigra|work=Jb.utad.pt}}</ref> и [[Долна Австрија]] до источниот Медитеран, на анадолскиот полуостров Турција, Корзика и Кипар, како и Крим и во високите планини на Северозападна Африка. Расте и во Македонија. == Опис == ''Pinus nigra'' е големо [[Четинари|зимзелено]] [[Дрво (растение)|дрво]], кое расте до 40 метри. {{Галерија|File:2021-05-07 12 50 37 Pollen cones on an Austrian Pine within Franklin Glen Park in the Franklin Glen section of Chantilly, Fairfax County, Virginia.jpg|Шишарки|File:Borovicová šiška.jpg|Подвид|File:Austrian Pine Pinus nigra Bark Closeup 2000px.jpg|Подвид subsp. ''laricio''|File:Pinus nigra MHNT.2022.4.3.jpg|Семки од шишарката}} == Таксономија == Видот е поделен на два подвида, секој понатаму поделен на три варијанти. Некои авторитети (на пр. ''Flora Europaea'') третираат неколку од варијантите како подвид, но ова ја одразува традицијата, а не вистинската таксономија, бидејќи разликите меѓу таксоните се мали. == Подвидови == * ''P. nigra'' subsp. ''nigra'' на исток од опсегот, од Австрија, североисточна и централна Италија, источно до Крим и Турција. Иглите се цврсти, крути, 1,5-2 мм дијаметар, со 3-6 слоја на хиподермални клетки со дебели ѕидови. ** ''P. nigra'' subsp. ''nigra'' ''var. nigra'' (син. ''Pinus nigra'' var. ''austriaca'', ''Pinus nigra'' subsp. ''dalmatica'') (австриски бор): Австрија, Балкан (освен јужна Грција). ** ''P. nigra'' subsp. ''nigra'' var. ''caramanica'' (турски црн бор): Турција, Кипар, јужна Грција. ** ''P. nigra'' subsp. ''nigra var. italica'' (италијански црн бор): централна Италија (Вилета Бареа, во Националниот парк Абруцо) ** ''P. nigra'' subsp. ''nigra var. pallasiana'' (син. ''Pinus nigra'' subsp. ''pallasiana'') (кримски бор): Крим, Кипар. * ''P. nigra'' subsp. ''salzmannii'' во западниот дел од опсегот, од јужна Италија до јужна Франција, Шпанија и Северна Африка. Иглите се тенки, пофлексибилни, дијаметар, со 1-2 слоја на тенкоѕидни хиподермални клетки. ** ''P. nigra'' subsp. ''salzmannii'' var. ''salzmannii'' (пиринејски бор): Пиринеи, Јужна Франција, Северна Шпанија. ** ''P. nigra'' subsp. ''salzmannii'' var. ''corsicana'' (син. ''Pinus nigra'' subsp. ''laricio'', ''Pinus nigra'' var. ''maritima'' ) (корзикански бор): Корзика, Сицилија, Јужна Италија. *** ''P. nigra'' subsp. ''laricio'' ** ''P. nigra'' subsp. ''salzmannii'' var. ''mauretanica'' (црн бор на планините Атлас): Мароко, Алжир. [[Податотека:Pin_laricio_Corse.jpg|мини|''Pinus nigra'' var. ''corsicana'' — корзикански бор, на [[Корзика]]]] „[[Plants of the World Online|Plants of the World Online“]] и „The Gymnosperm Database“ прифаќаат пет подвида и една сорта.<ref name="powo">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:677088-1|title=''Pinus nigra'' J.F.Arnold|work=[[Plants of the World Online]]|publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]]|accessdate=13 February 2025}}</ref><ref name="gd">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.conifers.org/pi/Pinus_nigra.php|title=''Pinus nigra'' (schwarzkiefer) description|last=Earle|first=Christopher J.|work=The Gymnosperm Database|accessdate=13 February 2025}}</ref> == Распространетост и живеалиште == Црниот бор е дрво од медитеранските шуми и грмушести [[Биом|предели]] . Поголемиот дел од опсегот е во Турција. Расте на повисоките надморски височини во екорегионот на мешани планински шуми на Јужните Апенини во јужна Италија и екорегионот на тиренско-јадрански склерофилни и мешани шуми на [[Сицилија]]. Постојат преостанати популации во екорегионот на медитерански четинари и мешани шуми во северозападна Африка, поточно во планините Риф во Мароко и планините Ходна во Алжир.<ref name="gd">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.conifers.org/pi/Pinus_nigra.php|title=''Pinus nigra'' (schwarzkiefer) description|last=Earle|first=Christopher J.|work=The Gymnosperm Database|accessdate=13 February 2025}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFEarle">Earle, Christopher J. [https://www.conifers.org/pi/Pinus_nigra.php "''Pinus nigra'' (schwarzkiefer) description"]. </cite></ref> Се наоѓа на надморска височина од 2000 метри, а најчесто од 250 до 1600 метри. Потребно е целосно сонце за да расте добро, не толерира сенка. === Најстаро дрво === [[Податотека:En_Yaşlı_Karaçam_Ağacı_“Anıt_Ağaç”_Uşak'ta!_(Banaz-Bahadır_Köyü-Tepedelen_Mevkii).jpg|мини|Најстариот црн бор во светот е стар околу 1000 години и се наоѓа во Турција.]] Најстариот црн бор во светот, кој се наоѓа во округот Баназ во Ушак, Турција, се проценува дека е стар 1.000 години. Има висина од 11 метри, со дијаметар од 3 метри, и обем од 9,6 метри.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://m.haber7.com/yasam/haber/1313339-dunyanin-en-yasli-agaci-turkiyede|title=Dünyanın en yaşlı ağacı Türkiye'de|language=tr}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.euforgen.org/species/pinus-nigra/ Страница за видовите EUFORGEN: ''Pinus nigra'' . Информации, дистрибуција и сродни ресурси.] {{Ризница-врска|Pinus nigra}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Украсни дрва]] [[Категорија:Бор (род)]] [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 8yg6lue7hfkjqbg07wdwxkwx34bb1dg 5589074 5589066 2026-07-08T10:10:10Z Виолетова 1975 5589074 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = Црн бор | image = Świerklaniec pinus nigra 12.06.2010 p.jpg | image_caption = ''Pinus nigra'' subsp. '' nigra'' | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=Farjon, A. |date=2013 |title=''Pinus nigra'' |volume=2013 |article-number=e.T42386A2976817 |doi=10.2305/IUCN.UK.2013-1.RLTS.T42386A2976817.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | genus = Pinus | display_parents = 3 | parent = Pinus subsect. Pinus | species = nigra | authority = J.F.Arnold | range_map = Pinus nigra map.png | range_map_caption = 1: ''Pinus nigra'' subsp. ''nigra'' (1a: var. ''nigra'', 1b: var. ''pallasiana'', 1c: var. ''caramanica'').<br />2: ''Pinus nigra'' subsp. ''salzmannii'' (2a: var. ''salzmannii'', 2b: var. ''corsicana'', 2c: var. ''mauretanica'') }} '''Црн бор''' ([[науч.]] ''Pinus nigra'') ― умерено варијабилен вид [[Бор (дрво)|бор]], кој се среќава низ [[Јужна Европа]] од [[Пиринејски Полуостров|Пиринејскиот Полуостров]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://jb.utad.pt/especie/Pinus_nigra|title=Jardim Botânico UTAD &#124; Espécie Pinus nigra|work=Jb.utad.pt}}</ref> и [[Долна Австрија]] до источниот Медитеран, на анадолскиот полуостров Турција, Корзика и Кипар, како и Крим и во високите планини на Северозападна Африка. Расте и во Македонија. == Опис == ''Pinus nigra'' е големо [[Четинари|зимзелено]] [[Дрво (растение)|дрво]], кое расте до 40 метри. {{Галерија|File:2021-05-07 12 50 37 Pollen cones on an Austrian Pine within Franklin Glen Park in the Franklin Glen section of Chantilly, Fairfax County, Virginia.jpg|Шишарки|File:Borovicová šiška.jpg|Подвид|File:Austrian Pine Pinus nigra Bark Closeup 2000px.jpg|Подвид subsp. ''laricio''|File:Pinus nigra MHNT.2022.4.3.jpg|Семки од шишарката}} == Таксономија == Видот е поделен на два подвида, секој понатаму поделен на три варијанти. Некои авторитети (на пр. ''Flora Europaea'') третираат неколку од варијантите како подвид, но ова ја одразува традицијата, а не вистинската таксономија, бидејќи разликите меѓу таксоните се мали. == Подвидови == * ''P. nigra'' subsp. ''nigra'' на исток од опсегот, од Австрија, североисточна и централна Италија, источно до Крим и Турција. Иглите се цврсти, крути, 1,5-2 мм дијаметар, со 3-6 слоја на хиподермални клетки со дебели ѕидови. ** ''P. nigra'' subsp. ''nigra'' ''var. nigra'' (син. ''Pinus nigra'' var. ''austriaca'', ''Pinus nigra'' subsp. ''dalmatica'') (австриски бор): Австрија, Балкан (освен јужна Грција). ** ''P. nigra'' subsp. ''nigra'' var. ''caramanica'' (турски црн бор): Турција, Кипар, јужна Грција. ** ''P. nigra'' subsp. ''nigra var. italica'' (италијански црн бор): централна Италија (Вилета Бареа, во Националниот парк Абруцо) ** ''P. nigra'' subsp. ''nigra var. pallasiana'' (син. ''Pinus nigra'' subsp. ''pallasiana'') (кримски бор): Крим, Кипар. * ''P. nigra'' subsp. ''salzmannii'' во западниот дел од опсегот, од јужна Италија до јужна Франција, Шпанија и Северна Африка. Иглите се тенки, пофлексибилни, дијаметар, со 1-2 слоја на тенкоѕидни хиподермални клетки. ** ''P. nigra'' subsp. ''salzmannii'' var. ''salzmannii'' (пиринејски бор): Пиринеи, Јужна Франција, Северна Шпанија. ** ''P. nigra'' subsp. ''salzmannii'' var. ''corsicana'' (син. ''Pinus nigra'' subsp. ''laricio'', ''Pinus nigra'' var. ''maritima'' ) (корзикански бор): Корзика, Сицилија, Јужна Италија. *** ''P. nigra'' subsp. ''laricio'' ** ''P. nigra'' subsp. ''salzmannii'' var. ''mauretanica'' (црн бор на планините Атлас): Мароко, Алжир. [[Податотека:Pin_laricio_Corse.jpg|мини|''Pinus nigra'' var. ''corsicana'' — корзикански бор, на [[Корзика]]]] „[[Plants of the World Online|Plants of the World Online“]] и „The Gymnosperm Database“ прифаќаат пет подвида и една сорта.<ref name="powo">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:677088-1|title=''Pinus nigra'' J.F.Arnold|work=[[Plants of the World Online]]|publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]]|accessdate=13 February 2025}}</ref><ref name="gd">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.conifers.org/pi/Pinus_nigra.php|title=''Pinus nigra'' (schwarzkiefer) description|last=Earle|first=Christopher J.|work=The Gymnosperm Database|accessdate=13 February 2025}}</ref> == Распространетост и живеалиште == Црниот бор е дрво од медитеранските шуми и грмушести [[Биом|предели]] . Поголемиот дел од опсегот е во Турција. Расте на повисоките надморски височини во екорегионот на мешани планински шуми на Јужните Апенини во јужна Италија и екорегионот на тиренско-јадрански склерофилни и мешани шуми на [[Сицилија]]. Постојат преостанати популации во екорегионот на медитерански четинари и мешани шуми во северозападна Африка, поточно во планините Риф во Мароко и планините Ходна во Алжир.<ref name="gd">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.conifers.org/pi/Pinus_nigra.php|title=''Pinus nigra'' (schwarzkiefer) description|last=Earle|first=Christopher J.|work=The Gymnosperm Database|accessdate=13 February 2025}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFEarle">Earle, Christopher J. [https://www.conifers.org/pi/Pinus_nigra.php "''Pinus nigra'' (schwarzkiefer) description"]. </cite></ref> Се наоѓа на надморска височина од 2000 метри, а најчесто од 250 до 1600 метри. Потребно е целосно сонце за да расте добро, не толерира сенка. === Најстаро дрво === [[Податотека:En_Yaşlı_Karaçam_Ağacı_“Anıt_Ağaç”_Uşak'ta!_(Banaz-Bahadır_Köyü-Tepedelen_Mevkii).jpg|мини|Најстариот црн бор во светот е стар околу 1000 години и се наоѓа во Турција.]] Најстариот црн бор во светот, кој се наоѓа во округот Баназ во Ушак, Турција, се проценува дека е стар 1.000 години. Има висина од 11 метри, со дијаметар од 3 метри, и обем од 9,6 метри.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://m.haber7.com/yasam/haber/1313339-dunyanin-en-yasli-agaci-turkiyede|title=Dünyanın en yaşlı ağacı Türkiye'de|language=tr}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.euforgen.org/species/pinus-nigra/ Страница за видовите EUFORGEN: ''Pinus nigra'' . Информации, дистрибуција и сродни ресурси.] {{Ризница-врска|Pinus nigra}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Украсни дрва]] [[Категорија:Бор (род)]] [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] [[Категорија:Флора на Македонија]] 5shtcsq6036ctbf52s4c959mfpxqb1l 5589080 5589074 2026-07-08T10:10:57Z Виолетова 1975 5589080 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = Црн бор | image = Świerklaniec pinus nigra 12.06.2010 p.jpg | image_caption = ''Pinus nigra'' subsp. '' nigra'' | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=Farjon, A. |date=2013 |title=''Pinus nigra'' |volume=2013 |article-number=e.T42386A2976817 |doi=10.2305/IUCN.UK.2013-1.RLTS.T42386A2976817.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | genus = Pinus | display_parents = 3 | parent = Pinus subsect. Pinus | species = nigra | authority = J.F.Arnold | range_map = Pinus nigra map.png | range_map_caption = 1: ''Pinus nigra'' subsp. ''nigra'' (1a: var. ''nigra'', 1b: var. ''pallasiana'', 1c: var. ''caramanica'').<br />2: ''Pinus nigra'' subsp. ''salzmannii'' (2a: var. ''salzmannii'', 2b: var. ''corsicana'', 2c: var. ''mauretanica'') }} '''Црн бор''' ([[науч.]] ''Pinus nigra'') ― умерено варијабилен вид [[Бор (дрво)|бор]], кој се среќава низ [[Јужна Европа]] од [[Пиринејски Полуостров|Пиринејскиот Полуостров]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://jb.utad.pt/especie/Pinus_nigra|title=Jardim Botânico UTAD &#124; Espécie Pinus nigra|work=Jb.utad.pt}}</ref> и [[Долна Австрија]] до источниот Медитеран, на анадолскиот полуостров Турција, Корзика и Кипар, како и Крим и во високите планини на Северозападна Африка. Расте и во Македонија. == Опис == ''Pinus nigra'' е големо [[Четинари|зимзелено]] [[Дрво (растение)|дрво]], кое расте до 40 метри. {{Галерија|File:2021-05-07 12 50 37 Pollen cones on an Austrian Pine within Franklin Glen Park in the Franklin Glen section of Chantilly, Fairfax County, Virginia.jpg|Шишарки|File:Borovicová šiška.jpg|Подвид|File:Austrian Pine Pinus nigra Bark Closeup 2000px.jpg|Подвид subsp. ''laricio''|File:Pinus nigra MHNT.2022.4.3.jpg|Семки од шишарката}} == Таксономија == Видот е поделен на два подвида, секој понатаму поделен на три варијанти. Некои авторитети (на пр. ''Flora Europaea'') третираат неколку од варијантите како подвид, но ова ја одразува традицијата, а не вистинската таксономија, бидејќи разликите меѓу таксоните се мали. == Подвидови == * ''P. nigra'' subsp. ''nigra'' на исток од опсегот, од Австрија, североисточна и централна Италија, источно до Крим и Турција. Иглите се цврсти, крути, 1,5-2 мм дијаметар, со 3-6 слоја на хиподермални клетки со дебели ѕидови. ** ''P. nigra'' subsp. ''nigra'' ''var. nigra'' (син. ''Pinus nigra'' var. ''austriaca'', ''Pinus nigra'' subsp. ''dalmatica'') (австриски бор): Австрија, Балкан (освен јужна Грција). ** ''P. nigra'' subsp. ''nigra'' var. ''caramanica'' (турски црн бор): Турција, Кипар, јужна Грција. ** ''P. nigra'' subsp. ''nigra var. italica'' (италијански црн бор): централна Италија (Вилета Бареа, во Националниот парк Абруцо) ** ''P. nigra'' subsp. ''nigra var. pallasiana'' (син. ''Pinus nigra'' subsp. ''pallasiana'') (кримски бор): Крим, Кипар. * ''P. nigra'' subsp. ''salzmannii'' во западниот дел од опсегот, од јужна Италија до јужна Франција, Шпанија и Северна Африка. Иглите се тенки, пофлексибилни, дијаметар, со 1-2 слоја на тенкоѕидни хиподермални клетки. ** ''P. nigra'' subsp. ''salzmannii'' var. ''salzmannii'' (пиринејски бор): Пиринеи, Јужна Франција, Северна Шпанија. ** ''P. nigra'' subsp. ''salzmannii'' var. ''corsicana'' (син. ''Pinus nigra'' subsp. ''laricio'', ''Pinus nigra'' var. ''maritima'' ) (корзикански бор): Корзика, Сицилија, Јужна Италија. *** ''P. nigra'' subsp. ''laricio'' ** ''P. nigra'' subsp. ''salzmannii'' var. ''mauretanica'' (црн бор на планините Атлас): Мароко, Алжир. [[Податотека:Pin_laricio_Corse.jpg|мини|''Pinus nigra'' var. ''corsicana'' — корзикански бор, на [[Корзика]]]] „[[Plants of the World Online|Plants of the World Online“]] и „The Gymnosperm Database“ прифаќаат пет подвида и една сорта.