Википедија mkwiki https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Медиум Специјална Разговор Корисник Разговор со корисник Википедија Разговор за Википедија Податотека Разговор за податотека МедијаВики Разговор за МедијаВики Предлошка Разговор за предлошка Помош Разговор за помош Категорија Разговор за категорија Портал Разговор за Портал TimedText TimedText talk Модул Разговор за модул Event Event talk 0 1957 5649279 5599661 2026-10-23T23:25:41Z Dast2109 102394 + [[Валентина Стевановска]] 5649279 wikitext text/x-wiki ---- == A == [[Податотека:Сергеј Андреевски 1.jpg|мини|Слика на Сергеј Андреевски]] * [[Атанас Атанасовски|Атанас Атанасоски]] - вајар * [[Борка Аврамова]] - вајар * [[Димитар Аврамовски-Пандилов]] - сликар * [[Кристина Александровска]] - сликар * [[Родољуб Анастасов]] - сликар * [[Сергеј Андреевски]] - сликар * [[Гаврил Атанасов]] - сликар == Б == * [[Јован Балов]] - сликар * [[Жарко Башески]] - вајар * [[Ибрахим Беди]] - вајар * [[Љубомир Белогаски]] - сликар * [[Глигор Беќаров]] - сликар и керамичар * [[Насо Беќаровски]]- вајар * [[Каролина Бурс - Божинова]] * [[Сашо Блажес]] - сликар * [[Тања Балаќ]] - сликарка == В == * [[Васил Василев]] - вајар * [[Иван Велков]] - сликар * [[Кераца Висулчева]] - сликар * [[Томе Владимирски]] - сликар * Мирослав Мишо Вељковиќ - сликар == Г == * [[Владимир Георгиевски]] - сликар * [[Мирослав Георгиевски]] - карикатурист * [[Јордан Грабуловски]] - вајар * [[Горјан Ѓорѓиев]] - сликар * [[Жаклина Глигориевска - Кочоска|Жаклина Глигориевска]] - сликарка == Д == * [[Благоја Дрнков]] - фотограф * [[Димитар Дурацоски]] - сликар == Ѓ == * [[Владо Ѓорески]] - сликар == Е == == Ж == == З == * Здравев Ѓорѓи - костимограф, сликар, етнолог и фолклорист * [[Дичо Зограф]] - зограф == Ѕ == == И == * [[Богољуб Ивковиќ]] - сликар == Ј == * [[Милан Јовановиќ]] - вајар * [[Петар Јанков]] - карикатурист * [[Ана Јовановска]] - графичарка == К == * [[Кирил Караџа]] - сликар * [[Димитар Кондовски]] - сликар * [[Рубенс Корубин]] - сликар * [[Димче Коцо]] - таписерист * [[Маринчо Коцалев]] - сликар * [[Вангел Коџоман]] - сликар * [[Благоја Кузмановски]] - сликар == Л == * [[Сократ Лафазановски]] * [[Борко Лазески]] - сликар * [[Лазар Личеноски]] - сликар == Љ == == М == * [[Петар Мазев]] - сликар * [[Стефан Маневски]] - вајар * [[Дарко Марковиќ]] - карикатурист * [[Никола Мартиноски]] - сликар * [[Андреј Митевски]] - вајар * [[Боро Митриќески]] - вајар == Н == * [[Вангел Наумоски]] - сликар * [[Стефан Хаџи-Николов]] - сликар * [[Благоја Николовски]] - сликар == Њ == == О == == П == * [[Роза Павлеска]] - вајар * [[Димитар Пандилов]] - сликар * [[Мери Аницин - Пејоска]] - вајар * [[Живко Пејоски]] - сликар и копаничар * [[Мима Пејоска]] - дизајнер на накит * [[Василие Поповиќ]] - сликар * [[Ангелина Поповска]] - сликар * [[Живко Поповски]] - сликар * [[Зоран Попоски]] - мултимедијален уметник * [[Димитар Андонов Папрадишки]] - сликар == Р == * [[Исмет Рамичевиќ]] - вајар * [[Драган Ристевски]] - сликар == С == * [[Анета Светиева]] - вајар * [[Томе Серафимоски]] - вајар * [[Јоне Симонче]] - сликар * [[Васко Смилевски]] - карикатурист * [[Драган Спасески]] - сликар и поет * [[Валентина Стевановска]] - вајар * [[Зоран Силјаноски]] - сликар == Т == * [[Атанас Талевски]] - фотограф * [[Борислав Траиковски]] - сликар * [[Васко Ташковски]] - сликар * [[Димо Тодоровски]] - вајар * [[Митко Тошев]] - вајар * [[Ристо Тошески]] - сликар == Ќ == == У == * [[Славко Упевче]] - сликар * [[Никола Упевче]] - мозаичар * [[Киро Урдин]] - сликар == Ф == * [[Нове Франговски]] - сликар == Х == * [[Петар Хаџи Бошков]] - вајар * [[Маја Хил]] - сликарка == Ц == * [[Никола Цонев]] - сликар == Ч == * [[Глигор Чемерски]] - сликар == Џ == == Ш == * [[Никола Шентевски]] - вајар * [[Томо Шијак]] - сликар * [[Ристо Шишков]] - глумец * [[Емил Шулајковски]] - сликар * [[Спиро Шулајковски]] - сликар [[Категорија:Македонци по заминање]] [[Категорија:Списоци за уметност|Македонски уметници]] [[Категорија:Списоци за Македонија|Уметници]] 5q7yeehall8h3br2d8iuipkd60c8ymg 0 3153 5649180 5564958 2026-10-23T15:55:36Z Ehrlich91 24281 5649180 wikitext text/x-wiki {{другизначења}} {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Баница | слика = Воздушен поглед на Баница.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Баница | општина = {{општинскигрб|Општина Струмица}} | регион = {{грб|Југоисточен Регион}} | област = [[Струмичко Поле]] | население = 1.191 | година = 2021 | поштенски број = 2414 | повикувачки број = 034 | надморска височина = 246 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=26 | lat_sec=43 | lon_dir=E | lon_deg=22 | lon_min=36 | lon_sec=29 | слава = [[Ѓурѓовден]] | мрежно место = | карта = Баница во Општина Струмица.svg }} '''Баница''' — село во [[Општина Струмица]], во областа [[Струмичко Поле]], во околината на градот [[Струмица]]. == Потекло и значење на селото == [[Податотека:Banica - Strumica.JPG|мини|300п|лево|Улица низ селото]] Името на селото првпат е запишано како '''Баница''' во пишани документи во {{римски|13}} век (1277 г.), додека во 1519 година е запишано како '''Шехир Азаде'''. Низ годините се сретнува под слични варијанти (Босилево, Босиљово). Името доаѓа од бана или бања со значење топол извор и има [[Старословенски јазик|старословенско]] потекло. Може да се каже дека името е деминутив на самиот збор бања.<ref name="Речник-Иванова">{{Речник-Иванова|34}}</ref> == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во средишниот дел на подрачјето на [[Општина Струмица]] и бидејќи се наоѓа недалку западно од градот, припаѓа на неговата рурбална зона.<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|last=Панов|first=Митко|publisher=Патрија|year=1998|location=Скопје|page=18|language=македонски|accessdate=23 октомври 2026}}</ref> Селото е рамничарско, сместено на надморска височина од 246 метри.<ref name="енциклопедија" /> Од градот [[Струмица]], селото е оддалечено 2 километри. Низ селото поминува [[Регионален пат 2432|регионалниот пат 2432]]. Во рамките на селскиот атар се наоѓаат следниве топоними: Андри, Вади, Вреже, Градски Пат, Даб, Крк Џамија, Ќеразли, Курија, Кумиште, Мамудица, Мандри, Орман, Село, Сутлик, Умишта, Чилтрла, Чуприја.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://e-uslugi.katastar.gov.mk/|title=Агенција за катастар на недвижности|accessdate=2026-05-05|archive-date=2025-01-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20250111073415/https://e-uslugi.katastar.gov.mk/|url-status=dead}}</ref> == Историја == Во почетокот на [[9 век]], за време на византискиот цар [[Никифор I]] во Струмичко било населено христијанско население од градот Тибериопол, кој се наоѓал во областа [[Витинија]] во [[Мала Азија]]. Според В. Златарски овие малоазиски колонисти подигнале нова населба, на просторот меѓу денешните села Баница и [[Водоча]], на која ѝ го дале името [[Тивериопол]], а во спомен на својата дотогашна татковина.<ref name= "Пандевски - Стоев">М. Пандевски и Г. Стоев-Трнката. „Струмица и Струмичко низ историјата“, Струмица, 1969, стр. 32.</ref> Селото се споменува во отомански регистри од [[XVI век]] како '''Шехр Азад''', или во превод „спасен град“.<ref name= "Димка">Митева, Димка. „Топонимијата на Струмичко“, Скопје, 1989, стр. 26-27.</ref> Во отоманските даночни регистри на немуслиманското население од вилаетот Малешева од 1621-1622 година, селото е наведено под името Баниче со 4 домаќинства.<ref>Турски извори за българската история, т. VII, София 1986, с. 286</ref> По крајот на [[Балкански војни|Балканските војни]], селото било вклучено во составот на [[Кралство СХС]], додека по крајот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], во рамките на [[СФРЈ]]. Во текот на Втората светска војна, од селото како припадници на партизански одреди загинале Ѓорѓиев Киро и Ѓорѓиев Васил. == Стопанство == Атарот на селото зафаќа простор од 7,3 километри квадратни. На него преовладува обработливото земјиште на површина од 413 [[хектар]]и, на шумите отпаѓаат 260,7 хектари, а на пасиштата 112,6 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделска функција. Во него има продавници и угостителски објекти.<ref name="енциклопедија" /> Селото Баница на почетокот на [[XX век]] било типично [[чифлигар]]ско село.<ref name= "Пандевски - Стоев" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|680 |1953|601 |1961|729 |1971|895 |1981|1086 |1991|1283 |1994|1163 |2002|1137 |2021|1191 }} Во „[[Етнографија на Адријанопол, Монастир и Салоника]]“ се вели дека во 1873 година, Баница се состоела од 30 семејства од кои 96 [[Македонци]] и 18 [[муслимани]].<ref name="БИМ">{{БИМ}}</ref><ref>Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г., Македонски научен институт, София, 1995, стр. 186-187.</ref> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) во 1900, година, ''Баница'' имало 320 жители од кои 120 [[Македонци]] и 140 [[Турци]] и 60 [[Роми]].<ref name="БИМ">{{БИМ}}</ref><ref name=":0">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_08.htm Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900. стр. 160.]</ref> Според податоците на секретарот на егзархијата [[Димитар Мишев (публицист)|Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во селото живееле 96 Македонци.<ref name="БИМ">{{БИМ}}</ref><ref name=":1">Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, pp. 106-107.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 300 [[Македонци]] и 50 [[Турци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_40_40-41_VODENA_(EDESSA)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е големо, со зголемен пораст на населението. Во 1961 година селото броело 729 жители, додека во 1994 година бројот се зголемил на 1.163 жители, македонско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, селото Баница броело 1.137 жители, од кои 1.129 [[Македонци]], 2 [[Македонски Срби|Срби]], 1 [[Македонски Бошњаци|Бошњак]] и 5 останати.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=23 октомври 2026}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живеел 1.191 жител, од кои 438 [[Македонци]], 3 останати и 750 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|320|96|680|601|729|895|1.086|1.283|1.163|1.137|1.191}} <!--=== Родови === === Иселеништво ===--> == Општествени установи == [[Податотека:ОУ „Сандо Масев“ - Баница 4.jpg|мини|300п|десно|Поглед на основното училиште]] * [[ПУ „Сандо Масев“ - Баница|ПУ „Сандо Масев“]] - подрачно основно училиште за ученици од прво до петто одделение во состав на [[ОУ „Сандо Масев“ - Струмица]] == Самоуправа и политика == Во {{римски|19}} век, Баница било село во [[Струмичка Каза|Струмичката Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Струмица]], која била променета по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било исто така во рамките на [[Општина Струмица]]. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Струмица. Во периодот 1952-1955, селото припаѓалото на Струмичката градска општина, во која покрај селото Баница, се наоѓале градот Струмица и селата Водоча и Градско Балдовци. === Избирачко место === Во селото постојат избирачките места бр. 1763 и 1763/1 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=21 декември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на овие избирачки места биле запишани вкупно 1.347 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1572|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191213184039/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1572|archive-date=2019-12-13|dead-url=|accessdate=21 декември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски парламентарни избори (2020)|Македонски парламентарни избори во 2020 година]], на овие избирачки места биле запишани вкупно 1.361 гласач.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-|title=Парламентарни избори 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20210305223806/https://rezultati.sec.mk/mk-|archive-date=2021-03-05|accessdate=3 ноември 2020|url-status= dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|401}}</ref> * [[Баница (археолошко наоѓалиште)|Баница]] — некропола од доцноантичкото време; * [[Мерата (Баница)|Мерата]] — термален објект од доцноантичкото време; * [[Црква Свети Ѓорги (Баница)|Црква Свети Ѓорги]] — средновековна црква; и * [[Струмин Гроб]] — средновековен гроб. ;Цркви * [[Црква „Св. Јован Крстител“ - Баница|Црква „Св. Јован Крстител“]] — главна селска црква; * [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Баница|Црква „Св. Ѓорѓи“]] — главна манастирска црква; * [[Црква „Св. Димитриј“ - Баница|Црква „Св. Димитриј“]] — помала селска црква; и * [[Црква „Св. Петка“ - Баница|Црква „Св. Петка“]] — помала селска црква. ;Манастири * [[Банички манастир]] — нов манастир над селото. ;Џамии * [[Стара џамија (Баница)|Стара џамија]] — руинирана селска џамија од отоманскиот период. ;Параклиси * [[Параклис „Св. Ѓорѓи“ - Баница|Параклис „Св. Ѓорѓи“]] — мал манастирски параклис. ;Други градби * [[Амам на Мехмед-ага (Баница)|Амам на Мехмед-ага]] — руиниран амам во селото. <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Банички манастир 15.jpg|Воздушен поглед на Баничкиот манастир Податотека:Hammam in Banica, Strumica (3).JPG|Руинираниот амам Податотека:Стара џамија во Баница.jpg|Руинираната селска џамија Податотека:Црква „Св. Петка“ - Баница.jpg|Малата црква „Св. Петка“ Податотека:Црква „Св. Димитриј“ - Баница 6.jpg|Селската црква „Св. Димитриј“ Податотека:Параклис „Св. Ѓорѓи“ - Баница.jpg|Параклисот „Св. Ѓорѓи“ Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Баница.jpg|Манастирската црква „Св. Ѓорѓи“ Податотека:Црква „Св. Јован Крстител“ - Баница 11.jpg|Главната селска црква „Св. Јован Крстител“ Податотека:Струмин Гроб 3.jpg|Струмин Гроб </gallery> <!--== Редовни настани == == Личности == ;Родени во или по потекло од Баница--> == Култура и спорт == Првата кожна фудбалска топка во струмичкиот регион била набавена во селото Баница, што останала кај некој селанец од англиските војници во текот на [[Прва светска војна|Првата светска војна]]. Група младинци ја откупиле од селанецот и долго играле. Неколку години потоа се одржувале натпревари на „дивите" маалски клубови по празните места на [[Струмица]] опожарени во 1913 година.<ref name= "Пандевски - Стоев" /> == Галерија == <gallery mode=packed heights=170px> Податотека:Сокак во Баница.jpg|Сокак во селото Податотека:Гробишта во Баница.jpg|Селските гробишта Податотека:Куќа во Баница.jpg|Куќа во селото Податотека:Поглед на Баница.jpg|Поглед на селото </gallery> == Поврзано == * [[Општина Струмица]] * [[Струмичко Поле]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Banica, North Macedonia|Баница}} {{Општина Струмица}} [[Категорија:Баница| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Струмички села]] [[Категорија:Села во Општина Струмица]] t05edfc0tfj58onckpxq2e7vmitvg7o 5649186 5649180 2026-10-23T16:06:56Z Ehrlich91 24281 /* Население */ 5649186 wikitext text/x-wiki {{другизначења}} {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Баница | слика = Воздушен поглед на Баница.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Баница | општина = {{општинскигрб|Општина Струмица}} | регион = {{грб|Југоисточен Регион}} | област = [[Струмичко Поле]] | население = 1.191 | година = 2021 | поштенски број = 2414 | повикувачки број = 034 | надморска височина = 246 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=26 | lat_sec=43 | lon_dir=E | lon_deg=22 | lon_min=36 | lon_sec=29 | слава = [[Ѓурѓовден]] | мрежно место = | карта = Баница во Општина Струмица.svg }} '''Баница''' — село во [[Општина Струмица]], во областа [[Струмичко Поле]], во околината на градот [[Струмица]]. == Потекло и значење на селото == [[Податотека:Banica - Strumica.JPG|мини|300п|лево|Улица низ селото]] Името на селото првпат е запишано како '''Баница''' во пишани документи во {{римски|13}} век (1277 г.), додека во 1519 година е запишано како '''Шехир Азаде'''. Низ годините се сретнува под слични варијанти (Босилево, Босиљово). Името доаѓа од бана или бања со значење топол извор и има [[Старословенски јазик|старословенско]] потекло. Може да се каже дека името е деминутив на самиот збор бања.<ref name="Речник-Иванова">{{Речник-Иванова|34}}</ref> == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во средишниот дел на подрачјето на [[Општина Струмица]] и бидејќи се наоѓа недалку западно од градот, припаѓа на неговата рурбална зона.<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|last=Панов|first=Митко|publisher=Патрија|year=1998|location=Скопје|page=18|language=македонски|accessdate=23 октомври 2026}}</ref> Селото е рамничарско, сместено на надморска височина од 246 метри.<ref name="енциклопедија" /> Од градот [[Струмица]], селото е оддалечено 2 километри. Низ селото поминува [[Регионален пат 2432|регионалниот пат 2432]]. Во рамките на селскиот атар се наоѓаат следниве топоними: Андри, Вади, Вреже, Градски Пат, Даб, Крк Џамија, Ќеразли, Курија, Кумиште, Мамудица, Мандри, Орман, Село, Сутлик, Умишта, Чилтрла, Чуприја.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://e-uslugi.katastar.gov.mk/|title=Агенција за катастар на недвижности|accessdate=2026-05-05|archive-date=2025-01-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20250111073415/https://e-uslugi.katastar.gov.mk/|url-status=dead}}</ref> == Историја == Во почетокот на [[9 век]], за време на византискиот цар [[Никифор I]] во Струмичко било населено христијанско население од градот Тибериопол, кој се наоѓал во областа [[Витинија]] во [[Мала Азија]]. Според В. Златарски овие малоазиски колонисти подигнале нова населба, на просторот меѓу денешните села Баница и [[Водоча]], на која ѝ го дале името [[Тивериопол]], а во спомен на својата дотогашна татковина.<ref name= "Пандевски - Стоев">М. Пандевски и Г. Стоев-Трнката. „Струмица и Струмичко низ историјата“, Струмица, 1969, стр. 32.</ref> Селото се споменува во отомански регистри од [[XVI век]] како '''Шехр Азад''', или во превод „спасен град“.<ref name= "Димка">Митева, Димка. „Топонимијата на Струмичко“, Скопје, 1989, стр. 26-27.</ref> Во отоманските даночни регистри на немуслиманското население од вилаетот Малешева од 1621-1622 година, селото е наведено под името Баниче со 4 домаќинства.<ref>Турски извори за българската история, т. VII, София 1986, с. 286</ref> По крајот на [[Балкански војни|Балканските војни]], селото било вклучено во составот на [[Кралство СХС]], додека по крајот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], во рамките на [[СФРЈ]]. Во текот на Втората светска војна, од селото како припадници на партизански одреди загинале Ѓорѓиев Киро и Ѓорѓиев Васил. == Стопанство == Атарот на селото зафаќа простор од 7,3 километри квадратни. На него преовладува обработливото земјиште на површина од 413 [[хектар]]и, на шумите отпаѓаат 260,7 хектари, а на пасиштата 112,6 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделска функција. Во него има продавници и угостителски објекти.<ref name="енциклопедија" /> Селото Баница на почетокот на [[XX век]] било типично [[чифлигар]]ско село.<ref name= "Пандевски - Стоев" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|680 |1953|601 |1961|729 |1971|895 |1981|1086 |1991|1283 |1994|1163 |2002|1137 |2021|1191 }} Во „[[Етнографија на Адријанопол, Монастир и Салоника]]“ се вели дека во 1873 година, Баница се состоела од 30 семејства од кои 96 [[Македонци]] и 18 [[муслимани]].<ref name="БИМ">{{БИМ}}</ref><ref>Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г., Македонски научен институт, София, 1995, стр. 186-187.</ref> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) во 1900, година, ''Баница'' имало 320 жители од кои 120 [[Македонци]] и 140 [[Турци]] и 60 [[Роми]].<ref name="БИМ">{{БИМ}}</ref><ref name=":0">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_08.htm Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900. стр. 160.]</ref> Според податоците на секретарот на егзархијата [[Димитар Мишев (публицист)|Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во селото живееле 96 Македонци.<ref name="БИМ">{{БИМ}}</ref><ref name=":1">Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, pp. 106-107.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 300 [[Македонци]] и 50 [[Турци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_40_40-41_VODENA_(EDESSA)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е големо, со зголемен пораст на населението. Во 1961 година селото броело 729 жители, додека во 1994 година бројот се зголемил на 1.163 жители, македонско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, селото Баница броело 1.137 жители, од кои 1.129 [[Македонци]], 2 [[Македонски Срби|Срби]], 1 [[Македонски Бошњаци|Бошњак]] и 5 останати.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=23 октомври 2026}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живеел 1.191 жител, од кои 438 [[Македонци]], 3 останати и 750 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> Иако на пописите нема забележано [[Македонски Роми|Роми]], сепак за потеклото на населението во Баница има повеќе мислења, меѓу кои и дека се Роми кои се изјаснуваат како Македонци, иако наликуваат како Роми, слушаат ромска музика и ја почитуваат ромската традиција за Ѓурѓовден и Василица. Една теза дека се дека тие дошле како воини од северниот дел на Индија заедно со [[Александар III Македонски|Александар Македонски]] како и другите Роми, но поради различниот степен на касти, овие воини биле асимилирани во Македонци.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://euromapress.com/ko-si-e-banicakere-roma-andar-i-strumica/|title=Кои се жителите на струмичкото село Баница?|date=20 март 2021|accessdate=23 октомври 2026}}</ref> {{Пописи|320|96|680|601|729|895|1.086|1.283|1.163|1.137|1.191}} <!--=== Родови === === Иселеништво ===--> == Општествени установи == [[Податотека:ОУ „Сандо Масев“ - Баница 4.jpg|мини|300п|десно|Поглед на основното училиште]] * [[ПУ „Сандо Масев“ - Баница|ПУ „Сандо Масев“]] - подрачно основно училиште за ученици од прво до петто одделение во состав на [[ОУ „Сандо Масев“ - Струмица]] == Самоуправа и политика == Во {{римски|19}} век, Баница било село во [[Струмичка Каза|Струмичката Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Струмица]], која била променета по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било исто така во рамките на [[Општина Струмица]]. Во периодот од 1955 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Струмица. Во периодот 1952-1955, селото припаѓалото на Струмичката градска општина, во која покрај селото Баница, се наоѓале градот Струмица и селата Водоча и Градско Балдовци. === Избирачко место === Во селото постојат избирачките места бр. 1763 и 1763/1 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=21 декември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на овие избирачки места биле запишани вкупно 1.347 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1572|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191213184039/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1572|archive-date=2019-12-13|dead-url=|accessdate=21 декември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски парламентарни избори (2020)|Македонски парламентарни избори во 2020 година]], на овие избирачки места биле запишани вкупно 1.361 гласач.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-|title=Парламентарни избори 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20210305223806/https://rezultati.sec.mk/mk-|archive-date=2021-03-05|accessdate=3 ноември 2020|url-status= dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|401}}</ref> * [[Баница (археолошко наоѓалиште)|Баница]] — некропола од доцноантичкото време; * [[Мерата (Баница)|Мерата]] — термален објект од доцноантичкото време; * [[Црква Свети Ѓорги (Баница)|Црква Свети Ѓорги]] — средновековна црква; и * [[Струмин Гроб]] — средновековен гроб. ;Цркви * [[Црква „Св. Јован Крстител“ - Баница|Црква „Св. Јован Крстител“]] — главна селска црква; * [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Баница|Црква „Св. Ѓорѓи“]] — главна манастирска црква; * [[Црква „Св. Димитриј“ - Баница|Црква „Св. Димитриј“]] — помала селска црква; и * [[Црква „Св. Петка“ - Баница|Црква „Св. Петка“]] — помала селска црква. ;Манастири * [[Банички манастир]] — нов манастир над селото. ;Џамии * [[Стара џамија (Баница)|Стара џамија]] — руинирана селска џамија од отоманскиот период. ;Параклиси * [[Параклис „Св. Ѓорѓи“ - Баница|Параклис „Св. Ѓорѓи“]] — мал манастирски параклис. ;Други градби * [[Амам на Мехмед-ага (Баница)|Амам на Мехмед-ага]] — руиниран амам во селото. <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Банички манастир 15.jpg|Воздушен поглед на Баничкиот манастир Податотека:Hammam in Banica, Strumica (3).JPG|Руинираниот амам Податотека:Стара џамија во Баница.jpg|Руинираната селска џамија Податотека:Црква „Св. Петка“ - Баница.jpg|Малата црква „Св. Петка“ Податотека:Црква „Св. Димитриј“ - Баница 6.jpg|Селската црква „Св. Димитриј“ Податотека:Параклис „Св. Ѓорѓи“ - Баница.jpg|Параклисот „Св. Ѓорѓи“ Податотека:Црква „Св. Ѓорѓи“ - Баница.jpg|Манастирската црква „Св. Ѓорѓи“ Податотека:Црква „Св. Јован Крстител“ - Баница 11.jpg|Главната селска црква „Св. Јован Крстител“ Податотека:Струмин Гроб 3.jpg|Струмин Гроб </gallery> <!--== Редовни настани == == Личности == ;Родени во или по потекло од Баница--> == Култура и спорт == Првата кожна фудбалска топка во струмичкиот регион била набавена во селото Баница, што останала кај некој селанец од англиските војници во текот на [[Прва светска војна|Првата светска војна]]. Група младинци ја откупиле од селанецот и долго играле. Неколку години потоа се одржувале натпревари на „дивите" маалски клубови по празните места на [[Струмица]] опожарени во 1913 година.<ref name= "Пандевски - Стоев" /> == Галерија == <gallery mode=packed heights=170px> Податотека:Сокак во Баница.jpg|Сокак во селото Податотека:Гробишта во Баница.jpg|Селските гробишта Податотека:Куќа во Баница.jpg|Куќа во селото Податотека:Поглед на Баница.jpg|Поглед на селото </gallery> == Поврзано == * [[Општина Струмица]] * [[Струмичко Поле]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Banica, North Macedonia|Баница}} {{Општина Струмица}} [[Категорија:Баница| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Струмички села]] [[Категорија:Села во Општина Струмица]] 3xzd3dfagkdql3nwpubp38cg3ei592x 0 6179 5649313 5611398 2026-10-24T06:39:05Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5649313 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Држава во САД | изворно име = ''State of Texas'' | име = Тексас | старо име = Република Тексас | знаме = Flag of Texas.svg | старо знаме = | печат = Seal_of_Texas.svg | карта = Map_of_USA_TX.svg | прекар = ''The Lone Star State'' (Државата на осамената ѕвезда) | мото = Другарство | главен град = [[Остин (Тексас)|Остин]] | официјални јазици = нема | јазици = | најголем град = [[Хјустон]] | гувернер = [[Рик Пери]] | сенатори = [[Кеи Били Хачинсон]] <br />[[Џон Корнин]] | поштенски кратенки = ''TX'' | традиционална кратенка = ''Tex.'' | површина место = 2 | вкупна површина = 696&nbsp;241<ref name="facts"/> | вода = 2,5<ref name="facts"/> | население место = 2 | 2000 население = 25&nbsp;145&nbsp;561 (Попис 2010)<ref>{{Наведена мрежна страница | title = 2010 Resident Population Data: Population Change | publisher = US Census | url = http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php | accessdate = 2010-Dec-21 | archive-date = 2010-12-27 | archive-url = https://archive.today/20101227010452/http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php | url-status = dead }}</ref> | густина место = 26 | 2000 густина = 37,2<ref>{{Наведена мрежна страница | title = 2010 Resident Population Data: Population Density | publisher = US Census | url = http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-dens-text.php | accessdate = 2010-Dec-21 | archive-date = 2011-10-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20111028061117/http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-dens-text.php }}</ref> | влез-ред = 28 | влез-датум = [[29 декември]] [[1845]] | временска зона = [[Централна временска зона (Северна Америка)|Централна]]: [[UTC]]-6/[[Летно сметање на времето|-5]] | ВЗ1Каде = Поголемиот дел од Тексас | временска зона 2 = [[Планинска временска зона (Северна Америка)|Планинска]]: UTC−7/−6 | ВЗ2Каде = Западен Тексас | латитуда = 25° 50′ N to 36° 30′ N | лонгитуда = 93° 31′ W to 106° 39′ W | широчина = 1.244<ref name="environment">{{Наведена мрежна страница |year=2008 |title=Environment |edition=2008–2009 |publisher=Texas Almanac |url=http://www.texasalmanac.com/environment/ |accessdate=2008-04-29 |archive-date=2008-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080317214833/http://www.texasalmanac.com/environment/ |url-status=dead }}</ref> | должина = 1.270 | највисока точка = [[Гваделупе (врв)|Гваделупе]]<ref name="usgs">{{Наведена мрежна страница |date=April 29, 2005 |url=http://egsc.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html#Highest |title=Elevations and Distances in the United States |publisher=U.S Geological Survey |accessdate=2006-11-08 |archive-date=2011-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111015012701/http://egsc.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html#Highest }}</ref> | највисока височина = 2&nbsp;667 | најниска точка = [[Мексикански Залив]]<ref name="usgs"/> | најниска височина = 0 | ISO код = ''US-TX'' | мрежно_место = www.texas.gov | белешки = }} '''Тексас''' ([[Англиски јазик|англиски]]: ''Texas'') е сојузна држава во јужниот дел од [[САД]]. Главен град е [[Остин, Тексас|Остин]], а други поголеми се [[Хјустон, Тексас|Хјустон]], [[Далас, Тексас|Далас]], [[Сан Антонио, Тексас|Сан Антонио]], [[Форт Ворт (Тексас)|Форт Ворт]] и други. Тексас е втората најголема држава во [[Соединетите Американски Држави]] и според површина и според население. Името, што значи “пријатели” или “сојузници” на [[Индијански јазик]], го наметнале Шпанците кои погрешно го користеле за именување на самите Индијанци и нивната населба во [[Источен Тексас]].<ref>[http://www.tshaonline.org/handbook/online/articles/pft04 Texas, origin of name] ''Handbook of Texas Online''</ref> Тексас се наоѓа во средината на јужниот дел на САД и граничи со [[Мексико]] на југ, со [[Ново Мексико]] на запад, со [[Оклахома]] на север, со [[Арканзас]] на североисток и [[Луизијана]] на исток. Површината на Тексас изнесува 268.820 квадратни милји (696.200 км2)и население во пораст од 25,1 милиони жители.<ref>{{Наведена мрежна страница | title = U.S. Census Bureau Announces 2010 Census Population Counts -- Apportionment Counts Delivered to President | work = Press Release | publisher = U.S. Census Bureau | date = December 21, 2010 | url = http://2010.census.gov/news/releases/operations/cb10-cn93.html | accessdate = February 7, 2011 | archive-date = 2010-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20101224044247/http://2010.census.gov/news/releases/operations/cb10-cn93.html | url-status = dead }}</ref> [[Хјустон]] е најголемиот град во Тексас и четврти по големина во САД, додека [[Сан Антонио]] е втор по големина во државата, а седми во САД. [[Далас-Форт Ворт]] и [[Големиот Хјустон]] го заземаат четвртото и шестото место меѓу најголемите [[метрополски области во САД]]. Други поголеми градови во Тексас се [[Ел Пасо]] и [[Остин (Тексас)|Остин]], кој воедно е и главен град на државата. Тексас го нарекуваат ''Lone Star Statе'' (државата на осамената ѕвезда) што ја означува оваа држава како независна Република и како потсетник на Битката за независност од Мексико. Осамената ѕвезда може да се види и на државното знаме на Тексас, а денес и на државниот печат.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.netstate.com/states/intro/tx_intro.htm |title=Introduction to Texas |publisher=Netstate.com |date= |accessdate=2010-04-11 |archive-date=2013-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130805163012/http://netstate.com/states/intro/tx_intro.htm |url-status=dead }}</ref> Поради својата големина и геолошките обележја како што е зоната [[Балконес Фолт]], Тексас содржи различни [[пејзажи]] кои личат на оние во [[јужна и југозападна Америка]].<ref>Sansom, Andrew: ''[http://books.google.com/books?id=LEHH7ovVVDgC Water in Texas: An Introduction]'', University of Texas Press, 2008, pg. 25</ref> Иако Тексас се поврзува со [[југозападните пустини]], помалку од 10% од површината во Тексас се [[Пустина|пустини]].<ref>Dingus, Anne: ''The dictionary of Texas misinformation‎'', Gulf Publishing Company, 1987</ref> Поголем дел од населените места се наоѓаат во областите на некогашните [[степи]], [[пасишта]], [[шуми]] и на [[крајбрежјата]]. Движејќи се од исток кон запад, може да се набљудува теренот на кој може да се видат, почнувајќи од крајбрежни [[мочуришта]] и [[Бор (дрво)|борови]] шуми, па сè до тркалезни рамнини и каменливи ридови, за на крај да се забележи пустината и планините на Биг Бенд. Терминот [[„шест знамиња над Тексас“]] настанал поради неколкуте нации кои владееле со оваа територија. Прва Европска земја што ја поседувала областа на Тексас била [[Шпанија]]. [[Франција]] имала [[краткотрајна колонија]] во Тексас. Мексико владеел со оваа територија сè до 1836год., кога Тексас се изборил за независност и не станал независна [[Република]]. Тексас во 1845год. се приклучил кон САД како 28ма држава. Ова присоединување предизвикало синџир на настани кои довеле до почеток на [[војна помеѓу Мексико и Америка]] во 1846 год. Тексас, држава во која било дозволено чувањето на [[робови]], се отцепил од САД во раната 1861&nbsp;г. со пристапувањето кон [[Конфедеративните држави на Америка]] за време на [[Американската граѓанска војна]]. По завршувањето на војната и по повторното приклучување кон Унијата, во Тексас следел долг период на економска стагнација. Единствена индустрија што напредувала во Тексас по [[Американска граѓанска војна|граѓанската војна]] било чувањето на [[добиток]]. Поради долгата историја како главна индустрија, Тексас се поврзувал со [[Каубој|каубојската]] слика. Економската среќа на државата се сменила во раниот 20 век кога била [[пронајдена нафтата]] и настапил економски „бум” во државата. Со големото инвестирање на Тексас во државните универзитети, Тексас развил разновидна [[Економија|економска]] и [[високо технолошка]] индустрија во средината на 20 век. Во 2010год., заедно со Калифорнија, Тексас се нашол на 57мо место на списокот на [[500те најбогати земји]].<ref>''[http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune500/2010/states/TX.html CNN.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100807051708/http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune500/2010/states/TX.html |date=2010-08-07 }}'', Retrieved November 2010.</ref> Со значаен пораст во индустријата, Тексас водел во многу индустрии, како што се: [[земјоделство]], [[петрохемиска индустрија]], [[енергетика]], [[Компјутерска индустрија|компјутерска]] и [[електронска индустрија]], [[воздушна индустрија]] и [[биомедицинските науки]]. До 2002 год. државата се нашла на второ место помеѓу државите со највисок бруто-домашен производ според приходите од извоз. Тексас се нашол на 29 место според [[бруто-домашниот производ]] по глава на жител, што е под просекот на државно ниво. __TOC__ == Историја == {{Главна|Историја на Тексас}} === Предевропска ера === Тексас се наоѓа помеѓу двете најголеми културни сфери на [[предколумбовска Северна Америка]]: [[југозападна]] и [[преријска област]]. [[Археолозите]] откриле дека три главни домородни култури живееле на оваа територија и го достигнале својот развоен врв уште пред првиот контакт со Европејците. Тие се:<ref name="Richardson">Richardson (2005), p септември</ref> * [[Пуебло]] што се наоѓа во горниот дел на регионот на [[Рио Гранде]], кој пак се наоѓа западно од Тексас; * [[Мисисипска култура|Мисисипската култура]], позната по [[градењето на могили]], што се ширела долж течението на [[Мисисипи (река)|реката Мисисипи]] источно од Тексас; и * [[Мезоамериканската]] цивилизација што се наоѓа јужно од Тексас. Влијаниенто на [[Теотихуаканците]] во северниот дел на Мексико го достигнало својот врв во 500год. н.е., а се намалило во периодот од 8 до 10 век. Во тој период не доминирала ниедна култура во регионот на Тексас и многу луѓе се населиле на оваа просторија.<ref name="Richardson"/> Северноамерикански [[Индијанци|Индијански племиња]] што живееле во границите на денешен Тексас се: [[Алабама]], [[Апачи]], [[Атакапан]], [[Бидаи]], [[Кадо-Индијанци]], [[Коавилтеки]], [[Команчи]], [[Чокто]], [[Коасати]], [[Хасинај]], [[Хумано]], [[Каранкава]], [[Кичкапо]], [[Кајова]], [[Тонкава]] и [[Вичита]].<ref>Richardson (2005), pp 10–16</ref><ref name="nativeamericans">{{Handbook of Texas|id=bzi04|name=Native Americans}}</ref> Името '''Тексас''' доаѓа од зборот ''táyshaʔ'' , со потекло од [[јазикот на индијанското племе]] ''Хасинај'', со значење „пријатели” или „сојузници”.<ref name="facts">{{Наведена мрежна страница |year=2008 |title=Facts |edition=2008–2009 |publisher=[[Texas Almanac]] |url=http://www.texasalmanac.com/facts/ |accessdate=2008-04-29 |archive-date=2010-12-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101210171606/http://www.texasalmanac.com/facts/ |url-status=dead }}</ref><ref name="TribesofTexas">{{нмс|last=Fry |first=Phillip L. |title=Handbook of Texas Online, s.v. "," |url=http://www.tshaonline.org/handbook/online/articles/pft04 |accessdate=2007–07–24}}</ref><ref>Richardson, p 1</ref><ref name="etymology">{{нмс |url=http://www.etymonline.com/index.php?term=Texas |title=Texas |accessdate=2007-02-25 |publisher=Online Etymology Dictionary}}</ref><ref name="WChafe">Wallace Chafe, p.c.</ref> Домородните племиња биле или пријателски или непријателски расположени кон европските истражувачи или [[доселеници]] во земјата.<ref>Richardson, p 10</ref> Пријателските племиња ги подучувале како да одгледуваат домородни земјоделски култури, како да подготвуваат храна и да ловат дивеч. За разлика од нив, непријателските племиња се потрудиле да им го направат животот потежок и поопасен на Европејците, напаѓајќи ги и отпирајќи се на новодојдените.<ref>Rupert N. Richardson, Adrian Anderson, Cary D. Wintz & Ernest Wallace, ''Texas: the Lone Star State'', 9th edition, New Jersey: Prentice Hall, 0131835505, pp.10–16</ref> === Колонизација === [[Податотека:Six_Flags_over_Texas.jpg|мини|250п|лево|Петте нации кои го колонизирале Тексас]] Прв историски документ поврзан со Тексас е мапата од [[Мексиканскиот Залив]] нацртана во 1519год. од шпанскиот истражувач [[Алонсо Алварез де Пинеда]].<ref name="chipman243">Chipman (1992), p. 243.</ref><ref name="weber34">Weber (1992), p. 34.</ref> Девет години подоцна шпанскиот истражувач [[Алвар Нињез Кабеза де Вака]] и неговата група, по доживеаниот бродолом, биле првите [[Европејци]] што го населиле Тексас.<ref name="CVaca">{{Handbook of Texas|id=fca06|name=Álvar Núñez Cabeza de Vaca}}</ref><ref name="SpanishT">{{Handbook of Texas|id=nps01|name=Spanish Texas}}</ref> Европските сили го игнорирале Тексас сè додека случајно не се населиле таму во 1685год. Погрешната проценка на [[Рене Роберт Кавелиер де ла Сале]] се одразила со создавање на колонијата [[Форт Сан Луис]] во [[Матагорда Беј]] наместо на [[Мисисипи (река)|Мисисипи]].<ref name="weber149">Weber (1992), p. 149.</ref> Оваа колонија постоела 4 години, по што потклекнала пред лошите услови и непријателските домородци.<ref name="chipman83">Chipman (1992), p. 83.</ref> Во 1690&nbsp;г. шпанските власти, се загрижиле дека Франција може да биде конкурентна закана за нив, па започнале неколку мисии во [[Источен Тексас]].<ref name=chipman89>Chipman (1992), p. 89.</ref> По отпорот на Индијанците, шпанските мисионери се вратиле во Мексико.<ref name="weber155">Weber (1992), p. 155.</ref> Кога Французите започнале да ја населуваат [[Луизијана (колонија)|Луизијана]], најмногу во нејзините јужни делови, шпанските власти започнале со низа на нови мисии во Источен Тексас.<ref name=chipman111and2>Chipman (1992), pp. 111–112.</ref><ref name="weber160">Weber (1992), p. 160.</ref> По две години, тие ја создале првата шпанска цивилна населба во Тексас, наречена [[Сан Антонио]].<ref name="weber163">Weber (1992), p. 163.</ref> Непријателските домородни племиња и оддалеченоста од околните шпански колонии се причините што ги обесхрабриле доселениците да се доселуваат во Тексас. Тоа била една од најмалку населените провинции на Нова Шпанија.<ref name=chipman205>Chipman (1992), p. 205.</ref> Во 1749год., Мировниот договор помеѓу Шпанија и племето [[Липан Апачи]],<ref name="weber193">Weber (1992), p. 193.</ref> разлутил многу други племиња, меѓу кои и племињата [[Команчи]], [[Тонкава]] и [[Хасинај]].<ref name="weber189">Weber (1992), p. 189.</ref> Племето Команчи потпишало договор со Шпанија во 1785год.<ref name="weddle163">Weddle (1995), p. 163.</ref> и подоцна и помогнале да ги победи племињата Липан Апачи и [[Каранкава]].<ref name="weddle164">Weddle (1995), p. 164.</ref><ref name=chipman200>Chipman (1992), p. 200.</ref> Бидејќи биле основани повеќе мисии, свештениците мирно ги преобраќале повеќето племиња. До крајот на 18 век, во [[христијани]] не се преобратиле само неколку [[Номади|номадски племиња]].<ref name=chipman202>Chipman (1992), p. 202.</ref> Кога САД од Франција ја откупил Луизиана во 1803год., американските власти настојувале во овој договор да биде вклучен и Тексас. На [[реката Сабина]] конечно била поставена границата помеѓу Нова Шпанија и САД во 1819 година.<ref name="weber291to9">Weber (1992), pp. 291–299.</ref> Желни за нова земја, многу доселеници од САД одбиле да го признаат договорот. Неколку опструктори покренале армија за напад врз Тексас.<ref name=davis46>Davis (2006), p. 46.</ref> Во 1821год., во [[Mексиканската борба за независност]] била вклучена и територијата на Тексас, која станала дел од Мексико.<ref name="weber300">Weber (1992), p. 300.</ref> Поради ниското ниво на населеност, Мексико оваа област ја вклучил во државата [[Коауила и Тексас]].<ref name=manchaca162>Manchaca (2001), p. 162.</ref> [[Податотека:Map_of_Texas_1718.jpg|мини|250п|десно|Тексас во 1718]] Надевајќи се дека поголемиот број на доселеници би ги намалиле речиси постојаните рации на Команчи, [[мексиканските Тексашанци]] ја либерализирале нивната имиграциска политика за да им овозможат влез на имигрантите кои се наоѓале надвор од Мексико и Шпанија.<ref name=manchaca164>Manchaca (2001), p. 164.</ref> Според мексиканскиот имиграциски систем, доделувани им се големи парцели на земја на [[работодавците]] кои регрутирале доселеници од САД, Европа и внатрешноста на Мексико. Првиот грант на [[Мојсеј Остин]] по неговата смрт му бил доделен на неговиот син [[Стефан Ф. Остин]]. Доселениците на Остин, тн. [[старите триста]], се населиле по [[реката Бразос]] во 1822 год.<ref name=manchaca198>Manchaca (2001), p. 198.</ref> Дваесет и тројца други работодавци исто така довеле доселеници во државата, поголем број од кои биле од САД.<ref name=manchaca198/><ref>Manchaca (2001), p. 199.</ref> Бројот на населението во Тексас брзо се зголемил. До 1825год., Тексас броел околу 3.500 жители, од кои најголем број потекнувале од Мексико.<ref name=edmondson75>Edmondson (2000), p. 75.</ref> До 1834год., Тексас броел 37.800 жители, од кои само 7.800 жители потекнувале од Мексико.<ref name=manchaca201and172>Manchaca (2001), pp. 172, 201.</ref> Многу имигранти отворено не го почитувале мексиканскиот закон, особено законот за забрана на ропството. Исплашени од обидите на САД да го купат Тексас, во 1830год. властите на Мексико одлучиле да ја забранат понатамошната имиграција на жители од САД.<ref name="edmondson78">Edmondson (2000), p. 78.</ref> Со новите закони, исто така започнале да се спроведуваат и [[царински давачки]], кои ги налутиле не само домородните мексикански жители [[(Tejanos)]], туку и најновите доселеници.<ref name=davis77>Davis (2006), p. 77.</ref> [[Немирите во Анахуак]] во 1832год. го означиле првиот отворен бунт против владеењето на Мексико и се поклопиле со бунтот во Мексико против претседателот на државата.<ref name=davis85>Davis (2006), p. 85.</ref> [[Тексашанците]] застанале на страна на федералистите кои биле против сегашната влада и ги избркале сите мексикански војници од Источен Тексас.<ref name=davis86to89>Davis (2006), pp. 86–9.</ref> Тие го искористиле невниманието за да бараат поголема политичка слобода. Тексашанците се состанале на [[Конвенцијата од 1832 год.]] за да го разгледаат, меѓу другите барања и барањето за независност.<ref name=davis92>Davis (2006), p. 92.</ref> Следната година, Тексашанците ги потврдиле своите барања на Конвенцијата од 1833год. === Република === [[Податотека:SantaAnnaSurrender.jpg|мини|200п|лево|Предавањето на мексиканскиот генерал Санта Ана во Битката кај Сан Хасинто]] [[Податотека:Wpdms_republic_of_texas.svg|мини|250п|десно|Границите на Република Тексас од 1836–1845]] [[Податотека:Texas_proposed_boundaries.svg|мини|250п|десно|Предлози од 1850 година за северозападната граница на Тексас]] Во Мексико продолжиле тензиите помеѓу федералистите и централистите. На почетокот на 1835г., Тексашанците кои биле воено настроени формирале Комитети за кореспонденција и безбедност.<ref name=huson4>Huson (1974), p април</ref> Неспокојството избило во вид на вооружен конфликт кон крајот на 1835г. во [[Битката кај Гонсалес]].<ref name="hardin12">Hardin (1994), p декември</ref> Овој конфликт ја предизвикал [[Тексашката револуција]] и следните два месеци Тексашанците ги поразиле сите мексикански војски кои се наоѓале во овој регион.<ref name=barr64>Barr (1990), p. 64.</ref> Одбрале и [[делегати]] на Советот, со што се создала привремена влада.<ref name=winders72>Winders (2004), p. 72.</ref> Привремената влада набрзо се распаднала поради меѓусебните расправии и Тексас останал без јасно управување првите два месеци од 1836 година.<ref name=winders90and92>Winders (2004), pp. 90, 92.</ref><ref name=hardin109>Hardin (1994), p. 109.</ref> Во такво време на политички немири, мексиканскиот претседател [[Антонио Лопес де Санта Ана]] лично ја навел својата армија да стави крај на бунтот.<ref name="hardin102">Hardin (1994), p. 102.</ref> Првично, мексиканската експедиција била успешна. Генералот [[Хосе де Уреа]] го совладал секој отпор од страна на Тексашанците, во близина на брегот, што кулминирал во [[масакрот кај Голијат]].<ref name=Handbook>{{Наведена книга |last=Roell|first=Craig|title=Battle of Coleto|publisher=Handbook of Texas|url=http://www.tshaonline.org/handbook/online/articles/qec01}}</ref> Војските на Санта Ана, по тринаесет дневната опседа, ги совладале тексашките бранители во [[Битката кај Аламо]]. Вестите за поразот предизвикале паника кај населението.<ref name=todish68/> Ново избраните тексашски делегати на [[Конвенцијата од 1836&nbsp;г.]] брзо потпишале [[Декларација за независност]] на 2 март и ја формирале [[Република Тексас]]. По избирањето на повремени офицери Конвенцијата била распуштена.<ref name=roberts144>Roberts and Olson (2001), p. 144.</ref> Новата влада се придружила на другото население во Тексас во тн. „гребење на бегалците”, кои бегале од мексиканската армија која се приближувала.<ref name=todish68>Todish ''et al.'' (1998), p. 68.</ref> По неколкуте недели од повлекувањето, [[тексашката армија]] предводена од [[Сем Хјустон]], ја нападнала и победила војската на Санта Ана во [[борбата кај Сан Хасинто]].<ref name=todish69>Todish ''et al.'' (1998), p. 69.</ref> Го заробиле Санта Ана и го натерале да ги потпише [[Договорите на Вељаско]], ставајќи крај на војната.<ref name=todish70>Todish ''et al.'' (1998), p. 70.</ref> За време на освојувањето на независноста, се вжештиле политичките судири помеѓу две партии на новата Република. Националистите, предводени од [[Мирабо Б. Ламар]], се залагале за понатамошна независност на Тексас, за протерување на Индијанците и за проширување на Републиката сè до Тихиот Океан. Нивните противници, предводени од Сем Хјустон, препорачувале Тексас да се присоедини кон САД и да продолжат мирно да живеат заедно со Индијанците. Овој конфликт помеѓу овие две партии го обележал инцидентот познат како војна на архивите во Тексас.<ref name="archivewar">{{Наведена мрежна страница | title = The Archives War | work = Texas Treasures- The Republic | publisher = The Texas State Library and Archives Commission | date = 2005-11-02 | url = http://www.tsl.state.tx.us/treasures/republic/archwar/archwar.html | accessdate = 2009-01-03 | archive-date = 2006-06-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060613025303/http://www.tsl.state.tx.us/treasures/republic/archwar/archwar.html | url-status = dead }}</ref> Во тоа време, Мексико започнал два мали походи во Тексас во 1842&nbsp;г. Мексиканците двапати го заробиле градот Сан Антонио и ги победиле Тексашанците во битката наречена [[масакрот во Доусон]]. Но и покрај овие успеси, Мексико не успел да го окупира Тексас со својата војска и Републиката преживеала.<ref name="Calvert">{{Cite document |surname1=Calvert |given1=R. |surname2=De Léon |given2=A. |surname3=Cantrell |given3=G. |title=The History of Texas |url=https://archive.org/details/historyoftexas0000calv |publisher=Harlan Davidson |place=Wheeling, Illinois |year=2002 |postscript=<!--None-->}}</ref> Неспособноста на Републиката да се одбрани влеала надежи за можно присоединување на Тексас со САД. === Државност === Уште во раната 1837 година, Републиката направила неколку обиди за преговори за присоединување со САД.<ref>Richard Bruce Winders, [http://books.google.com/books?id=mcc9EciebFYC&printsec=frontcover ''Crisis in the Southwest: The United States, Mexico, and the Struggle over Texas''] (Lanham: Rowman & Littlefield, 2002), p. 41.</ref> Опозицијата од националистичката партија во рамките на оваа држава, заедно со силната абиционалистичка опозиоција во рамките на САД, го забавиле нејзиното приклучување. Тексас конечно се присоединил кон САД кога на изборите во 1844 година победил експанзионистот [[Џејмс К. Полк]]. На 29 декември 1845&nbsp;г., [[Конгрес на Соединетите Американски Држави|Конгресот]] го прогласил Тексас за составна држава на САД.<ref name="TAnnexation">{{Handbook of Texas|id=mga02|name=Annexation}}</ref> По приклучувањето на Тексас, Мексико ги прекинал дипломатските врски со САД. Додека САД тврдел дека границата на Тексас се протега до Рио Гранде, Мексико трвдел дека границата е до [[реката Нуесес]]. Можеби бившата Република Тексас не можела да ги наложи барањата за своите граници, но САД ја имал потребната воена сила и политичка волја да го стори тоа. На 13 јануари 1846&nbsp;г. претседателот Полк го испратил генералот [[Захари Тејлор]] на југ во Рио Гранде. Неколку месеци подоцна мексиканските војници ја протерале американската коњаничка патрола сè до спорната област, кај [[судирот за Торнтон]], а со тоа и започнала војната помеѓу Мексико и Америка. Првите битки се одвивале на територијата на Тексас: [[опсадата на Форт Тексас]], [[битката во Пало Алто]] и [[битката во Ресака де ла Палма]]. По овие пресудни победи, САД ја окупирале територијата на Мексико со што се ставил крај на битките на територијата на Тексас.<ref name="Mwar">{{Handbook of Texas|id=qdm02|name=Mexican War}}</ref> По низата на победи на САД, со [[Договорот од Гвадалупе Идалго]] се ставил крај на двегодишната војна. За возврат, за 18.250.000 американски долари, Мексико им дал на САД целосна контрола над Тексас, отстапувајќи ја во 1848&nbsp;г. територијата наречена [[Мексиканска грешка]], поголем дел од која денес се нарекува Американски југозапад, а границите на Тексас биле поставени во Рио Гранде.<ref name="Mwar"/> На [[Компромисот во 1850&nbsp;г.]] биле поставени границите на Тексас во нивниот сегашен облик. Тексас отстапил од своите барања од федералната влада, за териториите кои подоцна станале половина од денешната територија на Ново Мексико, третина од територијата на [[Колорадо]] и мали парцели од [[Канзас]], [[Оклахома]] и [[Вајоминг]], а за возврат примил сума од 10 милиони долари за покривање на долгот на бившата Република.<ref name="comp1850">{{Handbook of Texas|id=nbc02|name=Compromise of 1850}}</ref> Повоениот Тексас бргу бил населен бидејќи мигрантите ги населувале земјиштата на државата кај што растел памукот.<ref name="CCulture">{{Handbook of Texas|id=afc03|name=Cotton Culture}}</ref> === Граѓанска војна и реконструкција === [[Податотека:Glory_to_the_defeated_-_dignified_resignation.jpg|мини|150п|лево|Споменикот за граѓанската војна во Галвестон]] Тексас повторно војувал по изборите во 1860&nbsp;г. Изборите на [[Абрахам Линколн]] ја предизвикале одлуката на Јужна Каролина за одделување од САД. На 28 јануари 1861год. во Остин, бил свикан државен конгрес, на кој било разгледано прашањето за отцепување од САД. На 1 февруари, со гласањето на 166-8, конгресот усвоил [[Одредба за отцепување]] од САД. Гласачите во Тексас ја одобриле оваа Одредба на 23 февруари 1861&nbsp;г. и се приклучиле кон сојузничките држави на Америка, одобрувајќи го постојаниот [[Устав]] на сојузничките држави на САД на 23 март 1861&nbsp;г.<ref name="facts"/><ref name="SecessionConvention">{{Handbook of Texas|id=mjs01|name=Secession Convention}}</ref> На почетокот сите Тексашанци не биле наклонети кон отцепувањето на државата, меѓутоа многумина од нив подоцна ја поддржале јужната клаузула. Најзначајниот синдикалец во Тексас бил гувернерот на државата, Сем Хјустон. Бидејќи не сакал да ја влоши понатамошната состојба, Хјустон ги одбил двете понуди на претседателот Линколн, за војската на Унијата да му помогне да ја задржи Канцеларијата. По одбивањето да даде заклетва за верност кон Конфедерацијата, Хјустон бил поставен како гувернер.<ref name="SamHoustonHB">{{Handbook of Texas | id=fho73| name=Sam Houston}} Accessed January 14, 2009</ref> Иако бил далеку од главните фронтови на Американската граѓанска војна, Тексас сепак испратил голем број на мажи и опрема за остатокот од Конфедерацијата.<ref name="CivilwarHB">{{Handbook of Texas | id=qdc02 | name=Civil War}} Accessed January 14, 2009</ref> Војската на Унијата само накратко го окупирала Галвстон, главното пристаниште на државата. Границата на Тексас со Мексико била позната како „задна врата на Конфедерацијата” бидејќи трговијата се одвивала на границата, заобиколувајќи ја блокадата на Унијата.<ref name="FederalWriter">{{Наведена книга | last = Federal Writers' Project | title = Texas, A Guide to the Lone Star State: Brownsville | publisher = Native American Books Distributor | date = December, 1997 | page = 206 | url = http://books.google.com/?id=zUI26u0B_VEC&pg=PA206&lpg=PA206&dq=texas+back+door+confederacy | isbn = 0403021928}}</ref> Конфедерацијата ги спречила сите обиди на Унијата да го затвори овој пат,<ref name="CivilwarHB"/> но Тексас улогата на држава-снабдувач ја добил уште во средината на 1863&nbsp;г. откако Унијата ја окупирала реката Мисисипи. Последната битка на граѓанската војна се водела близу Браунсвил во Тексас на [[ранчот Палмито]]<ref name="BattlePR">{{Handbook of Texas|id=qfp01|name=Battle of Palmito Ranch}}</ref> и завршила со победа на конфедеративците. Два месеца Тексас се наоѓал во анархија и тоа во периодот помеѓу предавањето на власта од армијата на западна Вирџинија и преземањето на власта од страна на генералот на Унијата, [[Гордон Гренџер]]. Првите месеци на [[реконструкција]] биле проследени со насилство.<ref name="CivilwarHB"/> [[Денот на ослободувањето]] се паметел по објавувањето на [[Прокламацијата за ослободување]] во Галвстон од страна на генералот Гордон Генџер, дури по две и пол години по првото објавување.<ref name="BarriersVoting">{{Наведена мрежна страница |title=Historical Barriers to Voting |work=Texas Politics |publisher=University of Texas |url=http://texaspolitics.laits.utexas.edu/6_5_3.html |accessdate=2008-10-13 |archive-date=2008-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080402060131/http://texaspolitics.laits.utexas.edu/html/vce/0503.html |url-status=dead }}</ref><ref name="Juneteenth">{{Handbook of Texas|id=lkj01|name=Juneteenth}}</ref> Во 1866&nbsp;г. претседателот Џонсон одлучил да ја врати граѓанската влада во Тексас<ref name="readmission">{{Наведена мрежна страница |last=Johnson |first=Andrew |author-link =Andrew Johnson |date=1866-08-20 |title=Proclamation Declaring the Insurrection at an End |series =American Historical Documents |publisher=[[President of the United States]] |url=http://www.bartleby.com/43/42.html |accessdate=2008-04-28}}</ref> и покрај тоа што не ги задоволиле барањата за реконструкција, во 1870&nbsp;г. Конгресот повторно го присоединил Тексас кон Унијата. Во Тексас продолжила општествената нестабилност бидејќи државата се борела со земјоделска рецесија и мала работна сила.<ref name="restoration">{{Handbook of Texas|id=mzr01|name=Restoration}}</ref> === Од 20 век до денес === На 10 јануари 1901&nbsp;г. јужно од [[Бомонт]] бил пронајден [[Спиндлтоп]], најголемиот нафтен дериват во Тексас. И други извори биле подоцна пронајдени во близина на Источен Тексас, Западен Тексас и под [[Мексиканскиот Залив]]. По овој [[„нафтен бум”]] следела трансформација на Тексас.<ref name="Spindletop">{{Handbook of Texas|id=dos03|name=Spindletop Oilfield}}</ref Производството на нафта се зголемувало во просек од три милиони барели дневно сè додека не го достигнал врвот во 1972&nbsp;г.<ref name="Oil_Gas">{{Handbook of Texas|id=doogz|name=Oil and Gas Industry}}</ref> [[Големата криза]] и [[песочните бури]] и нанеле двоен удар на економијата на државата, која што драстично се зголемила по граѓанската војна. Мигрантите ги напуштиле најнепогодните делови на Тексас оние години кога имало песочни бури. Од овој период па натаму, во периодот на [[големата миграција]], црнците започнале да се отселуваат од Тексас, за да најдат работа во северните делови на САД или во Калифорнија и да избегаат од расното обесправување.<ref name=TX&GreatMigration>{{Handbook of Texas |id=pkaan |name=African Americans | retrieved= 2008-04-27 }}</ref> Драстично влијание врз Тексас имала и [[Втората светска војна]] бидејќи државата донирала пари за изградба на воени бази, фабрики за муниција, кампови за притвор и воени болници. 750 000 млади луѓе заминале за да и служат на државата, градовите се збогатиле со нова индустрија, колеџите добиле нови улоги и стотици илјади на сиромашни земјоделци ги напуштиле фармите за подобро платени работни места, за никогаш повеќе да не се занимаваат со земјоделство.<ref>James Ward Lee, et al., eds. ''Texas Goes to War: 1941'' (1991); Louis Fairchild and Thomas L. Charlton, eds. ''They Called It the War Effort: Oral Histories from World War II Orange, Texas'' (1993) provides primary sources.</ref> Во 1960-тите години Тексас го модернизирал и проширил својот [[систем на високо образование]]. Државата направила детален план за високо образование, во голем дел финансиран од приходите од нафтата, како и централен државен систем создаден за да управува поефикасно со државните институции. Со овие промени, универзитетите во Тексас добиле државни фондови за истражување.<ref name="Blanton">Blanton, Carlos Kevin. "The Campus and the Capitol: John B. Connally and the Struggle over Texas Higher Education Policy, 1950–1970" ''Southwestern Historical Quarterly'' 2005 108(4): 468–497. ISSN 0038–478X</ref> На 22 ноември 1963 година во [[Далас]] бил убиен претседателот [[Џон Кенеди]].<ref>William L. Rivers and B. Greenberg, eds. ''Kennedy Assassination and the American Public: Social Communication in Crisis'' (1977) p. 187</ref> == Клима == [[Податотека:Galveston_Hurricane_1915_wrecked_home.jpg|мини|250п|десно|Штетата направена од ураганот Галвестон во 1915]] Поради големината и поради тоа што се наоѓа на раскрсницата на повеќе [[климатски зони]], Тексас се одликува со многу променлива клима. Во [[областа Панхандл]] во државата, зимите се постудени отколку во Северен Тексас, додека во Мексиканскиот Залив има поблаги зими. Климата во Тексас е многу променлива кога станува збор за типовите на врнежи. Во Ел Пасо, кој се наоѓа на самиот западен крај на државата, врнежите во просек годишно изнесуваат 200мм, додека во Хјустон, кој се наоѓа на југоисток, во просек изнесуваат 1.400мм годишно.<ref name="weather1">{{Handbook of Texas|id=msf01|name=Weather}}</ref> Во Далас, кој пак се наоѓа на север во централниот дел на Тексас, има умерени врнежи кои просечно изнесуваат 940мм годишно. Во областа Панхандл и во планинските области na Западен Тексас, снегот паѓа по повеќепати секоја зима, еднаш до двапати во северните делови на Тексас и еднаш на неколку години во централните и источните делови на Тексас. Многу ретко паѓа снег јужно од Сан Антонио или покрај брегот, освен во невообичаени случаи. Прв снежен Божиќ во Хјустон е забележан на [[Божиќната вечер во 2004 година]] кога снежна виулица натрупала 150мм снег сè до [[Кингсвил]], каде што температурата во декември изнесува просечно 18&nbsp;°C.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.wunderground.com/history/airport/KNQI/2008/12/24/DailyHistory.html?req_city=NA&req_state=NA&req_statename=NA |title=History : Weather Underground |publisher=Wunderground.com |date=2008-12-24 |accessdate=2010-04-11}}</ref> Во планинските делови на Западен Тексас како и на [[островот Галвстон]] максималните температури во летниот период во просек изнесуваат 26&nbsp;°C, во [[долината на Рио Гранде]] изнесуваат околу 38&nbsp;°C, но во другите делови на Тексас има постојано високи температури во текот на летото кои достигнуваат до 32&nbsp;°C. [[Бурите]] често го погодуваат Тексас, посебно во источните и западните делови на државата. [[Торнадо- патеката]] го зафаќа северниот дел на Тексас. Најголемиот број на [[торнада]] во САД се случиле точно на територијата на Тексас, просечно по 139 торнада годишно, погодувајќи ги најмногу северен Тексас и областа Панхандл.<ref name="Annual average number of tornadoes">[http://www.ncdc.noaa.gov/img/climate/research/tornado/small/avgt5304.gif NOOA.gov] National Climatic Data Center. Посетено на October 24, 2006.</ref> Торнадата во Тексас се најчести во април, мај и јуни.<ref name="TexasWeather">{{Handbook of Texas|id=yzw01|name=Weather}} Accessed 2008-07-22</ref> Некои од најкатастрофални урагани во историјата на САД се случиле во Тексас. Ураган во 1875&nbsp;г. убил околу 400 луѓе во [[Индианола]], по што следело и друг ураган во 1886&nbsp;г. кој го уништил градот. По овие настани Галвстон станал главен пристаништен град. [[ураганот во Галвстон во 1900&nbsp;г.]] го уништил градот, поради тоа што загинале околу 8000 луѓе (можеби и повеќе од 12000), што е најкрвавата природна катастрофа во историјата на САД. Други катастрофални урагани во Тексас ги вклучуваат и [[Галвстонскиот ураган во 1915&nbsp;г.]], [[ураганот Одри во 1957&nbsp;г.]] кога загинале повеќе од 600 луѓе, [[ураганот Карла во 1961год.]], [[ураганот Билах во 1967&nbsp;г.]], [[ураганот Алисија во 1983&nbsp;г.]], [[ураганот Рита во 2005&nbsp;г.]] и [[ураганот Ајк во 2008&nbsp;г.]]<ref name="deadhurr">{{Наведена мрежна страница| last = Blake| first = Eric S|author2=Rappaport, Edward N., Landsea, Christopher W.| title = The Deadliest, Costliest, and Most Intense United States Tropical Cyclones From 1851 to 2006| publisher = National Weather Service: National Hurricane Center| date = 2007-04-15| url = http://www.nhc.noaa.gov/pdf/NWS-TPC-5.pdf| format = PDF| accessdate = 2008-10-02}}</ref> [[Тропските бури]], исто така, предизвикале големи штети, меѓу кои: [[Алисон]] во 1989&nbsp;г. и повторно во 2001&nbsp;г., како и [[Клодет]] во 1979&nbsp;г. Од цела територија на САД, во Тексас се испушта најмногу [[јаглерод диоксид]].<ref name="GH1">{{наведени вести|title=Blame Coal: Texas Leads in Overall Emissions|author=Borenstein, Seth|publisher=USA Today|date=2007-06-04|url=http://www.usatoday.com/tech/news/2007-06-04-state-emissions_N.htm|accessdate=2007-06-06}}</ref><ref name="GH2">{{наведени вести |title=Texas No. 1 producer of greenhouse gases |url=http://www.dallasnews.com/sharedcontent/dws/news/texassouthwest/stories/060307dnnatemissions.3c1df3a.html |agency=Associated Press |publisher=Dallas Morning News |date=2007-06-03 |accessdate=2008-06-11 |archive-date=2008-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080919052620/http://www.dallasnews.com/sharedcontent/dws/news/texassouthwest/stories/060307dnnatemissions.3c1df3a.html |url-status=dead }}</ref><ref name="GH3">{{наведени вести |title=Texas Is No. 1 Carbon Polluter In U.S|agency=Associated Press|date=2008-01-16|url=http://www.cbsnews.com/stories/2008/01/16/tech/main3720823.shtml?source=RSSattr=SciTech_3720823 | work=CBS News}}</ref> Во Тексас се испуштаат годишно околу 680 милијарди кг на јаглерод диоксид. Како независна држава, Тексас се наоѓа на седмо место меѓу најголемите производители на овие гасови.<ref name="GH2"/> Како најголема причина за овие емитувања на гасови на стаклената градина се вбројуваат големиот број на фабрики кои работат на јаглен и развиените индустрии за производство и рафинирање во државата.<ref name="GH2"/> == Демографија == [[Податотека:Texas_population_map.png|мини|250п|десно|Густина на население во Тексас]] Во 2009 година, државата броела 24.782.406 жители, што претставува зголемување од 1,97% од претходната година и 16,1% од 2000 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.census.gov/popest/states/states.html|title=Population Estimates|date=December 23, 2009|work=Population Estimates Program|publisher=U.S. Census Bureau|accessdate=2009-12-30}}</ref> Државната [[стапка на природен пораст]] (раѓање и умирање) според последниот попис покажала пораст од 1.389.275 жители. [[Имигрантите]] од другите држави на САД се зголемиле на 801.576 жители, а миграцијата внатре во државата се зголемила на 451.910 жители.<ref name="facts"/> Во 2004 година, во државата имало 3,5 милиони жители родени надвор од границите на државата (што изнесувало 15,6% од целокупното население на државата), од кои околу 1,2 милиони биле [[илегални имигранти]]. Од 2000 година до 2006 година во Тексас имало најбрзо растечка стапка на илегална имиграција во САД.<ref name="CausesHealthcare"/> Во 2010, околу 6% од населението на Тексас е составено од илегални имигранти. Ова е петтиот највисок процент што се јавил во некоја од државите во земјата.<ref>{{наведени вести | first=Peter | last=Slevin | title=New Arizona law puts police in 'tenuous' spot | url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/04/29/AR2010042904970.html?sid=ST2010042905051| work= | publisher=Washington Post | location=Washington, DC | pages= A4 | date=30 April 2010 | id= | accessdate=}}</ref><ref>behind Nevada, Arizona, California, and New Jersey</ref> [[Густината на населението]] во Тексас изнесува 34.8 жители на км2 и е малку повисока од просечната густина на населението во цела територија на САД, што изнесува 31 жител на км2. Спротивно на тоа, иако Тексас и Франција се скоро еднакви по големина, Франција има густина на населението од 110 жители на км2. Две третини од населението во Тексас се населени во метрополи како што е Хјустон. Најголемата метрополската област во Тексас е Далас- Форт Ворт. Иако Хјустон е најголемиот град во Тексас, а воедно и четврти по големина во САД, областа Далас- Форт Ворт е значително поголема од Хјустон. === Расни групи и етничко потекло === Според [[американското општинско истражување]], расниот и етничкиот состав е следниот: * Белци: 71,4 % (што не се Шпанци: 47,8%) * Црнци или Афромериканци: 11,5% * Индијанци: 0,5% * Азијци: 3,4% * Тихоокеански островјани: 0,1% * Од други расни заедници: 11,3% * Со две или повеќе раси: 1,9% * Шпанци или Латиноамериканци (припадници на која било раса): 35,9% Белите Американци се расно мнозинство во Тексас. Сепак, белците кои не се со шпанско потекло сочинуваат приближно 48% од населението, затоа Тексас претставува малцинско-мнозинска држава. Преку 17.020.000 од Тексашанците се белци (населението со и без шпанско потекло), а приближно 11,4 милиони од нив се белци кои немаат шпански потекло. Трите најголеми групи со европско потекло во Тексас се Германските, Ирските и [[Англиските Американци]]. [[Германските Американци]] сочинуваат 11,3% од населението и избројливи се над 2,7 милиони членови. Англиските Американци сочинуваат 7,7% од населението и бројат над 1,9 милиони членови. Има приближно 600.000 [[Француски Американци]] и 472.000 [[Италијански Американци]], кои живеат во Тексас. Овие две етнички групи сочинуваат 2,5% и 2% од целокупното население. Американските црнци се најголемото расно малцинство во Тексас. Црнците и со и без шпанско потекло сочинуваат 11,5% од населението, од кои 11,3% се оние кои немаат шпанско потекло. Овие црнци бројат околу 2,7 милиони поединци. Малку помалечко малцинство сочинува домородните Американци. Тие сочинуваат 0,5% од населението во Тексас и бројат околу 118.000 поединци. Домородните Американци кои немаат потекло од Шпанија сочинуваат 0,3% од населението со бројка од 75.000 поединци. [[Чероки]] Индијанците сочинуваат 0,1% од населението и бројат 19.400 членови. Спротивно на нив, само 583 поединци се изјасниле дека се [[Чипева]] Индијанци. Азиските Американци се значителна малцинска група во Тексас. Американците со азиско потекло сочинуваат 3,4% од населението, од кои 3,3% немаат шпанско потекло. Заедно, тие бројат 808.000 жители, од кои 795.000 се оние што немаат шпанско потекло. Над 200.000 [[Индијанци]] се изјасниле дека живеат во Тексас. Во Тексас живеат и над 187.000 [[Виетнамци]] и 136.000 [[Кинези]]. 92.000 [[Филипинци]] и 62.000 [[Корејци]], надополнети од 18.000 [[Јапонски Американци]], живеат во државата. Покрај од овие држави, уште 111.000 луѓе во Тексас потекнуваат од старите азиски групи, како што се [[Камбоџа]], [[Тајланд]] и [[Хмонг]]. Американците кои потекнуваат од територијата покрај Тихиот Океан се најмалото малцинство во Тексас. Според истражувањата, околу 18.000 Тексашанци се жители кои потекнуваат од [[тихоокеански острови|тихоокеанските острови]], од кои 16.400 немаат шпанско потекло. Има околу 5.400 [[домородни Хавајци]], 5.300 Гваманианци и 6.400 жители кои припаѓаат на други групи. [[Американска Самоа|Американските Самоанци]] се во доста мал број, само 941 луѓе припаѓаат на оваа група. Повеќе расните поединци се исто видливо малцинство во Тексас. Луѓето со повеќе расно наследство се застапени со 1,9% од населението и бројат над 448.000 луѓе. Скоро 80.000 Тексашанци се изјаснуваат како личности со европско и африканско потекло и се застапени 0,3% од населението. Луѓе со европско и домородно американско потекло бројат 108.800 (што е прилично иста бројка со домородните Американци), застапени со 0,5% од населението. Жителите со европско и азиско потекло бројат 57.600 и се застапени со 0,2% од населението. Жителите со африканско и домородно американско потекло се со дури и помал број од 15.300 жители и се застапени со 0,1% од целокупното население. Шпанците и Латиноамериканците се втората наголема група во Тексас после [[Евроамериканците]] кои немаат шпанско потекло. Над 8,5 милиони жители се изјаснуваат како Шпанци или Латиноамериканци. Оваа група е застапена со 36% од населението во Тексас. Жители само со мексиканско потекло бројат над 7,3 милиони и се застапени со 30,7% од населението. Над 104.000 жители со потекло од [[Порторико]] и околу 38.000 [[Кубанци]] живеат во државата. Над 1.1 милион жители (4,7% од населението) се со варирачко шпанско или латинско потекло, односно доаѓаат од [[Костарика]], [[Венецуела]] и [[Аргентина]].<ref>{{Наведена мрежна страница |author= |url=http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-geo_id=04000US48&-qr_name=ACS_2008_3YR_G00_DP3YR5&-ds_name=ACS_2008_3YR_G00_&-_lang=en&-redoLog=false&-_sse=on |title=Texas - ACS Demographic and Housing Estimates: 2006-2008 |publisher=Factfinder.census.gov |date= |accessdate=2011-01-10 |archive-date=2020-02-11 |archive-url=https://archive.today/20200211182407/http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-geo_id=04000US48&-qr_name=ACS_2008_3YR_G00_DP3YR5&-ds_name=ACS_2008_3YR_G00_&-_lang=en&-redoLog=false&-_sse=on |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |author= |url=http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-geo_id=04000US48&-qr_name=ACS_2008_3YR_G00_DP3YR2&-ds_name=&-_lang=en&-redoLog=false |title=Texas - Selected Social Characteristics in the United States: 2006-2008 |publisher=Factfinder.census.gov |date= |accessdate=2011-01-10 |archive-date=2020-02-11 |archive-url=https://archive.today/20200211182242/http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-geo_id=04000US48&-qr_name=ACS_2008_3YR_G00_DP3YR2&-ds_name=&-_lang=en&-redoLog=false |url-status=dead }}</ref> Жителите со германско потекло се населени најмногу во централните и во југозападните централни делови на Тексас. Над една третина од населението во Тексас се со шпанско потекло,<ref name="Census2">{{Наведена мрежна страница |year=2006 |title=Texas QuickFacts from the US Census Bureau |location=US Census |url=http://factfinder.census.gov/servlet/ACSSAFFFacts?_event=&geo_id=04000US48&_geoContext=01000US%7C04000US48&_street=&_county=&_cityTown=&_state=04000US48&_zip=&_lang=en&_sse=on&ActiveGeoDiv=&_useEV=&pctxt=fph&pgsl=040&_submenuId=factsheet_1&ds_name=DEC_2000_SAFF&_ci_nbr=null&qr_name=null&reg=null%3Anull&_keyword=&_industry= |accessdate=2007-04-28 |archive-date=2010-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101202092418/http://factfinder.census.gov/servlet/ACSSAFFFacts?_event=&geo_id=04000US48&_geoContext=01000US%7C04000US48&_street=&_county=&_cityTown=&_state=04000US48&_zip=&_lang=en&_sse=on&ActiveGeoDiv=&_useEV=&pctxt=fph&pgsl=040&_submenuId=factsheet_1&ds_name=DEC_2000_SAFF&_ci_nbr=null&qr_name=null&reg=null%3Anull&_keyword=&_industry= |url-status=dead }}</ref> од кои, некои скоро се доселиле на овие простори, а некои од нив имаат предци и се врзани за Тексас со генерации наназад, почнувајќи уште од 18 век. За да се објасни големиот број на потомци од поранешната робовска цивилизација, се зема фактот дека многу дипломирани [[Афроамериканци]] дошле да бараат работа во државата за време на [[Новата голема миграција]].<ref name="blackmigration">[https://web.archive.org/web/20040702085924/http://www.brookings.edu/urban/pubs/20040524_Frey.pdf William H. Frey, "The New Great Migration: Black Americans' Return to the South, 1965–2000", May 2004, The Brookings Institution, p.1]. Retrieved March 19, 2008.</ref> Во последно време во Тексас се зголемило азиското население, а најмногу во Хјустон и Далас. По кои следат Остин, Корпус Кристи и областа Шариленд, која се наоѓа веднаш до [[Мекален, Тексас]]. Во моментот, три државно признати племиња на домородни Американци живеат во Тексас и тоа: племето [[Алабама- Кушата]], традиционалното племе [[Кикапу]] и [[Ислета дел сур Пуебло]].<ref name="nativeamericans"/> === Религија === [[Податотека:Lakewood1.jpg|мини|200п|лево|Внатрешноста на црквата Лејквуд]] Најраспространета религија според бројот на приврзаници во 2000 година беше [[Римокатоличката религија]] со 4.368.969 приврзаници, по која следува [[Јужната крстителска конвенција]] со 3.519.459, а потоа Црквата на здружените методисти со 1.022.342 приврзаници.<ref>Majority of Texas' population growth is Hispanic http://www.usatoday.com/news/nation/census/2011-02-17-texas-census_N.htm?csp=34news&utm_source=feedburner&utm_medium=feed&utm_campaign=Feed%3A+usatoday-NewsTopStories+%28News+-+Top+Stories%29</ref> Познат како „тока” на [[Библискиот појас]], Источен Тексас е социјално конзервативен.<ref name="abstinence">{{Наведена мрежна страница |last=Connolly |first=Ceci |date=2003-01-21 |title=Texas Teaches Abstinence, With Mixed Grades |publisher=Washington Post |url=http://portal.unesco.org/education/en/ev.php-URL_ID=12589&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html |accessdate=2008-04-28 |pages=A01}}</ref> [[Далас- Форт Ворт]] е дом на трите најголеми евангелистички состаноци и мноштво на манастри. [[Црквата Лејквуд]] во Хјустон е најпосетуваната црква со просечно 43.000 посетители неделно.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sermoncentral.com/articleb.asp?article=Top-100-Largest-Churches |title=Top 100 Largest Churches in America |publisher=SermonCentral.com |date=2009-04-13 |accessdate=2010-04-11}}</ref> [[Лабок]], пак, според локалното знаење, има најмногу цркви по глава на жител во државата.<ref name="abstinence"/> Приврзаниците на многуте нехристијански религии се сместени претежно во урбаните центри на Тексас. Околу 400.000 муслимани живеат во Тексас,<ref name="MuslimPopulation">{{Наведена мрежна страница |title=Turning Muslim in Texas |work=Faith and Belief |publisher=Channel4.com |url=http://www.channel4.com/culture/microsites/C/can_you_believe_it/debates/texas1.html |accessdate=2008-04-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080511141244/http://www.channel4.com/culture/microsites/C/can_you_believe_it/debates/texas1.html |archivedate=2008-05-11 |url-status=dead }}</ref> додека еврејското население брои околу 12.000 жители.<ref>{{Наведена книга|title=Twentieth-century Texas: a social and cultural history|author=Storey, John Woodrow; Kelley; Mary L.|publisher=University of North Texas Press|year=2008|page=145}}</ref> Во Тексас живеат и околу 146.000 приврзаници на неаврамските религии како што се хиндуизмот и сикизмот.<ref>Lindsey, William D.; Silk, Mark : ''[http://books.google.com/books?id=NjdrZ4m_BK8C Religion and public life in the southern crossroads: showdown states]'', Altamira Press, 2004, pg. 48</ref> === Градови и метрополски области === [[Податотека:Houstontexas1danielarizpe.jpg|мини|220п|десно|Хјустон]] Хјустон, Сан Антонио и Далас се трите градови во Тексас кои имаат над еден милион жители<ref name=PopEstBigCities>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.census.gov/popest/cities/tables/SUB-EST2006–01.csv |title=Table 1: Annual Estimates of the Population for Incorporated Places Over 100,000, Ranked by July 1, 2006 Population: April 1, 2000 to July 1, 2006 |format=[[comma-separated values|CSV]] |work=2005 Population Estimates |publisher=[[United States Census Bureau]], Population Division |date=2008-06-10 |accessdate=2008-06-10}} {{Dead link|date=September 2010|bot=H3llBot}}</ref> и се наоѓаат помеѓу 10те најнаселени градови во САД. Во 2000&nbsp;г., шест градови во Тексас имаа повеќе од 500.000 жители. Остин, Форт Ворт и Ел Пасо се наоѓаат помеѓу 25те најголеми градови во САД. Во Тексас има 4 [[метрополски области]] со над милион жители: [[Далас- Форт Ворт – Арлингтон]], [[Хјустон – Шугар Ленд – Бејтаун]], [[Сан Антонио – Њу Браунфелс]] и [[Остин – Раунд Рок – Сан Маркос]]. Областа Далас- Форт Ворт има 6.300.000, а Хјустон 5.700.000 жители. [[Tексашки триаголник|Регионот тексашки триаголник]] го сочинуваат [[трите меѓудржавни автопати]], [[I-35]] – на запад (од Далас – Форт Ворт до Сан Антонио, помеѓу кои се наоѓа Остин), [[I-45]] на исток (од Далас до Хјустон) и [[I-10]] на југ (од Сан Антонио до Хјустон). Овој регион од 60.000 квадратни милји (160.000 км2) ги зафаќа повеќето најголеми градови и метрополски области, во кои има 17 милиони жители, што претставува скоро 75% од целокупното население во Тексас.<ref name="urbantriangle">{{Наведена мрежна страница | last = Neuman | first = Michael | title = The Texas Urban Triangle: Framework for Future Growth | publisher = Southwest Region University Transportation Center (SWUTC) | url = http://swutc.tamu.edu/projectdescriptions/167166.htm | accessdate = 2008-10-14 | archive-date = 2009-07-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090705231054/http://swutc.tamu.edu/projectdescriptions/167166.htm | url-status = dead }}</ref> Далас и Хјустон се признати како бета светски градови.<ref name="worldcities">{{Наведена мрежна страница| title = GaWC - The World According to GaWC 2008| work = Globalization and World Cities Research Network| accessdate = 2009-03-01| url = http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html| archive-date = 2016-08-11| archive-url = https://web.archive.org/web/20160811203314/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html| url-status = dead}}</ref> Овие градови се шират низ државата. Тексас е составен од [[254 земји]], што е повеќе од секоја држава со 95 земји, како Грузија.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.spiritus-temporis.com/counties-of-the-united-states/number-of-counties-per-state.html |title=Counties of the U.S |publisher=Spiritus-temporis.com |date= |accessdate=2011-01-10 |archive-date=2011-06-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110618061917/http://www.spiritus-temporis.com/counties-of-the-united-states/number-of-counties-per-state.html |url-status=dead }}</ref> За разлика од градовите, невклучените рурални населби, познати како [[колонии]], се [[сиромашни]] и им фали [[инфраструктура]].<ref name="Colonias">{{Наведена мрежна страница| url= http://www.sos.state.tx.us/border/colonias/faqs.shtml| title= Colonias FAQ's (Frequently Asked Questions)| accessdate= 2008-10-12| author= Federal Reserve Bank of Dallas Office of Community Affairs| publisher= Texas Secretary of State| archive-date= 2008-10-09| archive-url= https://web.archive.org/web/20081009044415/http://www.sos.state.tx.us/border/colonias/faqs.shtml| url-status= dead}}</ref> Во 2007&nbsp;г., во Тексас има 2.294 колонии низ целата територија, а најмногу на 2.008км од границата со Мексико.<ref name="Colonias"/> Најголемиот дел од населението во Тексас, и тоа околу 400.000 жители, живеат во такви колонии. <center> <gallery> Image:AustinWikiPic2.jpg|[[Остин (Тексас)|Остин]] Image:Xvixionx 29 April 2006 Dallas Skyline.jpg|[[Далас]] File:FortWorthTexasSkylineW.jpg|[[Форт Ворт (Тексас)|Форт Ворт]] Image:Downtown-san-antonio.jpeg|[[Сан Антонио]] </gallery> </center> {{Largest cities | country = Тексас | stat_ref = <ref>{{cite web |title=Top 100 Biggest Texas Cities By Population |url=https://www.biggestuscities.com/tx |website=biggestuscities.com |access-date=March 3, 2021}}</ref> | list_by_pop = | div_name = | div_link = Окрузи во Тексас{{!}}Округ | city_1 = Хјустон | div_1 = Округ Харис, Тексас{{!}}Харис | pop_1 = 2,320,268 | img_1 = Aerial views of the Houston, Texas, skyline in 2014 LCCN2014632225.jpg | city_2 = Сан Антонио | div_2 = Округ Бер, Тексас{{!}}Бер | pop_2 = 1,547,253 | img_2 = SA Skyline 2020.jpg | city_3 = Далас | div_3 = Округ Далас, Тексас{{!}}Далас | pop_3 = 1,343,573 | img_3 = View of Dallas from Reunion Tower August 2015 13.jpg | city_4 = Остин (Тексас){{!}}Остин | div_4 = Округ Травис, Тексас{{!}}Травис | pop_4 = 978,908 | img_4 = Austin August 2019 19 (skyline and Lady Bird Lake).jpg | city_5 = Форт Ворт | div_5 = Округ Тарант, Тексас{{!}}Тарант | pop_5 = 909,585 | img_5 = | city_6 = Ел Пасо (Тексас){{!}}Ел Пасо | div_6 = Округ Ел Пасо, Тексас{{!}}Ел Пасо | pop_6 = 681,728 | img_6 = | city_7 = Арлингтон (Тексас){{!}}Арлингтон | div_7 = Округ Тарант, Тексас{{!}}Тарант | pop_7 = 398,854 | img_7 = | city_8 = Корпус Кристи | div_8 = Округ Нуесес, Тексас{{!}}Нуесес | pop_8 = 326,586 | img_8 = | city_9 = Плејно | div_9 = Округ Колин, Тексас{{!}}Колин | pop_9 = 287,677 | img_9 = | city_10 = Ларедо | div_10 = Округ Веб, Тексас{{!}}Веб | pop_10 = 262,491 | img_10 = | city_11 = Лабок | div_11 = Округ Лабок, Тексас{{!}}Лабок | pop_11 = 258,862 | img_11 = | city_12 = Гарланд | div_12 = Округ Далас, Тексас{{!}}Далас | pop_12 = 239,928 | img_12 = | city_13 = Ервинг | div_13 = Округ Далас, Тексас{{!}}Далас | pop_13 = 239,798 | img_13 = | city_14 = Фриско | div_14 = Округ Колин, Тексас{{!}}Колин | pop_14 = 200,490 | city_15 = Амарило | div_15 = Округ Потер, Тексас{{!}}Потер | pop_15 = 199,371 | img_15 = | city_16 = Мек Кини | div_16 = Округ Колин, Тексас{{!}}Колин | pop_16 = 199,177 | img_16 = | city_17 = Гранд Прери | div_17 = Округ Далас, Тексас{{!}}Далас | pop_17 = 194,543 | img_17 = | city_18 = Браунсвил | div_18 = Округ Камерон, Тексас{{!}}Камерон | pop_18 = 182,781 | img_18 = | city_19 = Килин | div_19 = Округ Бел, Тексас{{!}}Бел | pop_19 = 151,666 | img_19 = | city_20 = Пасадена | div_20 = Округ Харис, Тексас{{!}}Харис | pop_20 = 151,227 | img_20 = }} == Влада и политика == Сегашниот [[Устав на Тексас]] бил усвоен во 1876год. Како и во другите држави, тој јасно предвидува поделба на власта. Декларацијата за правата на државата е значајно подолга отколку во другите држави на САД и има одредби кои се единствени за Тексас.<ref name="BillofRights">{{Наведена мрежна страница |title=Bill of Rights (Article 1) |work=Texas Politics |publisher=University of Texas |url=http://texaspolitics.laits.utexas.edu/7_4_2.html |accessdate=2008-10-13 |archive-date=2009-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090206142915/http://texaspolitics.laits.utexas.edu/7_4_2.html |url-status=dead }}</ref> == Економија == [[Податотека:NASA_Neutral_Buoyancy_Laboratory_Astronaut_Training.jpg|мини|200п|лево|Лабораторијата на НАСА „Johnson Space Center“]] Од 2008&nbsp;г., Тексас има бруто-домашен производ од 1.224 трилион долари и е на второ место во САД.<ref name="EconPost">{{Наведена мрежна страница | title = Largest state GDPs in the United States - California Texas New York Florida | publisher = EconPost.com | date = November 11, 2009 | url = http://econpost.com/unitedstateseconomy/largest-state-gdps-united-states-california-texas-new-york-florida | accessdate = March 29, 2010 | archive-date = 2010-04-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100416055232/http://econpost.com/unitedstateseconomy/largest-state-gdps-united-states-california-texas-new-york-florida | url-status = dead }}</ref><ref name="GSP2">{{наведена изјава за печат |title=Gross Domestic Product (GDP) by State |publisher=Bureau of Economic Analysis |date =2009-06-02 |url=http://bea.gov/newsreleases/regional/gdp_state/gsp_newsrelease.htm |accessdate=2010-03-29}}</ref> ГДП на Тексас може да се спореди со ГДП на Индија или Канада, кои се наоѓаат на 12 и 11 место во светот. Тексас се наоѓа на трето место во светот со најголема економија на Земјина поделба, веднаш зад Калифорнија и Токио. Личниот данок по глава на жител во 2007&nbsp;г. изнесувал 37.083 долари, што го рангирал Тексас на 22ро место во САД. Големата населеност на Тексас, изобилството со природни ресурси и разновидноста на жителите и географијата довеле до широка и разновидна економија. Откако била пронајдена нафтата, нафтената индустрија влијаела врз државната економија. Во денешно време, бројно се зголемиле урбаните центри, каде што од 2005год. се сместени околу три четвртини од населението. Растењето на државната економија водело до [[ексурбанизација]] и последиците кои следуваат.<ref name="economy1">{{Наведена мрежна страница |title=Economic Geography |work=Texas Politics |publisher=University of Texas |url=http://texaspolitics.laits.utexas.edu/9_3_2.html |accessdate=2008-10-13 |archive-date=2009-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090430215209/http://texaspolitics.laits.utexas.edu/9_3_2.html |url-status=dead }}</ref> Во 2010 невработеноста во Тексас била 8.2%.<ref>[http://www.bls.gov/lau/ Bls.gov]; Local Area Unemployment Statistics</ref> Тексас води политика на „ниски даноци, ниски услуги”.<ref name="TPoliticalCulture1"/> Според [[даночната фондација]] државните и локалните даночни задолжувања во Тексас се меѓу најмалите во САД (седмо место со најнизок данок),. Државните и локалните даноци изнесуваат 3.580 долари по глава на жител или 8,4% од приходите по жител.<ref name="TaxFound">{{Наведена мрежна страница | title = Texas | work = Research Areas | publisher = The Tax Foundation | year = 2010 | url = http://www.taxfoundation.org/research/topic/60.html | accessdate = 2010-10-15 | archive-date = 2008-10-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081023002226/http://www.taxfoundation.org/research/topic/60.html | url-status = dead }}</ref> Тексас е една од седумте земји каде недостасува државен даночен доход.<ref name="TaxFound"/><ref name="incometax">{{Наведена мрежна страница | title = State Individual Income Taxes | publisher = Federation of Tax Administrators | url = http://www.taxadmin.org/fta/rate/ind_inc.html | accessdate = 2008-10-12 | archive-date = 2008-10-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081003052903/http://www.taxadmin.org/fta/rate/ind_inc.html }}</ref> Наместо тоа, државата собира приходи од [[данокот од продажба]], кој е задолжен на стапка од 6,25%,<ref name="TaxFound"/> но локалните даночно самоуправи (градови, региони, специјално наменети единици и транспортни власти) исто можат да наметнат даноци за продажба и употреба до 2% за целосна стапка од 8,25%.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.window.state.tx.us/taxinfo/sales/faq_collect.html |title=FAQ: Texas Sales Tax |publisher=Window.state.tx.us |date= |accessdate=2011-01-10}}</ref> Тексас е тн. даночно добротворна држава, поради тоа што во 2005год., за секој долар што го исплатил секој жител на федералната влада како федерален [[данок на приход]], државата имала корист од околу 0,94 долари.<ref name="TaxFound"/> Во 2004&nbsp;г., магазинот „Сајт селекшн” го прогласи Тексас за најбизнис-пријателска држава во нацијата, заради државниот [[Тексашки инвестиционен фонд]] од три милијарди долари.<ref name="1businessclimate">{{Наведена мрежна страница |last=Arend |first=Mark |title=The Lone Star States Tops Business Climate Ranking | year=2004 |url=http://www.siteselection.com/issues/2004/nov/p746/ |accessdate=2008-05-02}}</ref> Оваа држава ги држи најголем број од 500те седишта на компании во САД кои се објавени секоја година во магазинот „Фортуне”.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune500/2010/states/TX.html |title=CNN.com |accessdate=2011-03-25 |archive-date=2010-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100807051708/http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune500/2010/states/TX.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune500/2010/states/CA.html |title=CNN.com |accessdate=2011-03-25 |archive-date=2011-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110814213927/http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune500/2010/states/CA.html |url-status=dead }}</ref> Во 2010 година, имало 346.000 милионери во државата, што ја ставило на второ место во САД.<ref>Second to California</ref><ref>{{наведени вести | first=Walter | last=Scott | title=Personality Parade | url=| work= | publisher=Parade Magazine | location= | page= 2 | date=2 May 2010 | id= | accessdate=}}</ref> === Земјоделство и рударство === [[Податотека:Oil_well.jpg|мини|200п|десно|Нафтена пумпа]] Во Тексас се наоѓаат најголемиот дел од фармите и има најголема површина на земја во САД.<ref name="netstateecon">{{Наведена мрежна страница |title=The Texas Economy |publisher=netstate.com |date=2007-06-05 |url=http://www.netstate.com/economy/tx_economy.htm |accessdate=2008-04-29 |archive-date=2009-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090312083043/http://www.netstate.com/economy/tx_economy.htm |url-status=dead }}</ref> Тексас води во сточарско производство.<ref name="netstateecon"/> Стоката е највредниот земјоделски производ на државата и затоа државата води во производство на овчи и козји производи. Исто така води и во производтво на памук.<ref name="netstateecon"/> Овде се одгледуваат и произведуваат и огромни количини на житни култури.<ref name="netstateecon"/> Има развиена стопанска риболовна индустрија. Со своите минерални ресурси, Тексас води во производство на цемент, кршен камен, вар, сол, песок и чакал.<ref name="netstateecon"/> == Сообраќај == [[Податотека:High_Five.jpg|мини|200п|десно|Петте високи патишта во Далас, патишта од петто ниво]] Тексашанците со векови имале тешкотии да го пропатуваат Тексас поради големината на државата и нерамното земјиште. Меѓутоа Тексас надоместил со изградбата на најдолгиот автопат и железнички системи во Америка, гледани според должината, како и најголем број на аеродроми.<ref name="AdvaTransport">{{Наведена мрежна страница |title=Texas-Transportation |publisher=Advamag, Inc. |year=2007 |url=http://www.city-data.com/states/Texas-Transportation.html |accessdate=2006-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080225223401/http://www.city-data.com/states/Texas-Transportation.html |archive-date=2008-02-25 |url-status=dead}}</ref> Регулативната власт и [[Министерството за транспорт и врски]] во Тексас ги одржуваат огромните државни железнички системи и го регулираат [[воздушниот сообраќај]]<ref name="texdotaviation">{{Наведена мрежна страница |title=Aviation Division |publisher=Texas Department of Transportation |url=http://www.txdot.gov/business/aviation/default.htm |accessdate=2009-07-22 |archive-date=2009-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090710134535/http://www.txdot.gov/business/aviation/default.htm |url-status=dead }}</ref> и [[јавните системи за транспорт]].<ref name="texdottransport">{{Наведена мрежна страница |title=Transportation Division |publisher=Texas Department of Transportation |url=http://www.dot.state.tx.us/services/public_transportation/default.htm |accessdate=2008-04-29 |archive-date=2008-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080501171426/http://www.dot.state.tx.us/services/public_transportation/default.htm |url-status=dead }}</ref> Бидејќи се наоѓа во центарот на Северна Америка, Тексас е важно средиште за транспорт. Од областа Далас-Форт Ворт, камионите можат да достигнат 93% од населението на нацијата за 48 часа и 37% за 24 часа.<ref name="JDFTransport">{{Наведена мрежна страница |title=5 Reasons To Choose the Dallas/Fort Worth Metroplex As A Distribution Hub |publisher=JDF Distribution |url=http://jdfdistribution.com/pdf/dallas-for-distribution.pdf?doc=dfd.pdf |format=PDF |accessdate=2008-10-14 |archive-date=2008-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081028193024/http://jdfdistribution.com/pdf/dallas-for-distribution.pdf?doc=dfd.pdf }}</ref> Тексас има 33 [[Специјални економски зони]] (СЕЗ) т.е. најмногу во САД.<ref name="FTZ1">{{Наведена мрежна страница |publication-date=August 2007 |title=Texas and General Foreign Trade Zones Information |publisher=Office of the Governor of Texas |url=http://www.texasone.us/site/DocServer/Texas_FTZs_Document_2007.pdf?docID=2221 |accessdate=2008-06-21 |archive-date=2015-02-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150214163035/http://www.texasone.us/site/DocServer/Texas_FTZs_Document_2007.pdf?docID=2221 |url-status=dead }}</ref> Во 2004 год., вкупно 298 милијарди долари во стоки, поминале низ СЕЗ на Тексас.<ref name="FTZ1"/> == Култура == Историски гледано, културата во Тексас е мешавина од југозападното (мексиканско), јужното (диксичко) и западното (гранично) влијание. Најпопуларната храна, појадокот [[бурито]], потекнува како последица на овие три влијанија, затоа што е составен од мека тортиља со брашно, обвиткана или наполнета со сланина и пржени јајца. Влијание врз традиционалната култура на Тексас, која е изградена во 18ти и 19 век, имале и имиграциите на луѓето со мешани култури од целиот свет кои се доделиле во Тексас. === Уметност === Хјустон е еден од единствените пет американски градови со постојани професионални компании во сите најмногу изведувани уметнички дисциплини: [[Големата опера во Хјустон]], [[Симфонискиот оркестар во Хјустон]], [[Балетот во Хјустон]].<ref name="houstontheater">{{Наведена мрежна страница |title=About Houston Theater District |publisher=[[Houston Theater District]] |url=http://www.houstontheaterdistrict.org/en/cms/?68 |accessdate=2008-04-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080229033851/http://www.houstontheaterdistrict.org/en/cms/?68 |archivedate=2008-02-29 |url-status=live }}</ref> Познат по динамичноста на визуелните и изведуваните уметности, околниот театар во Хјустон, кој се наоѓа во областа на 17тиот блок, точно во срцето на градот, се наоѓа на второ место во земјата според бројот на седишта во најконцентрираната централна област и тоа со 12.948 седишта за претстави во живо и 1.480 седишта за филмови.<ref name="houstontheater"/> Современиот музеј на уметноста во Форт Ворт, кој исто се нарекува и „Модерниот”, е формиран во 1892&nbsp;г. и е најстариот уметнички музеј во Тексас. Во центарот на Форт Ворт исто се наоѓаат и [[уметничкиот музеј Кимбел]], [[музејот Амон Картер]], [[националниот музеј Каугрл и салата на славата]], [[меморијалниот центар за Вил Роџерс и салата за Бас изведбите]]. Уметничката област во центарот на Далас има уметнички места како што се [[Музејот на уметноста во Далас]], [[симфонискиот центар Мортон Х. Мејерсон]], [[театарот на операта на Маргот и Бил Винспир]], колекцијата на азиска уметност на Трамел и Маргарет Кроу и [[Центарот на скулптура Нашер]].<ref name="Dallasarts">{{Наведена мрежна страница |title=Dallas Arts District |publisher=Dallas Convention & Visitors Bureau |accessdate=2008-05-29 |url=http://www.visitdallas.com/visitors/listing-details?id=492 |archive-date=2008-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081125090116/http://www.visitdallas.com/visitors/listing-details?id=492 |url-status=dead }}</ref> Областа кај [[''Deep Ellum'']] во рамките на Далас станала популарна за време на 1920-тите и 1930-тите, кога започнале да се слушаат џез и блуз на југот на САД. Името “Deep Ellum” доаѓа од изговорот на месното население на ''„Deep Elm”'' како ''„Deep Ellum”''.<ref name="DeepElm">{{Handbook of Texas|id=hpd01|name=Deep Ellum}}</ref> Артистите [[Лемон Џеферсон]], [[Роберт Џонсон]], [[Хуџи „Лидбели” Ледбетер]] и [[Беси Смит]] играле во старите клубови на ''Deep Ellum''.<ref name="DeepElm2">{{Наведена мрежна страница |title=Dallas History Items: Deep Ellum |publisher=Dallas Historical Society |url=http://www.dallashistory.org/history/dallas/deep_ellum.htm |accessdate=2008-07-25 |archive-date=2008-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080517115728/http://www.dallashistory.org/history/dallas/deep_ellum.htm |url-status=dead }}</ref> Остин, светскиот град на живата музика, може да се пофали со повеќе настапи со музика во живо по глава на жител, отколку музичките жаришта Нешвил, Мемфис, Лос Анџелес, Лас Вегас или Њујорк.<ref name="livemusic">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cityofaustin.org/music/|title=Live Music Capital of the World|accessdate=2007-06-12|publisher=City of Austin}}</ref> Музиката во овој град се врти по ноќните клубови на Шестата Авенија, случувањата како што се филмовите, музиката и мултимедијалниот фестивал се одржуваат на фестивалот [[''South by Southwest'']], најдолготрајните програми со музички концерти на американската телевизија ги емитуваат на [[Остин Сити Лимитс]], а музичкиот фестивал на Остин Сити Лимитс се одржува во [[Зилкер Парк]].<ref name="AustinCL">{{Наведена мрежна страница | last = Bernardini | first = Deb | authorlink = Deb Bernardini | title = Television's longest running concert series begins season 33 Tapings with performances by Norah Fones, Wilco, Femi Kuti, Arcade Fire and more | url = http://dbmpr.com/pressroom/acl/ACLFinalPR.doc.pdf | format = PDF | accessdate = 2008-10-15 | archive-date = 2008-10-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081028193024/http://dbmpr.com/pressroom/acl/ACLFinalPR.doc.pdf | url-status = dead }}</ref> Од 1980 година, Сан Антонио се претворил во „Светски главен град на [[тексашка музика]]”.<ref name="TTMA">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tejanomusicawards.com/about.html|title=About The Texas Talent Musicians Association (TTMA)|accessdate=2009-08-02|publisher=Texas Talent Musicians Association|archive-date=2009-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20090310113748/http://www.tejanomusicawards.com/about.html|url-status=dead}}</ref> [[Тексашките музички награди]] направиле трибина со цел да ја зголемат свеста и почитта кон тексашката музика и култура.<ref name="TejanoMA">{{Наведена мрежна страница |title=Tejano Music Awards |publisher=Texas Talent Musicians Association |year =2008 |url=http://www.tejanomusicawards.com/ |accessdate=2008-05-12}}</ref> == Образование == [[Податотека:TravisStateOfficeBuilding.JPG|мини|260п|лево|Главните канцеларии на Тексашката агенција за образование]] Вториот претседател на Републиката Тексас [[Мирабо Б. Ламар]], е татко на образованието во Тексас. За време на неговиот мандат, државата издвоила три милји на земјиште во секоја од земјите, за опремување на државните училишта. Дополнителни 50 милји на земја биле издвоени за поддршка на двата универзитета кои подоцна станале основа на [[Постојан универзитетски фонд]] на државата.<ref name="PUF">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tshaonline.org/handbook/online/articles/khp02|title=Permanent University Fund |accessdate= January 13, 2008|first=Vivian Elizabeth|last= Smyrl|publisher=TSHA Online}}</ref> Преземањата на Ламар ја поставиле основата за Тексашкиот училиштен систем достапен за целата јавност.