<ref name="powo">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:677088-1|title=''Pinus nigra'' J.F.Arnold|work=[[Plants of the World Online]]|publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]]|accessdate=13 February 2025}}</ref><ref name="gd">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.conifers.org/pi/Pinus_nigra.php|title=''Pinus nigra'' (schwarzkiefer) description|last=Earle|first=Christopher J.|work=The Gymnosperm Database|accessdate=13 February 2025}}</ref> == Распространетост и живеалиште == Црниот бор е дрво од медитеранските шуми и грмушести [[Биом|предели]]. Поголемиот дел од опсегот е во Турција. Расте на повисоките надморски височини во екорегионот на мешани планински шуми на Јужните Апенини во јужна Италија и екорегионот на тиренско-јадрански склерофилни и мешани шуми на [[Сицилија]]. Постојат преостанати популации во екорегионот на медитерански четинари и мешани шуми во северозападна Африка, поточно во планините Риф во Мароко и планините Ходна во Алжир.<ref name="gd" /> Се наоѓа на надморска височина од 2000 метри, а најчесто од 250 до 1600 метри. Потребно е целосно сонце за да расте добро, не толерира сенка. === Најстаро дрво === [[Податотека:En_Yaşlı_Karaçam_Ağacı_“Anıt_Ağaç”_Uşak'ta!_(Banaz-Bahadır_Köyü-Tepedelen_Mevkii).jpg|мини|Најстариот црн бор во светот е стар околу 1000 години и се наоѓа во Турција.]] Најстариот црн бор во светот, кој се наоѓа во округот Баназ во Ушак, Турција, се проценува дека е стар 1.000 години. Има висина од 11 метри, со дијаметар од 3 метри, и обем од 9,6 метри.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://m.haber7.com/yasam/haber/1313339-dunyanin-en-yasli-agaci-turkiyede|title=Dünyanın en yaşlı ağacı Türkiye'de|language=tr}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.euforgen.org/species/pinus-nigra/ Страница за видовите EUFORGEN: ''Pinus nigra'' . Информации, дистрибуција и сродни ресурси.] {{Ризница-врска|Pinus nigra}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Украсни дрва]] [[Категорија:Бор (род)]] [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] [[Категорија:Флора на Македонија]] n4lspvx42n9rgpxoujtfqtmlx73ndzr 5589108 5589080 2026-07-08T10:20:15Z Виолетова 1975 5589108 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = Црн бор | image = Świerklaniec pinus nigra 12.06.2010 p.jpg | image_caption = ''Pinus nigra'' subsp. '' nigra'' | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=Farjon, A. |date=2013 |title=''Pinus nigra'' |volume=2013 |article-number=e.T42386A2976817 |doi=10.2305/IUCN.UK.2013-1.RLTS.T42386A2976817.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | genus = Pinus | display_parents = 3 | parent = Pinus subsect. Pinus | species = nigra | authority = J.F.Arnold | range_map = Pinus nigra map.png | range_map_caption = 1: ''Pinus nigra'' subsp. ''nigra'' (1a: var. ''nigra'', 1b: var. ''pallasiana'', 1c: var. ''caramanica'').<br />2: ''Pinus nigra'' subsp. ''salzmannii'' (2a: var. ''salzmannii'', 2b: var. ''corsicana'', 2c: var. ''mauretanica'') }} '''Црн бор''' ([[науч.]] ''Pinus nigra'') ― умерено варијабилен вид [[Бор (дрво)|бор]], кој се среќава низ [[Јужна Европа]] од [[Пиринејски Полуостров|Пиринејскиот Полуостров]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://jb.utad.pt/especie/Pinus_nigra|title=Jardim Botânico UTAD &#124; Espécie Pinus nigra|work=Jb.utad.pt}}</ref> и [[Долна Австрија]] до источниот Медитеран, на анадолскиот полуостров Турција, Корзика и Кипар, како и Крим и во високите планини на Северозападна Африка. Расте и во Македонија. == Опис == ''Pinus nigra'' е големо [[Четинари|зимзелено]] [[Дрво (растение)|дрво]], кое расте до 40 метри. Кората му е темносива до темнокафеава. Пупките се јајцевидни или цилиндрично јајцевидни, заострени, слабо смолести. Младите гранчиња се голи, светлокафеави до портокалово кафеави. Игличките по две во снопче, долги 8- 15 см, широки 1-2 мм, светло или темнозелени, тврди, на врвот остри. Шишарките се собрани по 2-4, јајцевидни, долги 4-8 см, широки 2-4 см. Семенките се долги 5-7 мм, сиви и со кафеави флеки, а крилото е долго до 25 мм.<ref name="Флора на Македонија22">Кирил Мицевски: Флора на СР Македонија, том 1, св. 1, стр. 79, МАНУ, Скопје, 1985</ref> {{Галерија|File:2021-05-07 12 50 37 Pollen cones on an Austrian Pine within Franklin Glen Park in the Franklin Glen section of Chantilly, Fairfax County, Virginia.jpg|Шишарки|File:Borovicová šiška.jpg|Подвид|File:Austrian Pine Pinus nigra Bark Closeup 2000px.jpg|Подвид subsp. ''laricio''|File:Pinus nigra MHNT.2022.4.3.jpg|Семки од шишарката}} == Таксономија == Видот е поделен на два подвида, секој понатаму поделен на три варијанти. Некои авторитети (на пр. ''Flora Europaea'') третираат неколку од варијантите како подвид, но ова ја одразува традицијата, а не вистинската таксономија, бидејќи разликите меѓу таксоните се мали. === Подвидови === * ''P. nigra'' subsp. ''nigra'' на исток од опсегот, од Австрија, североисточна и централна Италија, источно до Крим и Турција. Иглите се цврсти, крути, 1,5-2 мм дијаметар, со 3-6 слоја на хиподермални клетки со дебели ѕидови. ** ''P. nigra'' subsp. ''nigra'' ''var. nigra'' (син. ''Pinus nigra'' var. ''austriaca'', ''Pinus nigra'' subsp. ''dalmatica'') (австриски бор): Австрија, Балкан (освен јужна Грција). ** ''P. nigra'' subsp. ''nigra'' var. ''caramanica'' (турски црн бор): Турција, Кипар, јужна Грција. ** ''P. nigra'' subsp. ''nigra var. italica'' (италијански црн бор): централна Италија (Вилета Бареа, во Националниот парк Абруцо) ** ''P. nigra'' subsp. ''nigra var. pallasiana'' (син. ''Pinus nigra'' subsp. ''pallasiana'') (кримски бор): Крим, Кипар. * ''P. nigra'' subsp. ''salzmannii'' во западниот дел од опсегот, од јужна Италија до јужна Франција, Шпанија и Северна Африка. Иглите се тенки, пофлексибилни, дијаметар, со 1-2 слоја на тенкоѕидни хиподермални клетки. ** ''P. nigra'' subsp. ''salzmannii'' var. ''salzmannii'' (пиринејски бор): Пиринеи, Јужна Франција, Северна Шпанија. ** ''P. nigra'' subsp. ''salzmannii'' var. ''corsicana'' (син. ''Pinus nigra'' subsp. ''laricio'', ''Pinus nigra'' var. ''maritima'' ) (корзикански бор): Корзика, Сицилија, Јужна Италија. *** ''P. nigra'' subsp. ''laricio'' ** ''P. nigra'' subsp. ''salzmannii'' var. ''mauretanica'' (црн бор на планините Атлас): Мароко, Алжир. [[Податотека:Pin_laricio_Corse.jpg|мини|''Pinus nigra'' var. ''corsicana'' — корзикански бор, на [[Корзика]]]] „[[Plants of the World Online|Plants of the World Online“]] и „The Gymnosperm Database“ прифаќаат пет подвида и една сорта.<ref name="powo">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:677088-1|title=''Pinus nigra'' J.F.Arnold|work=[[Plants of the World Online]]|publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]]|accessdate=13 February 2025}}</ref><ref name="gd">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.conifers.org/pi/Pinus_nigra.php|title=''Pinus nigra'' (schwarzkiefer) description|last=Earle|first=Christopher J.|work=The Gymnosperm Database|accessdate=13 February 2025}}</ref> == Распространетост и живеалиште == Црниот бор е дрво од медитеранските шуми и грмушести [[Биом|предели]]. Поголемиот дел од опсегот е во Турција. Расте на повисоките надморски височини во екорегионот на мешани планински шуми на Јужните Апенини во јужна Италија и екорегионот на тиренско-јадрански склерофилни и мешани шуми на [[Сицилија]]. Постојат преостанати популации во екорегионот на медитерански четинари и мешани шуми во северозападна Африка, поточно во планините Риф во Мароко и планините Ходна во Алжир.<ref name="gd" /> Се наоѓа на надморска височина од 2000 метри, а најчесто од 250 до 1600 метри. Потребно е целосно сонце за да расте добро, не толерира сенка. === Најстаро дрво === [[Податотека:En_Yaşlı_Karaçam_Ağacı_“Anıt_Ağaç”_Uşak'ta!_(Banaz-Bahadır_Köyü-Tepedelen_Mevkii).jpg|мини|Најстариот црн бор во светот е стар околу 1000 години и се наоѓа во Турција.]] Најстариот црн бор во светот, кој се наоѓа во округот Баназ во Ушак, Турција, се проценува дека е стар 1.000 години. Има висина од 11 метри, со дијаметар од 3 метри, и обем од 9,6 метри.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://m.haber7.com/yasam/haber/1313339-dunyanin-en-yasli-agaci-turkiyede|title=Dünyanın en yaşlı ağacı Türkiye'de|language=tr}}</ref> == Во Македонија == Во литературата се наведува дека во [[Македонија]] се присутни подвидовите: subsp. ''pallasiana,'' кој е многу чест, subsp. ''gocensis'' е многу редок, а subsp. ''nigra'' не е присутен во Македонија. Поголеми истражувања не се направени во Македонија за црниот бор, поради тоа не постои мапа на распространетост на територијата на Македонија, иако се знае дека црниот бор расте на повеќето планини во Македонија.<ref name="Флора на Македонија22" /> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.euforgen.org/species/pinus-nigra/ Страница за видовите EUFORGEN: ''Pinus nigra'' . Информации, дистрибуција и сродни ресурси.] {{Ризница-врска|Pinus nigra}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Украсни дрва]] [[Категорија:Бор (род)]] [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] [[Категорија:Флора на Македонија]] nf4vya42r20r8g11ql110pz0ffsg3ak 5589109 5589108 2026-07-08T10:20:53Z Виолетова 1975 /* Во Македонија */ 5589109 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = Црн бор | image = Świerklaniec pinus nigra 12.06.2010 p.jpg | image_caption = ''Pinus nigra'' subsp. '' nigra'' | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=Farjon, A. |date=2013 |title=''Pinus nigra'' |volume=2013 |article-number=e.T42386A2976817 |doi=10.2305/IUCN.UK.2013-1.RLTS.T42386A2976817.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | genus = Pinus | display_parents = 3 | parent = Pinus subsect. Pinus | species = nigra | authority = J.F.Arnold | range_map = Pinus nigra map.png | range_map_caption = 1: ''Pinus nigra'' subsp. ''nigra'' (1a: var. ''nigra'', 1b: var. ''pallasiana'', 1c: var. ''caramanica'').<br />2: ''Pinus nigra'' subsp. ''salzmannii'' (2a: var. ''salzmannii'', 2b: var. ''corsicana'', 2c: var. ''mauretanica'') }} '''Црн бор''' ([[науч.]] ''Pinus nigra'') ― умерено варијабилен вид [[Бор (дрво)|бор]], кој се среќава низ [[Јужна Европа]] од [[Пиринејски Полуостров|Пиринејскиот Полуостров]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://jb.utad.pt/especie/Pinus_nigra|title=Jardim Botânico UTAD &#124; Espécie Pinus nigra|work=Jb.utad.pt}}</ref> и [[Долна Австрија]] до источниот Медитеран, на анадолскиот полуостров Турција, Корзика и Кипар, како и Крим и во високите планини на Северозападна Африка. Расте и во Македонија. == Опис == ''Pinus nigra'' е големо [[Четинари|зимзелено]] [[Дрво (растение)|дрво]], кое расте до 40 метри. Кората му е темносива до темнокафеава. Пупките се јајцевидни или цилиндрично јајцевидни, заострени, слабо смолести. Младите гранчиња се голи, светлокафеави до портокалово кафеави. Игличките по две во снопче, долги 8- 15 см, широки 1-2 мм, светло или темнозелени, тврди, на врвот остри. Шишарките се собрани по 2-4, јајцевидни, долги 4-8 см, широки 2-4 см. Семенките се долги 5-7 мм, сиви и со кафеави флеки, а крилото е долго до 25 мм.<ref name="Флора на Македонија22">Кирил Мицевски: Флора на СР Македонија, том 1, св. 1, стр. 79, МАНУ, Скопје, 1985</ref> {{Галерија|File:2021-05-07 12 50 37 Pollen cones on an Austrian Pine within Franklin Glen Park in the Franklin Glen section of Chantilly, Fairfax County, Virginia.jpg|Шишарки|File:Borovicová šiška.jpg|Подвид|File:Austrian Pine Pinus nigra Bark Closeup 2000px.jpg|Подвид subsp. ''laricio''|File:Pinus nigra MHNT.2022.4.3.jpg|Семки од шишарката}} == Таксономија == Видот е поделен на два подвида, секој понатаму поделен на три варијанти. Некои авторитети (на пр. ''Flora Europaea'') третираат неколку од варијантите како подвид, но ова ја одразува традицијата, а не вистинската таксономија, бидејќи разликите меѓу таксоните се мали. === Подвидови === * ''P. nigra'' subsp. ''nigra'' на исток од опсегот, од Австрија, североисточна и централна Италија, источно до Крим и Турција. Иглите се цврсти, крути, 1,5-2 мм дијаметар, со 3-6 слоја на хиподермални клетки со дебели ѕидови. ** ''P. nigra'' subsp. ''nigra'' ''var. nigra'' (син. ''Pinus nigra'' var. ''austriaca'', ''Pinus nigra'' subsp. ''dalmatica'') (австриски бор): Австрија, Балкан (освен јужна Грција). ** ''P. nigra'' subsp. ''nigra'' var. ''caramanica'' (турски црн бор): Турција, Кипар, јужна Грција. ** ''P. nigra'' subsp. ''nigra var. italica'' (италијански црн бор): централна Италија (Вилета Бареа, во Националниот парк Абруцо) ** ''P. nigra'' subsp. ''nigra var. pallasiana'' (син. ''Pinus nigra'' subsp. ''pallasiana'') (кримски бор): Крим, Кипар. * ''P. nigra'' subsp. ''salzmannii'' во западниот дел од опсегот, од јужна Италија до јужна Франција, Шпанија и Северна Африка. Иглите се тенки, пофлексибилни, дијаметар, со 1-2 слоја на тенкоѕидни хиподермални клетки. ** ''P. nigra'' subsp. ''salzmannii'' var. ''salzmannii'' (пиринејски бор): Пиринеи, Јужна Франција, Северна Шпанија. ** ''P. nigra'' subsp. ''salzmannii'' var. ''corsicana'' (син. ''Pinus nigra'' subsp. ''laricio'', ''Pinus nigra'' var. ''maritima'' ) (корзикански бор): Корзика, Сицилија, Јужна Италија. *** ''P. nigra'' subsp. ''laricio'' ** ''P. nigra'' subsp. ''salzmannii'' var. ''mauretanica'' (црн бор на планините Атлас): Мароко, Алжир. [[Податотека:Pin_laricio_Corse.jpg|мини|''Pinus nigra'' var. ''corsicana'' — корзикански бор, на [[Корзика]]]] „[[Plants of the World Online|Plants of the World Online“]] и „The Gymnosperm Database“ прифаќаат пет подвида и една сорта.<ref name="powo">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:677088-1|title=''Pinus nigra'' J.F.Arnold|work=[[Plants of the World Online]]|publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]]|accessdate=13 February 2025}}</ref><ref name="gd">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.conifers.org/pi/Pinus_nigra.php|title=''Pinus nigra'' (schwarzkiefer) description|last=Earle|first=Christopher J.|work=The Gymnosperm Database|accessdate=13 February 2025}}</ref> == Распространетост и живеалиште == Црниот бор е дрво од медитеранските шуми и грмушести [[Биом|предели]]. Поголемиот дел од опсегот е во Турција. Расте на повисоките надморски височини во екорегионот на мешани планински шуми на Јужните Апенини во јужна Италија и екорегионот на тиренско-јадрански склерофилни и мешани шуми на [[Сицилија]]. Постојат преостанати популации во екорегионот на медитерански четинари и мешани шуми во северозападна Африка, поточно во планините Риф во Мароко и планините Ходна во Алжир.<ref name="gd" /> Се наоѓа на надморска височина од 2000 метри, а најчесто од 250 до 1600 метри. Потребно е целосно сонце за да расте добро, не толерира сенка. === Во Македонија === Во литературата се наведува дека во [[Македонија]] се присутни подвидовите: subsp. ''pallasiana,'' кој е многу чест, subsp. ''gocensis'' е многу редок, а subsp. ''nigra'' не е присутен во Македонија. Поголеми истражувања не се направени во Македонија за црниот бор, поради тоа не постои мапа на распространетост на територијата на Македонија, иако се знае дека црниот бор расте на повеќето планини во Македонија.<ref name="Флора на Македонија22" /> === Најстаро дрво === [[Податотека:En_Yaşlı_Karaçam_Ağacı_“Anıt_Ağaç”_Uşak'ta!_(Banaz-Bahadır_Köyü-Tepedelen_Mevkii).jpg|мини|Најстариот црн бор во светот е стар околу 1000 години и се наоѓа во Турција.]] Најстариот црн бор во светот, кој се наоѓа во округот Баназ во Ушак, Турција, се проценува дека е стар 1.000 години. Има висина од 11 метри, со дијаметар од 3 метри, и обем од 9,6 метри.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://m.haber7.com/yasam/haber/1313339-dunyanin-en-yasli-agaci-turkiyede|title=Dünyanın en yaşlı ağacı Türkiye'de|language=tr}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.euforgen.org/species/pinus-nigra/ Страница за видовите EUFORGEN: ''Pinus nigra'' . Информации, дистрибуција и сродни ресурси.] {{Ризница-врска|Pinus nigra}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Украсни дрва]] [[Категорија:Бор (род)]] [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] [[Категорија:Флора на Македонија]] op64cagz7wpcjphqui8wf3ytss5l6ru 5589115 5589109 2026-07-08T10:21:15Z Виолетова 1975 /* Распространетост и живеалиште */ 5589115 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = Црн бор | image = Świerklaniec pinus nigra 12.06.2010 p.jpg | image_caption = ''Pinus nigra'' subsp. '' nigra'' | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=Farjon, A. |date=2013 |title=''Pinus nigra'' |volume=2013 |article-number=e.T42386A2976817 |doi=10.2305/IUCN.UK.2013-1.RLTS.T42386A2976817.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | genus = Pinus | display_parents = 3 | parent = Pinus subsect. Pinus | species = nigra | authority = J.F.Arnold | range_map = Pinus nigra map.png | range_map_caption = 1: ''Pinus nigra'' subsp. ''nigra'' (1a: var. ''nigra'', 1b: var. ''pallasiana'', 1c: var. ''caramanica'').<br />2: ''Pinus nigra'' subsp. ''salzmannii'' (2a: var. ''salzmannii'', 2b: var. ''corsicana'', 2c: var. ''mauretanica'') }} '''Црн бор''' ([[науч.]] ''Pinus nigra'') ― умерено варијабилен вид [[Бор (дрво)|бор]], кој се среќава низ [[Јужна Европа]] од [[Пиринејски Полуостров|Пиринејскиот Полуостров]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://jb.utad.pt/especie/Pinus_nigra|title=Jardim Botânico UTAD &#124; Espécie Pinus nigra|work=Jb.utad.pt}}</ref> и [[Долна Австрија]] до источниот Медитеран, на анадолскиот полуостров Турција, Корзика и Кипар, како и Крим и во високите планини на Северозападна Африка. Расте и во Македонија. == Опис == ''Pinus nigra'' е големо [[Четинари|зимзелено]] [[Дрво (растение)|дрво]], кое расте до 40 метри. Кората му е темносива до темнокафеава. Пупките се јајцевидни или цилиндрично јајцевидни, заострени, слабо смолести. Младите гранчиња се голи, светлокафеави до портокалово кафеави. Игличките по две во снопче, долги 8- 15 см, широки 1-2 мм, светло или темнозелени, тврди, на врвот остри. Шишарките се собрани по 2-4, јајцевидни, долги 4-8 см, широки 2-4 см. Семенките се долги 5-7 мм, сиви и со кафеави флеки, а крилото е долго до 25 мм.<ref name="Флора на Македонија22">Кирил Мицевски: Флора на СР Македонија, том 1, св. 1, стр. 79, МАНУ, Скопје, 1985</ref> {{Галерија|File:2021-05-07 12 50 37 Pollen cones on an Austrian Pine within Franklin Glen Park in the Franklin Glen section of Chantilly, Fairfax County, Virginia.jpg|Шишарки|File:Borovicová šiška.jpg|Подвид|File:Austrian Pine Pinus nigra Bark Closeup 2000px.jpg|Подвид subsp. ''laricio''|File:Pinus nigra MHNT.2022.4.3.jpg|Семки од шишарката}} == Таксономија == Видот е поделен на два подвида, секој понатаму поделен на три варијанти. Некои авторитети (на пр. ''Flora Europaea'') третираат неколку од варијантите како подвид, но ова ја одразува традицијата, а не вистинската таксономија, бидејќи разликите меѓу таксоните се мали. === Подвидови === * ''P. nigra'' subsp. ''nigra'' на исток од опсегот, од Австрија, североисточна и централна Италија, источно до Крим и Турција. Иглите се цврсти, крути, 1,5-2 мм дијаметар, со 3-6 слоја на хиподермални клетки со дебели ѕидови. ** ''P. nigra'' subsp. ''nigra'' ''var. nigra'' (син. ''Pinus nigra'' var. ''austriaca'', ''Pinus nigra'' subsp. ''dalmatica'') (австриски бор): Австрија, Балкан (освен јужна Грција). ** ''P. nigra'' subsp. ''nigra'' var. ''caramanica'' (турски црн бор): Турција, Кипар, јужна Грција. ** ''P. nigra'' subsp. ''nigra var. italica'' (италијански црн бор): централна Италија (Вилета Бареа, во Националниот парк Абруцо) ** ''P. nigra'' subsp. ''nigra var. pallasiana'' (син. ''Pinus nigra'' subsp. ''pallasiana'') (кримски бор): Крим, Кипар. * ''P. nigra'' subsp. ''salzmannii'' во западниот дел од опсегот, од јужна Италија до јужна Франција, Шпанија и Северна Африка. Иглите се тенки, пофлексибилни, дијаметар, со 1-2 слоја на тенкоѕидни хиподермални клетки. ** ''P. nigra'' subsp. ''salzmannii'' var. ''salzmannii'' (пиринејски бор): Пиринеи, Јужна Франција, Северна Шпанија. ** ''P. nigra'' subsp. ''salzmannii'' var. ''corsicana'' (син. ''Pinus nigra'' subsp. ''laricio'', ''Pinus nigra'' var. ''maritima'' ) (корзикански бор): Корзика, Сицилија, Јужна Италија. *** ''P. nigra'' subsp. ''laricio'' ** ''P. nigra'' subsp. ''salzmannii'' var. ''mauretanica'' (црн бор на планините Атлас): Мароко, Алжир. [[Податотека:Pin_laricio_Corse.jpg|мини|''Pinus nigra'' var. ''corsicana'' — корзикански бор, на [[Корзика]]]] „[[Plants of the World Online|Plants of the World Online“]] и „The Gymnosperm Database“ прифаќаат пет подвида и една сорта.<ref name="powo">{{Наведена мрежна страница|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:677088-1|title=''Pinus nigra'' J.F.Arnold|work=[[Plants of the World Online]]|publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]]|accessdate=13 February 2025}}</ref><ref name="gd">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.conifers.org/pi/Pinus_nigra.php|title=''Pinus nigra'' (schwarzkiefer) description|last=Earle|first=Christopher J.|work=The Gymnosperm Database|accessdate=13 February 2025}}</ref> == Распространетост и живеалиште == Црниот бор е дрво од медитеранските шуми и грмушести [[Биом|предели]]. Поголемиот дел од опсегот е во Турција. Расте на повисоките надморски височини во екорегионот на мешани планински шуми на Јужните Апенини во јужна Италија и екорегионот на тиренско-јадрански склерофилни и мешани шуми на [[Сицилија]]. Постојат преостанати популации во екорегионот на медитерански четинари и мешани шуми во северозападна Африка, поточно во планините Риф во Мароко и планините Ходна во Алжир.<ref name="gd" /> Се наоѓа на надморска височина од 2000 метри, а најчесто од 250 до 1600 метри. Потребно е целосно сонце за да расте добро, не толерира сенка. == Во Македонија == Во литературата се наведува дека во [[Македонија]] се присутни подвидовите: subsp. ''pallasiana,'' кој е многу чест, subsp. ''gocensis'' е многу редок, а subsp. ''nigra'' не е присутен во Македонија. Поголеми истражувања не се направени во Македонија за црниот бор, поради тоа не постои мапа на распространетост на територијата на Македонија, иако се знае дека црниот бор расте на повеќето планини во Македонија.<ref name="Флора на Македонија22" /> == Најстаро дрво == [[Податотека:En_Yaşlı_Karaçam_Ağacı_“Anıt_Ağaç”_Uşak'ta!_(Banaz-Bahadır_Köyü-Tepedelen_Mevkii).jpg|мини|Најстариот црн бор во светот е стар околу 1000 години и се наоѓа во Турција.]] Најстариот црн бор во светот, кој се наоѓа во округот Баназ во Ушак, Турција, се проценува дека е стар 1.000 години. Има висина од 11 метри, со дијаметар од 3 метри, и обем од 9,6 метри.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://m.haber7.com/yasam/haber/1313339-dunyanin-en-yasli-agaci-turkiyede|title=Dünyanın en yaşlı ağacı Türkiye'de|language=tr}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.euforgen.org/species/pinus-nigra/ Страница за видовите EUFORGEN: ''Pinus nigra'' . Информации, дистрибуција и сродни ресурси.] {{Ризница-врска|Pinus nigra}}{{Таксонска лента}} [[Категорија:Украсни дрва]] [[Категорија:Бор (род)]] [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] [[Категорија:Флора на Македонија]] f0iu5do0z9a1cyg1jzy68z9vm6qhd5d Pinus nigra 0 1399267 5589067 2026-07-08T10:09:09Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Црн бор]] 5589067 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Црн бор]] 7qzz1qxzjel4thvqxgdcdj9m2b80x54 Разговор:Trifolium noricum 1 1399268 5589085 2026-07-08T10:11:59Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{сзр}} 5589085 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 Култура на Индија 0 1399269 5589107 2026-07-08T10:19:18Z Bjankuloski06 332 Пренасочување кон [[Индиска култура]] 5589107 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Индиска култура]] qb4nh5iocp2qgvdnmvzwaaec62hfnd6 Разговор:Црн бор 1 1399270 5589122 2026-07-08T10:21:33Z Виолетова 1975 Создадена страница со: {{СЗР}} 5589122 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Михаил Бојаџиев (револуционер) 0 1399271 5589184 2026-07-08T10:50:09Z Gurther 105215 Создадена страница со: {{Разликување|Михаил Бојаџиев}}{{Инфокутија Личност|name=Михаил Бојаџиев|birth_name=Михаил Иванов Бојаџиев|birth_date=[[4 април]] [[1876]]|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|death_place=неизв.|death_date=неизв.}} '''Михаил Иванов Бојаџиев''' ([[Велес]], [[4 април]] [[1876]] — ?) — Мак... 5589184 wikitext text/x-wiki {{Разликување|Михаил Бојаџиев}}{{Инфокутија Личност|name=Михаил Бојаџиев|birth_name=Михаил Иванов Бојаџиев|birth_date=[[4 април]] [[1876]]|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|death_place=неизв.|death_date=неизв.}} '''Михаил Иванов Бојаџиев''' ([[Велес]], [[4 април]] [[1876]] — ?) — [[Македонец|македонски]] револуционер и просветител. Деец на [[Македонската револуционерна организација]]. == Животопис == Михаил Бојаџиев е роден на [[4 април]] [[1876|1876 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]].<ref name=":0">{{cite book|url=|title=Живот и дейност : Мемоари (1875 – 1939). Дневник (1940 – 1944)|last=Стоянов|first=Никола|publisher=Нов български университет|year=2020|isbn=978-619-233-102-3|editor=|editor-link=|edition=|location=Хасково|pages=738|doi=|authorlink=|coauthors=}}</ref> Произлегува од револуционерното семејство Бојаџиеви. Неговиот брат [[Никола Бојаџиев]] (1867 — 1911) бил просветител и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Пърличев|5}}</ref> Внукот на Михаил Бојаџиев — [[Иван Бојаџиев]] (1901 — 1930) бил основач и прв претседател на [[Македонска младинска тајна револуционерна организација]].<ref>{{Пърличев|617}}</ref> Михаил стекнал основно образование во неговиот мајчин град. Во [[1891|1891 година]] се запишал во [[Солунската машка гимназија]]. Во [[1895|1895 година]] завршил со гимназиско образование како дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија#X генерација (1895)|десетта генерација на воспитаници]].<ref name=":0" /> Работел како професор по [[математика]] низ [[Вардарска Македонија]]. Во тоа време се запознал со [[Македонската револуционерна организација]]. Како деец на организацијата помогнал со напредување на револуционерното движење.<ref>{{Пърличев|7}}</ref> Во [[1898|1898 година]] стекнал више образование во [[Софискиот универзитет „Св. Климент Охридски“|Софискиот универзитет]] по математика и [[физика]].