<ref name=hen37>Hendrickson (1995), p. 37.</ref> Тексас се нашол 29 место на свидетелството на Американскиот законодавен совет на американското образование. Тексашките студенти имале повисок просек по математика, но понизок во читање. Помеѓу 2006-2007год., Тексас потрошил 7.275 долари по глава на ученик, што го рангира под државниот просек од 9.389 долари. Соодносот помеѓу ученикот и професорот бил 14,9 под националниот просек од 15,3. Тексас платил 41.744 долари за инструктори, што го рангира под националниот просек од 46.593 долари. Државата обезбедила 88% од средствата за образованието, а федералната влада 12%.<ref name="reportcard">{{Наведена мрежна страница| title = Texas| work = Report Card on American Education: A State By State Analysis 15th Edition| publisher = American Legislative Exchange Council| year = 2008| url = http://www.alec.org/am/pdf/states/texas08.pdf|accessdate=2010-08-26| format = PDF}} {{Dead link|date=September 2010|bot=H3llBot}}</ref> [[Агенцијата за образование во Тексас]] (ТЕА) управува со државните јавни училишни системи. Тексас има преку 1.000 училишни единици, од кои сите, освен [[Општинската училишна единица Стафорд]], се независни од локалната самоуправа и многу од нив ги преминуваат границите на градот.<ref name="Stafford">{{наведена изјава за печат|title=Comptroller Strayhorn to Review Stafford Municipal School District|publisher=Texas Comptroller Carole Keeton Strayhorn|date=2003-09-16|url=http://www.cpa.state.tx.us/news/30916stafford.html|accessdate=2008-06-28}} {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20040222021846/http://www.cpa.state.tx.us/news/30916stafford.html |date=2004-02-22 }} {{Наведена мрежна страница |url=http://www.cpa.state.tx.us/news/30916stafford.html |title=архивски примерок |accessdate=2011-03-25 |archive-date=2009-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090318061426/http://www.cpa.state.tx.us/news/30916stafford.html |url-status=dead }}</ref> Училишните единици ја имаат моќта да земаат данок од нивните жители и да го потврдат еминентниот домен преку приватната сопственост. Поради судската наредба за финансирање на училишните единици, државата има контроверзно даночен редистрибуциски систем наречен [[„План Робин Худ”]]. Овој план ја префрла сопственоста на даночните приходи од побогатите училишта на посиромашните училишта.<ref name="robinhood">{{Наведена мрежна страница| last=Saghaye-Biria| first=Hakimeh| title=Robin Hood Plan is Working| date=2001-04-22| publisher=World Internet News Cooperative| url=http://soc.hfac.uh.edu/artman/publish/article_137.shtml| accessdate=2008-06-23| archive-date=2008-05-11| archive-url=https://web.archive.org/web/20080511051857/http://soc.hfac.uh.edu/artman/publish/article_137.shtml| url-status=dead}}</ref> ТЕА нема влијанија над приватните или домашните училишни активности.<ref name="homeschool">{{Наведена мрежна страница|publication-date=2007-11-01|title=Home School Information Letter|publisher=Texas Education Agency|url=http://www.tea.state.tx.us/home.school/homeltr.html|accessdate=2008-06-24|archive-date=2008-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20080613083329/http://www.tea.state.tx.us/home.school/homeltr.html|url-status=dead}}</ref> Студентите во Тексас ја земаат дипломата [[Тексашката проценка за знаење и вештини]] (ТАКС) во основните и средните училишта. ТАКС ги оценува студентските постигнувања во читање, пишување, математика, наука и социјални студиски вештини потребни според Тексашките образовни стандарди и [[Актот според кој ниедно дете не треба да биде запоставено]]. Во пролетта 2007год., Тексашките законодавци го замениле ТАКС со фрешмен во учебната 2011-2012 година и ставиле крај на курсните тестови за важните средношколски одделенија.<ref name="TAKS">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tea.state.tx.us/student.assessment/admin/eoc/index.html|title=End-of-Course (EOC) Assessments: Implementation|last=Texas Education Agency|first=|work=Assessment Division|date=2007-10-22|accessdate=2007-10-22|archive-date=2007-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20071120064701/http://www.tea.state.tx.us/student.assessment/admin/eoc/index.html|url-status=dead}}</ref> === Колеџи и универзитети === [[Податотека:Lovett_Hall.jpg|мини|300п|десно|Универзитетот Рајс (''Rice University'') во Хјустон]] Тексас има шест државни [[универзитетски системи]] и четири независни јавни универзитети.<ref name="UniSystems">{{Наведена мрежна страница | last = Heath | first = Ben | publisher = Daily Texan | date = 2003-07-07 | url = http://www.utsystem.edu/news/clips/dailyclips/2003/0706-0712/UTSystem-DT-BillRequires-070703.pdf | format = PDF | accessdate = 2007-10-12 | title = Bill requires review of university systems | archive-date = 2009-02-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090205011655/http://www.utsystem.edu/news/clips/dailyclips/2003/0706-0712/UTSystem-DT-BillRequires-070703.pdf | url-status = dead }}</ref><ref name="unisystems2">{{Наведена мрежна страница | title = Senate Subcommittee on Higher Education Testimony Regarding the Benefits of a Stand Alone Institution | publisher = Sam Houston State University | date = 2008-06-25 | url = http://www.senate.state.tx.us/75r/Senate/commit/c535/20080625/062508_SFA_Testimony_Dr_Pattillo.pdf | format = PDF | accessdate = 2008-10-12 | archive-date = 2008-10-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081028193024/http://www.senate.state.tx.us/75r/Senate/commit/c535/20080625/062508_SFA_Testimony_Dr_Pattillo.pdf | url-status = dead }}</ref> Пронаоѓањето на минералите на земјиштето на [[Постојаниот универзитетски фонд]], особено [[нафта]]та, помогнал во брзиот раст на најголемите универзитетски системи во државата: [[Тексашкиот универзитет]] и [[Универзитетот А&М]]. Во 2005 година, легатот на Постојаниот универзитетски фонд изнесувал приближно околу 15 милијарди [[долар]]и и бил втор по големина во САД, по оној на [[Универзитетот Харвард]].<ref name="PUF"/><ref name="PUF 2">{{Наведена мрежна страница|title=2007 NACUBO Endowment Study|publisher=National Association of College and University Business Officers|url=http://www.nacubo.org/Images/All%20Institutions%20Listed%20by%20FY%202007%20Market%20Value%20of%20Endowment%20Assets_2007%20NES.pdf|format=PDF|accessdate=2008-11-12|archive-date=2008-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20080216022244/http://www.nacubo.org/Images/All%20Institutions%20Listed%20by%20FY%202007%20Market%20Value%20of%20Endowment%20Assets_2007%20NES.pdf|url-status=dead}}</ref> Другите четири универзитетски системи во Тексас се: [[Универзитетот во Хјустон]], [[Универзитетот на Северен Тексас]], [[Државниот универзитет во Тексас]] и [[Технолошкиот универзитет во Тексас]]. [[Тексашкиот универзитетот во Остин]] и [[Тексашкиот универзитет А&М]] се предводнички универзитети во државата Тексас. Тие биле основани со тексашкиот устав и ги држеле влоговите во Постојаниот универзитетски фонд. Државата се трудела да го зголеми бројот на предводечките универзитети издигнувајќи некои од нејзините седум нови истражувачки универзитети: [[Универзитетот во Хјустон]], [[Тексашкиот технолошки универзитет]] и [[Тексашкиот универзитет во Далас]], се генерално сметани во горниот ешалон и од нив на следното истражување ќе биде избрaн еден универзитет.<ref>{{Наведена мрежна страница |title=Voters could start schools' race for Tier One |accessdate=2009-09-19 |url=http://www.chron.com/disp/story.mpl/metropolitan/6627097.html}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |title=How they stack up: Comparing Texas' emerging research institutions |accessdate=2009-09-19 |url=http://images.chron.com/content/news/pdfs/09/09/20/universities.pdf}} {{Dead link|date=June 2010| bot=DASHBot}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |title=House helps pave way for UH's tier-one hopes |accessdate=2009-04-25 |url=http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/6391384.html}}</ref> Во Тексас има многу приватни институции, од колеџи за слободна уметност до универзитети за истражување признати на национално ниво. Поранешната Република ги основала приватните универзитети: [[Универзитетот Бејлор]], [[Универзитетот на Мери Хардин – Бејлор]] и [[Југозападниот универзитет]].<ref name="privateuni">{{Наведена мрежна страница |title=About Baylor |publisher=Baylor University |accessdate=2008-05-21 |url=http://www.baylor.edu/about/}}</ref><ref name="southwestern">{{Наведена мрежна страница |title=Southwestern History |publisher=Southwestern University |accessdate=2008-10-12 |url=http://www.southwestern.edu/about/about-history.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071024123018/http://www.southwestern.edu/about/about-history.html |archivedate=2007-10-24 |url-status=live }}</ref> [[Универзитетот Рајс]] во Хјустон е еден од водечките универзитети во учење и истражување во САД и се наоѓа на 17 место меѓу најдобрите универзитети во САД според весникот ''„U.S. News & World Report”''.<ref>{{Наведена мрежна страница | title = Rice University, Best Colleges 2009 | work = - US News and World Report | accessdate = 2009-03-27 | url = http://colleges.usnews.rankingsandreviews.com/college/items/3604 | archive-date = 2009-02-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090216191034/http://colleges.usnews.rankingsandreviews.com/college/items/3604 | url-status = dead }}</ref> Слично на ова, релативно малиот [[универзитет Тринити]] во Сан Антонио е препознатлив по неговите елитни студенти. Весникот [[''„U.S. News & World Report”'']] во својот список на „Најдобрите колеџи во Америка” изјавил дека универзитетот Тринити ќе се најде помеѓу првите универзитети на западот од САД за 17 години. Двата приватни универзитети во Северен Тексас, Тексашкиот христијанскиот универзитет во Форт Ворт и [[Јужниот методистички универзитет]] во Далас, овој весник ги ставил на прво место на списокот најдобри универзитети. Заради блискоста и другите сличности, помеѓу овие два универзитети се развило соперништво и помеѓу студентите и помеѓу атлетичарите. Во моментот универзитетите во Тексас држат две претседателски библиотеки: [[Претседателската библиотека Џорџ Буш]] во Тексашкиот универзитет A&M и [[Музејот и библиотеката Линдон Бејнс Џонсон]] во Универзитетот на Тексас кој се наоѓа во Остин. Се постигнал договор за отворање на трета, [[Библиотека на Џорџ В. Буш]] сместена во Јужниот методистички универзитет. ==Тексас како тема во уметноста и во популарната култура== * „[[Париз, Тексас (филм од 1984)|Париз, Тексас]]“ ([[англиски]]: ''Paris, Texas'') — [[филм]] од 1984 година, во [[режија]] на [[Вим Вендерс]].<ref>[http://www.imdb.com/title/tt0087884/ IMDb, Paris, Texas (1984) (пристапено на 29 декември 2017)]</ref> * „Тексас“ ([[англиски]]: ''Texas'') — песна на американската [[Рок-музика|рок]]-група ''[[Big Black]]'' од 1983 година.<ref>[https://www.discogs.com/Big-Black-Bulldozer/master/6467 Discogs, Big Black ‎– Bulldozer (пристапено на 16.4.2021)]</ref> * „Заминат во Тексас“ ([[англиски]]: ''Gone to Texas'') — песна на англиската рок-група ''[[The Godfathers]]''.<ref>[https://www.www.youtube.com/watch?v=S1ALe7OAiZo&list=OLAK5uy_nroakuPnPOxxa7p5r6gOf6KiNMFytBEww&index=12 YouTube, Gone to Texas (пристапено на 1.11.2022)]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * „Осамена ѕвезда“ ([[англиски]]: ''Lone Star'') — песна на американската рок-група ''[[Grant Lee Buffalo]]'' од 1994 година.<ref>[https://www.www.allmusic.com/album/release/mighty-joe-moon-mr0000153683 AllMusic, Mighty Joe Moon (пристапено на 11.11.2022)]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * „Париз, Тексас“ (англиски: ''Paris, Texas'') — песна на американскиот [[Гитара|гитарист]] [[Рај Кудер]] (''Ry Cooder'') од 1985 година.<ref>[https://www.discogs.com/Ry-Cooder-Paris-Texas-Original-Motion-Picture-Soundtrack/release/1095434 DISCOGS, Ry Cooder ‎– Paris, Texas - Original Motion Picture Soundtrack (пристапено на 22 април 2020)]</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Сојузни држави на САД]] er9d44l6vmatqvjov8y3sjm0jt0bvar 0 8724 5649233 5619220 2026-10-23T19:08:06Z Ehrlich91 24281 5649233 wikitext text/x-wiki :''За други значења видете [[Водоча (појаснување)]]'' {{Инфокутија за село во Република Македонија | слика = Село Водоча 05.JPG | опис=Поглед на селото | име=Водоча | регион= | општина=[[Општина Струмица|Струмица]] | население=227 | година=2002 | поштенски број= | надморска височина=314 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=26 | lat_sec=57 | lon_dir=E | lon_deg=22 | lon_min=35 | lon_sec=17 | слава= [[Петровден]] | мрежно место= | карта= Водоча во Општина Струмица.svg }} '''Водоча''' — село во [[Општина Струмица]], во околината на градот [[Струмица]]. == Потекло и значење на името == Според една легенда, по [[Беласичка битка|Беласичката битка]] во 1014 година помеѓу византискиот император [[Василиј II]] и македонскиот цар Самоил, кога последниот бил поразен кај планината Беласица, во селото Водоча дошло до ослепување на 14.000 Самоилови војници и поради „вади-очи“, селото го добило името Водоча.<ref name="манастири">{{наведена книга|last=Ќорнаков|first=Димитар|title=Македонски манастири|year=2009|publisher=Матица македонска|location=Скопје|language=македонски|isbn=9989-48-558-5|pages=113–118}}</ref> == Географија и местоположба == [[File:Село Водоча 04.JPG|thumb|мини|лево|Поглед на селото]] [[Податотека:Vodoča - Strumica.JPG|thumb|десно|Влезот на селото]] [[Податотека:Primary school Sando Masev - Vodoča (1).JPG|thumb|десно|[[ОУ „Сандо Масев“ - Водоча|ОУ „Сандо Масев“]]]] Селото Водоча се наоѓа во [[Струмичко|Струмичкото Поле]], на реката Водочница во југоисточниот дел на [[Република Македонија]]. Оваа историски значајна населба се наоѓа речиси во средишниот дел на територијата на [[Општина Струмица]], односно недалеку северозападно од градот [[Струмица]] на оддалеченост од 5 километри, поради што тоа припаѓа во рурбалната зона на централното место [[Струмица]]<ref name="Митко Панов">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|isbn=9989-862-00-1|page=56}}</ref>. Со градот [[Струмица]] селото е директно поврзано со обновен асфалтиран пат преку селото [[Баница]], кој пак од Водоча продолжува понатаму кон [[Вељуса]]. Водоча е рамничарско село расположено на надморска височина од 314 метри<ref name="Митко Панов" />. Сместено е во подножјето на планината Еленица, веднаш на отворот на самиот излез на реката Водочница од клисурестата долина во плодното Струмичко поле. Површината на атарот на селото Водоча изнесува 9,3&nbsp;км² или 942&nbsp;ха, на кои обработливото земјиште зазема површина од 276,4&nbsp;ха, на шумите отпаѓаат 599,4&nbsp;ха, а на пасиштата само 21,7&nbsp;ха<ref name="Митко Панов" />. Во близина на селото Водоча се наоѓа [[Водоча (езеро)|истоименото вештачко езеро]]. Селото се граничи со [[Вељуса]], [[Баница]], [[Попчево]], [[Белотино]], [[Ангелци]]. == Историја == Во почетокот на [[9 век]], за време на византискиот цар [[Никифор I]] во Струмичко било населено христијанско население од градот Тибериопол кој се наоѓал во областа Витинија во Мала Азија. Според В. Златарски овие малоазиски колонисти подигнале нова населба, на просторот меѓу денешните села [[Баница]] и Водоча, на која и го дале името Тибериопол, а во спомен на својата дотогашна постојбина<ref>М. Пандевски и Г. Стоев-Трнката, Струмица и Струмичко низ историјата, Струмица, 1969</ref>. Познатиот [[Водочки манастир]], чијашто манастирска црква посветена на Свети Леонтиј имала пет фази на изградба од IV па сè до втората половина на XIV век, е значаен по тоа што во раниот [[Среден век]] (X-XI век) бил седиште на Струмичката епископија, која што пак првпат била спомената во [[1018]] година во една повелба на познатиот [[Византија|византиски]] цар [[Василиј II]]<ref name="Митко Панов" />. Според подоцнежни записи за селото Водоча се знае од турските пописни дефтери од XVI век, односно од [[1570]] година кога тоа било чисто христијанско македонско село во кое се наоѓал манастирот ''Лахрина'' при што тоа припаѓало во рамки на [[Струмица|Струмичката]] нахија во [[Ќустендилски Санџак|Ќустендилскиот Санџак]]<ref name="Турски документи">{{наведена книга|last=Соколоски|first=Методија|title=Турски документи за историјата на македонскиот народ|volume=V|year=1982|publisher=Архив на Македонија|location=Скопје|pages=80-82}}</ref>. Во ова време во селото, запишано како ''Водица'' живееле 84 [[Македонци|македонски]] христијански семејства како и 15 неженети кои произведувале 60 товари пченица, 46 товари мешано [[жито]], [[уров]], [[свила]], градинарски култури, [[кромид]], [[краставица|краставици]], [[праз]], [[тиква]], [[грозје]] и [[вино]], [[овошје]] посебно [[цреша|цреши]], како и [[орев]]и и [[бадем]], [[сено]], тревам се чувале и свињи и пчели<ref name="Турски документи" />. Самите жители, разни храмови, војводи, паши и спаихии во Водоча имале вкупно 19 воденици<ref name="Турски документи" />. Забележително големиот број на воденици, што се должел најверојатно на силната вода од истоимената река која тука излегува од клисурестата долина во полето. За сето ова во XIV век во селото Водоча се остварувало приход и се плаќало годишен данок во износ од 13 928 [[акче|акчиња]]<ref name="Турски документи" />. ===Потекло и значење на името=== Една месна легенда раскажува дека ослепувањето на војниците станало западно од Струмица, кај селото Водоча чиешто име, наводно, произлегло од двата збора: „''вади очи''“. Сепак, научните толкувања кои се повикуваат и на пишаните историски извори каде се среќава името ''Водица'', сметаат дека името на селото Водоча е изведено од апелативот ''вода'' со додавката ''-оча''<ref name="Митева">{{наведена книга|last=Митева|first=Димка|title=Топонимијата на Струмичко|year=1989|publisher=Инситут за македонски јазик „Крсте Мисирков“|location=Скопје|page=31}}</ref>. Природните одлики на теренот со големо присуство на вода од истомената река во месноста, како и историските потврди за ослепувањето во познатата [[Беласичка битка]] во овој крај, даваат основа за поткрпена и на двете претпоставки за настанокот и значењето на името на Водоча. == Стопанство == Претежно занимање на населението е земјоделство. Обработливото земјиште во селото зафаќа површина од 273&nbsp;ха<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.strumica.gov.mk/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=45&Itemid=73&lang=en&limitstart=20|title= Населено место - Струмица|publisher=www.strumica.gov.mk|accessdate=2013-05-04}}</ref>. Покрај одгледувањето и производството на градинарски култури и ран зеленчук, селото Водоча е едно од најголемите производители на тутун меѓу струмичките села. == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|170 |1953|183 |1961|249 |1971|255 |1981|323 |1991|339 |1994|326 |2002|318 |2021|227 }} Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 150 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_40_40-41_VODENA_(EDESSA)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Во 1961 година селото Водоча броело 249 жители, но во 1994 година бројот се зголемил на 326 жители, [[Македонци|македонско]] население<ref name="Митко Панов" />. Според пописот на населението на Македонија од 2002 година, селото има 318 жители, од кои 316 Македонци и 2 Срби.<ref>[http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Македонија, 2002 - Книга X]</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 227 жители, од кои 216 [[Македонци]], 1 [[Македонски Албанци|Албанец]] и 10 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|120|112|170|183|249|255|323|339|326|318|227}} === Родови === Селото Водоча е населено со [[Македонци]] од [[Православие|православна христијанска]] вероисповед. Врз основа на долгите историски традиции за што сведочи повеќе од илјадагодишното постоење на [[Водочки манастир|Водочкиот манастир]]Сите македонски родови од селото се староседелски односно старински, кои уште одамна живееле во ридскиот предел западно и јужно од [[Струмица]] при што нема доселеници од други подалечни краишта, односно можно е да постоеле преместувања во блиските соседни села [[Вељуса]], [[Седларци]], [[Попчево]], [[Рич]]. Родови или семејства коишто живеат во Попчево се: ''Ќечеви'', ''Стојанови'', ''Маџункови'', ''Ширкови'', ''Илиеви'', ''Ристови'', ''Милеви'', ''Трајкови'', ''Доневи'', ''Котеви'', ''Вучкови''. == Општествени установи == * Подрачно Основно училиште Сандо Масев == Самоуправа и политика == === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 1764 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместени во просториите на Месна Заедница.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=29 декември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 262 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=29 декември 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Македонски парламентарни избори (2020)|Македонски парламентарни избори во 2020 година]], на овие избирачки места биле запишани вкупно 260 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://rezultati.sec.mk/mk- |title=Парламентарни избори 2020 |last= |first= |date= |work= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210305223806/https://rezultati.sec.mk/mk- |archive-date=2021-03-05 |dead-url= |accessdate=3 ноември 2020 |url-status=dead }}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:75 1 монастырь Водоча.jpg|мини|десно|Манастирот [[Водочки манастир|„Св. Леонтиј“]]]] * [[Водочки манастир|Манастир Св.Леонтиј]] - седиште на [[Наум Струмички|Митрополитот Струмички Владиката Наум]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.strumica.gov.mk/html/mkd/oi_naseleni_mesta_vodocha.asp |title=Општина Струмица. Населени места. Водоча. |accessdate=2010-05-10 |archive-date=2007-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927012348/http://www.strumica.gov.mk/html/mkd/oi_naseleni_mesta_vodocha.asp |url-status=dead }}</ref> * ХМС Водоча * [[Кулите (Водоча)|Кулите]], археолошко наоѓалиште. * [[Селиште (Водоча)|Селиште]], археолошко наоѓалиште. * [[Тиверија (Водоча)|Тиверија]], археолошко наоѓалиште. == Редовни настани == == Личности == == Култура и спорт == == Иселеништво == == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{CommonsCat|Vodoča‎}} {{Општина Струмица}} [[Категорија:Водоча| ]] [[Категорија:Села во Општина Струмица]] [[Категорија:Струмички села]] [[Категорија:Села во Македонија]] 4si3x1g6q3cdatyjgn6f660zl4kvump 0 10573 5649121 5635346 2026-10-23T12:12:20Z SpectralWiz 106165 5649121 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Плавуш | слика = Поглед на Плавуш.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед кон селото | општина = {{општинскигрб|Општина Валандово}} | регион = {{грб|Југоисточен Регион}} | област = [[Бојмија]] | население = 0 | година = 2021 | поштенски број = | повикувачки број = 055 | надморска височина = 500 | lat_dir= N | lat_deg= 41 | lat_min= 22 | lat_sec= 46 | lon_dir= E | lon_deg= 22 | lon_min= 30 | lon_sec= 05 | слава = | мрежно место = | карта = Плавуш во Општина Валандово.svg }} '''Плавуш''' — село во [[Општина Валандово]], [[југоисточна Македонија]]. Денес нема жители.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија|date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=4 јануари 2021}}</ref> == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во областа [[Бојмија]], на северозсападните падини на планината [[Плавуш (планина)|Плавуш]], на надморска височина од 500&nbsp;м. Атарот е доста голем, со површина од {{км2|22,6}}.<ref name="ЕнцСела">{{ЕнцСела|1=235}}</ref> Под селото, во западен правец тече Дузлаџик Дере, која на работ од атарот се влева Аразлиска Река; таа пак завршува на неколку километри југозападно како лева притока на Вардар меѓу Удово и Ѓулели. == Историја == На крајот од XIX век Плавуш било претежно турско село во Дојранската Каза на Отоманското Царство. Во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“ се вели дека во 1873 г. ''Плавеш'' (Plavech) било село со 200 домаќинства сочинети од 420 муслимани.<ref>Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г., Македонски научен институт, София, 1995, стр. 194-195.</ref> Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од 1900 г. селото имало 1.012 жители, од кои 1.000 [[Македонски Турци|Турци]] и 12 [[Македонски Роми|Роми]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_09.htm Кънчов, Васил. Македония. Етнография и статистика, София, 1900, стр. 162.]</ref> Селото било срамнето со земја при [[Валандовски земјотрес (1931)|Валандовскиот земјотрес]] во 1931 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.porta3.mk/razurnuvachkiot-zemjotres-vo-valandovo-od-1931-godina/|title=Разурнувачкиот земјотрес во Валандово од 1931 година|last=Порта3|date=2017-12-21|work=Порта3 - градежништво, архитектура и екологија|accessdate=2021-10-08}}</ref> <!--== Стопанство ==--> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|242 |1953|262 |1961|74 |1971|23 |1981|0 |1991|0 |1994|0 |2002|0 |2021|0 }} Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, во селото имало 200 [[Турци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_40_40-41_VODENA_(EDESSA)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien|accessdate=2024-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20230818084122/http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_40_40-41_VODENA_(EDESSA)_1941.jpg|archive-date=2023-08-18|url-status=dead}}</ref> Во последните децении на XIX век селото доживеало голем раст, кој траел и во првите децении на XX век. Ова се променило во 1950-тите, кога населението трикратно опаднало поради иселувањето во Турција. Селото продолжило да се празни и во 1960-тите, така што до крајот на деценијата не останал ниту еден Турчин. Интересно е да се забележи дека на пописот од 1971 г. во Плавуш се заведени 23 лица, од кои сите под графата „останати“.<ref>[http://makstat.stat.gov.mk/PXWeb/pxweb/mk/MakStat/MakStat__Popisi__PopisNaNaselenie__PopisiNaseleniMesta/Popis_nm_1948_2002_NasPoEtnPrip_mk.px/table/tableViewLayout2/?rxid=b1a7be79-92a7-4ac6-90aa-3ecb02cca1ff Башали — Население на Република Македонија според изјаснувањето за етничката припадност, по населени места, според пописите на население 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 1994 и 2002 година (согласно територијалната организација од 1996 година)]{{Мртва_врска|date=April 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Нејасно е дали станува збор за грешка или некакво привремено сместување на друго население. Во текот на следните години селото сосема се испразнило. Според пописот од 2002 година, Плавуш немало ниеден жител.<ref name="попис" /> Истото било потврдено и на пописот во 2021 година. {{Пописи|1.012|—|242|262|74|23|0|0|0|0|0}} <!--== Општествени установи == == Самоуправа и политика ==--> == Културни и природни знаменитости == '''Џамии''' * Во минатото во селото постоела џамија <!--== Редовни настани == == Личности == == Култура и спорт == == Иселеништво ==--> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр-авто}} {{Општина Валандово}} [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Валандовски села]] [[Категорија:Села во Општина Валандово]] [[Категорија:Плавуш| ]] [[Категорија:Раселени села во Македонија]] 9i5ivd7wxd0yw68vgpj4ck7hvg5y5vu 0 11307 5649264 5619757 2026-10-23T20:31:07Z SpectralWiz 106165 5649264 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Дуф | слика = Поглед на Дуф 4.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Дуф<br/><small>(најлево е маалото Јарчевиш, во средина е дел од маалото Чајане, а десно е патот за маалото Брезовец)</small> | општина = {{општинскигрб|Општина Маврово и Ростуше}} | регион = {{грб|Полошки Регион}} | област = [[Полошка Котлина|Горен Полог]] | население = 30 | година = 2021 | поштенски број = 1231 | повикувачки број = 042 | надморска височина = 1.075 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=45 | lat_sec=11 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=47 | lon_sec=7 | слава = | мрежно место = | карта = Дуф во Општина Маврово и Ростуша.svg }} '''Дуф''' — село во [[Општина Маврово и Ростуше]], во областа [[Полошка Котлина|Горен Полог]], во околината на градот [[Гостивар]]. Селото културно припаѓа на областа [[Горна Река]], каде денес припаѓа и административно (во општината Маврово и Ростуше), иако историски припаѓало на областа Горен Полог. == Географија и местоположба == [[Податотека:Дуфски цевковод 3.jpg|мини|300п|лево|Поглед на дуфскиот цевковод, дел од [[ХС „Маврово“|хидросистемот „Маврово“]]]] Селото се наоѓа во источниот дел на територијата на [[Општина Маврово и Ростуше]], на јужните огранки на планината [[Враца]], а во горното сливно подрачје на најголемата македонска река [[Вардар]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски, и аграрни обележја|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|pages=118}}</ref> Селото е планинско, сместено на надморска височина од околу 1.000 метри. Од градот [[Гостивар]], селото е оддалечено 18 километри.<ref name="енциклопедија" /> Дуф е планинско село, со што некои негови делови се наоѓаат над 1.300 метри. Се наоѓа во горниот тек на реката [[Дуфска Река|Мелце]] и нејзините изворишни притоки. Водата за пиење се добива од извори и од селските чешми. Поглавни извори и чешми за пиење се Торба, Ташкоа Чешма, Трпеа Чешма, Милоа Чешма, Крој Ковачит и Крој Јованит.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Полог|last=Трифуноски|first=Јован|publisher=САНУ|year=1976|isbn=|location=[[Белград]]|pages=223-226}}</ref> Месностите во атарот на селото ги носат следниве имиња: Лаз, Таламбас, Сливе, Шар, Горошупец, Острика, Карашина Млака, Паралуп, Чука, Линиште, Камарица, Ара Станишит, Преслап, Ливаде, Леска, Јасики, Сотка, Бојин Брег, Лепа Дупка, Мелца, Бабин Камен и Дингоа Црква.<ref name=":0" /> Селото има разбиен тип, поделено е на пет маала, кои имаат топографски или родовски имиња. Маалата се Тољањ (или Толјане), Брезоец, Чајане, Јарчевиш и Балабан. Оддалеченоста помеѓу маалата изнесува и по неколку километри.<ref name=":0" /> До маалата Толјане и делумно до маалото Брезоец, се стигнува преку лош шумски земјен пат, кој започнува од селото Вруток, додека главниот пат за селото Дуф се двои од регионалниот пат [[Регионален пат 1202|Р1202]] неколку стотина метри пред месноста Бунец. Овој локален пат на некои места е асфалтиран, а остатокот е макадам.<ref name="НоваМакедонија">{{Наведена мрежна страница|url=https://novamakedonija.com.mk/prilozi/raskazi-ni-za-makedonija/селото-дуф-со-пет-маала-како-пет-села/|title=Селото Дуф со пет маала, како пет села|last=Кипроски|first=Киро|date=2019-10-22|work=Нова Македонија|language=mk-MK|accessdate=2023-03-27}}</ref> <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Поглед на Дуф.jpg|Воздушен поглед на маалата Балабан (лево), Јарчевиш (средина) и Чајане (десно) Податотека:Брезовец во Дуф.jpg|Поглед на маалото Брезовец Податотека:Поглед на Дуф 3.jpg|Поглед на маало Балабан Податотека:Тољане во Дуф.jpg|Поглед на маалото Тољане </gallery> == Историја == Дуф е старо село, што може да се заклучи по зачуваните староседелски родови, по народната традиција и по остатоците од старини. Над маалото Тољањ (или Толјане) постои месноста Селиште или Старо Село. Таму некогаш се наоѓало мало село со православно македонско население. Во селото имало девет куќи во кои биле раздвоени деветте браќа. Подоцна, најголемиот дел од жителите на ова село умреле поради [[Чума (болест)|чума]]. Остатоци од населба и од стари христијански гробишта постојат и над денешното маало Јарчевиш.<ref name=":0" /> Во атарот на селото се наоѓа месноста Дингоа Црква, која се наоѓа над селото. На месноста, која на карта е означена како Димговска Црква, некогаш имало црковен храм. Рушевините од храмот денес не се познаваат. Исто така, една стара црква некогаш се наоѓала во месноста Варвара, покрај реката Мелце и недалеку од денешното село. Традицијата пренесува дека месноста го добила името бидејќи самата црква била посветена на Света Варвара.<ref name=":0" /> Првпат селото Дуф како во усните преданија така и во пишаните и материјалните документи и артефакти се спомнува во мноштвата црковни повелби за регионот [[Горна Река]] меѓу кои и црковните повелби кои датираат од [[Византија|Византискиот период]], односно од [[1020]] година, за време на владеењето на византискиот цар [[Василиј Втори]], а посебно во црковните повелби на царот [[Стефан Душан]] од [[1331]] година, [[Стефан Урош V|Стефан Урош Петти Немањиќ]] од [[1356]] исто така се спомнува во црковните повелби и од македонските кталеви кралот [[Димитрија Волкашин]] од [[1365]] година како и во црковната повелба од македонскиот крал [[Крале Марко]] од [[1371]] година за манастирот [[Свети Јован Бигорски]]. Првите пишани податоци за селото Дуф се содржат во пописниот отомански [[дефтер]] број 508 од [[1467]] година, кој се однесува за Дебарската Област, кој воедно е најстар документ на оваа област, во кој е опфатен вилаетот [[Рекански Регион|Река]], каде што се дадени и првите податоци за населението од Горна Река, односно за даноците што населението ги давало на отоманската држава. Во овој отомански дефтер за селото Дуф е запишано дека Дуф има 40 рисјански семејства (во маалото Тољан четири, во маалото Брезовец осум, во Чајане Маало десет, во Ерчевиш Маало девет и во Балабан Маало исто девет рисјански семејства).<ref name="НоваМакедонија" /> Во пописниот дефтер од [[1567]] година кој се однесува за период од 100 години, меѓу другото за село Дуф е запишано дека припаѓа на вилаетот Калканделен на чифликот на Караѓоз-бег, во кое имало 48 куќи во кои живееле 35 рисјански и шест отомански (муслимански) семејства. Вкупно 7 жители на оваа населба се заведени како жртви во [[Втора светска војна|Втората светска војна]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија.|accessdate=2024-02-12|archive-date=2024-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf|url-status=dead}}</ref> == Стопанство == [[Податотека:Куќи во Чајане.jpg|мини|300п|десно|Амбари во маалото Чајане]] Атарот на селото е голем и зафаќа простор од 25&nbsp;км², при што преовладуваат шумите со површина од 1.660,5 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 535,6 хектари, а на обработливото земјиште 296,3 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Во основа, селото има мешовита земјоделска функција.<ref name="енциклопедија" /> Во маалото Балабан и денес мештаните се занимаваат со сточарство, додека во другите маала се присутни ситното градинарство и собирањето шумски плодови.<ref name="НоваМакедонија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|602 |1953|742 |1961|608 |1971|413 |1981|231 |1991|0 |1994|55 |2002|39 |2021|30 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Дуф живееле 1.130 жители, сите [[Македонци]] од кои 860 христијани и 270 муслимани.<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_27.htm Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“, София, 1902, стр. 213.]</ref> Според секретарот на Бугарската егзархија [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Дуф имало 800 [[Македонци]], од кои 200 биле под врховенството на егзархијата и 600 под патријаршијата.<ref>Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, pp. 122-123.</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 450 [[Албанци]] и 100 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_34_38-42_PRIZREN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Дуф во 1961 година имало 608 жители од кои 363 биле [[Македонци]], а 244 [[Македонски Албанци|Албанци]]. Во 1994 година бројот значително се намалил и во селото имало само 55 жители, од кои 50 Албанци и 5 жители Македонци.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот на населението на Македонија од 2002 година, селото има 39 жители, од кои 2 Македонци и 37 Албанци.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=24 март 2023}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 30 жители, од кои 4 [[Македонци]], 22 [[Македонски Албанци|Албанци]] и 4 лица без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> Низ годините ова било вкупното население и етничка припадност на населението во Дуф: {| class="wikitable" |- ! Година ! Македонци ! Албанци ! Турци ! Срби ! {{крат|Ост.|Останати}} ! {{крат|б.п.|Лица без податоци}} ! Вкупно |- style="text-align:center;" | 1948 | — | — | — | — | — | — | '''602''' |- style="text-align:center;" | 1953 | 518 | 214 | 3 | 4 | 3 | — | '''742''' |- style="text-align:center;" | 1961 | 363 | 244 | 0 | 1 | 0 | — | '''608''' |- style="text-align:center;" | 1971 | 117 | 286 | 8 | 0 | 2 | — | '''413''' |- style="text-align:center;" | 1981 | 23 | 207 | 0 | 0 | 1 | — | '''231''' |- style="text-align:center;" | 1991 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | — | '''0''' |- style="text-align:center;" | 1994 | 5 | 50 | 0 | 0 | 0 | — | '''55''' |- style="text-align:center;" | 2002 | 2 | 37 | 0 | 0 | 0 | — | '''39''' |- style="text-align:center;" | 2021 | 4 | 22 | 0 | 0 | 0 | 4 | '''30''' |} <small>* Извор: [[Државен завод за статистика на Република Македонија]] (1948-2021), според податоци од официјалните пописи во соодветните години</small> === Родови === Дуф е македонско-албанско село со православно, исламизирано и муслиманско население. Во селото целото население во минатото го говорело [[Албански јазик|албанскиот јазик]], со што дел од македонското население е дел од групата [[Шкрети]].<ref name=":0" /> Според истражувањата од 1939 година, родови во селото по маала биле: * '''Маало Тољан''', во ова маало живее православно и муслиманско население. **'''Православни родови:''' ''Новевци'' (2 к.), староседелци; ''Николчолари'' (1 к.), староседелци; ''Цапаколари'' (5 к.), доселени се од селото [[Штировица]] во [[Горна Река]]; ''Геловци'' (2 к.) и ''Нисторовци'' (3 к.), доселени се од селото [[Нистрово]] во [[Горна Река]]; ''Наќевци'' (1 к.) и ''Чикраманци'' (2 к.), доселени се од селото [[Бродец (Гостиварско)|Бродец]] во [[Горна Река]]; ''Божиновци'' (1 к.), доселени се од селото [[Ничпур]] во [[Горна Река]] и ''Тримчалари'' (1 к.), доселени се однекаде. **'''Исламизирани родови:''' ''Оџалари'' (1 к.), гранка се од православниот род ''Николчолари''. Откако преминале на ислам, еден нивен предок станал оџа и така го добиле нивното родовско име. Во минатото, ја славеле Света Варвара. **'''Муслимански родови:''' ''Еминолар'' (1 к.), доселени се од селото [[Печково]], а таму се доселиле од [[Албанија]]. * '''Маало Брезоец''', во ова маало живее само православно население. **'''Православни родови:''' ''Таталари'' (12 к.), ''Бадулари'' (2 к.) и ''Скералар'' (5 к.), стари доселеници, доселени се од околината на [[Пешкопеја]] во северна [[Албанија]]; ''Трифтолари'' (3 к.), доселени се од селото [[Стрезимир]] во [[Горна Река]]; ''Ќировци'' (7 к.), доселени се од селото [[Штировица]] во [[Горна Река]]; ''Миајловци'' (4 к.), доселени се од селото [[Маврово]]; ''Фичоровци'' (2 к.), доселени се од селото [[Жужње]] во [[Горна Река]] и ''Билбилка'' (5 к.), доселени се од селото [[Стрезимир]] во [[Горна Река]]. * '''Маало Чајане''', во оваа маало живее православно и муслиманско население. **'''Православни:''' ''Геговци'' (1 к.), доселени се од околината на [[Куманово]]; ''Димитровци'' (1 к.), староседелци; ''Тоска'' (1 к.), доселени се од некое село во [[Горна Река]]. Подалечно потекло од [[Албанија]]. **'''Муслимански родови:''' ''Мускалар'' (10 к.), доселени се од селото [[Штировица]] во [[Горна Река]]. Подалечно потекло од [[Чаје]] во [[Љума]]; ''Дацалар'' (5 к.) и ''Фератица'' (1 к.), доселени се од селото [[Штировица]] во [[Горна Река]]. Подалечно потекло од [[Љума]] во северна [[Албанија]]. * '''Маало Јарчевиш''', во ова маало живее само православно население. **'''Православни родови:''' ''Беловци'' (4 к.), староседелци. Имаат иселеници во [[Русија]] (четири семејства); ''Матуговци'' (16 к.), стари доселеници. Доселени се од селото [[Прошовце]]; ''Големовци'' (1 к.), доселени се однекаде. Имаат иселеници во [[Русија]] (едно семејство); ''Цигановци'' (1 к.), доселени однекаде. Имаат иселеници во [[Америка]] (едно семејство). * '''Маало Балабан''', во ова маало живее православно и муслиманско население. **'''Православни родови:''' ''Ајдаровци'' (7 к.), по потекло се од [[Мирдита (округ)|Мирдита]] во северна [[Албанија]]. Таму биле католици. Некои мислат дека имаат уште подалечно потекло од [[Црна Гора]]. Од Мирдита се иселиле во [[Врбен]] во [[Горна Река]]. Таму имале роднини. Некој предок подоцна се населил во Дуф, а имале и роднини во селото [[Леуново]] (''Диневци или Ајдаровци''); ''Поречовци'' (5 к.) и ''Волчевци'' (2 к.), доселени се од селото [[Волче]] во [[Порече]]. Имаат иселеници во [[Тетово]]; ''Пицаковци'' (1 к.), доселени се од селото [[Врбен]] во [[Горна Река]]; ''Нисторовци'' (1 к.), доселени се од селото [[Врбен]] во [[Горна Река]]. Подалечно потекло од селото [[Нистрово]]; ''Бодуловци'' (2 к.), доселени се од селото [[Бродец (Гостиварско)|Бродец]] во [[Горна Река]]. Подалечно потекло од околината на [[Пешкопеја]] во северна [[Албанија]]; ''Гаврилоски'' (1 к.), доселени се од селото [[Орќуше]]. Таму биле староседелци. **'''Муслимански родови:''' ''Шаќировци'' (1 к.), доселени се од селото [[Штировица]] во [[Горна Река]]. Подалечно потекло од северна [[Албанија]]; ''Илјазои'' (1 к.), доселени се од селото [[Бродец (Гостиварско)|Бродец]] во [[Горна Река]]. Подалечно потекло од северна [[Албанија]]. <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Балабан во Дуф.jpg|Патот низ маалото Балабан Податотека:Објекти во Јарчевиш.jpg|Објекти во маалото Јарчевиш Податотека:Традиционална куќа во Брезовец.jpg|Традиционална куќа во маалото Брезоец Податотека:Кула во Чајане.jpg|Кула во маалото Чајане </gallery> === Иселеништво === Од селото има иселени родови, како православни, така и муслимански родови.<ref name=":0" /> Од православните родови, родот ''Мојсовци'' живеат во селото [[Лешница (Гостиварско)|Лешница]], кај Гостивар; родот ''Поповци'' живеат во [[Глоѓи]], кај Тетово; родот ''Поп Давидовци'' живеат во [[Скопје]] и во Северна Америка (од маалото Брезоец, а во Дуф се доселиле од [[Горно Јеловце]]); родот ''Селовци'' (2 к.) во 1914 година се иселиле во [[Истанбул]], каде претходно работеле како печалбари (биле староседелци во маалото Толјане). Имало иселувања од маалото Чајане поради турските зулуми. Муслиманскиот род ''Грапалар'', живеел во маалото Чајане, изумрел. Претходно биле доселени од Албанија. == Општествени установи == * Поранешно основно училиште == Самоуправа и политика == Кон крајот на {{римски|19}} век, Дуф било село во [[Гостиварска нахија|Гостиварската нахија]] на [[Тетовска Каза|Тетовската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото се наоѓа во рамките на новосоздадената [[Општина Маврово и Ростуше]], која настанала со [[Административна поделба на Македонија|територијалната поделба]] на Македонија во 2004 година. Претходно селото припаѓало на поранешната [[Општина Маврови Анови]], која со измените во Законот за територијална поделба на Македонија била припоена со [[Општина Ростуша]], со што двете општини ја создале новата Општина Маврово и Ростуше, во која денес се наоѓа селото. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Гостивар, додека во периодот по војната од 1957 до 1965 година се наоѓала во некогашната општина Маврово. Во рамките на истата општина се наоѓало и во периодот 1955-1957. Во периодот 1952-1955, селото се наоѓало во рамките на Општина Вруток, во која покрај Дуф се наоѓале Вруток, Ново Село, Орќуше, Печково, Равен и Речане. Во периодот 1950-1952 година, селото се наоѓало во тогашната општина Речане во која влегувале селата Дуф, Ново Село, Орќуше и Речане. === Избирачко место === Селото е опфатено во избирачкото место бр. 0498 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во простории на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=27 март 2023|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2021)|локалните избори во 2021 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 39 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati2021lokalni1krug.sec.mk/mk/mayr/r/48-646|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230327190612/https://rezultati2021lokalni1krug.sec.mk/mk/mayr/r/48-646|archive-date=2023-03-27|dead-url=|accessdate=27 март 2023|title=архивски примерок|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name=":0" /> * [[Селиште (Дуф)|Селиште]] или Старо Село — населба од непознат период; * [[Јарчевиш Маало (Дуф)|Јарчевиш Маало]] — населба и некропола од непознат период; и * [[Димговска Црква (Дуф)|Димговска Црква]] — црква од непознат период. ;Цркви<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Св. Петка“ - Дуф|Црква „Св. Петка“]] — се наоѓа во маалото Брезовец и е изградена во 1842 година; * [[Црква „Св. Богородица“ - Дуф|Црква „Св. Богородица“]] — манастирска црква. Се наоѓа во маалото Јарчевиш и е изградена во 1852 година; и * [[Црква „Св. Варвара“ - Дуф|Црква „Св. Варвара“]] — се наоѓа во маалото Толјане и е изградена во 1860 година, осветена во 2007 година. ;Цркви<ref name="верски објекти" /> * [[Џамија (Дуф)|Џамија]] — џамија во маалото Чајане ;Реки * [[Дуфска Река]] — река низ селото, притока на [[Вардар]] <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Дуф.jpg|Црквата „Успение на Пресвета Богородица“ Податотека:Црква „Св. Петка“ - Дуф.jpg|Црквата „Св. Петка“ Податотека:Дуфска Река 2.jpg|Дуфска Река Податотека:Џамија во Дуф.jpg|Селската џамија </gallery> == Редовни настани == ;Слави * [[Водици]] — собир == Личности == ;Родени во или по потекло од Дуф * [[Невзат Бејта]] (р. 1961) — политичар, градоначалник на [[Гостивар]] <!--== Култура и спорт ==--> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Дуфски цевковод 2.jpg|Дуфски цевковод Податотека:Куќа во Брезовец 2.jpg|Куќа во маалото Брезоец Податотека:Поглед на Дуф 2.jpg|Воздушен поглед Податотека:Објект кај Дуф.jpg|Стопански објект кај цевководот Податотека:Дуфски цевковод.jpg|Почетокот на цевководот Податотека:Куќа во Брезовец.jpg|Куќа во маалото Брезоец Податотека:Чешма во Јарчевиш.jpg|Чешма во маалото Јарчевиш </gallery> == Поврзано == * [[Општина Маврово и Ростуше]] * [[Гостивар]] * [[Горна Река]] * [[Горен Полог]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Duf}} * [https://www.youtube.com/watch?v=MdxU0jsDRms Прослава на Водици во селото] {{Општина Маврово и Ростуше}} [[Категорија:Дуф| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Мавровско-ростушки села]] [[Категорија:Села во Општина Маврово и Ростуше]] amkq59cm0e05mbkh08bejs6lv17eh2f 0 12074 5649189 5645641 2026-10-23T16:33:04Z Gurther 105215 Одбиена последната промена (од [[Специјална:Придонеси/~2026-55448-75|~2026-55448-75]]) и ја поврати преработката 5617273 на Gurther 5649189 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Мислодежда | име2 = Мислоежда | слика = Воздушен поглед на Мислодежда.jpg | големина на слика = 300п | опис = Воздушен поглед на селото Мислодежда | општина = {{општинскигрб|Општина Струга}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Охридско-струшка Котлина|Струшко Поле]] | население = 428 | година = 2021 | поштенски број = 6338 | повикувачки број = 046 | надморска височина = 945 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=18 | lat_sec=0 | lon_dir=E | lon_deg=20 | lon_min=41 | lon_sec=35 | слава = | мрежно место = | карта = Мислодежда во Општина Струга.svg }} '''Мислодежда''' (познато и како '''Мислоежда''') — село во областа [[Охридско-струшка Котлина|Струшко Поле]], во [[Општина Струга]], во околината на градот [[Струга]]. == Потекло и значење на името == Името на селото доаѓа од словенско потекло и влегува во групата на лични имиња изведени од зборот „мисл“. Меѓутоа, [[Јован Трифуноски]] забележал дека еден постар селанец во соседна Малесија му пренел дека селото некогаш се нарекувало '''Радо(ј)ево'''.<ref name=":0" /> == Географија и местоположба == Селото се наоѓа на источната страна на [[Охридско-струшка Котлина|Струшкото Поле]], во северниот дел на [[Општина Струга]], а под јужната падина на планината [[Караорман]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title= Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=4 август 2026|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|language=македонски|page=32}}</ref> Селото е планинско, сместено на надморска височина од 945 метри. Од градот [[Струга]], селото е оддалечено 14 километри.<ref name="енциклопедија" /> Низ селото поминува [[Регионален пат 2243|регионалниот пат 2243]]. Мислодежда има многу значајна сообраќајна местоположба лежејќи на широк превој во југозападниот дел на планината [[Караорман]]. Превојот има височина од 1000 метри и во минатото тука поминувал сточарско-пешачки пат од [[Голо Брдо]] на запад и од Струшка Малесија. Оваа поврзаност имала пресудно значење за доселувања од таа страна. Во минатото, водата за пиење доаѓала од бунари и извори, додека од 1970 година во него има водовод.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/466478840|title=Охридско-струшка област : антропогеографска проучавања|last=Трифуноски|first=Јован|authorlink=Јован Трифуноски|page=213-215|date=1992|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670251582|oclc=466478840|location=Белград}}</ref> Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Голема Краста, Бела Краста, Калуѓерска Чешма, Караорман, Паничар, Фурка, Лесковец, Селиште, Калауз, Ара-Бирачит, Шафаре, Дра-Ливад, Фуша и Црвеница.<ref name=":0" /> Селото има разреден тип, поделено на четири маала кои се наречени по родовите. Така, на север се Мена и Иса, додека Хоџа и Мета се на југ.<ref name=":0" /> == Историја == Мислодежда се смета за старо село во Струшко. Во него има различни старини и карактеристични топографски имиња. Калуѓерска Чешма и Киша (Црква) се места кои се наоѓаат на падините на возвишението Бела Краста, што се наоѓа западно од горниот дел на селото. На местото Киша се познаваат делови на ѕидови од некогашниот храм, а има и плочи од гробови. Околу 300 метри понатаму е месноста Калуѓерска Чешма. Храмот најверојатно бил манастир и бил посветен на „Св. Јован“.<ref name=":0" /> Во селото најпрвин живеело словенско население. Тоа старо население во него живеело до првата половина на {{римски|19}} век. Меѓутоа, тогаш се населиле предците на денешните албански родови, па поради тоа староседелците се иселиле. Се знае за родот Ќелешовци кои се иселиле во Малесија, а по нив има и наречена месност во селото Ара Ќелешит. Исто така се знае за родот Бирачовци со Јанковци (9 к.) кои заминале во [[’Ржаново (Струшко)|’Ржаново]] во Малесија.<ref name=":0" /> Населувањето на албанското население се случило околу 1820 година, кога дошле четири муслимански албански рода од областа Голо Брдо.<ref name=":0" /> Во селото имало црква „Св. Троица“, која се наоѓала во северниот дел од селото, на врвот од возвишението. Помеѓу двете светски војни во селото имало и жандермериска станица во која имало командир и околу 15 жандарми. Околу 1930 година, Јован Милошевиќ од Црна Гора како командир на станицата покренал акција да се обнови селската црква. На денот на Света Троица црквата била свечено осветена во присуство на охридскиот епископ Николај. При обновата биле најдени стари гробови и делови од накит во нив. Но, во текот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], црквата и жандермериската станица биле срушени. Денес, таму се наоѓа селското училиште и стари дабови.<ref name=":0" /> == Стопанство == Атарот зафаќа простор од 9,9&nbsp;км². На него преовладуваат шумите на површина од 564 [[хектар]]и, на обработливите површини отпаѓаат 232 хектари, а на пасиштата 172 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделско-шумарска функција. Во него работат услужни објекти.<ref name="енциклопедија" /> До крајот на Втората светска војна, селаните живееле од земјоделство и сточарство. Најмногу одгледувале планински жита (’рж и јачмен), како и стока — овци, кози и говеда. Меѓутоа, во поново време голем дел од мештаните заминале на привремена работа во Германија и Австрија.<ref name=":0" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|491 |1953|518 |1961|520 |1971|547 |1981|592 |1991|14 |1994|582 |2002|720 |2021|428 }} Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Мислодежда живееле 300 жители, сите [[Албанци]].<ref name=":2">[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 253.]</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 година, Мислодежда се води како чисто албанско село во [[Охридска Каза|Охридската Каза]] на [[Битолски Санџак|Битолскиот Санџак]] со 60 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|32}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 400 [[Албанци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_38_38-41_ELBASAN_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Мислодежда е средно по големина село, без поголеми промени на бројот на населението до 2000-тите години. Така, селото во 1961 година имало 520 жители, од кои 499 биле Албанци, шест Турци, четворица Македонци и 10 жители муслимани, а во 1994 година 582 жители, албанско население.<ref name="енциклопедија" /> Пописот од 1991 година не бил целосно одржан во селото Мислодежда, бидејќи дел од неговото население одбило да учествува, односно го бојкотирало неговото одржување, поради што за таа пописна година, за селото нема целосни податоци.{{#tag:ref|Во Пописот од 1991 година, во населените места: Страчинци, Љуботен, Арачиново, Грушино, Мојанци, Орланци, Боговиње, Жеровјане, Пирок, Милетино, Радиовце, Теново, Челопек, Горно Јаболчиште, Велешта, Горно Татеши, Долно Татеши, Врапчиште, Топлица, Вруток, Долно Јеловце, Здуње, Речане, Балин Дол, Беловиште, Гостивар, Дебреше, Мало Турчане, Чајле, Баниште, Дебар, Кривци, Селокуќи, Хаме, Делогожди, Корошишта, Ливада, Мислодежда, Ново Село (Делогожди), Горна Бањица, Долна Бањица, Симница, Долна Лешница, Желино, Озормиште, Требош, Бачишта, Букојчани, Горно Строгомиште, Зајас, Колари, Лешница, Палиград, Смесница, Копанце, Шемшево, Горно Палчиште, Долно Палчиште, Камењане, Кичево, Долно Свиларе, Кондово, Радуша, Рудник Радуша, Бедиње, Горно Коњаре, Д`лга, Куманово, Лопате, Романовце, Сопот, Табановце, Черкези, Белановце, Матејче, Никуштак, Опае, Ропалце, Жужње, Нистрово, Сенце, Тануше, Добри Дол, Калиште, Неготино-Полошко, Сенокос, Бериково, Гарани, Јагол, Ново Село (Осломеј), Поповјани, Премка, Србица, Стрелци, Туин, Шутово, Охрид, Ќојлија, Арнакија, Буковиќ, Грчец, Крушопек, Ласкарци, Љубин, Семениште, Барово, Јаболци, Биџево, Долна Белица, Заграчани, Калишта, Радолишта, Струга, Батинци, Вртекица, Морани, Студеничани, Глоѓи, Доброште, Непроштено, Пршовце, Слатино, Теарце, Голема Речица, Лавце, Мала Речица, Сараќино, Тетово, Баланци, Форино, Чегране, Џепиште, Гајре, Лисец, Скопје дел - Гази Баба, Скопје дел Карпош, Скопје дел - Центар и Скопје дел - Чаир, дел од жителите не прифатија да замат учество (го бојкотираа) во Пописот.|group="заб"}} Според пописот од 2002 година, селото броело 720 жители, од кои 1 Македонец, 717 [[Македонски Албанци|Албанци]] и 2 останати.<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=4 август 2026}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 428 жители, од кои 407 [[Македонски Албанци|Албанци]] и 21 лице без податоци.<ref>{{Попис2021белешка}}</ref> {{Пописи|300|—|491|518|520|547|592|14|582|720|428}} === Родови === Мислодежда е албанско село.<ref name=":0" /> Според истражувањата на [[Јован Трифуноски]] од 1977 година, родови во селото се: ''Мена'' (35 к.) и ''Иса'' (15 к.), први селски доселеници. Во родот Мена се знае следното родословие: Биза (жив, 65 години во 1977 г.)-Адил-Кадри-Алит-Мена, основачот на родот кој се доселил; ''Хоџа'' (15 к.), доселени по првите два рода. Во родот Хоџа се знае следното родословие: Ариз (жив, 65 години во 1977 г.)-Јашар-Бафте-Јашар-Оџа, основачот на родот кој се доселил; ''Мета'' (15 к.), доселени во исто време како претходниот род. По родот Мета во селото немало доселувања туку селото растело по природен пат. Според истражувањата на [[Бранислав Русиќ]] од крајот на 1940-тите, родови во селото се: ''Мена'' (17 к.), ''Хоџа'' (11 к.), ''Иса'' (10 к.), ''Мета'' (10 к.), ''Џила'' (8 к.), ''Тафа'' (7 к.), ''Џелеши'' (4 к.) и ''Хида'' (2 к.). Сите родови дошле околу 1760-1780 година од областа Лура ([[Северна Албанија]]) и околината од [[Пешкопеја]]. === Иселеништво === Покрај иселувањето на словенското население од Мислодежда, помеѓу двете светски војни и по Втората светска војна имало иселуавње и на некои албански домаќинства. Се смета дека се иселиле околу 50 семејства, најмногу во градовите Охрид, Струга, Битола, како и во пониските низински села. Иселеници во тие села се ''Мислодеждани'' (6 к.) во селото Ливада, ''Мислодеждани'' (5 к.) во селото Биџево, ''Иса'' (7 к.) во селото Горенци и ''Мена'' (1 к.) во Ново Село.<ref name=":0" /> == Општествени установи == * [[ПУ „Орхан Џемаили“ - Мислодежда|Подрачното основно училиште „Орхан Џемаили“]], петгодишно основно училиште во состав на [[ОУ „Орхан Џемаили“ - Горно Татеши]] * Здравствена амбуланта <gallery mode="packed" heights="200п"> Податотека:ОУ „Орхан Џемаили“ - Мислодежда.jpg|Основното училиште Податотека:Амбуланта во Мислодежда.jpg|Здравствената амбуланта </gallery> == Самоуправа и политика == На крајот од XIX век, Мислодежда било село во [[Охридска Каза|Охридската Каза]] на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Селото влегува во рамките на [[Општина Струга]], која била проширена по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото се наоѓало во некогашната [[Општина Делогожди]]. Во периодот од 1957 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Струга. Во периодот од 1955 до 1957 година, селото припаѓало на некогашната општина Велешта. Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Караорман, во која покрај селото Мислодежда, се наоѓале и селата Богојци, Брчево, Глобочица, Збажди, Локов, Поум, Присовјани и Ржаново. Во периодот 1950-1952 година, селото Мислодежда било седиште на некогашната истоимена општина, во која влегувале селата Богојци, Брчево, Мислодежда и Поум. === Избирачко место === Во селото постои избирачкото место бр. 1900 според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во просториите на основното училиште.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == ;Археолошки наоѓалишта<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|395}}</ref> * [[Долна Црква (Мислодежда)|Долна Црква]] — некропола од доцниот среден век; * [[Сред Село (Мислодежда)|Сред Село]] — некропола од доцноантичкото време; и * [[Црква (Мислодежда)|Црква]] — средновековна црква и некропола. ;Цркви<ref name=":0" /> * До [[Втора светска војна|Втората светска војна]] во селото постоела црквата „Св. Троица“ на врвот на возвишението на сретсело каде била сместена и жандериската станица. ;Џамии<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> * [[Џамија (Мислодежда)|Џамија]] — главна селска џамија. <!--== Редовни настани == == Личности == ;Родени во или по потекло од Мислодежда == Култура и спорт ==--> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="200п"> Податотека:Автобуска постојка во Мислодежда.jpg|Автобуска постојка Податотека:Детски парк во Мислодежда.jpg|Детски парк Податотека:Споменик во Мислодежда.jpg|Споменик во селото за загинатите од 1913 г. Податотека:Џамија во Мислодежда.jpg|Селската џамија </gallery> == Поврзано == * [[Општина Струга]] * [[Струшко Поле]] == Наводи == {{наводи|2}} ;Забелешки {{Reflist|group="заб"}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Mislodežda}} {{Општина Струга}} [[Категорија:Мислодежда| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Струшки села]] [[Категорија:Села во Општина Струга]] pvm373xl5k4kvh1uyb1fyk27y5995i8 0 12332 5649234 5545436 2026-10-23T19:13:46Z P.Nedelkovski 47736 дополнување 5649234 wikitext text/x-wiki {{Infobox WS |type=[[Азбука]] |name=Глаголица<br>{{Script|Cyrs|Кѷрїлловица}}<br>ⰽⱛⱃⰻⰾⰾⱁⰲⰻⱌⰰ |time=[[862]]/[[863]] до [[Среден век|средниот век]] |languages=[[Старословенски јазик|старословенски]] |creator=[[Свети Кирил и Методиј]] |sample=Glagolithic tablet.jpg |caption=<small>[[Башчанска плоча|Башчанската плоча]]</small> |iso15924=Glag }} {{Историја на азбуката}} {{Македонски јазик}} '''Глаголското писмо''' или '''глаголица''' ([[Старословенски јазик|старословенски]]: {{Script|Cyrs|Кѷрїлловица}}, ⰽⱛⱃⰻⰾⰾⱁⰲⰻⱌⰰ) — најстарата позната [[Словенски јазици|словенска]] [[азбука]]. Била создадена од [[Константин Филозоф|Св. Кирил]] (827 — 869) и [[Св. Методиј]] (826 — 885) во [[855]] или околу [[862]]/[[863]] за преведување на [[Библија]]та и други книги на [[Словенски јазици|словенски јазик]]. Името доаѓа од [[старословенски јазик|старословенскиот збор]] {{Script|Cyrs|глаголи}}, што значи „зборува“, „кажува“, „говори“, „вели“, „изрекува“. На старословенски се користи зборот „Кириловица“ за оваа азбука. ==Букви== Глаголицата има 38 букви, но нивниот број малку варира во подоцнежните верзии. Дваесет и четири букви водат потекло од графеми во [[среден век|средновековното]] курзивно [[Грчка азбука|грчко писмо (мали букви)]], но во глаголицата тие имаат орнаментален изглед. Се претпоставува дека буквите ''ша'', ''шта'' и ''ци'' доаѓаат од [[хебрејско писмо|хебрејското писмо]] (буквите [[шин]] и [[цади]]) — [[фонема|фонемите]] кои овие букви ги означуваат не постоеле во грчкиот, но постојат во хебрејскиот и се чести во повеќето [[словенски јазици]]. Другите букви се со непознато потекло. За некои од нив се претпоставува дека се засноваат на хебрејски и самаритските писма, кои Кирил ги научил за време на неговата посета на [[Хазари]] во [[Херсон]]. Хрватската глаголица има долга и интересна историја, подолга од 1000 години. [[Хрвати]]те биле единствениот народ во [[Европа]] кому [[папа]]та му има дозволено да се користи со сопствениот јазик и писмо во црквата. Друга теорија (видете [[Црноризец Храбар]]) вели дека глаголицата се заснова на старословенски [[Рунско писмо|руни]] (''цртки и рецки''), кои се користеле само за свети текстови во [[Словенска религија|словенската религија]]. == Историја == Глаголицата е првото словенско писмо составено од [[Св. Кирил|Св. Константин — Кирил Филозоф]] пред заминувањето на познатата [[Моравска мисија]] во 863 година.<ref name="Македонската глаголица">{{наведена книга|last=Поп-Атанасов|first=Ѓорѓи|authorlink=Ѓорѓи Поп-Атанасов|title=Македонската Глаголица|year=2015|publisher=МАНУ|location=Скопје|pages=3–7}}</ref> Писмото е составено врз основа на гласовниот систем на [[Македонски дијалекти|македонскиот дијалектен]] говор од [[Солунско|Солунскиот крај]], врз чијашто основа Светите Кирил и Методиј формирале општословенски книжевен јазик.<ref name="Македонската глаголица" /> [[Ростислав (кнез)|Ростислав]], кнезот на [[Велика Моравија]], сакал да го ослободи [[словени|словенскиот]] народ во неговото царство од зависноста од источните [[франки]]ски свештеници и затоа, во [[862]] побарал од [[Византиски императори|византискиот цар]] да му прати дваjца мисионери, [[Свети Кирил и Методиј]], во Велика Моравија. Кирил создал нова азбука: глаголица. Азбуката била користена во Велика Моравија помеѓу [[863]] (кога Кирил и Методиј пристигнале таму) и [[885]] за владини и црковни документи и во Великоморавското училиште основано од Кирил, каде се образувале следбениците на солунските браќа (како и самиот Методиј). [[Податотека:ZographensisColour.jpg|мини|лево|[[Зографско евангелие]] (крај на X/почеток на XI век)]] Во [[886]], источнофранкискиот епископ на [[Нитра]] по име [[Вихинг]] го забранил писмото и затворил 200 следбеници на Методиј (главно ученици од првобитното училиште). Потоа тие се распрснале или, според некои извори, биле продадени како робови. Меѓутоа тројца од нив, стигнале до Бугарија и од нив било побарано од страна на царот [[Борис I]] да ги образуваат свештениците на словенски јазик. По прифаќањето на христијанството во [[Бугарија]] во [[864]], верските [[церемонии]] биле изведувани на [[Грчки јазик|грчки]] од свештеници пратени од [[Византија]]. Заради сѐ поголемото византиско влијание и ослабувањето на државата, Борис гледал на новото писмо и и јазик во црквата како важен чекор за зачувување на независноста на Бугарија. Како резултат на преземените мерки, две академии биле отворени во [[Охридска книжевна школа|Охрид]] и [[Преславска книжевна школа|Преслав]]. Оттаму, учениците патувале по разни места и ја ширеле азбуката. Некои отишле во [[Хрватска]], откаде ја започнале хрватската варијанта која се користела многу долго време. Во [[1248]], папата [[Инокентиј IV]] им дал на хрватите уникатна привилегија да се користат со тој јазик и писмо во црквата. Некои од студентите на Охридската школа отишле во [[Бохемија]] каде таа азбука се користела во 10 и 11 век, заедно со други писма. Глаголицата исто така се користела и во Русија, меѓутоа прилично ретко. Мора да се потенцира дека кирилицата не е создадена од учениците на Кирил и Методиј. Причините за тоа се многу едноставни-тие од почит кон своите учители ја задржале глаголицата во Охридската школа и ја продолжиле нивната дејност. Кирилицата води делумно потекло од грчкото писмо, со (најмалку 10) уникатни словенски букви кои доаѓаат од глаголицата. Таа речиси целосно ја истиснала глаголицата за време на [[Среден век|средниот век]]. Денес глаголицата се користи само кај [[Црковнословенски јазик|црковнословенските]] и понекогаш во литургиските книги на мајчин јазик во католичката [[Крижевска епархија]] во Хрватска. Името „глаголица“ на [[Чешки јазик|чешки]] е ''hlaholice'', на [[Словачки јазик|словачки]] ''hlaholika'', на [[Полски јазик|полски]] ''głagolica'', на [[Руски јазик|руски]], [[Македонски јазик|македонски]] и [[Бугарски јазик|бугарски]] ''глаголица'', на [[Хрватски јазик|хрватски]] ''glagoljica'', на [[Украински јазик|украински]] ''глаголиця'', на [[Белоруски јазик|белоруски]] ''глаголіца'', на [[Словенечки јазик|словенечки]] ''glagolica'', на [[Српски јазик|српски]] ''глагољица/glagoljica'' итн. == Особености == [[File:Macedonia on Glagolitic.svg|right|170п|мини|Зборот „Македонија“ на глаголица и старословенски, заоблена форма.]] Азбуката има две варијанти: заоблена и аглеста. Кај заоблената варијанта доминираат кругови и криви линии, додека во аглестата прави агли и трапезоиди. Видете го [http://kodeks.uni-bamberg.de/AKSL/Schrift/GlagolVergleichAlphabet.htm приказот] на двете варијанти или на следната врска за [http://www.tug.org/TUGboat/Articles/tb17-1/tb50zubr.pdf подетално]. Кај аглестата варијанта се користат [[лигатура (типографија)|лигатури]] многу пообилно отколку кај кирилицата и латиницата. {{clear}} {| class="wikitable" |- ! Уникод ! Заоблена ! Аглеста ! Кирилица ! Изговор ! Назив ! Значење ! Потекло |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰰ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic az.svg|25px|Azu]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Azu.svg|33px|Azu]] | style="text-align:center;" | [[А (кирилица)|А]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ɑ/}} | Аз | јас | [[Феникиска азбука|Феникиската буква]] [[алеф]] {{Script|Phnx|𐤀}} или [[крст]]<ref name="Schenker">{{Cite book|last=Schenker|first=Alexander M.|title=The dawn of Slavic: an introduction to Slavic philology|publisher=Yale University Press|location=New Haven and London|year=1995|pages=168–172|chapter=Early Writing|isbn=978-0-300-05846-8}}</ref> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰱ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic buky.svg|25px|Bouky]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Buky.svg|33px|Bouky]] | style="text-align:center;" | [[Б]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/b/}} | Буки | букви | Непознато,<ref name="Schenker" /> можно од хебрејската буква [[Бет (буква)|бет]] {{Script|Hebr|בּ}}<ref>{{Cite journal|last=ILIEVSKI|first=PETAR HR.|date=2002|title=GLAGOLICA: An Iconic Script for Visual Evangelic Preaching|url=https://www.jstor.org/stable/23065457|journal=Illinois Classical Studies|volume=27/28|pages=153–164|jstor=23065457|issn=0363-1923}}</ref> или [[Арамејска азбука|арамејската]] bīt {{Script|Armi|ܒ}}<ref>{{Cite journal|last=Jung|first=Hakyung|title=On the Origin of the Glagolitic Alphabet|url=https://www.academia.edu/24232159|journal=Scripta |volume=5 |pages=105–130|language=en}}</ref> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰲ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic vedi.svg|29px|Vede]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Vede.svg|29px|Vede]] | style="text-align:center;" | [[В (кирилица)|В]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ʋ/}} | Веди | знам | Можно од латинската буква [[V]]<ref name="Schenker" /> или превртена буква добро {{Script|Glag|Ⰴ}}<ref>{{Cite journal|last=Uspenskij|first=Boris|date=2013|title=Glagolitic Script as a Manifestation of Sacred Knowledge|url=https://search.proquest.com/docview/1550519312|language=en|pages=7–27,358|id={{ProQuest|1550519312}}}}</ref> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰳ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic glagoli.svg|23px|Glagolu]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Glagoli.svg|33px|Glagolu]] | style="text-align:center;" | [[Г]], [[Ґ]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ɡ/}} | Глаголи | говори | Можно од грчката буква [[гама]] <math>\gamma</math><ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰴ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic dobro.svg|29px|Dobro]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Dobro.svg|29px|Dobro]] | style="text-align:center;" | [[Д]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/d/}} | Добро | добро | Грчката буква [[Делта (буква)|делта]] {{Script|Grek|Δ}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰵ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic jest.svg|23px|Jestu]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Yestu.svg|33px|Jestu]] | style="text-align:center;" | [[Є]], [[Е (кирилица)|Е]], [[Э]], [[Ё (кирилица)|Ё]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ɛ/}} | Ест | е | Можно од самаритската буква [[Хе (буква)|хе]] {{Script|Samr|ࠄ}} или грчката [[сампи]] {{Script|Grek|ϡ}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰶ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic zhivete.svg|29px|Zhivete]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Zhivete.svg|29px|Zhivete]] | style="text-align:center;" | [[Ж]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ʒ/}} | Живете | живејте | Непознато,<ref name="Schenker" /> можно од [[Коптска азбука|коптската буква џанџа]] {{Script|Copt|ϫ}} или [[астролошки симболи|астролошкиот симбол]] за [[Риби (хороскопски знак)|риби]] {{Emoji presentation|♓️|text}} |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰷ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic dzelo.svg|29px|Dzelo]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Dzelo.svg|29px|Dzelo]] | style="text-align:center;" | [[Ѕ (кирилица)|Ѕ]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/d͡z/}} | Ѕело | многу | Непознато,<ref name="Schenker" /> можно од ерменската буква за {{script|Armn|Ձ}}<ref>{{Cite web|title=Wiener slawistischer Almanach|url=https://periodika.digitale-sammlungen.de/wsa/Blatt_bsb00000477,00291.html|access-date=2020-08-26|website=periodika.digitale-sammlungen.de}}</ref> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰸ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic zemlja.svg|29px|Zemlja]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Zemlja.svg|29px|Zemlja]] | style="text-align:center;" | [[З]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/z/}} | Землја | земја | Можно е варијанта на грчката буква [[тета (буква)|тета]] {{Script|Grek|θ}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰹ,&nbsp;Ⰺ}} | style="text-align:center;" | {{nowrap|[[File:Glagolitic Iota.svg|29px|I]], [[File:Glagolitic izhe.svg|29px|Izhe]]}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Izhe.svg|33px|Izhe]] | style="text-align:center;" | [[І (кирилица)|Ι]], [[Ї (кирилица)|Ї]] | style="text-align:center; white-space:nowrap;" | {{IPA|/i/}}, {{IPA|/j/}} | Иже | којшто |Можно од грчката буква [[ипсилон]] {{Script|Grek|Y}}<ref name="Kuznetsov 2012 7–14">{{Cite journal|last=Kuznetsov|first=Anatoly Mikhailovich|date=2012|title="Бывают странные сближенья…": греческий юпсилон и глаголица|url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=461622|journal=Slavistica Vilnensis|language=ru|volume=57|pages=7–14|issn=2351-6895}}</ref> или [[јота (буква)|јота]] со диереза {{Script|Grek|ϊ}}<ref name="Schenker" /> |- |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰻ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic i.svg|25px|I]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square I.svg|33px|I]] | style="text-align:center;" |[[И]] | style="text-align:center; white-space:nowrap;" | {{IPA|/i/}}, {{IPA|/j/}} | И | и | Можно од симболот за [[ихтис|риба]]<ref name="Kuznetsov 2012 7–14"/> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰼ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic djerv.svg|25px|Gjerv]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Djervi.svg|25px|Gjerv]] | style="text-align:center;" | [[Ѓерв|Ꙉ]], [[Ћ]], [[Ђ]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/d͡ʑ/}} | Ѓерв | дрво | Непознато<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰽ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic kako.svg|50x50px|Kako|alt=]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Kako.svg|50x50px|Kako|alt=]] | style="text-align:center;" | [[К (кирилица)|К]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/k/}} | Како | како | Хебрејската буква [[Коф (буква)|коф]] {{Script|Hebr|ק}}&lrm;<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰾ}} | style="text-align:center; white-space:nowrap;" | [[File:Glagolitic Ljudьje.svg|x31px|Ljudie]] , [[File:Glagolitic ljudi.svg|x28px|Ljudie]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Ljudije.svg|33px|Ljudie]] | style="text-align:center;" | [[Л]], [[Љ]] | style="text-align:center; white-space:nowrap;" | {{IPA|/l/}}, {{IPA|/ʎ/}} | Људие | луѓе | Можно од грчката буква [[ламбда]] {{Script|Grek|λ}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⰿ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic mislete.svg|33px|Myslite]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Myslite.svg|33px|Myslite]] | style="text-align:center;" | [[М (кирилица)|М]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/m/}} | Мислите | мислите | Грчката буква [[Му (буква)|му]] {{Script|Grek|μ}}.<ref name="Schenker" /> Кај аглестата варијанта била заменета со слична на латинична/кирилична форма, делумно поради нејзината комплексност<ref>{{cite journal |last=Čunčić |first=Marica |date=1999 |title=Duktus tipaua glagoljskoga pisma |trans-title=Ductus of the types of Glagolitic script |url=https://hrcak.srce.hr/index.php?show=clanak&id_clanak_jezik=244114 |language=hr |journal=Filologija |issue=32 |pages=33 |publisher= Staroslavenski institut |publication-place=Zagreb}}</ref> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱀ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Našь.svg|x29px|Našь]] ,[[File:Glagolitic nash.svg|x28px|Nashi]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Nashi.svg|33px|Nashi]] | style="text-align:center;" | [[Н]], [[Њ]] | style="text-align:center; white-space:nowrap;" | {{IPA|/n/}}, {{IPA|/ɲ/}} | Наш | наш | Непознато<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱁ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic on.svg|33px|Onu]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Onu.svg|33px|Onu]] | style="text-align:center;" | [[О]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ɔ/}} | Он | тој/оној | Непознато<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱂ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic pokoi.svg|33px|Pokoi]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Pokoji.svg|33px|Pokoi]] | style="text-align:center;" | [[П]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/p/}} | Покои | покој/спокој/спокојство/мир | Можно од постарата варијанта на грчката буква [[Пи (буква)|пи]] {{GrGl|Pi archaic}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱃ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic rtsi.svg|33px|Rici]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Ritsi.svg|33px|Rici]] | style="text-align:center;" | [[Р (кирилица)|Р]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/r/}} | Р'ци | Речи!/ Кажи! | Можно од грчката буква [[Ро (буква)|ро]] {{Script|Grek|ρ}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱄ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic slovo.svg|33px|Slovo]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Slovo.svg|33px|Slovo]] | style="text-align:center;" | [[С (кирилица)|С]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/s/}} | Слово | збор/слово | |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱅ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic tverdo.svg|33px|Tvrido]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Tvrido.svg|33px|Tvrido]] | style="text-align:center;" | [[Т (кирилица)|Т]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/t/}} | Тврдо | тврдо/цврсто | Можно од грчката буква [[тау]] {{Script|Grek|τ}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱆ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic uk.svg|33px|Uku]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Uku.svg|33px|Uku]] | style="text-align:center;" | [[У]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/u/}} | Ук | ук/учен/просветен | Лигатура на ''он'' {{script|Glag|Ⱁ}} и ''ижица'' {{script|Glag|Ⱛ}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱇ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic capital letter Fritu.svg|39px|Fritu]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Fritu.svg|32px|Fritu]] | style="text-align:center;" | [[Ф]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/f/}} | Фрт | | Варијанта на грчката буква [[Фи (буква)|фи]] {{Script|Grek|φ}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱈ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic kher.svg|33px|Heru]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Heru.svg|33px|Heru]] | style="text-align:center;" | [[Х (кирилица)|Х]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/x/}} | Хер | | Непознато, слична на ''глаголи'' {{script|Glag|Ⰳ}} и латинската буква [[h]]<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱉ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic ot.svg|33px|Out]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Otu.svg|33px|Out]] | style="text-align:center;" | [[Ѡ]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ɔ/}} | От | од | Лигатура на ''он'' {{script|Glag|Ⱁ}} и превртено ''он''<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱋ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic shta.svg|33px|Shta]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Shta.svg|33px|Shta]] | style="text-align:center;" | [[Щ]] | style="text-align:center; white-space:nowrap;" | {{IPA|/tʲ/}}, {{IPA|/ʃ͡t/}} | Шта | | Лигатура на ''ша'' {{Script|Glag|Ⱎ}} над ''тврдо'' {{Script|Glag|Ⱅ}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱌ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic tsi.svg|33px|Ci]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Tsi.svg|33px|Ci]] | style="text-align:center;" | [[Ц (кирилица)|Ц]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/t͡s/}} | Ци | | Хебрејската буква [[цаде]] на крајот од зборот{{Script|Hebr|ץ}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱍ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic cherv.svg|33px|Chrivi]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Chrivi.svg|33px|Chrivi]] | style="text-align:center;" | [[Ч]], [[Џ]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/t͡ʃ/}} | Чрв | црв | Непознато, слична на ''шта'' {{Script|Glag|Ⱋ}};<ref name="Schenker" /> можно од хебејската буква [[цаде]] која не е на крајот од зборот {{Script|Hebr|צ}} |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱎ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic sha.svg|33px|Sha]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Sha.svg|33px|Sha]] | style="text-align:center;" | [[Ш]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ʃ/}} | Ша | тишина | Хебрејската буква [[Шин (буква)|шин]] {{Script|Hebr|ש}}&lrm;<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱏ}} | style="text-align:center;" | {{nowrap|[[File:Glagolitic yer.svg|33px|Jeru]], [[File:Glagolitic Jerъ.svg|x33px|Jerъ]]}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Yeru.svg|33px|Jeru]] | style="text-align:center;" | [[Ъ]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ɯ/}} | Ер (голем) | | Можно е модификација на ''он'' {{script|Glag|Ⱁ}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|ⰟⰊ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic yeri.svg|40px|Jery]] | | style="text-align:center;" | [[Ы]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ɨ/}} | Ери | | Лигатура; [[диграф]] на ''ер'' ({{Script|Glag|Ⱏ}}) или ''ери'' ({{Script|Glag|Ⱐ}}), со ''иже'' ({{Script|Glag|Ⰹ, Ⰺ}}) или ''и'' (Ⰻ).<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱐ}} | style="text-align:center;" | {{nowrap|[[File:Glagolitic yerj.svg|39px|Jeri]], [[File:Glagolitic Jerь.svg|x33px|Jerь]]}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Yeri.svg|39px|Jeri]] | style="text-align:center;" | [[Ь]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ə/}} | Ер (мал) | | Можно е модификација на ''он'' {{script|Glag|Ⱁ}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱑ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic yat.svg|36px|Jati]] | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic Letter Square Yati.svg|36px|Jati]] | style="text-align:center;" | [[Ѣ]], [[Я]] | style="text-align:center; white-space:nowrap;" | {{IPA|/æ/}}, {{IPA|/jɑ/}} | Јат | | Можно од епиграфската форма на грчката буква [[алфа]] {{Script|Grek|Α}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱖ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic capital letter Yo.svg|40px]] | | style="text-align:center;" | [[Ё]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/jo/}} | | | Непознато:<ref name="Schenker" /> хипотетичка буква'','' не е сигурно дали постоела како посебна |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱓ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic yu.svg|30px|Jou]] | | style="text-align:center;" | [[Ю]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ju/}} | Ју | | Непознато<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱔ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic ens.svg|30px|Ensu (small jousu)]] | | style="text-align:center;" | [[Јус|Ѧ]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ɛ̃/}} | [Мал јус] | | Грчката буква [[епсилон]] {{Script|Grek|ε}}, која исто така се користи за означување на назалност<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱗ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic yens.svg|35px|Jensu (small jousu)]] | | style="text-align:center;" | [[Јус|Ѩ]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/jɛ̃/}} | [Мал јотиран јус] | | Лигатура на ''ест'' {{script|Glag|Ⰵ}} и ''мал јус'' {{script|Glag|Ⱔ}} за назалност<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱘ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic ons.svg|35px|Onsu (big jousu)]] | | style="text-align:center;" | [[Јус|Ѫ]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/ɔ̃/}} | [Голем јус] | | Лигатура на ''он'' {{script|Glag|Ⱁ}} и ''мал јус'' {{script|Glag|Ⱔ}} за назалност<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱙ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic yons.svg|35px|Jonsu (big jousu)]] | | style="text-align:center;" | [[Јус|Ѭ]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/jɔ̃/}} | [Голем јотиран јус] | | Лигатура на непозната буква и ''мал јус'' {{Script|Glag|Ⱔ}} за назалност<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱚ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic fita.svg|30px|Thita]] | | style="text-align:center;" | [[Ѳ]] | style="text-align:center;" | {{IPA|/θ/}} | [Тита] | | Грчката буква [[тета (буква)|тета]] {{Script|Grek|θ}}<ref name="Schenker" /> |- | style="text-align:center; font-size:xx-large;" class="Unicode" | {{Script|Glag|Ⱛ}} | style="text-align:center;" | [[File:Glagolitic izhitsa.svg|27px|Yzhica]] | | style="text-align:center;" | [[Ижица|Ѵ]] | style="text-align:center; white-space:nowrap;" | {{IPA|/ʏ/}}, {{IPA|/i/}} | Ижица | | |} == Употреба на глаголицата во Словенија == Глаголицата редовно се користела за верски и световни цели во [[Истра]] и на хрватскиот брег (особено на островите во [[Кварнер]]). Во оваа област, глаголицата доживеала вистински развој со пронаоѓањето на печатењето — првата печатена книга на глаголица била објавена во [[1483]] година („Мисална книга“ или „[[Мисал]]“). [[Примож Трубар]], исто така, помогнал во ширењето на глаголицата, иако тој погрешно ја нарекол „хрватско“ писмо. Секако, глаголицата не била само хрватска. Значителен број глаголички записи се зачувани и на словенечки јазик. Повеќето од нив се наоѓаат по должината на хрватската граница: во близина на [[Копер]] и во Северна Истра (на пр. [[Кркавче]], [[Шмарје, Копер|Шмарје]]), како и во познатата црква во [[Храстовље]]<ref>{{наведена книга |last=Pucer |first=Alberto |year=2005 |title=Патување низ словенечка Истра |publisher=Libris |isbn=961-91468-1-6 |cobiss=219328768 |pages=50}}</ref> – каде фреските содржат натписи (графити) на глаголица. На пример, на сликата каде што Исус е камшикуван, изгребан е натписот: „Не удри, магаре, по овој свет човек кој ги создаде небото и земјата“. Поединечни записи се наоѓаат и во црквите во [[Горењска]] ([[Стара Фужина]], [[Бодешче]], [[Буковица (Шкофја Лока)|Буковица]] итн.), во [[Долењска]] и [[Приморска]] ([[Приморски Лог при Сеножечах]], [[Мисличе]], [[Илирска Бистрица]] итн.). Најстариот глаголички текст во Словенија е таканаречениот „Љубљански хомилијар“ (хомилијар = збирка проповеди), кој го проучувал [[Жига Зоис]]. Покрај Зоис, со глаголицата работеле и некои други познати Словенци: Линхарт, Бохорич, Копитар итн. Љубљанскиот епископ [[Томаж Хрен]] во [[XVI век|16]] и [[XVII век|17 век]] исто така ракополагал свештеници кои служеле на глаголица во Љубљанската катедрала, а исто така го проверувал и нивното познавање на ова писмо и на глаголичките книги. Во поединечни случаи, глаголичките свештеници служеле во цели парохии во Словенија: ова особено се однесува на Копер и неговата околина, а накратко (околу 1600 година) глаголички свештеници биле присутни и во Птуј. Сепак, низ историјата, споровите меѓу свештениците-глаголичари и латинските свештеници се повторувале. Глаголичарите се повикувале на официјално доделените права, но „Латините“ полека, но сигурно ги заменувале. Но, не насекаде: во словенечката парохија Долина во близина на Трст, глаголицата била зачувана до средината на [[XIX век|19 век]], а на некои места во Истра и Кварнер до почетокот на [[XX век|20 век]]. Бројни глаголски натписи, ракописи, па дури и правни акти сведочат за фактот дека глаголицата била широко распространета и во регионот на Трст. Најголем број натписи се зачувани во малата црква на Богородица Салвија (Мадона дела Салвија) во близина на Контовел. До околу 1930 година, во Долина имало дури шест земјишни регистри на глаголица и еден тестамент како правен акт. Покрај тоа, постоел и глаголски мисал. Најпознат бил глаголскиот мисал од Ричмање, кој датира од [[1483]] година. Периодот на создавање глаголски ракописи таму траел речиси еден век (од 1548 до 1617 година). Многу повеќе записи се зачувани во копарската епархија, во црквите, па дури и во приватните домови, а особено во [[Чрни Кал]]. За време на фашизмот, сеќавањето на глаголската (односно словенечката) литургија сè уште било живо во некои парохии на Приморјето. За време на најлошиот период од фашистичкиот прогон, поединечни свештеници го бранеле словенечкиот јазик врз основа на тоа што Папата дозволил миса на словенски јазик (на некои места дури и ги зачувале богослужбените книги на глаголица). Од времето пред [[Прва светска војна|Првата светска војна]], мора да се спомене уште еден познат Словенец кој се занимавал со глаголица. Тоа е д-р [[Антон Махнич]], словенечки [[теологија|теолог]], роден во [[Кобдиљ]] (во близина на [[Штањел]]) во областа [[Крас (област)|Крас]]. Тој им е познат на Словенците првенствено по неговите политички активности: како свештеник, тој остро се спротивставил на либералот [[Иван Тавчар]]. Тој исто така бил голем поддржувач на [[Римокатоличка црква|Римокатоличката црква]] во сите области. Во втората половина на 19 век, националните прогресивни движења во [[Австроунгарија]] силно оживеале ([[Пролет на народите]]). Во тоа време, глаголицата доживеала нов импулс во Истра и Кварнер, бидејќи преку неа се нагласувал националниот јазик (словенечкиот и хрватскиот). На истата територија живееле и Италијанци, кои сакале што поскоро да ги потиснат Словенците и Хрватите (дури и пред официјалниот почеток на фашизмот). Затоа, Италијанците побарале од црковните власти целосна забрана на глаголицата. Црквата избрала човек кој отсекогаш бил верен римокатолик — Антон Махнич — и го назначила за епископ на оваа област (диецезата се наоѓала на Крк) за да се справи со овој проблем еднаш засекогаш. Но, се случило нешто неверојатно: Махнич веднаш сфатил дека глаголицата и употребата на народниот јазик не се спротивни на учењата на Црквата, бидејќи папата ги одобрил и двете. И уште повеќе: Махнич вложил максимални напори да ја зачува глаголицата, основал Глаголичка академија (на [[Крк]]) и дури се обидел да ја прошири нејзината употреба на сите територии населени со Словени. Во меѓувоениот период, употребата на глаголицата и словенечкиот или хрватскиот јазик во богослужбата била речиси задолжителна за целата територија на Кралството Југославија. Но, подоцна историјата тргнала во поинаков правец: [[Папа Јован XXIII|Папаta Јован XXIII]] дозволил верските обреди да се извршуваат на народните јазици низ целиот свет. Ова го ставило јазикот во преден план пред писмото, а глаголицата (како писмо) го доживеала својот конечен крај. Глаголицата е всушност многу сложена за пишување (една буква се состои од многу повеќе потези отколку во латиницата) и речиси 1000 години била само начин за свештениците да служат миса на мајчиниот јазик. Кога бил дозволен мајчиниот јазик, глаголицата повеќе не била потребна. == Уникод == Глаголицата е додадена во [[Уникод]]-от во верзијата 4 јануари Кодпоинт-опсегот е U+2C00 – U+2C5E. Поврзано: * [http://www.unicode.org/charts/PDF/U2C00.pdf Приказ на глаголскиот код] == Галерија == <gallery> Податотека:ZographensisColour.jpg|[[Зографско четвороевангелие]] (XX-XX век), [[Зографски манастир]]. File:Македонската глаголица.pdf|Книгата „Македонската глаголица“ (2015) од акад. [[Ѓорѓи Поп-Атанасов]] со детален приказ и објаснувања на сите глаголски букви и ракописи напишани и најдени во [[Македонија]] (кликнете за да го отворите во целост). </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Користена литература == * Fucic, Branko: ''Glagoljski natpisi''. (In: Djela Jugoslavenske Akademije Znanosti i Umjetnosti, knjiga 57.) Zagreb, 1982. 420 p. * Fullerton, Sharon Golke: ''Paleographic Methods Used in Dating Cyrillic and Glagolitic Slavic Manuscripts''. (In: Slavic Papers No јануари ) Ohio, 1975. 93 p. * Gosev, Ivan: ''Rilszki glagolicseszki lisztove''. Szofia, 1956. 130 p. * Jachnow, Helmut: Eine neue Hypothese zur Provenienz der glagolitischen Schrift - Überlegungen zum 1100. Todesjahr des Methodios von Saloniki. In: R. RathMayr (Hrsg.): ''Slavistische Linguistik 1985'', München 1986, 69-93. * Jagic, Vatroslav: ''Glagolitica. Würdigung neuentdeckter Fragmente'', Wien, 1890. * Kiparsky, Valentin: ''Tschernochvostoffs Theorie über den Ursprung des glagolitischen Alphabets'' In: M. Hellmann u.a. (Hrsg.): ''Cyrillo-Methodiana. Zur Frühgeschichte des Christentums bei den Slaven'', Köln 1964, 393-400. * Miklas, Heinz (Hrsg.): ''Glagolitica: zum Ursprung der slavischen Schriftkultur'', Wien, 2000. * Steller, Lea-Katharina: [http://fullextra.hu/modules.php?name=News&file=print&sid=782 ''A glagolita írás''] In: B.Virághalmy, Lea: ''Paleográfiai kalandozások''. Szentendre, 1995. ISBN 963-450-922-3 * Vais, Joseph: ''Abecedarivm Palaeoslovenicvm in usum glagolitarum''. Veglae, [Krk], 1917. XXXVI, 74 p. * Vajs, Josef: ''Rukovet hlaholske paleografie. Uvedení do knizního písma hlaholskeho''. V Praze, 1932. 178 p, LIV. tab. == Поврзано == * [[Глаголска миса]] * [[Македонска азбука]] * [[Македонски писма]] * [[Македонски јазик]] * [[Историја на македонскиот јазик]] {{Македонски писма}} {{македонска граматика}} {{Словенски азбуки}} [[Категорија:Глаголица| ]] [[Категорија:Азбуки]] [[Категорија:Словенска култура]] [[Категорија:Историја на македонскиот јазик]] [[Категорија:Македонски јазик]] [[Категорија:Велика Моравија]] [[Категорија:Старословенски јазик]] gsf7xp9gxjbu02krbfoahiry83st506 0 16497 5649210 5565379 2026-10-23T17:32:50Z Ehrlich91 24281 5649210 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име = Св. Леонтиј | lat_dir=E | lat_deg=22 | lat_min=35 | lat_sec=17 | lon_dir=N | lon_deg=41 | lon_min=26 | lon_sec=57 | position = left |епархија=Струмичка |намесништво= |парохија= |слика=Манастир Водоча 10.JPG |држава=Македонија |место=Водоча |општина=Струмица |изградба= IV - XIV век |живопис= X, XI, XII век |осветување= }} '''Манастир Свети Леонтиј''' — познат и како '''Водочки манастир''' — средновековен манастир и археолошко наоѓалиште во селото [[Водоча]], близу [[Струмица]]. Во манастирот се наоѓа седиштето, односно седиштето на владиката на Струмичката епархија, [[Наум Струмички|митрополитот г. Наум]], а во него живее и женско монашко сестринство. ==Историја== Комплексот [[црква (градба)|цркви]] Св. Леонтиј се наоѓа во село [[Водоча]] на оддалеченост од 4&nbsp;км. од [[Струмица]]. Во наоѓалиштето се сочувани три [[црква|цркви]] (источна, западна и средна) со три фази на живописување во ентериерите, архитектонски остатоци, придружни објекти и манастирски комплекс, [[трпезарија]], стопански објекти, две бањи и повеќеслојна христијанска некропола. Од [[7 век]] до [[9 век]]. Подигната е врз урнатините на ранохристијанска базилика, во времето на царот Самоил.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Македонски историски речник|first=|last2=д-р Стојан Киселиновски и др.|first2=|publisher=ИНИ|year=2000|isbn=9989-624-46-1|location=Скопје|pages=111}}</ref> Подоцна е подигната источната, трикорабна куполна [[црква (градба)|црква]], која била епископска. Оваа [[црква (градба)|црква]] била оштетена во [[Самуил|Самуиловиот период]] а подоцна е повторно обновена. Како епископска се споменува во [[1018]] година во повелбите на [[Василиј II]], по пропаста на [[Самоилово Царство|Самоиловата држава]]. Денес од неа се зачувани [[олтар|олтарната апсида]], проскомидијата и ѓаконикот. Првобитниот [[иконостас]] бил [[мермер]]ен, а подот од мермерни плочи. Рушењето на оваа [[црква (градба)|црква]] е поврзано со пропаста на [[Самоилово Царство|Самоиловата држава]] и паѓањето на [[Струмица]] под [[Византиј|византиска]] власт во [[1018]] година. Во периодот од [[1018]] до [[1037]] година изградена е западната, мала крстовидна куполна [[црква (градба)|црква]] поцветена на св. Богородица Елеуса и Воведение. Во струмичкиот крај во овој период постоеле три цркви на Св. Богородица Милостива (Елеуса) - Воведение,<ref name=":0" /> втората во Велјуса од [[1080]] година и во [[Струмица]] од 12-13 век. Овој специфичен случај дава повод да се верува дека [[Струмица]] и блиската околина во далечното минато била област на "'''Пресвета Богородица Милостива'''". Средната куполна [[црква (градба)|црква]] на водочкиот комплекс е посветена на св. Леонтиј, Христијански маченик од градот [[Триполи]], област [[Феникија]] кој е убиен во времето на римскиот цар [[Веспазијан]] во [[69]] и [[79]] год. поради прифаќањето на [[христијанство]]то. Подигната е во почетокот на 12 век, таа е епископско седиште со сочуван синтронос во олтарната апсида, со нартекс на западната и со отворени тремови на јужната страна. Со подигнувањето на оваа крстообразна куполна црква, западната црква била претворена во нејзина припрата.<ref name=":0" /> Како епископско седиште се споменува во еден хилендарски акт во [[1376]] год. во кој водочкиот [[епископ]] [[Данил]] и банскиот [[епископ]] [[Григориј]] со претставници на световната власт ги решавале споровите околу границите на хилендарските имоти во околината на [[Струмица]]. Некрополата која се наоѓа на југозападната и северозападната страна исто така го отсликува богатиот духовен и културен живот на наоѓалиштето. Во текот на натамошните доградби на црквата, во 12 век, е подигнат еден параклис јужно од Богородичиниот храм, а во наредното столетие е изграден и јужен бестибил до главната црква. Во средновековниот период (14-15 век), бил подигнат и анекс западно од црквата, како и отворен трем на јужната страна од комплексот.<ref name=":0" /> Со археолошките истражувања се откриени преку 1000 гробови со прилози: накит и керамика кои се датирани од XIV - XIX век. ==Живопис== Живописувањето на ентериерот на водочкиот комплекс [[црква|цркви]] се одвивал во три временски периоди во X, XI и XII век. Иако сочуван фрагментарно поседува високи ликовни квалитети, а во сликарскиот израз се присутни влијанија од античката ликовна традиција и отпори кон влијанија од современите византиски стилско ликовни струења од [[Цариград]] и [[Солун]] и желба за раскинување со византиските сликарски принципи. Античкото сликарско влијание е застапено во еден мал фрагмент од половичен неиндитификуван лик од светител од X век, кој припаѓал на најстарата источна црква за чијашто моделација на инкарнатот се користени широки намази на пигментите и акцентирање на експресија на очите и драматизмот. Во оштетениот фреско-живопис во западната водочка црква посветена на Богородица Елеуса и Воведение присутни се нови идни настојувања на балканската византиска уметност. Во неа е изведена најстарата илустрација на апокрифното Богородичино житие на македонска територија во средновековниот период.<ref name=":0" /> Особени белези на сликарството во оваа црква ги карактеризираат издолженоста на телата, и цврстата моделација на главите на Светителите. Фрагментираните сцени се со претстава од животот и детството на Пресвета Богородица, циклусот на црковни празници и претставата на фигурите на Светителите во цел раст на Св. Исавриос и Св. Евплос се насликани во периодот од [[1018]] и [[1037]] год, се вбројуваат меѓу ремек делата на средновековната уметност не само во Македонија, туку и во византиското сликарство воопшто. Во стилско-ликовен поглед оваа сликарство е блиско на сликарството остварено во црквата [[Света Софија]] во [[Охрид]],<ref name=":0" /> и со сликарството во црквите [[Свети Лука]] во [[Фокида]] и во Неа Мони на Хиос. Од фреско-живописот од средната водочка црква посветена на св. Леонтиј која е насликана во првата половина на 12 век се сочувани претстави на шест '''Архијереи''' — сцени со претстава на Св. Севастиски маченици. ==Галерија== ===Изглед и надворешност=== <gallery> File:Манастир Водоча 09.JPG|Глетка од манастирската црква „Св. Леонтиј“ File:Манастир Водоча 06.JPG|Изглед на манастирската црква „Св. Леонтиј“ File:Црква Свети Леонтие Водоча.jpg|Поглед на големата купола на црквата File:Манастир Водоча 03.JPG|Поглед на црквата од североисточната страна File:75 1&nbsp;монастырь Водоча.jpg|Манастирската црква Св. Леонтиј File:Sv. Leontij - Vodoča (2).JPG|Црквата Св. Леонтиј </gallery> ===Внатрешност и живопис на црквата=== <gallery> File:Sv. Leontij - Vodoča (12).JPG|Поглед во внатрешноста на црквата File:Sv. Leontij - Vodoča (19).JPG|Поглед во внатрешноста на црквата File:Sv. Leontij od Vodoča.JPG|Детал од живописот File:Sv. Leontij od Vodoča (4).JPG|Детал од живописот File:Внатрешност на манастирот Водоча 02.JPG|Поглед во внатрешноста на црквата File:Олтар во Водоча 07.JPG|Олтарот во црквата File:Фреска-Ѓакони-Водоча 2.jpg|Детал од фрескоживописот на ѓаконите од XI век File:Фреска-Ѓакони-Водоча 1.jpg|Детал од фрескоживописот на ѓаконите од XI век </gallery> ===Археолошко наоѓалиште=== {{Главна|Водоча (некропола)}} <gallery> File:Манастир Водоча 08.JPG|Остатоци пред влезот на црквата File:Манастир Водоча 11.JPG|Остатоци на влезот на црквата File:Ископини во Водоча 01.JPG|Ископини од ранохристијанска црква File:Sv. Leontij - Vodoča (4).JPG|Ископини од ранохристијанска црква File:Ископини во Водоча 02.JPG|Ископини од ранохристијанска црква File:Ископини во Водоча 03.JPG|Ископини од ранохристијанска црква </gallery> {{рв|Vodoča Monastery}} == Поврзано == * [[Список на археолошки наоѓалишта во Струмичко]] * [[Кулите (Водоча)|Кулите]] * [[Селиште (Водоча)|Селиште]] * [[Тиверија (Водоча)|Тиверија]] == Наводи == {{наводи}} {{Згради и градби во Струмица}} {{Архео-Струмица}} {{КНМ-Струмица}} [[Категорија:Манастири во Струмичката епархија]] [[Категорија:Знаменитости во Струмица]] [[Категорија:Цркви во Општина Струмица]] [[Категорија:Цркви од 9 век|Леонтие]] [[Категорија:Водоча]] 7o9vm1bisra02zfml9kg9fyhh9dh4xh 5649211 5649210 2026-10-23T17:33:08Z Ehrlich91 24281 /* Наводи */ 5649211 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име = Св. Леонтиј | lat_dir=E | lat_deg=22 | lat_min=35 | lat_sec=17 | lon_dir=N | lon_deg=41 | lon_min=26 | lon_sec=57 | position = left |епархија=Струмичка |намесништво= |парохија= |слика=Манастир Водоча 10.JPG |држава=Македонија |место=Водоча |општина=Струмица |изградба= IV - XIV век |живопис= X, XI, XII век |осветување= }} '''Манастир Свети Леонтиј''' — познат и како '''Водочки манастир''' — средновековен манастир и археолошко наоѓалиште во селото [[Водоча]], близу [[Струмица]]. Во манастирот се наоѓа седиштето, односно седиштето на владиката на Струмичката епархија, [[Наум Струмички|митрополитот г. Наум]], а во него живее и женско монашко сестринство. ==Историја== Комплексот [[црква (градба)|цркви]] Св. Леонтиј се наоѓа во село [[Водоча]] на оддалеченост од 4&nbsp;км. од [[Струмица]]. Во наоѓалиштето се сочувани три [[црква|цркви]] (источна, западна и средна) со три фази на живописување во ентериерите, архитектонски остатоци, придружни објекти и манастирски комплекс, [[трпезарија]], стопански објекти, две бањи и повеќеслојна христијанска некропола. Од [[7 век]] до [[9 век]]. Подигната е врз урнатините на ранохристијанска базилика, во времето на царот Самоил.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Македонски историски речник|first=|last2=д-р Стојан Киселиновски и др.|first2=|publisher=ИНИ|year=2000|isbn=9989-624-46-1|location=Скопје|pages=111}}</ref> Подоцна е подигната источната, трикорабна куполна [[црква (градба)|црква]], која била епископска. Оваа [[црква (градба)|црква]] била оштетена во [[Самуил|Самуиловиот период]] а подоцна е повторно обновена. Како епископска се споменува во [[1018]] година во повелбите на [[Василиј II]], по пропаста на [[Самоилово Царство|Самоиловата држава]]. Денес од неа се зачувани [[олтар|олтарната апсида]], проскомидијата и ѓаконикот. Првобитниот [[иконостас]] бил [[мермер]]ен, а подот од мермерни плочи. Рушењето на оваа [[црква (градба)|црква]] е поврзано со пропаста на [[Самоилово Царство|Самоиловата држава]] и паѓањето на [[Струмица]] под [[Византиј|византиска]] власт во [[1018]] година. Во периодот од [[1018]] до [[1037]] година изградена е западната, мала крстовидна куполна [[црква (градба)|црква]] поцветена на св. Богородица Елеуса и Воведение. Во струмичкиот крај во овој период постоеле три цркви на Св. Богородица Милостива (Елеуса) - Воведение,<ref name=":0" /> втората во Велјуса од [[1080]] година и во [[Струмица]] од 12-13 век. Овој специфичен случај дава повод да се верува дека [[Струмица]] и блиската околина во далечното минато била област на "'''Пресвета Богородица Милостива'''". Средната куполна [[црква (градба)|црква]] на водочкиот комплекс е посветена на св. Леонтиј, Христијански маченик од градот [[Триполи]], област [[Феникија]] кој е убиен во времето на римскиот цар [[Веспазијан]] во [[69]] и [[79]] год. поради прифаќањето на [[христијанство]]то. Подигната е во почетокот на 12 век, таа е епископско седиште со сочуван синтронос во олтарната апсида, со нартекс на западната и со отворени тремови на јужната страна. Со подигнувањето на оваа крстообразна куполна црква, западната црква била претворена во нејзина припрата.<ref name=":0" /> Како епископско седиште се споменува во еден хилендарски акт во [[1376]] год. во кој водочкиот [[епископ]] [[Данил]] и банскиот [[епископ]] [[Григориј]] со претставници на световната власт ги решавале споровите околу границите на хилендарските имоти во околината на [[Струмица]]. Некрополата која се наоѓа на југозападната и северозападната страна исто така го отсликува богатиот духовен и културен живот на наоѓалиштето. Во текот на натамошните доградби на црквата, во 12 век, е подигнат еден параклис јужно од Богородичиниот храм, а во наредното столетие е изграден и јужен бестибил до главната црква. Во средновековниот период (14-15 век), бил подигнат и анекс западно од црквата, како и отворен трем на јужната страна од комплексот.<ref name=":0" /> Со археолошките истражувања се откриени преку 1000 гробови со прилози: накит и керамика кои се датирани од XIV - XIX век. ==Живопис== Живописувањето на ентериерот на водочкиот комплекс [[црква|цркви]] се одвивал во три временски периоди во X, XI и XII век. Иако сочуван фрагментарно поседува високи ликовни квалитети, а во сликарскиот израз се присутни влијанија од античката ликовна традиција и отпори кон влијанија од современите византиски стилско ликовни струења од [[Цариград]] и [[Солун]] и желба за раскинување со византиските сликарски принципи. Античкото сликарско влијание е застапено во еден мал фрагмент од половичен неиндитификуван лик од светител од X век, кој припаѓал на најстарата источна црква за чијашто моделација на инкарнатот се користени широки намази на пигментите и акцентирање на експресија на очите и драматизмот. Во оштетениот фреско-живопис во западната водочка црква посветена на Богородица Елеуса и Воведение присутни се нови идни настојувања на балканската византиска уметност. Во неа е изведена најстарата илустрација на апокрифното Богородичино житие на македонска територија во средновековниот период.<ref name=":0" /> Особени белези на сликарството во оваа црква ги карактеризираат издолженоста на телата, и цврстата моделација на главите на Светителите. Фрагментираните сцени се со претстава од животот и детството на Пресвета Богородица, циклусот на црковни празници и претставата на фигурите на Светителите во цел раст на Св. Исавриос и Св. Евплос се насликани во периодот од [[1018]] и [[1037]] год, се вбројуваат меѓу ремек делата на средновековната уметност не само во Македонија, туку и во византиското сликарство воопшто. Во стилско-ликовен поглед оваа сликарство е блиско на сликарството остварено во црквата [[Света Софија]] во [[Охрид]],<ref name=":0" /> и со сликарството во црквите [[Свети Лука]] во [[Фокида]] и во Неа Мони на Хиос. Од фреско-живописот од средната водочка црква посветена на св. Леонтиј која е насликана во првата половина на 12 век се сочувани претстави на шест '''Архијереи''' — сцени со претстава на Св. Севастиски маченици. ==Галерија== ===Изглед и надворешност=== <gallery> File:Манастир Водоча 09.JPG|Глетка од манастирската црква „Св. Леонтиј“ File:Манастир Водоча 06.JPG|Изглед на манастирската црква „Св. Леонтиј“ File:Црква Свети Леонтие Водоча.jpg|Поглед на големата купола на црквата File:Манастир Водоча 03.JPG|Поглед на црквата од североисточната страна File:75 1&nbsp;монастырь Водоча.jpg|Манастирската црква Св. Леонтиј File:Sv. Leontij - Vodoča (2).JPG|Црквата Св. Леонтиј </gallery> ===Внатрешност и живопис на црквата=== <gallery> File:Sv. Leontij - Vodoča (12).JPG|Поглед во внатрешноста на црквата File:Sv. Leontij - Vodoča (19).JPG|Поглед во внатрешноста на црквата File:Sv. Leontij od Vodoča.JPG|Детал од живописот File:Sv. Leontij od Vodoča (4).JPG|Детал од живописот File:Внатрешност на манастирот Водоча 02.JPG|Поглед во внатрешноста на црквата File:Олтар во Водоча 07.JPG|Олтарот во црквата File:Фреска-Ѓакони-Водоча 2.jpg|Детал од фрескоживописот на ѓаконите од XI век File:Фреска-Ѓакони-Водоча 1.jpg|Детал од фрескоживописот на ѓаконите од XI век </gallery> ===Археолошко наоѓалиште=== {{Главна|Водоча (некропола)}} <gallery> File:Манастир Водоча 08.JPG|Остатоци пред влезот на црквата File:Манастир Водоча 11.JPG|Остатоци на влезот на црквата File:Ископини во Водоча 01.JPG|Ископини од ранохристијанска црква File:Sv. Leontij - Vodoča (4).JPG|Ископини од ранохристијанска црква File:Ископини во Водоча 02.JPG|Ископини од ранохристијанска црква File:Ископини во Водоча 03.JPG|Ископини од ранохристијанска црква </gallery> {{рв|Vodoča Monastery}} == Поврзано == * [[Список на археолошки наоѓалишта во Струмичко]] * [[Кулите (Водоча)|Кулите]] * [[Селиште (Водоча)|Селиште]] * [[Тиверија (Водоча)|Тиверија]] == Наводи == {{наводи}} {{Згради и градби во Струмица}} {{КНМ-Струмица}} [[Категорија:Манастири во Струмичката епархија]] [[Категорија:Знаменитости во Струмица]] [[Категорија:Цркви во Општина Струмица]] [[Категорија:Цркви од 9 век|Леонтие]] [[Категорија:Водоча]] m9gwyu2lctvzxl228sf6f9la5vh9cl1 5649216 5649211 2026-10-23T17:48:24Z Ehrlich91 24281 5649216 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име = Св. Леонтиј | lat_dir=E | lat_deg=22 | lat_min=35 | lat_sec=17 | lon_dir=N | lon_deg=41 | lon_min=26 | lon_sec=57 | position = left |епархија=Струмичка |намесништво= |парохија= |слика=Манастир Водоча 10.JPG |држава=Македонија |место=Водоча |општина=Струмица |изградба= IV - XIV век |живопис= X, XI, XII век |осветување= }} '''Манастир Свети Леонтиј''' — познат и како '''Водочки манастир''' — средновековен манастир и археолошко наоѓалиште во селото [[Водоча]], близу [[Струмица]]. Во манастирот се наоѓа седиштето, односно седиштето на владиката на Струмичката епархија, [[Наум Струмички|митрополитот г. Наум]], а во него живее и женско монашко сестринство. ==Историја== Комплексот [[црква (градба)|цркви]] Св. Леонтиј се наоѓа во село [[Водоча]] на оддалеченост од 4&nbsp;км. од [[Струмица]]. Во наоѓалиштето се сочувани три [[црква|цркви]] (источна, западна и средна) со три фази на живописување во ентериерите, архитектонски остатоци, придружни објекти и манастирски комплекс, [[трпезарија]], стопански објекти, две бањи и повеќеслојна христијанска некропола. Од [[7 век]] до [[9 век]]. Подигната е врз урнатините на ранохристијанска базилика, во времето на царот Самоил.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Македонски историски речник|first=|last2=д-р Стојан Киселиновски и др.|first2=|publisher=ИНИ|year=2000|isbn=9989-624-46-1|location=Скопје|pages=111}}</ref> Подоцна е подигната источната, трикорабна куполна [[црква (градба)|црква]], која била епископска. Оваа [[црква (градба)|црква]] била оштетена во [[Самуил|Самуиловиот период]] а подоцна е повторно обновена. Како епископска се споменува во [[1018]] година во повелбите на [[Василиј II]], по пропаста на [[Самоилово Царство|Самоиловата држава]]. Денес од неа се зачувани [[олтар|олтарната апсида]], проскомидијата и ѓаконикот. Првобитниот [[иконостас]] бил [[мермер]]ен, а подот од мермерни плочи. Рушењето на оваа [[црква (градба)|црква]] е поврзано со пропаста на [[Самоилово Царство|Самоиловата држава]] и паѓањето на [[Струмица]] под [[Византиј|византиска]] власт во [[1018]] година. Во периодот од [[1018]] до [[1037]] година изградена е западната, мала крстовидна куполна [[црква (градба)|црква]] поцветена на св. Богородица Елеуса и Воведение. Во струмичкиот крај во овој период постоеле три цркви на Св. Богородица Милостива (Елеуса) - Воведение,<ref name=":0" /> втората во Велјуса од [[1080]] година и во [[Струмица]] од 12-13 век. Овој специфичен случај дава повод да се верува дека [[Струмица]] и блиската околина во далечното минато била област на "'''Пресвета Богородица Милостива'''". Средната куполна [[црква (градба)|црква]] на водочкиот комплекс е посветена на св. Леонтиј, Христијански маченик од градот [[Триполи]], област [[Феникија]] кој е убиен во времето на римскиот цар [[Веспазијан]] во [[69]] и [[79]] год. поради прифаќањето на [[христијанство]]то. Подигната е во почетокот на 12 век, таа е епископско седиште со сочуван синтронос во олтарната апсида, со нартекс на западната и со отворени тремови на јужната страна. Со подигнувањето на оваа крстообразна куполна црква, западната црква била претворена во нејзина припрата.<ref name=":0" /> Како епископско седиште се споменува во еден хилендарски акт во [[1376]] год. во кој водочкиот [[епископ]] [[Данил]] и банскиот [[епископ]] [[Григориј]] со претставници на световната власт ги решавале споровите околу границите на хилендарските имоти во околината на [[Струмица]]. Некрополата која се наоѓа на југозападната и северозападната страна исто така го отсликува богатиот духовен и културен живот на наоѓалиштето. Во текот на натамошните доградби на црквата, во 12 век, е подигнат еден параклис јужно од Богородичиниот храм, а во наредното столетие е изграден и јужен бестибил до главната црква. Во средновековниот период (14-15 век), бил подигнат и анекс западно од црквата, како и отворен трем на јужната страна од комплексот.<ref name=":0" /> Со археолошките истражувања се откриени преку 1000 гробови со прилози: накит и керамика кои се датирани од XIV - XIX век. ==Живопис== Живописувањето на ентериерот на водочкиот комплекс [[црква|цркви]] се одвивал во три временски периоди во X, XI и XII век. Иако сочуван фрагментарно поседува високи ликовни квалитети, а во сликарскиот израз се присутни влијанија од античката ликовна традиција и отпори кон влијанија од современите византиски стилско ликовни струења од [[Цариград]] и [[Солун]] и желба за раскинување со византиските сликарски принципи. Античкото сликарско влијание е застапено во еден мал фрагмент од половичен неиндитификуван лик од светител од X век, кој припаѓал на најстарата источна црква за чијашто моделација на инкарнатот се користени широки намази на пигментите и акцентирање на експресија на очите и драматизмот. Во оштетениот фреско-живопис во западната водочка црква посветена на Богородица Елеуса и Воведение присутни се нови идни настојувања на балканската византиска уметност. Во неа е изведена најстарата илустрација на апокрифното Богородичино житие на македонска територија во средновековниот период.<ref name=":0" /> Особени белези на сликарството во оваа црква ги карактеризираат издолженоста на телата, и цврстата моделација на главите на Светителите. Фрагментираните сцени се со претстава од животот и детството на Пресвета Богородица, циклусот на црковни празници и претставата на фигурите на Светителите во цел раст на Св. Исавриос и Св. Евплос се насликани во периодот од [[1018]] и [[1037]] год, се вбројуваат меѓу ремек делата на средновековната уметност не само во Македонија, туку и во византиското сликарство воопшто. Во стилско-ликовен поглед оваа сликарство е блиско на сликарството остварено во црквата [[Света Софија]] во [[Охрид]],<ref name=":0" /> и со сликарството во црквите [[Свети Лука]] во [[Фокида]] и во Неа Мони на Хиос. Од фреско-живописот од средната водочка црква посветена на св. Леонтиј која е насликана во првата половина на 12 век се сочувани претстави на шест '''Архијереи''' — сцени со претстава на Св. Севастиски маченици. ==Галерија== ===Изглед и надворешност=== <gallery> File:Манастир Водоча 09.JPG|Глетка од манастирската црква „Св. Леонтиј“ File:Манастир Водоча 06.JPG|Изглед на манастирската црква „Св. Леонтиј“ File:Црква Свети Леонтие Водоча.jpg|Поглед на големата купола на црквата File:Манастир Водоча 03.JPG|Поглед на црквата од североисточната страна File:75 1&nbsp;монастырь Водоча.jpg|Манастирската црква Св. Леонтиј File:Sv. Leontij - Vodoča (2).JPG|Црквата Св. Леонтиј </gallery> ===Внатрешност и живопис на црквата=== <gallery> File:Sv. Leontij - Vodoča (12).JPG|Поглед во внатрешноста на црквата File:Sv. Leontij - Vodoča (19).JPG|Поглед во внатрешноста на црквата File:Sv. Leontij od Vodoča.JPG|Детал од живописот File:Sv. Leontij od Vodoča (4).JPG|Детал од живописот File:Внатрешност на манастирот Водоча 02.JPG|Поглед во внатрешноста на црквата File:Олтар во Водоча 07.JPG|Олтарот во црквата File:Фреска-Ѓакони-Водоча 2.jpg|Детал од фрескоживописот на ѓаконите од XI век File:Фреска-Ѓакони-Водоча 1.jpg|Детал од фрескоживописот на ѓаконите од XI век </gallery> == Поврзано == * [[Список на археолошки наоѓалишта во Струмичко]] * [[Кулите (Водоча)|Кулите]] * [[Селиште (Водоча)|Селиште]] * [[Тиверија (Водоча)|Тиверија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Vodoča Monastery}} {{Згради и градби во Струмица}} {{КНМ-Струмица}} [[Категорија:Манастири во Струмичката епархија]] [[Категорија:Знаменитости во Струмица]] [[Категорија:Цркви во Општина Струмица]] [[Категорија:Цркви од 9 век|Леонтие]] [[Категорија:Водоча]] g4md5s57yseqg8e4zse4ygnuo9qfc4n 5649217 5649216 2026-10-23T17:56:17Z Ehrlich91 24281 /* Поврзано */ 5649217 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име = Св. Леонтиј | lat_dir=E | lat_deg=22 | lat_min=35 | lat_sec=17 | lon_dir=N | lon_deg=41 | lon_min=26 | lon_sec=57 | position = left |епархија=Струмичка |намесништво= |парохија= |слика=Манастир Водоча 10.JPG |држава=Македонија |место=Водоча |општина=Струмица |изградба= IV - XIV век |живопис= X, XI, XII век |осветување= }} '''Манастир Свети Леонтиј''' — познат и како '''Водочки манастир''' — средновековен манастир и археолошко наоѓалиште во селото [[Водоча]], близу [[Струмица]]. Во манастирот се наоѓа седиштето, односно седиштето на владиката на Струмичката епархија, [[Наум Струмички|митрополитот г. Наум]], а во него живее и женско монашко сестринство. ==Историја== Комплексот [[црква (градба)|цркви]] Св. Леонтиј се наоѓа во село [[Водоча]] на оддалеченост од 4&nbsp;км. од [[Струмица]]. Во наоѓалиштето се сочувани три [[црква|цркви]] (источна, западна и средна) со три фази на живописување во ентериерите, архитектонски остатоци, придружни објекти и манастирски комплекс, [[трпезарија]], стопански објекти, две бањи и повеќеслојна христијанска некропола. Од [[7 век]] до [[9 век]]. Подигната е врз урнатините на ранохристијанска базилика, во времето на царот Самоил.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Македонски историски речник|first=|last2=д-р Стојан Киселиновски и др.|first2=|publisher=ИНИ|year=2000|isbn=9989-624-46-1|location=Скопје|pages=111}}</ref> Подоцна е подигната источната, трикорабна куполна [[црква (градба)|црква]], која била епископска. Оваа [[црква (градба)|црква]] била оштетена во [[Самуил|Самуиловиот период]] а подоцна е повторно обновена. Како епископска се споменува во [[1018]] година во повелбите на [[Василиј II]], по пропаста на [[Самоилово Царство|Самоиловата држава]]. Денес од неа се зачувани [[олтар|олтарната апсида]], проскомидијата и ѓаконикот. Првобитниот [[иконостас]] бил [[мермер]]ен, а подот од мермерни плочи. Рушењето на оваа [[црква (градба)|црква]] е поврзано со пропаста на [[Самоилово Царство|Самоиловата држава]] и паѓањето на [[Струмица]] под [[Византиј|византиска]] власт во [[1018]] година. Во периодот од [[1018]] до [[1037]] година изградена е западната, мала крстовидна куполна [[црква (градба)|црква]] поцветена на св. Богородица Елеуса и Воведение. Во струмичкиот крај во овој период постоеле три цркви на Св. Богородица Милостива (Елеуса) - Воведение,<ref name=":0" /> втората во Велјуса од [[1080]] година и во [[Струмица]] од 12-13 век. Овој специфичен случај дава повод да се верува дека [[Струмица]] и блиската околина во далечното минато била област на "'''Пресвета Богородица Милостива'''". Средната куполна [[црква (градба)|црква]] на водочкиот комплекс е посветена на св. Леонтиј, Христијански маченик од градот [[Триполи]], област [[Феникија]] кој е убиен во времето на римскиот цар [[Веспазијан]] во [[69]] и [[79]] год. поради прифаќањето на [[христијанство]]то. Подигната е во почетокот на 12 век, таа е епископско седиште со сочуван синтронос во олтарната апсида, со нартекс на западната и со отворени тремови на јужната страна. Со подигнувањето на оваа крстообразна куполна црква, западната црква била претворена во нејзина припрата.<ref name=":0" /> Како епископско седиште се споменува во еден хилендарски акт во [[1376]] год. во кој водочкиот [[епископ]] [[Данил]] и банскиот [[епископ]] [[Григориј]] со претставници на световната власт ги решавале споровите околу границите на хилендарските имоти во околината на [[Струмица]]. Некрополата која се наоѓа на југозападната и северозападната страна исто така го отсликува богатиот духовен и културен живот на наоѓалиштето. Во текот на натамошните доградби на црквата, во 12 век, е подигнат еден параклис јужно од Богородичиниот храм, а во наредното столетие е изграден и јужен бестибил до главната црква. Во средновековниот период (14-15 век), бил подигнат и анекс западно од црквата, како и отворен трем на јужната страна од комплексот.<ref name=":0" /> Со археолошките истражувања се откриени преку 1000 гробови со прилози: накит и керамика кои се датирани од XIV - XIX век. ==Живопис== Живописувањето на ентериерот на водочкиот комплекс [[црква|цркви]] се одвивал во три временски периоди во X, XI и XII век. Иако сочуван фрагментарно поседува високи ликовни квалитети, а во сликарскиот израз се присутни влијанија од античката ликовна традиција и отпори кон влијанија од современите византиски стилско ликовни струења од [[Цариград]] и [[Солун]] и желба за раскинување со византиските сликарски принципи. Античкото сликарско влијание е застапено во еден мал фрагмент од половичен неиндитификуван лик од светител од X век, кој припаѓал на најстарата источна црква за чијашто моделација на инкарнатот се користени широки намази на пигментите и акцентирање на експресија на очите и драматизмот. Во оштетениот фреско-живопис во западната водочка црква посветена на Богородица Елеуса и Воведение присутни се нови идни настојувања на балканската византиска уметност. Во неа е изведена најстарата илустрација на апокрифното Богородичино житие на македонска територија во средновековниот период.<ref name=":0" /> Особени белези на сликарството во оваа црква ги карактеризираат издолженоста на телата, и цврстата моделација на главите на Светителите. Фрагментираните сцени се со претстава од животот и детството на Пресвета Богородица, циклусот на црковни празници и претставата на фигурите на Светителите во цел раст на Св. Исавриос и Св. Евплос се насликани во периодот од [[1018]] и [[1037]] год, се вбројуваат меѓу ремек делата на средновековната уметност не само во Македонија, туку и во византиското сликарство воопшто. Во стилско-ликовен поглед оваа сликарство е блиско на сликарството остварено во црквата [[Света Софија]] во [[Охрид]],<ref name=":0" /> и со сликарството во црквите [[Свети Лука]] во [[Фокида]] и во Неа Мони на Хиос. Од фреско-живописот од средната водочка црква посветена на св. Леонтиј која е насликана во првата половина на 12 век се сочувани претстави на шест '''Архијереи''' — сцени со претстава на Св. Севастиски маченици. ==Галерија== ===Изглед и надворешност=== <gallery> File:Манастир Водоча 09.JPG|Глетка од манастирската црква „Св. Леонтиј“ File:Манастир Водоча 06.JPG|Изглед на манастирската црква „Св. Леонтиј“ File:Црква Свети Леонтие Водоча.jpg|Поглед на големата купола на црквата File:Манастир Водоча 03.JPG|Поглед на црквата од североисточната страна File:75 1&nbsp;монастырь Водоча.jpg|Манастирската црква Св. Леонтиј File:Sv. Leontij - Vodoča (2).JPG|Црквата Св. Леонтиј </gallery> ===Внатрешност и живопис на црквата=== <gallery> File:Sv. Leontij - Vodoča (12).JPG|Поглед во внатрешноста на црквата File:Sv. Leontij - Vodoča (19).JPG|Поглед во внатрешноста на црквата File:Sv. Leontij od Vodoča.JPG|Детал од живописот File:Sv. Leontij od Vodoča (4).JPG|Детал од живописот File:Внатрешност на манастирот Водоча 02.JPG|Поглед во внатрешноста на црквата File:Олтар во Водоча 07.JPG|Олтарот во црквата File:Фреска-Ѓакони-Водоча 2.jpg|Детал од фрескоживописот на ѓаконите од XI век File:Фреска-Ѓакони-Водоча 1.jpg|Детал од фрескоживописот на ѓаконите од XI век </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Vodoča Monastery}} {{Згради и градби во Струмица}} {{КНМ-Струмица}} [[Категорија:Манастири во Струмичката епархија]] [[Категорија:Знаменитости во Струмица]] [[Категорија:Цркви во Општина Струмица]] [[Категорија:Цркви од 9 век|Леонтие]] [[Категорија:Водоча]] iy5fscp0rvs4gprs1jqt4j1l1fvynf4 5649218 5649217 2026-10-23T18:04:12Z Ehrlich91 24281 5649218 wikitext text/x-wiki {{Infobox monastery | name = Водочки манастир | image = Водочки манастир 3.jpg | caption = Поглед на манастирскиот конак | full = Манастир „Св. Леонтиј“ - Водоча | other_names = | order = [[МПЦ - ОА]] | established = | disestablished = | abbot = | diocese = [[Струмичка епархија|Струмичка]] | churches = [[Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча|„Св. Леонтиј“]] | founder = | dedication = | people = | location = село [[Водоча]], [[Општина Струмица]], {{МКД}} | coord = {{coord|41|27|3|N|22|35|24|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} | oscoor = | remains = црква, археолошко наоѓалиште, конак, помошни објекти | public_access = да | other_info = }} '''Манастир Свети Леонтиј''' — познат и како '''Водочки манастир''' — средновековен манастир и археолошко наоѓалиште во селото [[Водоча]], близу [[Струмица]]. Во манастирот се наоѓа седиштето, односно седиштето на владиката на Струмичката епархија, [[Наум Струмички|митрополитот г. Наум]], а во него живее и женско монашко сестринство. ==Историја== Комплексот [[црква (градба)|цркви]] Св. Леонтиј се наоѓа во село [[Водоча]] на оддалеченост од 4&nbsp;км. од [[Струмица]]. Во наоѓалиштето се сочувани три [[црква|цркви]] (источна, западна и средна) со три фази на живописување во ентериерите, архитектонски остатоци, придружни објекти и манастирски комплекс, [[трпезарија]], стопански објекти, две бањи и повеќеслојна христијанска некропола. Од [[7 век]] до [[9 век]]. Подигната е врз урнатините на ранохристијанска базилика, во времето на царот Самоил.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Македонски историски речник|first=|last2=д-р Стојан Киселиновски и др.|first2=|publisher=ИНИ|year=2000|isbn=9989-624-46-1|location=Скопје|pages=111}}</ref> Подоцна е подигната источната, трикорабна куполна [[црква (градба)|црква]], која била епископска. Оваа [[црква (градба)|црква]] била оштетена во [[Самуил|Самуиловиот период]] а подоцна е повторно обновена. Како епископска се споменува во [[1018]] година во повелбите на [[Василиј II]], по пропаста на [[Самоилово Царство|Самоиловата држава]]. Денес од неа се зачувани [[олтар|олтарната апсида]], проскомидијата и ѓаконикот. Првобитниот [[иконостас]] бил [[мермер]]ен, а подот од мермерни плочи. Рушењето на оваа [[црква (градба)|црква]] е поврзано со пропаста на [[Самоилово Царство|Самоиловата држава]] и паѓањето на [[Струмица]] под [[Византиј|византиска]] власт во [[1018]] година. Во периодот од [[1018]] до [[1037]] година изградена е западната, мала крстовидна куполна [[црква (градба)|црква]] поцветена на св. Богородица Елеуса и Воведение. Во струмичкиот крај во овој период постоеле три цркви на Св. Богородица Милостива (Елеуса) - Воведение,<ref name=":0" /> втората во Велјуса од [[1080]] година и во [[Струмица]] од 12-13 век. Овој специфичен случај дава повод да се верува дека [[Струмица]] и блиската околина во далечното минато била област на "'''Пресвета Богородица Милостива'''". Средната куполна [[црква (градба)|црква]] на водочкиот комплекс е посветена на св. Леонтиј, Христијански маченик од градот [[Триполи]], област [[Феникија]] кој е убиен во времето на римскиот цар [[Веспазијан]] во [[69]] и [[79]] год. поради прифаќањето на [[христијанство]]то. Подигната е во почетокот на 12 век, таа е епископско седиште со сочуван синтронос во олтарната апсида, со нартекс на западната и со отворени тремови на јужната страна. Со подигнувањето на оваа крстообразна куполна црква, западната црква била претворена во нејзина припрата.<ref name=":0" /> Како епископско седиште се споменува во еден хилендарски акт во [[1376]] год. во кој водочкиот [[епископ]] [[Данил]] и банскиот [[епископ]] [[Григориј]] со претставници на световната власт ги решавале споровите околу границите на хилендарските имоти во околината на [[Струмица]]. Некрополата која се наоѓа на југозападната и северозападната страна исто така го отсликува богатиот духовен и културен живот на наоѓалиштето. Во текот на натамошните доградби на црквата, во 12 век, е подигнат еден параклис јужно од Богородичиниот храм, а во наредното столетие е изграден и јужен бестибил до главната црква. Во средновековниот период (14-15 век), бил подигнат и анекс западно од црквата, како и отворен трем на јужната страна од комплексот.<ref name=":0" /> Со археолошките истражувања се откриени преку 1000 гробови со прилози: накит и керамика кои се датирани од XIV - XIX век. ==Живопис== Живописувањето на ентериерот на водочкиот комплекс [[црква|цркви]] се одвивал во три временски периоди во X, XI и XII век. Иако сочуван фрагментарно поседува високи ликовни квалитети, а во сликарскиот израз се присутни влијанија од античката ликовна традиција и отпори кон влијанија од современите византиски стилско ликовни струења од [[Цариград]] и [[Солун]] и желба за раскинување со византиските сликарски принципи. Античкото сликарско влијание е застапено во еден мал фрагмент од половичен неиндитификуван лик од светител од X век, кој припаѓал на најстарата источна црква за чијашто моделација на инкарнатот се користени широки намази на пигментите и акцентирање на експресија на очите и драматизмот. Во оштетениот фреско-живопис во западната водочка црква посветена на Богородица Елеуса и Воведение присутни се нови идни настојувања на балканската византиска уметност. Во неа е изведена најстарата илустрација на апокрифното Богородичино житие на македонска територија во средновековниот период.<ref name=":0" /> Особени белези на сликарството во оваа црква ги карактеризираат издолженоста на телата, и цврстата моделација на главите на Светителите. Фрагментираните сцени се со претстава од животот и детството на Пресвета Богородица, циклусот на црковни празници и претставата на фигурите на Светителите во цел раст на Св. Исавриос и Св. Евплос се насликани во периодот од [[1018]] и [[1037]] год, се вбројуваат меѓу ремек делата на средновековната уметност не само во Македонија, туку и во византиското сликарство воопшто. Во стилско-ликовен поглед оваа сликарство е блиско на сликарството остварено во црквата [[Света Софија]] во [[Охрид]],<ref name=":0" /> и со сликарството во црквите [[Свети Лука]] во [[Фокида]] и во Неа Мони на Хиос. Од фреско-живописот од средната водочка црква посветена на св. Леонтиј која е насликана во првата половина на 12 век се сочувани претстави на шест '''Архијереи''' — сцени со претстава на Св. Севастиски маченици. ==Галерија== ===Изглед и надворешност=== <gallery> File:Манастир Водоча 09.JPG|Глетка од манастирската црква „Св. Леонтиј“ File:Манастир Водоча 06.JPG|Изглед на манастирската црква „Св. Леонтиј“ File:Црква Свети Леонтие Водоча.jpg|Поглед на големата купола на црквата File:Манастир Водоча 03.JPG|Поглед на црквата од североисточната страна File:75 1&nbsp;монастырь Водоча.jpg|Манастирската црква Св. Леонтиј File:Sv. Leontij - Vodoča (2).JPG|Црквата Св. Леонтиј </gallery> ===Внатрешност и живопис на црквата=== <gallery> File:Sv. Leontij - Vodoča (12).JPG|Поглед во внатрешноста на црквата File:Sv. Leontij - Vodoča (19).JPG|Поглед во внатрешноста на црквата File:Sv. Leontij od Vodoča.JPG|Детал од живописот File:Sv. Leontij od Vodoča (4).JPG|Детал од живописот File:Внатрешност на манастирот Водоча 02.JPG|Поглед во внатрешноста на црквата File:Олтар во Водоча 07.JPG|Олтарот во црквата File:Фреска-Ѓакони-Водоча 2.jpg|Детал од фрескоживописот на ѓаконите од XI век File:Фреска-Ѓакони-Водоча 1.jpg|Детал од фрескоживописот на ѓаконите од XI век </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Vodoča Monastery}} {{КНМ-Струмица}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Водочки манастир| ]] [[Категорија:Водоча]] [[Категорија:Манастири во Македонија]] [[Категорија:Манастири на МПЦ]] [[Категорија:Манастири во Струмичката епархија]] [[Категорија:Манастири во Струмичкото архијерејско намесништво]] gvsxghw88y40h7xlre41vkz2h5wkdfl 5649227 5649218 2026-10-23T18:31:01Z Ehrlich91 24281 /* Внатрешност и живопис на црквата */ 5649227 wikitext text/x-wiki {{Infobox monastery | name = Водочки манастир | image = Водочки манастир 3.jpg | caption = Поглед на манастирскиот конак | full = Манастир „Св. Леонтиј“ - Водоча | other_names = | order = [[МПЦ - ОА]] | established = | disestablished = | abbot = | diocese = [[Струмичка епархија|Струмичка]] | churches = [[Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча|„Св. Леонтиј“]] | founder = | dedication = | people = | location = село [[Водоча]], [[Општина Струмица]], {{МКД}} | coord = {{coord|41|27|3|N|22|35|24|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} | oscoor = | remains = црква, археолошко наоѓалиште, конак, помошни објекти | public_access = да | other_info = }} '''Манастир Свети Леонтиј''' — познат и како '''Водочки манастир''' — средновековен манастир и археолошко наоѓалиште во селото [[Водоча]], близу [[Струмица]]. Во манастирот се наоѓа седиштето, односно седиштето на владиката на Струмичката епархија, [[Наум Струмички|митрополитот г. Наум]], а во него живее и женско монашко сестринство. ==Историја== Комплексот [[црква (градба)|цркви]] Св. Леонтиј се наоѓа во село [[Водоча]] на оддалеченост од 4&nbsp;км. од [[Струмица]]. Во наоѓалиштето се сочувани три [[црква|цркви]] (источна, западна и средна) со три фази на живописување во ентериерите, архитектонски остатоци, придружни објекти и манастирски комплекс, [[трпезарија]], стопански објекти, две бањи и повеќеслојна христијанска некропола. Од [[7 век]] до [[9 век]]. Подигната е врз урнатините на ранохристијанска базилика, во времето на царот Самоил.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Македонски историски речник|first=|last2=д-р Стојан Киселиновски и др.|first2=|publisher=ИНИ|year=2000|isbn=9989-624-46-1|location=Скопје|pages=111}}</ref> Подоцна е подигната источната, трикорабна куполна [[црква (градба)|црква]], која била епископска. Оваа [[црква (градба)|црква]] била оштетена во [[Самуил|Самуиловиот период]] а подоцна е повторно обновена. Како епископска се споменува во [[1018]] година во повелбите на [[Василиј II]], по пропаста на [[Самоилово Царство|Самоиловата држава]]. Денес од неа се зачувани [[олтар|олтарната апсида]], проскомидијата и ѓаконикот. Првобитниот [[иконостас]] бил [[мермер]]ен, а подот од мермерни плочи. Рушењето на оваа [[црква (градба)|црква]] е поврзано со пропаста на [[Самоилово Царство|Самоиловата држава]] и паѓањето на [[Струмица]] под [[Византиј|византиска]] власт во [[1018]] година. Во периодот од [[1018]] до [[1037]] година изградена е западната, мала крстовидна куполна [[црква (градба)|црква]] поцветена на св. Богородица Елеуса и Воведение. Во струмичкиот крај во овој период постоеле три цркви на Св. Богородица Милостива (Елеуса) - Воведение,<ref name=":0" /> втората во Велјуса од [[1080]] година и во [[Струмица]] од 12-13 век. Овој специфичен случај дава повод да се верува дека [[Струмица]] и блиската околина во далечното минато била област на "'''Пресвета Богородица Милостива'''". Средната куполна [[црква (градба)|црква]] на водочкиот комплекс е посветена на св. Леонтиј, Христијански маченик од градот [[Триполи]], област [[Феникија]] кој е убиен во времето на римскиот цар [[Веспазијан]] во [[69]] и [[79]] год. поради прифаќањето на [[христијанство]]то. Подигната е во почетокот на 12 век, таа е епископско седиште со сочуван синтронос во олтарната апсида, со нартекс на западната и со отворени тремови на јужната страна. Со подигнувањето на оваа крстообразна куполна црква, западната црква била претворена во нејзина припрата.<ref name=":0" /> Како епископско седиште се споменува во еден хилендарски акт во [[1376]] год. во кој водочкиот [[епископ]] [[Данил]] и банскиот [[епископ]] [[Григориј]] со претставници на световната власт ги решавале споровите околу границите на хилендарските имоти во околината на [[Струмица]]. Некрополата која се наоѓа на југозападната и северозападната страна исто така го отсликува богатиот духовен и културен живот на наоѓалиштето. Во текот на натамошните доградби на црквата, во 12 век, е подигнат еден параклис јужно од Богородичиниот храм, а во наредното столетие е изграден и јужен бестибил до главната црква. Во средновековниот период (14-15 век), бил подигнат и анекс западно од црквата, како и отворен трем на јужната страна од комплексот.<ref name=":0" /> Со археолошките истражувања се откриени преку 1000 гробови со прилози: накит и керамика кои се датирани од XIV - XIX век. ==Живопис== Живописувањето на ентериерот на водочкиот комплекс [[црква|цркви]] се одвивал во три временски периоди во X, XI и XII век. Иако сочуван фрагментарно поседува високи ликовни квалитети, а во сликарскиот израз се присутни влијанија од античката ликовна традиција и отпори кон влијанија од современите византиски стилско ликовни струења од [[Цариград]] и [[Солун]] и желба за раскинување со византиските сликарски принципи. Античкото сликарско влијание е застапено во еден мал фрагмент од половичен неиндитификуван лик од светител од X век, кој припаѓал на најстарата источна црква за чијашто моделација на инкарнатот се користени широки намази на пигментите и акцентирање на експресија на очите и драматизмот. Во оштетениот фреско-живопис во западната водочка црква посветена на Богородица Елеуса и Воведение присутни се нови идни настојувања на балканската византиска уметност. Во неа е изведена најстарата илустрација на апокрифното Богородичино житие на македонска територија во средновековниот период.<ref name=":0" /> Особени белези на сликарството во оваа црква ги карактеризираат издолженоста на телата, и цврстата моделација на главите на Светителите. Фрагментираните сцени се со претстава од животот и детството на Пресвета Богородица, циклусот на црковни празници и претставата на фигурите на Светителите во цел раст на Св. Исавриос и Св. Евплос се насликани во периодот од [[1018]] и [[1037]] год, се вбројуваат меѓу ремек делата на средновековната уметност не само во Македонија, туку и во византиското сликарство воопшто. Во стилско-ликовен поглед оваа сликарство е блиско на сликарството остварено во црквата [[Света Софија]] во [[Охрид]],<ref name=":0" /> и со сликарството во црквите [[Свети Лука]] во [[Фокида]] и во Неа Мони на Хиос. Од фреско-живописот од средната водочка црква посветена на св. Леонтиј која е насликана во првата половина на 12 век се сочувани претстави на шест '''Архијереи''' — сцени со претстава на Св. Севастиски маченици. ==Галерија== ===Изглед и надворешност=== <gallery> File:Манастир Водоча 09.JPG|Глетка од манастирската црква „Св. Леонтиј“ File:Манастир Водоча 06.JPG|Изглед на манастирската црква „Св. Леонтиј“ File:Црква Свети Леонтие Водоча.jpg|Поглед на големата купола на црквата File:Манастир Водоча 03.JPG|Поглед на црквата од североисточната страна File:75 1&nbsp;монастырь Водоча.jpg|Манастирската црква Св. Леонтиј File:Sv. Leontij - Vodoča (2).JPG|Црквата Св. Леонтиј </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Vodoča Monastery}} {{КНМ-Струмица}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Водочки манастир| ]] [[Категорија:Водоча]] [[Категорија:Манастири во Македонија]] [[Категорија:Манастири на МПЦ]] [[Категорија:Манастири во Струмичката епархија]] [[Категорија:Манастири во Струмичкото архијерејско намесништво]] h5o1exbj4c8g7moxkm6sbjp2g2syobn 5649228 5649227 2026-10-23T18:31:20Z Ehrlich91 24281 /* Галерија */ 5649228 wikitext text/x-wiki {{Infobox monastery | name = Водочки манастир | image = Водочки манастир 3.jpg | caption = Поглед на манастирскиот конак | full = Манастир „Св. Леонтиј“ - Водоча | other_names = | order = [[МПЦ - ОА]] | established = | disestablished = | abbot = | diocese = [[Струмичка епархија|Струмичка]] | churches = [[Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча|„Св. Леонтиј“]] | founder = | dedication = | people = | location = село [[Водоча]], [[Општина Струмица]], {{МКД}} | coord = {{coord|41|27|3|N|22|35|24|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} | oscoor = | remains = црква, археолошко наоѓалиште, конак, помошни објекти | public_access = да | other_info = }} '''Манастир Свети Леонтиј''' — познат и како '''Водочки манастир''' — средновековен манастир и археолошко наоѓалиште во селото [[Водоча]], близу [[Струмица]]. Во манастирот се наоѓа седиштето, односно седиштето на владиката на Струмичката епархија, [[Наум Струмички|митрополитот г. Наум]], а во него живее и женско монашко сестринство. ==Историја== Комплексот [[црква (градба)|цркви]] Св. Леонтиј се наоѓа во село [[Водоча]] на оддалеченост од 4&nbsp;км. од [[Струмица]]. Во наоѓалиштето се сочувани три [[црква|цркви]] (источна, западна и средна) со три фази на живописување во ентериерите, архитектонски остатоци, придружни објекти и манастирски комплекс, [[трпезарија]], стопански објекти, две бањи и повеќеслојна христијанска некропола. Од [[7 век]] до [[9 век]]. Подигната е врз урнатините на ранохристијанска базилика, во времето на царот Самоил.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Македонски историски речник|first=|last2=д-р Стојан Киселиновски и др.|first2=|publisher=ИНИ|year=2000|isbn=9989-624-46-1|location=Скопје|pages=111}}</ref> Подоцна е подигната источната, трикорабна куполна [[црква (градба)|црква]], која била епископска. Оваа [[црква (градба)|црква]] била оштетена во [[Самуил|Самуиловиот период]] а подоцна е повторно обновена. Како епископска се споменува во [[1018]] година во повелбите на [[Василиј II]], по пропаста на [[Самоилово Царство|Самоиловата држава]]. Денес од неа се зачувани [[олтар|олтарната апсида]], проскомидијата и ѓаконикот. Првобитниот [[иконостас]] бил [[мермер]]ен, а подот од мермерни плочи. Рушењето на оваа [[црква (градба)|црква]] е поврзано со пропаста на [[Самоилово Царство|Самоиловата држава]] и паѓањето на [[Струмица]] под [[Византиј|византиска]] власт во [[1018]] година. Во периодот од [[1018]] до [[1037]] година изградена е западната, мала крстовидна куполна [[црква (градба)|црква]] поцветена на св. Богородица Елеуса и Воведение. Во струмичкиот крај во овој период постоеле три цркви на Св. Богородица Милостива (Елеуса) - Воведение,<ref name=":0" /> втората во Велјуса од [[1080]] година и во [[Струмица]] од 12-13 век. Овој специфичен случај дава повод да се верува дека [[Струмица]] и блиската околина во далечното минато била област на "'''Пресвета Богородица Милостива'''". Средната куполна [[црква (градба)|црква]] на водочкиот комплекс е посветена на св. Леонтиј, Христијански маченик од градот [[Триполи]], област [[Феникија]] кој е убиен во времето на римскиот цар [[Веспазијан]] во [[69]] и [[79]] год. поради прифаќањето на [[христијанство]]то. Подигната е во почетокот на 12 век, таа е епископско седиште со сочуван синтронос во олтарната апсида, со нартекс на западната и со отворени тремови на јужната страна. Со подигнувањето на оваа крстообразна куполна црква, западната црква била претворена во нејзина припрата.<ref name=":0" /> Како епископско седиште се споменува во еден хилендарски акт во [[1376]] год. во кој водочкиот [[епископ]] [[Данил]] и банскиот [[епископ]] [[Григориј]] со претставници на световната власт ги решавале споровите околу границите на хилендарските имоти во околината на [[Струмица]]. Некрополата која се наоѓа на југозападната и северозападната страна исто така го отсликува богатиот духовен и културен живот на наоѓалиштето. Во текот на натамошните доградби на црквата, во 12 век, е подигнат еден параклис јужно од Богородичиниот храм, а во наредното столетие е изграден и јужен бестибил до главната црква. Во средновековниот период (14-15 век), бил подигнат и анекс западно од црквата, како и отворен трем на јужната страна од комплексот.<ref name=":0" /> Со археолошките истражувања се откриени преку 1000 гробови со прилози: накит и керамика кои се датирани од XIV - XIX век. ==Живопис== Живописувањето на ентериерот на водочкиот комплекс [[црква|цркви]] се одвивал во три временски периоди во X, XI и XII век. Иако сочуван фрагментарно поседува високи ликовни квалитети, а во сликарскиот израз се присутни влијанија од античката ликовна традиција и отпори кон влијанија од современите византиски стилско ликовни струења од [[Цариград]] и [[Солун]] и желба за раскинување со византиските сликарски принципи. Античкото сликарско влијание е застапено во еден мал фрагмент од половичен неиндитификуван лик од светител од X век, кој припаѓал на најстарата источна црква за чијашто моделација на инкарнатот се користени широки намази на пигментите и акцентирање на експресија на очите и драматизмот. Во оштетениот фреско-живопис во западната водочка црква посветена на Богородица Елеуса и Воведение присутни се нови идни настојувања на балканската византиска уметност. Во неа е изведена најстарата илустрација на апокрифното Богородичино житие на македонска територија во средновековниот период.<ref name=":0" /> Особени белези на сликарството во оваа црква ги карактеризираат издолженоста на телата, и цврстата моделација на главите на Светителите. Фрагментираните сцени се со претстава од животот и детството на Пресвета Богородица, циклусот на црковни празници и претставата на фигурите на Светителите во цел раст на Св. Исавриос и Св. Евплос се насликани во периодот од [[1018]] и [[1037]] год, се вбројуваат меѓу ремек делата на средновековната уметност не само во Македонија, туку и во византиското сликарство воопшто. Во стилско-ликовен поглед оваа сликарство е блиско на сликарството остварено во црквата [[Света Софија]] во [[Охрид]],<ref name=":0" /> и со сликарството во црквите [[Свети Лука]] во [[Фокида]] и во Неа Мони на Хиос. Од фреско-живописот од средната водочка црква посветена на св. Леонтиј која е насликана во првата половина на 12 век се сочувани претстави на шест '''Архијереи''' — сцени со претстава на Св. Севастиски маченици. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Vodoča Monastery}} {{КНМ-Струмица}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Водочки манастир| ]] [[Категорија:Водоча]] [[Категорија:Манастири во Македонија]] [[Категорија:Манастири на МПЦ]] [[Категорија:Манастири во Струмичката епархија]] [[Категорија:Манастири во Струмичкото архијерејско намесништво]] ly65t6bnxzuo9ei26p8oq4eflitwq4f 5649236 5649228 2026-10-23T19:14:42Z Ehrlich91 24281 5649236 wikitext text/x-wiki {{Infobox monastery | name = Водочки манастир | image = Водочки манастир 3.jpg | caption = Поглед на манастирскиот конак | full = Манастир „Св. Леонтиј“ - Водоча | other_names = | order = [[МПЦ - ОА]] | established = 1018 | disestablished = | abbot = | diocese = [[Струмичка епархија|Струмичка]] | churches = [[Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча|„Св. Леонтиј“]] | founder = | dedication = | people = | location = село [[Водоча]], [[Општина Струмица]], {{МКД}} | coord = {{coord|41|27|3|N|22|35|24|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} | oscoor = | remains = црква, археолошко наоѓалиште, конак, помошни објекти | public_access = да | other_info = }} '''Водочки манастир''' (познат и како '''Манастир „Св. Леонтиј“''') — [[Среден век|средновековен]] манастир во [[Струмичко Поле|струмичко]]то село [[Водоча]], близу [[Струмица]]. Во манастирот се наоѓа седиштето на владиката на [[Струмичка епархија|Струмичката епархија]], [[Наум Струмички|митрополитот г. Наум]], а во него живее и женско монашко сестринство. == Местоположба == Манастирот се наоѓа 5 километри северозападно од градот [[Струмица]],<ref name="манастири">{{наведена книга|last=Ќорнаков|first=Димитар|title=Македонски манастири|year=2009|publisher=Матица македонска|location=Скопје|language=македонски|isbn=9989-48-558-5|pages=113–118}}</ref> сместен на северозападниот раб од селото [[Водоча]], на левиот брег на реката [[Водочница]], во самиот црковен комплекс [[Водочки Цркви]].<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|404}}</ref> == Историја == За подигањето на манастирот не постојат точни историски податоци, но дека да се претпостави дека манастирската [[Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча|црква „Св. Леонтиј“]] потекнува од времето на [[цар Самоил]].<ref name="манастири"/> Манастирот бил седиште на [[Струмичка епархија|струмичките епископи]] и на [[Струмичка епископија|Струмичката епископија]] и за прв пат се споменува во 1018 година по повелбите на [[Василиј II]], време кога било уништено [[Самоилово Царство|Самоиловото Царство]].<ref name="манастири"/> Во наоѓалиштето се сочувани три [[црква|цркви]] (источна, западна и средна) со три фази на живописување во ентериерите, архитектонски остатоци, придружни објекти и манастирски комплекс, [[трпезарија]], стопански објекти, две бањи и повеќеслојна христијанска некропола. Од [[7 век]] до [[9 век]]. Подигната е врз урнатините на ранохристијанска базилика, во времето на царот Самоил.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Македонски историски речник|first=|last2=д-р Стојан Киселиновски и др.|first2=|publisher=ИНИ|year=2000|isbn=9989-624-46-1|location=Скопје|pages=111}}</ref> Подоцна е подигната источната, трикорабна куполна [[црква (градба)|црква]], која била епископска. Оваа [[црква (градба)|црква]] била оштетена во [[Самуил|Самуиловиот период]] а подоцна е повторно обновена. Како епископска се споменува во [[1018]] година во повелбите на [[Василиј II]], по пропаста на [[Самоилово Царство|Самоиловата држава]]. Денес од неа се зачувани [[олтар|олтарната апсида]], проскомидијата и ѓаконикот. Првобитниот [[иконостас]] бил [[мермер]]ен, а подот од мермерни плочи. Рушењето на оваа [[црква (градба)|црква]] е поврзано со пропаста на [[Самоилово Царство|Самоиловата држава]] и паѓањето на [[Струмица]] под [[Византиј|византиска]] власт во [[1018]] година. Во периодот од [[1018]] до [[1037]] година изградена е западната, мала крстовидна куполна [[црква (градба)|црква]] поцветена на св. Богородица Елеуса и Воведение. Во струмичкиот крај во овој период постоеле три цркви на Св. Богородица Милостива (Елеуса) - Воведение,<ref name=":0" /> втората во Велјуса од [[1080]] година и во [[Струмица]] од 12-13 век. Овој специфичен случај дава повод да се верува дека [[Струмица]] и блиската околина во далечното минато била област на "'''Пресвета Богородица Милостива'''". Средната куполна [[црква (градба)|црква]] на водочкиот комплекс е посветена на св. Леонтиј, Христијански маченик од градот [[Триполи]], област [[Феникија]] кој е убиен во времето на римскиот цар [[Веспазијан]] во [[69]] и [[79]] год. поради прифаќањето на [[христијанство]]то. Подигната е во почетокот на 12 век, таа е епископско седиште со сочуван синтронос во олтарната апсида, со нартекс на западната и со отворени тремови на јужната страна. Со подигнувањето на оваа крстообразна куполна црква, западната црква била претворена во нејзина припрата.<ref name=":0" /> Како епископско седиште се споменува во еден хилендарски акт во [[1376]] год. во кој водочкиот [[епископ]] [[Данил]] и банскиот [[епископ]] [[Григориј]] со претставници на световната власт ги решавале споровите околу границите на хилендарските имоти во околината на [[Струмица]]. Некрополата која се наоѓа на југозападната и северозападната страна исто така го отсликува богатиот духовен и културен живот на наоѓалиштето. Во текот на натамошните доградби на црквата, во 12 век, е подигнат еден параклис јужно од Богородичиниот храм, а во наредното столетие е изграден и јужен бестибил до главната црква. Во средновековниот период (14-15 век), бил подигнат и анекс западно од црквата, како и отворен трем на јужната страна од комплексот.<ref name=":0" /> Со археолошките истражувања се откриени преку 1000 гробови со прилози: накит и керамика кои се датирани од XIV - XIX век. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Vodoča Monastery}} {{КНМ-Струмица}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Водочки манастир| ]] [[Категорија:Водоча]] [[Категорија:Манастири во Македонија]] [[Категорија:Манастири на МПЦ]] [[Категорија:Манастири во Струмичката епархија]] [[Категорија:Манастири во Струмичкото архијерејско намесништво]] 8yu8f7pzt2oht91km9ek6vnk46rno0a 5649251 5649236 2026-10-23T19:45:29Z Ehrlich91 24281 5649251 wikitext text/x-wiki {{Infobox monastery | name = Водочки манастир | image = Водочки манастир 3.jpg | caption = Поглед на манастирскиот конак | full = Манастир „Св. Леонтиј“ - Водоча | other_names = | order = [[МПЦ - ОА]] | established = 1018 | disestablished = | abbot = | diocese = [[Струмичка епархија|Струмичка]] | churches = [[Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча|„Св. Леонтиј“]] | founder = | dedication = | people = | location = село [[Водоча]], [[Општина Струмица]], {{МКД}} | coord = {{coord|41|27|3|N|22|35|24|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} | oscoor = | remains = црква, археолошко наоѓалиште, конак, помошни објекти | public_access = да | other_info = }} '''Водочки манастир''' (познат и како '''Манастир „Св. Леонтиј“''') — [[Среден век|средновековен]] манастир во [[Струмичко Поле|струмичко]]то село [[Водоча]], близу [[Струмица]]. Во манастирот се наоѓа седиштето на владиката на [[Струмичка епархија|Струмичката епархија]], [[Наум Струмички|митрополитот г. Наум]], а во него живее и женско монашко сестринство. == Местоположба == Манастирот се наоѓа 5 километри северозападно од градот [[Струмица]],<ref name="манастири">{{наведена книга|last=Ќорнаков|first=Димитар|title=Македонски манастири|year=2009|publisher=Матица македонска|location=Скопје|language=македонски|isbn=9989-48-558-5|pages=113–118}}</ref> сместен на северозападниот раб од селото [[Водоча]], на левиот брег на реката [[Водочница]], во самиот црковен комплекс [[Водочки Цркви]].<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|404}}</ref> == Историја == За подигањето на манастирот не постојат точни историски податоци, но дека да се претпостави дека манастирската [[Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча|црква „Св. Леонтиј“]] потекнува од времето на [[цар Самоил]].<ref name="манастири"/> Манастирот бил седиште на [[Струмичка епархија|струмичките епископи]] и на [[Струмичка епископија|Струмичката епископија]] и за прв пат се споменува во 1018 година по повелбите на [[Василиј II]], време кога било уништено [[Самоилово Царство|Самоиловото Царство]].<ref name="манастири"/> Водочката и [[Банска епископија|Банската епископија]] се споменуваат во еден [[Хиландар|хилендар]]ски акт од 1376 година, кога водочкиот епископ Данил и банскиот епископ Григорие заедно со претставниците на световната власт ги решавале споровите околу границите на хилендарските имоти во околината на Струмица.<ref name="манастири"/> == Градби во манастирот == Манастирскиот комплекс е составен од: главната манастирска црква „Свети Леонтиј“, конакот, трпезаријата, како и други помошни објекти. === Црква „Свети Леонтиј“ === {{главна|Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча}} За подигањето на црквата не постојат точни историски податоци, но дека да се претпостави дека потекнува од времето на цар Самоил.<ref name="манастири"/> == Монашки живот == Денес, во манастирот се одвива активен живот како женски манастир, а истовремено во него се наоѓа и резиденцијата на [[Струмичка епархија|струмичкиот митрополит]] [[Наум Струмички|г. Наум]]. == Галерија == <gallery mode=packed heights=140px> Податотека:Водочки манастир 2.jpg|Влезната порта Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча.jpg|Манастирската црква Податотека:Водочки Цркви.jpg|Ископините [[Водочки Цркви]] </gallery> Во наоѓалиштето се сочувани три [[црква|цркви]] (источна, западна и средна) со три фази на живописување во ентериерите, архитектонски остатоци, придружни објекти и манастирски комплекс, [[трпезарија]], стопански објекти, две бањи и повеќеслојна христијанска некропола. Од [[7 век]] до [[9 век]]. Подигната е врз урнатините на ранохристијанска базилика, во времето на царот Самоил.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Македонски историски речник|first=|last2=д-р Стојан Киселиновски и др.|first2=|publisher=ИНИ|year=2000|isbn=9989-624-46-1|location=Скопје|pages=111}}</ref> Подоцна е подигната источната, трикорабна куполна [[црква (градба)|црква]], која била епископска. Оваа [[црква (градба)|црква]] била оштетена во [[Самуил|Самуиловиот период]] а подоцна е повторно обновена. Како епископска се споменува во [[1018]] година во повелбите на [[Василиј II]], по пропаста на [[Самоилово Царство|Самоиловата држава]]. Денес од неа се зачувани [[олтар|олтарната апсида]], проскомидијата и ѓаконикот. Првобитниот [[иконостас]] бил [[мермер]]ен, а подот од мермерни плочи. Рушењето на оваа [[црква (градба)|црква]] е поврзано со пропаста на [[Самоилово Царство|Самоиловата држава]] и паѓањето на [[Струмица]] под [[Византиј|византиска]] власт во [[1018]] година. Во периодот од [[1018]] до [[1037]] година изградена е западната, мала крстовидна куполна [[црква (градба)|црква]] поцветена на св. Богородица Елеуса и Воведение. Во струмичкиот крај во овој период постоеле три цркви на Св. Богородица Милостива (Елеуса) - Воведение,<ref name=":0" /> втората во Велјуса од [[1080]] година и во [[Струмица]] од 12-13 век. Овој специфичен случај дава повод да се верува дека [[Струмица]] и блиската околина во далечното минато била област на "'''Пресвета Богородица Милостива'''". Средната куполна [[црква (градба)|црква]] на водочкиот комплекс е посветена на св. Леонтиј, Христијански маченик од градот [[Триполи]], област [[Феникија]] кој е убиен во времето на римскиот цар [[Веспазијан]] во [[69]] и [[79]] год. поради прифаќањето на [[христијанство]]то. Подигната е во почетокот на 12 век, таа е епископско седиште со сочуван синтронос во олтарната апсида, со нартекс на западната и со отворени тремови на јужната страна. Со подигнувањето на оваа крстообразна куполна црква, западната црква била претворена во нејзина припрата.<ref name=":0" /> Како епископско седиште се споменува во еден хилендарски акт во [[1376]] год. во кој водочкиот [[епископ]] [[Данил]] и банскиот [[епископ]] [[Григориј]] со претставници на световната власт ги решавале споровите околу границите на хилендарските имоти во околината на [[Струмица]]. Некрополата која се наоѓа на југозападната и северозападната страна исто така го отсликува богатиот духовен и културен живот на наоѓалиштето. Во текот на натамошните доградби на црквата, во 12 век, е подигнат еден параклис јужно од Богородичиниот храм, а во наредното столетие е изграден и јужен бестибил до главната црква. Во средновековниот период (14-15 век), бил подигнат и анекс западно од црквата, како и отворен трем на јужната страна од комплексот.<ref name=":0" /> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Vodoča Monastery}} {{КНМ-Струмица}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Водочки манастир| ]] [[Категорија:Водоча]] [[Категорија:Манастири во Македонија]] [[Категорија:Манастири на МПЦ]] [[Категорија:Манастири во Струмичката епархија]] [[Категорија:Манастири во Струмичкото архијерејско намесништво]] 7hpn7oywor7eu8ml6z7dxyhm6m0k9xz 5649258 5649251 2026-10-23T20:01:34Z Ehrlich91 24281 5649258 wikitext text/x-wiki {{Infobox monastery | name = Водочки манастир | image = Водочки манастир 3.jpg | caption = Поглед на манастирскиот конак | full = Манастир „Св. Леонтиј“ - Водоча | other_names = | order = [[МПЦ - ОА]] | established = 1018 | disestablished = | abbot = | diocese = [[Струмичка епархија|Струмичка]] | churches = [[Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча|„Св. Леонтиј“]] | founder = | dedication = | people = | location = село [[Водоча]], [[Општина Струмица]], {{МКД}} | coord = {{coord|41|27|3|N|22|35|24|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} | oscoor = | remains = црква, археолошко наоѓалиште, конак, помошни објекти | public_access = да | other_info = }} '''Водочки манастир''' (познат и како '''Манастир „Св. Леонтиј“''') — [[Среден век|средновековен]] манастир во [[Струмичко Поле|струмичко]]то село [[Водоча]], близу [[Струмица]]. Во манастирот се наоѓа седиштето на владиката на [[Струмичка епархија|Струмичката епархија]], [[Наум Струмички|митрополитот г. Наум]], а во него живее и женско монашко сестринство. == Местоположба == Манастирот се наоѓа 5 километри северозападно од градот [[Струмица]],<ref name="манастири">{{наведена книга|last=Ќорнаков|first=Димитар|title=Македонски манастири|year=2009|publisher=Матица македонска|location=Скопје|language=македонски|isbn=9989-48-558-5|pages=113–118}}</ref> сместен на северозападниот раб од селото [[Водоча]], на левиот брег на реката [[Водочница]], во самиот црковен комплекс [[Водочки Цркви]].<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|404}}</ref> == Историја == За подигањето на манастирот не постојат точни историски податоци, но дека да се претпостави дека манастирската [[Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча|црква „Св. Леонтиј“]] потекнува од времето на [[цар Самоил]].<ref name="манастири"/> Манастирот бил седиште на [[Струмичка епархија|струмичките епископи]] и на [[Струмичка епископија|Струмичката епископија]] и за прв пат се споменува во 1018 година по повелбите на [[Василиј II]], време кога било уништено [[Самоилово Царство|Самоиловото Царство]].<ref name="манастири"/> Водочката и [[Банска епископија|Банската епископија]] се споменуваат во еден [[Хиландар|хилендар]]ски акт од 1376 година, кога водочкиот епископ Данил и банскиот епископ Григорие заедно со претставниците на световната власт ги решавале споровите околу границите на хилендарските имоти во околината на Струмица.<ref name="манастири"/> == Градби во манастирот == Манастирскиот комплекс е составен од: главната манастирска црква „Свети Леонтиј“, конакот, трпезаријата, како и други помошни објекти. === Црква „Свети Леонтиј“ === {{главна|Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча}} За подигањето на црквата не постојат точни историски податоци, но дека да се претпостави дека потекнува од времето на цар Самоил.<ref name="манастири"/> === Водочки Цркви === {{главна|Водочки Цркви}} Во наоѓалиштето се сочувани три цркви (источна, западна и средна) со три фази на живописување во ентериерите, архитектонски остатоци, придружни објекти и манастирски комплекс, трпезарија, стопански објекти, две бањи и повеќеслојна христијанска некропола, кои потекнуваат од [[7 век]] до [[9 век]]. Подигната е врз урнатините на ранохристијанска базилика, во времето на царот Самоил.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Македонски историски речник|first=Стојан|last=Киселиновски|publisher=ИНИ|year=2000|isbn=9989-624-46-1 |location=Скопје|pages=111}}</ref> Епископската црква (источната) била трикорабна куполна црква. Денес, од нејзе се зачувани олтарната апсида, проскомидијата и ѓаконикот.<ref name=":0"/> Во периодот од 1018 до 1037 година била изградена западната, мала крстовидна куполна црква посветена на Света Богородица Елеуса и Воведение. Во струмичкиот крај во овој период постоеле три цркви на Св. Богородица Милостива (Елеуса) Воведение,<ref name=":0" /> втората во [[Вељуса]] од 1080 година и во [[Струмица]] од {{римски|12}}-{{римски|13}} век. Средната куполна црква на водочкиот комплекс е посветена на Свети Леонтиј, христијански маченик од градот [[Триполи]]. Била подигната на почетокот на {{римски|12}} век и била епископско седиште со сочуван синтронос во олтарната апсида, со нартекс на западната и со отворени тремови на јужната страна. Со подигнувањето на оваа крстообразна куполна црква, западната црква била претворена во нејзина припрата.<ref name=":0" /> == Монашки живот == Денес, во манастирот се одвива активен живот како женски манастир, а истовремено во него се наоѓа и резиденцијата на [[Струмичка епархија|струмичкиот митрополит]] [[Наум Струмички|г. Наум]]. == Галерија == <gallery mode=packed heights=140px> Податотека:Водочки манастир 2.jpg|Влезната порта Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча.jpg|Манастирската црква Податотека:Водочки Цркви.jpg|Ископините [[Водочки Цркви]] </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Vodoča Monastery}} {{КНМ-Струмица}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Водочки манастир| ]] [[Категорија:Водоча]] [[Категорија:Манастири во Македонија]] [[Категорија:Манастири на МПЦ]] [[Категорија:Манастири во Струмичката епархија]] [[Категорија:Манастири во Струмичкото архијерејско намесништво]] iv5ydzjeltenhsc17mjx9vjyskliqxp 0 18126 5649225 5649040 2026-10-23T18:25:32Z Gurther 105215 Одбиена последната промена (од [[Специјална:Придонеси/~2026-56634-69|~2026-56634-69]]) и ја поврати преработката 5293699 на Gurther 5649225 wikitext text/x-wiki '''Александар''' е машко име од [[Стара Грција|грчко]] потекло. На [[старогрчки јазик]] значи „заштитник на луѓето“. Доаѓа од зборот ''alexin'' што значи „брани, заштитник“ и ''andros'' што значи човек. Женскиот облик на името е '''Александра'''. Името најверојатно настанало и се користело како еден од епитетите за грчката божица [[Хера]], жената на [[Зевс]]. ==Името на различни јазици== *[[Азербејџански јазик|Азербејџански]] – İsgəndər (Isgandar) *[[Албански јазик|Албански]] – Aleksandër, Aleksandra (feminine), Alesandër, Aesandra (feminine), Aleks, Aleksa (feminine), Aleko, Leks, Lekë, Leka, Sandër, Sandra (feminine), Leandër, Leandra (feminine), Leksandër, Lisandër, Lisandra (feminine), Skender, Skënder, Iskender *[[Англиски јазик|Англиски]] – Alexander, Alec, Alex, Al, Alexis, Alexa (feminine), Alexandria (feminine), Alexandra (feminine), Lex, Lexxi, Sandra (feminine), Lexy, Lexi, Lexie, Sandy, Sasha (feminine), Xander, Xandra (feminine), Zandra (feminine), Zander *[[Арапски јазик|Арапски]] – الاسكندر / اسكندر (Iskandar, Skandar, Skander) *[[Белоруски јазик|Белоруски]] – Аляксандp (Aliaksandr, in normative spelling), Аляксандаp (Alaksandar, in Taraškievica spelling), Алeсь (Aleś) *[[Бугарски јазик|Бугарски]] – Александър (Aleksandar), Александра (Alexandra feminine), Сандо (Sando), Сашо (Sasho), Алекс (Aleks) *[[Велшки јазик|Велшки]] – Alecsander *[[Виетнамски јазик|Виетнамски]] – Alêchxăngđrơ, A-Lịch-Sơn *[[Ерменски јазик|Ерменски]] – Ալեքսանդր (Aleksandr/Alexandr), Աղեքսանդր (Agheksandr), Ալեքսան (Aleksan/Alexan), Ալեք (Aleq), Ալիկ (Alik) *[[Естонски јазик|Естонски]] – Aleksander, Sander *[[Германски јазик|Германски]] – Alexander, Alex, Alexandrine (feminine), Alexandra (female), Sascha, Sandro, Sandra (female) *[[Грчки јазик|Грчки]] – Αλέξανδρος (Aléxandros), Αλέκος (Alekos), Αλεξάνδρα (Alexandra - female), Αλέκα (Aleka) *[[Грузиски јазик|Грузиски]] – ალექსანდრე (Aleksandre), სანდრო (Sandro), ალეკო (Aleko), ლექსო (Lekso), ალექსანდრა (Aleksandra, feminine) *[[Дански јазик|Дански]] – Alexander, Alex, Alexandra (feminine) *[[Израелски јазик|Израелски]] – אלכסנדר (Alexander), אלכס (Alex) *[[Индонезиски јазик|Индонезиски]] – Iskandar *[[Исландски јазик|Исландски]] – Alexander, Alex, Alexis, Axel, Alexandra (feminine) *[[Ирски јазик|Ирски]] – Alasandar, Alastar, Alsander *[[Италијански јазик|Италијански]] – Alessandro, Ale, Alex, Sandro, Alessio, Aleandro, Alessandra (feminine), Sandra (feminine), Alessia (feminine) *[[Јапонски јазик|Јапонски]] – アレクサンドロス (Arekusandorosu), アレクサンダー (Arekusandā), アレキサンダー (Arekisandā) *[[Казахстански јазик|Казахстански]] – Eskendir *[[Кинески јазик|Кинески]] – 亞歷山大/亚历山大 (Yàlìshāndà) *[[Киргиски јазик|Киргиски]] – Искендер (İskender) *[[Корејски јазик|Корејски]] – 알렉산드로스 (Alleksandeuroseu), 알렉산더(Alleksandeo) *[[Летонски јазик|Летонски]] – Aleksandrs, Sandis, Sandris *[[Литвански јазик|Литвански]] – Aleksandras, Aleksas *[[Македонски јазик|Македонски]] – Александар (Aleksandar), Алек (Alek), Аце (Ace), Ацо (Aco), Сашо (Sašo), Александра (Aleksandra, feminine), Сандра (Sandra, feminine), Сашка (Saška, feminine) *[[Малтешки јазик|Малтешки]] – Lixandru *[[Норвешки јазик|Норвешки]] – Aleksander, Alek, Alexander, Alex, Sander, Alexandra (feminine) *[[Персиски јазик|Персиски]] – اسكندر (Eskandar). Middle Persian: Aleksandar *[[Полски јазик|Полски]] – Aleksander, Alek, Olek, Aleks *[[Португалски јазик|Португалски]] – Alexandre, Alexandra (feminine), Alexandro (rare), Alex, Sandro, Sandra (feminine), Alessandro, Alessandra (feminine) *[[Романски јазик|Романски]] — Alexandru, Alexandra (feminine), Alex, Alexe, Sandu, Sanda (feminine), Sandra (feminine), Alecu, Aleca (feminine), Lisandru, Sașa *[[Руски јазик|Руски]] — Александр (Aleksandr), Александра (Aleksandra, feminine), Алик (Alik, male), Аля (Alia, male and feminine), Саша (Sasha), Шурик (Shurik), Саня (Sanya) *[[Словачки јазик|Словачки]] – Alexander *[[Словенечки јазик|Словенечки]] – Aleksander, Aleks, Sandi, Sašo *[[Српски јазик|Српски]] – Александар (Aleksandar), Алекса (Aleksa), Алекс (Aleks), Алек (Alek), Лексо (Lekso), Саша (Saša), Сале (Sale), Ацa (Aca), Ацо (Aco), Александра (Aleksandra, feminine), Сандра (Sandra, feminine), Сашка (Saška, feminine) *[[Тајландски јазик|Тајландски]] – อเล็กซานเดอร์ (Aleksāndə̄[r] (Aleksandar)) *[[Турски јазик|Турски]] – İskender *[[Узбекистански јазик|Узбекистански]] – Iskandar *[[Унгарски јазик|Унгарски]] – Sándor *[[Украински јазик|Украински]] — Олександр (Olexandr, Oleksandr), Олекса (Oleksa, Olexa), Сашко (Sashko), Олесь (Oles') *[[Филипински јазик|Филипински]] – Alexander, Alejandro, Alejo, Alex, Sandy, Zandro, Alexandra (feminine), Alessandra (feminine) *[[Фински јазик|Фински]] – Aleksanteri, Santeri, Santtu *[[Француски јазик|Француски]] – Alexandre, Alexis, Alex *[[Хинди]] – Sikandar Alakshendra अलक्षेन्द्र *[[Холандски јазик|Холандски]] – Alexander, Alex, Lex, Alexandra (feminine), Sander, Sandra (feminine), Xander *[[Хрватски јазик|Хрватски]] – Aleksandar, Saša, Aco, Aleksandra (feminine) *[[Црковнословенски јазик|Црковнословенски]] – Алєѯандръ (Aleksandr, Alexandr) *[[Чешки јазик|Чешки]] – Alexandr, Aleš *[[Шведски јазик|Шведски]] – Alexander, Alex, Alexandra (feminine) *[[Шкотски јазик|Шкотски]] – Alasdair, Alastair, Alistair, Alisdair, Aldair, Ally, Ali, Al *[[Шпански јазик|Шпански]] – Alejandro, Alexandro, Alejo, Álex, Jandro, Jano, Lisandro, Sandro, Alejandra (feminine), Lisandra (feminine), Sandra (feminine) == Антички Кралеви == === Кралеви во Античка Македонија === '''Александар''' е често име помеѓу [[Кралеви на Античка Македонија|кралевите на Античка Македонија]] и може да се однесува на: * [[Александар I]] * [[Александар II]] * [[Александар III]] * [[Александар IV]] {{Појаснување}} [[Категорија:Машки имиња]] [[Категорија:Македонски машки имиња]] 7lii1hbt95se8gav1d0zonswlqun9s6 4 20515 5649356 5648342 2026-10-24T10:05:59Z MTonika 137612 /* Помош за објавување на нацрт-биографија */ Одговор 5649356 wikitext text/x-wiki <!---------------------------------------------------------------------------------> <!-------Вам ви благодари помошниот тим на Википедија (pro's making woners)------> <!---------------------------------------------------------------------------------> {{Селска чешма}}<br /> __NEWSECTIONLINK__ <div id="содржина"> __TOC__ <div id="дискусии"> [[Категорија:Википедија:Селска чешма| ]] [[Категорија:Википедија:Заедница|Селска чешма]] == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 20:45, 16 јануари 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:ZI Jony@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 14:21, 18 јануари 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Tiven2240@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == Годишна оценка на Упатствата за спроведување на Универзалниот правилник на однесување (УПнО) == <section begin="announcement-content" /> Ве известувам дека започна периодот на годишна оценка на Упатствата за спроведување на Универзалниот правилник на однесување. Можете да давате предлози за промени до 9 февруари 2026&nbsp;г. Ова е првиот од неколкуте чекори на годишната проценја. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Прочитајте повеќе за ова и учествувајте во разговор на страницата на УПнО на Мета]]. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Координативната комисија на Универзалниот правилник на однесување]] (U4C) е глобална група посветена на правично и доследно спроведување на УПнО. Оваа годишна проценка е планирана и спроведена од U4C. За повеќе информации за должностите на U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|погледајте ја нејзината повелба]]. Споделете ги овие информации со други членови на вашата заедница кајшто е соодветно. -- Во соработка со U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|разговор]])<section end="announcement-content" /> 22:01, 19 јануари 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Keegan (WMF)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Начела и напатствија на Википедија == Почитувани уредници, ja отворам оваа дискусија во согласност со [[ВП:ГЛАСННН]]. Во продолжение секоја недела ќе биде отворена по една тема за која треба да ги одредиме насоките на значајност за нашата Википедија, и на која прво добро е да се дискутира, а потоа можеби и да се гласа. При оформувањето на статиите за начела и напаствија, како и за значајност, во врска со луѓе, настани и друго, земени се предвид неколку јазични Википедии, како англиската, српската и хрватската. Да нагласам дека Википедија на англиски јазик има построги правила од другите јазични Википедии, претпоставувам затоа што се смета за светска енциклопедија, и некои теми кои се важни локално во земјите, на англиската не сметаат дека треба да ги има. Сепак и таму има исклучоци. Исто така, добро е да се нагласи и да се има на ум дека дел од овие службени страници се создавани пред 20 години, и можно е да има потреба од нивно прегледување и дополнување. === [[Википедија:Што не е Википедија]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 19:40 ч. на 8 февруари 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> Да започнеме со [[Википедија:Што не е Википедија|што не е Википедија]]. Википедија не е хартиена енциклопедија, не е речник, не е трибина, ниту пак говорница од било кој вид, не е ни разговорен форум или средство за пропаганда и рекламирање. Википедија не е збирка на надворешни врски, галерии на слики или медиуми. Википедија на македонски јазик не е национална енциклопедија на Македонците. Википедија не е услужник на бесплатно вдомување или мрежен простор, не е експеримент за демократија или каков било друг политички систем. Нејзиниот основен метод на одлучување на консензус е преку уредување и дискусија, не преку постојано гласање. Повеќе на секоја од ставките има на линкот [[Википедија:Што не е Википедија|што не е Википедија]]. ==== Дискусија за „Што не е Википедија“ ==== {{коментар}} Според мене, треба да имаме слобода да бришеме кориснички страници на Википедијанци на кои корисникот си пишува реклама за себе и она што го работи. Налетувам на такви, скоро имаше некој масер се рекламира на корисничката страница. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:42, 8 февруари 2026 (CET) :{{коментар}}Според мене, секаков вид на рекмалација директна или индиректна мора одма да се отстранува без никаква дебата или дискусија. Без разлика дали е на корисничка страница, подобрување во статија, новосоздадена страница и останато. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 20:01, 8 февруари 2026 (CET) :Па некако оваа страница има опфатено доволно, јас немам забелешки или некакви сугестии што да се наведе дополнително. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 16:27, 9 февруари 2026 (CET) :Исто и јас. :) [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 20:53, 9 февруари 2026 (CET) {{коментар}}Се согласувам дека секаков вид на рекмалација директна или индиректна треба да се отстранува без никаква дискусија.[[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> :{{Коментар}} Вака. Малку пристапот да е подиректен и поконкретен. На пример глеам се дискутира за тоа Што не е википедија? Значи мој предлог е за ова, и за сите идни дискусии, да се преземе англиската верзија на напатствијата, да се видат од сите нас и да се даде коментар кои поттпочки од англиското напатствије би го трганеле или замениле со друго. Ова го зборам од проста причина што англиските напатствија се едни од најелаборираните, па дури и претерано детализирани, ние можеме да ги земем само општите начела. Во овој случај ок си е се. Се сложувам со напишаното за тоа што не е Википедија, ако имам некој поконкретен дел за додавање, ќе пишам тука. Следните да бидат со поконкретни забелешки што се прифаќа, а што не на нашата Википедија. Во однос на кориснички страници, ние сме бришеле и порано само вулгарности. Рекламирање не би требало да е проблем, според мене. Пропагираме сите ние на нашите кориснички страници. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 18:50, 15 февруари 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (настани)]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:30 ч. на 15 февруари 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> Многу настани добиваат покриеност во вестите, а сепак не се од историска или трајна важност. Настан може да биде доволно интересен за новинарите и уредниците на вестите, но тоа не секогаш е доволно значајно за да има статија на Википедија. При оценувањето на настанот, уредниците треба да оценат различни аспекти на настанот и покриеноста: влијанието, длабочината, времетраењето, географскиот опсег, разновидноста и веродостојноста на покривањето, како и дали покривањето е рутинско. ;Трајни ефекти Настанот што е преседан или катализатор за нешто друго од трајно значење, најверојатно ќе биде значаен. На пример, во САД, убиството на детето Адам Волш на крајот довело до донесување на Закон за заштита и безбедност на децата, наречен Закон Адам Волш. Овој настан се смета за значаен. Настаните кои имаат трајно дејство од историско значење веројатно ќе бидат знајачни. Ова вклучува, на пример, природни катастрофи после кои останува широко распространето уништување, а обновата на уништеното може да доведе до смена на населението, и можно е да влијае врз изборите. Помал земјотрес или бура со мало или никакво влијание врз човечката популација веројатно не е значаен за да има статија на Википедија. ;Географски опсег Значајните настани обично имаат значително влијание врз широк регион, домен или широко распространета општествена група. Настанот кој влијае врз локално подрачје и го известуваат само медиумите во блискиот регион веројатно нема да биде значаен. ;Длабочина на покриеност Еден настан мора да добие голема или длабинска покриеност за да биде значаен. Длабочина на покривање вклучува анализа што ги става настаните во контекст, како што често се среќава во книгите, долгометражни написи во големите списанија за вести или на ТВ. ;Времетраење на покриеноста Значајните настани обично добиваат медиумска покриеност која е во подолг временски период. Времетраењето на известувањето по медиуми е силен показател за тоа дали некој настан има минливо или трајно значење. Тоа што некој настан се случил неодамна сам по себе не го прави незначаен. ;Разновидност на извори Се очекува значајна национална или меѓународна медиумска покриеност за некој настан да биде забележлив. Известувањето со широк опсег има тенденција да укаже на значајност, освен кога медиумите препишуваат и преобјавуваат исти вести едни од други. ;Рутинско покривање Според политиката на Википедија дека не е весник, рутинското покривање на вести за работи како што се објави не се доволна основа за статија. Рутинските настани, како што се спортски натпревари, филмски премиери, прес-конференции итн., може подобро да се опфатат како дел од друга статија, ако воопшто се значајни. Медиумски објави за настани кои се вообичаени, секојдневни, или се обични предмети што не се истакнуваат — веројатно не се значјани за да имаат своја статија на енциклопедија. ;Сензационализам Таблоид или жолтото новинарство како што се нарекува, обично се смета за лоша основа за статија во енциклопедија, поради недостатокот на проверка на фактите својствени за сензационалистичко известување и објавување на скандали. Википедија не е место за скандали или озборувања. ;Кривични дела Написите за криминални дејствија, особено оние што спаѓаат во категоријата „вонредни вести“, често се предмет на дискусии за бришење. ;Луѓе значајни за само еден настан Луѓето познати само во врска со еден настан генерално не треба да имаат статија напишана за нив. Ако настанот е многу значаен, тогаш наместо тоа, обично треба да се напише статија за настанот. ;Идни настани Поединечните закажани или очекувани идни настани треба да бидат вклучени само ако настанот е значаен, и речиси сигурно ќе се одржи. Датумите не се дефинитивни додека настанот навистина не се случи, бидејќи дури и значајните настани може да бидат откажани или одложени во последен момент поради голем инцидент (ваков случај на одложување беше во текот на пандемијата). Меѓу идните настани кои се соодветни за да се отвори за нив страница пред време спаѓаат: избори, Олимписки игри, Евровизија, европски и светски првенства. ;Алтернативи за бришење Ако значајноста на настанот е доведена во прашање, но тој е првенствено поврзан со одредена личност, компанија или организација или текстот може да биде дел од друга статија со поширока тема, тогаш треба да се употреби спојувањето на содржините. Сепак, треба да се внимава на настанот да не му се даде непотребна тежина. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (настани)|Значајност на настаните]]. ==== Дискусија за „Настани“ ==== {{коментар}} Според мене, овој дел добро ги покрива сите можни ситуации поврзани со настаните. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:32, 15 февруари 2026 (CET)<br> {{коментар}} Сметам дека аргументите се добро образложени и се согласувам со нив. - [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 11:07, 18 февруари 2026 (CET) <br> {{коментар}} Се солгасувам со горенаведените коментари. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 11:30, 18 февруари 2026 (CET) <br> {{коментар}} Добри се предлозите и правилата наведени во посебната страница, немам дополнителни коментари. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 20:11, 18 февруари 2026 (CET)<br> {{коментар}} Овој дел е усогласен со соодветниот дел на другите јазици и јасен за оние што го читаат. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 17:14, 19 февруари 2026 (CET) {{коментар}} Исто и јас се согласувам со коментари на колегите. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 17:03, 21 февруари 2026 (CET) {{коментар}} Добро се образложени аргументите и се согласувам со нив.[[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Автобиографија]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:50 ч. на 22 февруари 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> *Пишувањето автобиографии е обесхрабрено, бидејќи е тешко да се напише неутрална, проверлива автобиографија, а има и многу замки. *Автобиографијата често е пристрасна, и обично напишано е само позитивното за личноста. *Автобиографиите се често непроверливи. Ако единствениот извор за одреден факт за вас сте вие самите, читателите не можат да го потврдат тоа. *Автобиографиите можат да содржат оригинално истражување. Луѓето често вклучуваат информации во автобиографии кои никогаш претходно не биле објавени или се резултат на знаење за нештата од прва рака. Википедија е енциклопедија и не смее да содржи претходно необјавени информации, ниту дозволува оригинално истражување. *Под „автобиографија“ не се подразбира само биографијата што сте ја напишале сами за себе, туку и биографијата што сте ја платиле или сте наредиле некој друг да ја напише во ваше име. *Тешко е да се пишува неутрално и објективно за себе, затоа треба да дозволите другите да пишуваат. Би требало да почекате некој друг да напише статија за вас и вашите постигнувања. *Во јасни случаи, дозволено е уредување на страници поврзани со вас, како: враќање на вандализам; но само ако тоа е очигледен вандализам, а не содржински спор. *Ако не сте значајни според начелата на Википедија, пишување на статија за себе ја крши политиката која вели дека Википедија не е место за бесплатна реклама. * Ако вашиот живот и достигнувања се проверливи и навистина од значење за да ве има на енциклопедија, некој друг веројатно ќе создаде статија за вас порано или подоцна. Повеќе на линкот: [[Википедија:Автобиографија]] ==== Дискусија за „Автобиографија“ ==== {{коментар}} - Се согласувам со наведените правила поврзани со автобиографија. Ние сме мала заедница, и знам дека се случило низ минатото некои личности сами за себе да си напишат статија, често не е бришена таквата статија, туку е само досредена, доколку личноста е значајна за да ја има во енциклопедија. Сепак, во најголем дел, би требало да се обесхрабрат автобиографски статии. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:58, 22 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Автобиографијата, поточно пишување на автобиографија, треба да биде обесхрабрено и недозволиво за Википедија. Пристрасноста при пишување на таква статија е на највисоко ниво, а објективноста ниска. Напатствијата се во ред, се согласувам и замолувам секој да реагира ако забележи вакви случаеви. Ова е едно од основните правила на Википедија и треба строго и доследно да се почитува.--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 09:48, 23 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Целосна поддршка за сѐ претходно кажано. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:17, 23 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Се сложувам со сѐ. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 17:34, 24 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Да, и јас го делам истото мислење. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 11:52, 27 февруари 2026 (CET) {{коментар}} Се согласувам. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 13:57, 28 февруари 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Биографии на живи личности]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:50 ч. на 1 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> *Статија за жива личност треба да биде напишана одговорно, внимателно и со непристрасен тон, да се избегнува потценување, но да се избегнува и претерување. *Контроверзниот материјал за живи личности што е без извори или со слаби извори треба веднаш да се отстрани, и без дискусија. *Не користете јавни записи што вклучуваат лични податоци, како што се датум на раѓање, вредност на домот, сообраќајни казни, регистрации на возила и домашна или деловна адреса. *Никогаш не користете самообјавени извори (вклучувајќи книги, списанија, интернет страници, блогови, подкасти или објави на социјалните мрежи) како извори на материјал за жива личност, освен ако не се напишани или објавени од самото лице. *Не внесувајте озборувања во статиите. Секогаш прво прашајте се: Дали изворот е веродостоен? Дали материјалот е вистинит? И, дури и ако е вистинит, дали е релевантен за неутрална статија за личноста за која е статијата? *На администраторите им е дозволено да спроведат отстранување на јасни прекршувања на БЖЛ со заштита на страницата или со блокирање на прекршителот/прекршителите. *Избегнувајте приказ на жртва. *Во случај на јавна личност, ќе има повеќе доверливи извори, а БЖЛ треба едноставно да документира што известуваат тие извори. *Поради зголемена злоупотреба и [[Кражба на идентитет|кражба на идентитет]], луѓето сè повеќе ги сметаат своите вистински имиња и датуми на раѓање за приватни информации. Википедија ги вклучува целосните и вистинските имиња и датуми на раѓање кога тие се објавени од сигурни извори или извори блиски до личноста на таквата статија, па затоа е сосема разумно да се претпостави дека личноста нема приговор за објавувањето на овие информации. Не може да бришеме лични податоци по барање на личноста доколку се јавно достапни во веродостојни извори. Но, доколку личноста на која се однесува статијата се спротивставува на објавувањето на датум на раѓање, а податоците не биле претходно објавени од веродостојни извори, бидете внимателни и наведете ја само годината на раѓање. Исто така, статиите не треба да ја содржат адресата, електронската пошта, телефонскиот број или други контакт информации на личноста за која станува збор, но генерално е дозволено да се вклучи линк до официјалната интернет страница на личноста во делот „Надворешни врски“, иако тој линк може да ги содржи горенаведените информации. *Дали ќе се отстрани име или погрешно родово именување на жива личност која е трансродово лице, е прашање на уредничка проценка доколку веќе се појавило во сигурни извори. *Со тоа што некој бил спомнат во вестите, не значи дека треба да добие статија на Википедија. *Жива личност обвинета за кривично дело се смета за невина сè додека не биде осудена од суд. Уредниците генерално не треба да вклучуваат текст што сугерира дека лицето е осомничено, дека е лице од интерес или е обвинето за вршење на кривично дело, освен ако не е обезбедена осуда за тоа кривично дело, или повеќе доверливи извори веќе го објавиле името на обвинетиот во врска со кривичното дело. *БЖЛ се применува насекаде на Википедија каде што се споменуваат живи личности, вклучувајќи страници за разговор, описи на уредувања, кориснички страници, слики и категории. *Корисничките имиња што содржат клеветнички, очигледно лажни или спорни изјави или материјал за живи лица треба веднаш да бидат блокирани и отстранети од сите промени. *Сликите од живи личности не треба да се користат надвор од контекст за да се прикаже тоа лице во лажно или неповолно светло. *Имињата на категориите се самообјаснувачки, па затоа вклучувањето на одредена биографија во одредена категорија мора да биде оправдано со соодветен текст кој има сигурни извори во самата статија. Пример за ова е додавање на Категорија:Криминалци, или категоризацијата на живите личности според религија или сексуална ориентација. *Лицата над 115 години се сметаат за починати, освен ако во веродостојни извори не постари од една година не е наведено дека се живи. *Уредниците кои постојано додаваат или враќаат контроверзен материјал во БЖЛ кој не е поткрепен со извори или е поткрепен со лоши извори, може да бидат блокирани поради нарушување на проектот. Повеќе на линкот: [[Википедија:Биографии на живи личности]] ==== Дискусија за „Биографии на живи личности“ ==== {{коментар}} - Јас сум ЗА да се применуваат овие начела. Инаку, ме збуни делот со горна старосна граница, и дека „лицата над 115 години се сметаат за починати“. Имавме случај со некој борец за кој немаше извори за тоа кога починал, па стана збунувачко како да се реши тој проблем. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:56, 1 март 2026 (CET)<br> {{Коментар}} Целосно се согласувам. Јас сум за поголема и построга контрола за тоа за кој се прави статија. Да нема статии за недоволно афирмирани личности, без разлика од која област се. Не сме реклама ние. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 14:08, 3 март 2026 (CET) {{коментар}} Јас имам две забелешки во врска со овие начела. Прво, ако лични податоци се објавени во веродостојни извори, не смее да се врши цензура по барање на личноста (на пр. ако јавно е објавен точниот датум на раѓање, тогаш тој датум слбодно може да се наведе во статијата). Второ, начелото за лицата над 115 години нема логика затоа што може да има повеќе живи лица над 115 години, но само едно лице може да се смета за најстара личност во светот. Мислам дека ова начело треба да се преработи и да гласи „Лицата над 115 години се сметаат за починати, освен ако во веродостојни извори не постари од една година не е наведено дека се живи.“. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 22:53, 3 март 2026 (CET) :За лицата над 115 години го сменив како што предлагаш. :Вториот дел за лични податоци, тоа што го предлагаш го има [[Википедија:Биографии на живи личности|веќе содржано во реченицата]]: :„Википедија ги вклучува целосните и вистинските имиња и датуми на раѓање кога тие се објавени од сигурни извори или извори блиски до личноста на таквата статија, па затоа е сосема разумно да се претпостави дека личноста нема приговор за објавувањето на овие информации.“ :Мислам дека таа реченица го покрива тоа што го велиш. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 16:56, 4 март 2026 (CET) ::{{одговор|Виолетова}} Да, го покрива, но погоре се наведени реченици коишто се противречни на тоа. Ако датумот на раѓање е јавно објавен и лицето се противи да биде наведен во статијата, тогаш која реченица се зема предвид? --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 09:41, 6 март 2026 (CET) ::Коректност! [[Специјална:Придонеси/&#126;2026-14346-24|&#126;2026-14346-24]] ([[Разговор со корисник:&#126;2026-14346-24|разговор]]) 09:43, 6 март 2026 (CET) :::@[[Корисник:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] :::Кире, овде имам извадено дел од речениците, а не сè, затоа стои линк до целата страница со правилата, каде што пишува на крајот: Повеќе на линкот. Треба проектната да се прочита, бидејќи се разбира дека важат сите реченици кои се на страницата со начела и напатствија. Односно, доколку е јавен податокот за датум на раѓање, не го земаме предвид човекот што се буни. Овде го вклучив примерот дека доколку не е јавно објавен датумот и човекот не сака да му стои на статијата, би требало да го испочитуваме. Дури има предвидена ситуација кога има своја интернет страница на која ставил вистинско име и датум на раѓање, ние смееме да ја ставиме во надворешните врски на статијата. Неколку различни ситуации се опфатени на [[Википедија:Биографии на живи личности|главната страница за БЖЛ]] и тие се тие што важат. Овде се само извадоци, дека е голема таа страница цела да се псотави на Селска чешма. Поздрав [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 11:45, 6 март 2026 (CET) ::::{{одговор|Виолетова}} Да, за напишаното во начелото зборувам, а не за она коешто е напишано на оваа страница. Најпрвин е наведена реченицата „Википедија ги вклучува целосните и вистинските имиња и датуми на раѓање кога тие се објавени од сигурни извори или извори блиски до личноста на таквата статија, па затоа е сосема разумно да се претпостави дека личноста нема приговор за објавувањето на овие информации.“, а потоа пишува „Доколку личноста на која се однесува статијата се спротивставува на објавувањето на датум на раѓање, бидете внимателни и наведете ја само годината на раѓање.“. Ова нема логика. Ако лицето не сака јавно да биде објавен неговиот датум на раѓање, тогаш тоа треба да биде отстрането од изворите коишто се користат на Википедија (откако ќе биде избришано од тие извори, тогаш природно ќе биде избришано и од Википедија затоа што повеќе нема да има веродостојни извори во коишто е наведено). Но, ако лицето бара тоа да биде отстрането само од Википедија, а притоа да остане наведено во други извори, тогаш се работи за цензура на јавно објавени податоци и тоа не е дозволено дури и да е по барање на лицето за коешто се однесува податокот. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 12:07, 6 март 2026 (CET) :::::Не знам каде не се разбираме, тоа што го објаснуваш е тоа како треба да се постапи, всушност. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 12:45, 6 март 2026 (CET) ::::::Се разбираме дека е така, но во начелото е напишано поинаку. За да биде појасно, можеби изрично треба да ставиме дека не може да бришеме лични податоци по барање на личноста доколку се јавно достапни во веродостојни извори (Во иднина те молам секое дополнување пишувај го како нов коментар затоа што јас овој одговор го пишав на твојот првичен коментар којшто потоа беше дополнет и затоа напишав уште еден коментар подолу дека се согласувам со дополнетото. Инаку, се создава впечаток дека не се разбираме.). --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 18:53, 6 март 2026 (CET) ::::Гледам дека си го дополнила текстот додека го пишував одговорот, па затоа дополнително ќе одговорам и на дополнетиот текст. Да, така треба да биде, но во начелото не е напишано на тој начин. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 12:08, 6 март 2026 (CET) {{коментар}} - Јас сум ЗА, со тоа што сметам дека треба да има контрола за тоа за кој ја пишува статијата, како и начелото што го спомна Кирил погоре „Лицата над 115 години се сметаат за починати, освен ако во веродостојни извори не постари од една година не е наведено дека се живи.“; според мене има смисла. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 13:28, 5 март 2026 (CET) {{коментар}} Се согласувам, и за лицата над 115 години да се преработи. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 18:30, 5 март 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Креативни професии]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:57 ч. на 8 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> Во овој дел да ги разгледаме значајноста на луѓето да имаат статија според тоа која професија ја вршат, се разгледуваат професорските, научните и креативните професии: професори, научници, и креативните професии (писатели, музичари, сликари, архитекти, новинари). *Записите во списоци каде е дозволено човек сам да се пријави и запише, не придонесуваат за значајност. Исто така, интернет страниците за вработените или членовите на една организација, не се доволен показател за значајност. *Веродостојна биографија на 200 страници за личност, издадена од независен извор и не е платена од човекот за чија биографија станува збор, која детално го покрива животот на тоа лице е прифатлив извор, додека извод од матична книга на родените или списокот од формуларот за изборно ливче, не е. *Луѓето кои ги исполнуваат основните критериуми, може да се сметаат за значајни без да ги исполнуваат дополнителните критериуми подолу. ;Професори, наставници, академици и научници *Наставници и професори кои предаваат во основно, средно или више и високо образование, не се значајни за енциклопедија само поради таа професија. Но ако се занимаваат и со друга дејност, како на пример, наука, сликарство, музика, пишување, политика и друго, можат да стекнат значајност да имаат своја енсиклопедиска статија поради дополнителната активност, и во таков случај се оценуваат според вообичаените правила за значајност во професијата. *Сите членови на [[МАНУ]] се значајни за да имаат статија на Википедија. Исто така и членови на странските академии на науките се доволно значајни. *Дел од критериумите: # Лицето има добиено високо престижна академска награда или чест на национално или меѓународно ниво ([[23 Октомври (награда)]], [[Награда „11 Октомври“]], [[Награда „Мито Хаџи Василев - Јасмин“]], на пример). # Лицето било избрано за член на високо селективно и престижно научно друштво или здружение (на пр., Национална академија на науките или Кралското друштво) или член на големо научно здружение кое го задржува статусот на колеги како високо селективна чест (на пр., соработник на Институтот за електрични и електронски инженери или институт за електронски инженери). # Академската работа на лицето има значително влијание во областа на високото образование, влијае врз значителен број академски институции. Овој критериум исто така, може да биде задоволен ако лицето развило значаен нов концепт, техника или идеја, лицето направило значајно откритие или решило голем проблем во својата академска дисциплина. Во овој случај, неопходно е експлицитно да се докаже, со значителен број на упатувања на академски публикации на истражувачи различни од личноста за која станува збор, дека овој придонес навистина нашироко се смета за значаен и нашироко се припишува на личноста за која станува збор. # Лицето било именувано за угледен професор во голема институција за високо образование и истражување, именувано за претседател што укажува на споредливо ниво на постигнувања или еквивалентна позиција во земји каде што ваквите именувања се невообичаени. # Лицето е дел од основачите на некоја голема или значајна образовна институција. # Лицето имало значително влијание надвор од академската заедница во нивниот академски капацитет. # Лицето е главен уредник на големо, добро воспоставено академско списание во нивната предметна област. Во овој критериум не спаѓаат списанија кои се во рамките на псевдо науката. *Псевдонаучникот, исто така, може да биде доволно значаен за сопствена статија, ако неговата теза е особено распространета или добро позната, или ако има голем број научни трудови насочени кон побивање или отфрлање на псевдонаучната природа на неговата теза. ;Креативни професии Ова упатство се однесува на автори, писатели, уредници, новинари, филмаџии, фотографи, уметници, сликари, вајари, архитекти и други креативни професионалци. Такво лице е значајно ако: * Личноста се смета за важна личност или е широко цитирана од врсниците или наследниците; или * Личноста е позната по тоа што поттикнува значаен нов концепт, теорија или техника; или * Лицето создало или одиграло голема улога во заедничкото создавање на значајно или добро познато дело или колективно дело. Дополнително, таквото дело мора да било примарен предмет на повеќе независни периодични статии или рецензии, или на независно и значајно дело (на пример, книга, филм или телевизиска серија, но обично не само една епизода од телевизиска серија); или * Работата (или делата) на личноста: (а) станала значаен споменик, (б) била суштински дел од значајна изложба, (в) добила значително критичко внимание или (г) била претставена во постојаните збирки на неколку значајни галерии или музеи. Подолу се наведени попрецизните критериуми за овие професии. ;Музичари Текстописците или композиторите (без разлика дали се од популарната музика, црковни песни или други стилови) може да се сметаат генерално за значајни ако создале голем број нашироко познати дела. '''Естраден музичар''' може да биде значаен ако исполнува некои (по можност, барем два) од следниве критериуми: * има издадено најмалку еден студиски албум кој има добиено сертификација на издавачката куќа (сребрена, златна или платина); * добитник е на награди на музички фестивали на регионално, национално или меѓународно ниво; * има издадено неколку песни со повеќемилионски прегледи на музичките сервиси (YouTube, Spotify, Deezer итн.); * има значителен број следбеници/претплатници на официјален канал или профил на музички услуги во однос на населението на земјата во која живее угледни секундарни извори, или музички експерти изјавиле дека музичарот се истакнува во одреден жанр, музичко движење, период или област. '''Класичен инструментален музичар''' може да биде значаен ако исполнува некои (по можност, барем два) од следниве критериуми: * завршил конзерваториум или музичка академија (исклучоци се многу успешни (самоуки) солисти/„чудо од деца“); * објавил снимка кај етаблирана издавачка куќа за класична музика; * настапувал/а во добро познат камерен ансамбл или оркестар најмалку пет години; * соработувал/а со други значајни естрадни или други класични музичари (види критериуми погоре). '''Класичен музичар-солист''' може да биде значаен ако исполнува некои (по можност, барем два) од следниве критериуми: * дипломирал конзерваториум или музичка академија; * објавил снимка кај етаблирана издавачка куќа за класична музика; * пеел во реномирана оперска куќа надвор од својата татковина најмалку две години/сезони; * оперски солист во националната оперска куќа (во Опера и балет, на пример). Соработувал со значајни естрадни или други класични музичари (види критериуми погоре). ;Уметници, сликари, вајари, фотографи Уметникот, вклучувајќи илустратори, фотографи, скулптори, сликари итн., ги исполнува критериумите и може да се смета за значаен: * ако е цитиран/а во дела за историја на уметност или нивни еквиваленти; * ако освоил/а престижна награда за уметност; * ако има одржано најмалку една изложба во музеј, галерија или уметничка институција; * доколку неговите самостојни дела се изложени во национален или меѓународно признат музеј; * ако бил/а клучна фигура во забележително уметничко движење; * ако работел/а во кралски дворец како штитеник на крал, или бил раководител на државна уметничка институција; * ако е автор на најмалку две дела кои се сметаат за културно и историски значајни; * ако е член на престижно уметничко друштво како [[Друштво на ликовните уметници на Македонија]], на пример. Уметници кои цртаат графити, улични уметници и уметници од слични нетрадиционални формати може да ги исполнат критериумите доколку добиле значително внимание од медиумите или критичките автори на национално или меѓународно ниво за неколку нивни дела (или изведби). ;Писатели '''Писател, поет, романсиер,драматург, раскажувач''' има енциклопедиско значење ако исполнува барем два од следниве услови: * единствен е или главен автор на две или повеќе дела објавени од одредена издавачка куќа (платени услуги за печатење од страна на самиот автор не се бројат); * добитник е на престижни награди ([[Нобелова награда за литература]], [[Друштво на писателите на Македонија#Награди|наградите кои ги доделува ДПМ]], [[Пулицерова награда]] итн.); * дел е од барем една издадена збирка на поети / романсиери/ драматурзи/ раскажувачи. Членовите на [[Друштво на писателите на Македонија]] автоматски се сметаат за значајни, поради тоа што за прием во друштвото, ДПМ има слични критериуми како горенаведените. '''Книжевен преведувач''' обично е доволно значаен за сопствена статија ако исполнува некој од следниве критериуми: * автор е на неколку преводи кои се забележителни по самите нивни преводи; * автор е на голем број преводи на литературни дела; * запишан е како преведувач во книжевно-историска енциклопедија; * добитник е на престижни награди за преведувачи, како што се наградата на „Гете институт“ или наградата за превод Оксфорд-Вајденфелд и други. Зборот „писател“ овде се однесува на сите автори на текстуални дела. Ова вклучува автори и на фикција (која вклучува поезија). ;Глумци и режисери '''Глумец''' обично е забележлив ако исполнува барем еден од следниве критериуми: * има водечка улога во филм кој бил дел од редовната кино понуда; * има водечка улога во позната ТВ серија која се прикажува на националните канали; * има водечка улога во филм или ТВ серија што е добитник на престижна национална награда или повисока награда; * имал неколку главни улоги во добро познат национален или регионален театар (на пр. [[Македонски народен театар]], [[Народен театар (Битола)|Битолски театар]], [[Народен театар „Јордан Хаџи Константинов – Џинот“|Велешкиот театар]]); * одиграл/а улога што добила големо покривање на националните медиуми или за улогата бил/а наградена со престижна награда (на пример, [[Оскар]]). '''Режисерот''' е генерално значаен ако исполнува барем еден од овие критериуми: * режирал филм кој бил дел од редовната кино понуда; * режирал позната ТВ серија која се прикажува на националните канали; * режирал филм или ТВ серија што освоиле престижна национална награда или награда на повисоко ниво; * режирал најмалку две претстави во познат национален или регионален театар; * награден е со престижна награда или добил широко покривање на националните медиуми за неговата или нејзината режисерска улога. ;Архитекти '''Архитектите''' веројатно заслужуваат статија: * ако се цитирани во прегледни дела за историја на уметноста или нивни еквиваленти; * доколку освоиле престижна награда; * ако дизајнирале најмалку две згради кои веќе биле значајни за да имаат своја статија на Википедија, или се сметаат за културно и историски познати објекти; * ако се (или биле) членови на престижно друштво (МАНУ, Европската академија на науките и уметностите, итн.) ;Новинари '''Новинарите''' се значајни за да имаат своја статија доколку исполнуваат некој од следниве критериуми: #Нивната работа е наградена со некоја значајна награда од областа на новинарството. (Во Македонија, на пример, добитник на [[Награда „Мито Хаџи Василев - Јасмин“]]). Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Значајност на луѓе по професии“ ==== {{коментар}} - ЗА: според мене ги опфаќа сите ситуации поврзани со овие професии. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 21:04, 8 март 2026 (CET)<br> {{коментар}} Да напоменам секој од овие профили е професор нема (наставници) сите се професори кои предаваат во основно, средно или више и високо образование кои се прогласени за најдобри просветни работници од Сојуз на просветни работници на Македонија заслужуваат да имаат статија? Дали овие личности ( професори) кои имаат објавувано во меѓународни научни списанија и домашни научни списанија свои трудови и се признати професори и на глобално ниво треба да имаат своја статија? - [[User:lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> 11 март. :[[User:lili Arsova|Lili]], мое мислење искрено е дека прогласувањето од страна на Сојуз на просветни работници не е некоја висока или престижна награда. А за вториот дел што го споменуваш, ако професорот објавува научни трудови во списанија кои се признати, значи се занимава со наука, тогаш важат критериумите за научници. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 12:13, 11 март 2026 (CET) {{коментар}} - ЗА: Се сложувам со горе наведеното. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 07:40, 12 март 2026 (CET) {{Коментар}} - убаво опфатено, нормалмо не може се во детали, но опфаќа што треба и не треба. Да се има предвид ова кога се прават статии од ваков тип.--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 11:31, 13 март 2026 (CET) {{Коментар}} - Според мене одлично е опфатено, ама како што нагласи Никола не може сѐ во детали, се сложувам со горенаведеното и гласам ЗА. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 19:28, 14 март 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Кралски семејства и благородници]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:22 ч. на 15 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Членови на кралски семејства''' кои обично ги исполнуваат критериумите за значајност вклучуваат: * владетели, поглавари и суверени (цареви, кралеви, кралици, големи војводи, султани, принцови, итн.) кои некогаш владееле со општо призната држава или постари, споредливо организирани општества; * други полноправни членови, чие членство во семејството е стекнато со раѓање или брак, кои во секој момент од животот биле во доминантна положба. Не е неопходно овие луѓе цел живот да бидат членови на кралски семејства. За членовите кои не биле на владејачка позиција во текот на нивниот живот или оние кои не се (или не биле) полноправни членови на семејството поради моргански брак, важат истите критериуми како за благородништвото. '''Благородниците''', од историјата или од сегашноста, не заслужуваат своја статија само затоа што припаѓаат на благородничко семејство. Благородниците кои ги исполнуваат критериумите за статија но поради друга заслуга, како што се оние кои поседуваат големи имоти или на друг начин значително влијаат врз условите за живот на многу други луѓе, веројатно ќе заслужат статија во енциклопедија. Ваквите статии првенствено треба да содржат информации што покажуваат дека личноста ги исполнува критериумите, а не смее да содржи само информации за титули, хералдика или семејни врски. Статија за благородничко семејство или благородна титула (на пр. Војводата од Корнвол) може да е значајна за енциклопедија, и потоа на таква статија може да се додадат информации за поединци кои пак, не се значајни да имаат сопствена статија. '''Напомена:''' При именување на статиите за кралски фигури и благородници би требало да се придржуваме на неколку правила: кога имаме само име и земја, името на статијата би требало да ги содржи името на личноста и земјата од која потекнува или со која владее. За некои кралеви и владетели кои имаат исто или слично име, за да нема забуна за кого се работи, во заграда да се стави земјата ([[Карло III (Шпанија)]] или [[Стефан I (Унгарија)]]. Луиза (надвојвотка од Австрија), како што е: [[Золта (голем везир на Унгарците)]], со тоа што титулата ако не е на почеток на реченица не се пишува со голема буква. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Кралски семејства и благородници“ ==== {{коментар}} - Ова е кус и јасен дел. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:23, 15 март 2026 (CET) <br> {{коментар}} - Немам што да надополнам, сметам дека е во ред напишаното, гласам ЗА. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 20:27, 15 март 2026 (CET) <br> {{коментар}} - Не знам дали коментаров е на вистинското место, но сметам дека треба да се направи некој ред и стандард во именување на статии на благородници и владетели, дали треба да го пишува само името, титулата, семејстовото, државата, со запирки, во загради итн. Сега има неколку различни начини. - [[User:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] <small>([[User talk:Bojan9Spasovski|разговор]])</small> 12:09, 18 март 2026 (CET) :Јас сметам дека треба со загради, дека 90 % од статиите на нашата Википедија сѐ со загради и изгледа многу подобро естетски наспроти со запирки. Ама мора да се воведе принцип по кој ќе следиме сите за да не сме во забуна кога создаваме такви статии. На пример: [[Бенџамин Колинс Броди (прв баронет)]], а син му исто се викал само разликата е дека бил втор баронет ([[:en:Sir_Benjamin_Collins_Brodie,_2nd_Baronet|Sir Benjamin Collins Brodie, 2nd Baronet]]). [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 13:53, 18 март 2026 (CET) ::[[User:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] Сосема си во право дека треба и тоа да го вметнеме. Како што вели Јован, кај нас најголем дел статии на кои им треба дообјаснување, не се со запирка, туку со заграда. Може така да остане и за владетелите и благородниците? Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 14:10, 18 март 2026 (CET) :::Имаме и вакви примери како [[Карола од Васа]], дали би било подобро да биде Карола (Васа) или пак Карола (Саксонија), а што правиме пак со [[:en:Archduchess Louise of Austria|Archduchess Louise of Austria]] дали тука титулата би била во или надвор од заградата како Надвојвотка Луиза (Австрија) или пак Луиза (Надвојвотка од Австрија) [[User:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] <small>([[User talk:Bojan9Spasovski|разговор]])</small> 14:16, 18 март 2026 (CET) ::::Кога оди само име и земја, најчесто е баш така, името и земјата, и тоа е обично за историски личности, дека немале презимиња класично како денес, туку местото од каде потекнуваат се претворало во презиме: [[Тома Аквински]] - местото од каде потекнувал (Аквино) се претворило во презиме. За некои кралеви и владетели кои имаат исто или слично име, за да нема забуна како што гледам се практикувало кај нас во заграда да се стави земјата ([[Карло III (Шпанија)]] или [[Стефан I (Унгарија)]]. Луиза (надвојвотка од Австрија) веројатно пологично според другиве примери би било да е така, како што е: [[Золта (голем везир на Унгарците)]], со тоа што ми се чини дека титулата ако не е на почеток на реченица не се пишува со голема буква. Да проверам за ова. А за овие и други примери, убаво е да се изјасни уште некој, па да ги вметнеме во начелата и напатствијата. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 14:51, 18 март 2026 (CET) {{коментар}} Сум согласен. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 21:07, 18 март 2026 (CET) {{Коментар}} ОК е се, мислам дека сите благородници заслужуваат статија, освен тие титуларни кои немале општествена улога. Мислам за нив треба помалку да се посвети простор (пример, во егзил без никаква функција или задолженија во опшствество). Ова е мое мислење, не велам дека сум во право хехе. Што се однесува за именување, името на статијата треба да биде само името на личноста и бројот (I, II, III итн). Доколку има случај на две личности со исто име и ист број во заграда да се пише локација, а ако и таа е иста, тогаш година на влеадеење/ раѓање). Не сум за име со географски епитет, пример Александар Југословенски, ова не е традиционално во македонскиот јазик, освен за една личност - Александар Македонски. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 11:11, 19 март 2026 (CET) {{Коментар}} Ги вметнав правилата во делот '''Напомена'''. Се надевам во ред е вака. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 13:25, 22 март 2026 (CET) {{коментар}} -Во ред е, јасни се правилата. [[User:Natasa Stardelova|Natasa Stardelova]] <small>([[User talk:Natasa Stardelova|разговор]])</small> 18:09, 22 март 2026 (CET) {{коментар}} -Во ред е, јасни се правилата и согласна сум со истите.[[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> 08:40, 24 март 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Политичари, правници и верски водачи]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:10 ч. на 22 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Политичар или државен службеник''' веројатно може да се смета за значаен ако исполнува барем еден од следниве критериуми: * ако е шеф на држава или влада (премиер), генерален гувернер, министер, член на законодавно собрание или на еквивалентна позиција на национално ниво на унитарна држава или на федерално ниво на сојузна држава; * има или извршува внатрепартиска функција на национално ниво во партија која е или била застапена во законодавното собрание на една држава: лидер на партија, член на партиски комитет, секретар на партија, претседател (или еквивалентна функција) во здружение поврзано со партијата; * има или извршува важни локални, регионални или национални задачи кои носат значителна моќ на тоа ниво (на пр. градоначалник, окружен префект) има или има раководно место во национално тело; * ако е генерален секретар или има еквивалентна висока позиција во важна меѓувладина организација; * ако има јасно соодветна моќ и влијание, или добил големо внимание од националните медиуми од неговото време (или медиуми кои биле широко транскрибирани во историски дела), дури и ако не бил на една од горенаведените официјални функции; * политичари, градоначалници, пратеници или други функционери за кои има содржина во повеќе веродостојни извори. Политичарите кои припаѓаат исклучиво на следните категории обично не се значајни ако се: * кандидати за политичка функција (со можен исклучок на особено добро објавени кандидати за важни позиции); * лице кое врши внатрепартиска функција на локално ниво; * „обични“ претставници без посебна моќ или медиумско покривање во локалните или регионалните или национални собранија; * биографијата е достапна само на страница коде мора да биде објавена, односно на мрежното место на општината или собранието или фирмата/институтот во кој работат. '''Правно лице, адвокат, судија''' е веројатно значаен ако тој или таа исполнува еден од овие критериуми: * судија во врховен суд или апелационен суд на една земја (на државно ниво или пошироко); * судија во меѓународен суд (на пример, [[Хашки трибунал]], [[Постојан арбитражен суд]], [[Меѓународен кривичен суд]], [[Европски суд за човекови права]] или [[Суд за правда на Европската Унија]]); * раководител на државен орган поврзан со судството (на пример, Државен судски совет или Државно правобранителство), Народен правобранител; * раководител на понизок суд или има друга водечка правна позиција во високата администрација; * експерт во дефинирана правна област, било како научник или како правник, и е автор на правно нефикционално дело објавено од признат издавач. '''Свештеник, духовник или еквивалентен верски водач''' во религијата кој ги исполнува следните критериуми генерално заслужува своја статија: * папа, патријарх, архиепископ, епископ или има еквивалентна позиција во нехристијанските религии; * верски службеник со значајни секуларни административни должности (на пр. колонијални службеници, итн.) кој некогаш бил важен авторитет во тоа општество; * автор на пишано дело /книга, (или неколку) објавени од етаблирани (верски и/или секуларни) издавачи; * има јасно соодветна моќ и влијание или добил големо внимание на националните медиуми, дури и ако нема еден од горенаведените наслови. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Политичари, правници и верски водачи“ ==== {{коментар}} - Јасни се правилата. Би сакала само да се размисли за биографии на градоначалници дали сите по дифолт се значајни, или тој дел ќе треба да го надополниме со уште некој услов? - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:38, 22 март 2026 (CET) {{коментар}} : Според мене сите градоначелници по дифолт не се значајни. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 23:54, 22 март 2026 (CET) : Исто така би додал професор на Универзитетот. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 00:03, 23 март 2026 (CET) ::За професори имавме претходно дека професори кои предаваат во основно, средно или више и високо образование, не се значајни за енциклопедија само поради таа професија. ::А за градоначалници, не знам ете, има некои што биле многу активни во својот мандат, направиле некакви промени/ подобрување на условите во општината/ нешто различно. Такви секако е добро да се вметнат во енциклопедија. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 09:48, 23 март 2026 (CET) :::Мислувам на професорите во високо образование со научни трудови. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 10:25, 23 март 2026 (CET) :::{{одговор|Виолетова}} Кои критериуми за значајност би се применувале за градоначалниците? Сите градоначалници имаат јавно достапни биографии во веродостојни извори и сите јавно објавуваат отчети во коишто наведуваат што имаат направено. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 00:19, 26 март 2026 (CET) ::::Како стои во моментов сите градоначалници се сметаат за значајни. ::::Инаку, можеби градоначалници кои не биле активни и не направиле разлика, подобрување на условите за живеење во општината за време на својот мандат, без разлика што даваат отчет (тоа е затоа што мораат) да не се енциклопедиски значајни. Сите ги знаеме или сме чуле за градоначалниците во чиј мандат општината напредувала, сигурно има и некои, можеби па ретки случаи, кога не сториле ништо значајно за време на својот мандат. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:42, 26 март 2026 (CET) {{коментар}} :@[[Корисник:Виолетова|Виолетова]] И јас би рекол дека се јасни. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 20:13, 23 март 2026 (CET) {{коментар}} : Јасни се правилата.За биографии на градоначалници подржувам дека не се сите значајни да имаат статија. - [[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> 08:47, 24 март 2026 (CET) {{коментар}} Според мене, многу поголем проблем е да има статија за секој пратеник во законодавниот дом отколку за секој градоначалник. Во многу земји, како што е Македонија, на избори нема отворени листи и се гласа за пратеничка листа предложена од политичка партија. Лице коешто станало пратеник затоа што се нашло на пратеничка листа и чијашто биографија за првпат јавно била објавена на мрежното место на законодавниот дом мислам дека не заслужува да има статија. Со градоначалниците е многу поразлично затоа што на избори директно се гласа за нив и нивните биографии се јавно достапни уште за време на предизборните кампањи. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 00:29, 26 март 2026 (CET) :Имаш право [[User:Kiril Simeonovski|Кире]], не се значајни од енциклопедиска гледна точка, без разлика дали ќе им најдеме биографија. Мислам дека таквите лица се опфатени со делот: ''„обични“ претставници без посебна моќ или медиумско покривање во локалните или регионалните или национални собранија.'' Ако некој влегол да биде пратеник, и ништо не слушаме за тоа лице: ниту дава изјави, ниту е јавно експонирано лице, ниту учествува во емисии, ниту излегува на говорница да зборува, освен што крева рака кога партијата ќе му наложи, нема енциклопедиско значење, или поиаку кажано по завршување на мандатот тоа лице ќе биде заборавено, грубо кажано. Има такви пратеници, а има и градоначалници што не прават нешто корисно или значајно за својата општина. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 09:35, 26 март 2026 (CET) {{коментар}} Според мене правилата се јасни и имаат смисла. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 12:46, 27 март 2026 (CET) <br> {{коментар}} Исто според мене правилата се јасни. И како што нагласи Кирил повеќето пратеници не се релеватни за Википедија, ама градоначалниците имаат поголем општествен придонес и можеби се сите доволно значајни. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 12:58, 27 март 2026 (CET) {{Коментар}} За исте овие: Треба личноста да има значајна општествена позиција (државна, лидерска, универзитетска). Само што е градоначалник или член на собрание, НЕ ТРЕБА ДА ИМА СТАТИИ! Ја сум за бришење на вакви статии за луѓе кои цел живот се приватни бизнисмени и само 4 години години биле градоначалник и оп статија? Зошто? Не е битен човекот за Македонија, може бил за мал број граѓани на кој бил градиначалник, но општо не е битен како и ние што сме тука. Дури ние на Википедија сме побитни од таквите особи. Истото важи и за политичари и верскки лидери. Верски лидери кои имате значајна позиција во организацијата или преродбеничка улога ок, но обични попови оџи не. Мое мислење ова. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 14:06, 27 март 2026 (CET) :Мислам дека речениците за верски водачи не споменуваат дека секој поп или оџа е значаен, ама ќе ги проверам уште еднаш. :Инаку за градоначалници кои не се значајни поради таа позиција, а кои пред и потоа биле бизнисмени, имаме наредна дискусија и за претприемачи (така се наречени) ќе ги дискутираме. Ако не е значаен ни како бизнисмен, значи не е значаен по ниедна основа да влезе во енциклопедија. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 16:54, 27 март 2026 (CET) Кои ќе биде услов за градоначалници да имаат својата статија? [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 21:01, 27 март 2026 (CET) :Дискусијата ќе заврши во недела 20:10 ч., да видиме дали ќе има и други предлози, но според мене, јас би го додала делот: :Градоначалници ќе се сметаат за значајни доколку се активни во својот мандат, направиле некакви промени и/или подобрување на условите во општината, биле медиумски активни. :- [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 22:15, 27 март 2026 (CET) {{коментар}} Ако на англиската Википедија има место за над 500 македонски фудбалери (на македонската се значително помалку), не гледам зошто градоначалниците, како и останати личности (со поддржани наводи) не заслужуваат да бидат присутни на Википедија. Мислам дека улогата на Википедија треба повеќе да биде хроничарска, а не оценувачка. На нашата Википедија ѝ недостасуваат статии, особено за Македонија, па не би требало да ставаме дополнителни услови. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 17:30, 28 март 2026 (CET) :Сосема се согласувам дека ние не сме тие кои треба да судиме. Кога е некој важен за историјата на градот, државата, секако е значаен да биде вметнат во енциклопедија, и на Википедија. :п.с. За спортистите ќе отворам да дискутираме по две недел, така ми се во план темите, и ќе треба тогаш да ги прегледаме тие критериуми. А на англиската Википедија гледам дека последниве години често се појавуваат статии кои ги прекршуваат нивните правила, а тоа е веќе тема за друг разговор. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 12:59, 29 март 2026 (CEST) {{коментар}} - Додаден е условот за значајност на политичари, градоначалници, пратеници или други функционери да има содржина во повеќе веродостојни извори, односно не се значајни доколку биографијата е достапна само на страница коде мора да биде објавена, односно на мрежното место на општината или собранието или фирмата/институтот во кој работат. ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Претприемачи, Википедијанци, измислени ликови и појави]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:00 ч. на 29 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Претприемачите''' веројатно ќе бидат значајни ако се честа тема во општите медиуми или медиумите што се занимаваат со бизнис (на пр. Економист, и слично). Извршни директори, претседатели на корпорации или одбори на компании од јавен интерес, исто така, често може да се сметаат за значајни, како и стопанственици кои имаат некаква општествена заслуга, на пример: раководат со општествено важна приватна фирма, со голем број на вработени, ланец на продавници, и слично. Некои '''уредници на Википедија''' имаат свои статија, но тоа што уредуваат на Википедија не ги прави значајни, туку енциклопедиската значајност ја стекнале според други критериуми (писатели, музичари, научници, сликари и др.). Уредниците не смеат да создаваат или да уредуваат статии за себе. За нив важат правилата споменати во другите начела и напатствија, односно важно е да се следат упатствата за [[Википедија:Биографии на живи личности|биографии на живи личности]], и да се внимава да на [[Википедија:Конфликт на интерес|конфликт на интерес]] и [[Википедија:Без свои истражувања|без свои истражувања]] '''Измислен лик''' или друг фиктивен феномен (вклучувајќи места, предмети, концепти или суштества) може да биде значаен или да има енциклопедиска вредност, доколку исполнува еден од овие критериуми: * се споменува повеќе од еднаш и има поголемо значење во добро познато дело, филм, серија, без оглед на фиктивниот свет во кој се појавува или оригиналната франшиза (не се бројат маркетиншките материјали, фандомите и фан-фикцијата); * има документирано влијание врз културата и општеството надвор од оригиналното дело; * се споменува во неколку различни дела, но не тривијално, случајно, или со исмевање. Ако ликот не ги исполнува горенаведените критериуми, треба да се провери дали неговиот опис може да се вклучи во статијата за оригиналното дело. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Претприемачи, Википедијанци, измислени ликови и појави“ ==== {{коментар}} - јасно е претставено -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:29, 29 март 2026 (CEST) {{коментар}} согласен. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 20:46, 29 март 2026 (CEST) {{коментар}}-Според мене е јасно. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 10:35, 1 април 2026 (CEST) {{коментар}}-Се согласувам, јасно е претставено. [[User:Natasa Stardelova|Natasa Stardelova]] <small>([[User talk:Natasa Stardelova|разговор]])</small> 10:35, 1 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Убаво скоцкано, да се следи треба. Знаеме случаеви кога се објавувале статии за ваков тип на луѓе. Најчесто како вршење услуга од некој корисник. Таа пракса треба да се забрани и да се почитуваат овие напатствија. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 20:27, 4 април 2026 (CEST) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Спортисти]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 19:00 ч. на 5 април 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Спортистот''' е значаен: #Aко во повеќе медиуми и извори се пишува за неговите постигнувања во спортот во кој е активен, се сметаат и големи интервјуа дадени од спортистот. #Aко освоил значајна титула, или бил дел од екипен спорт во кој била освоена висока награда. #Спортските биографии мора да вклучуваат барем еден навод на извор што обезбедува значајно известување за темата. #Ако спортистот постигнал значаен државен или меѓународен рекорд или друг вид на успех. #Ако добил значајна награда, или за Македонија ја добил државната награда „8 Септември“ за остварување во спортот. '''Професионалните спортисти''' кои барем две години заработувале за живот од тој спорт, најверојатно имаат енциклопедиска значајност. Следуваат разни спортови и некои дополнителни критериуми за нив: '''Фудбал, кошарка, ракомет, одбојка''': #Оние клубови и поединци од овие спортови кои учестуваат на меѓународни натпревари и добиваат медиумско покривање, имаат енциклопедиска значајност. '''Тенис''' ако исполнува некој од следниве критериуми: #Член е на „Меѓународна тениска сала на славните“. #Се натпреварува на еден од професионалните турнири од највисоко ниво: #Гранд слем турнири ([[Отворено првенство на Австралија]], [[Отворено првенство на Франција]], првенствата на Вимблдон или [[Отворено првенство на САД]]). #Мажи: се натпреваруваат на меѓународните АТП турнеи. #Жени: се натпреваруваат на светските турнири за жени. #Има тениски рекорд признат од Меѓународна тениска федерација, Здружение на тениски професионалци или Женска тениска асоцијација. #За јуниори, потребно е да постои значителна медиумска покриеност, како и да освоиле некоја од меѓународните јуниорски титули. Ова упатство важи подеднакво и за играчите во сингл и за играчите во двојки. Значајност за спортистите кои се натпреваруваат во областа на '''[[атлетика]]та''' ако исполнуваат некои од критериумите што следат: #Завршил меѓу првите 8 во натпреварување на највисоко ниво надвор од Олимписките игри и светските првенства. Поединечните настани на овие првенства мора да содржат или неколку трки или проширени групи (на пр., Европско првенство во атлетика, или кој било од 6-те големи светски маратони), или на кое било друго големо меѓународно натпреварување на сениорско ниво. #Освоил индивидуален златен медал на Светското првенство во атлетика до 20 години или Светското првенство во атлетика до 18 години. #Да има освоено национално првенство за сениори во својата земја, со исклучок на оние кои никогаш не биле рангирани меѓу првите 60 на листата на водечки светски атлетичари на крајот од дадена календарска година. #Да има освоено елитно првенство во повеќе значајни улични трки (вклучувајќи ја и истата трка повеќе пати) или да има воспоставено историја на високо конкурентни, непобеднички настапи во многу значајни трки (најмалку 10 меѓу првите три). #Да има светски или континентален рекорд (вклучувајќи светски јуниорски рекорди, светски најдобри резултати за млади и светски рекорди во возрасни групи за мајстори) потврден или забележан од надлежното официјално тело. #Да има ознака што го сместила спортистот меѓу првите 12 во светот за таа календарска година во натпревар без штафета што се оспорува или е примен на сениорските Светски првенства или Олимписки игри, или некој друг соодветен настап. #Да има ознака без штафета наведена на листата на сениори на сите времиња на Светскиот атлетски клуб или друг соодветен список. #Да биде примен/а во Националната сала на славните на атлетските спортови или во Куќата на славните на Американскиот клуб на тркачи на друмски патеки. Значајна '''улична трка''' ако исполнува некој од следниве критериуми: #Има меѓународно елитно поле (како што е дефинирано според стандардите на Светската атлетика за таа година) од најмалку 5 различни националности. #Добива емитувано или кабелско телевизиско покривање надвор од локалниот пазар (доколку покривањето е преку интернет, страницата мора да биде независна од спортот, на пример Universal Sports). #Трката е место на исклучителни изведби или рекорди. #Редовно има повеќе од 1.000 натпреварувачи. #Се одржува на иста патека или дистанца континуирано во период од над 5 години. '''Бадминтон, велосипедизам, бокс, крикет, уметничко лизгање, скијање, голф, гимнастика, јавање коњи, хокеј на мраз, кикбокс, мешани боречки вештини, трки со мотори, пливање''': #Тимот или поединецот имаат високи меѓународни постигнувања во тој спорт, објавени во повеќе веродостојни извори. '''Тренери, капитени, судии и клубови''' (општо) веројатно е дека постои значајно медиумско покритие за нив ако ги исполнуваат следниве критериуми: #Професионално е активен како судија или тренер на тој спорт. #Ако тренирале многу значајни спортисти кои освојувале високи меѓународни награди и признанија. #Ако биле официјален главен тренер или капитен на олимписки тим за земјата. #Тренери кои вовеле значајна техника или метод на тренинг и се широко признати како основачи на новиот метод. #Клубови кои добиле големо меѓународно известување за нивните успеси и имаат резиме составено од многу успешни меѓународни натпреварувачи, или олимпијци. Ако успехот на клубот главно се должи на еден тренер, тогаш само тренерот е значаен. '''Аматерски натпревари''' немаат енциклопедиска значајност, било да станува збор за училишни или студентски натпревари. За '''спортските арени, стадионите''' и другите спортски објекти нема критериуми за претпоставена значајност, затоа се сметаат за достојни за енциклопедиска статија. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (спорт)|Спорт]] ==== Дискусија за „Спортисти“ ==== {{коментар}} - критериумите предложени овде се комбинација од англиската и хрватската Википедија за значајност. Не сум толку по спортот, ама мислам дека опфатено е сè. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 22:04, 5 април 2026 (CEST) {{коментар}} јас исто мислам. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 22:29, 5 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Според мене напишаното е добро, но мора подобро да се расчисти прашањето за значајноста кај македонските фудбалери, кошаркари и ракометари, бидејќи тоа се најпопуларните спортови кај нас. Мислам дека е малку нелогично на други јазични Википедии да има повеќе статии за македонски спортисти од тој тип, отколку кај нас. Затоа треба да се разгледа дали треба да имаме поголем опфат за домашни спортисти. Од друга страна, за меѓународните спортисти треба јасно да се дефинираат критериуми — дали е доволен настап во прва/втора/трета лига, дали е потребна репрезентација, меѓународни натпревари, награди, итн. Вака, без конкретни правила, секогаш ќе има различни толкувања и несогласувања. Ако се постават јасни критериуми, ќе биде многу полесно и поконзистентно за сите понатаму. '''Мој заклучок:''' Треба да бидат опфатени сите македонски спортисти што настапуваат на професионално ниво, со исклучок на оние кои се активни само аматерски или се во рана фаза од кариерата; како праг може да се земе најмалку три години професионален ангажман. <br> <br> (јас само ги гледам најпопуларните спортови, па немам коментар за атлетика, хокеј и останатите спортови, така да се согласувам со напишаното дека е јасно) [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 11:21, 7 април 2026 (CEST) :Интересен факт е дека критериумите на англиската се многу ригорозни, а од друга страна таму има наши спортисти за кои ние уште немаме статија. Мислам дека тоа се должи, не е дека не заслужуваат тие спортисти да бидат и кај нас, туку никој не се позанимавал со нив за да ги создаде нивните статии. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 11:28, 7 април 2026 (CEST) {{коментар}} Делот за „аматерски натпревари“ дека не се значајни од енциклопедиска гледна точка треба да отпадне со оглед дека Олимписките игри во голем дел од 20 век биле аматерски натпревари. Исто така и [[универзијада|универзитетските игри]] се значајни настани кои се веќе дел од Википедија. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 20:23, 7 април 2026 (CEST) :Со оглед дека оваа Википедија е македонска и треба што повеќе да се опфатат личности од Македонија, би требало во неа да се опфатат и спортистите кои освоиле пласман на државни првенства, спортистите на Македонија и на градови, учесниците на олимпијади и светски првенства.[[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 20:56, 7 април 2026 (CEST) ::Универзијада е на светско ниво, веројатно под студентски и училишни натпревари се мисли на внатре во рамки на школо, факултет, (од англиската Википедија е тој дел преземен) или така нешто, моја претпоставка. Треба да се дефинира тоа подобро. ::За спортистите на Македонија што ги споменуваш, мислам дека се опфатени тие спортисти во почетниот дел, кој вели: ::*Ако спортистот постигнал значаен државен или меѓународен рекорд или друг вид на успех. ::*Ако добил значајна награда, или за Македонија ја добил државната награда „8 Септември“ за остварување во спортот. ::Ние дури и немаме статија за таа награда, треба да создадеме, а треба и некој повик да намениме да се пишува за македонскиот спорт, дека волонтерите можеби нема да се сетат сами да пополнат такви празнини. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 21:11, 7 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Комплицирана тема, но сепак опфаќа добри напатствија. Лично сметам аматерски спортисти и спортисти кои не се дел од национални и меѓународни натрепварувања да немаат статии на Википедија. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 15:22, 9 април 2026 (CEST) {{коментар}} Се согласувам со критериумот да се пишуваат статии само доколку клубот и поединците од тој клуб учествуваат во меѓународни настани и имаат медиумска покриеност, бидејќи доколку го нема тогаш ние без малку за секој поединец во Македонија треба да имаме статија, бидејќи играл во некој клуб од екипен спорт во втора или трета општинска лига. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 20:18, 9 април 2026 (CEST) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (книги)|Книги]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:10 ч. на 12 април 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> Иако поимот „[[книга]]“ е широко дефиниран, овие критериуми не важат за следните видови публикации: [[Стрип|стрипови]]; списанија; референтни дела како што се речници, енциклопедии, атласи и алманаси; публикации специфични за музика како што се книги со упатства и нотација и либрета; прирачници за упатства; и книги за подготовка за испити. Може да се развијат специфични упатства за таквите видови книги. Дотогаш, ова упатство може да биде поучно по аналогија. Критериумите наведени подолу важат за [[Е-книга|книги во електронска форма]], како и за традиционални книги и [[манга]]. Е-книга што не ги исполнува критериумите од ова упатство е сепак значајна ако ги исполнува критериумите од упатството за значајност за содржина специфична за интернет страници. Е-книга што ги исполнува критериумите од ова начело не мора да ги исполнува критериумите од начелото за интернет содржина за да биде значајна. *Книгата се смета за значајна ако проверливо исполнува, преку сигурни извори, барем '''еден''' од следниве критериуми: # Книгата била предмет на обработка или цитирање на две или повеќе важни објавени дела што се појавуваат во извори кои се независни од самата книга. Ова може да вклучува објавени дела во сите форми, како што се статии во весници, други книги, телевизиски документарци, списоци на бестселери, и рецензии. Ова ''ги исклучува'' медиумските препечатувања на соопштенија за медиумите, или други публикации каде што авторот, неговиот издавач, агент или други самозаинтересирани страни рекламираат или зборуваат за книгата. # Книгата освоила значајна [[:Категорија:Книжевни награди|литературна награда]]. # Книгата е сметана од сигурни извори за значаен придонес во која било од науките, хуманистичките науки или уметностите, или поттикнала снимање на значаен филм, или друга уметничка форма, или пак друг важен настан, политичко или религиозно движење. # Книгата е, или била, повеќе години предмет на настава во две или повеќе училишта, колеџи, универзитети ''или'' постдипломски програми во која било одредена земја. # Авторот на книгата е толку историски значаен што кое било од пишаните дела на авторот може да се смета за значајно. Петте претходни критериуми не важат за сè уште необјавени книги. *Самоиздаваштвото, и/или објавувањето и плаќањето за објавување на книгата од страна на самиот автор, не се во корелација со значајноста. Постојат издавачи на книги кои печатат по нарачка, а сепак стои името на издавачката куќа како издавач, и за ова треба да се внимава. Постојат исклучоци, како што се „Рана наука во Оксфорд“ од [[Роберт Гинтер]] и „Тамерлан“ од [[Едгар Алан По]], но обете книги би се сметале за значајни врз основа на (на пример) критериум 1 и критериум 5 од горните општи критериуми. На многу самоиздадени книги им се доделени ISBN броеви, и може да се наведат во национална библиотека, односно може да се најдат преку пребарување на интернет, на пример, или може да се продаваат кај големи продавачи на книги преку интернет, на [[Amazon.com]], на пример. Но, тоа што книгата има ISBN број, или ја има на пребарување, посебно понудена да се купи, ништо од ова не е доказ за значајност. *Книги што '''сè уште не се објавени''' може да бидат споменати во статија за авторот или за серијалот (ако се работи за серијал), и само доколку авторот или значењето на книгата се значајни сами по себе. *Во врска со значајноста на книги кои се издадени пред повеќе од 100 години, треба да преовлада здравиот разум. За дела на Македонци, веројатноста е голема таквите книги да се енциклопедиски значајни да имаат за своја статија. За дела на автори од светот, можните основи за утврдување на значајност вклучуваат: колку широко е цитирана или споменувана во пишани извори таа книга, бројот на изданија на книгата, дали е препечатена, славата што книгата ја ужива или ја уживала во минатото, нејзиното место во историјата на литературата, нејзината вредност како историски извор и нејзината старост. *Статиите за книги не треба да бидат преопширни. Насловот на статијата за книга треба да е во превод на македонски јазик, (оригиналното име во заграда), како што би гласел насловот доколку книгата ја држиме во раце и ја читаме на македонски јазик. Иако една книга може да биде значајна, вообичаено не е препорачливо да има посебна статија за лик или појава од книгата. Постојат исклучоци, особено во случај на многу познати книги. На пример, „[[Божиќна приказна]]“ од [[Чарлс Дикенс]] може да има посебна статија за нејзиниот протагонист, [[Ебенезер Скруџ]], или серијалот [[Песна за мраз и оган]], книги по кои е снимена серијата [[Игра на тронови]], има неколку карактери кои заслужуваат посебна статија, како [[Денерис Таргариен]], [[Џејми Ланистер]], и неколку други. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (книги)]] ==== Дискусија за „Книги“ ==== {{коментар}} - Јас лично за „статии за книги што сè уште не се објавени“ би ги исклучила сите да ги нема, а другите критериуми ми се прифатливи. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:09, 12 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Правилата се јасни и концизни, делот „статии за книги што сè уште не се објавени“ може да се исклучи, со тоа што може да бидат вклучени во статијата на авторот, доколку се работи за книги од серијал кој е сам по себе значаен, како на пример [[Песна за мраз и оган]]. - [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 13:36, 14 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Правилата се јасни според мене од ова напишаново, иако не сум многу информиран околу оваа тема. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 21:35, 14 април 2026 (CEST) {{коментар}} Согласен. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 23:34, 14 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Добро претставено. Не сум за непознати автори и дела, нормално. Треба да поминат низ филтрите на издаваштвото, книжевната рецензија и критика и општата прифатеност на публиката. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 15:09, 17 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Го сменив делот за необјавените и сега гласи: Книги што '''сè уште не се објавени''' може да бидат споменати во статија за авторот или за серијалот (ако се работи за серијал), и само доколку авторот или значењето на книгата се значајни сами по себе. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 16:14, 18 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Убаво е што се покренува дискусијава, вака е појасно за сите. Критериумите се јасни и децидни. Искрено мислам, некои статии кога се додаваат, како на пр. за ликови од книги, придонесуваат за збогатување на енциклопедијата и се поврзуваат со другата главна статија за дело или автор, давајќи на тој начин можност за читателот да навигира низ енциклопедијата со поголема леснотија. - [[User:Natasa Stardelova|Natasa Stardelova]] <small>([[User talk:Natasa Stardelova|разговор]])</small> ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (музика)|Музика]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 19:30 ч. на 19 април 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Музичарите или ансамблите''' (овде се вклучени и бендови, пејачи, рапери, оркестри, диџеи, музички театарски групи, инструменталисти, хорови, итн.) може да бидат значајни ако исполнуваат барем еден од следниве критериуми. #Бил предмет на повеќе, нетривијални, објавени дела што се појавуваат во извори кои се веродостојни, не се самообјавени и се независни од самиот музичар или ансамбл. :Овој критериум вклучува објавени дела во сите форми, како што се статии и големи интервјуа дадени во весници, книги, списанија, онлајн верзии на печатени медиуми и телевизиски документарци, освен соопштенија за медиумите, и слични рекламни и други публикации каде што музичарот или ансамблот зборуваат за себе и се рекламираат, како и статии во училишен или универзитетски весник (или слично). #Имал сингл или албум на националната музичка листа на која било земја. #Има златна, сребрена или платинеста плоча (или друг вид на носач на звук) сертифицирана во најмалку една земја. #Има добиено сериозно известување во независни доверливи извори за меѓународна концертна турнеја или национална концертна турнеја во најмалку една суверена земја. Под турнеја се подразбира настап во најмалку 6 градови. #Има издадено два или повеќе албуми за голема издавачка куќа или за една од поважните независни куќи, односно независна куќа која постои барем неколку години, и која веќе издала носачи на звук на изведувачи, кои се значајни. #Не треба да се создаваат статии за група која по ништо друго не е значајна освен затоа што еден период член бил музичар кој станал значаен подоцна сам по себе или како член на значајна група. Ова треба да се прилагоди соодветно на музичкиот жанр: на пример, изведување на две главни улоги во големи оперски куќи. Забележете дека овој критериум треба да се толкува со претпазливост, бидејќи имало случаи каде што овој критериум бил цитиран на кружен начин за да се создаде самоостварувачка јамка на значајност: на пр., музичар кој бил „значаен“ само затоа што бил во два бенда, од кои едниот или двата бенда биле „значајни“ само затоа што овој музичар бил во нив. #Станал најистакнат претставник на значаен стил или локална урбана сцена. Имајте предвид овде дека предметот мора да ги исполнува сите вообичаени стандарди на Википедија, вклучително и [[Википедија:Проверливост|проверливоста]]. #Добитник е на музичка награда, како што се музичките награди: [[Греми]], [[Џуно (награда)|Џуно]] или [[Меркјури (награда)|Меркјури]], или на пример во Македонија награда на [[Макфест]], итн. #Победил на големо, значајно музичко натпреварување. #Изведувал музика за значајно медиумско дело, како што е лајтмотив за програма на голема телевизиска мрежа, или за значаен филм. (Но, ако ова е единственото тврдење за значајност, веројатно е посоодветно само да се спомене во главната статија и да се пренасочи кон таа страница.) #Делото било на програма на национално ниво од страна на голема радио или музичка телевизиска мрежа. #Музичарот бил тема на получасовна или подолга програма на радио или телевизиска мрежа со национална покриеност. '''Поединечни членови, изведувачи на ријалити на телевизија''': #Членовите на значајни бендови се пренасочуваат кон статијата за бендот, не се создаваат поединечни статии за нив, освен ако не покажале дека самите се индивидуално значајни. #Пејачите и музичарите кои се значајни само по учеството во телевизиска серија со ријалити може да бидат пренасочени кон статија за серијата, сè додека не покажат дека се независно значајни. За '''композитори, автори, либретисти или текстописци''': #Лицето било предмет на повеќе независни објавени дела чиј извор е независен од лицето, и е сигурен и веродостоен. :Овој праг вклучува објавени дела од сите форми, како што се статии во весници, книги, статии во списанија и телевизиски документарци, со исклучок на следново: ::Автобиографии, медиумски соопштенија и реклами за лицето. ::Дела што се состојат исклучиво од тривијални содржини, како што е минливо споменување на лицето во дискусија за друга тема, или едноставно вклучување во едноставни списоци на автори на корици, белешки, фусноти, итн. #На лицето му се припишува пишувањето или соавторство во пишувањето на кој било текст или музика, односно музичко или театарско дело (вклучувајќи мјузикл, опера, и слично) за музичар или ансамбл или театар што се квалификува како значаен според претходните критериуми, за значаен театар или бил ангажиран од музичар или ансамбл што се квалификува како значаен според претходните критериуми. #Неговите дела се користени во подоцнежна композиција од автор, композитор или текстописец кој ги исполнува горенаведените критериуми. #Напишал песна или композиција која победила (или во некои случаи освоила прво или второ место) на водечки музички натпревар кој не е експлицитно воспоставен како настан за откривање таленти или за „нова надеж“. #Се појавува со разумна должина во стандардни референтни дела за неговиот жанр. ''Доколку е можно, композиторите или текстописците со недоволно проверлив материјал за да се оправда важноста за постоење на нивна посебна статија, треба да се спојат во статијата за нивното дело, доколку делото е многу познато и важно. Кога композиторот или текстописецот е познат по повеќе дела, таквото спојување можеби нема да биде можно.'' За '''композитори и изведувачи надвор од медиумското покривање''', критериуми за значајност се ако лицето: #Во сигурни извори е цитирано како влијателно во стилот, техниката, репертоарот или предавањето на одреден вид музика. #Воспоставило традиција или школа на одреден жанр. #Компонирало значителен број мелодии, аранжмани или стандарди што се користат во значаен жанр или традиција или школа во рамките на значаен жанр. #Често е опфатено во публикации посветени на значајна субкултура. За '''албуми, синглови и песни''': *Иако ова упатство е донекаде контроверзно, општиот консензус за значењето на албумите е дека ако музичарот или бендот што ги снимил се смета за значаен, тогаш нивните албуми се исто така доволно значајни за да имаат посебни статии на Википедија. Сепак, албумот не мора да биде од значаен изведувач или ансамбл за да заслужува самостојна статија, само доколку ги исполнува општите упатства за значајност. Статиите за албуми кои немаат доволно текст, односно во најголем дел содржината е списокот на песни, посоодветно е да се спои во главната статија на изведувачот или статијата за дискографија на изведувачот, наместо да постои како посебна статија за албум. *Песните и сингловите се веројатно значајни ако добиле значително внимание како тема на повеќе, нетривијални објавени дела чии извори се независни од изведувачот и издавачката куќа. Ова ги вклучува објавените дела во сите форми, како што се статии во весници, книги, телевизиски документарци или рецензии, освен медиумските соопштенија за медиумите или други публикации каде што изведувачот, неговата издавачка куќа, агент или други самозаинтересирани страни го рекламираат или зборуваат за делото. *Песна што ги исполнува критериумите за значајност не значи дека нужно ќе се третира како посебна, самостојна страница, а прашањето дали да се создадат самостојни страници за поединечни значајни песни е предмет на уредничка проценка. Оваа одлука секогаш треба да се основа врз специфични размислувања за тоа како темата да се направи разбирлива. Понекогаш, значајните песни можат подобро да се опфатат како дел од поголема статија, каде што може да има поцелосен контекст што би се изгубил ако песната има своја посебна статија. Освен значајноста, самостојна статија за песна може да постои само ако има доволно материјал за да се оправда разумно детална статија. Ако за статија за песна нема доволно текст, односно ако остане никулец, треба да се спои со статии кои постојат за изведувачот или за албумот. '''Концерти и турнеи''': *Концертните турнеи се веројатно значајни ако добиле значително известување во повеќе независни и сигурни извори. Таквата медиумска покриеност може да покаже значајност во однос на уметничкиот пристап, финансискиот успех, односот со публиката или други слични термини. Изворите што само утврдуваат дека се случила турнеја не се доволни за да укажат на значајност. Турнеите за кои не се пишува во секундарни извори, треба да бидат опфатени во дел на страницата на уметникот, наместо да се создаде посебна статија за таков настап. Турнеја што ги исполнува стандардите за значајност не ги прави сите турнеи поврзани со тој уметник значајни. „[[Bad (1988)]]“ на [[Мајкл Џексон]] е пример за значајна концертна турнеја. '''Статии кои не ги задоволуваат критериумите''': *Википедија не треба да има посебна статија за личност, бенд или музичко дело што не ги исполнува критериумите, ниту на ова упатство, ниту на општото упатство за значајност, ниту за која било тема, и покрај тоа што можеби исполнува некои од правилата опишани погоре, за кои уредниците на крајот не можат да пронајдат независни извори што даваат детални информации за темата. Цел на Википедија не е да се создаваат никулци, односно мали статии за кои знаеме дека никогаш не можат да се прошират, ниту статии засновани првенствено врз она што субјектите го кажуваат за себе. '''Именување и должина на статиите за музика и музичари''': *За албуми и песни на странски автори за кои може да има посебна статија затоа што се значајни, се препорачува името на статијата да биде во оригинал и внатре во првата реченица да стои изговорот на насловот и/или превод. *За музички групи се препорачува името на статијата да биде кирилица како што се изговара, на пример [[Битлси]], [[Ролинг стоунс]], и во првата реченица да се запише оригиналното име на музичката група. *Се препорачува должината на статиите за музика да не биде попоплнета само со список на видеа или песни. Доколку списокот е долг, се препорачува да се скрати само на најзначајните, односно да се направи избор на песните. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (музика)]] ==== Дискусија за „музика“ ==== {{коментар}} - Јас се согласувам со критериумите. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:30, 19 април 2026 (CEST) {{Коментар}} опфаќа во глобала се. Јас лично сум за пишување оригинал на имиња на песни и групи/ уметнички имиња со македонски изговор во воведот на статијата. Иако ова се коси со правописот, сепак е некако безвезе на пример „Ин д клаб“, а многу подобро е „In the Club“, на пример. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 16:00, 22 април 2026 (CEST) {{коментар}} Согласен кон условите. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 19:49, 22 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Се согласувам со горенаведеното. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 08:39, 23 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Се согласувам со критериумите. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 14:57, 24 април 2026 (CEST) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> === [[Википедија:Значајност (филмови)|Филмови]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 19:00 ч. на 26 април 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> Покрај општите критериуми за значајност, ова се '''дополнителни критериуми''' кои се однесуваат на филмови: *Изворот треба да биде независен, што значи дека режисерот, издавачите на филмот, глумците, да не се директно поврзани со написот. Не се независни извори оние кои го вклучуваат студиото или компаниите што работат со него на продукцијата и објавувањето, ниту соопштенија за медиумите, и слични рекламни и други публикации, како што се: резимеа на заплетот без критички коментар, или списоци во филмски водичи. Видовите извори што се сметаат за независни се оние што пишувале за филмот, како што се периодичните списанија, и книги во кои се анализира или се споменува филмот. *Филмот бил широко дистрибуиран и добил рецензии во две или повеќе публикации кои се независни. *Филмот е историски значаен, што се потврдува со еден или повеќе од следниве фактори: :Објавување на најмалку две независни статии, по најмалку пет години од првото прикажување на филмот. :Филмот бил прогласен за значаен според широка анкета на филмски критичари, академици или филмски професионалци, кога таква анкета била спроведена најмалку пет години по објавувањето на филмот. :Филмот бил повторно комерцијално издаден или прикажан на фестивал, најмалку пет години по првичното објавување. :Филмот бил прикажан како дел од документарец, програма или ретроспектива за историјата на киното. *Филмот добил голема награда за извонредност во некој аспект од филмското творештво. Сепак да се внимава на следново: наградите од филмските фестивали обично бараат многу повеќе внимание и преглед, бидејќи овој вид награди е многу повеќе подложен на злоупотреба и манипулација. *Филмот бил избран за чувување во национален архив. *Филмот се изучува како предмет на акредитиран универзитет или колеџ со значајна филмска програма. *Филмот претставува уникатно достигнување во кинематографијата, или е пресвртница во развојот на филмската уметност или значително придонесува за развојот на националната кинематографија. *Во филмот учествува (како глумец, режисер, продуцент) позната или значајна личност за која филмот е голем дел од нивната кариера. *Филмот бил успешно дистрибуиран домашно во земја која не е позната како земја што произведува филмови. Во ваков случај треба да се утврди дека станува збор за филм кој е значаен по нешто повеќе од самото производтсво. *Филмови кои се снимаат или се во план најавени да се снимат може да се споменат во статијата на значаен глумец, продуцент или режисер, само ако имаат доволно најави во независни извори. '''Статиите за филмски ликови''' треба да ги следат препораките за значајност пред да бидат создадени. Доколку филмскиот лик е адаптиран од друг медиум или дело, од книга, на пример, а за оригиналниот лик веќе има статија, не треба да се создава нова статија за филмскиот лик. Ве молиме имајте предвид дека едноставното исполнување на критериумите не значи автоматски дека филмскиот лик треба да има своја статија. '''Именување и должина на статиите за филмови''': *За филмови се препорачува насловот на статијата да е во превод на македонски јазик, (оригиналното име во заграда), како што би гласел насловот доколку филмот се прикажува во кино или на телевизија. *Се препорачува должината на статиите за филмови да не биде попоплнета само со список на ликовите. Доколку списокот е долг, се препорачува да се скрати само на најзначајните, односно да се направи избор на ликовите. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (филмови)]] ==== Дискусија за „филмови“ ==== * {{коментар}} - Во ред се - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:26, 26 април 2026 (CEST) * {{коментар}} - Се согласувам - [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 09:42, 28 април 2026 (CEST) * {{коментар}} - Се согласувам со поставените критериуми. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 12:49, 29 април 2026 (CEST) * {{коментар}} Немам што да додадам, добро е. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 11:03, 30 април 2026 (CEST) * {{Коментар}} ОК е се. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 11:17, 30 април 2026 (CEST) * {{коментар}} Согласен. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 12:02, 3 мај 2026 (CEST) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> === [[Википедија:Категории, списоци и прегледнички кутии|Категории, списоци и прегледнички кутии]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 21:20 ч. на 3 maj 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> Ова е последна и голема тема, која е разделена на четири статии. Со цел да не се натрупа овде со текст, ќе извадам делови од сите четири: '''Категории:''' *НЕ создавајте категорија ако во неа треба да има помалку од пет статии. *НЕ создавајте бесмислени категории. *НЕ смее категоријата да е категоризирана со истото име, односно да припаѓа самата на себе. *Категоријата е веројатно несоодветна ако одговорот на следниве прашања е „не“: ::Дали е можно да се напишат неколку пасуси или повеќе за темата на категоријата, објаснувајќи ја? ::Ако се движите до статијата во категоријата, дали ќе биде очигледно зошто е таму? Дали темата на категоријата е истакнато дискутирана во статијата? *Статијата често ќе биде категоризирана во неколку категории. Сепак, треба да бидете внимателни при категоризирањето — категориите стануваат помалку ефикасни колку повеќе од нив има во дадена статија. '''Списоци:''' *„Список на ...“ се енциклопедиски страници што се состојат од воведен дел проследен со список, евентуално подреден во потсекции. Ставките на овие списоци може да вклучуваат врски до специфични статии или други информации, и мора да бидат поткрепени со наводи како и секоја статија. *„Вградените списоци“ се списоци што се користат во статиите и ја надополнуваат содржината на статијата. Тие се вклучени во самиот текст или се додаваат во форма на табела, на пример. *Некои теми се толку широки што списокот би бил неконтролирано долг и ефикасно неодржлив. '''Прегледнички кутии / предлошки:''' *Прегледничките кутии генерално се претставени во еден од двата формати: ::Хоризонтални, поставени на дното од статиите, односно кутии за навигација ::Вертикални, често сместени во горниот десен агол од статиите, односно странични ленти или инфокутии. *Прегледничките кутии што се наоѓаат во горниот десен агол на статиите (понекогаш наречени „странична лента“ или „дел од серија“) треба да се третираат со посебно внимание, бидејќи се толку видливо прикажани за читателите. Повеќе на линковите: [[Википедија:Категории, списоци и прегледнички кутии]], [[Википедија:Категоризација]], [[Википедија:Списоци]], [[Википедија:Прегледнички предлошки]] ==== Дискусија за „категории, списоци и прегледнички кутии“ ==== * {{коментар}} - Јасно е, главно и до сега сме работеле по овие напатствија. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 21:37, 3 мај 2026 (CEST) * {{коментар}} - Се сложувам со наведените критериуми. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 13:02, 5 мај 2026 (CEST) * {{коментар}} - Се сложувам. - [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 13:23, 7 мај 2026 (CEST) * {{коментар}} Согласен. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 15:16, 7 мај 2026 (CEST) *{{Коментар}} Јасно и прецизно.-<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 21:38, 10 мај 2026 (CEST) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> == Придавка од „Карнија“ == Денешна тема на уредувачкиот ден e „Венци на Јужните Варовнички Алпи“ во која спаѓаат и „Карнските Алпи“ односно „Карниските Алпи“. Со оглед дека основата на зборот е покраината „Карнија“ правејќи напоредна споредба со Калифорнија (единствен топоним кој завршува на „рнија“ како Карнија), придавката треба да е „карниски“ која е полесно изговорлива на македонски јазик. Во македонските речници го нема топонимот Карнија и следствено ни придаваката произлезена од него. Доколку мнозинството се сложува соодветно би ја променил оваа придавка. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 17:24, 19 февруари 2026 (CET) :И мене ми се чини дека карниски е точно, споредено со Калифорнија и калифорниски. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 17:55, 19 февруари 2026 (CET) :Се согласувам и јас. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 14:37, 20 февруари 2026 (CET) ::@[[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]]@[[Корисник:Виолетова|Виолетова]]@[[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] Интересен случај, бидејќи покраината е всушност на македонски Корушка, но дури и словенечката Википедија користи Карнијске Алпе, така што се согласувам да бидат Карниски Алпи. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:13, 23 февруари 2026 (CET) :::Променето. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 21:11, 23 февруари 2026 (CET) == Турски имиња за селата во Егејска Македонија == Зошто се употребуват турски називи за поранешни турски села во Егејска Македонија? Тоа не се македонски називи ниту македонски села (сегашни или поранешни). Јас мислувам дека нема потреба да се дава предноста на турски називи, каде тоа не су повеќе турски села. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 14:23, 22 февруари 2026 (CET) :Здраво. Дали може да ни посочите за кои села поточно станува збор? На пример, Дедели нема друго име освен ова име кое потекнува од турскиот јазик, каде и живееле Турци. Поздрав--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] <sup>[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]</sup></font></big> 09:50, 23 февруари 2026 (CET) ::Станува збор за селата во на пример Кожанско и Кајларско - [[Кожани (општина)]] или [[Еордеја (општина)]]. Тука нема потреба за турски називи. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 17:44, 23 февруари 2026 (CET) :::@[[Корисник:Marco Mitrovich|Marco Mitrovich]] Како во Македонија, така и во егејскиот дел, топонимите ние не ги менуваме, особено што имињата кои ги споменуваш се присутни и во литературата (изворите). --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:07, 23 февруари 2026 (CET) :Како сакате, ама давањето предноста на стари турски топоними во однос на грчките сегашни каде живеат Грци а не Турци е грешка. И во турскиот дел на Тракија многи грчки топоними се заменети со турски. Јас мислувам дека треба си гледаме нашите македонски топоними, а не да даваме предноста на стари турски топоними во однос на сегашните грчки. На пример [[Бахче Ловаси]] во место на Кипари. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 10:49, 24 февруари 2026 (CET) == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|разговор]])</bdi> 12:15, 19 март 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Johannes Richter (WMDE)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities == Hi everyone, '''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts. You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process. We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start. * ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December). * ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF. Join our online Q&A session to learn more (same content, two options to join): * 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 1|register here]]) * 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 2|register here]]) More info & contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]''' --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 13:21, 31 март 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:TRistovski-CEEhub@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670168 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Пораката ја испрати Корисник:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 19:11, 3 април 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:ZI Jony@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Facundo Jainikoski == Има ли некој врски во ФФМ да проверува дали е овој аргентинскиот фудбалер со македонско потекло? [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 17:13, 5 април 2026 (CEST) :~Кој знае и ФФМ дали имаат информација за неговото потекло, дека момчето е во Аргентина родено. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 22:14, 5 април 2026 (CEST) :Мене многу ми личи на финско презиме. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 22:46, 5 април 2026 (CEST) == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 02:58, 26 април 2026 (CEST) </bdi> <!-- Пораката ја испрати Корисник:Codename Noreste@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == Call for Community Candidates – Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026 == ''Please help us and your community by translating this announcement into your language!'' Dear all, The [[Meta:Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026]] is currently underway. There are 4 seats allocated to community representatives. Community members are invited to nominate themselves as candidates for these seats. These positions will be filled through a vote by the CEE community. '''Eligibility criteria:''' * Candidates must be [[Meta:Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026/Eligibility|eligible voters]]: ** Have a Wikimedia account created before 18 December 2025 ** Have at least 300 edits between 18 December 2025 and 18 June 2026 ** Must not have been blocked between 18 March 2026 and 18 June 2026 * Must have participated in at least 2 of the last 3 [[Meta:Wikimedia CEE Hub/CEE Hub Status Meeting|CEE Hub Advisory Group meetings]] You can check your eligibility using the following tool: https://cee-sc-election.toolforge.org/ '''How to proceed:''' Candidates may nominate themselves or be nominated by others. If nominated by others, the candidate must explicitly accept the nomination before 18 June 2026. The candidate should create their nomination page and submit their candidacy [[Meta:Wikimedia_CEE_Hub_Steering_Committee_Election_2026/Nominations|here]]: Please also inform your communities about the election and encourage participation. Best regards,   Electoral Commission of Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026 --[[Meta:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[Meta:User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 12:00, 30 април 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 --> == Aed == Jhon [[Специјална:Придонеси/&#126;2026-26915-04|&#126;2026-26915-04]] ([[Разговор со корисник:&#126;2026-26915-04|разговор]]) 05:55, 4 мај 2026 (CEST) == Wiki Loves Eurovision 2026 == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Wiki Loves Eurovision edit-a-thon logo 2026.svg|right|250px]] Hello everyone! You are invited to participate in the "[[meta:Wiki Loves Eurovision 2026|Wiki Loves Eurovision]]" article writing contest, where our goal is to create new Eurovision-related articles in the CEE-language Wikipedia editions and improve existing ones. The contest will take place from May 10 to June 10, 2026, and prizes are available: * 1st prize: a voucher worth €60 * 2nd prize: a voucher worth €50 * 3rd prize: a voucher worth €40 * 4th–10th prize: a voucher worth €30 To participate in the contest and learn more, please visit [[meta:Wiki Loves Eurovision 2026|this link]]. --[[User:MHeidarzadeh-CEEhub|MHeidarzadeh-CEEhub]] ([[User talk:MHeidarzadeh-CEEhub|talk]]) 14:00, 16 May 2026 (UTC) </div> <!-- Пораката ја испрати Корисник:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 --> == Поврзување на статија == Здраво. Ја креирав статијата [[16:9 (ТВ формат)]], но Wikidata ми јавува грешка за заштита и дозволи кога пробувам да ја поврзам со англиската верзија (16:9 aspect ratio). Изгледа има некој конфликт со стари меѓујазични врски. Ве молам некој од администраторите да ја поврзе рачно. [[User:Ajta|Ajta]] <small>([[User talk:Ajta|разговор]])</small> 01:05, 27 мај 2026 (CEST) :Ја поврзав без проблем. Мене не ми пријави конфликти. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 01:38, 27 мај 2026 (CEST) == Гласајте сега на изборите за U4C 2026 == <section begin="announcement-content" /> Ги замолуваме лицата со право на глас да гласаат на изборите за [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Координативен комитет за Универзалниот правилник на однесување]] 2026 (U4C 2026). Повеќе информации со проверка на подобноста, процесот на гласање, информации за кандидатите и врска до гласањето ќе најдете на [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|информативната страница на Мета]]. Гласањето завршува на 2 јуни 2026 во [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 ч. UTC]. Би ве замолиле да гласаме ако сметката ви е подобна. Исходот ќе биде познат до 14 јуни 2026 г. -- Во соработка со U4C,<section end="announcement-content" /> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 19:14, 27 мај 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Keegan (WMF)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Мислења за соржини на Ризницата создадени со вештачка интелигенција == Ве покануваме да се [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|изјасните на Ризницата по прашањето за измена на правилата за содржини создадени со вештачка интелигенција]] (на англиски). Ова може да ги засегне таквите податотеки веќе подигнати на Ризницата и оние кои би се подигале во иднина. Ви благодарам. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|разговор]]) 19:11, 23 јуни 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Codename Noreste@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860. Подоцна преведено од Корисник:Bjankuloski05 по барање на испраќачот.--> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 15:29, 25 јуни 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Sannita (WMF)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 14:24, 24 јули 2026 (CEST) </bdi> <!-- Пораката ја испрати Корисник:DreamRimmer@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Употреба на некирилични имиња за брендови, компании, трговски марки итн. == Здраво на сите. Покренувам дискусија во врска со именувањето на статиите за светски брендови, компании, производители, музички групи, видеоигри, апликации, списанија, весници, автомобили и слични субјекти што во оригинал користат латиница, знаци или броеви. Македонскиот правопис од 2017 г. не наведува некои строги конкретни правила за ова дали секогаш во секој случај '''мора''' да се кирилизира или пак остави во оригинал. Имињата на одредени субјекти значително почесто се користат од релевантните и авторитетни извори во оригинално пишување на латиница (глобално така се познати и прифатени) отколку во транскрипција или превод — и Википедија (на пример Англиската) следи таква практика во насловите на статиите за ваквите предмети (за одредени прашања постојат посебни правила за именување што имаат приоритет). Конкретно, предлагам да се воспостават следниве правила: # Имиња на компании, корпорации, конкретни трговски и нетрговски организации и специфични настани (пр. [[Apple]], [[Microsoft]], [[Take-Two Interactive]], [[Samsung]], Electronic Entertainment Expo 2011, [[Sega]], [[Nintendo]]). Комично е ако, на пример, името на страницата е „Тејк-ту интерактив“. # Имиња на трговски марки, издавачки куќи и брендови (пр. [[iPhone]], [[Google Glass]], [[Kodansha]], [[Shogakukan]]). # Имиња на музички состави, музички групи, албуми, песни и композиции од современиот период (XX — XXI век) (пр. [[AC/DC]], [[Deep Purple]], [[Babymonster]]), со исклучок на оние што припаѓаат на класичната музика (навлезени се во македонскиот јазик како на пример операта „[[Травијата]]“). Ако на пример музичката група се остави во оригинал, до неа оди транскрибираното име, пр. Deep Purple ([[Транскрипција (лингвистика)|се изговара]]: ''Дип парпл''). За песните препорачувам секогаш во оригинал, на пр. песната на Кендрик Ламар, ''Swimming Pools''. # Имиња на медиуми, весници, списанија и издавачи (пр. [[CNN]], [[Die Welt]], ''[[Weekly Shonen Sunday]]'', [[TV Tokyo]], ''[[The New York Times]]''). # Имиња на видеоигри во оригинал, додека во заграда се наведува преводот на македонски јазик (пр. ''[[The Wolf Among Us]]'' ([[македонски]]: ''Волкот меѓу нас'') или соодветно општоприфатено (''официјално'') македонско име на играта доколку постои). # Имиња на веб-страници, платформи, програмски јазици и интернет-услуги што содржат броеви, специјални знаци или споени зборови (пр. [[4chan]], [[bit.ly]], [[VirusTotal]], [[eBay]], [[Windows 11]]). # Термини и називи од областа на информатичките технологии, вклучително и кратенки и акроними (пр. [[TCP/IP]], [[XMPP]], [[Linux]]). # Термини и називи од природните науки (пр. [[J/ψ-мезон]], [[SDSS J1539+0239]]). # Имиња на автомобили, производители на возила и мотори (пр. [[Toyota]], [[Hyundai]], [[Toyota Cresta]], [[Škoda]]). # Имиња на биолошки таксони што немаат утврдени македонски еквиваленти во научната литература (самостојниот превод на латинските имиња не е секогаш едноставен бидејќи често се дозволени повеќе варијанти). # Познати латински изреки, максими (пр. ''[[Ad hominem]]'', ''[[Magnum opus]]''), [[Енциклика|енциклики]] и слично. # Ако филмот, серијата, цртанот, анимацијата, [[Аниме|анимето]] или серијалот (франшизата) немаат официјален македонски наслов, препорачувам или да се остави во оригинал, или ако насловот не е двосмислен, да се преведе на македонски јазик. Некои филмови и серии, пак, се оставени во оригинал од самите македонски дистрибутери. На пример серијалот на ужасите ''[[Terrifier]]'' во Македонија е оставен во оригинал, така и насловот ќе биде на македонската Википедија. Мангата ''Dragon Ball'' нема официјален македонски превод, ама затоа пак анимето има официјална македонска синхронизација од поранешен А1, затоа насловот ќе си остане ''[[Змејска топка]]'' и така натаму. # Истото важи и за книги. Ако има официјален македонски наслов, секако тој да стои, а ако нема, да се преведе на македонски ама само ако насловот не е двосмислен (инаку ќе ги збуниме читателите со наш „обожавателски“ личен наслов, а во меѓувреме книгата можеби официјално била преведена на македонски јазик со сосема друг наслов). Овде спаѓа секаков вид книги (и [[Стрип|стрипови]], [[манга]], [[манхуа]] и [[манхва]]). За правилно изговарање на ваквите наслови, во воведниот дел на статијата препорачувам да се наведе практична транскрипција во заграда (пр. „[[Транскрипција (лингвистика)|се изговара]]:“). Исто така, од широко распространетите кирилични варијанти секогаш се препорачува да се прават пренасочувања кон оригиналниот наслов (на пр. [[Битлси]] → [[The Beatles]]). Меѓутоа, ако предметот на статијата има општоприфатено и распространено кирилизирано напишано име (утврдено и потврдено, на пример, на официјалната македонска веб-страница или во стручната книжевност), треба да се користи тоа. Во таков случај, пренасочувањето треба да се направи од оригиналното латинично пишување кон кириличниот наслов (на пр. [[Coca-Cola]] → [[Кока-Кола|Кока-кола]]). === Немакедонска кирилизација === Називите што во оригинал користат немакедонска кирилизација или друга словенска кирилица (на пр. Нафтна индустрија Србије), треба да се остават како што се, да се транскрибираат или преведат — во зависност од варијантата што претежно ја користат авторитетните извори на македонски јазик. Во овој случај тоа е „[[Нафтена индустрија на Србија]]“. === Особени случаи === Во особено сложени случаи, на пример поврзани со двосмисленост при изборот на јазикот од кој е потребен преносот на македонски јазик, препорачувам консултација со други уредници и соработници. Ако дефинирањето на соодветната варијанта за пренос на македонски јазик е отежнато или несигурно, најдобро е да се остави пишувањето на јазикот на '''оригиналот'''. -------------- Што мислите вие? Се согласувате ли со овие правила? --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 22:03, 14 август 2026 (CEST) === Одговори === :{{против}} - Строго против! За имиња на музички песни и музички албуми, [[Википедија:Селска_чешма#Дискусија_за_„музика“|погоре имаше дискусија]] и гласање (не знам зошто го повторуваш ова) да бидат во оригинал: :*албуми и песни на странски автори за кои може да има посебна статија затоа што се значајни, се препорачува името на статијата да биде во оригинал и внатре во првата реченица да стои изговорот на насловот и/или превод. :*Но: за сè друго го користиме македонскиот правопис, кој вели дека научни кратенки и латинските имиња за флора и фауна кои се пишуваат на латиница и ја следат меѓународната биномна номенклатура (првата буква голема, и курзив, пример ''Lynx lynx'' (балкански рис)). :А за друго, и конкретно за тие што ги споменуваш: :*музички групи се препорачува името на статијата да биде кирилица како што се изговара, на пример Битлси, Ролинг стоунс, и во првата реченица да се запише оригиналното име на музичката група. :*филмови, книги, манга: насловот на статијата да е во превод на македонски јазик, како што би гласел кога би се давале во Македонија, или би биле печатени. :*Туѓите имиња на брендови и компании се пишуваат со македонско писмо (кирилица) онака како што се изговараат, приспособени кон нашиот гласовен систем наместо со оригиналното латинично писмо. :[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 10:30, 15 август 2026 (CEST) == Известување за проект за картирање на земјишната покривка во С. Македонија == Во рамки на предложениот проект '''„Mapping Land Cover and Land Use in the Cadastral Areas of North Macedonia Using Sentinel Satellite Data“''' ќе се изработи отворен GIS датасет за земјишната покривка во катастарските подрачја на населените места во С. Македонија. Проектот предвидува обработка на Sentinel сателитски снимки и GIS анализа за утврдување на површината и процентуалното учество на различни категории на земјишна покривка, како што се шуми, обработливо земјиште, тревни површини, урбани подрачја и водни површини. Резултатите, вклучувајќи карти, статистики и отворени геопросторни податоци, ќе бидат достапни за понатамошно користење и ќе придонесат кон подобрување на содржините на Wikipedia, Wikimedia Commons и Wikidata. Со оваа објава ја информирам заедницата за проектот. [[User:MacedonianMaps|&#91;&#91;User:Nikola0505&#124;MacedonianMaps&#93;&#93;]] <small>([[User talk:MacedonianMaps|разговор]])</small> 16:38, 17 август 2026 (CEST) :Звучи интересно, веројатно и корисно. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:26, 20 август 2026 (CEST) == CEE Technical Village Pump == {{int:please-translate}} [[File:CEE Technical Village Pump.webm|300px|right|thumb|A short introduction to the CEE Technical Village Pump]] The '''[[:m:CEE Technical Village Pump|CEE Technical Village Pump]]''' is a new space for Wikimedia contributors and communities across the CEE region to request technical help, exchange solutions, and get support from experienced contributors. To introduce the project and give a quick overview of how it works, we’ve prepared this short video. The page is currently available in English. We’d like to make it accessible to communities across the region in their local languages, and we’d appreciate your [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=page-Template%3ACEE+Technical+Village+Pump+header&language=en&action=page&filter=&action_source=translate_page help translating it]. Best regards, [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 11:09, 26 август 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 --> == Етничко потекло на Македонците на српската википедија == Еве што пишува за потекло на статија [https://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%86%D0%B8 Македонци] на српската википедија:''Питање као да ли је македонска нација заиста постојала ураним 1940-их, када је комунистичка Југославија одлучила да jе призна, је тешко одговорити. Неки посматрачи тврде, да чак и у овом тренутку је било сумњиво, да ли су Словени из Македоније сматрали себе, да су националност одвојена од Бугара.[43][44][45][46][47] Након тога, како би избрисали преостала про-бугарска осећања, нове комунистичке власти су прогањали десничарске националисте са оптужбама за "про-бугарски шовинизам".[48] Дакле, чак су и левичарски политичари били затворени и оптуживани да су про-бугарски оријентисани''. Според српската википедија Македонци се бугарско потекло. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 13:19, 3 септември 2026 (CEST) == Менување на опслужувач — Наскоро вашето вики ќе може само да се чита == <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Прочитајте ја поракава на друг јазик]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] [[foundation:|Фондацијата Викимедија]] ќе го префрли прометот од еден на друг податочен центар. Ова ќе осигура непречена работа на Википедија и другите Викимедиини викија, дури и ако се случи катастрофа. Целиот промет ќе биде префрлен на '''{{#time:j F Y|2026-09-23|mk}}'''. Префрлањето ќе почне во '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]'''. За жал, поради некои ограничувања во [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|МедијаВики]], сето уредување мора да престане додека се врши префрлањето. Се извинуваме за овој прекин и се трудиме да го намалиме во иднина. На сите викија ќе биде прикажан разглас 30 минути пред ова да се случи. Овој разглас ќе остане видлив сè додека не заврши постапката. Можете да учествувате во [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate преводот и коректурата] на текстот на овој разглас. '''За кратко ќе можете да читате, но не и да уредувате. Ова ќе важи за сите викија.''' * На {{#time:j F Y|2026-09-23|mk}} нема да можете да уредувате највеќе до еден час. * Ако пробате да уредувате или зачувате во текот на ова време, ќе ви се појави порака за грешка. Се надеваме дека во периодот на тие минути нема да има изгубени уредувања, но тоа не можеме да го гарантираме. Ако видите порака за грешка, почекајте додека нештата не се вратат во нормала. Тогаш ќе можете да го зачувате вашето уредување. Но, за секој случај, ви препорачуваме најпрвин да направите копија на промените што сте ги направиле. ''Други ефекти'': * Позадинските работи ќе бидат побавни, а некои може да бидат напуштени. Црвените врски може побавно да се подновуваат. Ако создадете статија до која веќе води некоја врска, врската ќе стои црвена подолго од вообичаено. Некои долгоработечки скрипти ќе мора да се запрат. * Спроведувањето на нов код се очекува да се одвива како во секоја друга недела. Меѓутоа, на места може да се случат некои замрзнувања на кодот ако тие потоа бидат потребни за дадената операција. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] ќе биде недостапен 90 минути. Овој проект може да се осложи, ако е неопходно. Можете да го [[wikitech:Switch_Datacenter|погледате распоредот на wikitech.wikimedia.org]]. Сите промени ќе бидат соопштени во распоредот. '''Споделете ги овие информации со вашата заедница.'''</div><section end="server-switch"/> [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 14:58, 15 септември 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Trizek (WMF)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == Проверка и преместување на нацрт: The Narcissist’s Playbook == Здраво. Ве молам за проверка на [[Корисник:Dtf1978/Сценариото на нарцисот]], нацрт за документарниот филм The Narcissist’s Playbook (2026), и за преместување во главниот именски простор ако ги исполнува условите. Мојата сметка сè уште нема право за преместување. Би била добредојдена проверка на македонскиот јазик, насловот, изворите и значајноста. Нацртот е подготвен со помош на OpenAI Codex. Немам врска со продукцијата или учесниците и не сум платен за уредувањето. Ви благодарам. [[User:Dtf1978|Dtf1978]] <small>([[User talk:Dtf1978|разговор]])</small> 10:52, 16 септември 2026 (CEST) :@[[Корисник:Dtf1978|Dtf1978]] Статијата треба да преработи, а како што забележувам на англиската верзија има подобра верзија моментално од оваа преведената, па така можеш да ја доработиш за да може да се пренесе. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 12:55, 24 септември 2026 (CEST) == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)'' Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/> We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader). We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/> Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis. [[File:Types of Lang Link changes.png|x350px|frame|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]] The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why? Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]] Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 17:16, 22 септември 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31067455 --> == Барање за преглед на нацрт: Синиша Кашавелски == Подготвив нацрт за сликарот Синиша Кашавелски: [[Корисник:Kashawel/Синиша Кашавелски]]. Јас сум Синиша Кашавелски, па имам лична поврзаност со темата. Ве молам независен уредник да ги провери значајноста, формулациите и изворите пред евентуално преместување во главниот именски простор. [[User:Kashawel|Kashawel]] <small>([[User talk:Kashawel|разговор]])</small> 23:58, 23 септември 2026 (CEST) :@[[Корисник:Kashawel|Kashawel]] Здраво, според нашата политика за [[Википедија:Значајност (луѓе)|значајност]], која ти препорачувам да ја прочиташ, твојата моментална верзија не ги задоволува критериумите за да биде прифатена. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 12:52, 24 септември 2026 (CEST) ::Благодарам за одговорот и за насоката. Ќе ја разгледам внимателно политиката за значајност и ќе го доработам нацртот, особено во однос на независните секундарни извори. По дополнувањето, би бил благодарен за повторен преглед. [[User:Kashawel|Kashawel]] <small>([[User talk:Kashawel|разговор]])</small> 14:11, 24 септември 2026 (CEST) == Барање за пошироко мислење: историски идентитет и неутралност во биографските статии == Би сакал мислење од повеќе уредници за три поврзани статии: [[Разговор:Тодор Александров]], [[Разговор:Александар Протогеров]] и [[Разговор:Гоце Делчев]]. На разговорните страници се отворени дискусии за тоа како енциклопедиски да се претстават националното самоопределување, политичката програма и историската употреба на поимите „Македонец“, „Бугарин“ и „македонски Бугарин“, но дискусиите останаа без понатамошен развој. Не предлагам однапред национална определба, туку би сакал поширок консензус за методот: кои академски и примарни извори треба да се користат, како да се претстави изречното самоопределување на историските личности и како тоа да се разграничи од нивната автономистичка или независничка политичка програма. Особено би било корисно мислење дали поимот „македонски Бугари“ треба да се третира како историски поим кога е потврден во релевантни извори, и како тоа да се направи без современи национални проекции. За да не ја дуплираме дискусијата, предлагам конкретните забелешки да продолжат на разговорните страници на соодветните статии. --[[User:Dobri.kovachev|Dobri.kovachev]] <small>([[User talk:Dobri.kovachev|разговор]])</small> 08:50, 3 октомври 2026 (CEST) :@[[Корисник:Dobri.kovachev|Dobri.kovachev]] Статиите на нашата Википедија за разлика од сите други јазични изданија и те како содржат веќе делови за други гледишта, така што нема што повеќе да дискутираме и да менуваме, бидејќи воведните и другите делови се напишани според достапните извори на македонски јазик. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:09, 6 октомври 2026 (CEST) ::@[[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]], мислам дека суштината на моето прашање е малку поинаква. Не е проблемот дали статиите веќе содржат „други гледишта“, туку што немаме јасен заеднички критериум за историската употреба на поимот „македонски Бугари“. ::Поимот се среќава и во македонска научна и енциклопедиска литература, но во уредувачките дискусии понекогаш се отфрла како „псевдоисториски“. Токму тоа создава повторливи спорови од статија до статија. ::Не предлагам поимот автоматски да се применува врз секоја историска личност. Предлагам да утврдиме општ принцип: кога поимот е потврден со релевантни извори, дали може да се користи со јасна атрибуција и историски контекст, без тоа да значи дека Википедија прифаќа една современа национална интерпретација? ::Ако го договориме тој принцип еднаш, нема потреба истото прашање повторно да го решаваме посебно кај Делчев, Александров, Протогеров и други личности. --[[User:Dobri.kovachev|Dobri.kovachev]] <small>([[User talk:Dobri.kovachev|разговор]])</small> 09:39, 11 октомври 2026 (CEST) :::Ние не сме некаква комисија овде да утврдуваме заеднички критериум за некаков поим и тоа да важи за личности низ минатото. По мене нема никаква потреба ниту смисла да воведуваме некои промени во нашите статии, кои веќе и те како се напишани согласно неутралноста и ги содржат и другите гледишта, за разлика на пример бугарската Википедија, каде дури и нашиот јазик не е напишан согласно неутралната политика на Википедија. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 09:54, 11 октомври 2026 (CEST) == Wikidata Sitelink changes in Recent Changes and Watchlist == ''(Apologies for cross-posting in English, translating it will help spread the message)'' Earlier last month, all Wikis were contacted for feedback on our proposal to remove language link changes, this change has already been deployed to Wikisource, Wikibooks, Wikivoyage, Wikiquote, Wikiversity and Wiktionary. The same change is now being rolled out globally to all Wikipedias on '''October 13, 07:00 UTC'''. Editors will no longer see notifications after this time on their [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item (it does not affect language link notifications to the home wiki). There will then be a two-week monitoring period to observe if a reduction of high-volume but low-value notifications takes place, or if higher-value changes become easier to identify. Editors who rely on these notifications should be aware of the change and can share feedback or concerns on the Wikidata For Wikimedia [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|Projects talk page]].<br/> Wikidata's own Recent Changes page is not affected as it serves as the repository for these changes. Please reach out if you have any questions, or if your wiki would like to opt-out, thank you! -- [[User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[User_talk:Danny_Benjafield_(WMDE)|talk]]) sent via [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 11:28, 9 октомври 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=31142775 --> == Помош за објавување на нацрт-биографија == Здраво, Подготвив и зачував нацрт за биографија на македонскиот хармоникаш Борче Полизовски во мојот песочник: [[Корисник/Песочник]]. Кога се обидов да ја преместам во главниот простор на Википедија, добив известување дека немам доволно привилегии за преместување страници. Ве молам за насока како правилно да постапам за нацртот да биде разгледан и, доколку ги исполнува условите, да биде објавен како статија. Ви благодарам! [[User:MTonika|MTonika]] <small>([[User talk:MTonika|разговор]])</small> 19:55, 12 октомври 2026 (CEST) :{{одговор|MTonika}} Здраво. Најдобро е да не се пренасочува, туку да се создаде статијата по нормален пат. [https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%91%D0%BE%D1%80%D1%87%D0%B5_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8&action=edit&redlink=1 Еве ја празна], и може да се ископира во неа (не заборавајќи на категории). Пишете штом сте го направиле тоа, за да разгледам и ставам одобрение. Поздрав --[[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 20:40, 12 октомври 2026 (CEST) ::Здраво, Бјанкулоски, ::Ви благодарам многу за насоките, трпението и помошта. Постапив според Вашиот совет и ја создадов статијата за Борче Полизовски. Се надевам дека ќе ги исполнува условите на Википедија. Ви благодарам што одвоивте време да ми помогнете. ::Срдечен поздрав! [[User:MTonika|MTonika]] <small>([[User talk:MTonika|разговор]])</small> 00:16, 13 октомври 2026 (CEST) :::@[[Корисник:MTonika|MTonika]] Здраво, ве молам да ја прочитате нашата [[Википедија:Значајност (луѓе)|политика за значајност]] и да постапите согласно тоа и да се пронајдат извори за наведеното, а воедно голем дел од биографијата не треба да биде на Википедија, затоа што ова е енциклопедиска содржина, а не негова монографија. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:04, 13 октомври 2026 (CEST) ::::Здраво, ::::Ви благодарам за забелешките и за насоките. Сакам да ја подобрам статијата за Борче Полизовски и да ја усогласам со правилата на Википедија. ::::Би Ви била благодарна доколку ми посочите кои делови би било најважно прво да ги преработам или скратам, за да постапам правилно. ::::Ви благодарам за времето и помошта. [[Специјална:Придонеси/~2026-54821-90|~2026-54821-90]] ([[Разговор со корисник:~2026-54821-90|разговор]]) 21:00, 13 октомври 2026 (CEST) :::::Делот соработки, настапи и дискографија не треба да бидат застапени во тој обем, бидејќи ова не е негова монографија. Воедно, дискографијата е на други лица во кои тој учествувал и може да биде наведено на друг начин. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 09:24, 15 октомври 2026 (CEST) ::::::Почитувани! ::::::Ви благодарам за Вашите забелешки, за времето што го одвоивте за преглед на статијата и за насоките што ми ги дадовте. Особено ми е драго за насоките кои ми ги давате. Ќе ја земам во предвид Вашата сугестија и ќе се потрудам биографијата на Боре Полизовски да ја приспособам на енциклопедискиот стил, издвојувајќи ги најзначајните моменти од неговата музичка кариера и творештво, без непотребно опширни детали. Потоа ќе ве известам зошто работам на подобрувањето, а вие доколку сте во можност, ќе ве замолам да ми кажете дали ќе биде добро. ::::::Ви благодарам од срце за разбирањето и за помошта која ми ја давате за подобрувањето на статијата. ::::::Со почит и благодарност! [[Специјална:Придонеси/~2026-54821-90|~2026-54821-90]] ([[Разговор со корисник:~2026-54821-90|разговор]]) 21:38, 15 октомври 2026 (CEST) :::::::Почитувани, ги направив измените согласно Вашата забелешка. Ви благодарам за укажувањето и насоките. [[User:MTonika|MTonika]] <small>([[User talk:MTonika|разговор]])</small> 02:18, 17 октомври 2026 (CEST) :::::::Почитувана Ehrlich91, :::::::Ви благодарам за насоките и за времето што го одвоивте за уредување на статијата за Борче Полизовски. :::::::По Вашите забелешки направив дополнителни јазични и правописни корекции, ги исправив печатните грешки и го отстранив повторениот пасус. Ги задржав најважните информации за неговата музичка кариера, творештво и настапи, како и архивските материјали што ја документираат неговата дејност. :::::::Се трудам статијата да остане концизна и енциклопедиска, во согласност со Вашите насоки. Ви благодарам за помошта и за придонесот во подобрувањето на текстот. :::::::Со почит, :::::::MTonika [[User:MTonika|MTonika]] <small>([[User talk:MTonika|разговор]])</small> 12:05, 24 октомври 2026 (CEST) == Барање за независно мислење: пренесување на извор во „Серски манастир“ == Здраво. Молам за мислење од уредници кои досега не учествувале во спорот околу статијата „Серски манастир“. Статијата му припишува на Виктор Григорович тврдење дека монасите го прикривале своето „македонско потекло“. Меѓутоа, во наведениот извор, „Очерк путешествия по Европейской Турции“, Москва, 1877, стр. 122, пишува: „прикрывающими греческим языком свое болгарское происхождение“. Ја изменив формулацијата во „бугарско потекло“, со јасно припишување на исказот на Григорович и непосредна референца. Измената беше отповикана. На 2 октомври отворив разговор на страницата на статијата, но до денес, 15 октомври, нема одговор. Прашањето е како точно да се пренесе она што го напишал авторот. Предлагам неговото сведоштво да се наведе верно, а евентуалните поинакви научни толкувања да се изложат одделно, со автор и проверлив извор. Дополнително, белешката што ја објаснува употребата на „бугарски“ со влијание на „бугарската пропаганда“ не наведува извор за тоа објаснување. Ве молам проверете го пасусот и споделете го вашето мислење во постојниот разговор: <nowiki>https://mk.wikipedia.org/wiki/Разговор:Серски_манастир</nowiki> Извор: <nowiki>https://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Bulgarien/XIX/1840-1860/Grigorovic/text4.phtml?id=2235</nowiki> Мојата преработка: <nowiki>https://mk.wikipedia.org/w/index.php?oldid=5637698</nowiki> Ви благодарам. [[User:Boris nj|Boris nj]] <small>([[User talk:Boris nj|разговор]])</small> 07:39, 15 октомври 2026 (CEST) :@[[Корисник:Boris nj|Boris nj]] Здраво, ние имавме широка расправа за оваа точка на Селска чешма како да се постапува со отоманските извори при разно разни пропаганди и се донесе заклучокот да се користи шаблонот [[Предлошка:БИМ|<nowiki>{{БИМ}}</nowiki>]] при вакви ситуации. Уредникот направил нешто слично. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 09:30, 15 октомври 2026 (CEST) ::Ја прочитав документацијата на предлошката „БИМ“. Гледам дека таа ја проширува употребата на сите извори од османлискиот период, па го разбирам вашето повикување на предлошката. ::Сепак, останува конкретното прашање за точното припишување на исказот. Во статијата пишува дека Григорович „запишал“ нешто што не стои во неговиот текст: „македонско потекло“, наместо „болгарское происхождение“. ::Дури и ако се задржи објаснувачка белешка, зошто да не се пренесат точно зборовите на авторот, а толкувањето да се наведе одделно? Предлагам: „Григорович наведува дека монасите со грчкиот јазик го прикривале своето ‘бугарско потекло’“, со референца. ::Кој конкретен научен извор потврдува дека монасите што ги опишува Григорович се изјаснувале како Македонци и дека неговото именување е резултат на пропаганда? Општото тврдење во предлошката не го разјаснува овој конкретен случај. ::Ве молам и за врска до конкретната расправа и усвоениот заклучок. [[User:Boris nj|Boris nj]] <small>([[User talk:Boris nj|разговор]])</small> 11:38, 15 октомври 2026 (CEST) == Барање за преглед на биографија – David Black (Радичевски) == Здраво, Подготвив нацрт-биографија за македонскиот музичар David Black (Давид Радичевски), со наведени извори и дискографија. [[Корисник:Hillzrec/David Black (Радичевски)|https://mk.wikipedia.org/wiki/Корисник:Hillzrec/David_Black_(Радичевски)]] Би сакал да побарам независен преглед на значајноста, изворите и неутралноста на текстот, како и совет за објавување во главниот именски простор на Википедија. Ви благодарам за помошта. [[User:Hillzrec|Hillzrec]] <small>([[User talk:Hillzrec|разговор]])</small> 04:20, 16 октомври 2026 (CEST) :Статијата е начелно добра и може да се објави [https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=David_Black_(%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%87%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8)&action=edit&redlink=1 овде]. Потоа пишете тука за да дадам одобрение за трајна видливост. Само не заборавајте на категориите. Поздрав. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 08:45, 16 октомври 2026 (CEST) ::Здраво, благодарам за прегледот и насоките. Ја објавив статијата „David Black (Радичевски)“ во главниот именски простор и ја додадов категоријата „Македонски рапери“. ::[[David Black (Радичевски)|https://mk.wikipedia.org/wiki/David_Black_(Радичевски)]] ::Ви благодарам за помошта! [[User:Hillzrec|Hillzrec]] <small>([[User talk:Hillzrec|разговор]])</small> 14:15, 16 октомври 2026 (CEST) :::Здраво, барам во страницата посочена дека во 2026 година Давид добил награда, но го нема меѓу наградените, во сите три пати доделени награди за 2026, 6 март, 3 јуни, 4 септември, кои се со име, презиме, слика, земја. Ќе може да посочите точни линкови за наградите? Зборувам за Global Young Musicians Competition што е посочено во статијата. Не ги разгледав сите посочени страници, ама ако станува збор за лаги, да знаете дека статијата ќе биде избришана. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 15:30, 16 октомври 2026 (CEST) :::А статијата ја префрлив на кирилица: [[Дејвид Блек Радичевски]]. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 15:31, 16 октомври 2026 (CEST) ::::Не се лаги ниту измислени награди. Сите резултати се јавно објавени на '''официјалните страници на самите натпревари''', со моето име, држава и категорија. Дополнително, Universal Maestro Society има официјален laureate профил каде што се наведени сите четири признанија на едно место. [https://ums.art/laureates/david-radicevski?utm_source=chatgpt.com Universal Maestro Society] ::::* '''BACH International Music Competition — First Prize with Special Mention, Voice (Rap)''' На официјалната страна стои: '''David Radicevski — North Macedonia — VOICE (RAP)''' под „First Prize with Special Mention“. [https://bach-competition.com/july-2026/ bach-competition.com] [https://bach-competition.com/july-2026/?utm_source=chatgpt.com Официјални BACH резултати] ::::* '''Fenix Award International Music Competition — Gold Winner, Voice (Rap)''' Официјалните резултати го наведуваат '''David Black Radichevski — Voice (Rap) — Macedonia''' меѓу Gold Winners. [https://fenixaward.com/winners-august-2026/?utm_source=chatgpt.com Fenix Award] [https://fenixaward.com/winners-august-2026/?utm_source=chatgpt.com Официјални Fenix резултати] ::::* '''Mozart International Music Competition — Absolute Winner, Voice (Rap)''' На официјалната страница е наведено '''David Black Radichevski — North Macedonia — Voice (Rap)''' како Absolute Winner. [https://mozart-competition.com/winners-september-2026/?utm_source=chatgpt.com mozart-competition.com] [https://mozart-competition.com/winners-september-2026/?utm_source=chatgpt.com Официјални Mozart резултати] ::::* '''Global Young Musicians Competition — Gold Award, Voice''' Официјалниот Universal Maestro Society профил го наведува и овој резултат, заедно со останатите три награди и самите изведби. [https://ums.art/laureates/david-radicevski?utm_source=chatgpt.com Universal Maestro Society] [https://young-musicians.online/winners-3-june-2026/?utm_source=chatgpt.com Официјален GYMC Winners линк] ::::Еве го и '''официјалниот профил на Universal Maestro Society''', каде што сите четири награди се собрани на едно место, со категориите и песните со кои сум настапувал: [https://ums.art/laureates/david-radicevski?utm_source=chatgpt.com Universal Maestro Society] ::::[https://ums.art/laureates/david-radicevski?utm_source=chatgpt.com David Radicevski — Universal Maestro Society Laureate Profile] ::::Значи, не барам никој да ми верува на збор — '''сè е проверливо директно од официјалните извори.''' [[User:Hillzrec|Hillzrec]] <small>([[User talk:Hillzrec|разговор]])</small> 15:41, 16 октомври 2026 (CEST) [[User:Hillzrec|Hillzrec]], дека е проверливо, затоа се чудам зошто ја даваш оваа страница и самиот, те нема : [https://young-musicians.online/winners-3-june-2026/?utm_source=chatgpt.com Официјален GYMC Winners линк], а и јас таа ја гледав само прееска, немам време сите да ги разгледам сега. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 18:51, 16 октомври 2026 (CEST) :Виолетова, на овој линк се наведени сите награди и признанија, директно на платформата Universal Maestro Society, вклучувајќи ја и наградата '''Gold Award од Global Young Musicians Competition (GYMC)'''. Сè е јасно наведено во делот „Awards & Recognitions“, заедно со останатите награди и натпреварите од кои се добиени. :https://ums.art/laureates/david-radicevski :еве го линкот специфично од : https://young-musicians.online/winners-4-september-2026/ [[User:Hillzrec|Hillzrec]] <small>([[User talk:Hillzrec|разговор]])</small> 21:15, 16 октомври 2026 (CEST) :Би сакал љубезно да побарам финален преглед и одобрување на статијата '''„Дејвид Блек Радичевски“''' за трајна видливост на Википедија, како што беше претходно посочено од Б. Јанкулоски. :Во меѓувреме, доставив дополнителни официјални извори и директни линкови за потврда на наведените музички награди и признанија, вклучувајќи ги Universal Maestro Society и Global Young Musicians Competition. :Би бил благодарен доколку статијата повторно се разгледа и, доколку ги исполнува потребните критериуми, добие конечно одобрување. :Доколку се потребни дополнителни исправки или извори, слободно посочете ги. :Ви благодарам за издвоеното време, помошта и соработката! :Поздрав, :Hillzrec [[Специјална:Придонеси/~2026-55807-43|~2026-55807-43]] ([[Разговор со корисник:~2026-55807-43|разговор]]) 00:29, 20 октомври 2026 (CEST) ::Статијата ја пренесов како [[Давид Радичевски]], бидејќи сите извори го користат тоа име, па така не може поинаку и ја средив содржината. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:47, 20 октомври 2026 (CEST) == Filter blocked creating a template with long source and difficult syntax == [[Специјална:Придонеси/~2026-56303-39|~2026-56303-39]] ([[Разговор со корисник:~2026-56303-39|разговор]]) For more information, please see AbuseFilter log of my temporary account. Admins can publish requested code on [[Template:Goban (small)]]. I prefer staying anonymous (including local community) and don't want other user rights. Write back if have any questions or changes are not accepted. lsmomq9tcnk5sof8u2njhlym7ypw0hp 0 31485 5649359 5587464 2026-10-24T10:17:24Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5649359 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = Кралство Тонга | common_name = Тонга | native_name = {{small|''Puleʻanga Fakatuʻi ʻo Tonga'' ([[тонгански јазик|тонгански]])}} | image_flag = Flag of Tonga.svg | image_coat = Coat of arms of Tonga.svg | symbol = Грб на Тонга | symbol_type = Печат | national_motto = "Ko e ʻOtua mo Tonga ko hoku tofiʻa"<br />{{small|„Бог и Тонга се моето наследство“}} | national_anthem = ''[[Ko e fasi ʻo e tuʻi ʻo e ʻOtu Tonga]]''<br />{{small|''Песната на кралот на Тонганските Острови''}}<br /> | image_map = Tonga on the globe (Polynesia centered).svg | image_map2 = Tonga - Location Map (2013) - TON - UNOCHA mk.svg | capital = [[Нукуалофа]] | coordinates = {{Coord|21|08|S|175|12|W|type:city}} | largest_city = гл. град | official_languages = {{Hlist | [[англиски јазик|англиски]] | [[тонгански јазик|тонгански]]}} | ethnic_groups = {{unbulleted list | 97% [[Тонганци]] | 0.7% [[Европејци]] | 2.2% други }} | ethnic_groups_year = 2018<ref name=CIA>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/tn.html|title=The World Factbook: Tonga: Geography|accessdate=16 November 2018|archive-date=2018-12-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20181231105024/https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/tn.html|url-status=dead}}</ref> | demonym = Тонганец | government_type = <span style="white-space: nowrap"> [[Унитарна држава|Унитарна]] [[парламентарен систем|парламентарна]] <br /> [[уставна монархија]] </span> | leader_title1 = [[Монарх на Тонга|Монарх]] | leader_name1 = [[Тупоу VI]] | leader_title2 = [[Премиер на Тонга|Премиер]] | leader_name2 = [[Фатафехи Факафануа]] | legislature = [[Собрание на Тонга|Собрание]] | sovereignty_type = Независност | established_event1 = {{nowrap|од [[Обединето Кралство|британска]] заштита}} | established_date1 = 4 јуни 1970 | area_km2 = 748 | area_rank = 175-та <!-- Should match [[List of countries and dependencies by area]] --> | area_sq_mi = 289 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = 4.0 | population_census = 100,651<ref>[http://tonga.prism.spc.int/PublicDocuments/Census%20of%20Population%20and%20Housing_/04_2016/01_2016_Census_Preliminary_Count_Results.pdf] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180227034312/http://tonga.prism.spc.int/PublicDocuments/Census%20of%20Population%20and%20Housing_/04_2016/01_2016_Census_Preliminary_Count_Results.pdf |date=2018-02-27 }}. Tonga 2016 Census Results (11 November 2016).</ref> | population_estimate_rank = 189-та | population_census_year = 2016 | population_density_km2 = 139 | population_density_sq_mi = 360 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 76-та<sup>a</sup> | GDP_PPP = $655 милиони | GDP_PPP_year = 2019 | GDP_PPP_per_capita = $6,496<ref name="imf.org">https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=88&pr.y=5&sy=2017&ey=2024&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=866&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a=</ref> | GDP_nominal = $493 милиони | GDP_nominal_year = 2019 | GDP_nominal_per_capita = $4,888<ref name="imf.org"/> | Gini = <!--number only--> | Gini_year = | Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = | Gini_rank = | HDI = 0.717 <!--number only--> | HDI_year = 2018<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = decrease <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{Наведена мрежна страница|url=http://hdr.undp.org/en/content/2019-human-development-index-ranking|title=Human Development Report 2019|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=10 December 2019|accessdate=10 December 2019|format=PDF|archive-date=2020-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20200430080741/http://hdr.undp.org/en/content/2019-human-development-index-ranking|url-status=dead}}</ref> | HDI_rank = 105-та | currency = [[Тонганска панга|Панга]] | currency_code = TOP | utc_offset = [[UTC+13:00|+13]] | drives_on = left | calling_code = [[+676]] | cctld = [[.to]] | footnote_a = Според податоците од 2005. | religion = [[Слободна Веслиева црква на Тонга]]<!--This is the state church. In this template, in religion we put a state church, so don't remove. ATTENTION: Free Wesleyan Church of Tonga indicates Christianity ALONE, SO THERE IS NO NEED TO SPECIFY BY ADDING TO IT [[Christianity]]--><ref>Free Wesleyan Church of Tonga is the [[state religion|officially established church]]. See ''Religion'' section in this article for more details.</ref> }} '''Тонга''' ([[тонгански јазик|тонгански]] и [[англиски јазик|англиски]]: ''Tonga''), службено: '''Кралство Тонга''' (''Puleʻanga Fakatuʻi ʻo Tonga'', ''Kingdom of Tonga'') — независна островска држава во [[Океанија]] составена од 176 острови кои се распространети на океанска површина од 700.000&nbsp;км<sup>2</sup>. Тонга има вкупна површина од 748&nbsp;км<sup>2</sup> и од вкупно 176 острови, 52 се населени.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.tongaholiday.com/ |title=Official Tongan Government Tourism Website |accessdate=2021-08-16 |archive-date=2011-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111007133115/http://www.tongaholiday.com/ |url-status=dead }}</ref> Кралството има вкупно население од 104.000 жители и главен град на државата е [[Нукуалофа]]. Тонганските Острови се познати и како '''Пријателски Острови''', име кое го добиле по посетата на [[Џејмс Кук]] во [[1773]] како резултат на пријателскиот дочек на месното население. Џејмс Кук пристигнал на островите за време на фестивалот [[Инаси]]. Тонга е единствената нација во [[Океанија|регионот]] која официјално не била под [[колонизација]].<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/country_profiles/1300742.stm Country Profile: Tonga]. BBC News.</ref> Иако Тонга е кралство подолг период, во [[2010]] година државата презела големи чекори кон целосно воведување на стабилна [[уставна монархија]] со воведување на реформи. Наскоро, се одржале првите парламентарни избори во државата и тоа резултирало со избор на [[Сиале Атаонго Туивакано]] како прв премиер на Тонга. == Потекло на поимот == Во повеќето полинезиски јазици името „Тонга“ значи ''југ''. Името Тонга доаѓа од зборот „Тонгахахаке“ што значи ''југоисток'', и според традицијата се предавало како „ветерот што дува од југоисток“ == Историја == {{Главна|Историја на Тонга}} [[Податотека:George Tupou I, engraving by John Cochran (1904).jpg|thumb|left|150px|Тауфахау.]] Тонга ја населил [[Полинезијци|праполинезиски]] народ. Во [[XII век]] [[Тонганци]]те и нивниот водач, [[Туи Тонга]], имале силна почит и влијание во целиот регион во [[Тихиот Океан]] што многу историчари ја нарекуваат тогашната државна структура [[Тонганско Царство]]. Во [[XV век]], и повторно во [[XVII век]], избиле граѓански војни. За време на граѓанската војна во XVII век пристигнале холандските истражувачи предводени од [[Вилем Шоутен]] и [[Јакоб ле Мер]] во [[1616]]. Подоцна, европски морепловци започнале да доаѓаат на островите како на пример капетан Кук во [[1773]], [[1774]], [[1777]], [[Алесандро Маласпина]] во [[1793]] и [[Валтер Лори Булер]] во [[1822]]. Во [[1845]] младите тонгански војници, ораторот [[Тауфахау]] и стратегисти ја обединиле Тонга во кралство. Тој бил именуван со титулата [[Туи Канокуполу]], но бил покрстен со името „Крал Џорџ’. Во [[1875]] година со помош од мисионерката [[Ширли Бејкер]], тој ја прогласил Тонга за [[уставна монархија]]. Тонга станала заштитена држава со договорот за пријателство потпишан на [[18 мај]] [[1900]] помеѓу кралот и европските доселеници. За време на [[Британската Империја]], Тонга била дел од Британската Западнопацифичка територија од [[1901]] па до [[1952]]. Иако Тонга била под заштита на Британија, таа е единствената држава во [[Тихиот Океан]] која никогаш не била под комплетно управување од колонизатор и особено не била под влијание на кралицата од Британија. Договорот помеѓу Тонга и Британија завршил во 1970 година. Во [[1970]] се приклучила во Комонвелтот и е единствена држава со свој крал, неприфаќајќи ја кралицата од Британија. Во [[ООН]] се приклучила во [[1999]]. == Географија и клима == {{Главна|Географија на Тонга}} [[Податотека:Tonga- map- macedonian.PNG|thumb|right|250px|Карта на Тонга.]] Тонга е архипелаг, се наоѓа во [[Тихиот Океан]], јужно од [[Западна Самоа]]. Архипелагот е составен од 176 острови од кои 36 се населени. Островите се поделени во три групи: [[Вавау]], [[Хапаи]] и [[Тонгатапу]]. Најголемиот остров, [[Тонгатапу]], на кој се наоѓа главниот град [[Нукуалофа]], има површина од 257&nbsp;км<sup>2</sup>. Геолошки гледано, Тонгоанските острови се од два вида: повеќето имаат варовничка основа од коралските формации, а додека другите се со вулканска основа<ref name="cia.gov">{{Наведена мрежна страница |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/print/tn.html |title=архивски примерок |accessdate=2009-06-04 |archive-date=2009-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090513142143/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/print/tn.html |url-status=dead }}</ref> . Климата на Тонга е претежно суптропска со топли периоди од декември до април и во овој период температурата достигнува до 32&nbsp;°C. Ладниот период е од мај до ноември и температурите сè до 27&nbsp;°C. Просечните годишни врнежи во Тонга се ос 1.700 до 2.970 милиметри<ref name="cia.gov"/> . '''[[Географски кординати]]:''' {{coord|20|S|175|W|type:country}} '''Местоположба на мапа:''' Океанија '''Површина:''' <br />''Вкупно:'' 748&nbsp;км<sup>2</sup> <br />''Земја:'' 718&nbsp;км<sup>2</sup> <br />''Вода:'' 30&nbsp;км<sup>2</sup> '''Споредба на територија:''' двојно помалку од територијата на [[Град Скопје]] '''Граници:''' 0&nbsp;км '''Брег:''' 419&nbsp;км == Политички систем == {{Главна|Политики на Тонга}} [[Податотека:Tonga gov.jpg|thumb|right|180px|Кралската резиденција.]] Тонга оперира како [[уставна монархија]]. Критиките кон [[Крал на Тонга|монархот на Тонга]] се претежно дека е против традицијата и културата на Тонга. Кралското семејство и блиските соработници живеат во богати средини, додека останатото население на Тонга живее во посиромашни средини што го создава незадоволството на народот. Тонга овозможува бесплатно и задолжително основно образование за деца до 14 години, со мала цена за средно образование. Исто така се овозможуваат стипендии за студирање во странство. Тонга има висок степен на образование, со околу 98% [[писменост на население]]то. Земјата на Тонга е заштитена и не може да се продаде на странци. На најголемиот остров повеќето од територијата е урбанизирана, додека земјиштето на останатите острови е обработлива и погодна за земјоделство. Мажите и жените имаат еднаков пристап кон образованието и здравството во Тонга, но жените не се толку вклучени во поседувањето на земјата, изборните процеси и министерските места. Традиционално, жените имаат поголем социјален статус одошто мажите. Продемократското движење во Тонга промовира реформи, како што се подобро претставување на парламентот и подобро раководење со државата. Отфрлањето на монархијата не е дел од реформите и монархот е широко прифатен меѓу народот. == Административна поделба == {{Главна|Административна поделба на Тонга}} Тонга е поделена на пет административни единици: [[Хапаи]], [[Тонгатапу]], [[Еуа]], [[Ниуа]] и [[Ваву]]. Секоја единица има свој главен град, додека главниот град на државата е воедно и главен град на административната единица Тонгатапу. == Стопанство == {{Главна|Економија на Тонга}} [[Податотека:Coin tonga.JPG|thumb|right|150px|[[Тонганска панга]].]] Тонганската економија е окарактеризирана со големиот немонетарен сектор и зависи од инвестициите на тонганската дијаспора, претежно во [[Австралија]], [[Нов Зеланд]] и [[САД]]. Монетарниот сектор е претежно во рацете на кралското семејство, особено во телекомуникацискиот и сателитскиот сектор. Поголемот дел од малите бизниси се во рацете на кинеското население. Индустриското прозиводство на Танга е само 3% од БНП на државата. Во септември [[1974]] година се отворила првата [[банка на Тонга]]. == Демографија == {{Главна|Демографија на Тонга}} Околу 70% од вкупното население на Тонга живее на островот [[Тонгатапу]]. Иако, претежно населението тежнее да се преселува во големите ураби центри како што е [[Нукуалофа]], сепак руралниот живот и понатака опстојува во Тонга. Секојдневниот живот е исполнет со полинезиска традиција, но и со христијански елементи. Поголемот дел од [[Тонганци]]те [[методисти]], со мала група на [[католици]]. [[Тонганци]]те се [[полинезиски народ]] и претставуваат околу 98% од вкупното население. Остатокот од населението се Европејци, претежно [[Британци]], мешани Европејци и останати полинезиски народи. Има и мала група на [[кинези]]. [[Тонганскиот јазик]] е службен јазик во кралството, заедно со [[англиски]]от. == Култура == {{Главна|Култура на Тонга}} [[Податотека:Ula fu.jpg|thumb|180px|right|Танцот ула.]] Тонга била население уште пред 3.000 години. Старат култура за време на доселувањето од тој период претрпела многу промени. Пред доаѓањето на европските истражувачи во [[1600]]-тите и раните [[1700]]-тите години, [[Тонганци]]те биле во близок контакт со околните островски нации, особено со [[Фиџи]] и [[Самоа]]. Во [[1800]]-тите со доаѓањето на странците и мисонерите, старата тонгоанска култура се променила драстично. Некои од верувањата и обичаите биле отфрлени, а прифатени нови. Со тоа културата на Тонга била помешана како со локално стари елементи така и со нови западноевропски елементи. Главен и препознатлив елемент од тонгоанската култура е танцот [[ула]]. Тонгоанското население кога зборува за културата тамошна, често користи два термина: „anga fakatonga“ или традиоционален тонгански начин на живот и „anga fakapãlangi“ западниот начин на живот. == Медиуми == [[File:Tonga mk.jpg|thumb|right|200px|Карта на Тонга.]] '''Светски медиуми''' * ''Тонган Дејли'' (The Tongan Daily) '''Регионални''' * ''Таими о Тонга'' (Taimi o Tonga) - Тонга, Нов Зеланд, Австралија и САД '''Домашни''' * ''Келеа'' (Kele'a) - весник * ''Талаики'' (Talaki) - весник * ''Калоникали'' (Kalonikali) - весник * ''Тауатаина'' (Tau'ataina) - весник == Наводи == {{reflist}} == Надворешни врски == {{рв|Тонга}} ; Управа * [http://govt.to/ Портал на владата на Тонга] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080505055309/http://govt.to/ |date=2008-05-05 }} * [http://tonga.worldlegislation.com/cms/home.html Законодавство на Тонга]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-t/tonga.html Шеф на државата и кабинетот] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070612234526/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-t/tonga.html |date=2007-06-12 }} * [http://www.tongachamber.org Тонганска комора за трговија и индустрија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20141218105622/http://tongachamber.org/ |date=2014-12-18 }} * [https://web.archive.org/web/20080511175634/http://www.finance.gov.to/ Министерство за финансии] * [http://lands.gov.to Министерство за земја и природни ресурси]{{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090601205131/http://www.lands.gov.to/ |date=2009-06-01 }} * [http://reservebank.to Национална банка на Тонга] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090615054705/http://www.reservebank.to/ |date=2009-06-15 }} * [http://www.tongacoronation.com Крунисување на кралот Џорџ Тупоу V] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181114230704/http://www.tongacoronation.com/ |date=2018-11-14 }} ; * {{CIA World Factbook link|tn|Тонга}} * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/tonga.htm Тонга на UCB] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080607085903/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/tonga.htm |date=2008-06-07 }} * [http://www.virtualoceania.net/tonga/photos/ Слики од Тонга] == Поврзано == * [[Тонгански јазик]] * [[Нукуалофа]] * [[Океанија]] {{Океанија}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Тонга| ]] [[Категорија:Држави во Океанија]] [[Категорија:Островски земји]] [[Категорија:Држави и територии настанати во 1970 година]] [[Категорија:Членки на Комонвелтот]] [[Категорија:Архипелази во Тихиот Океан]] t1onsbuaxn08jts28r7xh6j66de0yno 0 37746 5649188 5648979 2026-10-23T16:14:56Z Ehrlich91 24281 5649188 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Археолошко наоѓалиште во Македонија | име = Струмин Гроб | слика = Струмин Гроб 3.jpg | опис = Поглед на гробот (2026 г.) | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=26 | lat_sec=57 | lon_dir=E | lon_deg=22 | lon_min=36 | lon_sec=33 | место = Баница | општина = Струмица | тип = гроб | период = среден век | период1 = хеленистичко време }} '''Струмин Гроб''' — [[археолошко наоѓалиште]] во [[струмичко]]то село [[Баница]]. Претставува [[средновековна Македонија|средновековен]] или [[античка Македонија|антички]] [[гроб]].<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|401}}</ref> Гробот се на околу 3 километри западно од градот [[Струмица]]. Гробот има мавзолеен изглед и се состои од деветслоен делкан [[бигор]]. == Местоположба == Гробот се наоѓа во северниот дел на селото, надвор од последните селски куќи и во близина на напуштени индустриски капацитети. == Легенда == Гробот е висок 230&nbsp;см, широк 240&nbsp;см и долг 400&nbsp;см. За настанувањето на гробот постојат три легенди:<ref>[http://strumica.gov.mk/html/mkd/k_istoriski_spomenici_s_grob.shtml Струмин гроб — Историски споменици на Струмица]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|401}}</ref> * според првата, во гробницата е сместена [[Струма]], сестрата на [[Крале Марко]]; * според втората, гробницата припаѓала на принцот [[Персеј]], роднина на [[Александар Македонски]]; * според третата, ова е гробница на [[Струма]], ќерка на некој заповедник на [[Словени]]те на Струмичката област. Гробот што се наоѓа во непосредна близина на селото [[Баница]] и денеска сведочи за легендата за убавата [[Струма]] која го предала својот татко заради љубовта кон еден од војсководците кои сакале да го потчинат нејзиниот народ. Оваа легенда вели дека градот бил опсаден од силна византиска војска, но не успевале никогаш до тогаш да го освојат. Тогаш се случило предавство на [[Струма]], која била вљубена во византиски војсководец и му ја открила тајната за неосвоивoто, [[Струмичко кале]]. Византијците ја освоиле тврдината, а таткото ја проколнал ќерка си: ''кога ќе умре, земјата девет пати да ја исфрла од гробот.'' Деветте слоеви делкан бигор, легендата ги поврзува со деветте исфрлувања и погребувања на [[Струма]]. Но, дали една од овие легенди е точна или гробот си има своја посебна историја, не се знае. == Историја == Изградбата на овој гроб можно е да припаѓал и на турски поглавар од средновековниот период. Тоа го поткрепиле и археолошките истражувања извршени во 1983 година кога овде биле пронајдени остатоци од гробови од исламскиот период. Иако сè уште не е докажано, можно е гробот да е на некојси верски водач или поглавар на исламската заедница.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.kralemarko.org.mk/default-mk.asp?ItemID=D94EB300F85B8447AF4E2E3E4FDC3D4E |title=/www.kralemarko.org.mk |accessdate=2010-09-04 |archive-date=2025-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250413000410/http://www.kralemarko.org.mk/default-mk.asp?ItemID=D94EB300F85B8447AF4E2E3E4FDC3D4E |url-status=dead }}</ref> == Галерија == <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Струмин Гроб 2.jpg|Поглед на гробот (2026 г.) Податотека:The Grave of Struma.JPG|Поглед на гробот (2009 г.) Податотека:The Grave of Struma (2).JPG|Поглед на гробот (2016 г.) Податотека:Струмин Гроб.jpg|Поглед на гробот (2026 г.) </gallery> == Поврзано == * [[Црква Свети Ѓорги (Баница)|Црква Свети Ѓорги]] — средновековна црква и некропола; * [[Баница (археолошко наоѓалиште)|Баница]] — некропола од доцноантичко време; * [[Мерата (Баница)|Мерата]] — термален објект од доцноантичкото време; * [[Баница]]; и * [[Список на археолошки наоѓалишта во Струмичко]]. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Struma's Grave}} {{Архео-Струмица}} [[Категорија:Баница]] 9922zrv0cnu3wg2osjgjidx0hmv1nqr 0 44894 5649298 5607911 2026-10-24T05:04:08Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5649298 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за град | тип = | име = Талин | официјално име = Град Талин | изворно име = Tallinn | изворно име2 = | друго име1 = | друго име2 = | друго име3 = | слика = Old town of Tallinn 06-03-2012.jpg | сл-големина = | опис = Стариот дел на Талин | знаме = Flag of Tallinn.svg | знаме-големина = | знаме-врска = | грб = Coat of arms of Tallinn (greater).svg | грб-големина = | грб-врска = | локација = Tallinn location.png | лок-големина = | лок-коментар = Местоположба на општината Талин во [[Естонија]] | lat_dir = N | lat_deg = 59 | lat_min = 26 | lat_sec = | lon_dir = E | lon_deg = 24 | lon_min = 45 | lon_sec = | временска зона = [[Источноевропско време|EET]] +2 | вз-лето = [[Источноевропско летно време|EEST]] +3 | прекар = | прекар изворно = | прекар2 = | прекар2 изворно = | прекар3 = | прекар3 изворно = | прекар4 = | прекар4 изворно = | мото = | мото изворно = | доселување = | основан од = | основан во = 1154 | старо име1 = | старо име2 = | старо име3 = | старо име4 = | авто = | празник датум = | празник име = | поштенски код = | повикувачки број = | официјална страница = [http://www.tallinn.ee/eng www.tallinn.ee] | земја = {{знамеикона|Естонија}} [[Естонија]] | поделба-тип1 = [[Области во Естонија|Област]] | поделба-име1 = [[Харју]] | поделба-тип2 = | поделба-име2 = | поделба-тип3 = | поделба-име3 = | поделба-тип4 = | поделба-име4 = | општини = | административна распределба = | населби = | градоначалник = [[Едгар Сависаар]] | власт-тип1 = | власт-име1 = | власт-тип2 = | власт-име2 = | партија = | површина = 159,2 | копно = | вода = | паркови = | надморска височина = | клима = | население = 400&nbsp;911 | година на попис1 = 2007 | мажи = | жени = | високо = | средно = | основно = | неписмени = | густина на население = 2506,9 | година на попис2 = 2007 | етнички групи = }} '''Талин''' ({{langx|et|Tallinn}}) — главен град и најголем град во [[Естонија]]. Градот се наоѓа на северниот брег на земјата, на брегот на [[Фински Залив|Финскиот Залив]], 80 километри јужно од [[Хелсинки]], источно од [[Стокхолм]] и западно од [[Санкт Петербург]]. Од [[13 век]] до [[1918]] година (и за краток период од нацистичката окупација на Естонија 1941-1944), градот бил познат како Ревал. Талин зафаќа површина од 159,2&nbsp;км<sup>2</sup> и има население од 443.268 жители. Околу 32% од вкупното население на Естонија живее во Талин. Талин бил основан во [[1248]] година, но најстарите човечки населби биле пронајдени пред повеќе од 5.000 години, кое го прави еден од најстарите главни градови на [[Северна Европа]]. Поради својата стратешка локација, градот станал голем трговски центар, особено од 14 до 16 век, кога се здобил со важност како дел од [[Ханза]]. Стариот град во Талин е еден од најдобро зачуваните средновековни градови во [[Европа]] и од страна на [[УНЕСКО]] е вклучен во [[Список на светско наследство во Европа|Списокот на светско наследство во Европа]]. Талин е главен политички, финансиски, културен и образовен центар на Естонија. Честопати градот се нарекува [[Силициумска Долина]] на Европа, со најголем број по жител стартап корисници во Европа и е родно место на голем број меѓународни компании, вклучувајќи го [[Skype]] и Центарот за сајбер одбрана на НАТО. Тој е рангиран како глобален град и се наоѓа на списокот меѓу најдобрите 10 дигитални градови во светот. Градот бил европска престолнина на културата за [[2011]] година, заедно со [[Турку]] во [[Финска]]. == Имиња == Во [[1154]] година градот се викал Куври, Калаван или Коливан според светската мапа изработена од страна на Алморавиди|алморавидскиот арапски картограф Мухамед ал-Идриси, кој го опишал градот како „еден мал град, како еден голем замок„ меѓу градовите Астланда. Се смета дека Куври може да се однесува на градот врз кој бил изграден денешен Талин. Во источните словенски хроники, градот бил познат како Коливан, и се смета дека името потекнува од естонскиот митски јунак Калев. До 13 век, Скандинавците и Хенри Латвиски градот го нарекувале Линданиза или Линданисе на дански јазик, Линданас на шведски јазик и Леденетс на старословенски. Според некои поетски предлози, ова име било изведено од Линда, митската сопруга на Калев и мајката на Калевипоег. == Историја == {{Светско наследство | WHS = Стариот дел на градот | Image = [[File:Reval-8371.jpg|200px|The historical Old Town]] | State Party = Естонија | Type = Културно | Criteria = ii, iv | ID = 822bis | Region = [[Список на светско и културно наследство на Европа|Европа]] | Year = 1997 | Session = 21-во | Link = http://whc.unesco.org/en/list/822 }} Првите траги од населба биле пронајдени при археолошките иакопувања во центарот на градот и истите артефакти датираат пред околу 5.000 години. Исто така биле пронајдени и керамички садови од околу 3000 п.н.е<ref>{{наведени вести |first=Askur |last=Alas |language=et |title=The mystery of Tallinn's Central Square |url=http://www.ekspress.ee/2008/10/29/eesti-uudised/5040-vabaduse-platsi-mysteerium-kuhu-kadus-kaks-sajandit-ajalugu |publisher=EE |accessdate=29 October 2008 |archive-date=2008-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081105044712/http://www.ekspress.ee/2008/10/29/eesti-uudised/5040-vabaduse-platsi-mysteerium-kuhu-kadus-kaks-sajandit-ajalugu |url-status=dead }}</ref>. Првата тврдина во Талин била изградена во околу 1050 година на ридот [[Томпеја]]<ref name="TUE">{{Наведена книга |title=Toward an Understanding of Europe |last=Ertl |first=Alan |year=2008 |publisher=Universal-Publishers |isbn=978-1-59942-983-0 |page=381 |url=https://books.google.com/books?id=X9PGRaZt-zcC&pg=PA381 }}</ref>. Како важна порта за трговија помеѓу [[Русија]] и [[Скандинавија]], градот станал цел за освојување на Тевтонските витези и Кралството Данска во текот на периодот на Северните крстоносни војни во почетокот на [[13 век]], кога христијанството било насилно наметнато на месното население. Данската власт во Талин и Северна Естонија започнала во 1219 година. Во 1285, градот, тогаш познат како Ревал, станал дел од [[Ханза]], трговска и воена алијанса на германските градови во [[Северна Европа]]. Во 1346 година Ревал, заедно со целиот северен дел на Естонија бил даден на Тевтонскиот ред. Во средниот век градот имал стратешка положба бидејќи се наоѓал на крстопатот на трговска размена меѓу Западна и Северна Европа и Русија. Градот, со население од 8.000, бил многу добро опколен со градски ѕидини и 66 одбрани кули. Со почетокот на [[Протестантска реформација|протестантската реформација]], германското влијание станало уште посилно и голем дел од населението го прифатило [[Лутеранство]]то. Во [[1561]] година, Ревал паднал под политичко влијание на Шведска. За време на [[Голема северна војна|Големата северна војна]], градот бил погоден од чума. Во [[1710]] година [[Естонија]] и [[Ливонија]] биле освоени од [[Русија]], но институциите на локалната самоуправа ја задржуиле својата културна и економска автономија во рамките на [[Царска Русија]] како Гувернија Естонија. Во текот на 19 век, градот започнал да се индустријализира, и пристаништето добило голема важност. На [[24 февруари]] [[1918]] година, [[Декларација за независнот на Естонија|Декларацијата за независнот на Естонија]] била прогласена во Талин. На [[2 февруари]] [[1920]] година, Русија ја признала независноста на Естонија според [[Тартски договор (Русија-Естонија)|Тартскиот договор]]. По [[Втората светска војна]], Естонија пристапила кон [[Советскиот Сојуз]] (СССР) во [[1940]] година, а подоцна била окупирана од [[Нацистичка Германија]] од [[1941]] до [[1944]] година. По повлекувањето на Нацистите во [[1944]] година, била основана Естонската ССР, во рамките на СССР, додека Талин станал нејзиниот главен град. За време на [[Летни олимписки игри 1980|Летните олимписки игри]] во [[1980]] година, натпреварите по едрење биле одржани во Талин. Во август [[1991]] година била прогласена независноста на [[Естонија]], по пропаѓањето на [[Советскиот Сојуз]]. {{Wide image|Toompea loss 2014.jpg|500px|[[Замок Томпеја]]}} == Географија == Талин се наоѓа на јужниот брег на [[Фински Залив|Финскиот Залив]], во северозападниот дел на Естонија. Најголемото езеро во Талин е езеро Улемисте (9.44&nbsp;км<sup>2</sup>). Езерото е главен извор на вода за пиење во градот. Езеро Харку е второто по големина езеро во рамките на границите на Талин и неговата површина е 1,6 квадратни километри. Талин не лежи на голема река. Единствената значајна река во Талин е реката Пирита во истоимената област. Историски гледано, малата река Харјапеја од езерото Улемисте течела низ градот и се вливала во морето, но реката била пренасочена за отпадни води во [[1930]] година и оттогаш целосно исчезнала од градскиот пејзаж. Највисоката точка во Талин, на 64 метри над нивото на морето, се наоѓа во Хилу, во југозападниот дел на градот. Должината на брегот е 46 километри. == Клима == Талин има влажна континентална клима со топли, благи лета и студени, снежни зими<ref name=Peel>{{Наведено списание | author=Peel, M. C. and Finlayson, B. L. and McMahon, T. A. | year=2007 | title= Updated world map of the Köppen–Geiger climate classification | journal=Hydrol. Earth Syst. Sci. | volume=11 | issue=5 | pages=1633–1644 |doi=10.5194/hess-11-1633-2007 | url=http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.pdf | issn = 1027-5606}}</ref>. Зимите се ладни, но лесни за нејзината надморска височина, што се должи на крајбрежната негова местоположба. Просечната температура во февруари, најстудениот месец, е -4.3&nbsp;°C. Во текот на зимските месеци, температурите имаат тенденција да се ниски со кое доаѓа до појава на мраз<ref name="pogoda">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pogodaiklimat.ru/climate2/26038.htm |title=Погода и Климат – Климат Таллина |publisher=Pogoda.ru.net |accessdate=25 September 2016}}</ref>, но понекогаш температурата достигнува и над 5&nbsp;°C, додека во најладниот период температурата достигнува до -18&nbsp;°C<ref name = weatherbase>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.weatherbase.com/weather/weatherall.php3?s=83062&units= | title = Weatherbase: Historical Weather for Tallinn, Estonia | publisher = Weatherbase | accessdate = 11 March 2013 | archive-date = 2016-03-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160304070346/http://www.weatherbase.com/weather/weatherall.php3?s=83062&units= | url-status = dead }}</ref>. Зимите се облачни и се одликуваат со ниски количини на сонце, кои се движат од само 0,5 часа на сонце дневно во декември на 4,1 часа во март<ref name="HKO">{{Наведена мрежна страница | url = http://www.weather.gov.hk/wxinfo/climat/world/eng/europe/n_europe/tallinn_e.htm | title = Climatological Information for Tallinn, Estonia | publisher = Hong Kong Observatory | accessdate = 13 March 2013 | archive-date = 2014-10-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141027173851/http://www.weather.gov.hk/wxinfo/climat/world/eng/europe/n_europe/tallinn_e.htm | url-status = dead }}</ref>. Денот на зимската краткодневица трае само 6 часа<ref name = TAD1>{{Наведена мрежна страница |url = http://www.timeanddate.com/worldclock/astronomy.html?n=242&month=12&year=2012&obj=sun&afl=-11&day=1 | title = Sunrise and Sunset in Tallinn | publisher = Time and Date | accessdate = 11 March 2013}}</ref>. Пролетта започнува во студено време, со ниски температури вообичаени во март и април, но постепено станува потопло кон крајот на мај, кога просечната дневна температура е 15.2&nbsp;°C, додека ноќните температури се со просек од -1,0 до 5,2&nbsp;°C од март до мај. Снежните врнежи се честа појава во март и може да се случат и во април<ref name= pogoda/>. Летата се благи со дневни температури околу 19 до 21&nbsp;°C и ноќни температури во просек помеѓу 9,6 - 12,7&nbsp;°C во периодот од јуни до август. Најтопол месец е обично јули, со просек од 17.2&nbsp;°C. Периоди на топло време се ретки во текот на летните месеци, при што има само 31 денови во годината каде температурата достигнува или надминува 21,0&nbsp;°C.<ref name= weatherbase/>. Во текот на летото е делумно облачно и деновите се движат во просек од 7,4 часа во август на 10,1 часа во јуни иако врнежите се повисоки во текот на овие месеци<ref name= pogoda/>. Во Талин наврнуваат 618 милиметри врнежи годишно, кои се рамномерно распоредени во текот на годината, иако месеците март и април се најсушните месеци, во просек околу 30 милиметри, додека јули и август се највлажните месеци со 74 милиметри на врнежи. Просечната влажност на воздухот е 81%. {{Weather box |location = Талин (1981–2010) | metric first = yes |single line = Y |Jan record high C = 9.2 |Feb record high C = 10.2 |Mar record high C = 15.9 |Apr record high C = 27.2 |May record high C = 29.4 |Jun record high C = 30.7 |Jul record high C = 34.3 |Aug record high C = 34.2 |Sep record high C = 28.0 |Oct record high C = 21.8 |Nov record high C = 12.1 |Dec record high C = 10.7 |year record high C = 34.3 |Jan high C = -1.0 |Feb high C = -1.6 |Mar high C = 2.3 |Apr high C = 9.2 |May high C = 15.3 |Jun high C = 18.9 |Jul high C = 21.9 |Aug high C = 20.4 |Sep high C = 15.2 |Oct high C = 9.5 |Nov high C = 3.5 |Dec high C = 0.4 |year high C = 9.5 |Jan mean C = -3.3 |Feb mean C = -4.3 |Mar mean C = -1.0 |Apr mean C = 4.5 |May mean C = 10.1 |Jun mean C = 14.1 |Jul mean C = 17.2 |Aug mean C = 16.0 |Sep mean C = 11.3 |Oct mean C = 6.5 |Nov mean C = 1.3 |Dec mean C = -1.9 |year mean C = 5.9 |Jan low C = -5.9 |Feb low C = -7.1 |Mar low C = -4.1 |Apr low C = 0.6 |May low C = 5.2 |Jun low C = 9.5 |Jul low C = 12.7 |Aug low C = 12.0 |Sep low C = 7.6 |Oct low C = 3.8 |Nov low C = -0.9 |Dec low C = -4.3 |year low C = 2.4 |Jan record low C = -31.4 |Feb record low C = -28.7 |Mar record low C = -24.5 |Apr record low C = -12.0 |May record low C = -5.0 |Jun record low C = 0.0 |Jul record low C = 4.0 |Aug record low C = 2.4 |Sep record low C = -4.1 |Oct record low C = -10.5 |Nov record low C = -18.8 |Dec record low C = -24.3 |year record low C = -31.4 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 56 |Feb precipitation mm = 36 |Mar precipitation mm = 37 |Apr precipitation mm = 32 |May precipitation mm = 36 |Jun precipitation mm = 64 |Jul precipitation mm = 84 |Aug precipitation mm = 86 |Sep precipitation mm = 67 |Oct precipitation mm = 78 |Nov precipitation mm = 70 |Dec precipitation mm = 57 |year precipitation mm = 704 |Jan humidity = 88 |Feb humidity = 85 |Mar humidity = 81 |Apr humidity = 73 |May humidity = 69 |Jun humidity = 74 |Jul humidity = 76 |Aug humidity = 79 |Sep humidity = 82 |Oct humidity = 85 |Nov humidity = 88 |Dec humidity = 88 |year humidity = 81 |Jan rain days = 10 |Feb rain days = 8 |Mar rain days = 9 |Apr rain days = 12 |May rain days = 11 |Jun rain days = 13 |Jul rain days = 13 |Aug rain days = 14 |Sep rain days = 17 |Oct rain days = 18 |Nov rain days = 16 |Dec rain days = 12 |year rain days = 153 |Jan snow days = 19 |Feb snow days = 18 |Mar snow days = 13 |Apr snow days = 5 |May snow days = 0.4 |Jun snow days = 0 |Jul snow days = 0 |Aug snow days = 0.1 |Sep snow days = 0.1 |Oct snow days = 2 |Nov snow days = 11 |Dec snow days = 18 |year snow days = 87 |Jan sun = 25.0 |Feb sun = 55.7 |Mar sun = 129.3 |Apr sun = 202.8 |May sun = 292.9 |Jun sun = 285.7 |Jul sun = 307.4 |Aug sun = 240.7 |Sep sun = 151.5 |Oct sun = 87.4 |Nov sun = 28.6 |Dec sun = 18.8 |year sun = 1825.8 |source 1 = Estonian Weather Service<ref name=temp> {{Наведена мрежна страница | url = http://www.ilmateenistus.ee/kliima/kliimanormid/ohutemperatuur/?lang=en | title = Climate normals-Temperature | publisher = Estonian Weather Service | accessdate = 24 September 2016}}</ref><ref name=precip> {{Наведена мрежна страница | url = http://www.ilmateenistus.ee/kliima/kliimanormid/sademed/?lang=en | title = Climate normals-Precipitation | publisher = Estonian Weather Service | accessdate = 24 September 2016}}</ref><ref name=humidity> {{Наведена мрежна страница | url = http://www.ilmateenistus.ee/kliima/kliimanormid/ohuniiskus/?lang=en | title = Climate normals-Humidity | publisher = Estonian Weather Service | accessdate = 24 September 2016}}</ref><ref name=sun> {{Наведена мрежна страница | url = http://www.ilmateenistus.ee/kliima/kliimanormid/paikesepaiste-kestus/?lang=en | title = Climate normals-Sunshine | publisher = Estonian Weather Service | accessdate = 24 September 2016}}</ref> |source 2 = Pogoda.ru.net (rainy and snowy days)<ref name="pogoda"/> }} == Реони == За потребите на локалната самоуправа, Талин е поделен на 8 административни области. Управите на округот се градски установи кои ги исполнуваат, на територијата на нивната област, функциите кои им се доделени со закон од страна уставот. {| style="float:right; margin-left:5px; margin-right:0;" class="wikitable" |- !Регион !Население<br>(2016)<ref name="registered_population"/> !Area<ref>{{Наведена книга|author=Tallinn City Government|title=Statistical Yearbook of Tallinn 2016|publisher=Tallinn City Office|location=Tallinn|year=2016|page=35/194|url=http://www.tallinn.ee/est/Tallinn-arvudes-2016.pdf|format=PDF|access-date=September 10, 2016|archive-date=2017-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20170213134111/http://www.tallinn.ee/est/Tallinn-arvudes-2016.pdf|url-status=dead}}</ref> !Густина |- | 1. [[Харберсти]] || align=right | {{formatnum:44516}} || align=right | {{convert|22.26|км<sup>2</sup>|1|abbr=on}} || align=right | {{Pop density|44516|22.26|km2|sqmi|prec=1}} |- | 2. [[Кесклин]] (центар) || align=right | {{formatnum:60848}} || align=right | {{convert|30.56|км<sup>2</sup>|1|abbr=on}} || align=right | {{Pop density|60848|30.56|km2|sqmi|prec=1}} |- | 3. [[Кристине]] || align=right | {{formatnum:32746}} || align=right | {{convert|7.84|км<sup>2</sup>|1|abbr=on}} || align=right | {{Pop density|32746|7.84|km2|sqmi|prec=1}} |- | 4. [[Ласнамае]] || align=right | {{formatnum:119237}} || align=right | {{convert|27.47|км<sup>2</sup>|1|abbr=on}} || align=right | {{Pop density|119237|27.47|km2|sqmi|prec=1}} |- | 5. [[Мустамае]] || align=right | {{formatnum:67506}} || align=right | {{convert|8.09|км<sup>2</sup>|1|abbr=on}} || align=right | {{Pop density|67506|8.09|km2|sqmi|prec=1}} |- | 6. [[Номе]] || align=right | {{formatnum:39371}} || align=right | {{convert|29.17|км<sup>2</sup>|1|abbr=on}} || align=right | {{Pop density|39371|29.17|km2|sqmi|prec=1}} |- | 7. [[Пирита]] || align=right | {{formatnum:18203}} || align=right | {{convert|18.73|км<sup>2</sup>|1|abbr=on}} || align=right | {{Pop density|18203|18.73|km2|sqmi|prec=1}} |- | 8. [[Põhja-Tallinn]] || align=right | {{formatnum:59534}} || align=right | {{convert|15.9|км<sup>2</sup>|1|abbr=on}} || align=right | {{Pop density|59534|15.9|km2|sqmi|prec=1}} |} == Архитектура == == Демографија == {| class="infobox" | style="float:right;" |colspan="2"|'''Largest ethnic minority groups'''<ref name="pub.stat.ee">{{Наведена мрежна страница |url=http://pub.stat.ee/px-web.2001/Dialog/varval.asp?ma=PO0222&ti=POPULATION+BY+SEX%2C+ETHNIC+NATIONALITY+AND+COUNTY%2C+1+JANUARY&path=../I_Databas/Population/01Population_indicators_and_composition/04Population_figure_and_composition/&lang=1 |title=архивски примерок |accessdate=2016-10-26 |archive-date=2018-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181209142140/http://pub.stat.ee/px-web.2001/Dialog/varval.asp?ma=PO0222&ti=POPULATION+BY+SEX%2C+ETHNIC+NATIONALITY+AND+COUNTY%2C+1+JANUARY&path=..%2FI_Databas%2FPopulation%2F01Population_indicators_and_composition%2F04Population_figure_and_composition%2F&lang=1 |url-status=dead }}</ref> |- ! Етничка група|| Население(2015) || % |- |Руси|| 151,122 || 36.52 |- |Останати: || 36,883 || 8.91 |- |Украинци|| 11,794 || 2.85 |- |Белоруси|| 6,173 || 1.49 |- |Финци|| 2,071 || 0.50 |- |Евреи|| 1,510 || 0.36 |- |Татари|| 1,045 || 0.25 |- |Литванци|| 827 || 0.20 |- |Летонци|| 662 || 0.16 |- |Германци|| 518 || 0.13 |} Според податоци од [[1 јуни]] [[2016]] година, населението на градот е 440.950 жители<ref name="registered_population">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tallinn.ee/Tallinna-elanike-arv|title=Tallinna elanike arv|title=Number of Tallinn residents|publisher=Tallinn city government|date=1 June 2016|accessdate=14 June 2016|language=et}}</ref>. Етничките Естонци сочинуваат околу 55% од населението, додека Русите сочинуваат околу 37% од населението<ref>{{Наведена книга |author=Eurostat |title=Regions: Statistical yearbook 2004 |publisher=Office for Official Publications of the European Communities |location=Luxembourg |year=2004 |page=115/135 |url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_OFFPUB/KS-AF-04-001/EN/KS-AF-04-001-EN.PDF |authorlink=Eurostat |access-date=2016-10-26 |archive-date=2010-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100529200628/http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_OFFPUB/KS-AF-04-001/EN/KS-AF-04-001-EN.PDF |url-status=dead }}</ref>. Службен јазик на Талин е [[естонски јазик]]. Во 2011 година, 206.490 (50,1%) го зборувале естонскиот како мајчин јазик и 192.199 (46,7%) зборувале руски како мајчин јазик. Во останатите говорни јазици спаѓаат украински, белоруски и фински<ref name="Tallinn_City_Council">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tallinn.ee/est/g2677s56143|title=Tallinn arvudes / Statistical Yearbook of Tallinn|last=|first=|date=3 August 2011|work=|publisher=Tallinn City Council|language=et, en|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20120521185751/http://www.tallinn.ee/est/g2677s56143|archive-date=2012-05-21|dead-url=|accessdate=1 April 2012|url-status=dead}}</ref>. {| class="wikitable" | style="font-size: 86%;" ! Година||1372||1772||1816||1834||1851||1881||1897||1925||1959||1989||2000||2005||2015||2016 |- ! Население |3,250||6,954||12,000||15,300||24,000||45,900||58,800||119,800||283,071||478,974||400,378||401,694||438,569||443,268 |} {{среди}} == Стопанство == [[File:Tallinn-Tornimae.jpg|thumb|Бизнис регион Торнимае]] Талин e најголемиот финансиски и бизнис центар во Естонија. Во градот постојат компании од најразлични индустрии, особено во областа на информатичката технологија, туризмот и логистика<ref>{{наведени вести |last=Edwards |first=Anna |date=4 April 2013 |title=World's seven smartest cities named as they vie for title of Intelligent Community of the Year|url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-2303962/Most-intelligent-cities-Worlds-seven-smartest-cities-named-vie-title-Intelligent-Community-Year.html |newspaper=Daily Mail |accessdate= 5 November 2013 }}</ref>. ''Daily Mail'' градот Талин го наречел како еден од седумте најпаметни градови во светот. Во моментов, повеќе од половина [[БДП]] на [[Естонија]] се создава во Талин<ref name="BBN">{{Наведена мрежна страница|author=Kaja Koovit |url=http://www.balticbusinessnews.com/?PublicationId=f47e445a-e234-432f-b7b0-137ca0bff47d |title=Half of Estonian GDP is created in Tallinn |publisher=Balticbusinessnews.com |accessdate=20 May 2012}}</ref>. Во [[2008]] година, БДП по глава на жител од Талин изнесувал 172% од просекот на естонскиот<ref name="Statistics">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.stat.ee/dokumendid/30210 |title=Half of the gross domestic product of Estonia is created in Tallinn|publisher= Estonian Statistics Office |accessdate=20 May 2012}}</ref>. === Информатичка технологија === Талин е еден од најголемите центри на информатичката технологија во светот. Во [[2005]] година [[''The New York Times'']] го нарекол градот како [[Силициумска Долина]] на [[Европа]], со најголем број по жител стартап корисници во [[Европа]]<ref>Mark Ländler, [http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F00614F935550C708DDDAB0994DD404482 "The Baltic Life: Hot Technology for Chilly Streets"], ''[[The New York Times]]'', 13 December 2005.</ref>. Талин е родно место на голем број меѓународни компании, вклучувајќи го [[Skype]] и Центарот за сајбер одбрана на НАТО. Мобилниот оператор ''[[Telia Company]]'' и компанијата ''[[Kuehne + Nagel]]'' имаат седиште во градот. ===Туризам=== Талин годишно го посетуваат повеќе од 1,5 милиони туристи<ref>{{наведени вести |title=Tallinna külastas mullu taas rekordarv turiste |url=http://www.pealinn.ee/?pid=136&nid=10600&lang=5 | work = Pealinn | language = et | date = 14 January 2013 | accessdate=5 November 2013}}</ref>, бројка која постојано се зголемува во текот на изминатата деценија. Стариот град Талин е вклучен во [[Светско наследство на УНЕСКО|Светското наследство]] на [[УНЕСКО]] и претставува главна туристичка атракција. [[Пристаниште Ленусадам|Пристаништето Ленусадам]], [[Естонски поморски музеј|Естонскиот поморски музеј]], [[Талинска зоолошка градина|Талинската зоолошка градина]] и [[Кадриорг|паркот Кадриорг]] се исто така едни од најпосетуваните места. Поголемиот дел од посетителите доаѓаат од [[Европа]], иако Талин сè повеќе и повеќе се посетува од туристи од [[Русија]].<ref>{{наведени вести|url=http://www.e24.ee/1334792/tallinnas-suureneb-vene-ja-aasia-turistide-arv|title=Tallinnas suureneb Vene ja Aasia turistide arv|last=Arumäe|first=Liisu|newspaper=E24 Majandus|date=9 August 2013|accessdate=5 November 2013|language=et|archive-date=2016-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20160919173901/http://www.e24.ee/1334792/tallinnas-suureneb-vene-ja-aasia-turistide-arv|url-status=dead}}</ref>. Пристиништето Ванасадам е едно од најпрометните одредишта за крстарење на [[Балтичко Море]], кое превезело повеќе од 520.000 патници во 2013 година<ref>{{наведени вести |title= Tänavune kruiisihooaeg tõi Tallinna esmakordselt üle poole miljoni reisija |url= http://www.ts.ee/uudised?art=383 |publisher= Port of Tallinn |date= 11 October 2013 | accessdate= 5 November 2013 |language=et}}</ref>. ===Енергија=== Енергетската компанија [[Eesti Energia]]<ref> {{Наведено списание | publisher = European Academies Science Advisory Council | url = http://www.easac.org/fileadmin/PDF_s/reports_statements/Study.pdf | title = A study on the EU oil shale industry viewed in the light of the Estonian experience. A report by EASAC to the Committee on Industry, Research and Energy of the European Parliament | last1 = Francu | first1 = Juraj | last2 = Harvie | first2 = Barbra | last3 = Laenen | first3 = Ben | last4 = Siirde | first4 = Andres | last5 = Veiderma | first5 = Mihkel | pages = 12–13; 18–19; 23–24; 28 | format = PDF | date = May 2007 | accessdate = 2 August 2015}}</ref>, операторот за пренос на електрична енергија [[Elering]], компанијата за гас [[Eesti GaAs]] и енергетското велепоседничко друштво [[Alexela Group]] имаат седиште во градот. [[Nord Pool Spot]], најголемиот пазар за електрична енергија во светот, исто така има седиште во Талин. ===Финансии=== Талин е финансиски центар на Естонија и голем економски центар во скандинавскиот регион. Многу големи банки, како [[SEB]], [[Swedbank]], [[Nordea]], [[DNB]], имаат канцеларии во Талин. Талинската берза е единствената од таков вид во Естонија. === Производствен сектор === Индустријата во Талина вклучува производство и изградба на бродови, машиноградбата, металопреработувачката индустрија, електроника и текстил. Градот привлекува голем број на шопинг туристи од земјите во регионот. == Образование == [[Слика:Tallinn University of Technology.png|thumb|225px|Технолошки универзитет]] [[Слика:Kadrioru loss,.jpg|thumb|225px|Музеј на естонската уметност]] Институции на високото образование и наука се: * Естонска академија на науките * Естонска академија на музиката и театарот * Естонска бизнис школа * Естонска Поморска академија * Инстититут за теологија при Естонската Евангелско-Лутеранска црква * Национален институт за хемија, физика и биофизика * Универзитет Талин * Технолошки универзитет == Култура == ===Музеи=== Талин е дом на повеќе од 60 музеи и галерии<ref>{{Наведена мрежна страница | url = https://www.visittallinn.ee/eng/visitor/see-do/sightseeing?field_427=all | title = Tallinn Sightseeing, Museums & Attractions | last = | first = | date = | website = Tallinn | publisher = | access-date = 23 August 2016 | quote = | archive-url = https://web.archive.org/web/20170213135610/https://www.visittallinn.ee/eng/visitor/see-do/sightseeing?field_427=all | archive-date = 2017-02-13 | url-status = dead }}</ref>. Повеќето од нив се наоѓаат во Кесклин, централна област на градот. Еден од најпосетуваните историски музеи во Талин е [[Естонски историски музеј|Естонскиот историски музеј]] кој се наоѓа во стариот дел на градот<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.ajaloomuuseum.ee/en/museum | title = ESTONIAN HISTORY MUSEUM | last = | first = | date = | website = Eesti Asaloomuuseum | publisher = | access-date = 23 August 2016 | quote = | archive-date = 2016-05-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160505135531/http://www.ajaloomuuseum.ee/en/museum | url-status = dead }}</ref>. Музејот ја опфаќа историјата на Естонија од праисторијата, па сè до крајот на [[XX век]].<ref name="visittallinn.ee">{{Наведена мрежна страница | url = https://www.visittallinn.ee/eng/visitor/see-do/sightseeing/pid-174736/estonian-history-museum-great-guild-hall | title = Estonian History Museum - Great Guild Hall | last = | first = | date = | website = Tallinn | publisher = | access-date = 23 August 2016 | quote = }}</ref>. [[Естонски поморски музеј|Естонскиот поморски музеј]] дава детален преглед на поморското минатото на нацијата. Овој музеј исто така се наоѓа во стариот дел на градот, во кулата Маргарета која претставува дел од одбранбениот систем на стариот дел од градот<ref>{{Наведена мрежна страница | url = https://www.visittallinn.ee/eng/visitor/see-do/sightseeing/pid-174746/estonian-maritime-museum-fat-margaret-s-tower | title = Estonian Maritime Museum – Fat Margaret's Tower | last = | first = | date = | website = Tallinn | publisher = | access-date = 23 August 2016 | quote = }}</ref>. Во стариот дел на градот се наоѓа и [[Талински градски музеј|Талинскиот градски музеј]], кој поседува документи од праисторијата до [[1991]] година, кога [[Естонија]] ја вратила својата независност<ref name="Tallinna Lunnamuuseum">{{Наведена мрежна страница | url = http://linnamuuseum.ee/test/en/ | title = Tallinna Lunnamuuseum | last = | first = | date = | website = Lunnamuuseum.ee | publisher = | access-date = 23 August 2016 | quote = }}</ref>. Овој музеј поседува девет одделни филијали во градот<ref name="Tallinna Lunnamuuseum"/>. Музејот на фотографија се наоѓа веднаш зад градското собрание и се одликува со постојана поставка која опфаќа период од 100 години на фотографијата во Естонија.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://linnamuuseum.ee/fotomuuseum/en/ | title = ABOUT THE MUSEUM | last = | first = | date = | website = http://linnamuuseum.ee | publisher = | access-date = 23 August 2016 | quote = }}</ref>. [[Музеј на окупацијата (Талин)|Музејот на окупацијата]] е уште еден историски музеј, кој се наоѓа во централниот дел на Талин. Музејот ја опфаќа 52-годишната историја на градот кога бил под власта на [[Советскиот Сојуз]] и [[Нацистичка Германија]]<ref>{{Наведена мрежна страница | url =https://www.visitestonia.com/en/museum-of-occupations | title = Museum of Occupations | last = | first = | date = | website = Visitestonia.com | publisher = | access-date = 23 August 2016 | quote = }}</ref>. Музејот на КГБ се наоѓа на 23 спрат од хотелот Виру, и содржи документи, униформи на руски агенти на тајната служба<ref>{{Наведена мрежна страница | url = https://www.visittallinn.ee/eng/visitor/see-do/sightseeing/pid-177420/hotel-viru-and-kgb-museum | title = Hotel Viru & KGB Museum | last = | first = | date = | website = Visittallinn.ee | publisher = | access-date = 23 August 2016 | quote = }}</ref>. Талин е исто така дом на две големи природонаучни музеи - Естонскиот музеј на природата и Естонскиот музеј на здравствената заштита. И двата музеи се наоѓаат во стариот дел на градот<ref>{{Наведена мрежна страница | url = https://www.visittallinn.ee/eng/visitor/see-do/sightseeing/pid-174748/estonian-museum-of-natural-history | title = Estonian Museum of Natural History | last = | first = | date = | website = Visittallinn.ee | publisher = | access-date = 23 August 2016 | quote = }}</ref>. Естонскиот музеј за природни науки се одликува со неколку сезонски и повремени тематски изложби, кои обрнуваат преглед на дивиот свет во Естонија и во целиот свет. Естонскиот музеј на здравствената заштита располага со постојани изложби за анатомија и здравствената заштита<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.visitestonia.com/en/estonian-health-care-museum | title = Estonian Health Care Museum | last = | first = | date = | website = Visitestonia.com | publisher = | access-date = 13 September 2016 | quote = }}</ref>. Музејот ги собира и го прикажува наследството поврзано со историјата на медицината во Естонија. Главниот град на Естонија е исто така дом на многу уметнички музеи и галерии. Естонскиот музеј на уметноста е најголем во земјата. Првично бил сместен во [[Палата Кадриорг|палатата Кадриорг]], но денеска се состои од четири филијали, и тоа: музеј на уметноста [[Музеј Куму (Талин)|Куму]], кој ја поседува најголемата збирка на современа и модерна уметност земјата и ја прикажува естонската уметност започнувајќи од почетокот на [[XVIII век]]<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://kumu.ekm.ee/en/kumu-art-lives-here/kumu-art-lives-here/ | title = Kumu - Art lives here! | last = | first = | date = | website = Kumu.ekm.ee | publisher = | access-date = 13 September 2016 | quote = | archive-date = 2017-04-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170425170719/http://kumu.ekm.ee/en/kumu-art-lives-here/kumu-art-lives-here/ | url-status = dead }}</ref>, музеј на уметноста Кадриорг во кој се наоѓаат колекции од [[Западна Европа]] и [[Русија]] во периодот од 16 до 20 век, со околу 9,000 уметнички дела<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://kadriorumuuseum.ekm.ee/en/about-the-museum/about-the-museum/ | title = About the museum | last = | first = | date = | website = Kadriorumuuseum.ekm.ee | publisher = | access-date = 13 September 2016 | quote = | archive-date = 2016-09-14 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160914154242/http://kadriorumuuseum.ekm.ee/en/about-the-museum/about-the-museum/ | url-status = dead }}</ref> , музеј на уметноста [[Музеј Микел (Талин)|Микел]] кој главно поседува колекција од западната уметнодѕ и музеј на уметноста Нигукусте, кој се наоѓа во поранешната [[Црква Свети никола (Талин)|црква Свети Никола]] која содржи збрирки од црковната уметност. ===Фестивали=== [[Естонски фестивал на песната|Естонскиот фестивал на песната]] или ''Laulupidu'' е еден од најголемите хорски настани во светот, на списокот на УНЕСКО како ремек-дело на усното и нематеријалното наследство на човештвото. Се одржува на секои пет години во јули на Талинскиот фестивал. Истовремено се одржува со Естонскиот фестивал на танцот. Заедничкиот хор е составен од повеќе од 30.000 пејачи. [[Талински филмски фестивал „Темни ноќи“|Талинскиот филмски фестивал „Темни ноќи“]] е филмски фестивал кој се одржува од [[1997]] година. Со повеќе од 250 играни филмови прикажани секоја година и над 77.500 присуства (2014) фестивалот е еден од најголемите во Северна Европа. Често Естонците се нарекуваар како „''Распеана нација''“. Естонците имаат една од најголемите збирки на народни песни во светот, со писмена евиденција од околу 133.000 народни песни. ===Кујна=== Традиционалната кујна на Талин е одраз на кулинарски традиции на Северна Естонија, улогата на градот како рибарско пристаниште, како и на германското влијание. Бројни кафулиња играат голема улога во општествениот живот на градот уште од 19 век. [[Марципан]]от во Талин има многу долга историја. Производството на марципан започнала во средниот век, кога градот бил дел од [[Ханза]]. Во [[1695]] година, марципанот бил споменат како лек под ознака ''Panis Martius'' на Талинската фармација. Модерната ера на марципанот во Талин започнала во [[1806]] година. Меѓу морските специјалитети на Талин, најголем симболичен пример е „''Vürtsikilu''“ - зачинета [[папалина]], кисела со специфичен збир на зачини вклучувајќи црн пипер, пимент и каранфил=. Традицијата на правење ''Vürtsikilu'' се претпоставува дека потекнува од периферијата на градот, кон крајот на 18 и почетокот на 19 век. Веќе во [[1826]] година талинските трговци извезувале речиси 40.000 лименки во [[Санкт Петербург]]. Друго национално јадење е „''Kiluvõileib''“ - традиционален ’ржан леб во отворен сендвич со тенок слој путер. == Сообраќај== ===Градски сообраќај=== [[Слика:Aeropuerto Internacional de Tallinn, Estonia, 2012-08-05, DD 04.JPG|thumb|225px|Аеродром]] [[Слика:Old City Harbour, Tallinn.jpg|thumb|225px|Пристаниште]] Градскиот превоз во градот се врши од страна на 64 автобуски линии, 4 трамвајски линии и 5 тролејбуски линии, опфаќајќи ги сите области на Талин. Во сообраќајот се користи билетен систем кој може да се купи од киосците, поштите или да се уплати билет преку мобилен телефон. Од 2013 година бил воведен бесплатен превоз за жителите на Талин. ===Воздушен сообраќај=== Аеродромот се наоѓа на околу 4 километри од градот. Постои директна автобуска линија помеѓу аеродромот и центарот на градот (автобус бр. 2). Најблиската железничка станица Улемисте е на само 1,5 километри од аеродромот. Изградба на нова делница на аеродромот започнала во 2007 година и била завршена во текот на летото 2008 година. ===Железнички сообраќај=== Преку железничкиот сообраќај, градот е поврзан со многу делови од Естонија, како и со [[Санкт Петербург]] во [[Русија]] и [[Рига]] во [[Летонија]]. Првата железничка пруга во градот била отворена во 1924 година. ===Воден сообраќај=== Во градот постојат неколку фериботски оператори кои го поврзуваат градот со [[Хелсинки]], [[Стокхолм]] и [[Санкт Петербург]]. == Збратимени градови== {|class="wikitable" |- valign="top" | *{{знамеикона|USA}} [[Анаполис]], [[САД]] *{{знамеикона|FRA}} [[Каркасон]], [[Франција]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.tallinn.ee/est/Solmiti-koostookokkulepe-Tallinna-Kesklinna-Valitsuse-ja-Carcassonne-i-linna-vahel |title=Sõlmiti koostöökokkulepe Tallinna Kesklinna Valitsuse ja Carcassonne’i linna vahel |author=[[Tallinn City Council]] |accessdate=15 February 2013 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304053947/http://www.tallinn.ee/est/Solmiti-koostookokkulepe-Tallinna-Kesklinna-Valitsuse-ja-Carcassonne-i-linna-vahel |url-status=dead }}</ref> *{{знамеикона|United Kingdom}} [[Дартфорд]], [[Обединето Кралство]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.citypaper.lv/dartford_tallinn-s_twin_town/ |title=архивски примерок |accessdate=2016-10-26 |archive-date=2020-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808040245/http://www.citypaper.lv/dartford_tallinn-s_twin_town/ |url-status=dead }}</ref> *{{знамеикона|BEL}} [[Гент]], [[Белгија]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://visit.gent.be/en/twin-towns?context=tourist |title=архивски примерок |accessdate=2016-10-26 |archive-date=2017-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170829165421/https://visit.gent.be/en/twin-towns?context=tourist |url-status=dead }}</ref> *{{знамеикона|SWE}} [[Гетеборг]], [[Шведска]] *{{знамеикона|NED}} [[Гронинген]], [[Холандија]]<ref name="Graz">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.graz.at/cms/beitrag/10045157/606819/ |title=Twin Towns – Graz Online – English Version |publisher=graz.at |accessdate=5 January 2010 |archive-date=2010-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100131044827/http://www.graz.at/cms/beitrag/10045157/606819 |url-status=dead }}</ref><ref name="Groningen">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.groningen.nl/functies/pagfunctie.cfm?parameter=1285|title=Groningen – Partner Cities|publisher=2008 Gemeente Groningen, Kreupelstraat 1,9712 HW Groningen|accessdate=8 December 2008|archive-date=2007-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20070926211207/http://www.groningen.nl/functies/pagfunctie.cfm?parameter=1285|url-status=dead}}</ref> || *{{знамеикона|PRC}} [[Хангџоу]], [[Кина]] *{{знамеикона|GER}} [[Кил]], [[Германија]] *{{знамеикона|FIN}} [[Котка]], [[Финска]] (1955)<ref name="Kotka twinnings">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kotka.fi/alltypes.asp?d_type=5&menu_id=2746&menupath=2746#aa2746|title=Kotka – International co-operation: Twin Cities|accessdate=22 October 2013|last=Hassinen|first=Raino|work=City of Kotka|archive-date=2017-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20170629023313/http://www.kotka.fi/alltypes.asp?d_type=5&menu_id=2746&menupath=2746#aa2746|url-status=dead}}</ref> *{{знамеикона|USA}} [[Лос Гатос]], [[САД]] *{{знамеикона|SWE}} [[Малме]], [[Шведска]]<ref name="Malmö twinning">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.malmo.se/Kommun--politik/Sa-arbetar-vi-med.../Omvarld/Internationellt-arbete/Vanorter.html|title=Vänorter|publisher=Malmö stad|language=sv|accessdate=6 November 2013|archive-date=2016-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20161223130358/http://malmo.se/Kommun--politik/Sa-arbetar-vi-med.../Omvarld/Internationellt-arbete/Vanorter.html|url-status=dead}}</ref> *{{знамеикона|RUS}} [[Москва]], [[Русија]] *{{знамеикона|USA}} [[Портланд]], [[САД]] || *{{знамеикона|LVA}} [[Рига]], [[Латвија]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.riga.lv/EN/Channels/Riga_Municipality/Twin_cities_of_Riga/default.htm |title=Twin cities of Riga |publisher=[[Riga City Council]] |accessdate=27 July 2009 |archive-date=2008-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081204021323/http://www.riga.lv/EN/Channels/Riga_Municipality/Twin_cities_of_Riga/default.htm |url-status=dead }}</ref> *{{знамеикона|RUS}} [[Санкт Петербург]], [[Русија]] *{{знамеикона|GER}} [[Шверин]], [[Германија]] *{{знамеикона|SWE}} [[Стокхолм]], [[Шведска]] *{{знамеикона|ITA}} [[Венеција]], [[Италија]] *{{знамеикона|LTU}} [[Вилнус]], [[Литванија]] |} == Наводи == {{наводи|3}} == Надворешни врски == *{{Wikivoyage-inline|Tallinn}} *{{Commons-inline|Tallinn}} * [http://www.tallinn.ee/eng The Website of the City of Tallinn] (official) * [http://360.tallinn.ee/pano/list/en/ Panoramas of Tallinn Old Town] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110701051706/http://360.tallinn.ee/pano/list/en/ |date=2011-07-01 }} * [http://3d.tallinn.ee/ 3D model of Tallinn Old Town] * [http://www.filmportal.de/en/video/die-baltische-hafenstadt-reval Historical footage of Tallinn, 1920], [[Filmportal|filmportal.de]] *{{dmoz|Regional/Europe/Estonia/Harjumaa/Tallinn/|Tallinn}} {{Главни градови на ЕУ}} {{Главни градови во Европа}} {{Европска престолнина на културата}} {{coor title dm|59|26|N|24|45|E|type:city|region:EE|page:http://mk.wikipedia.org/wiki/Талин}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Талин|*]] [[Категорија:Градови во Естонија]] [[Категорија:Пристанишни градови на Балтичкото Море]] [[Категорија:Европски престолнини на културата]] [[Категорија:Ханза]] 8hxu35trcix70udt2lwslnzlprfiypm 0 47791 5649330 5359689 2026-10-24T08:30:27Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5649330 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} {{Infobox language |name=Тибетски јазик |nativename=བོད་སྐད་ ''bod skad'' |states=[[Тибет]], [[Индија]], [[Пакистан]], [[Непал]], [[Бутан]] |region=[[Тибет]], [[Кашмир]], [[Балтистан]] |script=[[тибетско писмо]] |speakers=6&nbsp;150&nbsp;000 |iso1=bo|iso2b=tib|iso2t=bod |lc1=bod|ld1=Централно-тибетски |ll1=Централно-тибетски јазик |lc2=adx|ld2=Амдо-тибетски|ll2=Амдо-тибетски јазик |lc3=khg|ld3=Камс-тибетски|ll3=Камс-тибетски јазик |familycolor=Sino-Tibetan |fam1=[[Синотибетски јазици|Синотибетско]] |fam2=[[Тибетско-бурмански јазици|Тибетско-бурманско]] |fam3=[[Хималајски јазици|Хималајско]] |fam4=Тибетско-канаурско |nation=[[Автономен Регион Тибет]] |agency=Комитет за стандардизација на Тибетскиот јазик (བོད་ཡིག་བརྡ་ཚད་ལྡན་དུ་སྒྱུར་བའི་ལ ས་དོན་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གིས་བསྒྲིགས / 藏语术语标准化工作委员会) }} '''Тибетски јазик''' — јазик кој е претежно говорен од [[Тибеќани]]те кои живеат во источниот дел на [[Средна Азија]] и големата тибетска дијаспора. Се зборуваат и неколку форми на тибетскиот јазик во [[Пакистан]] и [[Индија]] во областите како [[Балтистан]] и [[Ладак]], и околу [[Кашмир]]. Класичниот пишан облик се среќава претежно во [[Будизам|будистичката]] литература. == Надворешни врски == * Речници ** [http://www.nitartha.org/dictionary_searchback.html The Rangjung Yeshe Tibetan-English Dharma Dictionary] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070224005005/http://www.nitartha.org/dictionary_searchback.html |date=2007-02-24 }} ** [http://mayor.lib.virginia.edu:8080/lex/public THDL Tibetan Collaborative Dictionaries] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070810224525/http://mayor.lib.virginia.edu:8080/lex/public |date=2007-08-10 }} ** [http://www.thdl.org/tibetan/servlet/org.thdl.tib.scanner.OnLineScannerFilter?thdlBanner=on The Online Tibetan to English Dictionary and Translation Tool] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090517071053/http://www.thdl.org/tibetan/servlet/org.thdl.tib.scanner.OnLineScannerFilter?thdlBanner=on |date=2009-05-17 }} A multi-word lookup dictionary. This is very practical since there are no word delimiters in Tibetan. ** [http://eng-tib.zanwat.org/ English to Tibetan dictionary] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100510142656/http://eng-tib.zanwat.org/ |date=2010-05-10 }} ** [http://www.dharmadictionary.net Dharma Dictionary, Tibetan language dictionary and encyclopedia] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170716163316/http://dharmadictionary.net/ |date=2017-07-16 }} * [http://www.isw.unibe.ch/tibet/ The Tibetan Dialects Project] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20061001185948/http://www.isw.unibe.ch/tibet/CDTD.htm |date=2006-10-01 }} ** [http://www.isw.unibe.ch/tibet/CDTD.htm The Comparative Dictionary of Tibetan Dialects (CDTD)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20061001185948/http://www.isw.unibe.ch/tibet/CDTD.htm |date=2006-10-01 }} * [http://www.thdl.org/xml/show.php?xml=/collections/langling/languages/index.xml&l=9 Languages on the Tibetan Plateau and the Himalayas] {{Семарх|url=https://archive.today/20070611152940/http://www.thdl.org/xml/show.php?xml=/collections/langling/languages/index.xml&l=9 |date=2007-06-11 }} — Nicolas Tournadre * [http://wordbridge.com/Tibeng/ Audio of Simple Phrases] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070224233215/http://wordbridge.com/Tibeng/ |date=2007-02-24 }} * [http://www.omniglot.com/writing/tibetan.htm The Tibetan Alphabet] * [https://web.archive.org/web/20040613153837/http://www.geocities.com/tibetanlanguage/language.html A Free Tibetan Grammar and Phrasebook] * [http://www.microsoft.com/downloads/details.aspx?FamilyID=fc02e2e3-14bb-46c1-afee-3732d6249647&DisplayLang=en GB18030 Support Package for Windows 2000/XP, including Chinese, Tibetan, Yi, Mongolian and Thai font by Microsoft] * [http://www.learntibetan.net The Tibetan Language Student] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081218034218/http://www.learntibetan.net/ |date=2008-12-18 }} * [https://web.archive.org/web/20060625062409/http://www.people.cornell.edu/pages/hd34/TibHis.pdf The Reconstruction of Pre-Initials of Proto-Tibetan] by Hongyuan Dong (URL is dysfunctional!) * [http://jigtenmig.blogspot.com/ Classical Tibetan Language Blog] * [http://luminouslogic.com/tibetan-by-osmosis/ Tibetan by Osmosis Blog] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100722063749/http://luminouslogic.com/tibetan-by-osmosis |date=2010-07-22 }} Follow one man's attempt to learn modern colloquial Tibetan just by listening to hours and hours of Tibetan internet audio. * [http://www.sakyaiba.edu.np/courses2007.html#TibetanLanguage International Buddhist Academy] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070126141722/http://www.sakyaiba.edu.np/courses2007.html#TibetanLanguage |date=2007-01-26 }} Katmandu, Nepal * [http://www.incks.com/en/tibetan.html Online Keyboard for Tibetan] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111102072600/http://www.incks.com/en/tibetan.html |date=2011-11-02 }} * [http://www.tibet.dk/pktc/download/TD_Tib_Signs3.pdf Duff, Tony (2000). Tibetan and Bhutanese Marks and Signs for Inclusion into Tibetan Unicode 3.0. (PDF)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081002232730/http://www.tibet.dk/pktc/download/TD_Tib_Signs3.pdf |date=2008-10-02 }} {{јазик-никулец}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Тибетски јазик| ]] [[Категорија:Богослужбени јазици]] [[Категорија:Јазици во Кина]] rignsd1bqe5i33d58h7jl85att5mhu8 0 49322 5649345 4891107 2026-10-24T09:40:35Z Bjankuloski06 332 5649345 wikitext text/x-wiki {{Внимание}} [[Податотека:STS120LaunchHiRes.jpg|thumb|right|250px|Спејс шатл Дискавери на лансирањето во мисијата СТС-120.]] '''Спејс шатл''' ({{langx|en|Space Shuttle}}, прев. „вселенска [[совалка]]“) програмата на [[НАСА]] позната и како ''Вселенски транспортен систем'' е група од идентични вселенски летала кои се користат за мисиите со човечки екипаж на владата на САД. При лансирањето се состои од надворешен резервоар (кафен), две ракети за помош при лансирањето и самото вселенско летало. Леталото носи астронаути и корисен товар како што се сателити или делови од вселенската станица во ниската орбита околу Земјата. Обично екипажот се состои од 5-7 члена. Товарниот капацитет е 22.700кг. Кога ќе ја заврши вселенската мисија, леталото со помош на своите мотори се упатува кон Земјата и навлегува во атмосферата. За време на спуштањето леталото лизга по слоевите од атмосферата додека се спушти, слично како авион, на некој од аеродромите направени за таа намена. [[Податотека:Sts mprof.jpg|thumb|left|250px|Типичен тек на мисија на Спејс шатл.]] Спејс шатлот е првото вселенско летало кое се користи повеќекратно. По лансирањето, откога ќе достигне одредена висина, ги отфрла ракетите и резервоарот, но леталото во целост останува употребливо. Поради таа практична особина, се употребува за сервисирање на сателити, размена на екипажите и испорака на делови за [[Меѓународната вселенска станица]], и разнесување на други товари од и до Земјата. Секој шатл бил проектиран да трае барем за 100 мисии во тек на 10 години. Од првобитно произведените 6 летала, 2 се загубени во мисии, заедно со екипажите, вкупно 14 луѓе, што учествувале во мисиите. Иако била замислена од НАСА како еден вид „вселенски автобус“ кој ќе овозможи евтин повеќекратен превоз на луѓе и товари во вселената, спејс шатл програмата се покажала како многу ранлива од аспект на сигурноста и надежноста, но и како многу скап проект.<ref name="Futron">{{Наведена мрежна страница | url = http://www.futron.com/pdf/FutronLaunchCostWP.pdf | title = Space Transportation Costs: Trends in Price Per Pound to Orbit 1990-2000 | date = 6 септември 2002 | format = PDF | publisher = Futron | language = en | accessdate = 2008-04-12 | archive-date = 2006-11-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20061110172434/http://www.futron.com/pdf/FutronLaunchCostWP.pdf | url-status = dead }}</ref><ref name="usatoday">[http://www.usatoday.com/news/nation/2003-02-04-shuttle-critics_x.htm USATODAY.com - Critics scrutinize cost of shuttle<!-- Bot generated title -->]</ref><ref name="columbia_hearing">{{Наведена мрежна страница | url = http://caib.nasa.gov/events/public_hearings/20030423/transcript_am.html | title = Columbia accident investigation board, public hearing | date = 23 април 2003 | publisher = [[NASA]] | accessdate = 2008-04-12 | archive-date = 2006-08-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060812151208/http://caib.nasa.gov/events/public_hearings/20030423/transcript_am.html | url-status = dead }}</ref> == Наводи == {{reflist}} [[Категорија:Астрономија]] [[Категорија:Американски пронајдоци]] hya1ldqab8wt5qppsp6iky61jsil7e0 5649349 5649345 2026-10-24T09:43:05Z Bjankuloski06 332 отстранета [[Категорија:Астрономија]]; додадена [[Категорија:Спејс шатл]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5649349 wikitext text/x-wiki {{Внимание}} [[Податотека:STS120LaunchHiRes.jpg|thumb|right|250px|Спејс шатл Дискавери на лансирањето во мисијата СТС-120.]] '''Спејс шатл''' ({{langx|en|Space Shuttle}}, прев. „вселенска [[совалка]]“) програмата на [[НАСА]] позната и како ''Вселенски транспортен систем'' е група од идентични вселенски летала кои се користат за мисиите со човечки екипаж на владата на САД. При лансирањето се состои од надворешен резервоар (кафен), две ракети за помош при лансирањето и самото вселенско летало. Леталото носи астронаути и корисен товар како што се сателити или делови од вселенската станица во ниската орбита околу Земјата. Обично екипажот се состои од 5-7 члена. Товарниот капацитет е 22.700кг. Кога ќе ја заврши вселенската мисија, леталото со помош на своите мотори се упатува кон Земјата и навлегува во атмосферата. За време на спуштањето леталото лизга по слоевите од атмосферата додека се спушти, слично како авион, на некој од аеродромите направени за таа намена. [[Податотека:Sts mprof.jpg|thumb|left|250px|Типичен тек на мисија на Спејс шатл.]] Спејс шатлот е првото вселенско летало кое се користи повеќекратно. По лансирањето, откога ќе достигне одредена висина, ги отфрла ракетите и резервоарот, но леталото во целост останува употребливо. Поради таа практична особина, се употребува за сервисирање на сателити, размена на екипажите и испорака на делови за [[Меѓународната вселенска станица]], и разнесување на други товари од и до Земјата. Секој шатл бил проектиран да трае барем за 100 мисии во тек на 10 години. Од првобитно произведените 6 летала, 2 се загубени во мисии, заедно со екипажите, вкупно 14 луѓе, што учествувале во мисиите. Иако била замислена од НАСА како еден вид „вселенски автобус“ кој ќе овозможи евтин повеќекратен превоз на луѓе и товари во вселената, спејс шатл програмата се покажала како многу ранлива од аспект на сигурноста и надежноста, но и како многу скап проект.<ref name="Futron">{{Наведена мрежна страница | url = http://www.futron.com/pdf/FutronLaunchCostWP.pdf | title = Space Transportation Costs: Trends in Price Per Pound to Orbit 1990-2000 | date = 6 септември 2002 | format = PDF | publisher = Futron | language = en | accessdate = 2008-04-12 | archive-date = 2006-11-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20061110172434/http://www.futron.com/pdf/FutronLaunchCostWP.pdf | url-status = dead }}</ref><ref name="usatoday">[http://www.usatoday.com/news/nation/2003-02-04-shuttle-critics_x.htm USATODAY.com - Critics scrutinize cost of shuttle<!-- Bot generated title -->]</ref><ref name="columbia_hearing">{{Наведена мрежна страница | url = http://caib.nasa.gov/events/public_hearings/20030423/transcript_am.html | title = Columbia accident investigation board, public hearing | date = 23 април 2003 | publisher = [[NASA]] | accessdate = 2008-04-12 | archive-date = 2006-08-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060812151208/http://caib.nasa.gov/events/public_hearings/20030423/transcript_am.html | url-status = dead }}</ref> == Наводи == {{reflist}} [[Категорија:Спејс шатл| ]] [[Категорија:Американски пронајдоци]] iueh01yaf1d8y8lj8tfvwyeq74vecns 5649350 5649349 2026-10-24T09:43:31Z Bjankuloski06 332 5649350 wikitext text/x-wiki {{Внимание}} [[Податотека:STS120LaunchHiRes.jpg|thumb|right|250px|Спејс шатл Дискавери на лансирањето во мисијата СТС-120.]] '''Спејс шатл''' ({{langx|en|Space Shuttle}}, прев. „вселенска [[совалка]]“) програмата на [[НАСА]] позната и како ''Вселенски транспортен систем'' е група од идентични вселенски летала кои се користат за мисиите со човечки екипаж на владата на САД. При лансирањето се состои од надворешен резервоар (кафен), две ракети за помош при лансирањето и самото вселенско летало. Леталото носи астронаути и корисен товар како што се сателити или делови од вселенската станица во ниската орбита околу Земјата. Обично екипажот се состои од 5-7 члена. Товарниот капацитет е 22.700кг. Кога ќе ја заврши вселенската мисија, леталото со помош на своите мотори се упатува кон Земјата и навлегува во атмосферата. За време на спуштањето леталото лизга по слоевите од атмосферата додека се спушти, слично како авион, на некој од аеродромите направени за таа намена. [[Податотека:Sts mprof.jpg|thumb|left|250px|Типичен тек на мисија на Спејс шатл.]] Спејс шатлот е првото вселенско летало кое се користи повеќекратно. По лансирањето, откога ќе достигне одредена висина, ги отфрла ракетите и резервоарот, но леталото во целост останува употребливо. Поради таа практична особина, се употребува за сервисирање на сателити, размена на екипажите и испорака на делови за [[Меѓународната вселенска станица]], и разнесување на други товари од и до Земјата. Секој шатл бил проектиран да трае барем за 100 мисии во тек на 10 години. Од првобитно произведените 6 летала, 2 се загубени во мисии, заедно со екипажите, вкупно 14 луѓе, што учествувале во мисиите. Иако била замислена од НАСА како еден вид „вселенски автобус“ кој ќе овозможи евтин повеќекратен превоз на луѓе и товари во вселената, спејс шатл програмата се покажала како многу ранлива од аспект на сигурноста и надежноста, но и како многу скап проект.<ref name="Futron">{{Наведена мрежна страница | url = http://www.futron.com/pdf/FutronLaunchCostWP.pdf | title = Space Transportation Costs: Trends in Price Per Pound to Orbit 1990-2000 | date = 6 септември 2002 | format = PDF | publisher = Futron | language = en | accessdate = 2008-04-12 | archive-date = 2006-11-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20061110172434/http://www.futron.com/pdf/FutronLaunchCostWP.pdf | url-status = dead }}</ref><ref name="usatoday">[http://www.usatoday.com/news/nation/2003-02-04-shuttle-critics_x.htm USATODAY.com - Critics scrutinize cost of shuttle<!-- Bot generated title -->]</ref><ref name="columbia_hearing">{{Наведена мрежна страница | url = http://caib.nasa.gov/events/public_hearings/20030423/transcript_am.html | title = Columbia accident investigation board, public hearing | date = 23 април 2003 | publisher = [[NASA]] | accessdate = 2008-04-12 | archive-date = 2006-08-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060812151208/http://caib.nasa.gov/events/public_hearings/20030423/transcript_am.html | url-status = dead }}</ref> == Наводи == {{reflist}} [[Категорија:Спејс шатл| ]] [[Категорија:Возила на НАСА]] [[Категорија:Американски пронајдоци]] fwr597fpgi6u59p7bimbppug6107zpf 0 63552 5649304 5017051 2026-10-24T05:49:08Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5649304 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} {{MedalTableTop|Osaka07 D4A Tatyana Lebedeva interviewed.jpg|200px|}} {{MedalCountry | {{RUS}} }} {{MedalSport | |Женска [[атлетика]]}} {{MedalCompetition|[[Олимписки игри]]}} {{MedalSilver|[[Летни олимписки игри - 2008|Пекинг 2008]]|[[атлетика|трискок]]}} {{MedalSilver|[[Летни олимписки игри - 2008|Пекинг 2008]]|[[атлетика|скок во далечина]]}} {{MedalGold|[[Летни олимписки игри - 2004|2004 Атина]]|[[атлетика|скок во далечина]]}} {{MedalBronze|[[Летни олимписки игри - 2004|2004 Атина]]|[[атлетика|трискок]]}} {{MedalSilver|[[Летни олимписки игри - 2000|2000 Сиднеј]]|трискок}} {{MedalCompetition|[[Светско првенство во атлетика|Светски првенства]]}} {{MedalGold|[[Светско првенство во атлетика - 2001|2001 Едмонтон]]|Triple jump}} {{MedalGold|[[Светско првенство во атлетика - 2003|2003 Париз]]|Triple jump}} {{MedalGold|[[Светско првенство во атлетика - 2007|2007 Осака]]|Long jump}} {{MedalSilver|[[Светско првенство во атлетика - 2007|2007 ОСака]]|Triple jump}} {{MedalCompetition|[[Светско првенство во атлетика во сала|Светски првенства во сала]]}} {{MedalGold|[[Светско првенство во атлетика во сала - 2004|2004 Будимпешта]]|трискок}} {{MedalGold|[[Светско првенство во атлетика во сала - 2004|2004 Будимпешта]]|скок во далечина}} {{MedalSilver| [[Светско првенство во атлетика во сала - 2001|2001 Лисабон]] |трискок}} {{MedalCompetition|[[Европски првенства]]}} {{MedalGold|[[Европско првенство во атлетика - 2006|2006 Гетеборг]]|трискок}} {{MedalCompetition|[[Европско првенство во атлетика во сала|Европски првенства во сала]]}} {{MedalGold |[[Европско првенство во атлетика во сала - 2000|2000 Гент]] |трискок}} {{MedalBottom}} '''Татјана Романовна Лебедева''' ([[руски]]:Татьяна Романовна Лебедева, родена на [[21 јули]] [[1976]] во [[Стерлитамак]]) е руска атлетичарка која се натпреварува во техничките дисциплини [[скок во далечина]] и [[трискок]]. Кариерата ја започнала во 1998 година, кога станала и шампион на Русија во трискок. Во [[2000]], на [[Европското првенство во сала]] одржано во [[Гент]] го освоила златниот медал. На [[Светско првенство во атлетика - 2001|светското првенство]] во [[Едмонтон]] во [[2001]], Татјана го освои златниот медал во трискок, а златото го одбрани и на [[Светско првенство во атлетика - 2003|светското првенство]] во [[Париз]] во [[2003]]. На светското првенство во сала одржано во Москва во 2004, таа прескокна 15,36m со што постави нов светски рекорд во сала во дисциплината трискок. На [[Летни олимписки игри - 2004|Летните олимписки игри - 2004]] одржани во [[Атина]], Татјана го освои златниот медал во скок во далечина, но како голема фаворитка целосно потфрли во дисциплината трискок. Во [[2005]], Лебедева не настапи на [[Светско првенство во атлетика - 2005|светското пвенство]] поради повреда, но успеа да победи на сите 6 митинзи од [[Златната лига]] со што доби награди вредна злато во вредност од 1,000,000$. Во [[2007]], Татјана настапи на [[Светско првенство во атлетика - 2007|светското првенство]] каде што го освои златниот медал во скок во далечина и сребрениот во трискок. На [[Летни олимписки игри - 2008|Летните олимписки игри - 2008]], таа настапи во дисциплините [[трискок]] во која го освои сребрениот медал и во [[скок во далечина]] каде имаше исто остварување. Во септември [[2002]], Татјана стана мајка, со раѓањето на ќерка и Настја. == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20080913175816/http://egerszegi.webcindario.com/lebedeva.htm Слики на Татјана Лебедева] [[Категорија:Руски атлетичарки]] [[Категорија:Освојувачи на олимписки медали]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1976 година]] 4rdbv2t76x48v0lzwlys5ogx1rhxdli 0 108468 5649126 5620984 2026-10-23T13:20:52Z SpectralWiz 106165 5649126 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Место во Грција|name=В’мбел|name_local=Μοσχοχώρι|lat_deg=40|image_map={{ПолКарта | Егејска Македонија Преспа | ширина = | опис = <center>Местоположба на Медово во општината [[Преспа (општина)|Преспа]] и областа Западна Македонија</center> | релјефна = | натпис = В’мбел | натпис_гол = | положба = | позадина = | бележник = | бележник_гол = | врска = | ГШ_степ = 40 | ГШ_мин = 38.6 | ГШ_прав = N | ГД_степ = 21 | ГД_мин = 3.9 | ГД_прав = E }}|lat_min=38.6|lon_deg=21|lon_min=3.9|periph=[[Западна Македонија (Грција)|Западна Македонија]]|periphunit=[[Лерин (округ)|Лерин]]|municipality=[[Преспа (општина)|Преспа]]|elevation=1.240|population_as_of=2011|population=0|municunit=Смрдеш}} '''В’мбел''' ({{langx|el|Μοσχοχώρι}}, Мосхохори; до 1927 г. ''Βάμπελ'' или ''Βαμπέλι'', ''Вамбел'', ''Вамбели'') — напуштено село во [[Костурско]], [[Егејска Македонија]], [[Република Грција]], [[Околија Костур]] (Νομός Καστοριάς). == Географија и местоположба == Селото се наоѓа на 2 километри северозападно од селото [[Смрдеш]] (Кристалопиги) и на 54 километри југозападно од [[Лерин]] (Флорина) и на 40 километра северозападно од [[Костур (град)|Костур]] во подножјето на планината [[Корбец]] и врвот Козик на областа [[Корешта]]. == Историја == На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. В’мбел се води како чисто македонско село во Костурската Каза на Горичкиот Санџак со 120 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|98}}</ref> За време на [[Илинденско востание|Илинденското востaние]] ([[1903]]),селото е изгорено до темел од страна на Отоманите. На почетокот, за време на балканските војни и [[Првата светска војна]] како и после голем дел од популацијата на ова чисто македонско село се исели во другите балкански држави и прекуокеанските земји .Во периодот меѓу двете светски војни селото трпи присилна грцизација, во понатамошниот период на [[Втората светска војна]] како и [[Граѓанската војна во Грција]] ([[1946]]-[[1949]]),селото загуби многу жители кои загинале во борбите против окупаторите. На 13 јануари 1948 година во црквата на с. В'мбел, [[Костурско]], беше одржан Првиот конгрес на македонската национално-ослободителна организација [[НОФ]]. За време на [[Граѓанската војна во Грција]] (1946-1949),селото е изгорено и тотално опустошено. Населението било присилно иселено во источноевропските земји, голем дел од населението се врати во својата татковина ([[Република Македонија]]) за време на шеесеттите и седумдесеттите години од минатиот век. Надалеку се познати старите обичаи,народни песни и богатата но тажна историја на ова славно македонско село. == Стопанство == Селото е прославено по планинскиот чај кој се продавал на пазарите во [[Билишта]], [[Корча]], [[Костур (град)|Костур]], [[Лерин]], [[Битола]] и [[Солун]].Исто така жителите се занимавале со сточарство, екстензивно земјоделство и печалбарство. == Демографија == * [[1913]] - 733 жители * [[1920]] - 574 жители * [[1928]] - 444 жители * [[1940]] - 483 жители Во денешно време селото е ненаселено. === Родови === В'мбел некогаш било македонско православно село, кое денес е раселено. Родовите од селото биле следните: ''Љоровци (''доселени од областа [[Мала Преспа]] во [[Албанија]]), ''Дигаловци, Рошовци, Машенци, Почевци, Султовци, Гершановци, Таревци, Кичевци (''според името возможно е да потекнуваат од [[Кичево]] или [[кичевско]]), ''Шановци, Пуровци (''според непотврдени кажувања потекнуваат од [[кумановско]], доселени после [[Карпошово востание|Карпошовото востание]]), ''Палковци, Стајовци (Мишовци), Лафазановци, Дуљовци, Толичеви, Тимјовци, Крстовци, Сомовци, Чакаровци, Гапковци, Ставровци, Караискаковци, Дигаловци (''доселени се од [[Пештани]], [[охридско]]), ''Попдимитрови'', ''Камбуровци, Карамешовци, Фушкини, Троковци, Пановци и Лукровци.''<ref name=":0">{{Наведена книга|title=В’мбел|last=Пановски|first=Сократ|publisher=|year=2002|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> == Општествени установи == == Културни знаменитости == Во селото имало изграден православен христијански храм датира од [[1870]] година посветен на Свети Димитрија, веднаш после [[Граѓанската војна во Грција]] во опустошеното село дошол митрополитот костурски со двајца полицајци и ги зел со себе старите вредни икони од црквата. По неколку години митрополитот загинал во сообраќајна незгода, едниот од полицајците се самоубил, а синот од другиот тешко се разболил.Овoj настан го знаат многу жители на [[Костур (град)|Костур]] и околината.Во чест и слава на селото една улица во населба Автокоманда [[Општина Гази Баба]] во [[Скопје]] е именувана по селото Вамбел (В`мбел). == Редовни настани == За афирмација и зачувување на споменот на село В`мбел и корените на македонскиот народ, се организираат средби од Иницијативниот одбор на жителите и нивните потомци на село В`мбел во Скопје, Република Македонија. == Личности == [[Податотека:Sokrat.jpg|thumb|right|150px| Сократ Лафазановски]] * Пандо Андреев (1878-?) македонски револуционер; * Мурто, деец на ВМРО, војвода на в`мбелската чета за време на Илинденското востание; * Васил Жуглов (1880 - ?), македонски револуционер; * Мито Атанасов (1890-?), македонски револуционер; * [[Илија Дигалов]] (1890-1922), македонски револуционер; * [[Ендру Росос]] (р.1941), канадски историчар и македонист * [[Сократ Лафазановски]] (1939 — 2025) македонски уметник; * [[Сократ Пановски]] (р.1936-2011), македонски писател и активист за човекови права; * Џеимс (Џим) Џуглов (1938-1978), канадски славист; * Јани Лукаров (1922-1948), првоборец во [[НОВ]]; * Леонид Дулев (1920-1988), првоборец во [[НОВ]]. * [[Александра Ковачевска]] (1928-) - македонски партизан, член на [[Демократска армија на Грција|ДАГ]] и пејачка во групата [[Костурчанки]] *[[Тед Кочев]] (Величко Тодоров Цочев или Кочев; (1931-2025), канадски режисер. Најпознат како режисер на Рамбо. По мајка е од Вмбел; == Култура и спорт == == Иселеништво == Од селото најмногу иселеници има во [[Македонија|Република Македонија]] (161 семејство, во [[Скопје]], [[Битола]], [[Тетово]], [[Гостивар]], [[Кичево]], [[Дебар]], [[Струга]], [[Охрид]], [[Штип]] и [[Куманово]]), [[Бугарија]] (51 семејство, во [[Пловдив]], [[Варна]], [[Добрич|Толбухин]], [[Софија]], [[Перник]], [[Сливен]], [[Пазарџик]], [[Велинград]] и [[Враца]]), [[Грција]] (15 семејства, во [[Костур (град)|Костур]], [[Атина]], [[Солун]], [[Крит]], [[Лерин]], [[Лариса]] и [[Кожани]]), [[Албанија]] (15 семејства, во [[Билишта]], [[Врбник (Албанија)|Врбник]], [[Горица (Албанија)|Корча]] и [[Тирана]]), [[Германија]] (10 семејства), [[Романија]] (11 семејства), [[Србија]] (7 семејства), [[Црна Гора]] (1 семејство), [[Русија]] (7 семејства), [[Полска]] (4 семејства), [[Соединети Американски Држави|САД]] (8 семејства), [[Аргентина]] (4 семејства), [[Австралија]] (4 семејства), поранешна [[Чехословачка]] (4 семејства) и [[Канада]] (30 семејства).