<ref>Годишникъ НА СОФИЙСКИЯ УНИВЕРСИТЕТЪ, 1929</ref> Предавал во [[Пловдив|Пловдивската машка гимназија]] и [[Софија|Првата софиска гимназија]] меѓу [[1907]]-[[1908|1908 година]]. Продолжил да работи како професор во Третата софиска гимназија сѐ до [[Балканските војни]].<ref name="Юбилейна 51">{{cite book|url=https://www.strumski.com/books/hr_krstev_istoricheski_pregled_na_prva_sofijska_gimnazija.pdf|title=Юбилейна книга на Първа софийска мѫжка гимназия (1879 – 1929)|last=|first=|publisher=|year=1929|isbn=|editor=|editor-link=|edition=|location=София|pages=51|doi=|quote=|authorlink=|accessdate=|coauthors=|lang-hide=|lang=}}</ref> По [[Втората балканска војна]] и [[Првата светска војна]], Бојаџиев се приклучил во [[Македонски научен институт|Македонскиот научен институт]].<ref>{{cite book|url=|title=Живот и дейност : Мемоари (1875 – 1939). Дневник (1940 – 1944)|last=Стоянов|first=Никола|publisher=Нов български университет|year=2020|isbn=978-619-233-102-3|editor=|editor-link=|edition=|location=Хасково|pages=625|doi=|authorlink=Никола Стоянов|coauthors=}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} 82yj7hq6spto5wf41e3ldukpdtyuxyy 5589185 5589184 2026-07-08T10:50:32Z Gurther 105215 5589185 wikitext text/x-wiki {{Разликување|Михаил Бојаџиев}}{{Инфокутија Личност|name=Михаил Бојаџиев|birth_name=Михаил Иванов Бојаџиев|birth_date=[[4 април]] [[1876]]|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|death_place=неизв.|death_date=неизв.}} '''Михаил Иванов Бојаџиев''' ([[Велес]], [[4 април]] [[1876]] — ?) — [[Македонец|македонски]] револуционер и просветител. Деец на [[Македонската револуционерна организација]]. == Животопис == Михаил Бојаџиев е роден на [[4 април]] [[1876|1876 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]].<ref name=":0">{{cite book|url=|title=Живот и дейност : Мемоари (1875 – 1939). Дневник (1940 – 1944)|last=Стоянов|first=Никола|publisher=Нов български университет|year=2020|isbn=978-619-233-102-3|editor=|editor-link=|edition=|location=Хасково|pages=738|doi=|authorlink=|coauthors=}}</ref> Произлегува од револуционерното семејство Бојаџиеви. Неговиот брат [[Никола Бојаџиев]] (1867 — 1911) бил просветител и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Пърличев|5}}</ref> Внукот на Михаил Бојаџиев — [[Иван Бојаџиев]] (1901 — 1930) бил основач и прв претседател на [[Македонска младинска тајна револуционерна организација]].<ref>{{Пърличев|617}}</ref> Михаил стекнал основно образование во неговиот мајчин град. Во [[1891|1891 година]] се запишал во [[Солунската машка гимназија]]. Во [[1895|1895 година]] завршил со гимназиско образование како дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија#X генерација (1895)|десетта генерација на воспитаници]].<ref name=":0" /> Работел како професор по [[математика]] низ [[Вардарска Македонија]]. Во тоа време се запознал со [[Македонската револуционерна организација]]. Како деец на организацијата помогнал со напредување на револуционерното движење.<ref>{{Пърличев|7}}</ref> Во [[1898|1898 година]] стекнал више образование во [[Софискиот универзитет „Св. Климент Охридски“|Софискиот универзитет]] по математика и [[физика]].<ref>Годишникъ НА СОФИЙСКИЯ УНИВЕРСИТЕТЪ, 1929</ref> Предавал во [[Пловдив|Пловдивската машка гимназија]] и [[Софија|Првата софиска гимназија]] меѓу [[1907]]-[[1908|1908 година]]. Продолжил да работи како професор во Третата софиска гимназија сѐ до [[Балканските војни]].<ref name="Юбилейна 51">{{cite book|url=https://www.strumski.com/books/hr_krstev_istoricheski_pregled_na_prva_sofijska_gimnazija.pdf|title=Юбилейна книга на Първа софийска мѫжка гимназия (1879 – 1929)|last=|first=|publisher=|year=1929|isbn=|editor=|editor-link=|edition=|location=София|pages=51|doi=|quote=|authorlink=|accessdate=|coauthors=|lang-hide=|lang=}}</ref> По [[Втората балканска војна]] и [[Првата светска војна]], Бојаџиев се приклучил во [[Македонски научен институт|Македонскиот научен институт]].<ref>{{cite book|url=|title=Живот и дейност : Мемоари (1875 – 1939). Дневник (1940 – 1944)|last=Стоянов|first=Никола|publisher=Нов български университет|year=2020|isbn=978-619-233-102-3|editor=|editor-link=|edition=|location=Хасково|pages=625|doi=|authorlink=|coauthors=}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} kboravp47m8acm1gh7chleuprkz5ne4 5589188 5589185 2026-07-08T10:51:58Z Gurther 105215 5589188 wikitext text/x-wiki {{Разликување|Михаил Бојаџиев}}{{Инфокутија Личност|name=Михаил Бојаџиев|birth_name=Михаил Иванов Бојаџиев|birth_date=[[4 април]] [[1876]]|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|death_place=неизв.|death_date=неизв.}} [[Податотека:Arithmetics textbook 1925 Martulkov Boyadzhiev.jpg|мини|385x385пкс|Книга за [[аритметика]] напишана од [[Петар Мартулков]] и Михаил Бојаџиев, [[1925|1925 година]].]] '''Михаил Иванов Бојаџиев''' ([[Велес]], [[4 април]] [[1876]] — ?) — [[Македонец|македонски]] револуционер и просветител. Деец на [[Македонската револуционерна организација]]. == Животопис == Михаил Бојаџиев е роден на [[4 април]] [[1876|1876 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]].<ref name=":0">{{cite book|url=|title=Живот и дейност : Мемоари (1875 – 1939). Дневник (1940 – 1944)|last=Стоянов|first=Никола|publisher=Нов български университет|year=2020|isbn=978-619-233-102-3|editor=|editor-link=|edition=|location=Хасково|pages=738|doi=|authorlink=|coauthors=}}</ref> Произлегува од револуционерното семејство Бојаџиеви. Неговиот брат [[Никола Бојаџиев]] (1867 — 1911) бил просветител и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Пърличев|5}}</ref> Внукот на Михаил Бојаџиев — [[Иван Бојаџиев]] (1901 — 1930) бил основач и прв претседател на [[Македонска младинска тајна револуционерна организација]].<ref>{{Пърличев|617}}</ref> Михаил стекнал основно образование во неговиот мајчин град. Во [[1891|1891 година]] се запишал во [[Солунската машка гимназија]]. Во [[1895|1895 година]] завршил со гимназиско образование како дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија#X генерација (1895)|десетта генерација на воспитаници]].<ref name=":0" /> Работел како професор по [[математика]] низ [[Вардарска Македонија]]. Во тоа време се запознал со [[Македонската револуционерна организација]]. Како деец на организацијата помогнал со напредување на револуционерното движење.<ref>{{Пърличев|7}}</ref> Во [[1898|1898 година]] стекнал више образование во [[Софискиот универзитет „Св. Климент Охридски“|Софискиот универзитет]] по математика и [[физика]].<ref>Годишникъ НА СОФИЙСКИЯ УНИВЕРСИТЕТЪ, 1929</ref> Предавал во [[Пловдив|Пловдивската машка гимназија]] и [[Софија|Првата софиска гимназија]] меѓу [[1907]]-[[1908|1908 година]]. Продолжил да работи како професор во Третата софиска гимназија сѐ до [[Балканските војни]].<ref name="Юбилейна 51">{{cite book|url=https://www.strumski.com/books/hr_krstev_istoricheski_pregled_na_prva_sofijska_gimnazija.pdf|title=Юбилейна книга на Първа софийска мѫжка гимназия (1879 – 1929)|last=|first=|publisher=|year=1929|isbn=|editor=|editor-link=|edition=|location=София|pages=51|doi=|quote=|authorlink=|accessdate=|coauthors=|lang-hide=|lang=}}</ref> По [[Втората балканска војна]] и [[Првата светска војна]], Бојаџиев се приклучил во [[Македонски научен институт|Македонскиот научен институт]].<ref>{{cite book|url=|title=Живот и дейност : Мемоари (1875 – 1939). Дневник (1940 – 1944)|last=Стоянов|first=Никола|publisher=Нов български университет|year=2020|isbn=978-619-233-102-3|editor=|editor-link=|edition=|location=Хасково|pages=625|doi=|authorlink=|coauthors=}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} 9vltmwbw8czx8e95y4cdq5is6dd2gx5 5589206 5589188 2026-07-08T10:54:28Z Gurther 105215 5589206 wikitext text/x-wiki {{Разликување|Михаил Бојаџиев}}{{Инфокутија Личност|name=Михаил Бојаџиев|birth_name=Михаил Иванов Бојаџиев|birth_date=[[4 април]] [[1876]]|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|death_place=неизв.|death_date=неизв.}} [[Податотека:Arithmetics textbook 1925 Martulkov Boyadzhiev.jpg|мини|385x385пкс|Книга за [[аритметика]] напишана од [[Петар Мартулков]] и Михаил Бојаџиев, [[1925|1925 година]].]] '''Михаил Иванов Бојаџиев''' ([[Велес]], [[4 април]] [[1876]] — ?) — [[Македонец|македонски]] револуционер и просветител. Деец на [[Македонската револуционерна организација]]. == Животопис == Михаил Бојаџиев е роден на [[4 април]] [[1876|1876 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]].<ref name=":0">{{cite book|url=|title=Живот и дейност : Мемоари (1875 – 1939). Дневник (1940 – 1944)|last=Стоянов|first=Никола|publisher=Нов български университет|year=2020|isbn=978-619-233-102-3|editor=|editor-link=|edition=|location=Хасково|pages=738|doi=|authorlink=|coauthors=}}</ref> Произлегува од револуционерното семејство Бојаџиеви. Неговиот брат [[Никола Бојаџиев]] (1867 — 1911) бил просветител и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Пърличев|5}}</ref> Внукот на Михаил Бојаџиев — [[Иван Бојаџиев]] (1901 — 1930) бил основач и прв претседател на [[Македонска младинска тајна револуционерна организација]].<ref>{{Пърличев|617}}</ref> Михаил стекнал основно образование во неговиот мајчин град. Во [[1891|1891 година]] се запишал во [[Солунската машка гимназија]]. Во [[1895|1895 година]] завршил со гимназиско образование како дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија#X генерација (1895)|десетта генерација на воспитаници]].<ref name=":0" /> Работел како професор по [[математика]] низ [[Вардарска Македонија]]. Во тоа време се запознал со [[Македонската револуционерна организација]]. Како деец на организацијата помогнал со напредување на револуционерното движење.<ref>{{Пърличев|7}}</ref> Во [[1898|1898 година]] стекнал више образование во [[Софискиот универзитет „Св. Климент Охридски“|Софискиот универзитет]] по математика и [[физика]].<ref>Годишникъ НА СОФИЙСКИЯ УНИВЕРСИТЕТЪ, 1929</ref> Предавал во [[Пловдив|Пловдивската машка гимназија]] и [[Софија|Првата софиска гимназија]] меѓу [[1907]]-[[1908|1908 година]]. Продолжил да работи како професор во Третата софиска гимназија сѐ до [[Балканските војни]].<ref name="Юбилейна 51">{{cite book|url=https://www.strumski.com/books/hr_krstev_istoricheski_pregled_na_prva_sofijska_gimnazija.pdf|title=Юбилейна книга на Първа софийска мѫжка гимназия (1879 – 1929)|last=|first=|publisher=|year=1929|isbn=|editor=|editor-link=|edition=|location=София|pages=51|doi=|quote=|authorlink=|accessdate=|coauthors=|lang-hide=|lang=}}</ref> По [[Втората балканска војна]] и [[Првата светска војна]], Бојаџиев се приклучил во [[Македонски научен институт|Македонскиот научен институт]].<ref>{{cite book|url=|title=Живот и дейност : Мемоари (1875 – 1939). Дневник (1940 – 1944)|last=Стоянов|first=Никола|publisher=Нов български университет|year=2020|isbn=978-619-233-102-3|editor=|editor-link=|edition=|location=Хасково|pages=625|doi=|authorlink=|coauthors=}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Бојаџиев, Михаил}} b2m62r7w912cld17m0a458d7uj5mp0e 5589207 5589206 2026-07-08T10:55:04Z Gurther 105215 5589207 wikitext text/x-wiki {{Разликување|Михаил Бојаџиев}}{{Инфокутија Личност|name=Михаил Бојаџиев|birth_name=Михаил Иванов Бојаџиев|birth_date=[[4 април]] [[1876]]|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|death_place=неизв.|death_date=неизв.}} [[Податотека:Arithmetics textbook 1925 Martulkov Boyadzhiev.jpg|мини|385x385пкс|Книга за [[аритметика]] напишана од [[Петар Мартулков]] и Михаил Бојаџиев, [[1925|1925 година]].]] '''Михаил Иванов Бојаџиев''' ([[Велес]], [[4 април]] [[1876]] — ?) — [[Македонец|македонски]] револуционер и просветител. Деец на [[Македонската револуционерна организација]]. == Животопис == Михаил Бојаџиев е роден на [[4 април]] [[1876|1876 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]].<ref name=":0">{{cite book|url=|title=Живот и дейност : Мемоари (1875 – 1939). Дневник (1940 – 1944)|last=Стоянов|first=Никола|publisher=Нов български университет|year=2020|isbn=978-619-233-102-3|editor=|editor-link=|edition=|location=Хасково|pages=738|doi=|authorlink=|coauthors=}}</ref> Произлегува од револуционерното семејство Бојаџиеви. Неговиот брат [[Никола Бојаџиев]] (1867 — 1911) бил просветител и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Пърличев|5}}</ref> Внукот на Михаил Бојаџиев — [[Иван Бојаџиев]] (1901 — 1930) бил основач и прв претседател на [[Македонска младинска тајна револуционерна организација]].<ref>{{Пърличев|617}}</ref> Михаил стекнал основно образование во неговиот мајчин град. Во [[1891|1891 година]] се запишал во [[Солунската машка гимназија]]. Во [[1895|1895 година]] завршил со гимназиско образование како дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија#X генерација (1895)|десетта генерација на воспитаници]].<ref name=":0" /> Работел како професор по [[математика]] низ [[Вардарска Македонија]]. Во тоа време се запознал со [[Македонската револуционерна организација]]. Како деец на организацијата помогнал со напредување на револуционерното движење.<ref>{{Пърличев|7}}</ref> Во [[1898|1898 година]] стекнал више образование во [[Софискиот универзитет „Св. Климент Охридски“|Софискиот универзитет]] по математика и [[физика]].<ref>Годишникъ НА СОФИЙСКИЯ УНИВЕРСИТЕТЪ, 1929</ref> Предавал во [[Пловдив|Пловдивската машка гимназија]] и [[Софија|Првата софиска гимназија]] меѓу [[1907]]-[[1908|1908 година]]. Продолжил да работи како професор во Третата софиска гимназија сѐ до [[Балканските војни]].<ref name="Юбилейна 51">{{cite book|url=https://www.strumski.com/books/hr_krstev_istoricheski_pregled_na_prva_sofijska_gimnazija.pdf|title=Юбилейна книга на Първа софийска мѫжка гимназия (1879 – 1929)|last=|first=|publisher=|year=1929|isbn=|editor=|editor-link=|edition=|location=София|pages=51|doi=|quote=|authorlink=|accessdate=|coauthors=|lang-hide=|lang=}}</ref> По [[Втората балканска војна]] и [[Првата светска војна]], Бојаџиев се приклучил во [[Македонски научен институт|Македонскиот научен институт]].