<ref name=":0" /> == Литература == * Сократ Пановски. „В'мбел“. Скопје, 2001. * Ivan Duridanov. Die FLURNAMEN der Dörfer Drenovene und Vъmbel (Südmazedonien). //Symbolae philologicae in honorem Vitoldi Taszycki. Wrocław - Warszawa - Kraków, 1968, с. 61-69. * [[Божидар Видоески]]. Вамбел (Общеславянский лингвистический атлас 107). Fonološki opisi srpsko hrvatskih, slovenačkih i makedonskih govora ubuhvačenih Opšteslovenskim lingvističkim atlasom. Knjiga I. Sarajevo: Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine, 1981, стр. 763-768. * „Програма на втората светска средба на децата бегалци од Егејскиот дел на Македонија. 50 години Егзодус“, Скопје, 1998. * „Сеќавања на Браќата Зисо и Јане Гапковски“ - Првоборци во НОВ. весник „Македонско Сонце“ 674/1.6.2007 == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.florina.org Виножито] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20061201054027/http://www.florina.org/ |date=2006-12-01 }} — портал на партијата на Македонците во Република Грција {{Преспа (општина)}} [[Категорија:В’мбел| ]] kz71i67urxmecjacab8h500abvw0pep 0 116017 5649172 5224171 2026-10-23T15:15:02Z P.Nedelkovski 47736 поправка на правопис - случаи наместо случаеви 5649172 wikitext text/x-wiki {{Infobox disease | Name = Миом на матката | Image = Uterine fibroids.jpg | Caption = Uterine Fibroids | DiseasesDB = 4806 | ICD10 = {{ICD10|D|25||d|10}} | ICD9 = {{ICD9|218.9}} | ICDO = | OMIM = 150699 }} {{медицинско предупредување}} '''Mиомот (myoma uteri)''' е најчест доброќуден [[тумор]] на [[утерусот]].Граден е од глатки [[мускулни влакна]] (како и миометриумот) и од сврзно [[ткиво]] заради што и е наречен фибромиом. Може да се развие во кој и да биоло дел од утерусот и на повеќе места истовремено. Миомите се обично сместенио само во корпусот, а дури во 2% се јавуваат и во цервиксот. Миомот е тумор кој расте постепено. Го обвиткува глатка капсла преку која добива [[храна]]. ==Поделба според локализација== [[File:Uterine fibroids.png|thumb|Приказ на можните пложби на миомите]] Миомите ги делиме според локализација на три главни групи: ===Интрамуларни миоми=== Интрамуларните миоми се сместени во ѕидот на [[матка]]та. Кога се мали, обично не прават никакви пречки, но кога стануваат мултипни или се наголемуваат, се наголемува и големината на утерусот. Некои од овие стануваат супсерозни, а некои субмукозни. Миомот може да се шири и помеѓу листовите на пликалата. ===Субмукозни миоми=== Субмукозните миоми се избочуваат во празнината на матката. Ендометриумот над миомот станува потенок, а по менструацијата потешко се опоравува. Затоа кај субмукозниот миом се чести менструациските неуредности, менорагиите и метрорагиите. Контрациите на утерусот можат субмикозниот миом, кој често виси на дршка, да го истисне во цервикалниот канал и да го „роди“ во вагината. [[File:Myom.jpg|thumb|right|Голем субсерозен миом]] ===Субсерозен миом=== Субсерозен миом (миом кој е локализиран на самата површина на матката и е покриен со серозната обвивка), Ако се големи и притискаат на [[бешика]]та можат да предизвикаат проблеми со мокрењето, ако се на задниот дел од матката можат да предизвикаат болки во долниот дел од грбот, ако пак притискаат на правото црево можат да предизвикаат опстипација. *Во посебна група ги издвојуваме '''''петелкастите миоми''''' – растат на петелка (дршка), можат да се наоѓаат во матката или надвор од неа. Миомите на петелка се најчесто субсерозни миоми кои се прицврстени за матката со потенка или подебела петелка. Миом кој „се раѓа“ е субмукозен миом на петелка кои излегува низ грлото на матката во вагината, па може да се види со обичен [[гинеколошки преглед]]. ==Секундарни промени и компликации== Миомите нормално [[атрофираат]] во постменопаузата. Во [[бременост]]а растат, но по бременоста повторно ја добиваат поранешната големина. '''''Хијалната дегенерација''''' ја предизвикува намаленото снабдување со [[крв]] на хомогеното безбојно ткиво ги надоместува мускулните клетки. Таа хијална материја може да ресорбира и во неа настануваат празнини, тогаш зборуваме за цистична дегенерација. Наталожувањето на калциомовите соли се нарекува калцификација. Некроза настанува од во околу 5% од случаите (често во пурпериумот) поради престанување на крвотокот во еден дел или во целиот миоматозен јазел. Сарком се развива во 1-2% од случаите на миомот, а што порано се сметало за магилна алтернација. Компликации можат да настанат и поради инфекција копја најчесто настанува во субмукозните миоми. Могу сериозна и неочекувана компликација може да предизвика торзија-зголемување на субсерозниот миом на дршка, со слика на акутен [[абдомен]]. ==Клинички слики== Миомот, тумор на генеративната фаза на [[жена]]та, најчесто се јавува помеѓу 35 и 50 година од животот на жената. Касј секоја четврта или петта жена по 40 година од животот може да се утврди помал или поголем миом. Најчесто тој тумор не причинува никакви пречки. ==Симптоми== Симптомите зависат од големината и бројот на миомите, од нивното сместување, дегенеративните промени и компликации.Миомите понекогаш не предизвикуваат никакви симптоми и често можат да бидат откриени при рутински гинеколошки прегледи. Но најчестите симптоми кои ги предизвикуваат се: * [[Метрорагија]]та (неправилно крварење од матка); * Дисменореа (болни менструации); * Диспареунија (болки при полов однос), * Напнатост во мала карлица или силна нагла болка заради некроза или торзија (увртување) на висечки миоми пратена со акутен абдомен а ако некротичните миоми се инфицираат може да предизвикаат високи, септички температури; * Зачестено мокрење поради притисок на мочен меур, делумна или целосна опструкција на уретерот што се манифестира како бубрежна болка; * Неплодност, што е случај кај околу 3% од неплодни пациентки; * Запек, што е резултат на [[притисок]] на голем миом на ректо-сигмоидниот дел на [[дебело црево]]; * Јака болка и обилно крварење; * Венска стаза и тромбофлебити поради притисок на вените во мала карлица; * Спонатни [[абортус]]и, кои се двапати почести кај жени со миоми. Важно е да се зане дека повеќето мали, особено интрамуралните и субсерозните миоми, не прават пречки ниту предизвикуваат какви и да било објективни симптоми. Бременоста и раѓањето често имаат нормален тек. Миомите обилно се наголемуваат, меѓута по [[раѓање]]то се враќаат во претходната големина. Можнна и се, иако ретки, и многу сериозни компликации во бременоста, раѓањето и пуерпериумот. Најчесто е тоа поради некрозата на миомот. ==Лекување== ===Експектативно=== Многу од миомите не се третирaат, т.е не се подложувaат на лекување. Малите асиптоматски миоми се откриваат дури во текот на гинеколошкиот преглед. Бидејќи кај миомот можат да настанат дегенеративни промени и компликации, потребно е на секоја жена со миом да и се советувa редовни гинеколошки прегледи.Ако се појават неуредни крвавења, болки или кој и да било други симптоми, болната треба веднаш да бара довет од лекарот. ===Палијативно=== Ако симптомите се благи, слаби, на пр. туку што назначени монорагии, тогаш се препорачува палијативна постапка, мирување во постела, давање на егрометрин во текот на крвавењето, евентуално давање на машки [[полови хормони]]. Така се постапува сè до менопаузата, кога миомите сами атрофираат. Слично се постапува и кај миомите без поголеми компликации( се мисли на миомите кои не даваат поголеми компликации), а постојат контраиндикации за оперативен зафат(срцеви, бубрежни болести) ===Хируршка терапија=== Таа е индицирана кога туморите се поголеми, кога растат, кога крвавењата се значителни и кога настапуваат компликации. Кај младите жени најчесто доаѓа предвид кистерктомија, отстранување на целата матка ппо абтоменален и вагинален пат. За лекувањето на миомите се користат следните хируршки зафати: *'''Миомектомија''' - оперативен зафат при кој се отстрануваат миомите, без при тоа да се отстрани и дел од здравото ткиво. Се препорачува за жени кои имаат намера да раѓаат. Миомектомијата може да се изврши како класична операција на стомакот, лапароскопски или хистероскопски. Изборот на видот на операцијата зависни од местоположбата и големината на миомот. Негативна страна е што после операцијата може да се појават нови миоми. *'''Хистероктомија''' – операција при која се отстранува целата матка. Оваа операција е единствена сигурна гаранција дека миомите нема повторно да се појават. Се прави во случај на големи миоми со тешки крварења, ако жената нема намера веќе да раѓа деца и ако не се наоѓа близу до менопаузата. Може да се изврши како класична [[операција]] или во случај на помал миом и лапароскопски. *'''Ендометријална аблација''' – се уништува ендометриумот. После оваа операција кај половина од жените веќе не се јавува крварење, а кај повеќето од останатите е многу намалено. Негативна страна е што после овој зафат, жената повеќе не може да раѓа. *'''Миолиза''' – во миомот се внесува посебна игла и со пуштање на електрична струја или замрзнување миомот се уништува. Обично операцијата е лапароскопска. *'''Емболизација на миомот''' – многу мали парченца пластика или гел се внесуваат во крвниот сад кој го снабдува со крв миомот и се спречува дотокот на крв. Тоа предизвикува миомот да се намали. Се применува кај жени кои не сакаат повеќе да раѓаат. А исто така се прави и хемотерапија, радиоактивно зрачење. ==Галерија== <gallery> File:9cmFibroidPelvicCongestionS.png|Многу голем (9&nbsp;cm) миом на утерусот кој може да се види со помош на рендгенска слика. File:9cmFibroidUS.png|Многу голем (9&nbsp;cm) миом на утерусот кој може да се види со помош на ултразвук. File:Leiomyoma of the Uterus.jpg|Релативно голем миом File:UterineFirboid.png|Мал миом кој може да се види со помош на ултразвук File:Calcifiedfibroids.PNG|Два миоми на утерусот </gallery> == Надворешни врски == {{Medical resources | DiseasesDB = 4806 | ICD10 = {{ICD10|D|25||d|10}} | ICD9 = {{ICD9|218}} | ICDO = | OMIM = 150699 | MedlinePlus = 000914 | eMedicineSubj = radio | eMedicineTopic = 777 | MeshID = D007889 }} # Гинекологија и акушерство-Проф. д-р Предраг Дрбњак, Проф. д-р Едуард Баршиќ, Дец. д-р Глигор Палачевски # [http://natalijakocoska.blogspot.com Миом на матка] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Болести]] [[Категорија:Онкологија]] [[Категорија:Патологија]] s84cac8n8tsy3d1iwi3k71kc5mtxvw6 0 122250 5649277 5461421 2026-10-23T23:08:10Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5649277 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Epidaurus Theater.jpg|мини|400px|Панорамски изглед на [[Хеленски]]от театар во [[Епидаур]]]] '''Театарот на Стара Грција''', или '''античка Грчка драма''', е [[театарска]] [[култура]] која што цутела во [[Стара Грција]] помеѓу 550 г. – 220г. п.н.е. .[[Градот-држава]] [[Атина]], којшто станал значајна културна, политичка и воена сила за време на овој период, бил центар каде што театарот бил [[втемелен]] како дел од [[фестивал]] наречен [[Дионисија]] кој му оддавал почести на богот [[Дионис]]. [[Трагедијата]] (крај на 6. век п.н.е), [[комедијата]] (486 п.н.е), и [[сатирата]] биле трите [[драмски]] [[жанрови]] коишто се појавиле таму. Атина го пренесувала фестивалот и во своите бројни колонии и сојузници со цел да промовира заеднички [[културен идентитет]]. Западниот театар произлегува од Атина и неговата драма имала значајно и долготрајно влијание врз [[Западната култура]] во целост. == Значење == Зборот τραγῳδία (''tragoidia''), од кој е изведен англискиот збор „[[трагедија]] “, е [[комбиниран збор]] од два [[грчки]] збора: τράγος (tragos) or "коза" и ᾠδή ([[ode)]] со значење "песна", од ἀείδειν (''aeideion''), "пее".<ref>[http://m-w.com/dictionary/tragedy Merriam-Webster definition of tragedy]</ref> Ова значење укажува на поврзаноста со обичаите во античките [[Дионисови култови.]] Сепак е невозможно со сигурност да се знае како овие [[ритуали за плодност]] станале основа на трагедијата и [[комедијата]].<ref name="Redgeway">[[William Ridgeway]], ''Origin of Tragedy with Special Reference to the Greek Tragedians'', p.83</ref> == Потекло == Како што знаеме Грчката трагедија била создадена пред 532 година п.н.е., кога [[Теспис]] бил најраниот забележан драматург. Како победник на првиот театарски натпревар одржан во Атина, тој бил ''егзарх'', или водач на [[дитирамбите]] прикажувани во и околу Атика, посебно во руралната [[Дионисија]].<ref>Albrecht Dihle, Manfred Malzahn - „Greek and Latin literature of the Roman Empire“, 1994, Routledge, стр. 92</ref> Сè до времето на Теспис, дитирамбот се развил многу пошироко од неговите култни основи. Под влијание на херојските епопеи, дорските хорски лирски песни и иновациите на поетот Арион, станале наративен жанр сличен на балада. Теспис веројатно помогнал во конечното преминување на дитирамбот во трагедија со додавање на ликови кои зборуваат (отколку да пеат) со нивниот сопствен глас(отколку единствен наративен рефрен). Поради ова Теспис најчесто се нарекува "Татко на трагедијата". Сепак, неговата важност е оспорувана и Теспис понекогаш се смета како 16-от последен во хронолошкиот ред на грчки трагичари. На државникот [[Солон,]] на пример, му се припишува пишувањето на поеми во кои ликовите зборуваат со нивниот сопствен глас и создавањето на говорни рецитати познати како [[рапсодии]] во епопеите на [[Хомер]] кои биле популарни на фестивалите пред 534 п.н.е<ref name="Brockett">Brockett, Oscar G. "History of the Theatre". Allyn and Bacon, 1999. Pp. 16–17</ref> На овој начин, вистинскиот придонес на Теспис во драмата е крајно нејасен, но неговото име е овековечено во општ термин за изведувач-a "теспиан". Драмските изведби биле многу важни за Атињаните – ова јасно се гледа со создавањето на фестивал на натпревар по трагедија во градот [[Дионисија]]. . Ова веројатно се организирало со цел да ја поттикне лојалноста на племињата на Атика (скоро создадени од [[Клистенес]]). Фестивалот е создаден околу 508 година п.н.е. Бидејќи сè до шестиот век не постоеле драмски тесктови, освен името на Теспис, ние ги знаеме уште и имињата на тројцата конкуренти: Корилус, Пратинас и [[Фриникус]]. На секој од нив му се припишува различна иновација на тоа поле. Повеќе е познато за Фириникус. Тој победил на првиот натпревар помеѓу [[511 г]].и [[508 г]].п.н.е. Тој создавал трагедии на теми и ликови кои подоцна биле искористени во златната доба, како што се ''Данаидс'', ''Феникиските жени '' и ''Алцестис''. Тој е првиот поет за кого знаеме дека употребувал историски лик - неговиот ''Падот на Милет'', создаден во 493-492 г. п.н.е., хронички ја запишал судбината на градот Милетиј откако бил освоен од Персијанците. Херодот известува дека "Атињаните јасно ја изразија својата тага за одземањето на Милети на многу начини, но посебно на следниов начин: кога Фриникус напиша претстава “Падот на Милет” и ја продуцираше, целиот театар плачеше. Тие го казнија Фриникус со илјада драхми за тоа што предизвикал катастрофа која што ги погодила толку лично и вечно ја забранија изведбата на таа претстава."<ref>[http://perseus.uchicago.edu/hopper/text.jsp?doc=Perseus:text:1999.01.0126:book=6:chapter=21 Herodotus, ''Histories'', 6/21]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Тој исто така се смета дека е првиот којшто употребил женски ликови (но не и женски изведувачи).<ref>Brockett, Oscar G. "History of the Theatre". Allyn and Bacon, 1999. USA. p.17</ref> == Нови откритија за време на Златното доба == После Големото разрушување на [[Атина]] од [[Персиската империја]] во [[480 п.н.е]]. градот и градската тврдина биле повторно изградени и театарот бил формализиран во сега дури поголем дел од Атинската култура и граѓанска гордост. Овој век вообичаено се смета како [[Златно доба]] на грчката драма. Најважен дел од годишнината на Дионис, која се одржувала еднаш во зима, еднаш во пролет, бил натпреварот помеѓу тројцата драматурзи на трагедија во [[Театарот на Дионис]]. Секој доставувал три трагедии, плус сатирична претстава (комична,[[пародиска]] верзија на митолошки лик ). Почнувајќи уште од првиот натпревар во [[486 п.н.е.]], секој драматург исто така доставувал и комедија. Аристотел тврди дека Есхилус додал втор глумец, а Софокле додал и трет глумец. Очигледно, грчките драматурзи никогаш не вметнувале повеќе од тројца глумци како основа на тоа што е познато за грчкиот театар. == Хеленистички период == Моќта на Атина опаѓа по поразот од Спартанците во [[Пелопонеската војна]]. Оттогаш, театарот повторно започнува да поставува трагедии на сцена. Иако изгледало дека театарските традиции на грчкиот театар се изгубиле, сепак тој продолжува во [[Хеленистичкиот]] период(периодот после освојувањето на [[Александар Велики]] во [[четвртиот век п.н.е.]] Сепак, првичната хеленска театрална форма не била трагедијата, туку [[Нова комедија]], комични епизоди за животот на обичните граѓани. Единствениот опширен драматург од тој период е [[Менандар]]. Една од најважните придонеси на Нова комедија е влијанието од Римската комедија, влијание кое може да се види од остатоците на делата од [[Плавт]] и [[Теренциј]]. == Одлики на зградите == Претставите имале хорска група до педесет луѓе <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://content.grin.com/data/7/27040.pdf |title=Paper on the Athens Theatre |accessdate=2009-06-10 |archive-date=2008-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081121045726/http://content.grin.com/data/7/27040.pdf |url-status=dead }}</ref> коишто ги изведувале во стихови придружени со музика, започнувајќи наутро и завршувајќи навечер. Просторот за изведба бил едноставен и полукружен , наречен ''оркестра'', каде хорот танцувал и пеел. Оркестрата која имала просечен пречник од 78 стапки, бил сместен на широка тераса во подножјето на врвот, наведната така што се создавал природен ''театрон'', буквално ''место за гледање'' Подоцна, зборот театар се применувал за театрон, оркестра и скене. Хорагос бил главниот член на хорот кој можел да ја воведе приказната, како лик кој е способен да дејствува заемно со другите ликови од претставата. Во почетокот театрите биле градени врз голема карпа за да го сместат големиот број на луѓе на сцената, како и големиот број на луѓе во публиката (до 14 000). Математичарите играле голема улога во конструкцијата на овие театри, како нивни конструктори требале да обезбедат [[акутисчни]] услови во нив, така што гласовите на ликовите можеле да се слушнат низ целиот театар, вклучувајќи и најгорните седишта. Сфаќањето на Грците за акустиката се споредува со сегашната сфаќање за уметноста, како и со пронаоѓањето на микрофоните, така што постојат многу малку современи големи театри кои имаат навистина добро озвучување. Првите седишта во грчките театри (други освен седењето на земја) биле дрвени, но околу 499 п.н.е. станало општо прифетно вметнувањето на камени блокови од страна на ридот, за да се создаде постојани, стабилни седишта. Тие се нарекувале "прохедрија" и биле резервирани за свештениците и за неколку почесни граѓани. Во [[465 п.н.е]]., драматурзите почнале да користат задна театарска завеса или сценски ѕид кој чѕо бил обесен позади сценатаи исто така служел за место каде глумците можеле да ги менуваат своите костими.Тоа се нарекувал [[скене]], или сцена. Смртта на ликот се слушала секогаш позади скенето, бидејќи се сметало несоодветно пред публиката да се покажува убиство.Во 425 г. п.н.е. сценски камен ѕид наречен параскенија, станал општ додаток на скените во театрите.Параскенијата била долг ѕид со испакнати страни, којшто имал врати влезни и излезни врати. Позади параскенијата се наоѓал проскенионот. Проскенионот ("преден дел на сцената") бил и бил сличен на денешниот модерен просцениум.Просцениумот се нарекува оној дел што ги дели публиката и сцената.Тоа е основата околу сценатаи дава чувство дека дејството се случува како во слика од рамка. Грчките театри исто така имале посебни влезови за глумците и за членовите на хорот, наречени [[пароди]].Пародите (множина од пародос) биле високи порти отворени кон оркестрата низ која влегувале изведувачите. Помеѓу пародите и оркестрата лежеле [[исодите]], ни кои влегувале и излегувале глумците. Кон крајот на 5 век п.н.е. во времето на Пелопонеската војна, [[скенето]], задниот ѕид, бил високи два ката. Горниот кат бил наречен епискенион. Некои театри исто така имале сцена за зборување која се крева на оркестрата наречена логион. === Сценски елементи === Постоеле неколку сценски елементи кои најчесто се употребувале во Грчкиот театар : * ''Махина'', a [[кран]] кој давал впечаток дека глумецот лета (оттаму [[''[[deus ex machina]]']]'). * ''Екиклема'',тркалезен вагон кој се употребувал да донесе мртви ликови за да ги види публиката. * Врати на покрив или слични отвори во земја да ги пренесуваат луѓето на сцена * ''[[[[Пинакес]]]]'', , слики коишто виселе на сцена за да го покаже нејзиниот пејзаж * '' Тиромата'', повеќе сложени слики изградени на второстапена сцена (трето ниво од земјата) * [[Театарски]] реквизити кои се употребувале за [[сатирични претстави,]]симболизирајќи ја [[плодноста]] во чест на богот [[Дионис]] * Во Хекеетидите на Есхил првпат во историја на европскиот театар на сцената се појавува лик што се бори сама со себеси, и призорот кога хорот со своите образложувања, молби и закани навалува на тој лик<ref>Eshil, Tragedije, Kultura, Beograd, 1966, str. XVI.</ref>. === Маски === [[Податотека:Tragic comic masks - roman mosaic.jpg|мини|десно|250px|Трагични комични маски Мозаик Хадрианс Вила.]] ==== Маски и ритуали ==== Грчкиот збор за маска ''просопон'' и бил значаен елемент во обожувањето на [[Дионис]] во [[Атина]], обично употребен во церемонијални обреди и прослави. Најмногу докази има во неколкуте слики на вазни од 5 век п.н.е. , како што на една од нив е прикажано како бог виси на дрво подолу со украсна облека и танцувањето на идолопоклониците, како и вазната на ''Промонис'' [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/image?lookup=1993.01.0669] , , која ги прикажува глумците како се подготвуваат за [[сатирска драма]] .<ref name="Vervain 2004. p.255">Vervain, Chris and David Wiles, “The Masks of Greek Tragedy as Point of Departure for Modern Performance.” New Theatre Quarterly 67, Cambridge University Press: Cambridge, 2004. p.255</ref> Не постојат материјални докази, бидејќи маските се изработувале од органски материјали кои не се сметале за трајни, и на крај после претставите биле посветувани на олтарот на Дионис. Сепак, познато е дека маската се употребувала уште од времето на [[Есхилус]] и се смета дека е една од значајните стандарди на грчкиот театар <ref>Varakis, Angie. “Research on the Ancient Mask,” Didaskalia, Vol. 6.1 Spring 2004, [http://www.didaskalia.net/issues/vol6no1/varakis.html]</ref> ==== Детали на маските ==== Илустрации на театарските маски од 5 век покажуваат маска во вид на шлем, која го покривала целото лице и глава, со дупки за очите и мал отвор за устата, како и вметната перика. Интересно е да се забележи дека овие слики никогаш не ги покажуваат актуелните маски на глумците во претставите. Тие најчесто се покажани како се употребувани од глумците пред или после претставата, оној лиминален простор помеѓу публиката и сцената, помеѓу митот и реалноста .<ref name="Vervain 2004. p.255"/> Ова го покажува начинот на кој маската била „претопена“ со лицето и му дозволувала на глумецот да се претопи во улогата.<ref>Vervain, Chris and David Wiles, “The Masks of Greek Tragedy as Point of Departure for Modern Performance.” New Theatre Quarterly 67, Cambridge University Press: Cambridge, 2004. p.256]</ref> Како резултат на тоа, маската го трансформирала глумецот како и меморизирањето на текстот. Затоа, претставите во Стара Грција не го разликувале маскираниот глумец од театарскиот глумец. Изработувачите на маските се нарекувале ''скевопиос'' или „изработувач на мерки“, па оттаму се наведува на тоа дека нивна улога содржела бројни обврски и задачи. Маските најчесто биле лесни изработени од органски материјали како тврд лен, кожа, дрво или плута, со перика од човечко или животинско потекло <ref>Brooke, Iris. “Costume in Greek Classical Drama.” Methuen, London: 1962. p.76</ref> Поради визуелните ограничувања кои се наметнувале со овие маски, нужно било глумците да слушаат со цел да се ориентираат и балансираат самите. Оттаму, се верува дека ушињата биле покриени со значителна количина на коса, не само таа од шлемот маска. Отворот за уста бил релативно мал, заштитувајќи устата да се вид за време на претставата. Вервејн и Вајлс постулираат дека оваа мала големина ја отфрла идејата дека маската функционирала како [[мегафон]], како што првично било претставено во шеесеттите години <ref name="Vervain 2004. p.255"/> Грчкиот изработувач на маски Танос Воволис сугерира на тоа дека маската служи за резонатор за главата, па оттука ја подобрува вокалната акустика и го менува нејзиниот квалитет. Ова води до зголемена енергија и присуство, овозможувајќи за покомплетна преобразба на глумецот во неговиот лик <ref name="didaskalia.net">Vovolis, Thanos and Giorgos Zamboulakis. “The Acoustical Mask of Greak Tragedy.” Didaskalia Vol. 7.1 [http://www.didaskalia.net/issues/vol7no1/vovolis_zamboulakis.html]</ref> ==== Функции на маската ==== Во голем театар од отворен тип, како на пример [[Театарот на Дионис]] во [[Атина]], класичните маски можеле да го доловат лицето на ликот поблиску до публиката, посебно штом тие имале нагласени и претерани одлики и изрази на лицето.<ref name="didaskalia.net"/> Тие овозможувале глумецот да се појавува еднаш и повеќепати во неколку различни улоги, па оттука спречувале публиката да го идентификува глумецот со еден специфичен лик. Нивните варијации и помагале да публиката да разликува пол, возраст и социјален статус, со цел да открие промена во појавата на одреден лик т.е. Едип после сопственото ослепување <ref>Brockett, Oscar G. and Robert Ball. “The Essential Theatre.” 7th Ed. Harcourt Brace, Orlando: 2000. p.70].</ref> Единствени маски исто така биле создавани за посебни карактери и настани во претставата[[Бесните]] во [[Есхилус]]’ ''[[Евменид]]'' и [[Пентеус]] и [[Кадмис]] во ''[[Бахае]]' на [[Еврипид]]’ . Понесена од хорот, маската создавала чувство на единство и униформираност, додека претставувала повеќегласни личности или единствен организам и истовремена охрабрена взаемна зависност и извнредна чувствителност помеѓу секој поединец во групата. ==== Други детали на костимите ==== Глумците во овие претстави кои имале трагични улоги носеле чизми наречени ''котурнуси'' коишто ги подигале погоре од другите глумци. Глумците со комични улоги носеле чевли со тенок [[ѓон]], наречени [[чорапи]]. Поради ова, на драмската уметност понекогаш се алудира како на [[Чорапи и уличен свирач]] Со цел да се играат женски улоги, глумците носеле „постернеда“ (дрвена структура однапред на градниот кош, за да ги имитираат женските гради) и „прогастреда“ однапред на стомакот. [[Мелпомена]] е [[музата]] на трагедијата и често е прикажана како држи трагична маска и носи котурнус.Талија музата на комедијата и често се асоцира на маската за комедијата и комичните '''чорапи''' == Значајни драматурзи (подредени хронолошки со значајни дела/остатоци) == === Трагедии === * [[Есхилус]] (525 – 456 п.н.е): ** ''[[Персијанците]]'' (472п.н.е.) ** ''[[Седумтемина против Теба]]'' (467п.н.е.) ** ''[[Молителите]]'' (463 п.н.е) ** ''[[Орестија]]'' (458 п.н.е., трилогија вклучувајќи го ''[[Агамемнон]]'' ''[[Носачите на вино]]'' и ''[[Евменидис]]'') ** ''[[Скокот на Прометеј]]'' (авторството и датумот на изведба сѐ уште се спорни) * [[Фириникус]] (~511 п.н.е.): ** ''[[Падот на Милет]]'' (доцна 500 п.н.е.) * [[Софокле]] (495-406 п.н.е.): ** ''[[Игрите на Теба]]'' или ''[[Циклусот на Едип]]'' ** ''[[Антигона]]'' ( 442 п.н.е.) *** ''[[Кралот Едип]]'' ( 429 п.н.е) *** ''[[Едип во Колонијата]]'' (401 п.н.е. посмртно) ** ''[[Ајакс]]'' (непознат автор, се претпоставува порано во кариерата) ** Трахиниа (непознат автор) ** ''[[Електра]]''(непознат автор, се претпоставува подоцна во кариерата) ** ''[[Филоктет]]'' (409 п.н.е) ** ''[[Алцестис]]''(438 п.н.е) ** ''[[Медеа]]'' (431 п.н.е) ** ''[[Хиполит]]'' (428 п.н.е) ** ''[[Електра]]''( 420 п.н.е) ** ''[[Сизиф]]''(415 п.н.е) ** ''[[Бахаи]]'' (405 п.н.е посмртно) === Комедии === * Аристофан ( 446-388 п.н.е.), водечки извор за Грчката [[стара комедија]] ** ''[[Ахарнијанците]]'' (425 п.н.е) ** ''[[Витезите]]'' (424 п.н.е.) ** ''[[Облаци]]'' (423 п.н.е.) ** ''[[Оси]]''' (422 п.н.е.) ** ''[[Мир]]'' (421 п.н.е.) ** ''[[Птици]]'' (414 п.н.е.) ** ''[[Лизистрата]]''(411 п.н.е.) ** ''[[Тезмофориазуса]]''(c. 411 п.н.е) ** ''[[Жаби]]'' (405 п.н.е) ** ''[[Пратенички]]''(c. 392 п.н.е) ** ''[[Plutus]]'' (388 п.н.е) * [[Менадер]](c. 342-291п.н.е), водечки извор за грчката [[Нова комедија]] ** ''[[Дисколо]]'' (317 п.н.е.) == Наводи == {{reflist}} == Белешки == * Brockett, Oscar G. and Robert Ball. ''The Essential Theatre.'' 7th Ed. Harcourt Brace, Orlando: 2000 * Brooke, Iris. ''Costume in Greek Classical Drama.'' Methuen, London: 1962 * Buckham, Philip Wentworth, [http://books.google.com/books?id=IjAZAAAAYAAJ&printsec=frontcover&dq=The+Theatre+of+the+Greeks ''Theatre of the Greeks''], London 1827. * Davidson, J.A., ''Literature and Literacy in Ancient Greece, Part 1'', [[Phoenix (classics journal)|Phoenix]], 16, 1962, pp.&nbsp;141–56. * ibid., ''Peisistratus and Homer'', ''TAPA'', 86, 1955, pp.&nbsp;1–21. * {{наведена книга | last = Easterling | first = P.E. (editor) | authorlink = P. E. Easterling | title = The Cambridge Companion to Greek Tragedy | location = Cambridge, U.K. | publisher = Cambridge University Press| year = 1997 | isbn = 0521412455 | url = https://books.google.com/books?id=Fy4iSjY2VTYC}} * Easterling, Patricia Elizabeth; Hall, Edith (eds.), [http://www.cambridge.org/catalogue/catalogue.asp?isbn=0521651409 ''Greek and Roman Actors: Aspects of an Ancient Profession''], Cambridge University Press, 2002. ISBN 0-521-65140-9 * Else, Gerald P. ** ''Aristotle's Poetics: The Argument'', Cambridge, MA 1967. ** ''The Origins and Early Forms of Greek Tragedy'', Cambridge, MA 1965. ** ''The Origins of ΤΡΑΓΩΙΔΙΑ'', Hermes 85, 1957, pp.&nbsp;17–46. * Flickinger, Roy Caston, ''The Greek theater and its drama'', Chicago, University of Chicago Press, 1918 * Freund, Philip, ''The Birth of Theatre'', London : Peter Owen, 2003. ISBN 0-7206-1170-9 * Haigh, A.E., ''The Attic Theatre'', 1907. * Harsh, Philip Whaley, ''A handbook of Classical Drama'', Stanford University, California, Stanford University Press; London, H. Milford, Oxford University Press, 1944. * Lesky, A. ''Greek Tragedy'', trans. H.A., Frankfurt, London and New York 1965. * Ley, Graham. ''A Short Introduction to the Ancient Greek Theatre.'' University of Chicago, Chicago: 2006 * McDonald, Marianne, Walton, J. Michael (editors), ''The Cambridge companion to Greek and Roman theatre'', Cambridge ; New York : Cambridge University Press, 2007. ISBN 0-521-83456-2 * [[Richard Green Moulton|Moulton, Richard Green]], ''The ancient classical drama; a study in literary evolution intended for readers in English and in the original'', Oxford, The Clarendon Press, 1890. * Pickard-Cambridge, Sir Arthur Wallace ** ''Dithyramb, Tragedy, and Comedy '', Oxford 1927. ** ''The Theatre of Dionysus in Athens'', Oxford 1946. ** ''The Dramatic Festivals of Athens'', Oxford 1953. * {{наведена книга|title=Greek Tragedy|author=Rabinowitz, Nancy Sorkin|location=Malden, MA|publisher= Blackwell Pub|year=2008|isbn=9781405121606}} * [[William Ridgeway|Ridgeway, William]], ''Origin of Tragedy with Special Reference to the Greek Tragedians'', 1910. * Riu, Xavier, ''Dionysism and Comedy'', 1999. [http://ccat.sas.upenn.edu/bmcr/2000/2000-06-13.html] * Ross, Stewart. ''Greek Theatre.'' Wayland Press, Hove: 1996 * [[August Wilhelm von Schlegel|Schlegel, August Wilhelm]], ''Literature'', Geneva 1809. [http://www.gutenberg.org/etext/7148] * Sommerstein, Alan H., [http://books.google.com/books?id=GDtcVHeBO_4C&printsec=frontcover&dq=greek+drama+and+dramatists ''Greek Drama and Dramatists''], Routledge, 2002. * Sourvinou-Inwood, Christiane, ''Tragedy and Athenian Religion'', Oxford:University Press 2003. * Varakis, Angie. “Research on the Ancient Mask,” Didaskalia, Vol. 6.1 Spring 2004, [http://www.didaskalia.net/issues/vol6no1/varakis.html]. * Vervain, Chris and David Wiles, ''The Masks of Greek Tragedy as Point of Departure for Modern Performance.'' New Theatre Quarterly 67, Cambridge University Press: Cambridge, 2004. * Vovolis, Thanos and Giorgos Zamboulakis. ''The Acoustical Mask of Greak Tragedy.'' Didaskalia Vol. 7.1 [http://www.didaskalia.net/issues/vol7no1/vovolis_zamboulakis.html]. * Wiles, David. ''Greek Theatre Performance: An Introduction.'' Cambridge University Press, Cambridge: 2000 * ibid. ''The Masked Menander: Sign and Meaning in Greek and Roman Performance'', 1991. * Wise, Jennifer, ''Dionysus Writes: The Invention of Theatre in Ancient Greece'', Ithaca 1998. [http://www.utpjournals.com/product/utq/691/writers34.html review] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060909164437/http://www.utpjournals.com/product/utq/691/writers34.html |date=2006-09-09 }} * Zimmerman, B., ''Greek Tragedy: An Introduction'', trans. T. Marier, Baltimore 1991. == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20191003061602/http://www.theatrehistory.com/ancient/greek.html Ancient Greek theatre history and articles] * [http://www.iolani.org/usacad_eng_eng10dterms_cw9404.htm Drama lesson 1: The ancient Greek theatre] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060528183243/http://www.iolani.org/usacad_eng_eng10dterms_cw9404.htm |date=2006-05-28 }} * [http://www.greektheatre.raconter.net Theatre of ancient Greece: The Origins of Theater] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100507030311/http://www.greektheatre.raconter.net/ |date=2010-05-07 }} * [http://www.greektheatre.gr/ Ancient Greek Theatre] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20171220043027/http://www.greektheatre.gr/ |date=2017-12-20 }} * [http://www.whitman.edu/theatre/theatretour/home.htm The Ancient Theatre Archive, Greek and Roman theatre architecture] - Dr. Thomas G. Hines, Department of Theatre, [[Whitman College]] * [http://www.whitman.edu/theatre/theatretour/glossary/glossary.htm Greek and Roman theatre glossary] * [https://web.archive.org/web/20190906165834/http://people.hsc.edu/drjclassics/lectures/theater/ancient_greek_theater.shtm Illustrated Greek Theater] - Dr. Janice Siegel, Department of Classics, [[Hampden-Sydney College]], Virginia [[Категорија:Театар]] qz7g7qc9zd2dmoikoolxe5wv932upmr 0 122824 5649283 5364923 2026-10-23T23:38:42Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5649283 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за монарх | title = Апостолски крал на Унгарија | name = Иштван I | full name = | image = Aftnn King Stephen, who we reckon was responsible for Christianity in eastern Europe.jpg | imgw = | caption = Статуа на Иштван I | succession = | reign = 997 - 1000/1 (голем везир на Унграрците)<br /> 1000/1 - 1038 (крал на Унгарија) | coronation = | predecessor = [[Геза]] (голем кнез на Унгарците) | successor = [[Петар I Орсеоло|Петар I]] | regent = | succession1 = | reign1 = | coronation1 = | predecessor1 = | successor1 = | regent1 = | titles = | heir = | spouse = [[Гизела Баварска]] | issue = [[Свети Емерик]] | royal house = [[Арпадовци]] | royal anthem = | father = [[Геза]] | mother = [[Шаролт]] | date of birth = ? (967-975) | place of birth = [[Естергом]], [[Кралство Унгарија]] | date of death = [[15 август]] [[1038]] | place of death = [[Естергом]], [[Кралство Унгарија]] | place of burial= [[Секешфехервар]], [[Унгарија]] |}} '''Свети Стефан I''' ([[унгарски]]: ''I. (Szent) István''; [[латински]]: ''Sanctus Stephanus'') ([[Естергом]], 967/969/975 - Естергом<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.bgrg.sulinet.hu/tant/inf/verseny/Kecskemet/SAMANDOB/g44.htm |title=István halála |accessdate=2009-06-16 |archive-date=2009-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090212204014/http://www.bgrg.sulinet.hu/tant/inf/verseny/Kecskemet/SAMANDOB/g44.htm |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.esztergom.hu/files/DownloadFile?topic=esztergom\files.nsf&did=5554837333692F42C12573020035815A&filename=esztergom_delivarosresz_szabalyozasi_terv.pdf Esztergom.hu]</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://mek.oszk.hu/04000/04092/html/ |title=Hankó Ildikó: Királyaink Tömegsírban |accessdate=2009-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305060242/http://mek.oszk.hu/04000/04092/html/ |archive-date=2016-03-05 |url-status=dead}}</ref> или [[Секешфехервар]], {{починал на|15|август|1038}}) — [[голем везир на Унгарците]] (997-1000) и првиот [[крал на Унгарија]] (1000-1038). Тој успеал да ја зацврсти унгарската контрола во [[Панонска низина|Панонската низина]], го вовел [[христијанство]]то како примарна религија во земјата, а често се споменува дека тој е создавачот на [[Кралство Унгарија|кралството Унгарија]]. Тој бил [[канонизација|канонизиран]], заедно со неговиот син [[Свети Емерик|Емерик]] и [[Свети Герард|Герард Сагредо]] на 20 август 1083, со што станал еден од најпопуларните светци во Унгарија. == Рани години == Вистинското име на Иштван било ''„[[Вајк]]“''<ref name=Britannica>{{наведена енциклопедија|title=Stephen I|url=http://britannica.com/EBchecked/topic/565415/Stephen-I|encyclopedia=[[Енциклопедија Британика]]|publisher=Encyclopædia Britannica, Inc.|year=2008|accessdate=2008-07-29}}</ref><ref>Тој бил наречен ''„Вајк“'' од страна на [[Титмар Мезербуршки]]. „Вајк“ е најверојатно [[туркиски јазици|туркиско]] име, што во превод значи ''„богат“'' или ''„херој“'', но можеби името потекнува од унагсркиот збор за путер ''„вај“''.</ref> во [[Естергом]]<ref name=Britannica/>. Неговиот татко бил [[голем везир на Унгарците|големиот везир]] [[Геза]]<ref name=Britannica/>, а негова мајка била [[Шаролт]]<ref name=History>{{наведена книга|title=History of Latin Christianity|url=http://books.google.com/books?id=6iqEkINoXdgC&printsec=titlepage&hl=hu#PPA398,M1|pages=398|publisher=Michigan State University|accessdate=2008-07-29}}</ref>, ќерка на Ѓула од [[Трансилванија]]<ref>Некои полски извори, посочуваат дека неговата мајка била полската принцеза Аделаида од династијата [[Пјастови]]. Таа била втората жена на Геза, по смртта на Шаролт, но оваа верзија главно се отфрла од најголемиот број на историчари.</ref>, кој бил унгарски благородник, покрстен во Византија.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=The Penny Cyclopædia of the Society for the Diffusion of Useful|url=http://books.google.com/books?id=qlYMAAAAYAAJ&printsec=titlepage&hl=hu#PPA29,M1|page=29|accessdate=2008-07-31}}</ref> Иако Шаролт била покрстена и станала [[Православие|православна]] на дворот од својот татко <ref>{{Наведена мрежна страница|title=Foundation for Medieval Genealogy|url=http://fmg.ac/Projects/MedLands/HUNGARY.htm#_ftnref230|accessdate=2008-07-29}}</ref> од страна на византискиот патријарх Хиеротеос,<ref name=History/><ref name=Catholic>{{Наведена мрежна страница|title=Országalapító királyunk és a keleti hagyományok kapcsolatáról|language=hu|url=http://ujember.katolikus.hu/Archivum/2005.08.21/0201.html|work=Új Ember (Catholic weekly)|date=2005-08-21|accessdate=2008-07-30|archive-date=2014-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20140429044126/http://ujember.katolikus.hu/Archivum/2005.08.21/0201.html|url-status=dead}}</ref> таа не настојувала многу да биде религиозна.<ref>{{наведена книга |title=The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary |url=http://books.google.hu/books?id=vEJNBqanT_8C&printsec=frontcover#PPA27,M1 |last=Engel |first=Pal |authorlink= |author2=Andrew Ayton |year=2005 |publisher= |location= |isbn=185043977X |pages=27 }}</ref>. Според легендите, Вајк бил покрстен од светецот [[Адалберт Прашки]].<ref name=Encyclopedia>{{наведена енциклопедија|title=St. Stephen|url=http://www.newadvent.org/cathen/14287a.htm|encyclopedia=[[Католичка енциклопедија]]|accessdate=2008-07-30}}</ref><ref>"Legenda maior Sancti Regis Stephani" („Големата легенда за кралот Свети Стефан“)</ref> Нему му било дадено христијанското име Стефан (Иштван) во чест на светецот [[Свети Стефан]].<ref>Името „Стефан“ потекнува од грчкото στεφανος („стефанос“), што значи „крунисан“</ref> Христијанското име, можеби било избрано и поради тоа што, зборот во превод не значи само „круна“, туку на иврит, истиот значи „норма“ или „стандард“.<ref>Според [[Златна легенда|Златната легенда]] од [[Јаков Ворагински]]</ref> Така, мисијата на Свети Стефан била да ѝ обезбеди норма на Унгарија со [[Света круна на Унгарија|Светата круна]] (наречена и [[Доктрина на светата круна]]). И покрај тоа, друга причина била тоа што, Стефан како свршеник на жена од диоцезата Пасау, сакал да направи нешто во чест на главниот светец од Пасау. Денес, катедралата во Пасау е наречена по него (Свети Стефан). Кога Стефан пораснал, големиот везир Геза собрал собрание на кое било одлучено Стефан да го наследи неговиот татко, како монарх на [[Унгарци]]те.<ref>''Legenda maior Sancti Regis Stephani'' ''(„Големата легенда за кралот Свети Стефан“)''</ref> Оваа одлука, сепак била спротивна на унгарскиот племенски обичај, според кој правото на наследство му се доверувало на најстарата личност која била блиска до владетелот. Стефан се оженил со [[Гизела Баварска]]<ref name=Britannica/>, ќерка на [[Хенрик II Баварски|Хенрик II Кавгаџијата]]<ref name=Britannica/> околу 995 или нешто подоцна.<ref>[[Херман од Рајхенау]]: ''Chronicon de sex ætatibus mundi (Хроника на шесте етапи на светот)''</ref> Преку овој брак, тој станал брат според правото на идниот цар на [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]] [[Хенрик II]]. [[Гизела Баварска|Гизела]] допатувала на дворот на нејзиниот маж, придружувана од германски витези.<ref>''[[Унгарска илустриран хроника|Илустрирана хроника]]''</ref> == Голем везир на Унгарците == Во 997, големиот везир и татко на Стефан Геза починал, па започнале борби за избор на негов наследник.<ref>''Legenda maior Sancti Regis Stephani'' ''(Големата легенда за кралот Свети Стефан)''</ref> Стефан се согласил да владее над Унгарците според христијанскиот принцип на [[божја милост]], додека неговиот чичко [[Копањ]], кој бил голем паган во [[Шомоѓ]] го имал вистинското право на наследник.<ref>''[[Унгарска илустрирана хроника|Илустрирана хроника]]''</ref> Постои можност дека двајцата се соочиле во битката крај [[Веспрем]] и Стефан, кој излегол како победник, ја презел титулата, голем везир на [[Унгарци]]те. Неговата победа, била првенствено поради неговата германска придружба, предводена од браќата Пазмањ и Хонт<ref>Некои автори ги нарекуваат [[Хонт-Позмањ|Познањ]] и [[Хонт-Позмањ|Хонт]], со тоа што, Познањ бил словачки земјопоседник во регионот Нитраn, но сепак изворите посочуваат на фактот дека и двајцата дошле на унгарскиот двор како придружба на принцезата [[Гизела Баварска|Гизела]].</ref>. Современите документи за основањето на манастирот во [[Панонхалма]] ја опишуваат битката како соочување меѓу Германците и Унгарците. Иако, Стефан ја наметнал својата моќ во Придунавие, некои делови од Унгарија сè уште не биле под негова власт. [[Податотека:Veszprem Istvanesgizella.jpg|thumb|десно|180px|Статуа на кралот Иштван I и [[Гизела Баварска|кралицата Гизела]] во [[Веспрем]] (Унгарија)]] Според унгарската традиција, папата [[Папа Силвестер II|Силвестер II]] со согласност на царот на Светото Римско Царство [[Отон III]] испратил величествена круна накитена со злато, намената за Стефан, со апостолски крст и писмо со благослов, со кое официјално бил признат како христијански крал на Унгарија. Подоцна, оваа традиција била толкувана како папско признавање на независноста на Унгарија од [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]]. Точниот датум на неговото крунисување е различно претставен, некаде Божиќ во 1000, а некаде 1 јануари 1001. Стефан I е тесно поврзан со [[Света круна на Унгарија|Светата круна]], наречена и [[Доктрина на светата круна]], што создава единствена традиција на [[Кралство Унгарија|кралството Унгарија]]. Според Хартвишката легенда, за време на неговата коронација, Стефан се посветил на круната со света невиност, со тоа запечатувајќи го договорот меѓу Бог и круната (оттаму потекнува изразот „света круна“). Овој договор, исто така претставува основа за [[Доктрина на светата круна|Доктрината на светата круна]] и основа за [[апостол]]ското [[кралство Унгарија]]. Денешната круна, која денес опстијува, најверојатно никогаш не била носена од кралот, бидејќи истата потекнува од 12 век, иако нејзиното потекло е спорно. == Прв крал на Унгарија == [[Податотека:St. Stephen, Esztergom.jpg|thumb|лево|150px|Статуата на кралот Иштван во неговиот роден град [[Естергом]]]] Според влијателната [[Унгарска илустративна хроника|Илустративна хроника]], првиот крал на Унгарија бил [[Атила]]. Но, и покрај тоа, во хрониките пишува дека Иштван I исто така се смета за прв крал на Унгарија. Образложено е меѓу историчарите, благодарение на записите на Иштван во „Приговори до Емерик“, во кои е запишано: „''Regale ornamentum scito esse maximum: sequi antecessores reges et honestos imitari parentos''“, што се преведува како: „Најголемото дело за кралството е да се следат старите кралеви и да се имитираат родителите“; ова значи дека Иштван се однесува на „старите кралеви“, коишто можеле да бидат само Атила и [[Нимрод]]. Ова исто така, би можело да значи дека уставот на кралството не бил донесен од Иштван, туку од неговите претходници. Потврдено е дека, уште пред или нешто по неговата коронација, Иштван I основал неколку [[бискупија|бискупии]], како на пример, оние во [[Веспрем]], [[Ѓер]], [[Калоца]], [[Вач]] и [[Бихар]]. Тој исто така ја основал и [[Естергомска архиепископија|Естегромската архиепископија]], со што создал организација независна од германските архиепископи. Иштван започнал да организира и територијално управување, основајќи неколку грофовии ''(comitatus, megye)'' во неговото кралство. Иштван ги отфрлил паганските обичаи и го засилил христијанството со бројни закони. Во неговиот прв декрет, издаден во почетокот од неговото владеење, тој наредил секои 10 села да изградат заедничка црква. Тој повикал странски свештеници во Унгарија, за да го покрстат населението во неговото кралство. Како негов надгледник служел светиот [[Астрик]], а како воспитувач на својот син [[Свети Емерик|Емерик]], Иштван го назначил свети [[Герард]]. Околу 1003, Иштван ја нападнал и освоил [[Трансилванија]], која била под контрола на неговиот вујко [[Ѓула]]. По оваа победа, Иштван основал бискупија во Трансилванија. Во следните неколку години, тој ги освоил и териториите на [[Црни Унгарци|Црните Унгарци]] во јужниот дел на Придунавие и таму ја формирал Печката бискупија. Кратко потоа, се верува дека склучил сојузништво со [[Самуел Аба]], водач на [[Кабари|кабарските]] племиња, населени во регионот [[Матра]]. Самуел се оженил со сестрата на Иштван, а подоцна станал третиот крал на Унгарија. На овој простор, Иштван ја основал Егерската бискупија. Иштван ги окупирал и областите под власт на [[Ахтум]], кој владеел на територијата на денешен [[Банат]]. На тоа место, тој ја основалч Чанадската бискупија. == Надворешна политика == [[Податотека:Chronicon Pictum P040 Szent István elfogatja Gyulát.JPG|220п|мини|Иштван го заробува Ѓула (''[[Унгарска илустрирана хроника|Илустрирани хроники]]''), 1360]] Иштван водел надворешна политика, склучувајќи сојузништво со [[Хенрик II Светиот]] против принцот [[Болеслав I]], кој ја проширил својата власт над териториите на просторот меѓу реките [[Морава]] и [[Вах]]. Иштван испратил трупи до царската војска, и по [[Будишински мир|Будишинскиот мир]] во 1018, полскиот принц морал да му отстапи територии. Кратко потоа, Иштван испратил трупи и му помогнал на [[Болеслав I]] во неговиот поход против [[Киевска Русија]]. Во 1018, Иштван ја предводел војската против [[Самоилово Царство|македонското царство]], како сојузник на [[Византиски владетели|византискиот цар]] [[Василиј II Македонецот]] и собрал неколку реликвии за време на својот поход. По смртта на [[Хенрик II Светиот|Хенрик II]] (3 јули 1024), Иштван го прекинал германското сојузништво, бидејќи новиот цар на [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]] [[Конрад II (Свето Римско Царство)|Конрад II]] ја потврдил доминацијата над [[Кралство Унгарија|кралството Унгарија]], додека Иштван ја побарал грофовијата Баварија за својот син [[Емерик]], кој бил најблискиот роднина на покојниот [[Хенрик II Светиот|Хенрик II]]. Во 1027, Иштван го уапсил [[Вернер Стразбуршки]], кој бил испратен како гласник од страна на царот [[Конрад II (Свето Римско Царство)|Конрад II]] во [[Византија]]. Во 1030, царот ја предводел својата војска против [[Унгарија]], но трупите на Иштван го одбиле нападот. Примирјето од оваа војна било склучено во 1031, а териториите меѓу реките [[Леита]] и [[Фиша]] ѝ биле доделени на Унгарија. == Мисионери и имигранти == [[Податотека:HUF 10000 1997 obverse.jpg|мини|десно|240п|Кралот Свети Иштван на банкнота од 10.000 [[форинта|форинти]]]] За време на владеењето на Иштван, бројни мисионери од западна Европа и Византија дошле во Унгарија. Редот на [[Бенедиктинци]]те бил првиот, кој се проширил и во Унгарија. Секој манастир во земјата не бил само религиозен центар, туку и центар на цивилизацијата. Монасите го исистиле просторот на шумите, ја култивирале земјата и ги оградиле населените места во кои доаѓале колонисти. Мисионерите од западноевропските земји ги учеле [[Унгарци]]те на нивниот начин на живот, на водењето на домаќинството во нивните земји и на организацијата на земјоделството, иако нивна главна цел било покрстувањето на населението. Венецијанските свештеници ја наметнале латниницата како официјално писмо на унгарскиот јазик. Покрај монасите и мисионерите, во Унгарија дошле и многу трговци и занаетчии, а имиграцијата во земјата била особено забрзана со епидемијата на болести во другите делови на Европа. == Последните години == [[Податотека:IstvanKiraly sculpture miskolc.jpg|180п|мини|Статуа на кралот на [[Мишколц]]]] Иштван настојувал да се повлече од својата функција до крајот на животот и власта да му ја препушти на синот [[Свети Емерик|Емерик]], но Емерик бил повреден во ловечка несреќа и умрел во 1031. Зборовите на Иштван во знак на жалост биле: <blockquote>Смртта го зема според смртната одлука на Бог, но лошотијата нема да ја смени неговата душа и погрешните воображувања нема да го измамат неговиот разум - како што [[книга на мудроста|книгата на мудроста]] учи за раната смрт.</blockquote> За загубата на синот, Иштван жалел долго време, што влијаело врз неговото здравје. Тој се помирил, но никогаш повеќе не ја вратил својата природна виталност. Останувајќи без деца, не можел да најде некој меѓу неговите роднини, кој би бил способен да владее со земјата до тој степен, одржувајќи го христијанскиот дух на нацијата. Тој не сакал да му го довери кралството на неговиот братучед, грофот Вазул, кој според него ги почитувал паганските обичаи. Занемарениот гроф бил дел од обидот за убиство на Иштван, кој бил безуспешен, а Вазул ги изгубил очите и ушите. Неспособен да избере наследник, кралот Иштван починал на празнувањето на [[Успение на Пресвета Богородица|успението на Пресвета Богородица]] (28 август/15 август) во 1038 година во [[Секешфехервар]], каде што и бил погребан. Неговата великодушност и дела се вели дека биле сожалувани во наредните 3 години.{{Fact|date=August 2007}} == Наследство == [[Податотека:StefanIHongarije.jpeg|180п|десно|мини|Свети Стефан од Унгарија]] По смртта на Иштван, неговиот внук, [[Петар Орсеоло]], и неговиот зет, [[Самуел Аба]], се бореле за кралската круна. Поминале 9 години, откако неговиот братучед [[Андраш I]] бил крунисан за крал на Унгарија во 1047, обновувајќи ја династијата на Арпадовците. Според унгарската историографија, Петар и Самуел се членови на династијата [[династија Арпадовци|Арпадовци]] и двајцата се сметаат за кралеви од оваа династија. Кратко по смртта на Иштван, се вели дека на неговиот гроб се појавиле лековити чуда. Иштван бил [[канонизација|канонизиран]] од страна на папата [[папа Григориј VII|Григориј VII]] како Свети Стефан од Унгарија во 1083, заедно со неговиот син [[Свети Емерик|Емерик]] и архиепископот [[Свети Герард|Герард]]. Со ова, Иштван станал првиот крал-исповедник кој станал светец. [[Катoлици]]те го почитуваат како светец и патрон на Унгарија, кралевите, смртта на децата, масоните, каменоресците и ѕидарите. Денот на празнување на светиот Стефан не бил вклучен во календарот на светците, бидејќи би се земал [[15 август]], кога се празнува успението на Пресвета Богородица. Празникот бил додаден во католичкиот календар на светците во 1631 како комеморација на празникот на светиот [[Бернард Клервоски]] на [[20 август]]. Во 1687, истиот бил преместен на [[2 септември]]. На овој ден, празникот се празнувал 282 години, сè до промените во календарот во 1969. Оттогаш, празникот се празнува на [[16 август]], ден на кој се празнува и празникот на [[Свети Јоаким|светиот Јоаким]]. Со тоа, денес празникот во чест на Свети Стефан од Унгарија се празнува на денот по денот на неговата смрт.<ref>"Calendarium Romanum" (Libreria Editrice Vaticana, 1969), стр. 100, 137</ref> [[Католици-традиционалисти|Католиците-традиционалисти]] и понатаму го празнуваат празникот посветен на ''„Свети Стефан, кралот и исповедникот“'' на [[2 септември]]. Сепак, во Унгарија, празникот се празнува на [[20 август]], ден на кој неговите причесни реликвии биле пренесени до градот на Буда. Овој ден е државен празник на Унгарија. [[Податотека:Crown of Saint Stephen.svg|130п|десно]] Десната рака на кралот, позната како ''„Светата десница“'' е сочувана како реликвија. Неговото тело било мумифицирано по неговата смрт{{Fact|date=February 2007}}, но гробот бил отворен и неговата рака била одвоена од телото неколку години подоцна. Освен ова, останале само неколку остатоци од неговите коски (овие остатоци се сочувани во неколку цркви во Унгарија). Унгарските Католици во чест на својот прв крал, еден ден во годината имаат можност да ја видат ''„Светата десница“''. Канонизацијата на светиот Стефан беше признаена и од [[Вселенскиот патријарх]] [[Вартоломеј I Цариградски|Вартоломеј I]] во 2000.<ref name=Catholic/> [[Света круна на Унгарија|Светата круна]] била изнесена од земјата во 1945 заради сочувување и ѝ била доверена на владата на [[САД]]. Круната се чувала во [[Американски депозитар на златни шипки|депозитарот во Форт Нокс]], каде се наоѓала до 1978, кога ѝ била вратена на нацијата, по наредба на [[Џими Картер]]. Од 2000, круната се наоѓа во зградата на унгарскиот парламент во Будимпешта. == Реформи == [[Податотека:Szt. István szobra Törley M. alkotása Bp. XVI. ker. (részlet).JPG|150п|десно|мини|Статуа на Свети Иштван во Будимпешта]] Реформите на Иштван биле спроведувани веднаш по неговото доаѓање на власт, кое се одликувало со борба против обичајните наследници. Неговите закони биле донесени според германскиот пример, но притоа сепак морале да се земат и условите во кои тогаш се наоѓала Унгарија. Иштван донел закони, кои може да се поделат во две групи. Првите биле пишани и биле донесени за време на неговото владеење, а вторите биле донесени непосредно пред неговата смрт и кратко потоа. Најпрвин, тој ги укинал племенските сојузи и ја централизирал Унгарија по примерот на владетелите од [[Каролинзи|Каролиншката династија]]. Државата била поделена на нови територијално-административни единици, наречени жупании, кои ги имало од 40 до 50. Неговото прифаќање на [[христијанство]]то, влијаело во донесувањето и на закони поврзани со религијата. Имено, Иштван донел закони со кои се наложувало, секои 10 села да имаат заедничка [[црква]] и сите верници да бидат обврзани да го празнуваат денот недела. Законите на Иштван направиле големи промени во начинот на живеење, кој се темелел на традиционалните историски обичаи. Со овие закони исто така биле укинати и неколку несвојствени работи, како што бил [[левират]]от. Новата, кралска власт била основана и организирана со седиште во Секешфехервар. Истата започнала со воведување на систем на плаќање со ковани пари и со наплата на јавните давачки. Во употреба биле странски пари. Била укината крвната одмазда, а власта била распоредена по територијален принцип. Во споредба со поранешниот номадски живот, новодонесените закони во земјоделството не довеле само до политички промени, туку и до економски и до промени во сите сфери на живеењето. Земјата станала дел од голем кралски имот, кој во додаток на власта содржел подароци во вид на територија. Одбивањето на ваквите територијални подароци не било несвојствено, бидејќи можеле лесно да се загубат, што било својствено за државните системи организирани во тоа време, кои се темелеле на територијалниот принцип. == Цитат == [[Податотека:Istvan-ChroniconPictum.jpg|мини|десно|160px|Минијатура на кралот (''[[Унгарска илустрирана хроника|Илустрирани хроники]]''), 1360]] [[Податотека:Chronicon Pictum P40.jpg|мини|десно|160px|Записи со Иштван (''[[Унгарска илустрирана хроника|Илустрирани хроники]]''), 1360]] За моќта како владетел, родител, воспитувач и оратор, посочува и следниот извадок од едно советодавно обраќање на Иштван кон својот син Емерик: {{cquote|Мој сакан сине, задоволство на моето срце, се надевам на твојот напредок, јас се молам, јас наредувам дека во секое време и во сè, се зајакнува твојата верност кон мене, ти можеш да покажеш наклонетост не само до твоите роднини и твоето семејство или до најзначајните, кои се водачи или богати луѓе или соседи или државници, туку и до странците и сите оние кои ти се приближуваат. Исполнувајќи ја твојата должност на овој начин, ти ќе ја достигнеш највисоката состојба на среќа. Биди миолстив спрема сите кои страдаат од насилство, зачувувајќи го секогаш во своето срце примерот на господарот кој вели: „Јас пожелувам милост и непожртвуваност.“ Биди трпелив со секого, не само со моќните, туку и со слабите.<br /> На крајот на краиштата биди силен како би се подигнал превисоко или лошата среќа би те спуштила надолу. Биди скромен во овој живот, кој Бог може да ти го продолжи. Биди навистина умерен и никого не казнувај или осудувај неумерено. Биди љубезен, така што никогаш нема да ѝ се спротивставиш на правдата. Биди чесен, така што никогаш на никого нема да му пружиш немилост. Биди невин. така што ќе можеш да ги избегнеш сите подмолности на желбата како болките на смртта.<br /> Сите овие доблести кои ги напоменав горе ја прават кралската круна и без нив никој не е подготвен да владее овде на земјата или да го посети небесното кралство.<ref>[http://www.economicexpert.com/a/Stephen:I:of:Hungary.htmlStephen I of Hungary]</ref>}} == Иштван I во уметноста == Кралот Иштван бил популарна тема во уметноста, особено во 19. век, кога во подем бил [[национализам|наационализмот]]. За унгарската нација, значајни се сликата ''„Баптизмот на Вајк“'' (1875) од [[Ѓула Бенцур]] и многу други статуи, кои го претставуваат кралот, а се наоѓаат во повеќе краеви на Унгарија. Последната довршена [[опера]] на унгарскиот композитор [[Ференц Еркел]] е насловена ''István király'' (1885) (''Кралот Иштван''). Најголемо дело во музиката кое го претставува ликот на Свети Иштван се [[Лудвиг ван Бетовен|Бетовеновите]] увертири за ''[[Крал Стефан (музика)|Крал Стефан]]'' и [[рок опера]]та од 1983 ''István, a király'' (Иштван, кралот) од [[Левенти Серењи]] и [[Јанош Броди]]. Серењиевото ''Veled, Uram!'' (2000) (Со тебе, мој господару!) беше продолжение на операта ''István, a király''. == Наводи == {{наводи|2}} == Поврзано == * [[Света круна на Унгарија]] == Литература == * Veszprémy László (szerk.): ''Szent István és az államalapítás'' (Osiris Kiadó, Bp, 2002) ISBN 963-389-315-1 * Uralkodók és dinasztiák, Magyar Világ Kiadó, 2001. * Magyarország uralkodói, Pannonica Kiadó, 2003. * Elekes Szentágotai Blanka: Kötelező olvasmányok == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Stephen I of Hungary}} * [http://www.cryingvoice.com/Christianity/HunIstvan.html Иштван I, првиот христијански крал] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160122053500/http://www.cryingvoice.com/Christianity/HunIstvan.html |date=2016-01-22 }} * [http://english.mnb.hu/Engine.aspx?page=mnben_notes&ContentID=3325 Слика на Иштван на банкнота од 10.000 форинти] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100710053110/http://english.mnb.hu/Engine.aspx?page=mnben_notes&ContentID=3325 |date=2010-07-10 }} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/889207.stm Репортажа на BBC од прославата на денот на светиот Иштван во Унгарија] * [http://www.1000ev.hu/index.php?a=2&k=1&f=258 Законите на Свети Иштван] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090603015319/http://www.1000ev.hu/index.php?a=2&k=1&f=258 |date=2009-06-03 }} {{start box}} {{succession box | title=[[Голем везир на Унгарците]] (997-1000/1)<br />[[Крал на Унгарија]] (1000/1-1038) | before= [[Геза]]| after= [[Петар I Орсеоло|Петар I]] | years=997-1038 }} {{end box}} {{Арпади}} {{Избрана}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Арпади]] [[Категорија:Унгарски монарси]] [[Категорија:Европски монарси од 10 век]] [[Категорија:Европски монарси од 11 век]] [[Категорија:Унгарски светци]] [[Категорија:Родени во 970-тите]] [[Категорија:Починати во 1038 година]] [[Категорија:Православни светци]] [[Категорија:Христијански светци од 11 век]] [[Категорија:Кралеви на Унгарија]] iq083ca1e9huetig8l98zo2a3gvoa3r 0 168499 5649166 5586842 2026-10-23T15:11:51Z Andrew012p 85224 5649166 wikitext text/x-wiki {{Christianity}} '''Раното христијанство''' е поим со кој се означува [[Историја на христијанството|историјата на христијанството]] од смртта на [[Исус Христос]] во околу [[30]] година до [[Прв вселенски собор|Првиот вселенски собир]] во [[Никеја]] во [[325]] година. Раното христијанство постоело како едно верско движење односно се сметало како секта во внатрешноста на [[Јудаизам|јудаизмот]] за да во текот на векот потполно се одвои од таа вера. Седиштето на новата религија во почетокот се наоѓало во [[Ерусалим]], но по неуспехот на [[Симон бар Кохба]] во востанието и [[Опсада на Ерусалим (70)|разрушувањето на храмот]], положбата на христијанската црква во градот се намалила. Во меѓувреме, престолнината на [[Римско Царство|Римското Царство]], градот [[Рим]] станал седиште на христијанството, а римскиот епископ станал најдоминантен помеѓу верниците кој подоцна ја добил титулата [[Папа]]. Во текот на ранохристијанскиот период, христијаните на повеќепати биле прогонувани од страна на римските цареви за да во времето на [[Константин I Велики]] стане официјална религија во империјата, а престолнината била преместена во [[Цариград]]. == Основање == Од побројните народи во империјата, [[Евреи]]те односно нивната вера [[јудаизам]] се издвојувала со [[монотеизам]], односно верување во еден [[Бог]]. Раното христијанство настанало на територијата на денешна [[Палестина]] и [[Израел]] и како таква во тоа време новата вера била сметена како [[секта]] која потекнува од јудаизмот. Првобитната христијанска црква била формирана по смртта на [[Исус]] и истата била формирана од страна на неговите следбеници и [[апостоли]] во [[Ерусалим]]. Според натписите на [[апостол Петар]], голем дел од еврејското население ја прифатиле новата религија и станала христијани. Членовите на новата религија во почетокот се нарекувале Назаретци, а подоцна биле нарекувани христијани. Заедницата на членовите ја сочинувале исклучиво Евреи кои сметале дека Исус е [[Месија]], односно [[Христос]] чие доаѓање произлегувало од еврејската книга [[Танах]]. Во христијанството оваа книга е позната како [[Стар завет]]. Голем дел од јудејските старешини ова ново движење го сметале за [[ерес|еретично]], а членовите на движењето биле исклучувани од еврејската заедница а честопати предавани на римската власт. Во овие околности, голем дел од учените во тоа време христијаните ги сметале како [[Антисемитизам|антисемитисти]]<ref>[http://www.pravoslavni-odgovor.com/Svet_oko_nas/zasto_su_gonili_Hriscane.htm Андреј Курајев, Поради што биле прогонувани Христијаните во паганскиот свет (српски)]</ref> . Раното христијанство во текот на [[1 век]] се оделило од јудаизмот. Така, во средината на [[1 век]], христијанското движење подводство на [[Апостол Петар]] станало претежно нееврејско. Христијаните продолжиле да ја ја почитуваат еврејската [[Библија]] создавајќи го [[Стариот завет]]. Од еврејската Библија биле отстранети некои делови, а спротивно од тоа биле додадени нови кои подоцна (како што е ѝ денес) биле вметнати во [[Нов завет|Новиот завет]]. Следбениците на [[Исус]] и Апостолите при своето проповедање успеале да создадат христијански заедници во [[Палестина]], [[Мала Азија]], [[Сирија]], [[Египет]], [[Северна Африка]] и [[Балкан|Балканскиот Полуостров]]. Јазикот кој бил користен во тоа време од страна на христијаните бил [[грчки јазик|грчкиот]]. Во антиката, религијата обично била поврзана со одреден народ или град. Затоа се смета дека христијаните биле први кои ги промениле старите традиции околу врската помеѓу народите и религиите<ref>-{Robert Wilken, Pagan Criticism of Christianity}-</ref>. == Верување == Христијанството ја проповедела еднаквоста помеѓу луѓето и затоа во почетокот било прифаќано од страна на ниските класи во општеството. [[Апостол Павле]] пишува: “''Нема овде Евреи ниту Грци, нема ниту робови ниту господари, ни машки ни женски родови; бидејќи сите вие сте еднакви пред Христос''<ref>Павлово послание пред Галачаните, 3:28</ref> Во текот на [[1 век]] од новата ера, христијаните се тајно организирале на проповедите и молитвите. Ранохристијанските свети тајни вклучувале [[Свето крстење]], [[помазување]] и [[причестување]]. Верски симболи кои биле користени од раните христијани бил [[ихтис]]от кој бил користен како акроним меѓу христијаните за зборовите: “''Исус Христос, Божји Син, Спасител''“. == Прогонство == Римјаните раните христијани ги нарекувале [[атеизам|атеизти]], безбожници поради нивното одбивање да ги прифатат [[Римски богови|римските богови]]<ref>[http://www.pravoslavni-odgovor.com/Svet_oko_nas/zasto_su_gonili_Hriscane.htm Андреј Курајев, Поради што биле христијаните прогонувани во паганскиот свет (српски)]</ref> Така, честопати христијаните поради својата [[религија]] биле убивани или осудувани на смрт на кое тие одговарале на властите “''Вие можете да не убивате, но нам не можете да ни нанесете зло''<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.svetosavlje.org/biblioteka/Osnovi/Dijalozi/Dijalozi08.htm |title=Валентин Свенцицки, О промислу и слободи воље |accessdate=2009-10-04 |archive-date=2008-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080513163816/http://www.svetosavlje.org/biblioteka/Osnovi/Dijalozi/Dijalozi08.htm |url-status=dead }}</ref> Првиот поголем прогон на христијаните започнал во времето на римскиот цар [[Нерон]] ([[54]]-[[68]]). Во [[64]] година во [[Рим]] избил голем пожар. Царот за подметнувањето на пожарот ги обвинил христијаните наложувајќи им да го напуштат градот. За време на овој прогон, христијаните биле распнувани на крст, фрлени во [[Тибар]] или предавани на дивите животни во [[Амфитеатар|амфитеатрите]]. Меѓу овие први маченици се наоѓаат и [[Апостол Петар]] и [[Апостол Павле]] кои биле погубени во [[67]] година<ref>[http://pogled.50megs.com/Index/Nauka/Istorija/Pobeda_Hriscanstva.htm Милован Балабан, Победата на христијанството во Римското Царство (српски)]</ref>, како и [[Прокес и Мартинијан]] кои биле пуштени во темница. Прогоните продолжиле во времето на царот [[Диоклецијан]] ([[81]]-[[96]]), во чии прогони животот го загубил [[Тимотеј Ефески]] и [[Антипа Пергамски]]. Во времето на царот [[Трајан]] ([[98]]-[[117]]) пострадиле епископите [[Свети Симон Ерусалимски]] и [[Игнатиј Антиохиски]]. Во времето на [[Антонин Пиј]] ([[138]]-[[161]]) пострадала [[Фелицита Римска]] заедно со нејзините седум синови кои биле погубени. Прогоните продолжиле во времето на [[Марко Аурелиј]] ([[161]]-[[180]]), а најпозната жртва од тоа време бил [[Јустин Филозоф]] кој во [[Рим]] [[165]] година бил погубен. [[Александар Север]] бил првиот римски цар кој покажал благосклонетост кон христијанството. Се кружело вести дека во неговото дворско светилиште покрај статуата на [[Сократ]], ја ставил и онаа на [[Аврам]] и [[Исус]]. Но најголемите прогони на христијаните било во времето на [[Диоклецијан]] (284-311). Најпозната жртва од неговиот прогон бил бискупот [[Свети Дуј]]. == Поделба на црквата == Пред два века христијанската [[Библија]] сѐ уште не била канонизирана како и многу други [[апокриф]]и. Христијанската книга која денеска е позната како [[Нов завет]] била создадена некаде во периодот од [[180]] до [[200]] година. [[Нов завет|Новиот завет]] зборува за важноста и поддршката околу толкувањето и прифаќањето на [[христијанство]]то. Всушност, во раната црква главната задача на епископите им била да ги оттргнат од верниците т.н. лажни пророци кои проповедале низ народот (подоцна наречени [[ерес]]и). Наследниците биле предупредени и од самиот [[Исус]] (Марко 13:21-23). Според [[христијанска апологија|христијанската православна апологија]] и литератот [[Гилберт Кит Честертон]], во раната [[црква]], односно во времето на [[Исус]] и по него немало значителни разногласија околу прифаќањето и толкувањето на верата. Тој пишува дека сите апостоли само ја продолжиле мисијата на [[Исус]]. Тоа било продолжено и од страна на нивните наследници, пред сè [[Игнатиј Антиохиски]], [[Иринеј Лионски]], [[Јустин Филозоф]] и [[Поликарп Смирнски]]. Кон крајот на [[2 век]] христијанските заедници се обидиниле во една заедница чиј поглавар станал римскиот епискот кој подоцна ја добил титулата [[Папа]]. Христијаните кои останале надвор од таа заедница биле прогласени за [[ерес]]и, шизматици и слично до појавата на [[гностицизам|гностицизмот]], [[аријанство]]то и [[манихејство]]то. == Библиски канони == Библиските канони претставуваат збир од христијански книги кои ја сочинуваат христијанската [[Библија]]. Раната црква го користела [[Стар завет|Стариот завет]]<ref>Everett Ferguson, "Factors leading to the Selection and Closure of the New Testament Canon", in ''The Canon Debate''. eds. L. M. McDonald & J. A. Sanders (Hendrickson, 2002) pp. 302–303; cf. Justin Martyr, ''[[First Apology]]'' 67.3</ref>. Апостолските творби, посебно [[четири евангелија|четирите евангелија]] се најраните христијански закони<ref>Everett Ferguson, "Factors leading to the Selection and Closure of the New Testament Canon", in ''The Canon Debate''. eds. L. M. McDonald & J. A. Sanders (Hendrickson, 2002) pp. 301; cf. Irenaeus, ''[[On the Detection and Overthrow of the So-Called Gnosis|Adversus Haereses]]'' 3.11.8</ref>. Посланијата на [[Апостол Павле]] како канонизирана форма биле прифатени кон крајот на [[1 век]]<ref>Both points taken from Mark A. Noll's ''Turning Points'', (Baker Academic, 1997) pp 36–37</ref>. [[Јустин Филозоф]] се споменува во „мемоарите на апостолите“ во почетокот на [[2 век]]. Ориген кон [[200]] година ги спомнал 27-те книги и покрај тоа што имало многу противоречности помеѓу христијаните и евреите. [[Мураториски фрегмент|Мураторискиот фрегмент]] покажува дека до [[100]] година веќе постоеле голем број на христијански книги, кои подоцна биле вклучени во [[Нов завет|Новиот завет]], заедно со [[четири евангелија|четирите евангелија]]<ref>H. J. De Jonge, "The New Testament Canon", in ''The Biblical Canons''. eds. de Jonge & J. M. Auwers (Leuven University Press, 2003) p. 315</ref>. Како целина, во раната христијанска црква, каноните биле прифатени од скоро сите христијански верници<ref>''The Cambridge History of the Bible'' (volume 1) eds. P. R. Ackroyd and C. F. Evans (Cambridge University Press, 1970) p. 308</ref>. Во искажувањето на [[Атанасиј Александриски]] од [[367]] година, тој напишал список на апсолутно сите книги кои биле вклучени во [[Нов завет|Новиот завет]]<ref name = "Lingberg-2006">{{наведена книга|title=A Brief History of Christianity|first=Carter|last=Lindberg|pages=15|year=2006|publisher=Blackwell Publishing|isbn=1405110783}}</ref>, користејќи го зборот канонизација врз книгите<ref>David Brakke, "Canon Formation and Social Conflict in Fourth Century Egypt: Athanasius of Alexandria's Thirty Ninth Festal Letter", in ''Harvard Theological Review'' 87 (1994) pp. 395–419</ref>. Африканскиот Синод во [[393]] година ги прифатил книгите од [[Нов завет|Новиот завет]]<ref name="McDonald 2002">McDonald & Sanders' ''The Canon Debate'', 2002, Appendix D-2, note 19: "[[Book of Revelation|Revelation]] was added later in 419 at the subsequent synod of Carthage."</ref>. [[Папа Дамас I]] во [[382]] година му дал инструкции на [[Јероним Стридонски]] во започнувањето со преводот на Библијата на [[латински јазик]]<ref name="McDonald 2002"/><ref>Everett Ferguson, "Factors leading to the Selection and Closure of the New Testament Canon", in ''The Canon Debate''. eds. L. M. McDonald & J. A. Sanders (Hendrickson, 2002) p. 320; F. F. Bruce, ''The Canon of Scripture'' (Intervarsity Press, 1988) p. 230; cf. Augustine, ''De Civitate Dei'' 22.8</ref>. Преводот се смета за најдобар на [[латински јазик]] и е познат како [[Вулгата]]. [[Папа Инокентиј I]] во [[382]] година издал [[библиски канон]] идентичен на претходниот.<ref>Everett Ferguson, "Factors leading to the Selection and Closure of the New Testament Canon", in ''The Canon Debate''. eds. L. M. McDonald & J. A. Sanders (Hendrickson, 2002) p. 320; Bruce Metzger, ''The Canon of the New Testament: Its Origins, Development, and Significance'' (Oxford: Clarendon, 1987) pp. 237–238; F. F. Bruce, ''The Canon of Scripture'' (Intervarsity Press, 1988) p. 97</ref> == Легализација == [[Податотека:Spread of Christianity to AD 600 - Atlas of World History.png|thumb|right|float|250px| {{легенда|#1F63A7|Ширење на христијанството до 325 година}} {{легенда|#6AB4FF|Ширење на христијанството до 600 година}}]] Ерата на христијанството во доцниот антички период започнува со пренесувањето на престолнината на [[Римско Царство|империјата]] од [[Рим]] во [[Цариград]] (тогашен [[Византион]]) од страна на [[Константин I Велики]] во почетокот на [[4 век]], а периодот завршува со појавата на [[Среден век|средниот век]] (односно станува збор за периодот од шестиот век). Ова се смета дека е еден од најважните моменти од христијанската историја, поради фактот што Константин I за христијанството најпрвин го легализирал, а подоцна го вовел како државна религија. Царот [[Галериј]] во [[311]] година бил еден од последните императори кои извршиле прогон на христијанското население од империјата<ref>Lactantius, [http://www.ucalgary.ca/~vandersp/Courses/texts/lactant/lactpers.html#XXXIV ''De Mortibus Persecutorum''] ("On the Deaths of the Persecutors") ch. 35–34</ref> . [[Константин I Велики]] и [[Лициниј]] во [[313]] година го издале т.н. [[Милански едикт]], со кое христијанската вера се прогласила за рамноправна религија во империјата. Константин станал првиот христијански император кој лично ја прифатил новата религија. До [[391]] година, во времето на владеење на царот [[Теодосиј I]], христијанството станало најраспространета религија во [[Римско Царство|Римското Царство]]. == Христијански собори == [[Константин I Велики]] по признавањето на христијанството во империјата го свикал [[Прв вселенски собор|Првиот вселенски собор]]. Целта на Соборот била разрешување на несогласувањата кои се појавиле во Александриската Црква околу природата на [[Господ Исус Христос]] во однос на Неговата врска со [[Отецот]], односно попрецизно – дали Господ [[Исус Христос]] има иста или слична природа на [[Бог]] [[Отецот]]. [[Свети Александар]] и [[Свети Атанасиј]] ја зазеле првата позиција (дека Господ Исус Христос има иста природа со Бог Отецот), додека презвитер [[Ариј]] (од кого се развива и подоцнежното еретичко [[Аријанство]]) се залагал за второто тврдење. На овој собор било поддржано првото тврдење со огормно мнозинство (од сите присутни, само двајца гласале во полза на презвитер Ариј). Другото решение кое било донесено на овој Првиот вселеснки собор се однесувало на датумот на славењето на Велгиден (Пасха), најзначајниот празник во христијанскиот календар. На соборот било решено празнувањето да се случува првата недела после првата полна месечина од пролетната рамноденица, независно од библиското хебрејско сметање на времето (квардодециманизам) и дал овластување на Александрискиот Архиепископ секоја година да го соопшти датумот на останатите архиепископи. == Поврзано == * [[Исус Христос]] * [[Историја на христијанството]] * [[Константин I Велики и христијанството]] * [[Апостолски собор]] * [[Прв вселенски собор]] == Надворешни врски == * [http://www.earlychristians.org/ Рано христијанство] * [http://www.ebionim.org Ebionites] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20091213035059/http://ebionim.org/ |date=2009-12-13 }} * [http://www.earlychristianwritings.com/ Ранохристијански писари] * [http://www.ccel.org/ Christian Classics Ethereal Library] * [http://www.earlychurchtexts.com Рани христијански текстови] * [http://www.plough.com/ebooks/earlychristians.html The Early Christians in Their Own Words] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20121002100409/http://www.plough.com/ebooks/earlychristians.html |date=2012-10-02 }} (free Ebook - English or Arabic) * [http://www.newadvent.org/fathers/ Catholic Encyclopedia: The Fathers of the Church] * [http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/religion/first/ PBS Frontline: The First Christians] * [http://department.monm.edu/classics/Speel_Festschrift/sundbergJr.htm "The Old Testament of the Early Church" Revisited, Albert C. Sundberg, Jr.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160414002426/http://department.monm.edu/classics/Speel_Festschrift/sundbergJr.htm |date=2016-04-14 }} * [http://www.religiousstudies.uncc.edu/JDTABOR/indexb.html The Jewish Roman World of Jesus] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100817164055/http://www.religiousstudies.uncc.edu/JDTABOR/indexb.html |date=2010-08-17 }} * [http://www.sofiatopia.org/equiaeon/jesus1.htm From the Jesus-people to Early Christianity - 30 - 110 AD] * [http://www.josemariaescriva.info/index.php?id_cat=1574&id_scat=1572 First Christians and Rome] * [http://www.bib-arch.org/online-exclusives/oldest-church.asp Cave in Jordan Said to Have Been Used by Early Christians] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100107002316/http://www.bib-arch.org/online-exclusives/oldest-church.asp |date=2010-01-07 }} Biblical Archaeology Review * [https://web.archive.org/web/20110520035326/http://sites.google.com/site/obrasdeangelfsanchezescobar/publicaciones/publicaciones-en-el-terreno-de-la-religion/a-history-of-the-early-christian-church Ángel F. Sánchez Escobar: A History of the Early Christian Church] (for the text, click on links at foot of the page) * [http://www.publicchristianity.com/videos/earlychristians.html Professor Edwin Judge on the early Christians from the Centre for Public Christianity] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100128100625/http://www.publicchristianity.com/Videos/earlychristians.html |date=2010-01-28 }} == Наводи == {{reflist}} {{Христијанство2}} [[Категорија:Патристика]] [[Категорија:Еврејско-христијански теми]] [[Категорија:Историја на Новиот завет]] [[Категорија:Рано христијанство| ]] [[Категорија:Историја на христијанството]] [[Категорија:Христијанството во 1 век]] [[Категорија:Христијанството во 2 век]] [[Категорија:Христијанството во 3 век]] [[Категорија:Христијанството во 4 век]] fa44n6w7x23eakc5qoh5za2fnwdldk2 0 181878 5649178 5558926 2026-10-23T15:41:04Z P.Nedelkovski 47736 поврзница 5649178 wikitext text/x-wiki {{таксономија |image = Achillea millefolium vallee-de-grace-amiens 80 22062007 1.jpg |image_caption = |regnum = [[Растенија]] |unranked_divisio = [[Скриеносеменици]] |unranked_classis = [[Евдикоти]] |unranked_ordo = [[Астериди]] |ordo = [[Ѕвездовидни]] |familia = [[Главоцветни]] |genus = [[Столисник (род)|Столисник]] |species = '''Ајдучка трева''' |binomial = ''Achillea millefolium'' |binomial_authority = [[Карл Лине|L.]] |}} '''Ајдучка трева''', '''ајдучица''' или '''столисник''' ([[науч.]] ''Аchillea millefolium'') — отпорна и приспособлива билка.<ref>Јанчић, Р: Сто наших најпознатијих лековитих биљака, [[Научна књига]], Београд, 1988.</ref> Латинскиот назив на оваа билка значи [[Ахил]]ова трева со илјада листови и доаѓа од преданијата дека митскиот јунак [[Ахил]] со оваа билка ги лечел раните. == Опис == [[Податотека:Achillea millefolium scan.jpg|мини|лево|Листови на ајдучка трева]] [[Податотека:Achillea millefolium - roosa harilik raudrohi Valingu.jpg|мини]] Ајдучката трева е исправена билка со висина до 80&nbsp;cm. Стеблото на ајдучката трева има светло-зелена или црвено-кафена боја. Има мноштво на тенки листови. Целата билка има многу пријатен мирис. Ситните цветови се собрани во еден цвет кој се наоѓа на врвот на стеблото. Ајдучката трева расте секаде, покрај патиштата и во полјаните со континентална клима. Таа има бели цветови кои цветаат од јуни до август. Ајдучката трева се бере за време на цветањето, а листовите се берат до есен. Надземниот дел на билката во времето на цветањето содржи 1% етерично масло, влавоноиди, витамин К, горчлива материја – ахилеин, смола, танини и друго. Ајдучката трева е распространета по цела Европа. Расте на суви и на умерено влажни терени, ливади, пасишта, крај шуми и патишта, на надморска височина до 1.800 метри. Добро ги поднесува и ниските и високите температури. Цвета од јуни до октомври. Главната сезона на берење е во јули и во август. Се собираат врвните делови на билката или, пак, само цветовите што се ситни и бели собрани во соцветија во облик на штит. Стебленцето на билката нема лековити својства. Билката има специфична арома и горчлив вкус. Горчливиот вкус доаѓа од горчливата материја ахилеин. Оваа билка содржи и многу танини, провитамин А, витамин К, калиум, флавоноиди, инулин и етерско масло богато со пинен, цинеол и хамазулен. Колку е етерското масло побогато со хамазулен толку бојата му е поинтензивно сина. Хамазуленот е многу ценета состојка на скапите кремови и масла за сончање. Дејствува против воспаленија на слузокожа и кожа. == Употреба == Ајдучката трева уште одамна се користела во народната медицина, а е омилено лековито средство и во современата медицина. Најчесто се употребува кај желудечно-цревните заболувања, при грозница, зголемен крвен притисок, како средство за сопирање на крварењето, при мозочни и срцеви тромбози. Освен тоа, ајдучката трева се користи и како јако антибактериско средство против стафилококите, ешерикија коли, кандида и други микроорганизми. Во народната медицина се користи за зараснување на раните и за намалување на болката. Ајдучката трева се користи во составот на горчливите чаеви, во чаевите за прочистување на организмот, чаеви за зголемено излачување на жолчна киселина, чаеви за нормализирање на метаболизмот и за чаеви за смирување. Може да се користи и за испирање на рани, за купки и облози. Поради присуството на витамин Ц, ајдучката трева се дава при крварење и при [[хемороиди]]. Горчливиот ахилеин, заедно со танините и витаминот К, ја прави билката погодна за сопирање на внатрешни и надворешни крвавења. При користењето на ајдучката трева треба да се знае дека кај осетливите лица може да предизвика алерегија. Затоа лицата со чувствителна кожа треба да користат само млади, тек процветани билки, а чајот да го пијат во помали количини. Во народната медицина познато е нејзиното лековито дејство во смирувањето на воспалението на кожата и слузниците, во лекувањето на раните и гнојните процеси, во прекинувањето на крварењето. Етерското масло од ајдучката трева е ефикасно против гасови во цревата и против болки и грчеви во стомакот. Цинеолот од етерското масло ги уништува патогените микроорганизми и се употребува како антихелминтик (против цревни паразити). Поради танините што стегаат и етерското масло, кое влијае антисептично и антивоспалително, ајдучката трева се препорачува против дијареа, колит, воспалени хемороиди и други цревни заболувања. Од истите причини се употребува против воспалени слузници на усната шуплина, грлото, при фарингит и ларингит. Горчливиот ахилеин, заедно со танините и витаминот К, ја прават билката погодна за сопирање на внатрешни и надворешни крвавења. Ајдучката трева ја зајакнува мускулатурата на матката и ја нормализира обилната меструација. Забележана е голема ефикасност при лечење на болна менструација. Третманот треба да се почне една седмица пред менструација со правење топли бањи од ајдучка трева и длабоко плакнење на вагината со чај од ајдучка трева. Истовремено се препорачува и пиење екстракти од ајдучка трева. Екстрактите од ајдучка трева се делотворни и при цисти и воспаление на јајчниците, [[Миом на матка|миоми на матка]] и ендометриоза. Поради диуретичното дејство (поттикнување на мокрењето) и богатството во минерали (пред сè калиум), ајдучката трева се применува за лекување на бубрежните заболувања. Како добар диуретик, таа го елиминира вишокот течности во организмот, поради што е корисна и при срцеви тегоби, особено против проблеми со циркулацијата (зголемен крвен притисок, ангина пекторис, срцеви отоци). Се препорачува и во климактериум бидејќи ги ублажува тегобите, продолжените крвавења и помага за намалување на потењето.<ref>Грлић, Љ: Енциклопедија самониклог јестивог биља, Аугуст Цесарец, Загреб, 1986.</ref> ==Начин на употреба== Се употребува како чај, како тинктура, како одвар или додаток на храна и пијалаци.<ref>moirecepti.mk/post/сок-од-ајдучка-трева-домашен-швепс</ref> ==Наводи== {{наводи}} [[Категорија:Главоцветни]] [[Категорија:Лековити растенија]] [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Северна Америка]] [[Категорија:Лиснат зеленчук]] [[Категорија:Приземни растенија]] [[Категорија:Незагрозени видови според МСЗП]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Сушоотпорни растенија]] tttirujnfy137wc82s6pk6i13hs0v35 0 192193 5649294 5120954 2026-10-24T03:11:35Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5649294 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место |official_name = Сурхена |nickname = |motto = | image_skyline =Zurgena 11.jpg | image_caption =Поглед кон Сурхена| |image_flag = |image_seal = |image_map = |mapsize = |map_caption = |subdivision_type = [[Список на земји|Земја]] |subdivision_type1 = [[Автономни заедници во Шпанија|Автономна заедница]] |subdivision_type2 = [[Покраини во Шпанија|Покраина]] |subdivision_name = {{знаме|Spain}} |subdivision_name1 = [[Андалусија]] |subdivision_name2 = [[Алмерија (покраина)|Алмерија]] |leader_title = [[Градоначалник]] |leader_name = |established_title = |established_date = |area_magnitude = |area_total_km2 = 72 |area_total_sq_mi = 103.0 |area_land_km2 = |area_land_sq_mi = |area_water_km2 = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |population_as_of = 2018 |population_note = |population_total = 2,893<ref>Општински регистар на Шпанија 2018 - [[Национален статистички институт (Шпанија)|Национален статистички институт]]</ref> |population_metro = |population_urban = |population_density_km2 = 31.8 |population_density_sq_mi = 22.2 |timezone = [[средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 |timezone_DST = [[средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 |latd=37 |latm=20 |lats= |latNS=N |longd=2 |longm=02 |longs= |longEW=W |elevation_m = 248 |elevation_ft = 818 |website = |footnotes = }} <!-- Infobox ends --> '''Сурхена''' — општина во покраината [[Алмерија (покраина)|Алмерија]], во автономната заедница [[Андалусија]] . == Демографија == {{Demography 7col|400px| 1999|2000|2001|2002|2003|2004|2005| 2,079|2,079|2,099|2,140|2,184|2,253|2,288}} <small>Source: [http://www.ine.es INE (Spain)]</small> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{es}} [http://www.juntadeandalucia.es/institutodeestadistica/sima/htm/sm04103.htm Zurgena] - Sistema de Información Multiterritorial de Andalucía * {{es}} [https://web.archive.org/web/20070310144557/http://i1.dipalme.org/Servicios/Municipios/pueblos.nsf/zurgena.html Zurgena] - Diputación Provincial de Almería {{Алмерија-гео-никулец}} {{Општини во Алмерија}} [[Категорија:Општини во Алмерија]] 9vt8ovfe78dq8xlxienbn14w9qz7s19 0 199166 5649204 4081029 2026-10-23T17:18:50Z Ehrlich91 24281 5649204 wikitext text/x-wiki '''Водоча''' може да се однесува на следново: * [[Водоча]] - село во Струмичко * [[Водоча (езеро)|Водоча]] - вештачко езеро * [[Водоча (брана)|Водоча]] - брана == Поврзано == * [[Водочница]] - река, утока на езерото Водоча * [[Водочки манастир]] - манастир на МПЦ - ОА * [[Водочки Цркви]] - наоѓалиште од сакрални објекти и некропола {{појаснување}} 3mgmyfrgt8etfchoe6gtom44amvdp0g 0 728077 5649240 4977649 2026-10-23T19:25:57Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 5649240 wikitext text/x-wiki {{Infobox Historic building |name = Споменик Минин и Пожарски<br />Памятник Минину и Пожарскому |image = Moscow 05-2017 img07 Monument to Minin and Pozharsky.jpg |caption = |map_type = |latitude = |longitude = |location_town = [[Црвен плоштад]], [[Москва]] |location_country = [[Русија]] |architect = |client = |engineer = |construction_start_date = |date_demolished = |cost = |structural_system = |Served as = |owner = |style = |size = }} '''Споменикот посветен на [[Димитриј Пожарски]] и [[Кузма Минин]]''' ([[руски]]: ''Памятник Минину и Пожарскому'') претставува бронзена<ref>Се верува дека споменикот е изработен од месинг.</ref> [[статуа]] која се наоѓа на [[Црвен плоштад|Црвениот плоштад]] во [[Москва]], [[Русија]], во дворот на [[Црква Свети Василиј (Москва)|црквата Свети Василиј]]<ref>http://www.waymarking.com/waymarks/WM2FGR_Minin_and_Pozharsky_Red_Square_Moscow</ref>. Споменикот е посветен на принцот [[Димитриј Пожарски]] и [[Кузма Минин]], како резултат на протерувањето на полските војски од [[Московски кремљ|Московскиот кремљ]] во текот на [[17 век]]. Споменикот бил подигнат за време на 200-годишнината од ослободувањето на Москва. Како главни скулптури биле избрани [[Иван Мартос]] во [[1808]] година. Но, веднаш по овој избор започнала инвазијата на [[Наполеон Бонапарт]], и самиот споменик не бил откриен до [[1818]] година. Во почетокот постоела дилема дали статуата да биде поставена во [[Нижни Новгород]] или во [[Москва]]. Сепак, императорот [[Александар I од Русија|Александар I]] се решил да биде поставен пред црквата Свети Василиј на Црвениот плоштад. По заземањето на власта од страна на Болшевиците, комунистите започнале со расчистување на Црвениот плоштад. Голем број на објекти биле разрушени. Во врска со споменикот, се водела дилема дали и тој да биде срушен. Сепак, во 1936 година било решено статуата да не се сруши, туку да биде преместена поблиску до соборниот храм, каде се наоѓа и денес. Реставрацијата на овој споменик започна во ноември 2020 година, тие не го отстранија споменикот од сегашната локација за таа цел, над него беше изграден посебен павилјон. Реставрацијата ја извршија Меѓурегионалниот Оддел за Научна И Реставраторска Уметност (МНРХУ) и Работилницата за Реставрација На Наследството. Акцијата беше поддржана од Владимир Машков, григориј Лепс, Игор Уголников, Оксана Федорова, текла Толстаја, меѓу другите. Најголем приватен придонес даде Владимир Груздев.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tadviser.ru/index.php/%D0%9F%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%BE%D0%BD%D0%B0:%D0%93%D1%80%D1%83%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D0%B2_%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87|title=Груздев Владимир Сергеевич|work=TAdviser.ru|accessdate=2023-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230526211726/https://www.tadviser.ru/index.php/%D0%9F%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%BE%D0%BD%D0%B0:%D0%93%D1%80%D1%83%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D0%B2_%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87|archive-date=2023-05-26|url-status=dead}}</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Московски кремљ}} {{Ризница-врска}} {{coord|55|45|10|N|37|37|21|E|region:RU_type:landmark|display=title}} [[Категорија:Споменици во Москва]] [[Категорија:Руска уметност]] [[Категорија:1818]] [[Категорија:Црвен плоштад]] adb2v3nlvkcb1b6onioi4zylhwxxvxk 0 760271 5649301 5576267 2026-10-24T05:31:15Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5649301 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | <!-- See Wikipedia:WikiProject_Novels or Wikipedia:WikiProject_Books --> | name = Тартиф | image = [[Податотека:Tartif.jpg|мини]] | image_size = | image_caption = Изданието на Детска радост | author = [[Молиер]] | chorus = | characters = | mute = | setting = куќата на Оргон во [[Париз]], 1660-тите | premiere = 1664 | place = | country = [[Франција]] | series = | subject = | genre = [[комедија]] | web = | playbill = | ibdb_id = | iobdb_id = }} '''Тартиф''' ([[француски јазик|француски]]: {{јаз|fr|''Le Tartuffe ou L’Imposteur''}}) — [[драма]] (од жанрот [[комедија]]) на [[Молиер]]. Драмата била за првпат поставена на 9 јануари 1669 година. Таа припаѓа на литературниот правец [[класицизам]].<ref>Божидар Настев, „Поговор“, во: Молиер, ''Тартиф''. Скопје: Македонска книга, 1970, стр. 120.</ref> ==Ликови во драмата== Во драмата се појавуваат следниве ликови:<ref>Molijer, ''Tartif – Don Žuan''. Beograd: Rad, 1962.</ref><ref name="ReferenceA">Молиер, ''Тартиф''. Скопје: Македонска книга, 1970.</ref> * Госпоѓата Пернел, мајката на Оргон * Оргон * Елмира, неговата жена * Дамис, неговиот син * Маријана, неговата ќерка * Валер, свршеникот на Маријана * Клеант, шурата на Оргон * Тартиф, лицемерен богомолец * Дорина, придружничката на Маријана * Г-н Лоајал, судски извршител * Полицаец * Флипота, слугинката на г-ѓа Пернел ==Содржина== Дејството на драмата се одвива во [[Париз]]. ===Прв чин=== Во домот на благородникот Оргон се доселил побожниот човек Тартиф, кого Оргон и неговата мајка, г-ѓата Пернел го возвишуваат, додека сите други членови на [[семејство]]то го напаѓаат, нарекувајќи го измамник. Кога Оргон се враќа дома, неговиот шура Клеант се обидува да го убеди во лицемерието на Тартиф, но Оргон е заслепен од неговата побожност. Клеант го прашува Оргон за плановите во врска со мажачката на неговата ќерка Маријана, а Оргон дава неодреден одговор.<ref>Molijer, ''Tartif – Don Žuan''. Beograd: Rad, 1962, стр. 7-25.</ref> ===Втор чин=== Оргон ѝ ја соопштува на Маријана својата одлука да ја омажи за Тартиф, наместо за свршеникот Валер. Маријана му се покорува, додека нејзината придружничка Дорина остро му се спротивставува на Оргон, а потоа ја прекорува Маријана за нејзината послушност кон татко ѝ. Слушајќи ги тие вести, Валер ја посетува Маријана и меѓу нив доаѓа до кавга, но Дорина успева некако да ги смири.<ref>Molijer, ''Tartif – Don Žuan''. Beograd: Rad, 1962, стр. 26-51.</ref> ===Трет чин=== Тартиф ѝ изјавува љубов на Елмира, сопругата на Оргон, но таа го одбива. Љубовната изјава на Тартиф ја слуша и синот на Оргон, Дамис, кој му кажува на Оргон. Тартиф го признава својот грев, но Оргон го обвинува својот син за клевета и го брка од домот. Тартиф лицемерно му соопштува на Оргон дека ќе ја напушти куќата, но Оргон го моли да остане и му соопштува дека ќе му го препише имотот.<ref>Molijer, ''Tartif – Don Žuan''. Beograd: Rad, 1962, стр. 52-69.</ref> ===Четврти чин=== Клеант го обвинува Тартиф за лицемерното однесување. Оргон јавно ја соопштува својата одлука да ја омажи Маријана за Тартиф, а Елмира го замолува да се скрие во собата и самиот да го слушне додворувањето на Тартиф. Подоцна, таа го повикува Тартиф во својата соба, а Оргон се крие под масата. Кога Тартиф ќе посака да води љубов со Елмира, Оргон го брка од својот дом, но Тартиф му се заканува, изјавувајќи дека тој е сопственик на куќата.<ref>Molijer, ''Tartif – Don Žuan''. Beograd: Rad, 1962, стр. 70-86.</ref> ===Петти чин=== Во домот на Оргон доаѓа судски извршител, кој му дава рок од еден ден за да се исели. Положбата на Оргон е влошена уште повеќе, бидејќи претходно тој му дал на Тартиф некои документи кои докажуваат дека Оргон му помогнал на еден свој пријател да побегне од одмаздата на кралот. Тартиф, пак, тие документи му ги предал на кралот. Во куќата доаѓа Валер, кој веќе организирал како Оргон безбедно да се засолни. Но, токму тогаш, во куќата доаѓа Тартиф со еден полицаец, кој треба да го уапси Оргон. Додека Тартиф задоволно ги трие рацете, полицаецот го апси него, бидејќи кралот дознал за неговите злобни постапки. Истовремено, поради претходните заслуги, кралот му го простува гревот на Оргон. Благодарниот Оргон ја прогласува својата одлука да ја омажи Маријана за Валер.<ref>Molijer, ''Tartif – Don Žuan''. Beograd: Rad, 1962, стр. 87-104.</ref> == За ликот Тартиф == Првата црта со која се одликува Тартиф е сложената тактика со која се служи при измамата на луѓето што му требаат. Лицемерството, интригата, способноста брзо да ги открие слабите страни на човечката душа, се средствата со кои се служи Тартиф. Втората одлика е тоа што нема измама и лага кои Тартиф не би можел да ги оправда со повисока цел. Тој го прима подарокот (куќата на Оргон) единствено од страв дека имотот може да падне во лоши раце, и дека нема да биде употребен како што треба. Дури и кога доаѓа за да го истера Оргон од неговата сопствена куќа, тој себеси се нарекува „одмаздник на небото“. Оваа одлика е толку вкоренета во душата на Тартиф, што тој кога го прививкува [[Господ]] изгледа искрен. Третата црта на Тартиф се одвратните одлики на неговата душа во моментот кога ја трга маската и се покажува каков е, а тој е лаком, ненаситен, а најмногу развратник, што претставува остра спротивност на она што самиот го зборува. Во додворувањето кон Елмира, Тартиф покажува необичен цинизам. Но, можеби најважна особина на Тартиф е тоа што тој има врски насекаде, и во дворот и во административните кругови. Тој брзо го наоѓа полицискиот службеник кога му затребал, и лесно може да дојде до кралот. Лесно може своето лично прашање да го претвори во општо државно прашање. И во моментот кога станува против Оргон, тој се претвора во ревносен шпион. Како и бројни други големи дела, „Тартиф“ може да биде сфатен на повеќе начини. Уште со првобитниот наслов „Тартиф или лажливец“ Молиер сакал да се одбрани од нападите на католиците, нагласувајќи дека ги исмејува само лицемерите, а не и вистинските верници. И во самото дело има [[стих]]ови што ја потврдуваат таа теза. Сепак, постојат и мислења дека на тој начин авторот само сакал вешто да се одбрани од потенцијалните напади на непријателите. Навистина, членовите на моќната [[организација]] „Света причеста“ истакнувале дека неговата критика се однесува на сите побожни луѓе. Во секој случај, личноста на Тартиф е толку силно прикажана што на [[режисер]]ите и на глумците им дозволува широки можности за интерпретација. Исто така, темата воопшто не е локална, туку универзална бидејќи, покрај луѓето кои цврсто веруваат во одредени идеи, секогаш ќе постојат и лицемери. Вештината на Молиер во ова дело се состои не само во прикажувањето на главниот лик, туку и во извонредната постепеност на дејството која што делумно е расипана со брзоплетиот и неверојатен расплет.<ref name="N. Banašević 1962">N. Banašević, „Pogovor“, во: Molijer, ''Tartif – Don Žuan''. Beograd: Rad, 1962, стр. 206.</ref> ==Постанокот на делото== Во мај 1664 година, во [[Версај]] биле поставени трите чина на „Тартиф“. До денес останува отворено прашањето, дали се работи за трите чина на комедијата што Молиер веќе претходно започнал да ја пишува или пак станува збор за целосно нова верзија на ова дело. Во секој случај, кралицата-мајка и благородниците издејствувале забрана на „Тартиф“.<ref>N. Banašević, „Pogovor“, во: Molijer, ''Tartif – Don Žuan''. Beograd: Rad, 1962, стр. 205.</ref> Новата верзија на „Тартиф“, овојпат во пет чина, била прикажана во [[август]] [[1667]] година, откако претходно била читана и играна на приватни средби. Искористувајќи го отсуството на кралот, цензурата го забранила делото веднаш по првата претстава. Забраната била тргната во [[февруари]] [[1669]] година и само во таа година, „Тартиф“ бил прикажан 45 пати во [[театар]]от и петпати приватно.<ref name="N. Banašević 1962"/> Во молбата упатена до кралот во врска со прикажувањето на „Тартиф“, Молиер напишал: „Бидејќи комедијата има за цел да ги поправа луѓето забавувајќи ги, сметав дека како комедиограф најдобро ќе сторам ако ги нападнам, сликајќи го смешното, пороците на мојот век.“ Сепак, поуките застапени во неговите дела никогаш не се претвораат во морализирање. Напротив, токму поуката и комичното, поврзани со реалистичниот приказ на луѓето, им даваат карактер на неговите комедии и им даваат долговечност.<ref>Божидар Настев, „Поговор“, во: Молиер, ''Тартиф''. Скопје: Македонска книга, 1970, стр. 114-115.</ref> ==Критички осврт кон делото== „Тартиф“ зазема едно од централните места во творештвото на Молиер, како по силната [[сатира]] содржана во делото, така и според книжевно-естетските и сценските квалитети. Во прв ред, „Тартиф“ е сатира на лажната набожност, но делото се толкува и како сатира на [[религија]]та, воопшто. Така, освен Оргон и неговата мајка, сите други ликови во делото се лишени од религиозност при што тие се насликани така што симпатиите на читателот се на нивната страна. Токму поради оваа црта во делото, Молиер бил остро нападнат од клерикалните кругови кои се труделе да го забранат прикажувањето на комедијата. Во продолжение, „Тартиф“ претставува автентично остварување и според книжевно-сценските квалитети, одликувајќи се со [[Класицизам|класицистичките]] поставки на единство, точност, мера и јасност. Притоа, сцените течат една по друга и секоја сцена ја најавува следната, а ликовите се насликани мајсторски. Исто така, [[стих]]овите, напишани во александриски стил, се одликуваат со висок квалитет. Единствената забелешка што критичарите ја упатуваат кон делото е поврзана со неочекуваниот крај, кога [[крал]]от се јавува како спасител на ситуацијата. Всушност, станува збор за постапката „deus ex machina“ која Молиер ја презел од античката драма.<ref>Божидар Настев, „Поговор“, во: Молиер, ''Тартиф''. Скопје: Македонска книга, 1970, стр. 118-120.</ref> Според [[Гете]], „Тартиф“ претставува голем урнек во поглед на експозицијата и светот никогаш повеќе нема да доживее таква експозиција, таа е најголемото и најдоброто нешто што постои.<ref>J. P. Ekerman, ''Razgovori sa Geteom: Poslednjih godina njegova života''. Beograd: Rad, 1960, стр. 73.</ref> ==Изданија на македонски јазик== Во 1970 година, „Тартиф“ бил објавен во издание на „[[Македонска книга]]“ во рамките на [[библиотека]]та „[[Атлас (митологија)|Атлас]]“, а во препев на [[Лазо Каровски]]. Техничкото уредување и нацртот на корицата го направил [[Коста Бојаџиевски]], а коректор била Љупка Лазарова. Книгата била отпечатена во графичкиот завод „[[Гоце Делчев]]“ во август 1970 година, а во тираж од 10.000 примероци. Изданието не е каталогизирано и не ја содржи меѓународната ознака ISBN.<ref name="ReferenceA"/> Во 2002 година се појавило изданието на „[[Матица Македонска]]“ во препев на [[Паскал Гилевски]]. Книгата, со димензии од 20 [[Сантиметар|сантиметри]] и со обем од 162 страници, била отпечатена во [[печатница]]та „Графостил“ во тираж од 1.000 примероци. Таа е каталогизирана во [[НУБ „Св. Климент Охридски“]], [[Скопје]] и ја содржи меѓународната ознака ISBN 9989-48-457-0.<ref>Жан Батист Молиер, ''Тартиф''. Скопје: Матица македонска, 2002.</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{wikisource|en|Tartuffe}} * [http://www.biblioweb.org/Tartuffe.html Plot overview] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20061008165844/http://www.biblioweb.org/Tartuffe.html |date=2006-10-08 }} (in French) * [http://www.gutenberg.org/etext/2027 Free Project Gutenberg etext of ''Tartuffe''] (in English) * [http://www.gutenberg.org/etext/28488 Free Project Gutenberg etext of ''Tartuffe''] (in modern English verse) * [https://web.archive.org/web/20201114000654/http://www.theatrehistory.com/french/tartuffe001.html Theatre History] * [http://www.bartleby.com/26/4/ Bartleby] * [http://www.cliffsnotes.com/WileyCDA/LitNote/id-128.html CliffsNotes] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20061219124053/http://www.cliffsnotes.com/WileyCDA/LitNote/id-128.html |date=2006-12-19 }} * [http://cummingsstudyguides.net/Guides2/Tartuffe.html Cummings Study Guides] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120713000715/http://www.cummingsstudyguides.net/Guides2/Tartuffe.html |date=2012-07-13 }} * [http://www.histage.com/playdetails.asp?PID=2212 Tartuffe in Texas] (in English) [[Категорија:Француски драми]] [[Категорија:Дела на Молиер]] [[Категорија:Книжевноста во 17 век]] [[Категорија:Изданија на Македонска книга]] [[Категорија:Изданија на Детска радост]] [[Категорија:Изданија на Матица македонска]] t8u3c1gpvlu4m6eu691f89fu0fhjwil 0 766344 5649285 5362836 2026-10-24T00:42:08Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5649285 wikitext text/x-wiki {{Универзитет |name = Стоматолошки факултет - Скопје |image = |established = 1977 |staff= |rector= |country= [[Република Македонија]] |campus= |students= 725 |type =државен |affiliations= |website= [http://www.stomfak.ukim.edu.mk/ www.stomfak.ukim.edu.mk] |dean=Проф. д-р Соња Апостолска|location=Ул. „Мајка Тереза“ бр. 43|language=[[македонски јазик]]|head_label=Секретар|head=д-р Влатко Коколански|parent=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]}} '''Стоматолошкиот факултет''' при [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|универзитетот Св. Кирил и Методиј]] во Скопје е прва јавна високо­образовна установа во Македонија која врши високообразовна, научна и приме­ну­вачка дејност од областа на [[стоматологија]]та. == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20110820093026/http://www.stomfak.ukim.edu.mk/ Официјално мрежно место на Стоматолошкиот факултет - Скопје] {{УКИМ}} [[Категорија:Факултети при универзитетот „Св. Кирил и Методиј“]] 5yi0j43epiolig91vu96bvq12vyfo51 0 766844 5649315 5625427 2026-10-24T07:10:14Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5649315 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место <!--See the Table at Инфокутија Населено место for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | name = Тенерифе | native_name = Tenerife | nickname = | settlement_type = Остров | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = Puzzle Tenerife.jpg | imagesize = 300px | image_caption = ''[[Dracaena draco]]'', [[Анага]], [[Национален парк „Теиде“]], Традиционална куќа и [[Аудиторио де Тенерифе]]. | image_flag = Flag of Tenerife.svg | image_seal = | image_shield = | image_map = Tenerife locator.png | mapsize = 300px | map_caption = Местоположба на островот | pushpin_map = <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 360 | pushpin_map_caption = <!-- Location ------------------> | subdivision_type = Земја | subdivision_name = Шпанија | subdivision_type1 = [[Автономни заедници во Шпанија|Автономна заедница]] | subdivision_name1 = Канарски Острови | subdivision_type2 = [[Покраини во Шпанија|Покраина]] | subdivision_name2 = [[Тенерифе (покраина)|Тенерифе]] | seat_type = Главен и најголем град | seat = [[File:Escudo de armas de Santa Cruz de Tenerife.svg|x18px]] [[Санта Крус де Тенерифе]] (нас. 221,956) <!-- Politics -----------------> | government_type = | leader_title = | leader_name = | established_title = <!-- Settled --> <!-- Area ---------------------> | area_footnotes = | area_total_km2 = 2034<!-- ALL fields dealing with measurements are subject to automatic unit conversion--> <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2014 | population_footnotes = | population_note = | population_total = 889,936<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Tenerife data|url=http://www.ine.es/jaxiT3/Datos.htm?t=2910|publisher=www.ine.es|accessdate=3 September 2016}}</ref> | population_density_km2 = 442 | population_blank1_title = Етнички групи | population_blank1 = Шпанци и неколку мали групи <!-- General information ---------------> | timezone = [[Западноевропско време|WET]] | utc_offset = ±00:00{{!}}UTC±0 | timezone_DST = [[Западноевропско летно време|WEST]] | utc_offset_DST = +01:00{{!}}UTC+1 | coordinates = {{coord|28|16|7|N|16|36|20|W|region:ES-CN_type:isle_dim:50km|display=inline,title}} | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | elevation_max_m = 3718 | elevation_max_footnotes = &nbsp;([[Теиде]]) | website = {{URL|http://www.tenerife.es/}} | footnotes = }} [[File:Tenerife LANDSAT-Canary Islands.png|мини|Сателитска фотографија на Тенерифе]] '''Тенерифе''' ({{langx|es|Tenerife}}) — најголемиот и најнаселен остров на седумте [[Канарски Острови]].<ref name="ine.es">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ine.es/jaxi/tabla.do |title=Instituto Nacional de Estadística. (National Statistics Institute) |publisher=Ine.es |date= |accessdate=19 September 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://www.webcitation.org/5dzZdiz9T?url=http://www.ine.es/jaxi/tabla.do |archivedate=21 January 2009 |df=dmy }}</ref> Со површина од 2.034,38 квадратни километри и 898.680 жители.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ine.es/jaxi/tabla.do|title=Cifras de población referidas al 01/01/2011 Real Decreto 1612/2011, de 7 de diciembre|publisher=[[Instituto Nacional de Estadística (Spain)-Instituto Nacional de Estadística]]|author=|date=|work=INE.es|accessdate=18 April 2017|archive-date=2015-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20151207003047/http://www.webcitation.org/5dzZdiz9T|url-status=dead}}</ref> опфаќа 43 % од вкупното население на [[Канарските Острови]].<ref name="ine.es"/> Тенерифе е најголемиот и најнаселен остров во [[Макаронезија]].<ref name="catalogo.museosdetenerife.org">[http://catalogo.museosdetenerife.org/cdm/singleitem/collection/MACAMONO/id/16/rec/1 ''La Macaronesia. Consideraciones geológicas, biogeográficas y paleoecológicas''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151117032309/http://catalogo.museosdetenerife.org/cdm/singleitem/collection/MACAMONO/id/16/rec/1 |date=17 November 2015 }}, Museo de Tenerife</ref> Околу пет милиони туристи го посетуваат Тенерифе секоја година, според кои податоци Тенерифе е најпосетуваниот остров на архипелагот.<ref>{{Наведена мрежна страница |author=Terra Noticias |url=http://noticias.terra.es/local/2009/0812/actualidad/canarias-recibe-593604-turistas-extranjeros-durante-el-mes-de-julio-un-16-menos-que-los-registrados-en-2008.aspx |title=Canarias recibe 593.604 turistas extranjeros durante el mes de julio, un 16% menos que los registrados en 2008 |trans-title= |publisher=Noticias.terra.es |date=12 August 2009 |access-date=19 September 2012 |archive-date=2012-06-05 |archive-url=https://archive.today/20120605025544/noticias.terra.es/local/2009/0812/actualidad/canarias-recibe-593604-turistas-extranjeros-durante-el-mes-de-julio-un-16-menos-que-los-registrados-en-2008.aspx |url-status=dead }}</ref> Островот е еден од најважните туристички одредишта во [[Шпанија]]<ref name="riull.ull.es">{{Наведена мрежна страница|url=http://riull.ull.es/xmlui/bitstream/handle/915/165/Posicionamiento%20de%20Tenerife%20como%20destino%20turistico.%20Propuestas%20de%20mejora%20a%20traves%20de%20la%20estrategia%20de%20diferenciacion..pdf?sequence=1|title=Posicionamiento turístico de Tenerife|author=|date=|work=ull.es|access-date=18 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20231217052406/https://riull.ull.es/xmlui/bitstream/handle/915/165/Posicionamiento%20de%20Tenerife%20como%20destino%20turistico.%20Propuestas%20de%20mejora%20a%20traves%20de%20la%20estrategia%20de%20diferenciacion..pdf?sequence=1|archive-date=2023-12-17|url-status=dead}}</ref> и во светот. Тенерифе е домаќин на еден од најголемите карневали во светот, а карневалот во Санта Крус де Тенерифе работи за прогласување на настанот од страна на [[УНЕСКО]] како нематеријално културно наследство на светот.<ref>[https://diariodeavisos.elespanol.com/2016/12/una-fiesta-unica-merece-patrimonio-la-unesco/ "Una fiesta única que merece ser Patrimonio de la Unesco"], Natalia Torres, ''Diario de Avisos'', 18-12-2016. [Retrieved 21-04-2018]</ref><ref>[https://diariodeavisos.elespanol.com/2016/12/carnaval-santa-cruz-relegado-candidato-patrimonio-la-humanidad/ "El Carnaval de Santa Cruz, relegado como candidato a Patrimonio de la Humanidad"], Natalia Torres, ''Diario de Avisos'', 02-12-2016. [Retrieved 21-04-2018]</ref><ref>[https://www.lavozdelsur.es/cadiz-y-santa-cruz-de-tenerife-de-la-mano-para-que-sus-carnavales-sean-patrimonio-mundial "Cádiz y Santa Cruz de Tenerife, de la mano para que sus carnavales sean Patrimonio Mundial"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180817002654/https://www.lavozdelsur.es/cadiz-y-santa-cruz-de-tenerife-de-la-mano-para-que-sus-carnavales-sean-patrimonio-mundial/ |date=2018-08-17 }}, ''La Voz del Sur'', 09-Nov-2017 [Retrieved 21-04-2018]</ref> Во Тенерифе постојат два аеродроми: Северен и Јужен. Тенерифе претставува економски центар на архипелагот.<ref name="canarias7.es">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.canarias7.es/articulo.cfm?id=75291&p=6|title=Ricardo Melchior: 'Tenerife es el motor de la economía canaria'|author=|date=|work=Canarias7.es|access-date=18 April 2017}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Datos corporativos de CajaCanarias">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cajacanarias.es/s_dato_2.htm|title=Datos corporativos de CajaCanarias|author=|date=|work=cajacanarias.es|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110720133822/http://www.cajacanarias.es/s_dato_2.htm|archivedate=20 July 2011|df=dmy-all}}</ref> Главниот град на островот, [[Санта Крус де Тенерифе]], исто така е седиште на островотскиот совет (''cabildo insular''). Градот е главен град на [[Автономни заедници во Шпанија|автономната заедница]] на [[Канарски Острови]] (заедно со [[Лас Палмас]]), делејќи ги владините институции како што се претседателството и министерствата. Во периодот помеѓу територијалната поделба на Шпанија и 1827 година, Санта Крус де Тенерифе бил единствениот главен град на Канарските Острови. Во [[1927]] година, Шпанија прогласила два главни градови на Канарските Острови, како што е и денес.<ref name="es.wikisource.org">[http://es.wikisource.org/wiki/Real_Decreto_de_30_de_noviembre_de_1833 ''Real Decreto de 30 de noviembre de 1833''] en wikisource</ref><ref name="gobiernodecanarias.org">[http://www.gobiernodecanarias.org/tuestatuto/docs/1833-12-03%20Decreto%20de%20division%20provincial.pdf ''Real Decreto de 30 de noviembre de 1833''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120722105020/http://www.gobiernodecanarias.org/tuestatuto/docs/1833-12-03%20Decreto%20de%20division%20provincial.pdf |date=22 July 2012 }}, sitio web oficial del Gobierno de Canarias</ref> Во Санта Крус се наоѓа современата сала „Аудиторио де Тенерифе“, архитектонски симбол на Канарските Острови.<ref>[http://www.treklens.com/gallery/Europe/Spain/Madrid/Madrid/Mostoles/photo370327.htm Auditorio Tenerife, información] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20121210073021/http://www.treklens.com/gallery/Europe/Spain/Madrid/Madrid/Mostoles/photo370327.htm |date=2012-12-10 }}, Treklens website</ref><ref>[http://www.laregioninternacional.com/noticia/22376/Sellos/auditorio/Tenerife/ Correos emite seis sellos con obras emblemáticas de la arquitectura española e incluye el Auditorio de Tenerife] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080411233325/http://www.laregioninternacional.com/noticia/22376/Sellos/auditorio/Tenerife/ |date=11 April 2008 }}, La Region Internacional</ref> На островот се наоѓа и [[Универзитет Ла Лагуна|Универзитетот Ла Лагуна]], основан во 1792 година во [[Сан Кристобал де Ла Лагуна]]. Овој универзитет е најстариот универзитет во Канарските Острови. Градот Ла Лагуна е вклучен во [[Список на светско културно наследство на Европа|списокот на светско културно наследство]] на [[УНЕСКО]] и бил главен град на Канарските Острови пред да го замени Санта Крус во [[1833]] година.<ref>{{Наведена мрежна страница |author=arquba.com |url=http://www.arquitectuba.com.ar/diccionario-arquitectura-construccion/san-cristobal-de-la-laguna/ |title=San Cristóbal De La Laguna – Arquitectura Y Construccion |publisher=Arquitectuba.com.ar |date= |access-date=2012-09-19 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090105123250/http://www.arquitectuba.com.ar/diccionario-arquitectura-construccion/san-cristobal-de-la-laguna/ |archivedate=5 January 2009 |df=dmy-all }}</ref> [[Национален парк „Теиде“|Националниот парк „Теиде“]] е исто така вклучен во [[Список на светско културно наследство на Европа|списокот на светско културно наследство]] на [[УНЕСКО]] и се наоѓа во центарот на островот. Во него, планината [[Теиде]] се издига на највисока надморска височина во Шпанија и на највисока од островите на [[Атлантскиот Океан]], и трет по големина вулкан во светот од неговата основа.<ref>[http://www.webtenerife.com/PortalTenerife/Home/Disfruta+sin+perderte+nada/Mas+sobre+Tenerife/Naturaleza/Espacios+naturales/Parque+Nacional+de+El+Teide/?Lang=es Parque nacional del Teide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090826195531/http://www.webtenerife.com/PortalTenerife/Home/Disfruta+sin+perderte+nada/Mas+sobre+Tenerife/Naturaleza/Espacios+naturales/Parque+Nacional+de+El+Teide/?Lang=es |date=26 August 2009 }}, web oficial de Turismo de Tenerife</ref> Исто така на островот се наоѓа и Анага, биосферен резерват вклучен во спосокот на УНЕСКО од 2015 година.<ref name="efeverde.com">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.efeverde.com/noticias/el-macizo-de-anaga-alberga-mayor-concentracion-de-endemismos-de-toda-europa/|title=El macizo de Anaga alberga mayor concentración de endemismos de toda Europa|author=|date=|work=Efeverde.com|access-date=18 April 2017}}</ref> Резерватот има најголем број на ендемски видови во [[Европа]].<ref name="efeverde.com"/> Тенерифе е исто така познат по тоа што е место каде се случила [[Авионска несреќа на Тенерифе (1977)|најсмртоносната авионска несреќа]] во историјата во [[1977]] година. == Топонимија == Домородните народи на островот, Гуанчи, на нивниот јазик островот го нарекувале ''Акинет'' или ''Ченет'' (овие варијанти се пронајдени во литературата). Според [[Плиниј Помладиот]], берберскиот крал [[Јуба II]] испратил експедиција на [[Канарските Острови]] и [[Мадејра]]. Тој ги именувал Канарските Острови според особено жестоките кучиња на островот.<ref>O'Brien, Sally and Sarah Andrews. (2004) ''Lonely Planet Canary Islands,'' "Lonely Planet". p. 59. {{ISBN|1-74059-374-X}}.</ref> Јуба II и [[Стари Римјани|Старите Римјани]] островот Тенерифе го нарекувале ''Ниварија'', што произлегува од латинскиот збор ''nix'', што значи снег, осврнувајќи се на снегот покриен со вулканот [[Теиде]].<ref>Charles Knight, ''The English Cyclopaedia,'' 1866, Bradbury, Evans</ref> Подоцнежните мапи кои датираат од XIV и XV век, островот го споменуваат како ''Исла дел Инфиерно'', што буквално значи „''остров на пеколот''“, главно поради вулканската активност и ерупциите на вулканот [[Теиде]]. Се смета дека името на островот го дале Бенахоритите (домородци на [[Лас Палмас]]), кои островот го нарекувале „''Тени''“ (планина) и „ифе“ што значи бело. По колонизацијата, поради хиспанизацијата, кон името била додадена буквата „р“ за обединување на двата зборови, по кое се добило името Тенерифе.<ref name="Abreu">{{Наведена книга|last = Abreu Galindo|first=FR. J.|title=Historia de la conquista de las siete islas de Canaria|year = 1977|url = https://archive.org/details/historiadelaconq0000abre|publisher =Goya| isbn=978-84-400-3645-2|language=es}}</ref><ref name="Bethencourt">{{Наведена книга |last=Bethencourt Alfonso|first=Juan|title=Historia del pueblo guanche|publisher=Francisco Lemus Editor SL|year=1997| isbn=978-84-87973-10-9|language=es}}</ref> Сепак, низ историјата имало други објаснувања за да се открие потеклото на името на островот. На пример, историчарите од [[XVIII век]], Хуан Нуњес де ла Пења и Томас Аријас Марин де Кубас, меѓу другото, наведуваат дека островот, најверојатно, бил именуван од домородците според легендарниот крал [[Тинерфе]] Големиот. Тој владеел со целиот остров во деновите пред освојувањето на Канарските Острови од Кастиља.<ref>[https://dialnet.unirioja.es/descarga/articulo/5120305.pdf "El nombre de Tenerife." Joaquín Caridad Arias], Dial Net</ref> [[File:Panorama Teide BW.jpg|upright=4|thumb|center|Панорама од [[Национален парк „Теиде“|Националниот парк „Теиде“]]]]. == Демонимија == Формалната демонимија што ја користат луѓето кои живеат на островот е Тинерфено (''Tinerfeño''), a исто така се користи колоквијално и терминот чичареро (''chicharrero'')<ref name="gentilicio">{{Наведена мрежна страница|url=http://buscon.rae.es/draeI/SrvltGUIBusUsual?LEMA=chicharrero|title=Real Academia Española|author=|date=|work=rae.es|accessdate=18 April 2017}}</ref>. Во современото општество, второто име обично се применува само од жителите на главниот град Санта Крус. Терминот некогаш бил навредлив термин што го користеле луѓето од Ла Лагуна, кога градот бил главен и се однесувало на посиромашните жители и рибари од Санта Крус. Рибарите најчесто ловеле скуша, а другите жители јаделе компири, кои се претпоставува дека биле со низок квалитет за разлика од оној на елитата од Ла Лагуна. Додека Санта Крус растела преку трговијата, го замениола Ла Лагуна како главен град на Тенерифе во 1833 година за време на владеењето на [[Фернандо VII (Шпанија)|Фернандо VII]]. Тогаш жителите на Санта Крус ја искористиле претходната навреда за да се идентификуваат како жители на новиот главен град, на сметка на Ла Лагуна. == Историја == [[File:MNH - Mumie Mann 1.jpg|thumb|[[Мумија]] од човек припадник на племето Гуанчи]] Најраната позната човечка населба на островите датира од околу 200 п.н.е., од берберите познати како Гуанчи,<ref name="Nido">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nidolanguagetravel.com/destinations/tenerife/history-tenerife.aspx |title=g|publisher=Nido Language Travel|accessdate=15 October 2008|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061223092052/http://www.nidolanguagetravel.com/destinations/tenerife/history-tenerife.aspx |archivedate=23 December 2006|df=dmy-all}}</ref> иако, пештерата на Гуанчите во општина [[Икод де лос Винос]] на север од Тенерифе, ги обезбедила најстарите хронологии на Канарските Острови, со датуми околу шестиот век п.н.е.<ref name="Arco Aguilar_1">{{Наведено списание |last1=Arco Aguilar |first1=Marcelino J. del |last2=Arco Aguilar |first2=María del Carmen del |last3=Arco Aguilar |first3=María Mercedes del |last4=Atiénzar Armas |first4=Emilio |last5=González Hernández |first5=Cecilia |last6=Rosario Adrián |first6=María Candelaria |year=2000 |title=El menceyato de Icod en el poblamiento de Tenerife. D. Gaspar, Las Palomas y Los Guanches. Sobre el poblamiento y las estrategias de alimentación vegetal entre los guanches |language=es |trans-title=he menceyato of Icod in the settlement of Tenerife. D. Gaspar, Las Palomas and Los Guanches. On the settlement and the plant feeding strategies among the Guanches |journal=Eres. Arqueología/Bioantropología |number=9 |pages=67–129 |location=Santa Cruz de Tenerife |publisher=Museo Arqueológico de Tenerife |issn=1130-6572 |url=http://www.museosdetenerife.org/assets/downloads/publication-c408de300b.pdf}}</ref> Во однос на технолошкото ниво, културата на Гуанчи се одликува со напреден културен развој, најверојатно поврзан со културните одлики на берберските народи, увезени од [[Северна Африка]] и слабиот технолошки развој, утврдени поради недостигот на суровини, особено минерали кои овозможуваат екстракција на метали. Главната активност на населението во тоа време била пасење, иако населението исто така било ангажирано во земјоделството, како и во риболовот и собирање школки од брегот или користење риболовни пловни објекти.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.gevic.net/info/contenidos/mostrar_contenidos.php?idcat=2&idcap=10&idcon=178 |title=La población prehispánica: los guaches <small>- Gran Enciclopedia Virtual de Canarias</small> |accessdate=2018-12-06 |archive-date=2020-12-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201221234650/http://www.gevic.net/info/contenidos/mostrar_contenidos.php?idcat=2&idcap=10&idcon=178 |url-status=dead }}</ref> Што се однесува до верувањата, религијата во Гуанчи била [[Политеизам|политеистичка]], иако астралниот култ бил широко распространет. Покрај него постоела и анимистичка религиозност која сакрализирала одредени места, главно карпи и планини. Меѓу главните богови на племето биле: Ахаман (бог на небото и врховен бог), Чаксиракси (мајка божица), Махек (бог на сонцето) и Гуајота (демонот). Особено голем претставувал култот кон мртвите, практикувајќи мумификација на труповите. Покрај тоа, на островот се појавиле и мали глинени фигури од [[Антропоморфизам|антропоморфниот]] и зооморфниот тип поврзани преку разни ритуали и толкувани како идоли. Меѓу нив се истакнува и таканаречениот идол на Гуатимак, за кој се верува дека претставува заштитен дух. ===Територијална организација пред освојувањето=== [[File:Tenerife preconquista.png|thumb|Територијална карта на Тенерифе пред освојувањето]] Околу сто години пред освојувањето од страна на кралот Јуба II, титулата ''Менеси'' била дадена на монархот или крал на [[Гуанчи]]те, кој управувал со царството. Оваа улога подоцна беше наречена „капетанство“ од страна на освојувачите. Тинарфе Големиот, син на Сунта, го управувал островот од [[Адехе]] на југ. Меѓутоа, по неговата смрт, неговите девет деца се побуниле и започнал конфликт за тоа како да го поделат островот. На островот биле создадени два независни ''achimenceyatos'', а островот бил поделен на девет дела (''menceyes''). Менцеите на островот го формирале она што ќе биде слично на денешните општини<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.canariasacross.com/islas/tenerife/situacion_historia.htm|title=El Portal de las Islas Canarias|archive-url=https://web.archive.org/web/20090429072039/http://www.canariasacross.com/islas/tenerife/situacion_historia.htm|archive-date=April 29, 2009|url-status=dead}}</ref>. Така, територијата на островот ги опфаќала следните делови: * Таоро. Денес ги вклучува [[Пуерто де ла Круз]], [[Ла Оротава]], [[Ла Викторија де Ацетехо]], [[Ла Матанца де Ацетехо]], [[Лос Реалехос]] и [[Санта Урсула]]. * ''Гуимар''. Денес оваа територија е составена од [[Ел Росарио]], [[Канделарија]], [[Арафо]] и [[Гуимар]] * ''Абона''. Денес ги вклучува [[Фаснија]], [[Арико]], [[Гранадиља де Абона]], [[Сан Мигел де Абона]] и [[Арона]]. * ''Анага''. Денес оваа територија ги опфаќа општините [[Санта Крус де Тенерифе]] и [[Сан Кристобал де Ла Лагуна]]. * ''Тегесте''. Денес оваа територија е составена од [[Тегесте]] и дел од крајбрежната зона на [[Ла Лагуна]]. * ''Такоронте''. Денес оваа територија е составена од [[Такоронте]] и [[Ел Саузал]] * ''Икоде''. Денес оваа територија е составена од [[Сан Хуан де ла Рамбла]], [[Ла Гуанча]], [[Гарачико]] и [[Икод де Лос Винос]]. * ''Дауте''. Денес оваа територија е составена од [[Ел Танке]], [[Лос Силос]], [[Буенависта дел Норте]] и [[Сантјаго дел Теиде]]. * ''Адехе''. Денес оваа територија е составена од [[Гија де Исора]], [[Адехе]] и [[Вилафлор (Тенерифе)|Вилафлор]] ===Шпанско освојување=== [[File:AlonsoFernandezdeLugo2.JPG|thumb|left|right|[[Алфонсо Фернандес де Луго]] ги претставува заробените кралеви пред Фердинанд и Изабела]] Тенерифе бил последниот остров на Канарските Острови што требало да биде освоен и оној што најдолго му требало да се предаде на [[Кралство Кастиља|кастилските трупи]]. Иако традиционалните датуми на освојување на Тенерифе се воспоставени помеѓу [[1494]] година (доаѓањето на Алонсо Фернандес де Луго) и [[1496]] (освојување на островот), мора да се земе предвид дека обидите за анектирање на островот Тенерифе започнале уште од 1464 година<ref name="Antonio">{{Наведена книга|last=Rumeu de Armas|first=Antonio |title=La Conquista de Tenerife (1494-1496) |edition=1 |year=1975 |editor= |publisher=Aula de Cultura de Tenerife |location= |isbn=84-500-7108-9 |chapter=VI-XIII-XV |pages= 155–171; 291–294; 350–354 |quote=}}</ref>. Поради оваа причина, од првиот обид за освојување на островот во 1464, сè додека не бил конечно освоен во 1496, поминале 32 години. Во 1464 година, Диего Гарсија де Херера, Господарот на Канарските Острови, симболично го посетил островот<ref name="Schwartz1994">{{Наведена книга|author=Eduardo Aznar Vallejo|editor=Stuart B. Schwartz|title=Implicit Understandings: Observing, Reporting and Reflecting on the Encounters Between Europeans and Other Peoples in the Early Modern Era|url=https://books.google.com/books?id=wtUGwJwEQ7UC&pg=PA144|date=25 November 1994|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-45880-1|page=144|chapter=Conquests of the Canary Islands}}</ref> потпишувајќи мировен договор со водачите на Гуанчи. Договорот дозволувал на Анага да се изгради тврдина и кула, по кое Шпанија и водачите одржувале периодични договори за разговори додека тврдината не била уништена во околу 1472 година<ref name="Armas197574">{{Наведена книга|author=Antonio Rumeu de Armas|title=La conquista de Tenerife, 1494-1496|url=http://mdc.ulpgc.es/cdm/ref/collection/MDC/id/44128|year=1975|publisher=Aula de Cultura de Tenerife|language=es|pages=74, 76|chapter=Planes de Dominación Política|access-date=2018-12-06|archive-date=2021-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301154146/https://mdc.ulpgc.es/cdm/ref/collection/MDC/id/44128|url-status=dead}}</ref>. Во [[1492]] година гувернерот на Гран Канарија, Франсиско Малдонадо организирал напад што завршил со катастрофа за [[Шпанци]]те кои биле поразени од силите на Анага. Во декември [[1493]] година, католичките монарси, кралицата [[Изабела I]] и кралот [[Фердинанд II (Арагон)|Фердинанд II]], му дале на Алонсо Фернандес де Луго право да го освои Тенерифе. Доаѓајќи од Гран Канарија во април 1494 година, освојувачот пристигнал на брегот на денешниот град Санта Крус де Тенерифе во мај заедно со околу 2.000 војници и 200 коњаници<ref name="Armas1975177">{{Наведена книга|author=Antonio Rumeu de Armas|title=La conquista de Tenerife, 1494-1496|url=http://mdc.ulpgc.es/cdm/ref/collection/MDC/id/44128|year=1975|publisher=Aula de Cultura de Tenerife|language=es|page=177|chapter=La Primera Entrada|access-date=2018-12-06|archive-date=2021-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301154146/https://mdc.ulpgc.es/cdm/ref/collection/MDC/id/44128|url-status=dead}}</ref>. По преземањето на тврдината, армијата продолжила кон внатрешноста, подоцна ги заробила кралевите на Тенерифе и ги однела пред Изабела и Фердинанд. Поделените територии на Тенерифе и нивните владетели имале различни одговори на освојувањето. Едните биле за одржување на мирот ([[шпански]]: ''bando de paz''), додека другите биле за продолжување на војната ([[шпански]]: ''bando de guerra''). Кон првиот предлог се приклучиле Анага, Гуимар, Абона и Адехе додека кон вториот предлог се приклучиле Тегесте, Таоро, Такоронте, Икоде и Дауте. Оние кои се спротивставувале на освојувањето се бореле против напаѓачите. Кастилските сили доживеале пораз во првата битка кај Ацетехо на [[31 мај]] [[1494]] година, но биле поразени во Втората битка на [[25 декември]] [[1494]] година. Гуанчите на крајот биле поразени и се предале на [[Кралство Кастиља|круната на Кастиља]] во [[1496]] година<ref name="Armas1975278">{{Наведена книга|author=Antonio Rumeu de Armas|title=La conquista de Tenerife, 1494-1496|url=http://mdc.ulpgc.es/cdm/ref/collection/MDC/id/44128|year=1975|publisher=Aula de Cultura de Tenerife|language=es|page=278|chapter=La Victoria de Acentejo|access-date=2018-12-06|archive-date=2021-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301154146/https://mdc.ulpgc.es/cdm/ref/collection/MDC/id/44128|url-status=dead}}</ref>. ===Шпанска управа=== Голем дел од домородците починале од нови заразни болести, како што се [[грип]] и веројатно [[големи сипаници]], главно поради немање [[имунитет]]. Новите колонисти се венчале со месното население. Во текот на еден век по освојувањето, многу нови колонисти се населиле на островот, вклучувајќи и имигранти од различни територии на растечкото [[Шпанско Царство]], како што се [[Фландрија]], [[Италија]] и [[Германија]]. Како што растело населението, така започнало и расчистување на [[Бор (дрво)|боровите шуми]] на Тенерифе, потребни за гориво и направи за земјоделски култури, потребни како за локална потрошувачка така и за извоз. [[Шеќерна трска|Шеќерната трска]] била донесена во 1520-тите како стоковна култура на поголемите плантажи. Таа претставувала работна интензивна култура во сите фази на одгледување и преработка. Во следните векови започнало и производство на вино од грозје за локална потрошувачка и за извоз<ref name="naturaycultura">{{Наведена книга |last=Hernández|first=Pedro|title=Natura y Cultura de las Islas Canarias|publisher= Tafor|year=2003|isbn=978-84-932758-0-8}}</ref>. ===Трговија со Америка=== [[File:Amaro Pargo.jpg|thumb|[[Амаро Парго]] (1678-1741).]] Во трговијата на [[Канарските Острови]] со [[Американци]]те од [[XVIII век]], Тенерифе претставувал хегемонистички остров, бидејќи надминувал 50 % од бројот на бродови и 60 % од тонажата. На островите [[Ла Палма]] и [[Гран Канарија]], процентот бил околу 19 % за првиот и 7 % за вториот<ref name="canariascnnews.com">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.canariascnnews.com/index.php/mirador/canarias/item/1721-el-comercio-canario-americano-en-el-siglo-xviii-i-parte|title=El comercio canario-americano en el siglo XVIII (I parte)|website=www.canariascnnews.com|accessdate=30 November 2017|archive-date=2018-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20180707091632/http://www.canariascnnews.com/index.php/mirador/canarias/item/1721-el-comercio-canario-americano-en-el-siglo-xviii-i-parte|url-status=dead}}</ref>. Обемот на сообраќај помеѓу [[Индија]] и Канарските Острови бил непознат, но бил многу важен и концентриран речиси исклучиво на Тенерифе<ref name="canariascnnews.com"/>. Меѓу производите кои биле извезувани биле рум и шеќерна трска, кои заминувале главно кон пристаништата на Америка, како што се Ла Гуаира, [[Хавана]], [[Кампече]] и [[Веракрус]]. Многу морнари од Тенерифе се приклучиле на оваа трансконтинетална поморска трговија, меѓу кои и Амаро Родригес Фелипе, попознат како [[Амаро Парго]], Хуан Педро Духардин и Бернардо де Еспиноса, и двајцата придружници на Амаро Парго<ref name="DocsAmaro">{{Наведена книга| publisher = Archivo Histórico Provincial de Santa Cruz de Tenerife| isbn = 978-84-7947-637-3| last1 = De Paz Sánchez| first1 = Manuel| last2 = García Pulido| first2 = Daniel| others = Francisco Javier Macías Martín (ed.)| title = El corsario de Dios. Documentos sobre Amaro Rodríguez Felipe (1678-1747)| location = Canarias| series = Documentos para la Historia de Canarias| accessdate = 8 June 2016| date = 2015| url = https://www.researchgate.net/publication/291148031_EL_CORSARIO_DE_DIOS_AMARO_RODRIGUEZ_FELIPE_1678-1747}}</ref>. ===Емиграција во Америка=== Тенерифе, како и другите острови, одржувале блиски односи со [[Латинска Америка]], бидејќи биле дел од [[Шпанско Царство|Шпанското Царство]]. Од почетокот на колонизацијата на [[Нов Свет|Новиот Свет]], многу шпански експедиции започнале од островот на пат кон [[Америка]]. Тие, исто така, регрутирале голем број на жители од островот во своите екипи, кои биле составен дел од освоените експедиции. Други се приклучиле на бродови во потрага по подобри перспективи. Исто така, важно е да се забележи размената на растителни и животински видови што се случила при тие патувања<ref name="emigracion">{{es}} [http://www.gobiernodecanarias.org/educacion/culturacanaria/emigracion/La_emigracion_canaria.htm "Emigration to the Americas throughout history"], Gobierno de Canarias</ref>. По еден век и половина од релативниот раст, врз основа на секторот на одгледување грозје, бројни семејства емигрирале, особено во [[Венецуела]] и [[Куба]]. Круната сакала да го охрабри населението на неразвиените зони во Америка да ја превенираат окупацијата од страна на странските сили, како што се случило со [[Англичани]]те во [[Јамајка]] и [[Французи]]те во [[Француска Гвајана|Гвајана]] и западниот дел на [[Хиспаниола]]. Поради тоа, голем дел од жителите на Канарските Острови, вклучувајќи ги и оние од Тенерифе, заминале кон [[Нов Свет|Новиот Свет]]. Успехот во одгледувањето на нови култури во Америка, како што се [[какао]]то во [[Венецуела]] и [[тутун]]от во [[Куба]], придонело за егзодус на населението од градовите како [[Буенависта дел Норте]], [[Вилафлор (Тенерифе)|Вилафлор]] или [[Ел Саузал]] кон крајот на [[XVII век]]. Селото Сан Карлос де Тенерифе било основано во [[1684]] година од Канарските Острови на [[Санто Доминго]]. Луѓето од Тенерифе биле регрутирани за да го изградат градот поради страв од колонизирање на градот од Французите. Помеѓу 1720 и 1730 година, биле преселени 176 семејства, вклучително и многу луѓе од Тенерифе, на [[Кариби|карибскиот остров]] [[Порторико]]. Во [[1726]] година, жители на околу 25 острови мигрирале во Америка за да учествуваат во основањето на [[Монтевидео]]. Четири години подоцна, во 1730 година, уште една група ја напуштила својата матична татковина за да биде основан градот [[Сан Антонио]] во денешен [[Тексас]]. Помеѓу 1777 и 1783 година, жители од повеќе острови емигрирале од [[Санта Крус де Тенерифе]], населувајќи се во она што денес е познато како Сент Бернард, [[Луизијана]], за време на периодот кога Шпанија владеела со оваа поранешна француска територија западно од реката [[Мисисипи]]. Некои групи заминале во Западна или Шпанска Флорида<ref name="emigracion"/>. Во Тенерифе во јуни [[1787]] година пристигнала [[Прва Флота|Првата Флота]], која се состоела од 11 бродови, и која заминала од [[Портсмут]], [[Англија]], на [[13 мај]] [[1787]] година, кон [[Австралија]], основајќи ја првата европска колонија на континентот. Флотата се состоела од два бродови од [[Кралска морнарица|Кралската морнарица]], три товарни бродови кои носеле меѓу 1.000 и 1.500 осуденици, маринци, морнари, цивилни службеници и слободни луѓе и огромно количество храна. На [[3 јуни]] [[1787]] година, флотата пристигнала во Санта Крус на Тенерифе. Овде добиле свежа вода, зеленчук и месо. Командантот на флотата, капетанот [[Артур Филип]] и главните офицери биле забавувани од страна на локалниот гувернер, додека еден осуденик неуспешно се обидел да избега. На 10 јуни тие тргнале да го преминат [[Атлантик]]от во [[Рио де Жанеиро]], искористувајќи ги поволните трговски ветрови и океанските струи. Имиграцијата во Америка (главно Куба и Венецуела) продолжила и во текот на 19 и почетокот на 20 век, поради недостаток на економски можности и релативна изолација на Канарските Острови. Од крајот на [[XX век]], економските закони за заштита на островот и силниот развој во туристичката индустрија ја зацврстиле економијата и привлекле нови мигранти. Тенерифе има добиено бројни нови жители, вклучувајќи го и враќањето на многу потомци од некои острови кои заминале пет века пред тоа<ref name="emigracion"/>. ===Воена историја=== [[File:Sir Horatio Nelson when wounded at Teneriffe.jpg|thumb|right|Адмиралот Нелсон во Тенерифе]] Најзначајниот конфликт за островот се случил поради [[Битка кај Санта Крус де Тенерифе|британската инвазија на Тенерифе]] во [[1797]] година<ref>{{es}} [http://www.ejercito.mde.es/ihycm/index-total.html?http://www.ejercito.mde.es/ihycm/chycm/canarias/museo.htm Instituto de Historia y Cultura Militar de Canarias]{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. На [[25 јули]] [[1797]] година, адмирал [[Хорацио Нелсон]] извршил напад во [[Санта Крус де Тенерифе]], сега главен град на островот. По жестоката борба која резултирала со многу жртви, генералот Антонио Гутиерез де Отеро и Сантајана организирал одбрана за да ги принуди на напаѓачите да се повлечат. Во конфликтот Нелсон бил сериозно повреден во десната рака, поради што морало да се изврши [[ампутација]] на поголемиот дел од неговата рака<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://aboutnelson.co.uk/health.htm|title=Nelson's Health|website=aboutnelson.co.uk|access-date=2017-03-14}}</ref>. Легендата вели дека бил ранет од шпанскиот топограф ''Тигар'' (шпански: Тигре) додека се обидел да се симне на брегот на Пасо Алто<ref name="naturaycultura"/>. На [[5 септември]] [[1797]] година, Британците се обиделе уште еднаш да го освојат островот преку регионот на Порто Сантјаго, но и овој обид бил одбиен од жителите. Некои фрлале дури и камења кон Британците од височините на карпите. Островот исто така бил нападнат од британските команданти [[Роберт Блејк]], [[Волтер Роли]], Џон Хокинс, Вудс Роџерс<ref>{{es}} [http://www.vierayclavijo.org/html/paginas/cursos/cursos_2005/0505_masca/masca_05.htm Asociación canaria para la enseñanza de las ciencias- Viera y Clavijo] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150910014800/http://www.vierayclavijo.org/html/paginas/cursos/cursos_2005/0505_masca/masca_05.htm |date=2015-09-10 }}</ref>. ===Современа историја=== Помеѓу [[1833]] и [[1927]] година, [[Санта Крус де Тенерифе]] бил единствениот главен град на Канарските Острови. Во [[1927]] година, владата наредила главниот град да се подели со [[Лас Палмас]], како што е останато до денес<ref name="es.wikisource.org"/><ref name="gobiernodecanarias.org"/>. Оваа промена во статусот го поттикнало развојот во [[Лас Палмас]]. Туристите запоичнале да го посетуваат Тенерифе од [[Шпанија]], [[Велика Британија]] и [[Северна Европа]] во голем број во 1890-тите. Тие особено биле привлечени од одредиштате во северните градови на [[Пуерто де ла Круз]] и [[Санта Крус де Тенерифе]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.puertodelacruz.es/puerto/front_end/articulo.php?id_Art=123&idioma=1|title=Página web Ayuntamiento Puerto de la Cruz|author=|date=|work=puertodelacruz.es|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070303034305/http://www.puertodelacruz.es/puerto/front_end/articulo.php?id_Art=123|archivedate=3 March 2007|df=dmy-all}}</ref>. Независното бродско работење помогнало во зајакнувањето на туристичката индустрија<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Linked with the island's|url=http://www.tenerifenews.org.es/2013/08/linked-with-the-islands/|publisher=[[Tenerife News]]|accessdate=3 September 2016|date=24 August 2013}}{{Мртва_врска|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Природонаучникот [[Александар фон Хумболт]] се искачил на врвот на планината [[Теиде]] и ја забележал на убавината на островот. Пред неговото подигање на власта, [[Франциско Франко]] на Канарските Острови служел како командант. Во јули Франко бил контактиран и таен состанок кој бил одржан во шумата на Ла Есперанса на Тенерифе, започнале разговори околу започнувањето на воен удар во земјата<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.elpais.com/especiales/2006/mirada/fotogaleria_4_3.html |title=Las raíces insulares de Franco (The island roots of Franco) |publisher=Elpais |accessdate=15 April 2013 |language=es |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130523055841/http://www.elpais.com/especiales/2006/mirada/fotogaleria_4_3.html |archivedate=23 May 2013 }}</ref>, што резултирало до започнување на граѓанска војна. Островите паднале во рацете на националистите во јули [[1936]] година. Во 50-тите години, мизеријата на повоените години предизвикало да илјадници жители на островот емигрираат во [[Куба]] и во други делови на [[Латинска Америка]]. Тенерифе е местото каде се случила [[Авионска несреќа на Тенерифе (1977)|најсмртоносната несреќа]] досега во комерцијалната авијација. Во авионската несреќа загинале 583 лица, а авионскиот судир се случил на [[27 март]] [[1977]] година, на аеродромот Лос Родеос во северниот дел на островот, кога се судриле два авиони [[Боинг 747]]. На почетокот на [[XXI век]], таканаречената ''Ријада де Тенерифе 2002'' се одржала на 31 март истата година. Дождовите предизвикале да има 8 мртви, 12 исчезнати и десетици повредени луѓе<ref>[http://www.eldia.es/2002-04-09/actualidad/actualidad1.htm Ya son OCHO los muertos. ] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20231218113726/https://www.eldia.es/2002-04-09/actualidad/actualidad1.htm |date=2023-12-18 }}[[El Día (Canarias)|El Día]]<span>. 09/04/2011</span></ref>. Покрај човечките загуби, поплавата предизвикала значителна материјална штета, 70.000 лица останале без светлина, како и целосно или делумно уништување на најмалку 400 домови. Загубите биле пресметани на 90 милиони евра<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.atan.org/varios/31m/index.htm |title=ATAN Riada del 31 de март de 2002 |accessdate=2018-12-06 |archive-date=2009-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090411165326/http://www.atan.org/varios/31m/index.htm |url-status=dead }}</ref>. Од друга страна, во ноември [[2005]] година, Тенерифе бил Канарскиот остров кој бил најмногу погоден од тропската бура ''Делта''. Ветрови од 140 км/ч биле забележани на брегот и речиси 250 км/ч на врвот на вулканот [[Теиде]]. ==Географија== [[File:Palm Tree Canyon.JPG|thumb|Дрво од палма во внатрешноста на островот.]] Најстарите планински венци на Тенерифе се зголемиле со вулканска ерупција што го родила пред островот околу дванаесет милиони години<ref name="Origin about">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.abouttenerife.com/tenerife/history.asp|title=Origins of the island|publisher=About Tenerife.com|accessdate=15 October 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081019091452/http://www.abouttenerife.com/tenerife/history.asp|archive-date=19 October 2008|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref>. Островот како што е денес, бил формиран пред три милиони години со спојување на три острови составени од планинските предели на Анага, Тено и Вале де Сан Лоренцо<ref name="Origin about"/>, поради вулканска активност од Теиде. Вулканот е видлив од повеќето делови на островот денес, а [[кратер]]от е долг 17 километри во некои точки. Тенерифе е најголемиот остров на Канарските Острови и регионот [[Макаронезија]]<ref name="catalogo.museosdetenerife.org"/>. ==Геологија== Тенерифе е [[вулкан]]ски [[остров]] создаден од последователни ерупции во текот на неговата историја. Постојат четири историски забележани вулкански ерупции, од кои ниту една не довела до човечки жртви. Првата се случила во [[1704]], кога вулканите Арафо, Фаснија и Сиете Фуентес избувнале истовремено. Две години подоцна, во 1706 година, најголема ерупција се случила во Тревехо. Овој вулкан произвел големи количества [[лава]] и го уништила градот и главна порта на Гарачико, како и неколку помали села. Последната ерупција во [[XVIII век]] поврзана со стратовулканите Теиде и Пико Виејо се случила во 1798 година од Наричес дел Теиде на западниот крило на Пико Виејо<ref name="Carracedo2007">Carracedo, J. C., Rodríguez Badioloa, E., Guillou, H., Paterne, M., Scaillet, S., Pérez Torrado, F. J., Paris, R., Fra-Paleo, U., Hansen, A., 2007. "Eruptive and structural history of Teide Volcano and rift zones of Tenerife, Canary Islands." Bulletin of the Geological Society of America, 119(9–10). 1027–1051</ref>. [[Теиде]] последен пат избил во 1909 од Ел Чињеро<ref name="Carracedo2007" /> на гребенот Сантјаго<ref>{{es}} [http://www.fomento.es/NR/rdonlyres/C916903C-1153-46A3-ADDC-3B78D2AF9EC5/32675/Tablaerupciones_ampliada.pdf Instituto Geográfico Nacional] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081030133628/http://www.fomento.es/NR/rdonlyres/C916903C-1153-46A3-ADDC-3B78D2AF9EC5/32675/Tablaerupciones_ampliada.pdf |date=30 October 2008 }}</ref>. Островот се наоѓа помеѓу 28° и 29° на север и меридијани од 16° и 17° запад. Се наоѓа северно [[Северен Повратник|Северниот Повратник]], заземајќи централна позиција меѓу другите Канарски Острови на Гран Канарија, Ла Гомера и Ла Палма. Островот е оддалечен на околу 300 километри од африканскиот брег и приближно 1.000 километри од [[Пиринејски Полуостров|Пиринејскиот Полуостров]]<ref name=atlas>{{Наведена книга|author=García Rodríguez|title =Atlas interinsular de Canarias|publisher=Editorial interinsular canaria|year=1990|isbn=978-84-86733-09-4}}</ref>. Тенерифе е најголемиот остров на архипелагот на Канарските Острови, со површина од 2.034,38 км<sup>2</sup><ref name=extension>[http://www.gobiernodecanarias.org/istac/estadisticas/php/saltarA.php?mid=/istac/estadisticas/territorio_ambiente/area_01_frame.html Estadísticas de la Comunidad Autónoma de Canarias] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100323155813/http://www.gobiernodecanarias.org/istac/estadisticas/php/saltarA.php?mid=%2Fistac%2Festadisticas%2Fterritorio_ambiente%2Farea_01_frame.html |date=23 March 2010 }}</ref> и има најдолга крајбрежна линија, која изнесува 342 километри<ref name=costa>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ine.es/daco/daco42/territorio/1.1.2.xls|title=Instituto Nacional de Estadística|author=|date=|work=ine.es|accessdate=18 April 2017}}</ref>. Покрај тоа, највисоката точка, Теиде, со надморска височина од 3.718 метри над морското ниво е највисока точка во цела Шпанија<ref name=teide>{{Наведена мрежна страница|url=http://reddeparquesnacionales.mma.es/parques/teide/guia_info_mediofisico.htma|title=Red de Parques Nacionales (Ministerio de Medio Ambiente)|author=|date=|work=mma.es|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090114131713/http://reddeparquesnacionales.mma.es/parques/teide/guia_info_mediofisico.htma|archivedate=14 January 2009|df=dmy-all}}</ref>. Врвот на Теиде исто така е трет по големина вулкан во светот од неговата основа на дното од морето. Поради оваа причина, Тенерифе е 10-ти највисок остров во светот. Се состои од околу 200 мали неплодни островчиња или големи карпи, вклучувајќи ги и Анага, Фаснија и Гарачико, додавајќи дополнителни 213.835 м<sup>2</sup> на вкупната површина<ref name="extension"/>. ===Потекло и геолошка формација=== [[File:Tenerife formation.png|thumb|upright|right]] Тенерифе е остров создаден вулкански, изградувајќи се од povr inata на океанот 20-50 милиони години<ref name="enciclopedia"/>. Според теоријата на [[Тектоника на плочите]], искачувањето на [[магма]]та што потекнува внатрешноста на Земјата се создава од ефектите на тектонската активност кои постојат на океанската плоча. Овие фрактури лежат по структурните оски на самиот остров, и биле формирани од алпската [[орогенеза]] за време на [[Терцијар|терцијарниот период]] поради движењата на [[Африканска Плоча|Африканската Плоча]]. Подводните пукнатини од ерупции потекнуваат од т.н. пилоу лава, која се создава со брзото ладење на магмата кога станува збор за контакт со вода, добивајќи ја нејзината особена форма. Оваа лава-перница се акумулирала, изградила база на островот под морето. Бидејќи оваа акумулација се приближила до површината на водата, гасовите избувнале од магмата поради намалувањето на притисокот во околината. Вулканските ерупции станале понасилни и имале експлозивен карактер и резултирале во формирање на необични геолошки фрагменти<ref name="enciclopedia"/>. По долгорочната акумулација на овие фрагменти, раѓањето на островот се случило на крајот од [[миоцен|миоценската епоха]]. Зоните на Тенерифе, познати како Тено, Анага и Адехе, биле формирани пред седум милиони години. Овие формации се нарекуваат ''Серија I''. Овие зони всушност биле три одделни острови што денеска се наоѓа крајниот западен, источен и јужен дел од Тенерифе<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.puntoinfo.idecnet.com/index.php?sectionID=2&lang=1&s=1&ID=160|title=Información del Cabildo de Tenerife|author=|date=|work=idecnet.com|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071109002153/http://www.puntoinfo.idecnet.com/index.php?sectionID=2&lang=1&s=1&ID=160|archivedate=9 November 2007|df=dmy-all}}</ref>. Вториот вулкански циклус наречен Пост-миоценска формација или ''Серија II, III, IV'', започнал пред три милиони години. Овој бил многу поинтензивен вулкански циклус, кој ги обединил Тено, Анага и Адехе во еден остров. Оваа нова структура, наречена ''Cañadas Structure I'', претствувала основа за создавање на областа позната како Бандас дел сур (денес југоисточно Тенерифе)<ref name=enciclopedia>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.gevic.net/info/contenidos/mostrar_contenidos.php?idcat=36&idcap=58&idcon=330 |title=Origen y formación - TENERIFE - (GEVIC) Gran Enciclopedia Virtual Islas Canarias |author= |date= |work=gevic.net |accessdate=22 April 2017 |archive-date=2020-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201205090954/https://www.gevic.net/info/contenidos/mostrar_contenidos.php?idcat=36&idcap=58&idcon=330 |url-status=dead }}</ref>. Потоа, по урнатините на ''Cañadas Structure I'', се појавила ''Cañadas Structure II'', која била на 2.500 метри надморска височина и се појавила со интензивна експлозивна активност со помош на фисурална вулканска активност што се случувала помеѓу остатоците од ''Серија I''. Пред околу 800.000 години се случиле две гравитациски свлечишта, што довеле до создавање на денешните долини Ла Оротава и Гумир<ref name=enciclopedia/>. Конечно, пред околу 200.000 години, започнле ерупции кои ја изградиле областа Пико Виехо-Теиде во центарот на островот<ref name=enciclopedia/>. ===Орографија и пејзаж=== Нерамната и стрмна [[орографија]] на островот и неговата различна клима резултирале со разновидност на пејзажи и географски и геолошки формации, со создавање на денешниот [[Национален парк „Теиде“]] со својата богата борова шума, споредени со вулканскиот предел на врвот на Теиде и Гумир, до Акантиладос де Лос Гигантес (карпи на гигантите) со вертикални пропади. На југ постојат области со растенија кои се отпорни на суша. Други области се движат од оние заштитени и затворени во планините како Монтања Роха и Монтања Пелада, долините и шумите со суптропска растителност и клима, до оние со длабоки клисури и пропади како што се Анага и Тено. ====Централни височини==== Главните структури на Тенерифе, со комплексите Теиде и Пико-Виехо и областите Лас Канедас се најистакнати на островот. Се состои од полукалдера од околу 130 км<sup>2</sup> во областа, која потекнува од неколку геолошки процеси. Областа е делумно зафатена од стратовулканот Теиде. Пределот Лос Азулеос, составен од зелено-затемнети карпи, бил создаден со хидротермални процеси<ref name="naturaycultura"/><ref name="enciclopedia"/><ref name="islaaisla"/>. Јужно од Ла Калдера се наоѓа планината Гуахара, која има височина од 2,718 метри, што се издига над Националниот парк. На дното се наоѓа област, на која има многу ситен седиментарен материјал кој бил депониран од неговите вулкански процеси и е познат како Лано де Ucanca<ref name="naturaycultura"/><ref name="enciclopedia"/><ref name="islaaisla"/>. Највисоката точка на островот, на шпанска територија и во Атлантскиот Океан е врвот на [[Теиде]], на 3.718 метри надморска височина и над 7.500 метри над површината на океанот. Вулканот е трет по големина на планетата, а неговата централна местоположба и снежен пејзаж во зима му дава уникатна природа. Оригиналните доселеници сметале дека Теиде бил бог, и дека местото претставувало место за обожавање. Во 1954 година, целата област околу него била прогласена за национален парк, со понатамошно проширување подоцна. Покрај тоа, во јуни 2007 година [[УНЕСКО]] областа ја вклучила во списокот на светско културно наследство<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://whc.unesco.org/en/list/1258|title=Teide National Park|first=UNESCO World Heritage|last=Centre|date=|work=unesco.org|accessdate=18 April 2017}}</ref>. На запад се наоѓа вулканот Пико Виехо (Стариот врв). На едната страна од него е вулканот Чахора, каде што последната ерупција се случила во 1798 година. Теиде е еден од 16-те [[Декадни вулкани]] идентификувани од страна на Меѓународната асоцијација за вулканологија и хемија на Земјината внатрешност (IAVCEI). ====Масиви==== [[File:Anaga 2006.jpg|thumb|left|Масивот Анага]] Масивот Анага (''[[Macizo de Anaga]]''), на североисточниот дел на островот, има неправилен и нерамномерен топографски профил каде што, и покрај генерално скромните височини, Круз де Таборно достигнува висина од 1024 метри. Поради возраста од 5,7 милиони години, длабоки ерозивни процеси и густата мрежа на насипи кои го пробиваат масивот, неговата површина содржи материјали од [[фонолит]]ичко и [[трахит]]ско потекло. Голем број на клисури со стрмни ѕидови постојат на овој дел од островот. Вертикалните форми доминираат на брегот на Анага, со ретки плажи главно составени од карпи или црн песок<ref name="naturaycultura"/><ref name=enciclopedia/><ref name="islaaisla"/>. [[File:Punta teno.jpg|thumb|right|Масивот Тено со подрачјето на Гигантските Карпи]] Масивот Тено (''[[Macizo de Teno]]'') се наоѓа на северозападниот дел на островот. Како и Анага, и овој масив содржи надземни површини и длабоки клисури формирани со [[ерозија]]. Сепак, материјалите овде се постари (околу 7,4 милиони години). Планината Гала претставува највисока надморска височина од 1342 метри. Најнеобичниот пејзаж на овој масив се наоѓа на јужниот брег, каде што [[Акантиладос де Лос Гигантес]] ги прикажува вертикалните ѕидови кои достигнуваат височини од 500 метри на некои места<ref name="naturaycultura"/><ref name="enciclopedia"/><ref name="islaaisla"/>. Масивот Адехе (''Macizo de Adeje'') се наоѓа на јужниот дел на островот. Неговото главно обележје е Роке дел Конде, со надморска височина од 1.001 метри. Овој масив не е толку импресивен како другите поради неговата намалена основна структура, бидејќи во прилог на поголемата геолошка старост на таа местоположба, масивот доживеал голема ерозија на својот материјал, со што се изгубил оригиналниот изглед и обем<ref name="naturaycultura"/><ref name="enciclopedia"/><ref name="islaaisla"/>. ====Дорсалес==== Планинскиот венец познат како Дорсал на Педро Гил (''Dorsal of Pedro Gil'') ја покрива областа од самиот почеток на планината Ла Есперанса, на височина од околу 750 метри, до центарот на островот, во близина на Калдера де Лас Канадас, со Изања, како највисока точка на 2.390 метри. Овие планини се создадени поради [[базалт]]ниот [[вулкан]]изам преку една од оските што го создале вулканот во оваа област<ref name="naturaycultura"/><ref name="enciclopedia"/><ref name="islaaisla"/>. ''Abeque Dorsal'' бил формиран од еден ланец на вулкани кои се приклучуваат на Тено со централниот врв на Теиде-Пико Виехо, започнувајќи од една од трите оски на геолошките структури на Тенерифе. На овој дорсален дел се наоѓа историскиот вулкан Чинјеро чија последна ерупција се случила во [[1909]] година<ref name="naturaycultura"/><ref name="enciclopedia"/><ref name="islaaisla"/>. ''Dorsal of Adeje'' или ''Јужен Дорсал'' е дел од последната структурална оска. Остатоците од оваа масивна карпа го прикажуваат исконското земјиште, кое исто така покажува поставување на мали вулкански конуси и карпи на јужниот дел на Тенерифе<ref name="naturaycultura"/><ref name="enciclopedia"/><ref name="islaaisla"/>. ====Долини и клисури==== Најважни долини кои се наоѓаат на островот се [[Вале де Ла Оротава]] и [[Вале де Гуимар]], формирани од масовното лизгање на големи количества материјал кон морето. Другите долини имаат тенденција да бидат помеѓу ридовите формирани од депозити на седименти од блиските падини или едноставно преку нивната еволуција станале типични долини<ref name="naturaycultura"/><ref name="enciclopedia"/><ref name="islaaisla"/>. Тенерифе има голем број на клисури, кои се карактеристичен елемент на пределот, предизвикани од ерозија од одлевањето на подолго време. Значајни клисури на островот се Руиз, Фаснија и Гуимар, Инфиерно и Ерке, од кои сите се означени како заштитени природни области.<ref name="naturaycultura"/><ref name="enciclopedia"/><ref name="islaaisla"/> [[File:Panom-puerto.jpg|thumb|upright=2.5|center|Панорама од [[Вале де Ла Оротава]]]] ====Крајбрежје==== Бреговите на Тенерифе обично се стрмни и карпести, особено на север од островот. Сепак, островот има 67,14 километри плажи<ref>[http://www.gobiernodecanarias.org/istac/estadisticas/php/saltarA.php?mid=/istac/estadisticas/territorio_ambiente/area_01_frame.html Estadísticas del Gobierno de Canarias] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100323155813/http://www.gobiernodecanarias.org/istac/estadisticas/php/saltarA.php?mid=%2Fistac%2Festadisticas%2Fterritorio_ambiente%2Farea_01_frame.html |date=23 March 2010 }}</ref>. На северниот брег има песочни црни плажи, додека на јужниот и југозападниот брег на островот, плажите обично имаат многу пофини и појасни песоци со полесни тонови<ref name="naturaycultura"/><ref name="enciclopedia"/><ref name="islaaisla"/>. ==Клима== Тенерифе е познат на меѓународно ниво како „''Остров на вечната пролет''“ (''Isla de la Eterna Primavera'').<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.turismodecanarias.com/canary-islands-spain/tourism-office/tenerife-island/index.html|title=Tenerife|author=|date=27 March 2015|work=turismodecanarias.com|accessdate=18 April 2017|archive-date=2015-04-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20150422031727/http://www.turismodecanarias.com/canary-islands-spain/tourism-office/tenerife-island/index.html|url-status=dead}}</ref> Островот, кој лежи на иста ширина како пустината [[Сахара]], ужива топла [[тропска клима]] со просечна вредност од 18-24&nbsp;°C (64-75&nbsp;°F) во зимата и 24-28&nbsp;°C (75-82&nbsp;°F) во летото. Островот има поголем број на годишни сончеви денови и ниски врнежи во сите предели освен во планинските области. [[Умерена клима|Умерената клима]] на Тенерифе е контролирана во голема мера од страна на традиционалните трендови, чија [[влажност]] е [[Кондензација|кондензирана]] главно во северниот и североисточниот дел на островот, создавајќи облаци кои се движат помеѓу 600 и 1800 метри во височина. Студените морски струи на [[Канарските Острови]], исто така, имаат ефект на ладење на крајбрежјата и нејзините плажи, додека топографијата на пејзажот игра улога во климатските разлики на островот со големиот број на долини. Умерениот ефект на морскиот воздух ја прави екстремната топлина ретка појава. Најниската регистрирана температура во центарот на Санта Крус е 8.1&nbsp;°C (46.6&nbsp;°F), најстудениот месец во извештајот сè уште има релативно блага просечна температура од 15.8&nbsp;°C (60.4&nbsp;°F)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aemet.es/en/serviciosclimaticos/datosclimatologicos/efemerides_extremos*?w=0&k=coo&l=C449C&datos=det&x=C449C&m=13&v=TMB|title=Santa Cruz All Time Records|publisher=Aemet.es|accessdate=10 December 2015}}</ref>. Летните температури се највисоки во август, со просечно високо ниво од 29&nbsp;°C (84&nbsp;°F) во Санта Крус, слично на оние на местата до северно од [[Барселона]] и [[Мајорка]], поради поголемо поморско влијание. На повисоките места во Ла Лагуна, климатските транзиции кон средоземна клима со повисоки врнежи и пониски температури во текот на целата година. Климата на Санта Крус е многу типична за Канарските Острови, иако е само малку потопла од климата на [[Лас Палмас]]. Големи климатски контрасти на островот се евидентни, особено во текот на зимските месеци кога е можно да се ужива во топлото сонце на брегот и да се доживее снег на надморска височина од 3.000 метри на Теиде<ref name=islaaisla>{{Наведена книга | last = González Morales | first = Alejandro | title = Canarias isla a isla (clima) | publisher = Centro de la Cultura Popular Canaria| year = 2000 | isbn = 84-7926-357-1}}</ref>. Исто така, постојат големи контрасти на ниска надморска височина, каде што климата се движи од сува на југоисточната страна претставена од Санта Крус де Тенерифе до [[Средоземје]]то на северозападната страна во [[Буена Виста дел Норте]] и [[Ла Оротава]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.webtenerife.com/PortalTenerife/Zonas/Santa%20Cruz%20Laguna/Mas%20sobre%20Tenerife/Geografia/Climatologia/Contraste%20norte-sur.htm?Lang=es&sig=true|title=Turismo Tenerife: Alojamiento, Carnaval, Actividades... - Tenerife|author=|date=|work=webtenerife.com|accessdate=18 April 2017}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Северот и југот од Тенерифе слично имаат различни климатски одлики. Северозападната страна на островот добива 73 % од сите врнежи на островот, а релативната влажност на воздухот е супериорна. Плувиометриските максимуми се регистрирани на страна на просечна надморска височина од 1.000 до 1200 метри, речиси исклучиво во планинскиот венец Ла Оротава<ref name=islaaisla/>. Сепак, иако постојат климатски разлики во врнежите и сонцето на островот, вкупните годишни врнежи се ниски и летните месеци од мај до септември, вообичаено, се целосно суви. Врнежите, слично како и во [[Јужна Калифорнија]], исто така, може да бидат крајно непредвидливи од една година до друга<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://hal.archives-ouvertes.fr/docs/00/49/82/26/PDF/camberlin_CR_revised.pdf |title=More variable tropical climates have a slower demographic growth |publisher=Hal.archives-ouvertes.fr |accessdate=2012-09-19}}</ref>. {{Weather box |location = Санта Крус |metric first = yes |single line = yes |Jan record high C = 28.4 |Feb record high C = 31.2 |Mar record high C = 35.4 |Apr record high C = 35.2 |May record high C = 36.4 |Jun record high C = 37.1 |Jul record high C = 42.6 |Aug record high C = 40.4 |Sep record high C = 39.3 |Oct record high C = 38.1 |Nov record high C = 34.0 |Dec record high C = 28.2 |year record high C = 42.6 |Jan high C = 21.0 |Feb high C = 21.2 |Mar high C = 22.1 |Apr high C = 22.7 |May high C = 24.1 |Jun high C = 26.2 |Jul high C = 28.7 |Aug high C = 29.0 |Sep high C = 28.1 |Oct high C = 26.3 |Nov high C = 24.1 |Dec high C = 22.1 |year high C = 24.6 |Jan mean C = 18.2 |Feb mean C = 18.3 |Mar mean C = 19.0 |Apr mean C = 19.7 |May mean C = 21.0 |Jun mean C = 22.9 |Jul mean C = 25.0 |Aug mean C = 25.5 |Sep mean C = 24.9 |Oct mean C = 23.4 |Nov mean C = 21.3 |Dec mean C = 19.4 |year mean C = 21.5 |Jan low C = 15.4 |Feb low C = 15.3 |Mar low C = 15.9 |Apr low C = 16.5 |May low C = 17.8 |Jun low C = 19.5 |Jul low C = 21.2 |Aug low C = 21.9 |Sep low C = 21.7 |Oct low C = 20.3 |Nov low C = 18.4 |Dec low C = 16.6 |year low C = 18.4 |Jan record low C = 9.4 |Feb record low C = 8.1 |Mar record low C = 9.5 |Apr record low C = 9.4 |May record low C = 12.0 |Jun record low C = 13.4 |Jul record low C = 16.5 |Aug record low C = 14.6 |Sep record low C = 16.5 |Oct record low C = 14.6 |Nov record low C = 10.1 |Dec record low C = 10.0 |year record low C = 8.1 |Jan rain mm = 31.5 |Feb rain mm = 35.4 |Mar rain mm = 37.8 |Apr rain mm = 11.6 |May rain mm = 3.6 |Jun rain mm = 0.9 |Jul rain mm = 0.1 |Aug rain mm = 2.0 |Sep rain mm = 6.8 |Oct rain mm = 18.7 |Nov rain mm = 34.1 |Dec rain mm = 43.2 |Jan rain days = 8.0 |Feb rain days = 7.2 |Mar rain days = 6.9 |Apr rain days = 5.5 |May rain days = 2.9 |Jun rain days = 0.9 |Jul rain days = 0.2 |Aug rain days = 0.8 |Sep rain days = 2.7 |Oct rain days = 6.1 |Nov rain days = 8.8 |Dec rain days = 9.4 |unit rain days = 1.0 mm |Jan humidity = 64 |Feb humidity = 65 |Mar humidity = 62 |Apr humidity = 61 |May humidity = 61 |Jun humidity = 61 |Jul humidity = 58 |Aug humidity = 60 |Sep humidity = 64 |Oct humidity = 66 |Nov humidity = 65 |Dec humidity = 66 |year humidity = |Jan sun = 178 |Feb sun = 186 |Mar sun = 221 |Apr sun = 237 |May sun = 282 |Jun sun = 306 |Jul sun = 337 |Aug sun = 319 |Sep sun = 253 |Oct sun = 222 |Nov sun = 178 |Dec sun = 168 |source 1 = ''[[Државна метеоролошка агенција на Шпанија]]''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aemet.es/en/serviciosclimaticos/datosclimatologicos/valoresclimatologicos?l=C449C&k=coo|title=Valores Climatológicos Normales. Santa Cruz De Tenerife|accessdate=}}</ref> |source 2 = ''[[Државна метеоролошка агенција на Шпанија]]''<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.aemet.es/es/serviciosclimaticos/datosclimatologicos/efemerides_extremos?w=0&k=coo&l=C449C&datos=det |title=Valores Climatológicos Extremos. Santa Cruz de Tenerife |accessdate=}}</ref> (1981–2010), Extremes (1921-Present) |date = February 2016}} {{Weather box |location = [[Јужен Аеродром (Тенерифе)|Јужен Аеродром]] |metric first = yes |single line = yes |collapsed = yes |Jan record high C = 29.3 |Feb record high C = 30.0 |Mar record high C = 34.0 |Apr record high C = 35.6 |May record high C = 37.7 |Jun record high C = 36.2 |Jul record high C = 42.9 |Aug record high C = 44.3 |Sep record high C = 41.8 |Oct record high C = 37.0 |Nov record high C = 35.2 |Dec record high C = 30.0 |year record high C = 44.3 |Jan high C = 21.7 |Feb high C = 22.0 |Mar high C = 23.1 |Apr high C = 23.1 |May high C = 23.9 |Jun high C = 25.4 |Jul high C = 27.7 |Aug high C = 28.4 |Sep high C = 27.9 |Oct high C = 26.8 |Nov high C = 24.8 |Dec high C = 22.8 |year high C = 24.8 |Jan mean C = 18.4 |Feb mean C = 18.5 |Mar mean C = 19.3 |Apr mean C = 19.5 |May mean C = 20.4 |Jun mean C = 22.1 |Jul mean C = 24.0 |Aug mean C = 24.7 |Sep mean C = 24.5 |Oct mean C = 23.4 |Nov mean C = 21.5 |Dec mean C = 19.7 |year mean C = 21.4 |Jan low C = 15.2 |Feb low C = 15.0 |Mar low C = 15.6 |Apr low C = 16.0 |May low C = 17.0 |Jun low C = 18.8 |Jul low C = 20.2 |Aug low C = 21.1 |Sep low C = 21.1 |Oct low C = 20.0 |Nov low C = 18.2 |Dec low C = 16.5 |year low C = 17.9 |Jan record low C = 9.0 |Feb record low C = 9.8 |Mar record low C = 9.6 |Apr record low C = 12.2 |May record low C = 13.0 |Jun record low C = 14.6 |Jul record low C = 16.8 |Aug record low C = 17.1 |Sep record low C = 16.6 |Oct record low C = 14.8 |Nov record low C = 12.0 |Dec record low C = 10.4 |year record low C = 9.0 |Jan rain mm = 16.6 |Feb rain mm = 19.9 |Mar rain mm = 14.7 |Apr rain mm = 7.4 |May rain mm = 1.1 |Jun rain mm = 0.1 |Jul rain mm = 0.1 |Aug rain mm = 1.3 |Sep rain mm = 3.6 |Oct rain mm = 11.9 |Nov rain mm = 26.3 |Dec rain mm = 30.3 |Jan rain days = 1.8 |Feb rain days = 2.2 |Mar rain days = 1.9 |Apr rain days = 1.1 |May rain days = 0.3 |Jun rain days = 0.0 |Jul rain days = 0.0 |Aug rain days = 0.2 |Sep rain days = 0.6 |Oct rain days = 1.6 |Nov rain days = 1.9 |Dec rain days = 3.5 |unit rain days = 1.0 mm |Jan humidity = 62 |Feb humidity = 64 |Mar humidity = 63 |Apr humidity = 65 |May humidity = 66 |Jun humidity = 68 |Jul humidity = 65 |Aug humidity = 67 |Sep humidity = 68 |Oct humidity = 67 |Nov humidity = 64 |Dec humidity = 66 |year humidity = |Jan sun = 193 |Feb sun = 195 |Mar sun = 226 |Apr sun = 219 |May sun = 246 |Jun sun = 259 |Jul sun = 295 |Aug sun = 277 |Sep sun = 213 |Oct sun = 214 |Nov sun = 193 |Dec sun = 195 |source 1 = [[Agencia Estatal de Meteorología]]<ref name="aemet.es">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aemet.es/en/serviciosclimaticos/datosclimatologicos/valoresclimatologicos?l=C429I&k=coo|title=Standard Climate Values. Tenerife Sur Aeropuerto |accessdate=}}</ref> |source 2 = [[Agencia Estatal de Meteorología]]<ref name="aemet">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.aemet.es/es/serviciosclimaticos/datosclimatologicos/efemerides_extremos?w=0&k=coo&l=C429I&datos=det |title=Valores Climatológicos Extremos. Tenerife Sur Aeropuerto |accessdate=}}</ref> (1981–2010), Екстреми (1921-денес) |date = February 2016}} {{Weather box |location = Ла Лагуна – [[Северен Аеродром (Тенерифе)|Северен Аеродром]]<small>(надморска височина: {{convert|632|m|abbr=off}})</small> |metric first = yes |single line = yes |collapsed = yes |Jan record high C = 25.6 |Feb record high C = 26.9 |Mar record high C = 33.2 |Apr record high C = 33.0 |May record high C = 37.6 |Jun record high C = 37.9 |Jul record high C = 41.4 |Aug record high C = 41.2 |Sep record high C = 38.0 |Oct record high C = 33.2 |Nov record high C = 31.0 |Dec record high C = 25.2 |year record high C = 41.4 |Jan high C = 16.0 |Feb high C = 16.7 |Mar high C = 18.2 |Apr high C = 18.5 |May high C = 20.1 |Jun high C = 22.2 |Jul high C = 24.7 |Aug high C = 25.7 |Sep high C = 24.9 |Oct high C = 22.5 |Nov high C = 19.7 |Dec high C = 17.1 |year high C = 20.5 |Jan mean C = 13.1 |Feb mean C = 13.4 |Mar mean C = 14.5 |Apr mean C = 14.7 |May mean C = 16.1 |Jun mean C = 18.1 |Jul mean C = 20.2 |Aug mean C = 21.2 |Sep mean C = 20.7 |Oct mean C = 18.9 |Nov mean C = 16.5 |Dec mean C = 14.3 |year mean C = 16.8 |Jan low C = 10.2 |Feb low C = 10.0 |Mar low C = 10.7 |Apr low C = 10.9 |May low C = 12.0 |Jun low C = 14.0 |Jul low C = 15.7 |Aug low C = 16.6 |Sep low C = 16.5 |Oct low C = 15.2 |Nov low C = 13.3 |Dec low C = 11.5 |year low C = 13.0 |Jan record low C = 3.2 |Feb record low C = 3.4 |Mar record low C = 2.0 |Apr record low C = 4.2 |May record low C = 6.0 |Jun record low C = 8.5 |Jul record low C = 8.5 |Aug record low C = 7.0 |Sep record low C = 9.2 |Oct record low C = 6.8 |Nov record low C = 6.2 |Dec record low C = 3.5 |year record low C = 2.0 |Jan rain mm = 80 |Feb rain mm = 70 |Mar rain mm = 61 |Apr rain mm = 39 |May rain mm = 19 |Jun rain mm = 11 |Jul rain mm = 6 |Aug rain mm = 5 |Sep rain mm = 16 |Oct rain mm = 47 |Nov rain mm = 81 |Dec rain mm = 82 |Jan humidity = 76 |Feb humidity = 75 |Mar humidity = 71 |Apr humidity = 74 |May humidity = 72 |Jun humidity = 73 |Jul humidity = 69 |Aug humidity = 69 |Sep humidity = 71 |Oct humidity = 74 |Nov humidity = 75 |Dec humidity = 79 |year humidity = 73 |Jan rain days = 11 |Feb rain days = 10 |Mar rain days = 10 |Apr rain days = 10 |May rain days = 7 |Jun rain days = 4 |Jul rain days = 3 |Aug rain days = 3 |Sep rain days = 5 |Oct rain days = 10 |Nov rain days = 10 |Dec rain days = 12 |unit rain days = 1.0 mm |Jan sun = 150 |Feb sun = 168 |Mar sun = 188 |Apr sun = 203 |May sun = 234 |Jun sun = 237 |Jul sun = 262 |Aug sun = 269 |Sep sun = 213 |Oct sun = 194 |Nov sun = 155 |Dec sun = 137 |year sun = 2410 |source 1 = [[Agencia Estatal de Meteorología]]<ref name="aemet.es2">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aemet.es/en/serviciosclimaticos/datosclimatologicos/valoresclimatologicos?l=C447A&k=coo|title=Standard Climate Values. Tenerife Norte Aeropuerto |accessdate=}} </ref> (1981–2010) |source 2 = [[Agencia Estatal de Meteorología]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.aemet.es/es/serviciosclimaticos/datosclimatologicos/efemerides_extremos?w=0&k=coo&l=C447A&datos=det |title=Valores Climatológicos Extremos. Tenerife Norte Aeropuerto |accessdate=}}</ref> |date = February 2016}} {{Weather box |location = Изања<small>(надморска височина: {{convert|2371|m|abbr=off}})</small> |metric first = yes |single line = yes |collapsed = yes |Jan high C = 7.5 |Feb high C = 8.0 |Mar high C = 10.2 |Apr high C = 11.8 |May high C = 14.5 |Jun high C = 18.9 |Jul high C = 23.0 |Aug high C = 22.6 |Sep high C = 18.6 |Oct high C = 14.3 |Nov high C = 11.1 |Dec high C = 8.8 |year high C = |Jan mean C = 4.3 |Feb mean C = 4.7 |Mar mean C = 6.4 |Apr mean C = 7.6 |May mean C = 10.1 |Jun mean C = 14.4 |Jul mean C = 18.5 |Aug mean C = 18.2 |Sep mean C = 14.5 |Oct mean C = 10.6 |Nov mean C = 7.8 |Dec mean C = 5.6 |year mean C = |Jan low C = 1.1 |Feb low C = 1.3 |Mar low C = 2.7 |Apr low C = 3.5 |May low C = 5.8 |Jun low C = 9.9 |Jul low C = 14.0 |Aug low C = 13.8 |Sep low C = 10.4 |Oct low C = 6.9 |Nov low C = 4.5 |Dec low C = 2.4 |year low C = |Jan rain mm = 47 |Feb rain mm = 67 |Mar rain mm = 58 |Apr rain mm = 18 |May rain mm = 7 |Jun rain mm = 0 |Jul rain mm = 0 |Aug rain mm = 5 |Sep rain mm = 13 |Oct rain mm = 37 |Nov rain mm = 54 |Dec rain mm = 60 |Jan rain days = 4.5 |Feb rain days = 4.0 |Mar rain days = 4.1 |Apr rain days = 2.7 |May rain days = 1.1 |Jun rain days = 0.2 |Jul rain days = 0.1 |Aug rain days = 0.5 |Sep rain days = 1.6 |Oct rain days = 3.7 |Nov rain days = 4.4 |Dec rain days = 5.6 |unit rain days = 1.0 mm |Jan humidity = 50 |Feb humidity = 54 |Mar humidity = 48 |Apr humidity = 45 |May humidity = 40 |Jun humidity = 32 |Jul humidity = 25 |Aug humidity = 30 |Sep humidity = 43 |Oct humidity = 55 |Nov humidity = 54 |Dec humidity = 52 |year humidity = |Jan sun = 226 |Feb sun = 223 |Mar sun = 260 |Apr sun = 294 |May sun = 356 |Jun sun = 382 |Jul sun = 382 |Aug sun = 358 |Sep sun = 295 |Oct sun = 259 |Nov sun = 220 |Dec sun = 218 |year sun = |source 1 = Agencia Estatal de Meteorología<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aemet.es/en/serviciosclimaticos/datosclimatologicos/valoresclimatologicos?l=C430E&k=coo|title=Standard Climate Values. Izaña |accessdate=}}</ref> (1981–2010) |date = March 2018}} {{Weather box |location = Вилафлор<small>(надморска височина: {{convert|1378|m|abbr=off}}</small> |metric first = yes |single line = yes |collapsed = yes |Jan high C = 13.5 |Feb high C = 14.4 |Mar high C = 16.0 |Apr high C = 16.1 |May high C = 18.3 |Jun high C = 21.2 |Jul high C = 27.4 |Aug high C = 27.9 |Sep high C = 23.5 |Oct high C = 18.7 |Nov high C = 16.0 |Dec high C = 14.5 |year high C = 19.0 |Jan mean C= 9.4 |Feb mean C= 10.2 |Mar mean C= 11.7 |Apr mean C= 11.9 |May mean C= 13.8 |Jun mean C= 16.7 |Jul mean C= 22.7 |Aug mean C= 23.0 |Sep mean C= 19.2 |Oct mean C= 14.4 |Nov mean C= 11.4 |Dec mean C= 10.0 |year mean C= 14.7 |Jan low C = 5.4 |Feb low C = 6.0 |Mar low C = 7.3 |Apr low C = 7.2 |May low C = 9.5 |Jun low C = 12.2 |Jul low C = 18.0 |Aug low C = 18.5 |Sep low C = 14.8 |Oct low C = 10.4 |Nov low C = 8.2 |Dec low C = 7.0 |year low C = 10.2 |Jan precipitation mm = 49.4 |Feb precipitation mm = 51.2 |Mar precipitation mm = 34.1 |Apr precipitation mm = 24.4 |May precipitation mm = 2.7 |Jun precipitation mm = 0.4 |Jul precipitation mm = 0.0 |Aug precipitation mm = 0.8 |Sep precipitation mm = 7.5 |Oct precipitation mm = 33.8 |Nov precipitation mm = 70.6 |Dec precipitation mm = 56.2 |year precipitation mm = 366.1 |source 1 = Gobierno de Canarias<ref name="gobierno de canarias">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gobiernodecanarias.org/cmayot/espaciosnaturales/instrumentos/areadescarga/ifonche/aprobaciondefinitiva/informativo.pdf|title=Documento informativo del Plan Especial del paisaje protegido de Ifonche|accessdate=|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304081057/http://www.gobiernodecanarias.org/cmayot/espaciosnaturales/instrumentos/areadescarga/ifonche/aprobaciondefinitiva/informativo.pdf|archivedate=4 March 2016|df=dmy-all}}</ref> (Temperatures:1983–1995; Precipitation:1945–1997) | date= March 2016}} {{climate chart | [[Буенависта дел Норте]] | 12 | 17 | 167 | 11 | 17 | 95 | 12 | 17 | 70 | 12 | 17 | 18 | 13 | 19 | 12 | 14 | 20 | 9 | 17 | 22 | 1 | 18 | 23 | 3 | 17 | 23 | 4 | 16 | 21 | 90 | 15 | 19 | 207 | 13 | 17 | 122 | float = right | clear = none | source =<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ucm.es/info/cif/station/es-buena.htm|title=ESP S.C.TENERIFE - BUENAVISTA -TENERIFE-|author=|date=|work=ucm.es|accessdate=18 April 2017}}</ref>}} ===Вода=== Вулканската почва на Тенерифе, која е порозна и пропустлива, е генерално причината зошто почвата може да ја зголеми [[апсорпција]]та на вода на островот кој има ниски врнежи од дожд, со кондензација во пошумените области и со замрзнување на врвот на островот<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.webtenerife.com/PortalTenerife/Area%20profesional/Area%20industria%20turistica/La%20isla/Climatologia/El%20Agua.htm|title=Turismo Tenerife: Alojamiento, Carnaval, Actividades... - Tenerife|author=|date=|work=webtenerife.com|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081015010101/http://www.webtenerife.com/PortalTenerife/Area%2Bprofesional/Area%2Bindustria%2Bturistica/La%2Bisla/Climatologia/El%2BAgua.htm|archivedate=15 October 2008|df=dmy-all}}</ref>. Со оглед на неправилноста на врнежите и геолошките услови на островот, изградбата на браната е избегната, така што најголем дел од водата (90 %) доаѓа од бунари и од водни канали, кој ги има илјадници на островот, и важни системи кои служат за извлекување на своите хидролошки ресурси<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aguastenerife.org/4_tfeyelagua/4_3_6.html|title=Información del Consejo Insular de Aguas de Tenerife|author=|date=|work=aguastenerife.org|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303170343/http://www.aguastenerife.org/4_tfeyelagua/4_3_6.html|archivedate=3 March 2016|df=dmy-all}}</ref>. Овие тунели се многу опасни, со џебови од вулкански гас или [[јаглерод диоксид]], предизвикувајќи брза смрт<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.bayjournal.com/article.cfm?article=3315 |title=Chesapeake Bay Journal : Article |publisher=Bayjournal.com |date= |accessdate=2012-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120223232921/http://www.bayjournal.com/article.cfm?article=3315 |archive-date=23 February 2012 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref>. ===Загадување и квалитет на воздухот=== Канарските Острови имаат ниски нивоа на загадување на воздухот, благодарение на недостатокот на фабрики и индустрии и традиции кои природно го отстрануваат контаминираниот воздух од островите. Според официјалните податоци што ги нуди [[Министерството за здравство и индустрија на Шпанија|Министерството за здравство и индустрија]] на [[Шпанија]], Тенерифе е едно од најчистите места во земјата со индекс на загадување на воздухот под националниот просек<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.troposfera.org/modules.php?name=News&file=article&sid=781 |title=Troposfera.org -- Portal de Calidad del Aire - 404 Error|first=Troposfera.org &#124; Portal de Calidad del |last=Aire |date=|work=troposfera.org|accessdate=18 April 2017}} {{dead link|date=April 2017 |fix-attempted=yes}}</ref>. И покрај ова, сè уште постојат агенси кои влијаат на нивоата на загадување на островот, главните загадувачки се рафинеријата во Санта Крус, термоцентралите во Лас Калетилас и Гранадила и патниот сообраќај, зголемени преку високото ниво на туризам на островот. Покрај тоа, на островот Тенерифе, како во [[Ла Палма]], мора да се контролира и загадувањето на светлината, за да им се помогне на астрофизичките опсерватории што се наоѓаат на врвовите на островот<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://atan.org/contaminacion/index.htm|title=Página oficial de ATAN: Contaminación|author=|date=|work=atan.org|accessdate=22 April 2017|archive-date=2001-02-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20010218172753/http://www.atan.org/contaminacion/index.htm|url-status=dead}}</ref>. Водата обично е со многу висок квалитет и сите плажи на островот Тенерифе се каталогизирани од страна на Министерството за здравство како води погодни за капење<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://nayade.msc.es/Splayas/html/ciudadano/documentos/Resumen_Aguas_Banio_2007.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20081030133628/http://nayade.msc.es/Splayas/html/ciudadano/documentos/Resumen_Aguas_Banio_2007.pdf|url-status=dead|archive-date=30 October 2008|title=Información sobre la Calidad del agua de baño|author=|date=|work=msc.es|accessdate=18 April 2017}}</ref>. ==Флора и фауна== Островот Тенерифе има извонредна еколошка разновидност и покрај неговата мала површина, што е последица на посебните еколошки услови на островот, каде што неговата посебна [[орографија]] ги модифицира општите климатски услови на локално ниво, произведувајќи значајна разновидност на микроклимати. Оваа разноликост на природни микроклимати и, според тоа, живеалишта, значи дека на островот постои богата и разновидна флора (1400 видови растенија), кои повеќе од сто се целосно ендемски на Тенерифе<ref name=florayfauna>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.puntoinfo.idecnet.com/index.php?sectionID=3&lang=1&s=1&ID=164|title=Cabildo de Tenerife (Flora y Fauna: introducción)|author=|date=|work=idecnet.com|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080307145049/http://www.puntoinfo.idecnet.com/index.php?sectionID=3&lang=1&s=1&ID=164|archivedate=7 March 2008|df=dmy-all}}</ref>. Ендемските видови ја вклучуваат [[волчја опашка|волчјата опашка]]. Фауната на островот има многу ендемски [[безрбетници]] и уникатни видови [[влекачи]], [[птици]] и [[цицачи]]. Фауната на Тенерифе вклучува околу 400 видови риби, 56 птици, пет влекачи, два [[водоземци]], 13 копнени цицачи и неколку илјади безрбетници, заедно со неколку видови морски желки, китови и делфини. Растителноста на Тенерифе може да се подели во шест главни зони кои се директно поврзани со надморската височина и насоката во која се соочуваат. * Долна ксерофизичка зона: 0-700 метри (0-2.297 стапки). [[Ксерофит]]ни грмушки кои се добро прилагодени на интензивно сонце и силни ветрови. Во оваа група спаѓаат следните ендемски видови: ''Euphorbia canariensis'', ''Ceropegia'' итн. * Термофилна шума: 200-600 метри (660-1.970 стапки). Преодна зона со умерени температури и дождови, но областа е влошена од човековата активност. Во оваа група спаѓаат следните ендемски видови: ''Juniperus cedrus'', ''Dracaena draco'', ''Phoenix canariensis'' итн.. * Шума: 500-1000 метри (1.600-3.300 стапки). Густа шума на големи дрвја, со [[терцијар]]на возраст, сместена во зона со чести дождови и магла. Во оваа група спаѓаат следните ендемски видови: ''Ilex canariensis'', ''Persea indica'', ''Apollonias barbujana'' итн. * Wax myrtle: 1.000-1.500 метри (3.300-4.900 стапки). Сушна растителност, посиромашна за видовите. Овој предел е од големо значење на шумарството. Во оваа група спаѓаат следните ендемски видови: ''Myrica faya'', ''Erica arborea'' итн. * Борова шума: 800-2000 метри (2.600-6.600 стапки). Во оваа група спаѓаат следните ендемски видови: ''Pinus canariensis'', ''Genista canariensis'' итн. * Високи планини: над 2.000 метри (6.600 стапки). Овде преовладува ува клима, интензивно сончево зрачење и екстремни температури. Флората добро е прилагодена на условите<ref name=florayfauna/>. <gallery widths="200px" heights="200px"> File:Eidechsen Teide.jpg|''[[Gallotia galloti]]'' File:Dracaena draco.jpg|''[[Dracaena draco]]'' File:Tajinaste rojo.jpg|''[[Echium wildpretii]]'' </gallery> ===Праисториска фауна=== Пред доаѓањето на [[Абориџини]]те, Канарските Острови, а особено островот Тенерифе, биле населени со ендемски животни кои денес главно се исчезнати. Овие примероци достигнале поголеми од вообичаените големини, поради феноменот наречен [[островски гигантизам]]. Меѓу овие видови, најпознатите во Тенерифе се: * [[Џиновски гуштер]] (''Gallotia goliath''). Го населувал островот Тенерифе од [[Холоцен]]от до XV век од н.е. Достигнувал должина од 120 до 125 сантиметри<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iehcan.com/wp-content/uploads/2006/01/3_Mart%C3%ADn_2006.pdf|title=Aportaciones de D. Telesforo Bravo al conocimiento de la fauna de vertebrados terrestres de las islas Canarias|author=|date=|work=iehcan.com|accessdate=18 April 2017}}</ref>. * [[Џиновски стаорец]] (''Canariomys bravoi''): Фосилите најчесто датираат од [[плиоцен]]от и [[плеистоцен]]от. Черепот достигнал должина до 7 сантиметри, па затоа можел да достигне големината на зајак, што би го направил сосема голем во споредба со европските видови стаорци. Фосилите од Тенерифе на џиновскиот стаорец обично се појавуваат во [[Пештера|пештери]] и вулкански цевки<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gobiernodecanarias.org/cmayot/medioambiente/lagartodelagomera/gatos.html|title=GOBIERNO DE CANARIAS|author=|date=|work=gobiernodecanarias.org|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091228151643/http://www.gobiernodecanarias.org/cmayot/medioambiente/lagartodelagomera/gatos.html|archivedate=28 December 2009|df=dmy-all}}</ref>. * [[Џиновска желка]] (''Geochelone burchardi''): Голема желка, слична на оние кои моментално се наоѓаат на некои океански острови како [[Галапагос]] во [[Тихиот Океан]] и [[Сејшели]] во [[Индискиот Океан]]. Биле откриени остатоци од [[миоцен]]от. Оваа желка можеби го населувала островот во [[Плеистоцен|Високиот Плеистоцен]], и очигледно исчезнала поради вулканските настани долго пред доаѓањето на луѓето<ref>[http://cubits.org/theextinctioncubit/db/extinctreptiles/view/18692/ The Recently Extinct Plants and Animals Database Extinct Reptiles: ''Geochelone burchardi''.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160619232217/http://cubits.org/theextinctioncubit/db/extinctreptiles/view/18692/ |date=2016-06-19 }} Consultado el 17 de junio de 2016.</ref> <gallery class="center"> File:Canariomys bravoi skull.JPG|Череп од Џиновски стаорец File:Gallotia goliath mummy 2.JPG|Мумифициран примерок на Џиновски гуштер File:Geochelone burchardi - pleisto sup - femore - Tenerife Adeje.JPG|Фосилизирана коска на Џиновска желка </gallery> ===Заштитени природни области=== [[File:Espacios protegidos Tenerife-en.png|thumb|upright=1.25|Карта која ги прикажува заштитените подрачја во Тенерифе]] Речиси половина од територијата на островот (48,6 %)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gobiernodecanarias.org/educacion/culturacanaria/espacios/espanat.htm#tenerife|title=LA PROTECCIÓN DE LOS ESPACIOS NATURALES EN CANARIAS|first=|last=NTI|date=|work=gobiernodecanarias.org|accessdate=18 April 2017}}</ref>, е под заштита од [[Заштитени природни подрачја на Канарските Острови|Заштитените природни подрачја на Канарските Острови]]. Од 146 заштитени подрачја под контрола на оваа организација<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gobcan.es/cmayot/espaciosnaturales/informacion/quees.html|title=Red Canaria de Espacios Naturales Protegidos - Información|author=|date=|work=gobcan.es|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161121081945/http://www.gobcan.es/cmayot/espaciosnaturales/informacion/quees.html|archivedate=21 November 2016|df=dmy-all}}</ref>, вкупно 43 се наоѓаат на Тенерифе, најзаштитениот остров во групата<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gobcan.es/cmayot/espaciosnaturales/informacion/tf_todo.html|title=Red Canaria de Espacios Naturales Protegidos - Información|author=|date=|work=gobcan.es|accessdate=18 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170521000208/http://www.gobcan.es/cmayot/espaciosnaturales/informacion/tf_todo.html|archive-date=21 May 2017|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref>. Организацијата има критериуми кои ги ставаат областите под нејзино набљудување под осум различни категории на заштита, и сите од нив се претставени на Тенерифе. Освен Националниот парк „Теиде“, на островот постојат и други национални паркови како: Паркот на природата де Канаријас, два рурална паркови (Анага и Тено), четири интегрални природни резервати, шест посебни природни резервати, вкупно четиринаесет природни споменици, девет заштитени пејзажи и шест локации од научен интерес. Исто така Анага од [[2015]] година е прогласен за [[биосферен резерват]]<ref name="efeverde.com"/> и е место каде што има најголем број на ендемски видови во Европа<ref name="efeverde.com"/>. ==Администрација== ===Законска регулатива=== [[File:Santa Cruz Innenhof der Presidencia del gobierno de canarias (fcm).jpg|thumb|right|upright|Објектот каде се наоѓа Претседателството на автономната влада на Канарските Острови во Санта Крус]] Владата на островот Тенерифе е сместена во [[Кабилдо де Тенерифе]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tenerife.es/wps/portal/!ut/p/c1/04_SB8K8xLLM9MSSzPy8xBz9CP0os3gPZxPfEG93QwMDCwsDAyNXN1PfEA9_A4NAI6B8JG55TwMCuv088nNT9QtyI8oBAzGQKg!!/dl2/d1/L2dJQSEvUUt3QS9ZQnB3LzZfSEk2TElLRzEwOE1RNzAySENTUDZSODFCTjQ!/|title=Cabildo de Tenerife|author=|date=|work=tenerife.es|accessdate=18 April 2017|archive-date=2009-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20091225110206/http://www.tenerife.es/wps/portal/!ut/p/c1/04_SB8K8xLLM9MSSzPy8xBz9CP0os3gPZxPfEG93QwMDCwsDAyNXN1PfEA9_A4NAI6B8JG55TwMCuv088nNT9QtyI8oBAzGQKg!!/dl2/d1/L2dJQSEvUUt3QS9ZQnB3LzZfSEk2TElLRzEwOE1RNzAySENTUDZSODFCTjQ!/|url-status=dead}}</ref> која се наоѓа на Плаза де Еспања во главниот град на островот. Политичката Канарска организација нема владино тело на провинција, но наместо тоа, секој остров има свој сопствен ''[[Кабилдо]]'' (совет). Од своето основање во март [[1913]] година има серија на должности, наведени во ''Статутите за автономија на Канарските Острови'' ([[шпански]]: ''Estatuto de Autonomía de Canarias'') и регулирани со Законот 14/1990, од [[​​26 јули]] [[1990]] година, од ''Régimen Jurídico de las Administraciones Públicas de Canarias''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://noticias.juridicas.com/base_datos/CCAA/ic-l14-1990.t4.html|title=Ley 14/1990, de 26 de julio, de Régimen Jurídico de las Administraciones Públicas de Canarias. TITULO IV. Los Cabildos Insulares.|author=|date=|work=juridicas.com|accessdate=18 April 2017}}</ref>. Кабилдо е составен од следниве административни канцеларии: Претседателство, законодавно тело, владин совет, информативни комисии, канцеларија на портпаролот. ===Влада=== Тенерифе е автономна територија на Шпанија. Островот има систем на ниво-влада и посебен статус во [[Европската Унија]] во кој има пониски даночни стапки во споредба со другите региони. Санта Крус е седиште на половина од регионалните владини институции и парламентот, чии претставници се назначуваат од престолнината [[Мадрид]]. Постојат петнаесет членови на парламентот кои работат заедно во усвојувањето на законодавството, организирањето буџети и подобрување на економијата<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.spain-tenerife.com/en/discover/facts/government.html|title=SpainTenerife|last=|first=|date=n.d.|website=spain-tenerife.com |publisher=SpainTenerife|accessdate=1 December 2016}}</ref>. ===Општини=== Островот, кој е дел од [[Покраини во Шпанија|шпанската провинција]] [[Санта Крус де Тенерифе (покраина)|Санта Крус де Тенерифе]], е поделен административно во 31 општини. Само три општини се на копно: Тегесте, Ел Танке и [[Вилафлор (Тенерифе)|Вилафлор]]. Вилафлор е општина со највисока надморска височина на Канарските Острови (главниот град е на височина од 1.400 метри). Најголемата општина со површина од 207,31 километри е [[Ла Оротава]], која опфаќа голем дел од националниот парк Теиде. Најмалиот град на островот и на архипелагот е [[Пуерто де ла Круз]], со површина помала од 320 квадратни километри<ref name="extension"/>. Следува азбучен список на сите општини на островот: {{div col |colwidth=18em}} * [[Адехе]] * [[Арафо]] * [[Арико]] * [[Арона (Тенерифе)|Арона]] * [[Буенависта дел Норте]] * [[Канделарија (Тенерифе)|Канделарија]] * [[Фаснија]] * [[Гарачико]] * [[Гранадиља де Абона]] * [[Ла Гуанча (Тенерифе)|Ла Гуанча]] * [[Гија де Исора]] * [[Гуимар]] * [[Икод де лос Винос]] * [[Ла Матанца де Ацентехо]] * [[Ла Оротава]] * [[Пуетро де ла Круз]] * [[Лос Реалехос]] * [[Ел Росарио (Тенерифе)|Ел Росарио]] * [[Сан Кристобал де Ла Лагуна]] * [[Сан Хуан де ла Рамбла]] * [[Сан Мигел де Абона]] * [[Санта Крус де Тенерифе]] * [[Санта Урсула]] * [[Сантјаго де Теиде]] * [[Ел Саузал]] * [[Лос Силос]] * [[Такоронте]] * [[Ел Танке]] * [[Тегесте]] * [[Ла Викторија де Ацентехо]] * [[Вилафлор (Тенерифе)|Вилафлор]] {{div col end}} {{div col |colwidth=18em}} * Абона * Ацентехо * Анага * Вале де Гуимар * Икод * Исора * Вале де Ла Оротава * Тено {{div col end}} ==Симболи== === Знаме и хералдика=== [[File:Coat of Arms of Tenerife.svg|thumb|upright|Грб на Тенерифе]] [[Знаме на Тенерифе|Знамето на Тенерифе]] првобитно било усвоено во [[1845]] од страна на морнарицата во неговата база во пристаништето Санта Крус де Тенерифе. Подоцна, и во моментов, ова знаме го претставува целиот остров Тенерифе. Тоа било одобрено од [[Кабилдо де Тенерифе]] и од Владата на Канарските Острови на [[9 мај]] [[1989]] година и објавено на [[22 мај]] во владиниот извештај на Канарските Острови, станувајќи официјално<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gobiernodecanarias.org/boc/1989/070/007.html|title=BOC - 1989/070. Lunes 22 de Mayo de 1989 - 496|author=|date=|work=gobiernodecanarias.org|accessdate=18 April 2017}}</ref>. [[Грб на Тенерифе|Грбот на Тенерифе]] бил донесен со кралски указ на [[23 март]] [[1510]] година од страна на [[Фердинанд II (Арагон)|Фердинанд Католикот]] во [[Мадрид]], во име на [[Јована I Кастиљска|Јована]], кралицата на Кастиља. Грбот има златно поле, со слика на [[Свети Михаил]] (островот бил освоен на празникот на светителот) над планина прикажана со кафеави, природни бои. Пламен еруптира од планината, симболизирајќи го Теиде. Под оваа планина е прикажан самиот остров околу кој има сини и сребрени бранови. На десната страна се наоѓа замок во [[Црвена боја (хералдика)|црвена боја]], а лево, лав повторно во црвена боја. Штитот што го користи Владата на островот е малку поинаков од оној што го користи градската влада на [[Ла Лагуна]]. Освен тоа грбот вклучува и гранки од палма на двете страни од грбот<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.puntoinfo.idecnet.com/index.php?sectionID=1&lang=1&s=1&ID=3559|title=Información del Cabildo de Tenerife|author=|date=|work=idecnet.com|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071108084117/http://www.puntoinfo.idecnet.com/index.php?sectionID=1&lang=1&s=1&ID=3559|archivedate=8 November 2007|df=dmy-all}}</ref>. ===Природни симболи=== Официјалните природни симболи поврзани со Тенерифе се [[сина ѕвингалка]] (''[[Fringilla teydea]]'') и [[Змејско дрво]](''Dracaena draco'') tree.