<ref>{{cite book|url=|title=Живот и дейност : Мемоари (1875 – 1939). Дневник (1940 – 1944)|last=Стоянов|first=Никола|publisher=Нов български университет|year=2020|isbn=978-619-233-102-3|editor=|editor-link=|edition=|location=Хасково|pages=625|doi=|authorlink=|coauthors=}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Бојаџиев, Михаил}} eioszsd4vytre9a6g1ugm5bjlweikk8 5589212 5589207 2026-07-08T10:55:28Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Луѓе од Велес]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5589212 wikitext text/x-wiki {{Разликување|Михаил Бојаџиев}}{{Инфокутија Личност|name=Михаил Бојаџиев|birth_name=Михаил Иванов Бојаџиев|birth_date=[[4 април]] [[1876]]|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|death_place=неизв.|death_date=неизв.}} [[Податотека:Arithmetics textbook 1925 Martulkov Boyadzhiev.jpg|мини|385x385пкс|Книга за [[аритметика]] напишана од [[Петар Мартулков]] и Михаил Бојаџиев, [[1925|1925 година]].]] '''Михаил Иванов Бојаџиев''' ([[Велес]], [[4 април]] [[1876]] — ?) — [[Македонец|македонски]] револуционер и просветител. Деец на [[Македонската револуционерна организација]]. == Животопис == Михаил Бојаџиев е роден на [[4 април]] [[1876|1876 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]].<ref name=":0">{{cite book|url=|title=Живот и дейност : Мемоари (1875 – 1939). Дневник (1940 – 1944)|last=Стоянов|first=Никола|publisher=Нов български университет|year=2020|isbn=978-619-233-102-3|editor=|editor-link=|edition=|location=Хасково|pages=738|doi=|authorlink=|coauthors=}}</ref> Произлегува од револуционерното семејство Бојаџиеви. Неговиот брат [[Никола Бојаџиев]] (1867 — 1911) бил просветител и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Пърличев|5}}</ref> Внукот на Михаил Бојаџиев — [[Иван Бојаџиев]] (1901 — 1930) бил основач и прв претседател на [[Македонска младинска тајна револуционерна организација]].<ref>{{Пърличев|617}}</ref> Михаил стекнал основно образование во неговиот мајчин град. Во [[1891|1891 година]] се запишал во [[Солунската машка гимназија]]. Во [[1895|1895 година]] завршил со гимназиско образование како дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија#X генерација (1895)|десетта генерација на воспитаници]].<ref name=":0" /> Работел како професор по [[математика]] низ [[Вардарска Македонија]]. Во тоа време се запознал со [[Македонската револуционерна организација]]. Како деец на организацијата помогнал со напредување на револуционерното движење.<ref>{{Пърличев|7}}</ref> Во [[1898|1898 година]] стекнал више образование во [[Софискиот универзитет „Св. Климент Охридски“|Софискиот универзитет]] по математика и [[физика]].<ref>Годишникъ НА СОФИЙСКИЯ УНИВЕРСИТЕТЪ, 1929</ref> Предавал во [[Пловдив|Пловдивската машка гимназија]] и [[Софија|Првата софиска гимназија]] меѓу [[1907]]-[[1908|1908 година]]. Продолжил да работи како професор во Третата софиска гимназија сѐ до [[Балканските војни]].<ref name="Юбилейна 51">{{cite book|url=https://www.strumski.com/books/hr_krstev_istoricheski_pregled_na_prva_sofijska_gimnazija.pdf|title=Юбилейна книга на Първа софийска мѫжка гимназия (1879 – 1929)|last=|first=|publisher=|year=1929|isbn=|editor=|editor-link=|edition=|location=София|pages=51|doi=|quote=|authorlink=|accessdate=|coauthors=|lang-hide=|lang=}}</ref> По [[Втората балканска војна]] и [[Првата светска војна]], Бојаџиев се приклучил во [[Македонски научен институт|Македонскиот научен институт]].<ref>{{cite book|url=|title=Живот и дейност : Мемоари (1875 – 1939). Дневник (1940 – 1944)|last=Стоянов|first=Никола|publisher=Нов български университет|year=2020|isbn=978-619-233-102-3|editor=|editor-link=|edition=|location=Хасково|pages=625|doi=|authorlink=|coauthors=}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Бојаџиев, Михаил}} [[Категорија:Луѓе од Велес]] g2phcv7zq2w83yex47ekiamisiqi13s 5589213 5589212 2026-07-08T10:55:38Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Родени во 1876 година]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5589213 wikitext text/x-wiki {{Разликување|Михаил Бојаџиев}}{{Инфокутија Личност|name=Михаил Бојаџиев|birth_name=Михаил Иванов Бојаџиев|birth_date=[[4 април]] [[1876]]|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|death_place=неизв.|death_date=неизв.}} [[Податотека:Arithmetics textbook 1925 Martulkov Boyadzhiev.jpg|мини|385x385пкс|Книга за [[аритметика]] напишана од [[Петар Мартулков]] и Михаил Бојаџиев, [[1925|1925 година]].]] '''Михаил Иванов Бојаџиев''' ([[Велес]], [[4 април]] [[1876]] — ?) — [[Македонец|македонски]] револуционер и просветител. Деец на [[Македонската револуционерна организација]]. == Животопис == Михаил Бојаџиев е роден на [[4 април]] [[1876|1876 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]].<ref name=":0">{{cite book|url=|title=Живот и дейност : Мемоари (1875 – 1939). Дневник (1940 – 1944)|last=Стоянов|first=Никола|publisher=Нов български университет|year=2020|isbn=978-619-233-102-3|editor=|editor-link=|edition=|location=Хасково|pages=738|doi=|authorlink=|coauthors=}}</ref> Произлегува од револуционерното семејство Бојаџиеви. Неговиот брат [[Никола Бојаџиев]] (1867 — 1911) бил просветител и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Пърличев|5}}</ref> Внукот на Михаил Бојаџиев — [[Иван Бојаџиев]] (1901 — 1930) бил основач и прв претседател на [[Македонска младинска тајна револуционерна организација]].<ref>{{Пърличев|617}}</ref> Михаил стекнал основно образование во неговиот мајчин град. Во [[1891|1891 година]] се запишал во [[Солунската машка гимназија]]. Во [[1895|1895 година]] завршил со гимназиско образование како дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија#X генерација (1895)|десетта генерација на воспитаници]].<ref name=":0" /> Работел како професор по [[математика]] низ [[Вардарска Македонија]]. Во тоа време се запознал со [[Македонската револуционерна организација]]. Како деец на организацијата помогнал со напредување на револуционерното движење.<ref>{{Пърличев|7}}</ref> Во [[1898|1898 година]] стекнал више образование во [[Софискиот универзитет „Св. Климент Охридски“|Софискиот универзитет]] по математика и [[физика]].<ref>Годишникъ НА СОФИЙСКИЯ УНИВЕРСИТЕТЪ, 1929</ref> Предавал во [[Пловдив|Пловдивската машка гимназија]] и [[Софија|Првата софиска гимназија]] меѓу [[1907]]-[[1908|1908 година]]. Продолжил да работи како професор во Третата софиска гимназија сѐ до [[Балканските војни]].<ref name="Юбилейна 51">{{cite book|url=https://www.strumski.com/books/hr_krstev_istoricheski_pregled_na_prva_sofijska_gimnazija.pdf|title=Юбилейна книга на Първа софийска мѫжка гимназия (1879 – 1929)|last=|first=|publisher=|year=1929|isbn=|editor=|editor-link=|edition=|location=София|pages=51|doi=|quote=|authorlink=|accessdate=|coauthors=|lang-hide=|lang=}}</ref> По [[Втората балканска војна]] и [[Првата светска војна]], Бојаџиев се приклучил во [[Македонски научен институт|Македонскиот научен институт]].<ref>{{cite book|url=|title=Живот и дейност : Мемоари (1875 – 1939). Дневник (1940 – 1944)|last=Стоянов|first=Никола|publisher=Нов български университет|year=2020|isbn=978-619-233-102-3|editor=|editor-link=|edition=|location=Хасково|pages=625|doi=|authorlink=|coauthors=}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Бојаџиев, Михаил}} [[Категорија:Луѓе од Велес]] [[Категорија:Родени во 1876 година]] fcc3kswkxqer5h8lde1ra36ifwfueo7 5589215 5589213 2026-07-08T10:55:49Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Македонски просветители]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5589215 wikitext text/x-wiki {{Разликување|Михаил Бојаџиев}}{{Инфокутија Личност|name=Михаил Бојаџиев|birth_name=Михаил Иванов Бојаџиев|birth_date=[[4 април]] [[1876]]|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|death_place=неизв.|death_date=неизв.}} [[Податотека:Arithmetics textbook 1925 Martulkov Boyadzhiev.jpg|мини|385x385пкс|Книга за [[аритметика]] напишана од [[Петар Мартулков]] и Михаил Бојаџиев, [[1925|1925 година]].]] '''Михаил Иванов Бојаџиев''' ([[Велес]], [[4 април]] [[1876]] — ?) — [[Македонец|македонски]] револуционер и просветител. Деец на [[Македонската револуционерна организација]]. == Животопис == Михаил Бојаџиев е роден на [[4 април]] [[1876|1876 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]].<ref name=":0">{{cite book|url=|title=Живот и дейност : Мемоари (1875 – 1939). Дневник (1940 – 1944)|last=Стоянов|first=Никола|publisher=Нов български университет|year=2020|isbn=978-619-233-102-3|editor=|editor-link=|edition=|location=Хасково|pages=738|doi=|authorlink=|coauthors=}}</ref> Произлегува од револуционерното семејство Бојаџиеви. Неговиот брат [[Никола Бојаџиев]] (1867 — 1911) бил просветител и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Пърличев|5}}</ref> Внукот на Михаил Бојаџиев — [[Иван Бојаџиев]] (1901 — 1930) бил основач и прв претседател на [[Македонска младинска тајна револуционерна организација]].<ref>{{Пърличев|617}}</ref> Михаил стекнал основно образование во неговиот мајчин град. Во [[1891|1891 година]] се запишал во [[Солунската машка гимназија]]. Во [[1895|1895 година]] завршил со гимназиско образование како дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија#X генерација (1895)|десетта генерација на воспитаници]].<ref name=":0" /> Работел како професор по [[математика]] низ [[Вардарска Македонија]]. Во тоа време се запознал со [[Македонската револуционерна организација]]. Како деец на организацијата помогнал со напредување на револуционерното движење.<ref>{{Пърличев|7}}</ref> Во [[1898|1898 година]] стекнал више образование во [[Софискиот универзитет „Св. Климент Охридски“|Софискиот универзитет]] по математика и [[физика]].<ref>Годишникъ НА СОФИЙСКИЯ УНИВЕРСИТЕТЪ, 1929</ref> Предавал во [[Пловдив|Пловдивската машка гимназија]] и [[Софија|Првата софиска гимназија]] меѓу [[1907]]-[[1908|1908 година]]. Продолжил да работи како професор во Третата софиска гимназија сѐ до [[Балканските војни]].<ref name="Юбилейна 51">{{cite book|url=https://www.strumski.com/books/hr_krstev_istoricheski_pregled_na_prva_sofijska_gimnazija.pdf|title=Юбилейна книга на Първа софийска мѫжка гимназия (1879 – 1929)|last=|first=|publisher=|year=1929|isbn=|editor=|editor-link=|edition=|location=София|pages=51|doi=|quote=|authorlink=|accessdate=|coauthors=|lang-hide=|lang=}}</ref> По [[Втората балканска војна]] и [[Првата светска војна]], Бојаџиев се приклучил во [[Македонски научен институт|Македонскиот научен институт]].<ref>{{cite book|url=|title=Живот и дейност : Мемоари (1875 – 1939). Дневник (1940 – 1944)|last=Стоянов|first=Никола|publisher=Нов български университет|year=2020|isbn=978-619-233-102-3|editor=|editor-link=|edition=|location=Хасково|pages=625|doi=|authorlink=|coauthors=}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Бојаџиев, Михаил}} [[Категорија:Луѓе од Велес]] [[Категорија:Родени во 1876 година]] [[Категорија:Македонски просветители]] nnrjxkggg9a2blnqzp2hntbualaq1g3 5589216 5589215 2026-07-08T10:55:56Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Македонски револуционери]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5589216 wikitext text/x-wiki {{Разликување|Михаил Бојаџиев}}{{Инфокутија Личност|name=Михаил Бојаџиев|birth_name=Михаил Иванов Бојаџиев|birth_date=[[4 април]] [[1876]]|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|death_place=неизв.|death_date=неизв.}} [[Податотека:Arithmetics textbook 1925 Martulkov Boyadzhiev.jpg|мини|385x385пкс|Книга за [[аритметика]] напишана од [[Петар Мартулков]] и Михаил Бојаџиев, [[1925|1925 година]].]] '''Михаил Иванов Бојаџиев''' ([[Велес]], [[4 април]] [[1876]] — ?) — [[Македонец|македонски]] револуционер и просветител. Деец на [[Македонската револуционерна организација]]. == Животопис == Михаил Бојаџиев е роден на [[4 април]] [[1876|1876 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]].<ref name=":0">{{cite book|url=|title=Живот и дейност : Мемоари (1875 – 1939). Дневник (1940 – 1944)|last=Стоянов|first=Никола|publisher=Нов български университет|year=2020|isbn=978-619-233-102-3|editor=|editor-link=|edition=|location=Хасково|pages=738|doi=|authorlink=|coauthors=}}</ref> Произлегува од револуционерното семејство Бојаџиеви. Неговиот брат [[Никола Бојаџиев]] (1867 — 1911) бил просветител и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Пърличев|5}}</ref> Внукот на Михаил Бојаџиев — [[Иван Бојаџиев]] (1901 — 1930) бил основач и прв претседател на [[Македонска младинска тајна револуционерна организација]].<ref>{{Пърличев|617}}</ref> Михаил стекнал основно образование во неговиот мајчин град. Во [[1891|1891 година]] се запишал во [[Солунската машка гимназија]]. Во [[1895|1895 година]] завршил со гимназиско образование како дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија#X генерација (1895)|десетта генерација на воспитаници]].<ref name=":0" /> Работел како професор по [[математика]] низ [[Вардарска Македонија]]. Во тоа време се запознал со [[Македонската револуционерна организација]]. Како деец на организацијата помогнал со напредување на револуционерното движење.<ref>{{Пърличев|7}}</ref> Во [[1898|1898 година]] стекнал више образование во [[Софискиот универзитет „Св. Климент Охридски“|Софискиот универзитет]] по математика и [[физика]].<ref>Годишникъ НА СОФИЙСКИЯ УНИВЕРСИТЕТЪ, 1929</ref> Предавал во [[Пловдив|Пловдивската машка гимназија]] и [[Софија|Првата софиска гимназија]] меѓу [[1907]]-[[1908|1908 година]]. Продолжил да работи како професор во Третата софиска гимназија сѐ до [[Балканските војни]].<ref name="Юбилейна 51">{{cite book|url=https://www.strumski.com/books/hr_krstev_istoricheski_pregled_na_prva_sofijska_gimnazija.pdf|title=Юбилейна книга на Първа софийска мѫжка гимназия (1879 – 1929)|last=|first=|publisher=|year=1929|isbn=|editor=|editor-link=|edition=|location=София|pages=51|doi=|quote=|authorlink=|accessdate=|coauthors=|lang-hide=|lang=}}</ref> По [[Втората балканска војна]] и [[Првата светска војна]], Бојаџиев се приклучил во [[Македонски научен институт|Македонскиот научен институт]].<ref>{{cite book|url=|title=Живот и дейност : Мемоари (1875 – 1939). Дневник (1940 – 1944)|last=Стоянов|first=Никола|publisher=Нов български университет|year=2020|isbn=978-619-233-102-3|editor=|editor-link=|edition=|location=Хасково|pages=625|doi=|authorlink=|coauthors=}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Бојаџиев, Михаил}} [[Категорија:Луѓе од Велес]] [[Категорија:Родени во 1876 година]] [[Категорија:Македонски просветители]] [[Категорија:Македонски револуционери]] 9gsdzay52y91kzykyjtsw1rtmnpt6yd 5589217 5589216 2026-07-08T10:56:04Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Македонски учители]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5589217 wikitext text/x-wiki {{Разликување|Михаил Бојаџиев}}{{Инфокутија Личност|name=Михаил Бојаџиев|birth_name=Михаил Иванов Бојаџиев|birth_date=[[4 април]] [[1876]]|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|death_place=неизв.|death_date=неизв.}} [[Податотека:Arithmetics textbook 1925 Martulkov Boyadzhiev.jpg|мини|385x385пкс|Книга за [[аритметика]] напишана од [[Петар Мартулков]] и Михаил Бојаџиев, [[1925|1925 година]].]] '''Михаил Иванов Бојаџиев''' ([[Велес]], [[4 април]] [[1876]] — ?) — [[Македонец|македонски]] револуционер и просветител. Деец на [[Македонската револуционерна организација]]. == Животопис == Михаил Бојаџиев е роден на [[4 април]] [[1876|1876 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]].<ref name=":0">{{cite book|url=|title=Живот и дейност : Мемоари (1875 – 1939). Дневник (1940 – 1944)|last=Стоянов|first=Никола|publisher=Нов български университет|year=2020|isbn=978-619-233-102-3|editor=|editor-link=|edition=|location=Хасково|pages=738|doi=|authorlink=|coauthors=}}</ref> Произлегува од револуционерното семејство Бојаџиеви. Неговиот брат [[Никола Бојаџиев]] (1867 — 1911) бил просветител и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Пърличев|5}}</ref> Внукот на Михаил Бојаџиев — [[Иван Бојаџиев]] (1901 — 1930) бил основач и прв претседател на [[Македонска младинска тајна револуционерна организација]].<ref>{{Пърличев|617}}</ref> Михаил стекнал основно образование во неговиот мајчин град. Во [[1891|1891 година]] се запишал во [[Солунската машка гимназија]]. Во [[1895|1895 година]] завршил со гимназиско образование како дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија#X генерација (1895)|десетта генерација на воспитаници]].<ref name=":0" /> Работел како професор по [[математика]] низ [[Вардарска Македонија]]. Во тоа време се запознал со [[Македонската револуционерна организација]]. Како деец на организацијата помогнал со напредување на револуционерното движење.<ref>{{Пърличев|7}}</ref> Во [[1898|1898 година]] стекнал више образование во [[Софискиот универзитет „Св. Климент Охридски“|Софискиот универзитет]] по математика и [[физика]].<ref>Годишникъ НА СОФИЙСКИЯ УНИВЕРСИТЕТЪ, 1929</ref> Предавал во [[Пловдив|Пловдивската машка гимназија]] и [[Софија|Првата софиска гимназија]] меѓу [[1907]]-[[1908|1908 година]]. Продолжил да работи како професор во Третата софиска гимназија сѐ до [[Балканските војни]].<ref name="Юбилейна 51">{{cite book|url=https://www.strumski.com/books/hr_krstev_istoricheski_pregled_na_prva_sofijska_gimnazija.pdf|title=Юбилейна книга на Първа софийска мѫжка гимназия (1879 – 1929)|last=|first=|publisher=|year=1929|isbn=|editor=|editor-link=|edition=|location=София|pages=51|doi=|quote=|authorlink=|accessdate=|coauthors=|lang-hide=|lang=}}</ref> По [[Втората балканска војна]] и [[Првата светска војна]], Бојаџиев се приклучил во [[Македонски научен институт|Македонскиот научен институт]].<ref>{{cite book|url=|title=Живот и дейност : Мемоари (1875 – 1939). Дневник (1940 – 1944)|last=Стоянов|first=Никола|publisher=Нов български университет|year=2020|isbn=978-619-233-102-3|editor=|editor-link=|edition=|location=Хасково|pages=625|doi=|authorlink=|coauthors=}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Бојаџиев, Михаил}} [[Категорија:Луѓе од Велес]] [[Категорија:Родени во 1876 година]] [[Категорија:Македонски просветители]] [[Категорија:Македонски револуционери]] [[Категорија:Македонски учители]] r954jaakt542wi5ai8yw13zyxi1kaw3 5589218 5589217 2026-07-08T10:56:10Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Дејци на МРО]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5589218 wikitext text/x-wiki {{Разликување|Михаил Бојаџиев}}{{Инфокутија Личност|name=Михаил Бојаџиев|birth_name=Михаил Иванов Бојаџиев|birth_date=[[4 април]] [[1876]]|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|death_place=неизв.|death_date=неизв.}} [[Податотека:Arithmetics textbook 1925 Martulkov Boyadzhiev.jpg|мини|385x385пкс|Книга за [[аритметика]] напишана од [[Петар Мартулков]] и Михаил Бојаџиев, [[1925|1925 година]].]] '''Михаил Иванов Бојаџиев''' ([[Велес]], [[4 април]] [[1876]] — ?) — [[Македонец|македонски]] револуционер и просветител. Деец на [[Македонската револуционерна организација]]. == Животопис == Михаил Бојаџиев е роден на [[4 април]] [[1876|1876 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]].<ref name=":0">{{cite book|url=|title=Живот и дейност : Мемоари (1875 – 1939). Дневник (1940 – 1944)|last=Стоянов|first=Никола|publisher=Нов български университет|year=2020|isbn=978-619-233-102-3|editor=|editor-link=|edition=|location=Хасково|pages=738|doi=|authorlink=|coauthors=}}</ref> Произлегува од револуционерното семејство Бојаџиеви. Неговиот брат [[Никола Бојаџиев]] (1867 — 1911) бил просветител и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Пърличев|5}}</ref> Внукот на Михаил Бојаџиев — [[Иван Бојаџиев]] (1901 — 1930) бил основач и прв претседател на [[Македонска младинска тајна револуционерна организација]].<ref>{{Пърличев|617}}</ref> Михаил стекнал основно образование во неговиот мајчин град. Во [[1891|1891 година]] се запишал во [[Солунската машка гимназија]]. Во [[1895|1895 година]] завршил со гимназиско образование како дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија#X генерација (1895)|десетта генерација на воспитаници]].<ref name=":0" /> Работел како професор по [[математика]] низ [[Вардарска Македонија]]. Во тоа време се запознал со [[Македонската револуционерна организација]]. Како деец на организацијата помогнал со напредување на револуционерното движење.<ref>{{Пърличев|7}}</ref> Во [[1898|1898 година]] стекнал више образование во [[Софискиот универзитет „Св. Климент Охридски“|Софискиот универзитет]] по математика и [[физика]].<ref>Годишникъ НА СОФИЙСКИЯ УНИВЕРСИТЕТЪ, 1929</ref> Предавал во [[Пловдив|Пловдивската машка гимназија]] и [[Софија|Првата софиска гимназија]] меѓу [[1907]]-[[1908|1908 година]]. Продолжил да работи како професор во Третата софиска гимназија сѐ до [[Балканските војни]].<ref name="Юбилейна 51">{{cite book|url=https://www.strumski.com/books/hr_krstev_istoricheski_pregled_na_prva_sofijska_gimnazija.pdf|title=Юбилейна книга на Първа софийска мѫжка гимназия (1879 – 1929)|last=|first=|publisher=|year=1929|isbn=|editor=|editor-link=|edition=|location=София|pages=51|doi=|quote=|authorlink=|accessdate=|coauthors=|lang-hide=|lang=}}</ref> По [[Втората балканска војна]] и [[Првата светска војна]], Бојаџиев се приклучил во [[Македонски научен институт|Македонскиот научен институт]].<ref>{{cite book|url=|title=Живот и дейност : Мемоари (1875 – 1939). Дневник (1940 – 1944)|last=Стоянов|first=Никола|publisher=Нов български университет|year=2020|isbn=978-619-233-102-3|editor=|editor-link=|edition=|location=Хасково|pages=625|doi=|authorlink=|coauthors=}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Бојаџиев, Михаил}} [[Категорија:Луѓе од Велес]] [[Категорија:Родени во 1876 година]] [[Категорија:Македонски просветители]] [[Категорија:Македонски револуционери]] [[Категорија:Македонски учители]] [[Категорија:Дејци на МРО]] e5ws6bzr912de9y7pm8pc1cp1j49nkc 5589219 5589218 2026-07-08T10:56:20Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Апсолвенти на Софискиот универзитет]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5589219 wikitext text/x-wiki {{Разликување|Михаил Бојаџиев}}{{Инфокутија Личност|name=Михаил Бојаџиев|birth_name=Михаил Иванов Бојаџиев|birth_date=[[4 април]] [[1876]]|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|death_place=неизв.|death_date=неизв.}} [[Податотека:Arithmetics textbook 1925 Martulkov Boyadzhiev.jpg|мини|385x385пкс|Книга за [[аритметика]] напишана од [[Петар Мартулков]] и Михаил Бојаџиев, [[1925|1925 година]].]] '''Михаил Иванов Бојаџиев''' ([[Велес]], [[4 април]] [[1876]] — ?) — [[Македонец|македонски]] револуционер и просветител. Деец на [[Македонската револуционерна организација]]. == Животопис == Михаил Бојаџиев е роден на [[4 април]] [[1876|1876 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]].<ref name=":0">{{cite book|url=|title=Живот и дейност : Мемоари (1875 – 1939). Дневник (1940 – 1944)|last=Стоянов|first=Никола|publisher=Нов български университет|year=2020|isbn=978-619-233-102-3|editor=|editor-link=|edition=|location=Хасково|pages=738|doi=|authorlink=|coauthors=}}</ref> Произлегува од револуционерното семејство Бојаџиеви. Неговиот брат [[Никола Бојаџиев]] (1867 — 1911) бил просветител и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Пърличев|5}}</ref> Внукот на Михаил Бојаџиев — [[Иван Бојаџиев]] (1901 — 1930) бил основач и прв претседател на [[Македонска младинска тајна револуционерна организација]].<ref>{{Пърличев|617}}</ref> Михаил стекнал основно образование во неговиот мајчин град. Во [[1891|1891 година]] се запишал во [[Солунската машка гимназија]]. Во [[1895|1895 година]] завршил со гимназиско образование како дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија#X генерација (1895)|десетта генерација на воспитаници]].<ref name=":0" /> Работел како професор по [[математика]] низ [[Вардарска Македонија]]. Во тоа време се запознал со [[Македонската револуционерна организација]]. Како деец на организацијата помогнал со напредување на револуционерното движење.<ref>{{Пърличев|7}}</ref> Во [[1898|1898 година]] стекнал више образование во [[Софискиот универзитет „Св. Климент Охридски“|Софискиот универзитет]] по математика и [[физика]].<ref>Годишникъ НА СОФИЙСКИЯ УНИВЕРСИТЕТЪ, 1929</ref> Предавал во [[Пловдив|Пловдивската машка гимназија]] и [[Софија|Првата софиска гимназија]] меѓу [[1907]]-[[1908|1908 година]]. Продолжил да работи како професор во Третата софиска гимназија сѐ до [[Балканските војни]].<ref name="Юбилейна 51">{{cite book|url=https://www.strumski.com/books/hr_krstev_istoricheski_pregled_na_prva_sofijska_gimnazija.pdf|title=Юбилейна книга на Първа софийска мѫжка гимназия (1879 – 1929)|last=|first=|publisher=|year=1929|isbn=|editor=|editor-link=|edition=|location=София|pages=51|doi=|quote=|authorlink=|accessdate=|coauthors=|lang-hide=|lang=}}</ref> По [[Втората балканска војна]] и [[Првата светска војна]], Бојаџиев се приклучил во [[Македонски научен институт|Македонскиот научен институт]].<ref>{{cite book|url=|title=Живот и дейност : Мемоари (1875 – 1939). Дневник (1940 – 1944)|last=Стоянов|first=Никола|publisher=Нов български университет|year=2020|isbn=978-619-233-102-3|editor=|editor-link=|edition=|location=Хасково|pages=625|doi=|authorlink=|coauthors=}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Бојаџиев, Михаил}} [[Категорија:Луѓе од Велес]] [[Категорија:Родени во 1876 година]] [[Категорија:Македонски просветители]] [[Категорија:Македонски револуционери]] [[Категорија:Македонски учители]] [[Категорија:Дејци на МРО]] [[Категорија:Апсолвенти на Софискиот универзитет]] ph11fzz6tons3zvrqcq2us41giidhcn 5589220 5589219 2026-07-08T10:56:33Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Македонски преселници во Софија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5589220 wikitext text/x-wiki {{Разликување|Михаил Бојаџиев}}{{Инфокутија Личност|name=Михаил Бојаџиев|birth_name=Михаил Иванов Бојаџиев|birth_date=[[4 април]] [[1876]]|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|death_place=неизв.|death_date=неизв.}} [[Податотека:Arithmetics textbook 1925 Martulkov Boyadzhiev.jpg|мини|385x385пкс|Книга за [[аритметика]] напишана од [[Петар Мартулков]] и Михаил Бојаџиев, [[1925|1925 година]].]] '''Михаил Иванов Бојаџиев''' ([[Велес]], [[4 април]] [[1876]] — ?) — [[Македонец|македонски]] револуционер и просветител. Деец на [[Македонската револуционерна организација]]. == Животопис == Михаил Бојаџиев е роден на [[4 април]] [[1876|1876 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]].<ref name=":0">{{cite book|url=|title=Живот и дейност : Мемоари (1875 – 1939). Дневник (1940 – 1944)|last=Стоянов|first=Никола|publisher=Нов български университет|year=2020|isbn=978-619-233-102-3|editor=|editor-link=|edition=|location=Хасково|pages=738|doi=|authorlink=|coauthors=}}</ref> Произлегува од револуционерното семејство Бојаџиеви. Неговиот брат [[Никола Бојаџиев]] (1867 — 1911) бил просветител и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Пърличев|5}}</ref> Внукот на Михаил Бојаџиев — [[Иван Бојаџиев]] (1901 — 1930) бил основач и прв претседател на [[Македонска младинска тајна револуционерна организација]].<ref>{{Пърличев|617}}</ref> Михаил стекнал основно образование во неговиот мајчин град. Во [[1891|1891 година]] се запишал во [[Солунската машка гимназија]]. Во [[1895|1895 година]] завршил со гимназиско образование како дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија#X генерација (1895)|десетта генерација на воспитаници]].<ref name=":0" /> Работел како професор по [[математика]] низ [[Вардарска Македонија]]. Во тоа време се запознал со [[Македонската револуционерна организација]]. Како деец на организацијата помогнал со напредување на револуционерното движење.<ref>{{Пърличев|7}}</ref> Во [[1898|1898 година]] стекнал више образование во [[Софискиот универзитет „Св. Климент Охридски“|Софискиот универзитет]] по математика и [[физика]].<ref>Годишникъ НА СОФИЙСКИЯ УНИВЕРСИТЕТЪ, 1929</ref> Предавал во [[Пловдив|Пловдивската машка гимназија]] и [[Софија|Првата софиска гимназија]] меѓу [[1907]]-[[1908|1908 година]]. Продолжил да работи како професор во Третата софиска гимназија сѐ до [[Балканските војни]].<ref name="Юбилейна 51">{{cite book|url=https://www.strumski.com/books/hr_krstev_istoricheski_pregled_na_prva_sofijska_gimnazija.pdf|title=Юбилейна книга на Първа софийска мѫжка гимназия (1879 – 1929)|last=|first=|publisher=|year=1929|isbn=|editor=|editor-link=|edition=|location=София|pages=51|doi=|quote=|authorlink=|accessdate=|coauthors=|lang-hide=|lang=}}</ref> По [[Втората балканска војна]] и [[Првата светска војна]], Бојаџиев се приклучил во [[Македонски научен институт|Македонскиот научен институт]].<ref>{{cite book|url=|title=Живот и дейност : Мемоари (1875 – 1939). Дневник (1940 – 1944)|last=Стоянов|first=Никола|publisher=Нов български университет|year=2020|isbn=978-619-233-102-3|editor=|editor-link=|edition=|location=Хасково|pages=625|doi=|authorlink=|coauthors=}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Бојаџиев, Михаил}} [[Категорија:Луѓе од Велес]] [[Категорија:Родени во 1876 година]] [[Категорија:Македонски просветители]] [[Категорија:Македонски револуционери]] [[Категорија:Македонски учители]] [[Категорија:Дејци на МРО]] [[Категорија:Апсолвенти на Софискиот универзитет]] [[Категорија:Македонски преселници во Софија]] 75m8bl1u95ifjp3mvtm5sbayfhu73l4 5589221 5589220 2026-07-08T10:56:49Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Македонски математичари]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5589221 wikitext text/x-wiki {{Разликување|Михаил Бојаџиев}}{{Инфокутија Личност|name=Михаил Бојаџиев|birth_name=Михаил Иванов Бојаџиев|birth_date=[[4 април]] [[1876]]|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|death_place=неизв.|death_date=неизв.}} [[Податотека:Arithmetics textbook 1925 Martulkov Boyadzhiev.jpg|мини|385x385пкс|Книга за [[аритметика]] напишана од [[Петар Мартулков]] и Михаил Бојаџиев, [[1925|1925 година]].]] '''Михаил Иванов Бојаџиев''' ([[Велес]], [[4 април]] [[1876]] — ?) — [[Македонец|македонски]] револуционер и просветител. Деец на [[Македонската револуционерна организација]]. == Животопис == Михаил Бојаџиев е роден на [[4 април]] [[1876|1876 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]].<ref name=":0">{{cite book|url=|title=Живот и дейност : Мемоари (1875 – 1939). Дневник (1940 – 1944)|last=Стоянов|first=Никола|publisher=Нов български университет|year=2020|isbn=978-619-233-102-3|editor=|editor-link=|edition=|location=Хасково|pages=738|doi=|authorlink=|coauthors=}}</ref> Произлегува од револуционерното семејство Бојаџиеви. Неговиот брат [[Никола Бојаџиев]] (1867 — 1911) бил просветител и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Пърличев|5}}</ref> Внукот на Михаил Бојаџиев — [[Иван Бојаџиев]] (1901 — 1930) бил основач и прв претседател на [[Македонска младинска тајна револуционерна организација]].<ref>{{Пърличев|617}}</ref> Михаил стекнал основно образование во неговиот мајчин град. Во [[1891|1891 година]] се запишал во [[Солунската машка гимназија]]. Во [[1895|1895 година]] завршил со гимназиско образование како дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија#X генерација (1895)|десетта генерација на воспитаници]].<ref name=":0" /> Работел како професор по [[математика]] низ [[Вардарска Македонија]]. Во тоа време се запознал со [[Македонската револуционерна организација]]. Како деец на организацијата помогнал со напредување на револуционерното движење.<ref>{{Пърличев|7}}</ref> Во [[1898|1898 година]] стекнал више образование во [[Софискиот универзитет „Св. Климент Охридски“|Софискиот универзитет]] по математика и [[физика]].<ref>Годишникъ НА СОФИЙСКИЯ УНИВЕРСИТЕТЪ, 1929</ref> Предавал во [[Пловдив|Пловдивската машка гимназија]] и [[Софија|Првата софиска гимназија]] меѓу [[1907]]-[[1908|1908 година]]. Продолжил да работи како професор во Третата софиска гимназија сѐ до [[Балканските војни]].<ref name="Юбилейна 51">{{cite book|url=https://www.strumski.com/books/hr_krstev_istoricheski_pregled_na_prva_sofijska_gimnazija.pdf|title=Юбилейна книга на Първа софийска мѫжка гимназия (1879 – 1929)|last=|first=|publisher=|year=1929|isbn=|editor=|editor-link=|edition=|location=София|pages=51|doi=|quote=|authorlink=|accessdate=|coauthors=|lang-hide=|lang=}}</ref> По [[Втората балканска војна]] и [[Првата светска војна]], Бојаџиев се приклучил во [[Македонски научен институт|Македонскиот научен институт]].<ref>{{cite book|url=|title=Живот и дейност : Мемоари (1875 – 1939). Дневник (1940 – 1944)|last=Стоянов|first=Никола|publisher=Нов български университет|year=2020|isbn=978-619-233-102-3|editor=|editor-link=|edition=|location=Хасково|pages=625|doi=|authorlink=|coauthors=}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Бојаџиев, Михаил}} [[Категорија:Луѓе од Велес]] [[Категорија:Родени во 1876 година]] [[Категорија:Македонски просветители]] [[Категорија:Македонски револуционери]] [[Категорија:Македонски учители]] [[Категорија:Дејци на МРО]] [[Категорија:Апсолвенти на Софискиот универзитет]] [[Категорија:Македонски преселници во Софија]] [[Категорија:Македонски математичари]] az47iiyjj54timvycs9xefrvlleyety 5589222 5589221 2026-07-08T10:56:56Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Македонски физичари]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5589222 wikitext text/x-wiki {{Разликување|Михаил Бојаџиев}}{{Инфокутија Личност|name=Михаил Бојаџиев|birth_name=Михаил Иванов Бојаџиев|birth_date=[[4 април]] [[1876]]|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|death_place=неизв.|death_date=неизв.}} [[Податотека:Arithmetics textbook 1925 Martulkov Boyadzhiev.jpg|мини|385x385пкс|Книга за [[аритметика]] напишана од [[Петар Мартулков]] и Михаил Бојаџиев, [[1925|1925 година]].]] '''Михаил Иванов Бојаџиев''' ([[Велес]], [[4 април]] [[1876]] — ?) — [[Македонец|македонски]] револуционер и просветител. Деец на [[Македонската револуционерна организација]]. == Животопис == Михаил Бојаџиев е роден на [[4 април]] [[1876|1876 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]].<ref name=":0">{{cite book|url=|title=Живот и дейност : Мемоари (1875 – 1939). Дневник (1940 – 1944)|last=Стоянов|first=Никола|publisher=Нов български университет|year=2020|isbn=978-619-233-102-3|editor=|editor-link=|edition=|location=Хасково|pages=738|doi=|authorlink=|coauthors=}}</ref> Произлегува од револуционерното семејство Бојаџиеви. Неговиот брат [[Никола Бојаџиев]] (1867 — 1911) бил просветител и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Пърличев|5}}</ref> Внукот на Михаил Бојаџиев — [[Иван Бојаџиев]] (1901 — 1930) бил основач и прв претседател на [[Македонска младинска тајна револуционерна организација]].<ref>{{Пърличев|617}}</ref> Михаил стекнал основно образование во неговиот мајчин град. Во [[1891|1891 година]] се запишал во [[Солунската машка гимназија]]. Во [[1895|1895 година]] завршил со гимназиско образование како дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија#X генерација (1895)|десетта генерација на воспитаници]].<ref name=":0" /> Работел како професор по [[математика]] низ [[Вардарска Македонија]]. Во тоа време се запознал со [[Македонската револуционерна организација]]. Како деец на организацијата помогнал со напредување на револуционерното движење.<ref>{{Пърличев|7}}</ref> Во [[1898|1898 година]] стекнал више образование во [[Софискиот универзитет „Св. Климент Охридски“|Софискиот универзитет]] по математика и [[физика]].<ref>Годишникъ НА СОФИЙСКИЯ УНИВЕРСИТЕТЪ, 1929</ref> Предавал во [[Пловдив|Пловдивската машка гимназија]] и [[Софија|Првата софиска гимназија]] меѓу [[1907]]-[[1908|1908 година]]. Продолжил да работи како професор во Третата софиска гимназија сѐ до [[Балканските војни]].<ref name="Юбилейна 51">{{cite book|url=https://www.strumski.com/books/hr_krstev_istoricheski_pregled_na_prva_sofijska_gimnazija.pdf|title=Юбилейна книга на Първа софийска мѫжка гимназия (1879 – 1929)|last=|first=|publisher=|year=1929|isbn=|editor=|editor-link=|edition=|location=София|pages=51|doi=|quote=|authorlink=|accessdate=|coauthors=|lang-hide=|lang=}}</ref> По [[Втората балканска војна]] и [[Првата светска војна]], Бојаџиев се приклучил во [[Македонски научен институт|Македонскиот научен институт]].<ref>{{cite book|url=|title=Живот и дейност : Мемоари (1875 – 1939). Дневник (1940 – 1944)|last=Стоянов|first=Никола|publisher=Нов български университет|year=2020|isbn=978-619-233-102-3|editor=|editor-link=|edition=|location=Хасково|pages=625|doi=|authorlink=|coauthors=}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Бојаџиев, Михаил}} [[Категорија:Луѓе од Велес]] [[Категорија:Родени во 1876 година]] [[Категорија:Македонски просветители]] [[Категорија:Македонски револуционери]] [[Категорија:Македонски учители]] [[Категорија:Дејци на МРО]] [[Категорија:Апсолвенти на Софискиот универзитет]] [[Категорија:Македонски преселници во Софија]] [[Категорија:Македонски математичари]] [[Категорија:Македонски физичари]] pn9s92d59w3pl1i0tin7xua2ft7gexr 5589223 5589222 2026-07-08T10:57:12Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Членови на Македонскиот научен институт]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5589223 wikitext text/x-wiki {{Разликување|Михаил Бојаџиев}}{{Инфокутија Личност|name=Михаил Бојаџиев|birth_name=Михаил Иванов Бојаџиев|birth_date=[[4 април]] [[1876]]|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|death_place=неизв.|death_date=неизв.}} [[Податотека:Arithmetics textbook 1925 Martulkov Boyadzhiev.jpg|мини|385x385пкс|Книга за [[аритметика]] напишана од [[Петар Мартулков]] и Михаил Бојаџиев, [[1925|1925 година]].]] '''Михаил Иванов Бојаџиев''' ([[Велес]], [[4 април]] [[1876]] — ?) — [[Македонец|македонски]] револуционер и просветител. Деец на [[Македонската револуционерна организација]]. == Животопис == Михаил Бојаџиев е роден на [[4 април]] [[1876|1876 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]].<ref name=":0">{{cite book|url=|title=Живот и дейност : Мемоари (1875 – 1939). Дневник (1940 – 1944)|last=Стоянов|first=Никола|publisher=Нов български университет|year=2020|isbn=978-619-233-102-3|editor=|editor-link=|edition=|location=Хасково|pages=738|doi=|authorlink=|coauthors=}}</ref> Произлегува од револуционерното семејство Бојаџиеви. Неговиот брат [[Никола Бојаџиев]] (1867 — 1911) бил просветител и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Пърличев|5}}</ref> Внукот на Михаил Бојаџиев — [[Иван Бојаџиев]] (1901 — 1930) бил основач и прв претседател на [[Македонска младинска тајна револуционерна организација]].<ref>{{Пърличев|617}}</ref> Михаил стекнал основно образование во неговиот мајчин град. Во [[1891|1891 година]] се запишал во [[Солунската машка гимназија]]. Во [[1895|1895 година]] завршил со гимназиско образование како дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија#X генерација (1895)|десетта генерација на воспитаници]].<ref name=":0" /> Работел како професор по [[математика]] низ [[Вардарска Македонија]]. Во тоа време се запознал со [[Македонската револуционерна организација]]. Како деец на организацијата помогнал со напредување на револуционерното движење.<ref>{{Пърличев|7}}</ref> Во [[1898|1898 година]] стекнал више образование во [[Софискиот универзитет „Св. Климент Охридски“|Софискиот универзитет]] по математика и [[физика]].<ref>Годишникъ НА СОФИЙСКИЯ УНИВЕРСИТЕТЪ, 1929</ref> Предавал во [[Пловдив|Пловдивската машка гимназија]] и [[Софија|Првата софиска гимназија]] меѓу [[1907]]-[[1908|1908 година]]. Продолжил да работи како професор во Третата софиска гимназија сѐ до [[Балканските војни]].<ref name="Юбилейна 51">{{cite book|url=https://www.strumski.com/books/hr_krstev_istoricheski_pregled_na_prva_sofijska_gimnazija.pdf|title=Юбилейна книга на Първа софийска мѫжка гимназия (1879 – 1929)|last=|first=|publisher=|year=1929|isbn=|editor=|editor-link=|edition=|location=София|pages=51|doi=|quote=|authorlink=|accessdate=|coauthors=|lang-hide=|lang=}}</ref> По [[Втората балканска војна]] и [[Првата светска војна]], Бојаџиев се приклучил во [[Македонски научен институт|Македонскиот научен институт]].<ref>{{cite book|url=|title=Живот и дейност : Мемоари (1875 – 1939). Дневник (1940 – 1944)|last=Стоянов|first=Никола|publisher=Нов български университет|year=2020|isbn=978-619-233-102-3|editor=|editor-link=|edition=|location=Хасково|pages=625|doi=|authorlink=|coauthors=}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Бојаџиев, Михаил}} [[Категорија:Луѓе од Велес]] [[Категорија:Родени во 1876 година]] [[Категорија:Македонски просветители]] [[Категорија:Македонски револуционери]] [[Категорија:Македонски учители]] [[Категорија:Дејци на МРО]] [[Категорија:Апсолвенти на Софискиот универзитет]] [[Категорија:Македонски преселници во Софија]] [[Категорија:Македонски математичари]] [[Категорија:Македонски физичари]] [[Категорија:Членови на Македонскиот научен институт]] sdymfj3ifmx2u6mwez4n6y3glgud9lf 5589224 5589223 2026-07-08T10:57:22Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Отомански Македонци]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5589224 wikitext text/x-wiki {{Разликување|Михаил Бојаџиев}}{{Инфокутија Личност|name=Михаил Бојаџиев|birth_name=Михаил Иванов Бојаџиев|birth_date=[[4 април]] [[1876]]|birth_place=[[Велес]], [[Отоманска Македонија]]|death_place=неизв.|death_date=неизв.}} [[Податотека:Arithmetics textbook 1925 Martulkov Boyadzhiev.jpg|мини|385x385пкс|Книга за [[аритметика]] напишана од [[Петар Мартулков]] и Михаил Бојаџиев, [[1925|1925 година]].]] '''Михаил Иванов Бојаџиев''' ([[Велес]], [[4 април]] [[1876]] — ?) — [[Македонец|македонски]] револуционер и просветител. Деец на [[Македонската револуционерна организација]]. == Животопис == Михаил Бојаџиев е роден на [[4 април]] [[1876|1876 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Отоманското Царство]].<ref name=":0">{{cite book|url=|title=Живот и дейност : Мемоари (1875 – 1939). Дневник (1940 – 1944)|last=Стоянов|first=Никола|publisher=Нов български университет|year=2020|isbn=978-619-233-102-3|editor=|editor-link=|edition=|location=Хасково|pages=738|doi=|authorlink=|coauthors=}}</ref> Произлегува од револуционерното семејство Бојаџиеви. Неговиот брат [[Никола Бојаџиев]] (1867 — 1911) бил просветител и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Пърличев|5}}</ref> Внукот на Михаил Бојаџиев — [[Иван Бојаџиев]] (1901 — 1930) бил основач и прв претседател на [[Македонска младинска тајна револуционерна организација]].<ref>{{Пърличев|617}}</ref> Михаил стекнал основно образование во неговиот мајчин град. Во [[1891|1891 година]] се запишал во [[Солунската машка гимназија]]. Во [[1895|1895 година]] завршил со гимназиско образование како дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија#X генерација (1895)|десетта генерација на воспитаници]].<ref name=":0" /> Работел како професор по [[математика]] низ [[Вардарска Македонија]]. Во тоа време се запознал со [[Македонската револуционерна организација]]. Како деец на организацијата помогнал со напредување на револуционерното движење.<ref>{{Пърличев|7}}</ref> Во [[1898|1898 година]] стекнал више образование во [[Софискиот универзитет „Св. Климент Охридски“|Софискиот универзитет]] по математика и [[физика]].<ref>Годишникъ НА СОФИЙСКИЯ УНИВЕРСИТЕТЪ, 1929</ref> Предавал во [[Пловдив|Пловдивската машка гимназија]] и [[Софија|Првата софиска гимназија]] меѓу [[1907]]-[[1908|1908 година]]. Продолжил да работи како професор во Третата софиска гимназија сѐ до [[Балканските војни]].<ref name="Юбилейна 51">{{cite book|url=https://www.strumski.com/books/hr_krstev_istoricheski_pregled_na_prva_sofijska_gimnazija.pdf|title=Юбилейна книга на Първа софийска мѫжка гимназия (1879 – 1929)|last=|first=|publisher=|year=1929|isbn=|editor=|editor-link=|edition=|location=София|pages=51|doi=|quote=|authorlink=|accessdate=|coauthors=|lang-hide=|lang=}}</ref> По [[Втората балканска војна]] и [[Првата светска војна]], Бојаџиев се приклучил во [[Македонски научен институт|Македонскиот научен институт]].<ref>{{cite book|url=|title=Живот и дейност : Мемоари (1875 – 1939). Дневник (1940 – 1944)|last=Стоянов|first=Никола|publisher=Нов български университет|year=2020|isbn=978-619-233-102-3|editor=|editor-link=|edition=|location=Хасково|pages=625|doi=|authorlink=|coauthors=}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Бојаџиев, Михаил}} [[Категорија:Луѓе од Велес]] [[Категорија:Родени во 1876 година]] [[Категорија:Македонски просветители]] [[Категорија:Македонски револуционери]] [[Категорија:Македонски учители]] [[Категорија:Дејци на МРО]] [[Категорија:Апсолвенти на Софискиот универзитет]] [[Категорија:Македонски преселници во Софија]] [[Категорија:Македонски математичари]] [[Категорија:Македонски физичари]] [[Категорија:Членови на Македонскиот научен институт]] [[Категорија:Отомански Македонци]] s02l6gr83p4x9e1140pw1d9bejrq6ao Разговор:Михаил Бојаџиев (револуционер) 1 1399272 5589205 2026-07-08T10:54:01Z Gurther 105215 Создадена страница со: {{СЗР}}{{ВПМ}} 5589205 wikitext text/x-wiki {{СЗР}}{{ВПМ}} m6tsgukl5dkhkx06fnvahclsxq8jq4m Spiraea media 0 1399273 5589228 2026-07-08T11:17:22Z BosaFi 115936 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1358866995|Spiraea media]]“ 5589228 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Spiraea media sl7.jpg|image_caption=In the wild, [[Gutenstein Alps]]|image2=Afbeeldingen der fraaiste, meest uitheemsche boomen en heesters (Plate 77) (7899807482).jpg|image2_caption=Botanical illustration|genus=Spiraea|species=media|authority=[[Franz Schmidt (botanist)|Schmidt]]|synonyms_ref=<ref name="POWO_742368-1" />|synonyms={{Collapsible list| * ''Spiraea argentea'' {{small|K.Koch}} * ''Spiraea chamaedryfolia'' var. ''media'' {{small|(Schmidt) Pursh}} * ''Spiraea chamaedryfolia'' var. ''oblongifolia'' {{small|(Waldst. & Kit.) Cambess.}} * ''Spiraea chamaedryfolia'' subsp. ''oblongifolia'' {{small|(Waldst. & Kit.) Nyman}} * ''Spiraea confusa'' {{small|Regel & Körn.}} * ''Spiraea confusa'' var. ''sericea'' {{small|(Turcz.) Regel}} * ''Spiraea confusa'' var. ''subglabra'' {{small|Regel}} * ''Spiraea daurica'' {{small|Raf.}} * ''Spiraea foliosa'' {{small|Poir.}} * ''Spiraea media'' subsp. ''confusa'' {{small|(Regel & Körn.) Juel, Cedergr. & Örtendahl}} * ''Spiraea media'' var. ''glabrescens'' {{small|Simonk.}} * ''Spiraea media'' f. ''glabrescens'' {{small|(Simonk.) Zabel}} * ''Spiraea media'' var. ''leiantha'' {{small|Borbás}} * ''Spiraea media'' var. ''mollis'' {{small|(K.Koch & C.D.Bouché) C.K.Schneid.}} * ''Spiraea media'' var. ''monbetsuensis'' {{small|(Franch.) Cardot ex Nakai}} * ''Spiraea media'' var. ''oblongifolia'' {{small|(Waldst. & Kit.) Dippel}} * ''Spiraea media'' f. ''oblongifolia'' {{small|Beck}} * ''Spiraea media'' subsp. ''oblongifolia'' {{small|(Waldst. & Kit.) Juel, R.E.Fr. & Örtendahl}} * ''Spiraea media'' f. ''pilosiuscula'' {{small|Zabel}} * ''Spiraea media'' subsp. ''sericea'' {{small|(Turcz.) Juel, R.E.Fr. & Örtendahl}} * ''Spiraea media'' var. ''sericea'' {{small|(Turcz.) Regel ex Maxim.}} * ''Spiraea media'' f. ''subintegerrima'' {{small|Zabel}} * ''Spiraea media'' var. ''typica'' {{small|Buia}} * ''Spiraea mollis'' {{small|K.Koch & C.D.Bouché}} * ''Spiraea monbetsusensis'' {{small|Franch.}} * ''Spiraea oblongifolia'' {{small|Waldst. & Kit.}} * ''Spiraea sericea'' {{small|Turcz.}} }}}} '''''Spiraea media''''', е вид цветно растение од семејството [[Рози]].<ref name="EPPO_SPVME">{{Наведена мрежна страница|url=https://gd.eppo.int/taxon/SPVME|title=''Spiraea media'' (SPVME)|last=<!--Not stated-->|date=2026|work=EPPO Global Database|publisher=European and Mediterranean Plant Protection Organization|accessdate=11 June 2026|quote=English; oriental spirea, Russian spiraea}}</ref><ref name="FoC_200011777">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=200011777|title=欧亚绣线菊 ou ya xiu xian ju|last=<!--Not stated-->|date=2026|work=Flora of China|publisher=Missouri Botanical Garden & Harvard University Herbaria|accessdate=11 June 2026}}</ref> Потекнува од ладноумерена Евроазија, од Австрија до [[Камчатка]], а е воведена и во Велика Британија, Германија, балтичките држави, Белорусија и централноевропска Русија. == Опис == Грмушка, до 1,5 м висока, со вертикални, округли, црвеникаво-кафеави гранчиња. Младите гранчиња влакнести, а постарите голи. Листовите јајцевидни, елиптично-ланцетни до широко-елиптични, до 5 цм долги, 2 цм широки, на врвот тапи или кусо заострени, во основата обично клиновидни, во долната половина по работ целокрајни, а во горната назабени. Листовите во близина на соцветието обично целокрајни, младите листови со ретки влакна, или сицо влакнести на долната страна, додека старите листови се голи. Соцветијата речиси топчести, и од голем број цветови, на куси гранчиња со мал број листови. Цветовите хермафродитни на голи до 2 цм долги дршки. Најдолните на подолги дршки а погорните покуси. Чашкините ливчиња триаглесто-јајцевидни, 1-1,2 мм долги, на горната страна и по работ влакнести, а на долната голи. Венечните ливчиња бели, скоро круглести, 4-6 мм долги. Кај прецветаните цветови чашкините ливчиња свиткани надолу. Венечните ливчиња бели, широко-обратно-јајцевидни до скоро круглести, околу 3 мм долги. Прашничките листови во голем број, долги колку венечните ливчиња или малку подолги, антерите црвени. Столпчињата 5 околу 1,5 мм долги. Мешунчињата голиили со ретки влакна а поретко на врвот погусто влакнести, на стомачната страна подуени. Семките околу 2 мм светлокафеави.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 4.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=885}}</ref> == Распространетост во Македонија == ''Spiraea media'' во Македонија расте по каменливи и карпести места во субалпскиот појас. Се посочува за [[Дренска Планина]] (Прилепско), [[Добра Вода]] (Кичевско), [[Липковска Река]] - браната „[[Глажња (езеро)|Глажња]]“ (Кумановско) и [[Кавадарци]] - с. [[Кесендре]] ([[Вишешница]]).<ref name=":02" /> == Подтаксони == Прифатени се следните подвидови: * ''Spiraea media'' subsp. ''media'' – цела низа * ''Spiraea media'' subsp. ''Polonica'' {{Мали|(Błocki) Dostál}} – Украина [[Категорија:Растенија опишани во 1792 година]] [[Категорија:Флора на Јапонија]] [[Категорија:Флора на Монголија]] [[Категорија:Флора на Узбекистан]] [[Категорија:Флора на Казахстан]] [[Категорија:Флора на Украина]] [[Категорија:Флора на Бугарија]] [[Категорија:Флора на Романија]] [[Категорија:Флора на Полска]] [[Категорија:Флора на Унгарија]] [[Категорија:Флора на Австрија]] [[Категорија:Градинарски растенија]] 2ahigp0khvx9m9xlxfhh0cu3312ld6w 5589231 5589228 2026-07-08T11:22:30Z BosaFi 115936 /* Подтаксони */ 5589231 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Spiraea media sl7.jpg|image_caption=Spiraea media|image2=Afbeeldingen der fraaiste, meest uitheemsche boomen en heesters (Plate 77) (7899807482).jpg|image2_caption=Ботаничка илустрацијаillustration|genus=Spiraea|species=media|authority=[[Schmidt]]|synonyms_ref=|synonyms={{Collapsible list| * ''Spiraea argentea'' {{small|K.Koch}} * ''Spiraea chamaedryfolia'' var. ''media'' {{small|(Schmidt) Pursh}} * ''Spiraea chamaedryfolia'' var. ''oblongifolia'' {{small|(Waldst. & Kit.) Cambess.}} * ''Spiraea chamaedryfolia'' subsp. ''oblongifolia'' {{small|(Waldst. & Kit.) Nyman}} * ''Spiraea confusa'' {{small|Regel & Körn.}} * ''Spiraea confusa'' var. ''sericea'' {{small|(Turcz.) Regel}} * ''Spiraea confusa'' var. ''subglabra'' {{small|Regel}} * ''Spiraea daurica'' {{small|Raf.}} * ''Spiraea foliosa'' {{small|Poir.}} * ''Spiraea media'' subsp. ''confusa'' {{small|(Regel & Körn.) Juel, Cedergr. & Örtendahl}} * ''Spiraea media'' var. ''glabrescens'' {{small|Simonk.}} * ''Spiraea media'' f. ''glabrescens'' {{small|(Simonk.) Zabel}} * ''Spiraea media'' var. ''leiantha'' {{small|Borbás}} * ''Spiraea media'' var. ''mollis'' {{small|(K.Koch & C.D.Bouché) C.K.Schneid.}} * ''Spiraea media'' var. ''monbetsuensis'' {{small|(Franch.) Cardot ex Nakai}} * ''Spiraea media'' var. ''oblongifolia'' {{small|(Waldst. & Kit.) Dippel}} * ''Spiraea media'' f. ''oblongifolia'' {{small|Beck}} * ''Spiraea media'' subsp. ''oblongifolia'' {{small|(Waldst. & Kit.) Juel, R.E.Fr. & Örtendahl}} * ''Spiraea media'' f. ''pilosiuscula'' {{small|Zabel}} * ''Spiraea media'' subsp. ''sericea'' {{small|(Turcz.) Juel, R.E.Fr. & Örtendahl}} * ''Spiraea media'' var. ''sericea'' {{small|(Turcz.) Regel ex Maxim.}} * ''Spiraea media'' f. ''subintegerrima'' {{small|Zabel}} * ''Spiraea media'' var. ''typica'' {{small|Buia}} * ''Spiraea mollis'' {{small|K.Koch & C.D.Bouché}} * ''Spiraea monbetsusensis'' {{small|Franch.}} * ''Spiraea oblongifolia'' {{small|Waldst. & Kit.}} * ''Spiraea sericea'' {{small|Turcz.}} }}}} '''''Spiraea media''''', е вид цветно растение од семејството [[Рози]].<ref name="EPPO_SPVME">{{Наведена мрежна страница|url=https://gd.eppo.int/taxon/SPVME|title=''Spiraea media'' (SPVME)|last=<!--Not stated-->|date=2026|work=EPPO Global Database|publisher=European and Mediterranean Plant Protection Organization|accessdate=11 June 2026|quote=English; oriental spirea, Russian spiraea}}</ref><ref name="FoC_200011777">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=200011777|title=欧亚绣线菊 ou ya xiu xian ju|last=<!--Not stated-->|date=2026|work=Flora of China|publisher=Missouri Botanical Garden & Harvard University Herbaria|accessdate=11 June 2026}}</ref> Потекнува од ладноумерена Евроазија, од Австрија до [[Камчатка]], а е воведена и во Велика Британија, Германија, балтичките држави, Белорусија и централноевропска Русија. == Опис == Грмушка, до 1,5 м висока, со вертикални, округли, црвеникаво-кафеави гранчиња. Младите гранчиња влакнести, а постарите голи. Листовите јајцевидни, елиптично-ланцетни до широко-елиптични, до 5 цм долги, 2 цм широки, на врвот тапи или кусо заострени, во основата обично клиновидни, во долната половина по работ целокрајни, а во горната назабени. Листовите во близина на соцветието обично целокрајни, младите листови со ретки влакна, или сицо влакнести на долната страна, додека старите листови се голи. Соцветијата речиси топчести, и од голем број цветови, на куси гранчиња со мал број листови. Цветовите хермафродитни на голи до 2 цм долги дршки. Најдолните на подолги дршки а погорните покуси. Чашкините ливчиња триаглесто-јајцевидни, 1-1,2 мм долги, на горната страна и по работ влакнести, а на долната голи. Венечните ливчиња бели, скоро круглести, 4-6 мм долги. Кај прецветаните цветови чашкините ливчиња свиткани надолу. Венечните ливчиња бели, широко-обратно-јајцевидни до скоро круглести, околу 3 мм долги. Прашничките листови во голем број, долги колку венечните ливчиња или малку подолги, антерите црвени. Столпчињата 5 околу 1,5 мм долги. Мешунчињата голиили со ретки влакна а поретко на врвот погусто влакнести, на стомачната страна подуени. Семките околу 2 мм светлокафеави.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија Том I, св. 4.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=2001|location=Скопје|pages=885}}</ref> == Распространетост во Македонија == ''Spiraea media'' во Македонија расте по каменливи и карпести места во субалпскиот појас. Се посочува за [[Дренска Планина]] (Прилепско), [[Добра Вода]] (Кичевско), [[Липковска Река]] - браната „[[Глажња (езеро)|Глажња]]“ (Кумановско) и [[Кавадарци]] - с. [[Кесендре]] ([[Вишешница]]).<ref name=":0" /> == Подтаксони == Прифатени се следните подвидови: * ''Spiraea media'' subsp. ''media'' – цела низа * ''Spiraea media'' subsp. ''Polonica'' {{Мали|(Błocki) Dostál}} – Украина == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Растенија опишани во 1792 година]] [[Категорија:Флора на Јапонија]] [[Категорија:Флора на Монголија]] [[Категорија:Флора на Узбекистан]] [[Категорија:Флора на Казахстан]] [[Категорија:Флора на Украина]] [[Категорија:Флора на Бугарија]] [[Категорија:Флора на Романија]] [[Категорија:Флора на Полска]] [[Категорија:Флора на Унгарија]] [[Категорија:Флора на Австрија]] [[Категорија:Градинарски растенија]] ay59umq0239jt3l0q2y81en1vag5e7d Разговор:Подземна детелина 1 1399274 5589230 2026-07-08T11:19:29Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{сзр}} 5589230 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30