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gobcan.es/boc/1991/061/001.html|title=BOC - 1991/061. Viernes 10 de Mayo de 1991 - 577|author=|date=|work=gobcan.es|accessdate=18 April 2017}}</ref> <gallery class="center"> File:Teidefink.jpg|''[[Сина ѕвингалка]]'' File:Dracaena draco.jpg|''[[Змејско дрво]]'' </gallery> ==Демографија== [[File:Santa4.jpg|мини|десно|200п|Велигден во Лос Реалехос]] Според податоците на ''INE'' од [[1 јануари]] [[2011]] година, Тенерифе има најголема популација од седумте Канарски Острови и е најнаселен остров Шпанија со 908.555 регистрирани жители, од кои околу 25 % (220.902) живеат во главниот град [[Санта Крус де Тенерифе]] и речиси 50 % (424.200) во метрополитенската област [[Санта Крус Ла Лагуна]]<ref name="audes">Datos del proyecto AUDES5 {{Наведена мрежна страница |url=http://alarcos.inf-cr.uclm.es/per/fruiz/pobesp/ |title=Población de España - datos y mapas (áreas urbanas) |accessdate=2012-02-09 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120209063130/http://alarcos.inf-cr.uclm.es/per/fruiz/pobesp/ |archivedate=9 February 2012 |language=es |trans-title=Population of Spain - data and maps (urban areas) |df=dmy-all }}</ref>. Санта Крус де Тенерифе и градот Сан Кристобал де Ла Лагуна се всушност една урбана област, така што заедно имаат население од над 382.331 жители<ref>[http://www.webtenerife.com/NR/rdonlyres/CF59C0DB-7872-42B4-9206-D61390728073/5750/SantaCruzyLaLagunadosciudadesyunmill%C3%B3ndeopciones.pdf Dos ciudades, una Isla y un millón de opciones] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110716063120/http://www.webtenerife.com/NR/rdonlyres/CF59C0DB-7872-42B4-9206-D61390728073/5750/SantaCruzyLaLagunadosciudadesyunmill%C3%B3ndeopciones.pdf |date=16 July 2011}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.webtenerife.com/PortalTenerife/Home/Disfruta%20sin%20perderte%20nada/Informacion%20practica/Antes%20de%20viajar/Zonas%20turisticas/SANTA%20CRUZ-LA%20LAGUNA.htm|title=Turismo Tenerife: Alojamiento, Carnaval, Actividades... - Tenerife|author=|date=|work=webtenerife.com|accessdate=18 April 2017}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. По градот Санта Крус, главните градови и општини се [[Сан Кристобал де Ла Лагуна]] (144.347), [[Арона]] (72.328), [[Ла Оротава]] (40.644), [[Адехе]] (38.245), [[Лос Реалехос]] (37.224), Абона (36.224) и [[Пуерто де ла Круз]] (31.131). Сите други општини имаат помалку од 30.000 жители, а најмалата општина е Вилафлор со 1.900 жители. Покрај регистрираното население, има и бројни нерегистрирани жители, првенствено туристи. [[File:Gráfico.png|thumb|Демографска еволуција на Тенерифе|left]] Неодамна Тенерифе доживеал пораст на населението значително повисоко од националниот просек. Во [[1990]] година, имало 663.306 регистрирани жители, кои се зголемиле на 709.365 во 2000 година, што претставува зголемување од 46.059 или годишен раст од 0.69 проценти. Меѓутоа, помеѓу 2000 и 2007 година, населението се зголемило за 155.705 односно на 865.070, годишен пораст од 3.14 проценти<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gobiernodecanarias.org/istac/estadisticas/php/saltarA.php?mid=/istac/estadisticas/poblacion/area_02_frame.html|title=Evolución histórica de la población de Tenerife (ISTAC)|author=|date=|work=gobiernodecanarias.org|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101113143515/http://www2.gobiernodecanarias.org/istac/estadisticas/php/saltarA.php?mid=%2Fistac%2Festadisticas%2Fpoblacion%2Farea_02_frame.html|archivedate=13 November 2010|df=dmy-all}}</ref>. Овие резултати го одразуваат општиот тренд во Шпанија, каде што од 2000 година имиграцијата го променила растот на населението, по колапсот на стапката на [[наталитет]] од [[1976]] година. Сепак, од 2001 година вкупната стапка на раст во Шпанија има околу 1,7 проценти на годишно со 3,14 проценти на Тенерифе, една од најголемите зголемувања во земјата<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ine.es|title=Instituto Nacional de Estadistica. (Spanish Statistical Office)|author=|date=|work=ine.es|accessdate=18 April 2017}}</ref>. == Стопанство == [[File:Tenerife-phil5.jpg|thumb|right|Пристаниште]] Тенерифе е економски главен остров на Канарските Острови<ref name="canarias7.es"/><ref name="Datos corporativos de CajaCanarias"/>. Во моментов, Тенерифе е островот со највисок [[БДП]] на Канарските Острови<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.abc.es/espana/canarias/abci-tenerife-motor-turismo-canarias-201606141232_noticia.html|title=Tenerife, motor del turismo de Canarias|author=|date=14 June 2016|work=abc.es|accessdate=18 April 2017}}</ref>. Иако економијата на Тенерифе е високо специјализирана во услужниот сектор, што претставува 78 % од вкупниот производствен капацитет, важноста на останатите економски сектори е клучна за развојот на производството. Во оваа смисла, примарниот сектор, којшто претставува само 1,98 проценти од вкупниот производ, групира активности кои се важни за одржливиот развој на економијата на островот. Енергетскиот сектор кој придонесува со 2,85 проценти има примарна улога во развојот на обновливите извори на енергија. Индустрискиот сектор, кој учествува со 5,80 %, е растечка активност на островот, во однос на новите можности создадени со технолошкиот напредок. Конечно, градежниот сектор со 11,29 % од вкупното производство има стратешки приоритет, бидејќи тоа е сектор со релативна стабилност што овозможува повеќекратни можности за развој и можности за вработување<ref>{{es}} [http://www.tenerifecapitalbusiness.info/ficheros/Economía_de_Tenerife.pdf Informe elaborado por el Observatorio Económico de Tenerife (SOFITESA)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722000515/http://www.tenerifecapitalbusiness.info/ficheros/Econom%C3%ADa_de_Tenerife.pdf |date=22 July 2011 }}</ref>. ===Туризам=== Туризмот е една од најистакнатите индустрии, а Тенерифе заедно со околните острови се една од главните туристички одредишта во светот. Во [[2014]] година, 11.473.600 туристи (со исклучок на оние од другите делови на Шпанија) дошле на Канарските Острови. Тенерифе имал 4.171.384 туристи таа година, со исклучок на бројот на шпански туристи кои сочинуваат дополнителни 30 % од вкупниот број кои пристигнале на островот. Според ''Извештајот за туризам во Канарскиот статистички центар'' (ISTAC) за 2017 година, најголем број туристи од која било земја доаѓаат од [[Обединетото Кралство]], со повеќе од 3.980.000 туристи во 2014 година. На второто место доаѓа [[Германија]], следена од [[Шведска]], [[Норвешка]], [[Холандија]], [[Франција]], [[Ирска]], [[Белгија]], [[Италија]], [[Данска]], [[Финска]], [[Швајцарија]], [[Полска]], [[Русија]] и [[Австрија]]. Туризмот е поприсутен на јужниот дел на островот, кој е потопол и посув и има многу добро развиени одморалишта како што се [[Плаја де лас Америкас]] и [[Лос Кристијанос]]. Неодамна, крајбрежниот развој се проширил на север од Плаја де лас Америкас и сега ја опфаќа поранешната мала енклава Ла Калета (омилено место за туристите). По актот ''Moratoria'', усвоен од парламентот во Санта Крус де Тенерифе, на островот не треба да се градат повеќе хотели освен ако не се класифицирани како 5 ѕвездички и содржат различни услуги како што се терени за голф или конвенционални објекти. Овој чин бил усвоен со цел да се подобри стандардот на туристичката услуга и да се промовира развојот на животната средина. [[File:Playa de las americas Tenerife.jpg|thumb|Зајдисонце на плажа во Плаја де Лас Америкас, Тенерифе]] Областа позната како Коста Адехе (''Las Américas-Callao Salvaje'') има многу можности за слободно време покрај морето и песокот, како што се трговски центри, терени за голф, ресторани, водени паркови (најпознат е [[Сијам Парк (Тенерифе)]], животински паркови и театар погоден за мјузикли или конвенциски центар. Во северниот дел на островот, главниот развој за туризам е во градот [[Пуерто де ла Круз]]. Самиот град го чува дел од стариот пристаништен градски шарм помешан со северноевропски влијанија. Сепак, туристичкиот бум во 1960-тите го сменил изгледот на градот, истовремено создавајќи го пријатно место и космополитски, и фаворит за повозрасниот турист (особено германскиот и шпанскиот турист). Градот, исто така, е дом на зоолошката градина број еден во светот, [[Лоро Парк]], кој ја освоил наградата ''Trip Advisers''<ref name="tripadvisor.com">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tripadvisor.com/TravelersChoice-Attractions-cZoos-g1|title=Best Zoos - the World - TripAdvisor Travelers' Choice Awards|website=www.tripadvisor.com|language=en|access-date=2018-06-20}}</ref>. Во [[XIX век]] и поголемиот дел од [[XX век]] на островот дошле голем број странски туристи, особено Британци, кои покажале интерес за земјоделството на островите. Со светските војни, овој сектор започнал да слабее, но почетокот на втората половина на векот донело нови форми на туризам. Поради својата топла клима, првиот акцент бил ставен на Пуерто де ла Круз, а за сите атракции што ги понудил Вале де ла Оротава, и по промотивното сонце и плажи, околу 1980 година туристичкиот бум е роден во јужниот дел на Тенерифе. Акцентот бил ставен на градовите како Арона или Адехе, пренасочувајќи се во туристичките центри како Лос Кристијанос или Плаја де Лас Америкас, каде што сега се сместени 65 % од хотелите на островот. Тенерифе секоја година добива повеќе од 5 милиони туристи. Од Канарските нарските острови, Тенерифе е најпопуларен. Сепак, овие податоци исто така го одразуваат и големиот квалитет на ресурсите што ги троши туризмот (простор, енергија, вода итн.)<ref name="naturaycultura"/><ref>[http://www.webtenerife.com/NR/rdonlyres/AC31568D-687A-4B60-9FC2-389A90B1A728/6179/webTurismoenCifras2007.xls#'Menú Principal'!A1 Estadísticas de Turismo de Tenerife]{{Dead link|date=June 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=no }}</ref> Во моментов, општината Адехе на југот на островот има највисока концентрација на хотели со пет ѕвезди во Европа<ref>[https://diariodeavisos.elespanol.com/2018/06/las-nuevas-catedrales-del-turismo-en-tenerife/ Las nuevas ‘catedrales’ del turismo en Tenerife]</ref>, а исто така го има и она што се смета за најдобар луксузен хотел во Шпанија според''World Travel Awards''.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.eleconomista.es/evasion/noticias/9254628/07/18/Tenerife-tiene-el-mejor-hotel-de-lujo-de-Espana.html |title=Tenerife tiene el mejor hotel de lujo de España |accessdate=2018-12-07 |archive-date=2018-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180707172409/http://www.eleconomista.es/evasion/noticias/9254628/07/18/Tenerife-tiene-el-mejor-hotel-de-lujo-de-Espana.html |url-status=dead }}</ref> ===Земјоделство и риболов=== [[File:Botanico 2005.jpg|thumb|right|Ботаничка градина]] Бидејќи туризмот доминира во економијата, услужниот сектор е најголем. Индустријата и трговијата придонесуваат за 40 % од не-туристичката економија<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.puntoinfo.idecnet.com/index.php?sectionID=9&s=1&lang=1&ID=2755|title=Página oficial de Turusmo de Tenerife|author=|date=|work=idecnet.com|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071110000250/http://www.puntoinfo.idecnet.com/index.php?sectionID=9&lang=1&s=1&ID=2755|archivedate=10 November 2007|df=dmy-all}}</ref>. Примарниот сектор ја изгубил својата традиционална важност на островот поради индустрискиот и услужниот сектор. Земјоделството придонесува помалку од 10 отсто од БДП на островот, но неговиот придонес е од витално значење, бидејќи исто така генерира индиректни придобивки, преку одржување на руралниот изглед и поддршка на културните вредности на Тенерифе. Земјоделството е центрирано на северните падини, а исто така се определува и од висината и ориентацијата: во крајбрежната зона, [[домат]]ите и [[Банана|бананите]] се одгледуваат, обично во пластични куќишта, овие производи со висок принос се за извоз во Шпанија и Европа. Во сушната средна зона, се одгледуваат [[компир]]и, [[тутун]] и [[пченка]], додека на југ, [[кромид]]. [[File:Anaga (Tenerife).jpg|thumb|left|Поглед кон полињата околу Анага]] Бананите се особено значајни култури, бидејќи на Тенерифе растат повеќе банани од другите Канарски Острови, со тековно годишно производство од околу 150.000 тони, што е намалување од максималното производство од 200.000 тони во [[1986]] година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.platanodecanarias.net/esp/asprocan/asprocan.html|archive-url=https://archive.today/20120628215847/http://www.platanodecanarias.net/esp/asprocan/asprocan.html|url-status=dead|archive-date=28 June 2012|title=Estadísticas de la Asociación de Productores de Plátanos de Canarias (ASPROCAN)|author=|date=|work=platanodecanarias.net|accessdate=18 April 2017}}</ref>. Повеќе од 90 проценти од вкупниот број се наменети за меѓународниот пазар, а бананата расте на околу 4200 хектари. По бананата, најважните култури се, според важност, домати, грозје, компири и цвеќиња. Рибарството исто така е главен фактор во економијата на Тенерифе, бидејќи Канарските Острови се втората најважна рибарска територија во Шпанија. ===Индустрија и трговија=== Трговијата на Тенерифе игра значајна улога во економијата, која е засилена од туризмот, што претставува речиси 20 отсто од БДП, а трговскиот центар Санта Крус де Тенерифе генерира најголем дел од заработувачката. Иако постојат разновидни индустриски објекти кои постојат на островот, најважна индустриска активност е [[нафта]]та, што претставува 10 отсто од БДП на островот, повторно во голема мера поради Санта Крус де Тенерифе со рафинеријата. Таа обезбедува нафтени производи не само на архипелагот на Канарските Острови, туку исто така е активна и на пазарите на Пиринејскиот Полуостров, Африка и Јужна Америка. ==Историско наследство== ===Споменици=== [[File:Castillo o Torre de San Andrés.jpg|thumb|Замокot Сан Андрес]] На островот има многу споменици, особено од времето по освојувањето. Помеѓу нив се истакнуваат [[Катедрала Ла Лагуна|катедралата Сан Кристобал де Ла Лагуна]]. Во [[Базилика Канделарија|Базиликата Канделарија]] секоја година, на 14 и 15 август во овој храм доаѓаат голем број на верници бидејќи датумот е поврзан со патронатот на градот, [[девица Канделарија]] која е [[светец заштитник]] на [[Канарски Острови|Канарските Острови]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mercaba.org/MEDITACION/Maria/23%20Candelaria/virgen.htm |title=Virgen de Candelaria, Patrona de Canarias - in Spanish |accessdate=2018-12-07 |archive-date=2011-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110517161814/http://www.mercaba.org/MEDITACION/Maria/23%20Candelaria/virgen.htm |url-status=dead }}</ref>, а како таква била прогласена во [[1596]] година од страна на кралот [[Филип III од Шпанија]]. Исто така забележливи на островот се одбранбените замоци сместени во селото Сан Андрес, како и многу други низ целиот остров. Меѓу другите импресивни структури е [[Аудиторио де Тенерифе]], еден од најсовремените во Шпанија, кој се наоѓа на влезната порта во главниот град (во јужниот дел на пристаништето Санта Крус де Тенерифе). Друга истакната структура е [[Торес де Санта Крус]], облакодер од 120 метри висок (највисока станбена зграда во Шпанија и еден од највисоките облакодери на Канарските Острови)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pgigrup.net/ingenieria_obras_ficha.asp?idioma_web=esp&id=286&tipo=&superficie=&pd=&cd=&po=&co=|title=phpMyAdmin|author=|date=|work=pgigrup.net|accessdate=18 April 2017|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305092737/http://pgigrup.net/ingenieria_obras_ficha.asp?cd=&co=&id=286&idioma_web=esp&pd=&po=&superficie=&tipo=|url-status=dead}}</ref>. ===Археолошки наоѓалишта=== Островот, исто така, има неколку археолошки наоѓалишта во времето на Гуанчи (пред освојувањето), кои обично се пештерски слики кои се расфрлани низ целиот остров, но повеќето се наоѓаат на југ од островот. Две од најзначајните археолошки наоѓалишта на островот се Пештерата Ганче, каде што се најдени најстарите остатоци во архипелагот<ref name=A>{{Наведена мрежна страница|url=http://turismo.opennemas.com/articulo/cultura/protohistoria-tenerife/20140816110120000286.html|title=Protohistoria de Tenerife|first=Turiscom CIT: turismo y|last=viajes|date=|work=opennemas.com|accessdate=18 April 2017}}</ref>, кои датираат од VI век п.н.е.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.museosdetenerife.org/assets/downloads/publication-c408de300b.pdf|title=Palomas y Los Guanches. Sobre el poblamiento y las estrategias de alimentación vegetal entre los guanches|author=|date=|work=museosdetenerife.org|accessdate=18 April 2017}}</ref> и Пештерите на Дон Гаспар, каде што наоѓањето на растителните остатоци во вид на карбонизирани семиња укажува на тоа дека Гуанчите практикувале земјоделство на островот<ref name="A"/>. Други важни локации се археолошкото наоѓалиште Лос Камбадос и археолошкото наоѓалиште Ел Баранко дел Реј во Арона<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.patrimonionacional.biz/provincia/45/tenerife|title=Monumentos y patrimonio de Tenerife|author=|date=|work=patrimonionacional.biz|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170618063842/http://www.patrimonionacional.biz/provincia/45/tenerife/|archivedate=18 June 2017|df=dmy-all}}</ref>. Исто така, постојат траги кои го откриваат присуството на [[Пуни]]те на островот, месноста којшто се нарекува „[[Каменот од Таганана]]“ во градот Таганана. Ова наоѓалиште се состои од структура формирана од камен блок со камени резби на неговата површина. Меѓу нив е присуството на претставата на картагенската божица Танит<ref name="Canarias Arqueológica">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.museosdetenerife.org/assets/downloads/publication-91c537fbbe.pdf|title=Canarias Arqueológica.|publisher=|accessdate=30 November 2017}}</ref>, претставена со симбол во облик на шише опкружено со крстовидни мотиви. ==Култура и уметност== ===Литература=== Во XVI и XVII век, Антонио де Вијана, роден во Ла Лагуна, ја составил епската песна ''Antigüedades de las Islas Afortunadas'' (Антиквитети на среќните острови), работа вредна за антрополозите, бидејќи продира во светлината на канарскиот живот за тоа време<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mundoguanche.com/portada/articulo.php?id_articulo=110|title=Revista multimedia (Mundo Guanche)|author=|date=|work=mundoguanche.com|accessdate=18 April 2017}}</ref>. [[Просветителство во Шпанија|Просветителството]] во Шпанија пристигнало, а со тоа и на островот, во кој период се издвојуваат следните книжевни и уметнички личности: Хосе Виера и Клавихо, [[Томас де Иријарте]], Ангел Гимера и Хорхе, Мерцедес Пинто и Доминго Перес Миник. ===Сликарство=== [[File:Tomas de Iriarte Joaquin Inza.jpg|thumb|upright|[[Томас де Иријарте]]]] Во текот на XVI век, неколку сликари работеле во Ла Лагуна, како и во други места на островот, вклучувајќи ги населените места Гарачико, Санта Крус де Тенерифе, Ла Оротава и Пуерто де ла Круз. Кристобал Ернандес де Кинтана и Гаспар де Квеведо, кои се сметаат за најдобри сликари од XVII век на Канарските Острови, биле домородци на Ла Оротава, а нивната уметност може да се најде во црквите на Тенерифе<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gobiernodecanarias.org/educacion/culturacanaria/arte/arte.htm|title=ARTE EN CANARIAS|first=|last=NTI|date=|work=gobiernodecanarias.org|accessdate=18 April 2017}}</ref>. Делата на Луис де ла Круз и Риос може да се најдат во црквата ''Nuestra Señora de la Peña de Francia'' во Пуерто де ла Круз. Роден во [[1775]] година, тој станал сликар на [[Фернандо VII (Шпанија)|Фернандо VII]] и постигнал поволна позиција во кралскиот двор. Тој бил познат таму со прекарот на „Ел Канарио“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.puertodelacruz.es/puerto/front_end/articulo.php?id_Art=103&idioma=1|title=Página oficial del ayuntamiento de Puerto de la Cruz|author=|date=|work=puertodelacruz.es|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070302194554/http://www.puertodelacruz.es/puerto/front_end/articulo.php?id_Art=103|archivedate=2 March 2007|df=dmy-all}}</ref>. Пејзажниот сликар Валентин Санц (роден во 1849 година) е роден во Санта Крус де Тенерифе, а во ''Museo Municipal de Bellas Artes de Santa Cruz'' се наоѓаат многу од неговите дела. Овој музеј ги содржи и делата на [[Хуан Родригес Ботас]] (1880-1917), кој се смета за прв импресионист од островот<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.webtenerife.com/PortalTenerife/Zonas/Tenerife%20Norte/Valle%20de%20La%20Orotava%20Puerto%20de%20La%20Cruz/Mas%20sobre%20Tenerife/Arte%20y%20cultura/Artes%20plasticas/Artistas/Juan%20Rodr%C3%ADguez%20Botas.htm|title=Turismo Tenerife: Alojamiento, Carnaval, Actividades... - Tenerife|author=|date=|work=webtenerife.com|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081015010101/http://www.webtenerife.com/PortalTenerife/Zonas/Tenerife%2BNorte/Valle%2Bde%2BLa%2BOrotava%2BPuerto%2Bde%2BLa%2BCruz/Mas%2Bsobre%2BTenerife/Arte%2By%2Bcultura/Artes%2Bplasticas/Artistas/Juan%2BRodr%C3%ADguez%2BBotas.htm|archivedate=15 October 2008|df=dmy-all}}</ref>. Фреските од [[Експресионизам|експресионистот]] Маријано де Косио можат да се најдат во црквата Санто Доминго, во [[Ла Лагуна]]. Франциско Бонин Герин (роден во 1874) е роден во Санта Крус и основал училиште за да ги охрабри уметниците. Оскар Домингес е роден во [[Ла Лагуна]] во [[1906]] година и е познат по неговата разновидност во работата. Тој припаѓал на надреалистичкото училиште и ја измислил техниката позната како ''decalcomania''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.elpais.com/articulo/cultura/DOMINGUEZ/_oSCAR_/PINTOR/CANARIAS/CAAM/rescata/inexplicable/olvido/figura/oscar/Dominguez/elpepicul/19960124elpepicul_7/Tes/|title=El CAAM rescata del "inexplicable olvido" la figura de Óscar Domínguez|first=Ediciones El|last=País|date=24 January 1996|work=elpais.com|accessdate=18 April 2017}}</ref>. ===Скулптура=== Пристигнувањето од [[Севиља]] на [[Мартин де Андухар Кантос]], архитект и вајар, донело нови техники за скулптурите на училиштето во Севиља, кои биле предадени на неговите ученици, вклучувајќи го и Блас Гарсија Равело, роден во Гарачико. Тој бил обучуван од мајсторот вајар Хуан Мартинес Монтанес<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cofradiadelnazareno.com/el_escultor.php|title=Cofradía del Nazareno (Los Realejos)|author=|date=|work=cofradiadelnazareno.com|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081006070755/http://www.cofradiadelnazareno.com/el_escultor.php|archivedate=6 October 2008|df=dmy-all}}</ref>. Други значајни вајари од XVII и XVIII век се [[Себастијан Фернандес Мендез]], [[Лазаро Гонсалес де Окампо]], [[Хосе Родригес де ла Олива]] и, најважниот, [[Фернандо Естевез]], роден во Ла Оротава и студент на Лухан Перес. Естевез придонел со голема колекција на религиозни слики и резби, откриени во бројни цркви на Тенерифе, како што е во главната парохија на [[Апостол Јаков Зевдеев|Свети Јаков Велики]] (''Parroquia Matriz del Apóstol Santiago''), во Лос Реалехос во катедралата Ла Лагуна, Иглесија де ла Консепсион во Ла Лагуна и базиликата Канделарија во Ла Оротава. ===Музика=== [[File:Timple Front.png|thumb|left]] Еден од најзначајните музичари од Тенерифе е Теобалдо Повел и Луго Виња, роден во Санта Крус и пијанистот и композитор Кантос Канатиос<ref name=teobaldopower>{{Наведена книга | last=Alemán|first=Gilberto|title=Teobaldo Power|publisher=Idea|isbn=978-84-96161-15-3}}</ref>. Химната на Канарските Острови ја носи својата мелодија од ''Arrorró'' зоздадена од Кантос Канатиос<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.parcan.es/himno/|title=Himno de Canarias|author=|date=|work=parcan.es|accessdate=18 April 2017}}</ref>. Фолклорната музика, исто така, цвета на островот, и, како и во другите острови, се одликува со употреба на канарскиот ''Тимпл'', [[гитара]], [[бандурија]], и разни перкусиони инструменти. Локалните фолклорни групи, како што се Лос Сабанденос, работат за да ги спасат музичките форми на Тенерифе во услови на зголемување на културниот притисок<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eldia.es/2007-06-14/cultura/cultura10.htm|title=De asociación a marca|author=|date=14 June 2007|work=eldia.es|accessdate=18 April 2017|archive-date=2009-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20090106142926/http://www.eldia.es/2007-06-14/cultura/cultura10.htm|url-status=dead}}</ref>. Тенерифе е дом на типовите песни наречени ''isa'', ''folía'', ''tajaraste'', и ''malagueña''. ===Архитектура=== [[File:Güímar BW 2.JPG|thumb|[[Пирамиди Гуимар]]]] [[File:Tenerife2005 056.jpg|thumb|Архитектура во Санта Крус]] [[File:Auditorio de Tenerife 013.JPG|thumb|[[Аудиторио де Тенерифе]], главна архитектонска забележителност на Канарските Острови<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.treklens.com/gallery/Europe/Spain/Madrid/Madrid/Mostoles/photo370327.htm|title=TrekLens - Auditorio Tenerife Photo|author=|date=|work=treklens.com|accessdate=18 April 2017|archive-date=2012-12-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20121210073021/http://www.treklens.com/gallery/Europe/Spain/Madrid/Madrid/Mostoles/photo370327.htm|url-status=dead}}</ref>]] Тенерифе се одликува со архитектура чии најдобри претставници се локалните куќи, а исто така и најскромните и најчести живеалишта. Овој стил, под влијание на оние на [[Андалусија]] и [[Португалија]], сепак имаат многу посебен и мајчин карактер<ref name=islaaisla/>. Од најважните куќи, најдобрите примери можат да се најдат во Ла Оротава и во Ла Лагуна, кои се одликуваат со нивните балкони и со постоењето внатрешни ''[[патио]]'' и широката употреба на дрвото познато како ''пино чај''. Овие куќи се одликуваат со едноставни фасади и дрвени решетки со мали украси<ref name=islaaisla/>. Внатрешните ''патио'' функционираат како вистински градини кои служат за да им дадат дополнителна осветленост на собите, кои се поврзани преку ''патио'' од галерии кои често се крунисани од дрво и камен. Елементи како пумпи за вода или клупи се чести за дел од овие патио<ref name=islaaisla/>. Традиционалните куќи генерално имаат два спрата, со груби ѕидови со разновидни бои. Понекогаш континуитетот на овие ѕидови е прекинат со присуство на камени блокови кои се користат за декоративни цели<ref name=islaaisla/>. Владините згради и верските објекти биле изградени според променливите стилови на секој век. Урбаните јадра на Ла Оротава и Ла Лагуна се прогласени за национални историско-уметнички споменици<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mcu.es/patrimonio/index.html|title=Áreas de Cultura: Patrimonio Cultural - Ministerio de Educación, Cultura y Deporte|author=|date=|work=mcu.es|accessdate=18 April 2017|archive-date=2009-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20090221133707/http://www.mcu.es/patrimonio/index.html|url-status=dead}}</ref>. Во последниве години, различни влади го предводат концептот за развој на архитектонски проекти, понекогаш огромното оние, дизајнирани од страна на реномирани архитекти, на пример, ремоделирањето на [[Плаза де Еспања (Тенерифе)|Плаза де Еспања]] во [[Санта Крус де Тенерифе]] од страна на швајцарските архитекти ''[[Herzog & de Meuron]]''. Други примери ги вклучуваат проектот Плаја де лас Тереситас од страна на Французинот Доминик Перо, центарот познат како ''Magma Arte & Congresos'', Торес де Санта Крус и Аудиторио де Тенерифе<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.webtenerife.com/PortalTenerife/Area%20profesional/Tenerife%20Convention%20Bureau/Centros%20de%20congresos/AUDITORIO%20DE%20TENERIFE%20TCB.htm?Lang=es|title=Turismo Tenerife: Alojamiento, Carnaval, Actividades... - Tenerife|author=|date=|work=webtenerife.com|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081015010101/http://www.webtenerife.com/PortalTenerife/Area%2Bprofesional/Tenerife%2BConvention%2BBureau/Centros%2Bde%2Bcongresos/AUDITORIO%2BDE%2BTENERIFE%2BTCB.htm?Lang=es|archivedate=15 October 2008|df=dmy-all}}</ref>. ===Занаетчиство=== [[File:Traje típico.JPG|thumb|left|Традиционална носија]] Посебно место во занаетчиството на островот е тенерифската тантела (''calado canario''), која се состои од работен вез<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.todotenerife.es/index.php?sectionID=7&lang=2&s=1&ID=730 |title=Todo Tenerife – Welcome to Tenerife |publisher=Todotenerife.es |date= |accessdate=2012-09-19}}</ref> These decorated, small pieces are afterwards joined, to produce distinct designs and pieces of cloth.<ref name=casabalcones>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.casa-balcones.com/esp/index.html|title=Museo Casa de Los Balcones|author=|date=|work=casa-balcones.com|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140405003954/http://www.casa-balcones.com/esp/index.html|archivedate=5 April 2014|df=dmy-all}}</ref>. Друга индустрија со седиште во Тенерифе е ''кабина''. На северот на островот произлегле разни мајсторски занаетчии кои изработувале посебни балкони, врати и прозорци, како и мебел што се состои од парчиња направени од добро дрво<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.webtenerife.com/PortalTenerife/Home/Disfruta%20sin%20perderte%20nada/Mas%20sobre%20Tenerife/Tradiciones/Artesania/CESTERIA.htm?WBCMODE=presentationunpublis&Lang=es|title=Turismo Tenerife: Alojamiento, Carnaval, Actividades... - Tenerife|author=|date=|work=webtenerife.com|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081015010101/http://www.webtenerife.com/PortalTenerife/Home/Disfruta%2Bsin%2Bperderte%2Bnada/Mas%2Bsobre%2BTenerife/Tradiciones/Artesania/CESTERIA.htm?WBCMODE=presentationunpublis&Lang=es|archivedate=15 October 2008|df=dmy-all}}</ref>. Грнчарството има долга историја на островот, односно уште од времето кога овде живееле Гуанчите. Тие не биле запознаени со [[грнчарско тркало|грнчарското тркало]] и користеле рачно изработена глина, која им дава на нивната керамика карактеристичен изглед. Грнчарството се користело за производство на домашни предмети, како што се садови, или украсни парчиња, како што се огради или предмети познати како ''pintaderas''<ref name=naturaycultura/>. ===Традиционални прослави=== ====Карневал на Санта Крус==== Можеби најважниот фестивал на Тенерифе, популарен на национално и на меѓународно ниво, е карневалот во Санта Крус де Тенерифе, кој е прогласен за фестивал од меѓународен туристички интерес (''Fiesta de Interés Turístico Internacional'')<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.carnavaltenerife.es/staticpages/index.php?page=1.presentacion|title=Página oficial del Carnaval de Santa Cruz de Tenerife|author=|date=|work=carnavaltenerife.es|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080930195304/http://www.carnavaltenerife.es/staticpages/index.php?page=1.presentacion|archivedate=30 September 2008|df=dmy-all}}</ref>. Карневалот се слави на многу локации на север и југ од островот, но е најголем во делокругот на градот Санта Крус<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.puntoinfo.idecnet.com/index.php?ID=4758&s=6&sectionID=45&lang=1&hilite=carnaval|archive-url=https://archive.today/20090115183809/http://www.puntoinfo.idecnet.com/index.php?ID=4758&s=6&sectionID=45&lang=1&hilite=carnaval|url-status=dead|archive-date=15 January 2009|title=Información del Cabildo Insular acerca de todos los carnavales de Tenerife|author=|date=|work=idecnet.com|accessdate=18 April 2017}}</ref>. Карневалот вклучува групи од улични музичари (''murgas''), групи менестрели (''rondallas de Tenerife''), маскаради (''comparsas'') и разни асоцијации (''agrupaciones''). Откако ќе биде избрана кралицата на фестивалот, завршува првиот дел од карневалот, а потоа започнува вистинскиот уличен карневал, во кој голем број луѓе се собираат во центарот на Санта Крус, a целосниот карневалски настан е во траење од десет дена<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sctfe.es/index.php?id=627|title=Apartado de Fiestas de la página web del Ayuntamiento de Santa Cruz de Tenerife|author=|date=|work=sctfe.es|accessdate=18 April 2017|archive-date=2010-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20100928031328/https://www.sctfe.es/index.php?id=627|url-status=dead}}</ref>. ====Поклоништво==== Најтрадиционалните и најраспространети религиозни фестивали на островите се познати како ''romerías''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.webtenerife.com/PortalTenerife/Home/Disfruta%20sin%20perderte%20nada/Mas%20sobre%20Tenerife/Tradiciones/Fiestas/ROMERIAS.htm?wbc_purpose=Basi&Lang=es|title=Turismo Tenerife: Alojamiento, Carnaval, Actividades... - Tenerife|author=|date=|work=webtenerife.com|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081015010101/http://www.webtenerife.com/PortalTenerife/Home/Disfruta%2Bsin%2Bperderte%2Bnada/Mas%2Bsobre%2BTenerife/Tradiciones/Fiestas/ROMERIAS.htm?wbc_purpose=Basi&Lang=es|archivedate=15 October 2008|df=dmy-all}}</ref>. Овие настани, кои ги вклучуваат христијанските и нехристијанските елементи, се слават на разни начини во чест на светецот-заштитник на одредено место. Процесите се придружени со локални танци, локални јадења, фолклорни активности, локални уметности и занаети, локални спортови и носење традиционален фустан (''trajes de mago''). Потеклото на овие настани може да се припише на прославите што ги правеле најбогатите класи на островот, кои се собирале за да ги почитуваат нивните патронски светости, посакувајќи добри плодови, плодни земјишта, обилни дождови, лекување на болести, завршување на епидемии итн. ====Празникот на Богородица Канделарија==== [[Богородица од Канделарија]] е покровител на Канарските Острови. Празникот се одржува во нејзина чест двапати годишно, во февруари и август. Прославата на Богородица Канделарија се слави секој [[14 август]] во сите општини на островот. Друг значаен чин на празникот на Богородица Канделарија е наречен „''Прошетката до Канделарија''“, која се одржува во ноќта од 14 до 15 август, во која верниците прават поклонение пешки од различни делови на островот, дури и доаѓајќи од други острови за да пристигнат до [[Базилика Канделарија|нејзиното светилиште]] во Канделарија. На [[2 февруари]] се слави празникот Канделарија. Исто така на овој ден доаѓаат во градот многу верници. ====Празникот Кристо де Ла Лагуна==== Се празнува секој [[14 септември]] во чест на многу почитувана слика на [[Христос]] во архипелагот, [[Кристо де Ла Лагуна]] која се наоѓа во [[Сан Кристобал де Ла Лагуна]] ====Корпус Кристи==== [[File:Plaza-centro.jpg|thumb|right]] Религиозниот фестивал ''Корпус Кристи'' е особено важен, и традиционално се слави со поставување на цветни теписи на улиците. Особено значајни се прославите во [[Ла Оротава]], каде што многу голем тепих, од различни обоени вулкански почви, го покрива градскиот плоштад.. Прославата е прогласена за важен културен интерес помеѓу официјалните традиционални активности на островот<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.villadelaorotava.org/fiestas.php?op2=19|title=Página del ayuntamiento de la Villa de La Orotava|author=|date=|work=villadelaorotava.org|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080604184007/http://www.villadelaorotava.org/fiestas.php?op2=19|archivedate=4 June 2008|df=dmy-all}}</ref>. ====Велигден==== Меѓу бројните други прослави кои ја дефинираат културата на островот, [[Велигден]] останува најважен. Тој се слави низ целиот остров, но е особено значаен во општините Ла Лагуна, Ла Оротава и Лос Реалехос, каде што се одвиваат традиционалните настани поврзани во четвртокот, [[Велики петок]] и Велигденска недела или „Воскресение во неделата“. Светата недела во градот Сан Кристобал де Ла Лагуна е најголем празник во Канарските Острови<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://sobrecanarias.com/2010/02/22/semana-santa-lagunera-2010/|title=Semana Santa en La Laguna 2010|author=|date=22 February 2010|work=sobrecanarias.com|accessdate=18 April 2017}}</ref>. ==Религија== Како и со остатокот од Шпанија, Тенерифе е главно [[Католик|католички]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.spain.info/TourSpain/Informacion+practica/Consejos+Practicos/Idiomas+y+religion/0/Que+religion+se+practica+en+Espana.htm?Language=ES|title=Información turística de España|author=|date=|work=spain.info|accessdate=18 April 2017}}{{Dead link|date=June 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=no }}</ref>. Сепак, практиката на другите религии и деноминации повеќе се проширила на островот поради туризмот и имиграцијата, како [[ислам]]от, [[хиндуизмот]], [[будизмот]], [[Евангелизам|евангелизмот]], [[јудаизмот]] и афроамериканската религија<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.observatorioreligion.es/upload/80/39/Pdfd_interactivo_Canarias.pdf|title=Religiones entre continentes. Minorías religiosas en Canarias.|publisher=|accessdate=30 November 2017|archive-date=2020-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20200515124020/http://www.observatorioreligion.es/upload/80/39/Pdfd_interactivo_Canarias.pdf|url-status=dead}}</ref> Малцинските религии на островот: кинески религии<ref name="laopinion.es">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.laopinion.es/sociedad/2008/10/03/sociedad-canarios-profesa-religion-minoritaria/173826.html|title=Un 5% de canarios profesa una religión minoritaria - La Opinión de Tenerife|first=La Opinión de|last=Tenerife|date=|work=laopinion.es|accessdate=18 April 2017}}</ref>, Бахајство<ref name="laopinion.es"/> и неопаганство, Црквата на народот Гуанче итн.<ref name="laopinion.es"/> [[File:Tenerife.candelaria.exterior.basilica.jpg|thumb|left|[[Базилика Канделарија]]]] Важен католички фестивал е прославата на празникот поврзани со [[Богородица Канделарија]], светец заштитник на [[Канарските Острови]], кој претставува обединување на културите на Гуанчи и Шпанија<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.laopinion.es/secciones/noticia.jsp?pRef=3033_2_126517__Tenerife-Viva-Virgen-Candelaria|archive-url=https://archive.today/20120628215906/http://www.laopinion.es/secciones/noticia.jsp?pRef=3033_2_126517__Tenerife-Viva-Virgen-Candelaria|url-status=dead|archive-date=28 June 2012|title=Tenerife - La Opinión de Tenerife - Hemeroteca 03-02-2008|first=La Opinión de|last=Tenerife|date=|work=laopinion.es|accessdate=18 April 2017}}</ref>. Гуанчите го поттикнале култот кон [[Богородица]]. [[File:Hermano Pedro.jpg|thumb|right|[[Педро де Бетанкур]] бил станал канонизиран ветец]] На Тенерифе се родени двајца католички светци, кои биле едни од најголемите мисионери во Америка: [[Педро де Бетанкур]] и Хосе де Анхиета. Првиот бил мисионер во [[Гватемала]] и основач на ''Редот на Пресвета Богородица од Витлеем'' (прв верски поредок на Америка), а вториот бил мисионер во [[Бразил]], и еден од основачите на Саун Пауло и Рио де Жанеиро. Исто така позната мисионерка е и Марија де Леон и Делгадо. Оваа калуѓерка е почитувана низ Канарските Острови. Нејзиното тело се наоѓа во манастирот Санта Каталина де Сиена во [[Сан Кристобал де Ла Лагуна]]. Главни католички места за обожавање на островот вклучуваат: * [[Базилика Канделарија]] (во [[Канделарија]]): Место каде што се наоѓа икона од Богородица Канделарија. Базиликата е дизајнирана од страна на архитектот [[Хосе Енрике Мареро Регаладо]].<ref>[http://es.wikipedia.org/wiki/Bas%C3%ADlica_de_Nuestra_Se%C3%B1ora_de_la_Candelaria Basilica de Candelaria - Wikipedia Spanish Versión]</ref> Базиликата има капацитет од 5,000 верници кое означува дека е една од поголемите во [[Шпанија]]. Изградбата на денешниот објект започнала во [[1949]] а завршшила во [[1959]] година.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.dominicos.org/betica/candelaria.htm |title=Página oficial de los Dominicos de la Basílica de Candelaria - in Spanish |accessdate=2018-12-07 |archive-date=2010-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101204125636/http://www.dominicos.org/betica/candelaria.htm |url-status=dead }}</ref> * [[Катедрала Ла Лагуна]] (во [[Сан Кристобал де Ла Лагуна]]): Во неа се наоѓа седиштето на Бискупијата во Тенерифе. Изградбата на соборниот храм започнала во [[1904]] година а завршила во [[1913]] година. Храмот е посветен на [[Девица Лос Ремедиос]]. Ова е едно од најважните светилишта на [[Канарски Острови|Канарските Острови]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.obispadodetenerife.es/paginas/diocesis.html |title=Historia de la Diócesis Nivariense - in Spanish |accessdate=2018-12-07 |archive-date=2009-12-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091217145038/http://www.obispadodetenerife.es/paginas/diocesis.html |url-status=dead }}</ref> * [[Реал Сантуарио дел Кристо де Ла Лагуна]] (во Сан Кристобал де Ла Лагуна): Една од најважните цркви на Канарските Острови, ја содржи почитуваната слика на Кристо де Ла Лагуна и е симбол на градот. * Главната парохија на Свети Јаков Велики (''Parroquia Matriz del Apóstol Santiago''): Оваа парохиска црква е сместена во Вила де Лос Реалехос, и била првата христијанска црква изградена на островот по неговото освојување од страна на кастилките сили. Таа е посветена на Свети Јаков Велики, бидејќи конквистата овде била завршена на празникот на светителот на 25 јули 1496 година. [[File:Catedral de La Laguna, Tenerife.jpg|thumb|right|upright|[[Катедрала Ла Лагуна]]]] Првиот светец на Тенерифе<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.vatican.va/holy_father/john_paul_ii/homilies/2002/documents/hf_jp-ii_hom_20020730_canonization-guatemala_sp.html|title=Viaje Apostólico a la Ciudad de Guatemala: Santa misa de canonización del beato hermano Pedro de San José Betancurt en el Hipódromo del Sur, Ciudad de Guatemala (30 de julio de 2002) - Juan Pablo II|author=|date=|work=vatican.va|accessdate=18 April 2017}}</ref> и Канарските Острови<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.museosdetenerife.org/cedocam-centro-de-documentacion-de-canarias-y-america/evento/2558|title=Museos de Tenerife - Intemporales: "Hermano Pedro, primer santo de las Islas Canarias"|author=|date=|work=museosdetenerife.org|accessdate=18 April 2017|archive-date=2017-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20170517190934/http://www.museosdetenerife.org/cedocam-centro-de-documentacion-de-canarias-y-america/evento/2558|url-status=dead}}</ref> бил [[Педро де Бетанкур]], роден во градот Вилафлор, Тенерифе. Неговото светилиште е пештера во Гранадиља де Абона, во близина на брегот, каде што живеел во својата младост. Друга значајна градба на островот е [[Масонски храм Санта Крус де Тенерифе|масонскиот храм во Санта Крус де Тенерифе]], кој генерално се смета за најдобар пример за архитектурата на масонски храм во Шпанија<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.masoneria.org/temploTF.php|title=Masonería en Canarias - Masoneria Regular|author=|date=|work=masoneria.org|accessdate=18 April 2017}}</ref>. Тој бил масонски центар на земјата до воената окупација на островот од режимот на Франко<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eldia.es/2002-10-17/SANTACRUZ/0-templo-masonico-bien-interes-cultural.htm#4|title=El templo masónico, bien de interés cultural|author=|date=17 October 2002|work=eldia.es|accessdate=18 April 2017|archive-date=2018-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20180817161314/http://www.eldia.es/2002-10-17/SANTACRUZ/0-templo-masonico-bien-interes-cultural.htm#4|url-status=dead}}</ref>. Седиштето на Исламската федерација на Канарските Острови е на Тенерифе; организацијата е основана за обединување на муслиманската заедница<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.laopinion.es/tenerife/2015/04/16/musulmanes-isla-constituyen-primera-federacion/601084.html|title=Los musulmanes de la Isla constituyen la primera Federación Islámica de Canarias|first=La Opinión de|last=Tenerife|date=|work=laopinion.es|accessdate=18 April 2017}}</ref>. ==Образование== Формалното образование на Тенерифе започнало преку основањето на религиозните ордени. Во [[1530]] година, Доминиканскиот Ред основал школа по филозофијата во манастирот во Ла Лагуна. Сепак, до [[XVIII век]], Тенерифе во голема мера немал образовни институции. [[File:UniversityLaLaguna.JPG|thumb|left|[[Универзитет Ла Лагуна]], најстариот и најголем универзитет на Канарските Острови.]] Таквите институции, започнале да се развиваат благодарение на работата на „''Кралското Економско Друштво на Пријатели на Земјата''“, во кое биле основани неколку училишта во [[Сан Кристобал де Ла Лагуна]]. Првиот од нив бил институт за средно образование основан во [[1846]] година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ull.es/portal/viewcategory.aspx?code=16|title=Universidad de La Laguna|author=|date=|work=ull.es|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100111211540/http://www.ull.es/portal/viewcategory.aspx?code=16|archivedate=11 January 2010|df=dmy-all}}</ref>. Според анексот од [[1850]] година бил основан ''Ескула Нормал Елементал'', прв колеџ за наставници на архипелагот, кој станал познат како ''Escuela Normal Superior de Magisterio'' од [[1866]] година наваму. Тие биле единствените високообразовни институции додека диктаторот [[Мигел Примо де Ривера]] не основал неколку институции. Пресвртната точка дошла во времето на подемот на [[Втора Шпанска Република|Втората Шпанска Република]]. Од [[1929]] до [[1933]] бројот на училишта речиси двојно се зголемил. Кратко по ова, со почетокот на [[Граѓанска војна во Шпанија|Граѓанската војна во Шпанија]] проследена со диктатурата на [[Франциско Франко]] започнал значителен пресврт во образованието. Образованието во рацете на религиозните групи имало одредена важност на островот, сè до 1970 година кога бил донесен т.н. ''Ley General de Educación'' („Општ закон за образование“). Државните училишта го продолжиле својот развој за време и после транзицијата на Шпанија кон демократијата. Денес, Тенерифе има 301 центри за детска едукација (предучилишни установи), 297 основни училишта, 140 средни училишта и 86 постсредни училишта<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gobcan.es/educacion/DGC/DirCentros/scripts/default.asp?categoria=37|title=Buscador de centros educativos y oferta educativa - Consejería de Educación y Universidades - Gobierno de Canarias|author=|date=|work=gobcan.es|accessdate=18 April 2017}}</ref>. Исто така има и пет универзитети или постдипломски училишта: [[Универзитет Ла Лагуна]], [[Национален универзитет за далелинско образование]], [[Меѓународен Универзитет Менендез Пелахо]], [[Универзитет Алфонсо Х Мудриот]] и Универсидад де Вик. Најголемиот од нив е Универзитетот Ла Лагуна. Европскиот Универзитет на Канарските Острови се наоѓа во Ла Оротава и е првиот приватен универзитет на Канарските Острови<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.villadelaorotava.org/educacion.php?op2=py&id=32|title=Universidad Europea de Canarias en La Orotava|author=|date=|work=villadelaorotava.org|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407071317/http://www.villadelaorotava.org/educacion.php?op2=py&id=32|archivedate=7 April 2014|df=dmy-all}}</ref>. ===Наука и истражување=== [[File:Obs 2.jpg|thumb|left|Опсерваторија Теиде]] Иако Тенерифе не е познат во историјата на научните и академските истражувања, тој е дом на [[Астрофизички институт на Канарските Острови|Астрофизичкиот институт на Канарските Острови]]. Исто така постои Биооргански институт Антонио Гонсалес на Универзитетот Ла Лагуна. Исто така на универзитетот се наоѓаат и Институтот за лингвистика, Центарот за средновековни и ренесансни студии, Институтот за бизнис, Правен нститутот, Универзитетскиот институт за политички и општествени науки и Институтот за тропски болести. Последниот е еден од седумте институции на Истражувачкиот центар за тропски болести (''RICET''), која се наоѓа во различни делови на [[Шпанија]]. [[Пуерто де ла Круз]] има Институт за шпанска студии на Канарските Острови, сличен на Институтот за шпанска култура во Мадрид. Во Ла Лагуна се наоѓа седиштето на Шпанскиот национален истражувачки совет за Канарските Острови и Меѓународниот центар за заштита на наследство. Други истражувачки капацитети во Тенерифе се Институт по технологија, Институт по вулканологија, Институт по енергетика, Институт по океанологија итн. ===Музеи=== [[File:Momia guanche museo santa cruz 27-07.JPG|thumb|right|Мумија од член на народот Гуанчи]] [[File:Pueblo Chico Guanchen2.jpg|thumb|right|Фигури од Гуанич во Ла Оратава]] Островот може да се пофали со различни музеи од различни природи, под власта на различни институции. Можеби најразвиените се оние кои припаѓаат на Автономната организација на музеи и центри, кои ги вклучуваат следните<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.museosdetenerife.org/index.php?al_id_mus=6|title=Museos de Tenerife - Museos de Tenerife|author=|date=|work=museosdetenerife.org|accessdate=18 April 2017}}</ref>: * [[Музејот на природата и човекот (Тенерифе)|Музејот на природата и човекот]]: сместен во [[Санта Крус де Тенерифе]], овој музеј ги прикажува природните богатства на Канарските Острови и на предхиспанските луѓе кои го населувале регионот. Комплексот е составен од три музеи: ** Музеј на природни науки ** Архитектонски музеј на Тенерифе ** Канарски институт за биоантропологија * Музеј на историјата на Тенерифе: се наоѓа во градот Ла Лагуна, историјата на музејот претставува преглед на институционалниот, социјалниот, економскиот и културниот развој на островот во периодот од XV до XX век. * Музеј на науката и космосот, исто така, се наоѓа во Ла Лагуна во непосредна близина на Институтот за астрофизика. * Музеј за антропологија на Тенерифе, во Ла Лагуна, држанва институција за истражување, зачувување и ширење на популарната култура * Центар за канарско-американска документација, сместен во Ла Лагуна со мисија за зајакнување на културните односи и елементи на заеднички идентитет меѓу островите и Америка, преку средства како што се конзервација, информирање и дифузија од нивното споделено документарно наследство. * Центар за фотографија Исла де Тенерифе кој се наоѓа во Санта Крус де Тенерифе и нуди годишна програма на изложби што овозможува контакт со тенденции и дела на разни познати фотографи на Канарските Острови. * Центар на уметноста, кохј се наоѓа во Санта Крус де Тенерифе Независно од ''Organismo Autónomo de Museos y Centros'' се: * Каса дел Карнавал, која се наоѓа во Санта Крус де Тенерифе, и е музеј посветен на историјата на карневалот во Санта Крус де Тенерифе. Комората има две изложбени области; еден за привремени изложби, а исто така и за собраниска сала, а другата за постојани изложби во кои се изложени костимите на кралицата на карневалот од секоја година, оригиналните постери на карневалот, тематски видеа итн. * Општински музеј за ликовни уметности во главниот град, има постојана изложба на слики и скулптури на [[Хосе де Рибера]], Федерико Мадразо, [[Хоакин Сороља]], Маноло Миларес и Оскар Домингес. * Каса де Вино Ла Баранда, член на Асоцијацијата на музеи<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.museosdelvino.es/listaSocios.htm|title=Socios de la Asociación de Museos del Vino de España|author=|date=|work=museosdelvino.es|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081016044535/http://www.museosdelvino.es/listaSocios.htm|archivedate=16 October 2008|df=dmy-all}}</ref> се наоѓа во општината Ел Саузал. * Каса де ла Миел, за поддршка и развој на секторот за пчеларство на Тенерифе. Центарот нуди експонати за историјата на оваа индустрија на островот и начинот на кој се спроведува пчеларството, како и информативни услуги и можности<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.casadelamiel.org/miel.html|title=Página de la Casa de la Miel de Tenerife|author=|date=|work=casadelamiel.org|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080915183811/http://www.casadelamiel.org/miel.html|archivedate=15 September 2008|df=dmy-all}}</ref>. * Музеј на Иберо-американското занаетчиство се наоѓа во стариот манастир Сан Бенито Абад, во Ла Оротава. Фондацијата е финансирана од Министерството за индустрија, трговија и туризам. Има пет галерии, специјализирани за популарни музички инструменти, текстил и нови дизајни во занаетчиството, керамиката и популарната уметност. * Археолошкиот музеј на Пуерто де ла Круз во истоимениот град се наоѓа во традиционална ''касона'' (тип на куќа што датира од XVIII-XIX век), и нуди архивска колекција која содржи повеќе од 2.600 примероци на предмети од културата на Гуанче<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.arqueopc.museum/nuevo/pagina.asp?id=3|title=Fondo museográfico del espacio|author=|date=|work=arqueopc.museum|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090111223949/http://www.arqueopc.museum/nuevo/pagina.asp?id=3|archivedate=11 January 2009|df=dmy-all}}</ref>. * Регионален воен музеј на Канарските Острови, се наоѓа во Санта Крус де Тенерифе. Неговите галерии ја прикажуваат целата воена историја, вклучувајќи го и отфрлањето на нападот од британскиот адмирал Нелсон, како и други настани и борби што се воделе на островите<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ejercito.mde.es/ihycm/chycm/index.html|title=Official site of the Centro de Historia y Cultura Militar de Canarias|author=|date=|work=mde.es|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080926115831/http://www.ejercito.mde.es/ihycm/chycm/index.html|archivedate=26 September 2008|df=dmy-all}}</ref>. == Медиуми == Заедно со многу радио и телевизиски станици на [[шпански јазик]], Тенерифе има две официјални радио станици на [[англиски јазик]]. ''Coast FM'' емитува мешавина на современа музика и е единствената локална информативна служба која емитува на англиски јазик. Како поголема од двете станици, ''Coast Coast FM'' може да се чуе преку Тенерифе и голем дел од Канарските Острови од своите предаватели на 106.6, 92.2 и 89.4. ''Energy FM'' е музичка станица која исто така емитува локални вести и информации. == Сообраќај == [[File:SantaCruzHarbour.jpg|thumb|Санта Крус де Тенерифе]] Во Тенерифе постојат два аеродроми: [[Северен Аеродром (Тенерифе)|Северен Аеродром]] или ''Лос Родеос'' и [[Јужен Аеродром (Тенерифе)|Јужен Аеродром]] или ''Реина Софија'' . Лос Родеос е помал од двата аеродроми и се наоѓа во близина на областа Санта Крус Ла Лагуна (423.000 жители). Таа им служи за меѓуостровските летови, како и за национални и европски летови а во последните две години има воспоставено неделна линија до Венецуела. Аеродромот Реина Софија е најпрометниот аеродром во Тенерифе, на 7-мо место во Шпанија. Тој обично служи за масата на редовни чартер летови кои постојано пристигнуваат од поголемиот дел од Европа. Аеродромот Лос Родеос исто така бил [[Авионска несреќа на Тенерифе (1977)|место на несреќата]] на аеродромот во Тенерифе, во која загинале 583 лица и е најсмртоносната авионска несреќа во историјата. Друг начин да се пристигне на Тенерифе е со [[ферибот]]. Мрежата што се состои од два брзи автопати (TF1 и TF5) кои не се бесплатни, го опфаќа речиси целиот остров, поврзувајќи ги сите главни градови и одморалишта со метрополитенската област. Исклучок е на Запад, од Адехе до Икод де Лос Винос, кој поминува низ помал планински пат. Сепак, во тек се планови за завршување на автопатот, што предизвикало голема дебата меѓу еколозите и локалните стопанственици. Далеку од главните автопати, постои мрежа на секундарни и комунални патишта, кои варираат од широки до стрмни, тесни патишта. Јавниот превоз на островот е обезбеден од широката мрежа на автобуси управувана од ''TITSA'', кои работи со флота од современи автобуси со климатизација<ref>"Tenerife's main bus service, TITSA, is efficient and covers the island well. Most of the vehicles are new, air conditioned, clean and painted white and green." Barrett, Pam (2000) ''Insight Guide Tenerife and Western Canary Islands'' (4th ed.) Insight Guides, APA Publications, Singapore, p. 280, {{ISBN|1-58573-060-2}}</ref>. Автобусите на ''TITSA'' го покриваат поголемиот дел од островот и се прилично чести. За повеќе од едно патување, клиентите можат да купат ''BonoBus'' картички од 15 € или 25 €, кои работат многу поевтино од поединечни готовински цени. ''BonoBus'' може да се купи кај повеќето автобуски станици и на аеродромот Реина Софија, спроти портата 47. ''BonoBus'' важи и за трамвајот во главниот град Санта Крус. Автомобил за изнајмување понекогаш е добра опција за откривање на далечните региони на дивината, иако ''TITSA'' работи со сигурни автобуски услуги на најоддалечените места, како што се масивот Тено преку Маска (355) и до планините Анага (247). ''TITSA'' дури и спроведува две дневни услуги до Теиде - од Пуерто де ла Круз (348) и од Лос Кристијанс/Лас Америкас (342) до Теиде Парадор, Телеферико жичарница, Монтана Бланка и Ел Портиљо. Единствените компании за изнајмување на автомобили кои имаат канцеларии на аеродромите се: ''Autoreisen'', ''Avis, Cicar, Europcar, Goldcar'' (само на јужниот аеродром) и ''Hertz''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aena-aeropuertos.es/csee/Satellite/Aeropuerto-Tenerife-Norte/en/Page/1237553552391/|title=Car Rental Companies in Tenerife North Airport|author=|date=|work=aena-aeropuertos.es|accessdate=18 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20120517074950/http://www.aena-aeropuertos.es/csee/Satellite/Aeropuerto-Tenerife-Norte/en/Page/1237553552391/|archive-date=17 May 2012|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aena-aeropuertos.es/csee/Satellite/Aeropuerto-Tenerife-Sur/en/Page/1237553556933//Rent-a-car-desks.html|title=Car Rental Companies in Tenerife South Airport|author=|date=|work=aena-aeropuertos.es|accessdate=18 April 2017|archive-date=2014-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20140223064102/http://www.aena-aeropuertos.es/csee/Satellite/Aeropuerto-Tenerife-Sur/en/Page/1237553556933/Rent-a-car-desks.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.autoreisen.com/alquiler-coches/alquiler-de-coches.php|title=Alquiler de coches en Tenerife first=Car Hire Tenerife - Autoreisen - Car Hire|last=Lanzarote|date=|work=autoreisen.es|accessdate=18 April 2017}}</ref> Метрополитската Област Санта Крус и Ла Лагуна се служи со трамвај, кој бил отворен во почетокот на 2007 година, по 3 години интензивни работи. Прилично долгата линија од Санта Крус до Ла Лагуна има 20 постојки. Втората линија во Ла Лагуна била додадена во [[2009]] година. ===Патишта=== [[File:AutopistaTF5.jpg|thumb|Автопатот TF5]] Главната сообраќајна мрежа во Тенерифе е поврзана со автопати. Најважни од нив се Северниот и Јужниот автопат кои поминуваат од метрополската зона на југ и север, соодветно. Овие два автопати се поврзани со помош на ''Autovía de Interconexión Norte-Sur'' во предградието на метрополската зона. Во рамките на мрежата на патишта на островот Тенерифе постојат и други помали патишта кои се користат за вклучување кон автопатот од Сан Андрес и Санта Крус<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tenerife.es/wps/portal/!ut/p/c1/04_SB8K8xLLM9MSSzPy8xBz9CP0os3gPTzMfT293QwMLA0MLAyOPUAsvdyc_I0NjQ6B8JFDe2cQ3BCRvYGFhYGDk6mbqG-Lhb2DgaUBAt59Hfm6qfkFuRDkAMf0HJA!!/dl2/d1/L0lDU0NTSUpKZ2tLQ2xFS0NsRUEhL29Kb1FBQUlRSkFBTVl4aWxNUVp3WEJNNUpVbE1rQSEhL1lCSkp3NDU0NTAtNUY0a3N0eWowc3J5bndBISEvN19ISTZMSUtHMTBPUDU5MDJIUDk0MUhLQlMwNC9LX19fXzIvaWRDb250ZW50L2NvbS5pYm0ud29ya3BsYWNlLndjbS5hcGkuV0NNX0NvbnRlbnQlMExpc3RhZG8gZGUgQ2FycmV0ZXJhcyUwZDEzMWUwODA0NGFmYjNhZGI2OGZmZThiOTdjNTg0NDUlMFBVQkxJU0hFRC9jbGlja051bUl0ZW0vMg!!/#7_HI6LIKG10OP5902HP941HKBS04|title=Red de carreteras de Tenerife|author=|date=|work=tenerife.es|accessdate=18 April 2017|archive-date=2009-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20091224225003/http://www.tenerife.es/wps/portal/!ut/p/c1/04_SB8K8xLLM9MSSzPy8xBz9CP0os3gPTzMfT293QwMLA0MLAyOPUAsvdyc_I0NjQ6B8JFDe2cQ3BCRvYGFhYGDk6mbqG-Lhb2DgaUBAt59Hfm6qfkFuRDkAMf0HJA!!/dl2/d1/L0lDU0NTSUpKZ2tLQ2xFS0NsRUEhL29Kb1FBQUlRSkFBTVl4aWxNUVp3WEJNNUpVbE1rQSEhL1lCSkp3NDU0NTAtNUY0a3N0eWowc3J5bndBISEvN19ISTZMSUtHMTBPUDU5MDJIUDk0MUhLQlMwNC9LX19fXzIvaWRDb250ZW50L2NvbS5pYm0ud29ya3BsYWNlLndjbS5hcGkuV0NNX0NvbnRlbnQlMExpc3RhZG8gZGUgQ2FycmV0ZXJhcyUwZDEzMWUwODA0NGFmYjNhZGI2OGZmZThiOTdjNTg0NDUlMFBVQkxJU0hFRC9jbGlja051bUl0ZW0vMg!!/#7_HI6LIKG10OP5902HP941HKBS04|url-status=dead}}</ref>. Планирано е и изградба на пат за заобиколување северно од метрополската област Санта Крус де Тенерифе, Ла Лагуна. Трасата ќе биде долга околу 20 километри и ќе чини околу 190 милиони евра<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tenerife.es/piot/|title=Plan Insular de Ordenación de Tenerife|author=|date=|work=tenerife.es|accessdate=18 April 2017}}</ref>. ===Аеродроми=== Во Тенерифе постојат два аеродроми: Реина Софија и Лос Родеос, во близина на Санта Крус. Секој има летови до главните градови на другите острови и до градови низ Европа, како и во [[Каракас]], [[Дакар]] и [[Мајами]]. Севкупно, Тенерифе има највисок број на патници и најголем број пристигнувања, кои се повеќе популарни од честотата на евтини летови од многу европски одредишта. Северниот Аеродром бил место на најсмртоносната несреќа во историјата на воздухопловството: во 1977 година се судриле два боинг 747-и на пистата, при што загинале 583 лица. Северниот аеродром и Јужниот Аеродром пренесуваат околу 14 милиони патници годишно. Од двата аеродроми на островот, Јужниот е попопуларен за туристите<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aena.es/csee/ccurl/Anual_2007.pdf|title=Informe estadístico anual (2007) de Aena|author=|date=|work=aena.es|accessdate=18 April 2017}}{{dead link|date=September 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.logitravel.com/vuelos/vuelos-tenerife-1573995.html|title=Vuelos Tenerife desde 20 €. Ofertas de vuelos directos a Tenerife TCI - Logitravel.com|author=|date=|work=logitravel.com|accessdate=18 April 2017}}</ref>. ===Пристаништа=== Покрај воздушниот транспорт, Тенерифе има две главни поморски пристаништа: пристаниште Санта Крус де Тенерифе, кое служи за главните градови на Канарските Острови, особено оние на запад и пристаништето Лос Кристијанос кое им служи на разните островски престолнини. Првото пристаниште исто така има патнички услуги, кои се поврзуваат со пристаништето во Кадис (и обратно). Во [[2017]] година, на југот на островот било отворено големо пристаниште, пристаништето Гранадила, а другото пристаниште се планира да се изгради на запад, во Фонсалија<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.puertosdetenerife.org/|title=Inicio - Autoridad Portuaria de Santa Cruz de Tenerife|author=|date=|work=puertosdetenerife.org|accessdate=18 April 2017}}</ref> . Пристаништето Санта Крус де Тенерифе е првото рибарско пристаниште на Канарските Острови со приближно 7500 тони риба, според ''Статистичкиот годишник на државните пристаништа 2006''. ===Автобуси (гуагуа)=== Тенерифе има широк систем на автобуси, кои се нарекуваат ''гуагуа'' на Канарските Острови. Автобускиот систем се користи и во градовите и ги поврзува повеќето градови на островот. Постојат автобуски станици во сите поголеми градови, како што се ''Интеркамбиодор де транспортес де Санта Крус де Тенерифе''. ===Такси=== На островот постои добро регулиран такси-сервис. ===Трамвај=== [[File:Tranvía de Tenerife1.jpg|thumb|right|Трамвај]] Од [[2007]] година, трамвајот во Тенерифе ги поврзува [[Санта Крус де Тенерифе]] и [[Ла Лагуна]] низ предградието на Тако. Има 20 постојки и зафаќа растојание од 12,5 км. Трамвајот поминува на некои точки од интерес, вклучувајќи ги и двете најголеми болници во Тенерифе, универзитетскиот комплекс Гуагара и голем број музеи и театри. ===Железнички планови=== До [[2005]] година, плановите за мрежа на лесна железница што ќе го поврзува главниот град со југот бил одобрен и од Советот на Тенерифе и од Владата на Канарските Острови, иако дискусијата со централната шпанска влада застанала во врска со буџетските прашања<ref>[https://web.archive.org/web/20061213211221/http://www.cabtfe.es/areasgc/presidencia/corporacion/presidente/apuestatransporte.html Navarro, Ricardo Melchior (23 October 2005) "Apuesta por el transporte público" ''El Dia''] (''Odds for Public Transportation'')</ref>. Првичната намера била да се воспостават два железнички системи кои ќе им служат на северните и јужните страни на островот што ги поврзуваат овие со главниот град<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.metrotenerife.com/index.php?option=com_content&task=view&id=68&Itemid=99|title=Inicio MetroTenerife|website=www.metrotenerife.com|accessdate=30 November 2017|archive-date=2013-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20130809185551/http://www.metrotenerife.com/index.php?option=com_content&task=view&id=68&Itemid=99|url-status=dead}}</ref>. До [[март]] 2011 година, овие намери биле заменети со напредни планови за една железничка линија од 80 километри, кој ќе го поврзува Санта Крус де Тенерифе со Адехе преку Санта Марија де Ањаза, Канделарија, Сан Исидро, Јужниот Аеродром и главната станица во Адехе, која ќе биде дизајнирана да сервисира до 25.000 патници дневно. Возовите би се воделе на секои 15 минути за време на сообраќајните часови, и би постигнале брзина до 220 км/ч. Проектот, кој вклучува 9 тунели, 12 лажни тунели (заедно 22,1 км) и 33 [[вијадукт]]и (8,3 км), биле буџетирани на 1,7 милијарди евра. Ова наидело на жестокареакција од опозицијата<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.tenerifenews.com/index.php?option=com_content&view=article&id=16154 |title=архивски примерок |accessdate=2011-03-06 |archive-date=2011-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716210336/http://www.tenerifenews.com/index.php?option=com_content&view=article&id=16154 |url-status=dead }}</ref>. Исто така, бил изнесен и алтернативен план за [[трансрапид]] со голема брзина<ref>{{наведени вести|journal=Spiegel Online|title=Transrapid Revival on the Canary Islands? Berlin Pushes Industry on High-Speed Maglev Rail|url=http://www.spiegel.de/international/business/transrapid-revival-on-the-canary-islands-berlin-pushes-industry-on-high-speed-maglev-rail-a-758348.html|date=22 April 2011}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |title=Maglev System on the Island of Tenerife |url=http://magnetbahnforum.de/phpBB2/download.php?id=108 |date=10–13 October 2011 |accessdate=2018-12-08 |archive-date=2016-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160623165309/http://magnetbahnforum.de/phpBB2/download.php?id=108 |url-status=dead }}</ref>. == Спорт == На островот Тенерифе се практикуваат голем број спортови, како на отворени, така и во затворени простории во разни објекти достапни низ целиот остров. Спортовите се бројни - нуркање, качување по карпи, прошетки, велосипедизам, едрење, голф, сурфање, картинг, параглајдинг<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tenerife.paraglidingistheway.com/|title=Paragliding, fly with the experts|3=|accessdate=2018-12-08|archive-date=2018-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20181205193553/https://www.tenerife.paraglidingistheway.com/|url-status=dead}}</ref> и тоа во текот на целата година правејќи го идеален за широк спектар на отворени спортови. Исто така, постојат многу затворени спортски објекти, вклучувајќи го целосно опремениот центар „''Тенерифе Топ тренинг''“ во Адехе на југот на островот. Најпознат спортски тим е [[ФК Тенерифе|фудбалскиот клуб ЦД Тенерифе]] со седиште во Санта Крус. Клубот долго време се натпреварувал во првата шпанска фудбалска лига, но во последниве децении првенствено настапува во втората лига. Исто така вреди да се спомене е [[ултрамаратон]]от ''CajaMar Tenerife Bluetrail'', најголемата трка во Шпанија и втора по големина во Европа<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.abc.es/deportes/abci-tenerife-bluetrail-carrera-mas-alta-espana-201610060829_noticia.html|title=Tenerife Bluetrail, la carrera más alta de España|publisher=|accessdate=30 November 2017}}</ref>, со учество на неколку земји. ==Здравствена грижа== [[File:Hospital Universitario de Canarias.png|thumb|right|[[Универзитетска болница на Канарските Острови]]]] Главните болници на островот се болницата [[Универзитетска болница на Канарските Острови|Универзитетската болница на Канарските Острови]] и [[Универзитетска болница на Канделарија|Универзитетската болница на Канделарија]]. И двете се болници од трето ниво, со специјализирани објекти кои ги опслужуваат сите жители на Канарските Острови<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gobiernodecanarias.org/sanidad/scs/6/6_2/at_hosp.jsp|title=Información del Gobierno de Canarias sobre hospitales y servicios de referencia|author=|date=|work=gobiernodecanarias.org|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081016043302/http://www.gobiernodecanarias.org/sanidad/scs/6/6_2/at_hosp.jsp|archivedate=16 October 2008|df=dmy-all}}</ref>. И двете болници се поврзани со образовната и истражувачката мрежа на Универзитетот Ла Лагуна. Сепак, тие припаѓаат на различни тела, бидејќи првиот е под директивите на ''Servicio Canario de la Salud'' (Канарска здравствена служба)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www3.gobiernodecanarias.org/sanidad/scs/organica.jsp?idCarpeta=3da5f513-541b-11de-9665-998e1388f7ed|title=Hospital Universitario de Canarias|last=|first=|date=|website=Servicio Canario de la Salud|publisher=Gobierno de Canarias|language=es|access-date=2018-01-03}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hospitaldelacandelaria.com/|title=Pagina Principal Servicio Canario de la Salud|first=|last=SCS|website=www.hospitaldelacandelaria.com|accessdate=30 November 2017}}</ref>. [[Универзитетска болница на Канделарија|Универзитетската болница на Канделарија]] е најголемиот болнички комплекс на Канарските Острови<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.laopinion.es/sociedad/2016/03/31/hospital-candelaria-cumple-50-anos/665445.html|title=El Hospital de La Candelaria cumple 50 años de servicio|first=La Opinión de|last=Tenerife|date=|work=laopinion.es|accessdate=18 April 2017}}</ref>. Покрај тоа, неодамна биле изградени две големи нови болници во северните и јужните делови на островот, кои се наоѓаат во општините Икод де Лос Винос и Арона. Болницата ''Дел Норте де Тенерифе'' (Северна болница во Тенерифе) била отворена во [[2012]] година и во [[2015]] година била отворена болницата ''Дел Сур де Тенерифе''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www3.gobiernodecanarias.org/sanidad/scs/contenidoGenerico.jsp?idDocument=98d1ae16-1339-11e5-9e16-d107cd1682ec&idCarpeta=10b3ea46-541b-11de-9665-998e1388f7ed|title=Hospital del Sur|first=|last=SCS|date=|work=gobiernodecanarias.org|accessdate=18 April 2017}}</ref>. Овие центри, според нивната класификација, функционираат како болници од второ ниво, со услуги на хоспитализација, напредна дијагностика, амбулантни возила и итни случаи и рехабилитација. Исто така, постојат вкупно 39 центри за примарна здравствена заштита и специјализирани клиники кои ја комплетираат санитарната инфраструктурата на Тенерифе<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gobiernodecanarias.org/sanidad/scs/tfe/17/centros/centros.htm|title=Información del Gobierno de Canarias sobre los centros de atención primaria y especializada de Tenerife|author=|date=|work=gobiernodecanarias.org|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://archive.today/20030101021456/http://www.gobiernodecanarias.org/sanidad/scs/tfe/17/centros/centros.htm|archivedate=1 January 2003|df=dmy-all}}</ref>. == Кујна== Поради географската состојба на Тенерифе, островот ужива со изобилство на различни видови риби. Типичното месо со свински [[такос]] е многу популарно јадење подготвено за градските свечености во баровите, рестораните и приватните домовиref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.turismodecanarias.com/canary-islands-spain/canarian-info/typical-cuisine-gastronomy/index.html|title=Fiesta Meat-Carne de fiesta de Tenerife(Official Canary Islands Tourism)|author=|date=|work=turismodecanarias.com|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100629010824/http://www.turismodecanarias.com/canary-islands-spain/canarian-info/typical-cuisine-gastronomy/index.html|archivedate=29 June 2010|df=dmy-all}}</ref>. Говедско месо, свинско месо и живина, исто така, редовно се консумира<ref name="naturaycultura"/><ref name="islaaisla"/>. [[File:Papasarrugadas.jpg|thumb|right|Канарски компир]] Рибните јадења заедно со месото честопати се придружени со Канарски компир. Ова е типично канарско јадење кое едноставно се однесува на начинот на кој изгледа варениот компир. ''Мохо'', збор што веројатно е од португалско потекло, го опишува типичниот канарски сос, кој служи како придружба кон храната. Сосовите се наоѓаат во различни бои. Зелениот мохо обично вклучува [[коријандер]], [[магдонос]] и [[лук]], додека црвениот е пикантен и е направен од мешавина на топли и слатки [[пиперка|пиперки]]. Се користат и широк спектар на други состојки, вклучувајќи; [[бадем]]и, [[сирење]], [[шафран]] и пржен леб<ref name="naturaycultura"/><ref name="islaaisla"/>. Мохос се служи најчесто со месо. ===Сирење=== Тенерифе извезува околу 3.400 тони сирење годишно, што претставува околу 50 проценти од производството на островот и околу 25 проценти од Канарските Острови. По освојувањето на Канарските Острови, една од првите комерцијални активности што требало да се започне било производство на сирење. Продажбата на сирење им овозможило на жителите приходи и сирењето дури да се користи како форма за размена и продажба, станувајќи клучен производ во земјоделските површини на островот. [[Сирење]]то станало еден од најчесто произведените и конзумирани производи на островот и редовно служи како дел од предјадење. Фармите во Арико, Ла Оротава и Тено произведуваат различни сирења. Денес главниот производ е козјото сирење, иако одредени количини се направени од овчо или кравјо млеко, а според ''Регистро Санатирио де Алименто'', се произведуваат околу 75 различни сирења<ref name="Web Oficial del Cabildo de Tenerife">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tenerife.es/wps/portal/!ut/p/c1/04_SB8K8xLLM9MSSzPy8xBz9CP0os3gPZxPfEG93QwMDCwsDAyNXN1PfEA9_AwNPM30_j_zcVP2CbEdFACrQRzo!/dl2/d1/L2dJQSEvUUt3QS9ZQnB3LzZfSEk2TElLRzEwMFUxRDAySDk2QzhTNEdQMjE!/|title=Web Oficial del Cabildo de Tenerife|author=|date=|work=tenerife.es|accessdate=18 April 2017|archive-date=2009-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20091225110245/http://www.tenerife.es/wps/portal/!ut/p/c1/04_SB8K8xLLM9MSSzPy8xBz9CP0os3gPZxPfEG93QwMDCwsDAyNXN1PfEA9_AwNPM30_j_zcVP2CbEdFACrQRzo!/dl2/d1/L2dJQSEvUUt3QS9ZQnB3LzZfSEk2TElLRzEwMFUxRDAySDk2QzhTNEdQMjE!/|url-status=dead}}</ref>. Сирењата на Канарските Острови добиле добри меѓународни критики, поради нивната сладост што ги разликува од некои други европски сирења<ref name=naturaycultura/><ref name=islaaisla/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.turismodecanarias.com/canary-islands-spain/canarian-info/typical-cuisine-gastronomy/index.html|title=Cheeses of Tenerife-El queso tinerfeño (Official Canary Islands Tourism)|author=|date=|work=turismodecanarias.com|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100629010824/http://www.turismodecanarias.com/canary-islands-spain/canarian-info/typical-cuisine-gastronomy/index.html|archivedate=29 June 2010|df=dmy-all}}</ref>. Особено, сирењето „Тенерифан“ било наградено како најдобро сирење во 2008 година, на фестивал што се одржал во [[Даблин]], [[Ирска]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://canarias24horas.com/index.php/2008092955917/sociedad/el-queso-de-pimenton-de-arico-gana-el-premio-al-mejor-queso-del-mundo.html|title=Artículo recogido en el periódico digital canarias24horas.com|author=|date=|work=canarias24horas.com|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081121183237/http://canarias24horas.com/index.php/2008092955917/sociedad/el-queso-de-pimenton-de-arico-gana-el-premio-al-mejor-queso-del-mundo.html|archivedate=21 November 2008|df=dmy-all}}</ref>. === Гофио === [[File:Gofioescaldado.jpg|thumb|right|Гофио]] [[Гофио]] е еден од повеќето традиционалните елементи на готвење на островот. Тој е направен со житни зрна, кои се печени и потоа се мелани. Во најголем дел, за изготвување на гофио се користи пченица, иако постојат и други видови, и тие често се направени со пилешко и грашок. Релативно честа варијанта е мешан тип со пченица. Гофио било јадење кое се служело и пред шпанското освојување. Во подоцнежните времиња на оскудност или глад, гогио бил главен елемент на популарната канарска исхрана. Денес се јаде како главно јадење (''gofio escaldado'') или во придружба на различни јадења како месо, риби, супи, десерти. Некои познати готвачи дури и направиле и сладолед, добивајќи добри коментари од критичарите<ref name="naturaycultura"/><ref name="islaaisla"/>. === Вина === Виноградството во архипелагот, а особено во Тенерифе, датира од освојувањето, кога доселениците донеле различни лози на растенија. Во XVI и XVII век, производството на вино имаки важна улога во економијата, а многу семејства биле посветени на културата и бизнисот. Од посебно спомнување е ''malvasía canary'', кое се смета за најдобро вино на Тенерифе и во тоа време едно од најпосакуваните вина во светот<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gobiernodecanarias.org/agricultura/icca/jornadas/comercializacion/juanmiguel.pdf|title=Información de las Jornadas de comercialización y marketing vitivinícola desarrolladas por HECANSA|author=|date=|work=gobiernodecanarias.org|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090326233915/http://www.gobiernodecanarias.org/agricultura/icca/jornadas/comercializacion/juanmiguel.pdf|archivedate=26 March 2009|df=dmy-all}}</ref>. Писателите како [[Вилијам Шекспир]] и [[Валтер Скот]] упатуваат на виното во некои од нивните дела<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.puntoinfo.idecnet.com/index.php?sectionID=8&lang=1&s=1&ID=3167|title=Información del Cabildo de Tenerife en relación con los vinos de Tenerife|author=|date=|work=idecnet.com|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071109082301/http://www.puntoinfo.idecnet.com/index.php?sectionID=8&lang=1&s=1&ID=3167|archivedate=9 November 2007|df=dmy-all}}</ref>. Тенерифе има пет главни региони за вино. Тука спаѓаат Абона, Вале де Гимир, Вале де Ла Оротава, Такоронте-Ацентехо и Икоден-Дауте-Исора<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cabtfe.es/casa-vino/inicio.htm#|title=Denominaciones de origen (Casa del vino-La Baranda)|author=|date=|work=cabtfe.es|accessdate=18 April 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110802203655/http://www.cabtfe.es/Casa-vino/inicio.htm|archivedate=2 August 2011|df=dmy-all}}</ref>. == Во популарната култура == === Кино === Во последните неколку години, Тенерифе стана популарна локација за снимање, која се појавува во неколку холивудски блокбастери<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.laopinion.es/cultura/2017/06/16/canarias-tierra-prometida-hollywood/785312.html|title=Canarias, la tierra prometida de Hollywood|first=La Opinión de|last=Tenerife|publisher=|accessdate=30 November 2017}}</ref>. Некои од најважните филмови направени на островот се: * '''''[[One Million Years B.C.]]''''': Британски филм од 1966 година, снимен во Националниот парк „Теиде“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.imdb.com/title/tt0060782/locations|title=One Million Years B.C. (1966)|publisher=|accessdate=30 November 2017|via=www.imdb.com}}</ref> * '''''[[Clash of the Titans (2010 филм)|Clash of the Titans]]''''': Американски филм од 2010 година. Главно е снимен на различни локации на Тенерифе, како што сеНационалниот парк „Теиде“, [[Икод де лос Винос]] и [[Буенависта дел Норте]].<ref>{{наведени вести |url=http://www.europapress.es/islas-canarias/noticia-tenerife-acoge-estreno-furia-titanes-20100329171133.html |title=Tenerife acoge el estreno de 'Furia de Titanes' |accessdate=2 April 2010 |author= |date= |publisher= |language= }}</ref> * '''''[[Wrath of the Titans]]''''': Американски филм од 2012 година, снимен во Националниот парк „Теиде“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.guiarepsol.com/es/turismo/destinos/vuelta-al-mundo-por-espana/tenerife/ruta-furia-de-titanes/|title=Ruta Furia de Titanes|website=Guía Repsol|accessdate=30 November 2017|archive-date=2017-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201041254/https://www.guiarepsol.com/es/turismo/destinos/vuelta-al-mundo-por-espana/tenerife/ruta-furia-de-titanes/|url-status=dead}}</ref> * '''''[[1898, Our Last Men in the Philippines]]''''': Шпански филм од 2012 година, со некои мали снимени сцени на Тенерифе.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ocio.laopinion.es/cine/noticias/nws-529327-los-ultimos-filipinas-rodada-tenerife-gran-canaria-estrena-trailer.html|title='Los últimos de Filipinas', rodada en Tenerife y Gran Canaria, estrena tráiler|first=La Opinión de|last=Tenerife|publisher=|accessdate=30 November 2017|archive-date=2017-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201042410/http://ocio.laopinion.es/cine/noticias/nws-529327-los-ultimos-filipinas-rodada-tenerife-gran-canaria-estrena-trailer.html|url-status=dead}}</ref> * '''''[[Fast & Furious 6]]''''': Американски филм од 2013 година. На почетокот на филмот, Дом, заедно со Брајан, Миа и нивниот син, живеат во Тенерифе. * '''''[[Jason Bourne (филм)|Jason Bourne]]''''': Американски филм од 2015 година, снимен во Санта Крус. За снимањето на филмот, градот бил специјално наместен за да ги симулира [[Грција|грчките]] градови на [[Атина]] и [[Пиреја]]. [[Плаза де Еспања (Санта Крус де Тенерифе)|Плаза де Еспања]], кој е главниот плоштад во главниот град на Тенерифе, бил украсен за да го претставува плоштадот [[Синтагма (плоштад)|Синтагма]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.20minutos.es/noticia/2551344/0/rodaje-bourne-5/matt-damon/santa-cruz-tenerife-atenas/|title=El rodaje de 'Bourne 5' convierte a la ciudad de Santa Cruz de Tenerife en Atenas|first=|last=20Minutos|publisher=|accessdate=30 November 2017}}</ref> * '''''[[Rambo V: Last Blood]]''''': Американски филм од 2019 година. Биле снимени сцени на различни локации на островот, како што се: различни населби во Санта Крус де Тенерифе и [[Сан Кристобал де Ла Лагуна]], областите на [[Пуерто де ла Круз]], [[Санта Урсула]], [[Арико]] и патиштата околу Националниот парк Теиде.<ref>[https://www.europapress.es/islas-canarias/noticia-rambo-dejara-tenerife-mas-ocho-millones-euros-20181113140555.html 'Rambo V' dejará en Tenerife más de ocho millones de euros]</ref> === Музика=== Слично на филмот, островот е место каде биле снимени неколку музички спотови: * '''Tie Your Mother Down''' од [[Брајан Меј]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.laopinion.es/cultura/2011/03/30/guitarrista-brian-may-estaran-starmus/337066.html|title=El guitarrista Brian May estará en ´Starmus´ - La Opinión de Tenerife|first=La Opinión de|last=Tenerife|website=www.laopinion.es|accessdate=30 November 2017}}</ref> * '''Mount Teide''' од [[Мајк Олдфилд]] * '''The Island - Pt. 1 Dawn''' од [[Pendulum]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.happysingles.viajes/2-uncategorised/64-rutas-obligadas-al-visitar-la-isla-de-tenerife|title=Happy Singles - Rutas obligadas al visitar la isla de Tenerife|first=|last=happysingles.viajes|date=4 July 2014|website=www.happysingles.viajes|accessdate=30 November 2017|archive-date=2017-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201034622/http://www.happysingles.viajes/2-uncategorised/64-rutas-obligadas-al-visitar-la-isla-de-tenerife|url-status=dead}}</ref> * '''Tenerife Sea''' од [[Ед Ширан]] * '''[[Do It for Your Lover]]''' од [[Манел Наваро]].<ref>[http://www.laopinion.es/cultura/2017/03/09/tenerife-estara-eurovision/756229.html Tenerife estará en Eurovisión]</ref><ref>[http://www.rtve.es/rtve/20170222/manel-navarro-graba-tenerife-videoclip-do-it-for-your-lover/1493781.shtml Manel Navarro graba en Tenerife el videoclip de 'Do it for your lover']</ref> === Видеоигри=== * '''[[Asphalt 8: Airborne]]:'''<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.tusitiowindowsphone.es/2015/06/asphalt-8-airborne-anade-la-ubicacion.html |title=Asphalt 8: Airborne añade la ubicación de Tenerife y más |accessdate=2018-12-08 |archive-date=2018-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180826113539/http://www.tusitiowindowsphone.es/2015/06/asphalt-8-airborne-anade-la-ubicacion.html |url-status=dead }}</ref> === Литература=== Помеѓу важните книжевни дела што ја имаат позадината на островот или се однесуваат, се истакнуваат следните<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.laopinion.es/cultura/2016/02/12/doce-libros-ambientados-canarias/655706.html|title=Doce libros ambientados en Canarias|first=La Opinión de|last=Tenerife|publisher=|accessdate=30 November 2017}}</ref>: '''''La señorita de compañía''''' и '''''El hombre del mar'''' од [[Агата Кристи]], '''''La cueva de las mil momias''''' од Алберто Васкес-Фигероа,'''''El picnic de los ladrones''''' од [[Лесли Чартерис]], '''''El Sarcófago de las tres llaves''''' од Помпејо Реина Морено и '''''Atentado''''' од Маријано Гамбин,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.laopinion.es/tenerife/2015/11/21/atentado-templo-masonico/640791.html|title='Atentado' en el Templo Masónico|first=La Opinión de|last=Tenerife|publisher=|accessdate=30 November 2017}}</ref>. == Галерија == <gallery> File:Orotavatal.jpg|Панорама на долината Оротава со Теиде во позадина File:Teide2007.jpg|[[Teide]] and [[Roque Cinchado]]. File:Las Teresitas2a.jpg|[[Плаја де Лас Тереситас]]. File:Masca Road.jpg|Маска. File:Auditorio de Tenerife, Santa Cruz de Tenerife, España, 2012-12-15, DD 24.jpg|[[Аудиторио де Тенерифе]]. File:Valle taoro.jpg|Вале де Ла Оротава </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Tenerife}} * [http://www.cabtfe.es/ Island Government of Tenerife] * [http://www.floradecanarias.com/tenerife.html Flora of Tenerife (almost 800 species)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090331202618/http://www.floradecanarias.com/tenerife.html |date=2009-03-31 }} * {{wikiatlas|the Canary Islands}} * {{wikivoyage|Canary Islands}} * {{dmoz|Regional/Europe/Spain/Autonomous_Communities/Canary_Islands/Tenerife}} * [http://www.worldofmaps.net/en/europe/map-spain-tenerife.htm Online Maps of Tenerife] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110906012907/http://www.worldofmaps.net/en/europe/map-spain-tenerife.htm |date=2011-09-06 }} {{избрана}} [[Категорија:Тенерифе| ]] [[Категорија:Острови на Канарските Острови]] 2aelho0lx3nw2wviqls1l3ome022ps9 0 771181 5649286 5397428 2026-10-24T00:49:12Z Dast2109 102394 Преработена статија: опис, иконографија, изработка, уметнички контекст, рецепција и галерија, со нови извори. Откривање: уредникот има семејна поврзаност со авторката на делото 5649286 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Уметничко дело | title = Воин на коњ | image_file = Guerrero a caballo, Skopie, Macedonia del Norte, 2014-04-17, DD 107.jpg | caption = Споменикот со фонтаната во вечерното осветлување | artist = [[Валентина Стевановска]] | year = 2008–2011 | type = коњаничка скулптура, споменик со фонтана | material = [[бронза]], [[мермер]], [[бетон]] | subject = [[Александар III Македонски]] | city = [[Скопје]] | latitude = 41.995833 | longitude = 21.431389 }} '''Воин на коњ''' — монументален бронзен коњанички споменик со фонтана на [[Плоштад Македонија]] во [[Скопје]], дело на вајарката [[Валентина Стевановска]]. Претставува јавач на коњ што се исправа на задните нозе, со подигнат меч, во кој е препознаен [[Александар III Македонски]], а коњот наликува на неговиот [[Букефал]].<ref name="ap" /><ref name="eq" /> Фигурата стои на висок столб обвиен со [[релјеф]]и со воени сцени, а во подножјето е опкружена со бронзени фигури на војници и лавови и со фонтана.<ref name="alfa" /><ref name="artisan" /> Делото е подигнато во рамките на проектот [[Скопје 2014]] и е свечено откриено на 8 септември 2011 година, по повод дваесет години од [[Ден на независноста на Македонија|независноста на Македонија]].<ref name="engramma" /><ref name="alfa" /> Денес е централен и најпрепознатлив белег на плоштадот.<ref name="birn" /> == Име и тема == Официјалното име на делото, „Воин на коњ“, не го именува прикажаниот лик, но споменикот пошироко е познат како споменик на Александар Македонски.<ref name="birn" /><ref name="guardian" /> Ликот на јавачот ги следи античките претстави на Александар, а коњот е обликуван според преданијата за Букефал.<ref name="ap" /> == Опис == Споменикот е замислен како повеќеслојна вертикална композиција: коњаничката фигура на врвот, столбот со релјефите во средината и фонтаната со придружните фигури во основата. Подножјето е кружно, со пречник од 30 метри.<ref name="artisan" /> === Коњаничката фигура === Јавачот е прикажан на коњ што се исправа на задните нозе, со меч подигнат над главата.<ref name="eq" /> Според авторката, фигурата е висока 14,5 метри до врвот на мечот.<ref name="birn" /> Положбата на коњот, со целата тежина пренесена на задните нозе, бараше посебно решение за статиката: задните нозе се поставени под тежиштето на скулптурата, а опашката е употребена како дополнителна потпора што ја спречува фигурата да се преврти.<ref name="engramma" /> При изработката Стевановска лично ги коригирала положбата на главата, гривата и копитата на коњот и ја намалила сјајноста на површината на бронзата.<ref name="engramma" /> Таа самата го опишува делото како најголем бронзен коњанички одлеан споменик во светот.<ref name="artisan" /> === Столбот и релјефите === Фигурата е поставена на столб висок околу 10 метри.<ref name="bbc" /><ref name="a1on" /> Столбот е поделен на три појаси со мермерни релјефи на кои се прикажани три битки; меѓу нив се три бронзени прстени украсени со растителна орнаментика и релјефни фигури.<ref name="alfa" /><ref name="artisan" /> Релјефите зафаќаат површина од околу 225 м², а длабочината на обработката достигнува до 20 сантиметри, така што дел од фигурите се речиси полнопластични.<ref name="birn" /> За воената опрема и сцените од битките авторката ги проучувала сочуваните пишани и археолошки извори — сликарството на вазите, скулптурата и антички релјефи — и се консултирала со историчари на античка Македонија и на [[Македонска фаланга|македонската фаланга]].<ref name="artisan" /> Од најгорниот прстен паѓа водена завеса.<ref name="alfa" /> === Фонтаната, фалангата и лавовите === Во основата на столбот се поставени осум бронзени фигури на војници високи по три метри, во оклоп и со штитови, копја и мечеви, распоредени како [[Македонска фаланга|фаланга]] околу столбот.<ref name="birn" /><ref name="artisan" /> Околу базенот на фонтаната се поставени бронзени лавови високи по 2,5 метри; од устата на дел од нив тече вода.<ref name="birn" /><ref name="alfa" /><ref name="marinelli" /> Фонтаната е опремена со водоскоци, осветлување во повеќе бои и музика, па споменикот добива посебен изглед во вечерните часови.<ref name="alfa" /><ref name="eq" /> == Создавање == === Конкурс и замисла === Општина Центар распишала конкурс за споменик на Александар Македонски, на кој учествувале околу 25 уметници. Програмата барала коњаничка скулптура со фонтана и придружни фигури. Кандидатите доставувале гипсен модел висок еден метар, пишан концепт и поголем извајан детаљ.<ref name="artisan" /><ref name="birn" /> Стевановска, која во својот развој ги истакнува своите професори [[Жарко Башески]] и Драган Поповски – Дада, на конкурсот имала околу еден месец за изработка на моделот.<ref name="artisan" /> === Изработка и леење === Скулптурите биле моделирани во изнајмена хала во [[Општина Илинден|Илинден]], каде истовремено работеле од десет до дваесет лица, главно млади соработници под водство на авторката.<ref name="artisan" /> Моделите биле зголемувани во фази, со внатрешна железна конструкција и глина, а потоа биле изработувани гипсени калапи.<ref name="artisan" /> Според леарницата, коњаничката фигура била зголемена до околу 15 метри во модел од полиуретанска пена, кој потоа бил исечен на делови за леење.<ref name="engramma" /><ref name="marinelli" /> Бронзата е одлеана во Италија. Централната фигура ја излеала леарницата „Гвастини“ од Гамбелара (провинција Виченца), во заедничко вложување со фирентинската леарница „Фердинандо Маринели“, која ги излеала војниците, лавовите и бронзените релјефи.<ref name="engramma" /><ref name="marinelli" /> Леењето е изведено по постапката на изгубен восок; авторката лично ја одобрувала секоја фаза, особено восочните модели.<ref name="artisan" /> Коњот е одлеан во пет главни делови, кои по обработката и патинирањето биле заварени и обесени на внатрешна челична конструкција, слична на онаа што се користи кај тобоганите во забавните паркови. Целата фигура била пробно склопена во хангар во Бреганце, а потоа расклопена и пренесена во Скопје со специјални превози.<ref name="engramma" /><ref name="artisan" /> Изработката траела околу година и пол.<ref name="engramma" /> === Поставување === Деловите пристигнале во Скопје во јуни 2011 година, а склопувањето на плоштадот започнало на 14 јуни.<ref name="bbc" /> Фигурата била поставена на столбот на 21 јуни 2011 година,<ref name="ap" /> а во август истата година се поставувале релјефите и фигурите на војниците.<ref name="sonce" /> Споменикот и фонтаната биле свечено пуштени во употреба на 8 септември 2011 година.<ref name="engramma" /><ref name="alfa" /> Градежните работи ги извела „Бетон“ АД од Скопје.<ref name="birn" /><ref name="artisan" /> == Уметнички контекст == Во рамките на „Скопје 2014“ споменикот е дел од поширокото враќање кон фигуративната и историцистичката скулптура. Теоретичарката [[Јасна Котеска]] го поставува проектот во контекст на обновувањето на стилови како неокласицизмот и необарокот и на граѓанската монументална традиција од XIX век, како свесно отстапување од претежно апстрактните, футуристички споменици од југословенскиот период.<ref name="koteska" /> Во центарот на Скопје Стевановска е авторка и на споменикот со фонтана на [[Филип II Македонски]] на [[Филип II (плоштад)|плоштадот „Филип II“]] и на [[Порта Македонија]].<ref name="artisan" /> == Рецепција == Споменикот уште од поставувањето предизвика силни и спротивставени реакции. Поддржувачите го гледаа како симбол на македонската историја и државност, додека критичарите — во домашната стручна јавност и во странските медиуми — го оценуваа проектот „Скопје 2014“ како [[кич]] и израз на т.н. антиквизација.<ref name="guardian" /><ref name="koteska" /> Котеска, пак, забележува дека токму искреноста на споменикот го прави делотворен кај граѓаните, кои го доживуваат како автентичен.<ref name="koteska" /> Поради прикажаниот лик, споменикот беше дел и од спорот со [[Грција]] околу името и античкото наследство.<ref name="bbc" /><ref name="dw" /> Според базата на податоци на БИРН, вкупната вредност на споменикот изнесува околу 8,3 милиони евра.<ref name="birn" /> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="200"> Податотека:Guerrero a caballo, Skopie, Macedonia, 2014-04-16, DD 08.JPG|Споменикот и фонтаната на Плоштад Македонија Податотека:Aleksandar Makedonski vo Skopje 015.jpg|Коњаничката фигура Податотека:Aleksandar Makedonski vo Skopje 021.jpg|Столбот со трите појаси релјефи и бронзените прстени Податотека:Alexander the Great statue and fountain in Skopje - details.jpg|Релјефите со воени сцени и растителната орнаментика на прстените Податотека:Relief and Sculpture Enveloping the Pedestal of the Warrior on Horseback in Skopje.jpg|Релјефите и фалангата во подножјето на столбот Податотека:Alexander the Great statue and fountain in Skopje - detail (soldier).jpg|Фигура на војник од фалангата Податотека:Aleksandar Makedonski vo Skopje 022.jpg|Бронзен лав на скалите на фонтаната Податотека:Aleksandar Makedonski vo Skopje 018.jpg|Фонтаната со војниците околу столбот Податотека:Warriors on Alexander the Great fountain.jpg|Војниците во вечерното осветлување Податотека:Guerrero a caballo, Skopie, Macedonia, 2014-04-17, DD 110.JPG|Споменикот ноќе, со лавовите на скалите Податотека:Construction of Alexander the Great monument with fountain on Macedonia Square, Skopje, Aug 2010.JPG|Изградбата на фонтаната, август 2010 </gallery> == Наводи == {{наводи|refs= <ref name="birn">{{cite web |url=https://skopje2014.prizma.birn.eu.com/mk/voin-na-konj |title=Воин на коњ |work=Скопје 2014 под лупа |publisher=Балканска истражувачка репортерска мрежа (БИРН) / Призма |date=5 јануари 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240804122302/https://skopje2014.prizma.birn.eu.com/mk/voin-na-konj |archive-date=4 август 2024 |accessdate=24 октомври 2026}}</ref> <ref name="artisan">{{cite web |last=Ferreira Crevels |first=Eric |url=https://artisanarchive.org/interview-valentina-stefanovska |title=Artist Interview: Valentina Stefanovska |work=The Artisan Archive |date=29 јануари 2025 |language=en |accessdate=24 октомври 2026}}</ref> <ref name="engramma">{{cite journal |last=Paronuzzi |first=Marco |title=La statua di Alessandro a Skopje. Intervista alla Fonderia Artistica Guastini |journal=La Rivista di Engramma |issue=96 |year=2012 |pages=33–39 |url=https://www.engramma.it/eOS/index.php?id_articolo=1894 |language=it |accessdate=24 октомври 2026}}</ref> <ref name="marinelli">{{cite web |url=https://www.fonderiamarinelli.it/opera/alessandro-magno-skopje-macedonia/ |title=Alessandro Magno, Skopje, Macedonia |publisher=Fonderia Artistica Ferdinando Marinelli |language=it |accessdate=24 октомври 2026}}</ref> <ref name="koteska">{{cite web |last=Koteska |first=Jasna |url=https://artmargins.com/troubles-with-history-skopje-2014/ |title=Troubles with History: Skopje 2014 |work=ARTMargins Online |date=29 декември 2011 |language=en |accessdate=24 октомври 2026}}</ref> <ref name="eq">{{cite web |last=van Tilburg |first=Kees |url=https://equestrianstatue.org/alexander-the-great/ |title=Equestrian statue of Alexander the Great in Skopje, Macedonia |work=Equestrian Statues |language=en |accessdate=24 октомври 2026}}</ref> <ref name="bbc">{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-13770668 |title=Macedonia assembles giant statue amid row with Greece |publisher=BBC News |date=14 јуни 2011 |language=en |accessdate=24 октомври 2026}}</ref> <ref name="ap">{{cite web |url=https://www.deseret.com/2011/6/21/20199392/macedonia-erects-giant-warrior-on-a-horse-statue/ |title=Macedonia erects giant warrior on a horse statue |agency=Associated Press |work=Deseret News |date=21 јуни 2011 |language=en |accessdate=24 октомври 2026}}</ref> <ref name="guardian">{{cite web |last=Smith |first=Helena |url=https://www.theguardian.com/world/2011/aug/14/alexander-great-macedonia-warrior-horse |title=Macedonia statue: Alexander the Great or a warrior on a horse? |work=The Guardian |date=14 август 2011 |language=en |accessdate=24 октомври 2026}}</ref> <ref name="alfa">{{cite web |url=http://vesti.alfatv.com.mk/default.aspx?mId=36&eventId=40603 |title=Фонтаната „Воин на коњ“ пуштена во употреба |publisher=Алфа |accessdate=8 октомври 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200921132702/http://vesti.alfatv.com.mk/default.aspx?mId=36&eventId=40603 |archive-date=21 септември 2020 |url-status=dead}}</ref> <ref name="sonce">{{cite web |url=https://time.mk/cw/3cd8262fdd/sonceto-od-vergina-so-14-kraci.html |title=Се постави и сонцето кај Воинот на скопскиот плоштад |publisher=TIME.mk |date=6 август 2011 |accessdate=24 октомври 2026}}</ref> <ref name="dw">{{cite web |url=http://www.dw-world.de/dw/article/0,,15154556,00.html |title=Грција испровоцирана од „Воинот на коњ“ |publisher=Deutsche Welle |accessdate=20 септември 2011}}</ref> <ref name="a1on">{{cite web |url=https://a1on.mk/macedonia/video-aleksandar-veliki-olimpija-i-filip-vtori-dobija-oznaki-od-grchkata-istorija/ |title=ВИДЕО: Александар Велики, Олимпија и Филип Втори добија ознаки од грчката историја |publisher=А1он |date=15 август 2019 |accessdate=24 октомври 2026}}</ref> }} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Warrior on Horseback (Skopje)}} * [http://off.net.mk/lokalno/razno/ragjanjeto-na-fontanata Забрзана снимка на изградбата на Воинот на коњ] (14 месеци во 2 мин 15 сек) — off.net.mk {{Скопје 2014}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Воин на коњ}} [[Категорија:Споменици во Скопје]] [[Категорија:Плоштад Македонија]] [[Категорија:Александар III Македонски]] [[Категорија:Воини]] [[Категорија:Македонски дела од 2011 година]] [[Категорија:Фонтани во Македонија]] 43zrxn6q6n0a9pczt1s6el4quszooqv 10 782126 5649203 5648980 2026-10-23T17:16:44Z Ehrlich91 24281 5649203 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Архео-Струмица |state = autocollapse |titlestyle = background-color:#0000FF |title = <span style="color:#F0F8FF;">Археолошки наоѓалишта во [[Општина Струмица|<span style="color:#F0F8FF;">Општина Струмица</span>]]</span> |groupstyle = background-color:#FFFFFF |liststyle= background-color:#FFFFFF |image=[[Податотека:Coat of arms of Strumica Municipality.svg|70п]] |belowstyle = background-color:#0000FF |below =<span style="color:#FFF600;">Дел од темата:</span> [[Список на археолошки наоѓалишта во Струмичко|<span style="color:#FFF600;">''Археолошки наоѓалишта во Струмичко''</span>]] |group1= [[Податотека:Macedonian archaeology stub icon.svg|50п]] |list1=<div> <div class="center">[[Баница (археолошко наоѓалиште)|Баница<small> (Баница)</small>]] {{•}} [[Мерата (Баница)|Мерата<small> (Баница)</small>]] {{•}} [[Црква Свети Ѓорги (Баница)|Црква Свети Ѓорги<small> (Баница)</small>]] {{•}} [[Струмин Гроб|Струмин Гроб<small> (Баница)</small>]] {{•}} [[Банско (римска населба)|Банско<small> (римска населба)</small>]] {{•}} [[Бела Вода (Банско)|Бела Вода<small> (Банско)</small>]] {{•}} [[Врелото (Банско)|Врелото<small> (Банско)</small>]] {{•}} [[Градиште (Банско)|Градиште<small> (Банско)</small>]] {{•}} [[Дервиш (Банско)|Дервиш<small> (Банско)</small>]] {{•}} [[Каптажа (Банско)|Каптажа<small> (Банско)</small>]] {{•}} [[Китка (Банско)|Китка<small> (Банско)</small>]] {{•}} [[Моноспитовски лозја (Банско)|Моноспитовски лозја<small> (Банско)</small>]] {{•}} [[Под тврдината Китка (Банско)|Под тврдината Китка<small> (Банско)</small>]] {{•}} [[Црква „Св. 40 Севастиски Маченици“ - Банско|Црква „Св. 40 Севастиски маченици“<small> (Струмица)</small>]] {{•}} [[Бања Банско|Бања Банско<small> (Банско)</small>]] {{•}} [[Јанци (Белотино)|Јанци<small> (Белотино)</small>]] {{•}} [[Блатни пат (Вељуса)|Блатни пат<small> (Вељуса)</small>]] {{•}} [[Кастровица (Вељуса)|Кастровица<small> (Вељуса)</small>]] {{•}} [[Градиште (Вељуса)|Градиште<small> (Вељуса)</small>]] {{•}} [[Чифутка (Вељуса)|Чифутка<small> (Вељуса)</small>]] {{•}} [[Чука (Вељуса)|Чука<small> (Вељуса)</small>]] {{•}} [[Водочки Цркви|Водочки Цркви<small> (Водоча)</small>]] {{•}} [[Кулите (Водоча)|Кулите<small> (Водоча)</small>]] {{•}} [[Селиште (Водоча)|Селиште<small> (Водоча)</small>]] {{•}} [[Тиверија (Водоча)|Тиверија<small> (Водоча)</small>]] {{•}} [[Под (Габрово)|Под<small> (Габрово)</small>]] {{•}} [[Помен (Габрово)|Помен<small> (Габрово)</small>]] {{•}} [[Црква Свети Арангел (Габрово)|Црква Свети Арангел<small> (Габрово)</small>]] {{•}} [[Црква Света Богородица (Габрово)|Црква Света Богородица<small> (Габрово)</small>]] {{•}} [[Црква Свети Ѓорги (Габрово)|Црква Свети Ѓорги<small> (Габрово)</small>]] {{•}} [[Мешакл’к (Добрејци)|Мешакл’к<small> (Добрејци)</small>]] {{•}} [[Василица Чука (Костурино)|Василица Чука<small> (Костурино)</small>]] {{•}} [[Прогон (Костурино)|Прогон <small> (Костурино)</small>]] {{•}} [[Орниче (Костурино)|Орниче <small> (Костурино)</small>]] {{•}} [[Растурен Брег (Костурино)|Растурен Брег<small> (Костурино)</small>]] {{•}} [[Градиште (Попчево)|Градиште<small> (Попчево)</small>]] {{•}} [[Манастир (Попчево)|Манастир<small> (Попчево)</small>]] {{•}} [[Црква (Попчево)|Црква<small> (Попчево)</small>]] {{•}} [[Марна Скрка (Рич)|Марна Скрка<small> (Рич)</small>]] {{•}} [[Ченчиште (Рич)|Ченчиште<small> (Рич)</small>]] {{•}} [[Градско паркче (Струмица)|Градско паркче<small> (Струмица)</small>]] {{•}} [[Марково Кале (Струмица)|Марково Кале<small> (Струмица)</small>]] {{•}} [[Мачук (Струмица)|Мачук<small> (Струмица)</small>]] {{•}} [[Катастарска парцела 3730 (Струмица)|Катастарска парцела 3730<small> (Струмица)</small>]] {{•}} [[Орта џамија|Орта џамија<small> (Струмица)</small>]] {{•}} [[Самарница (Струмица)|Самарница<small> (Струмица)</small>]] {{•}} [[Црква “Св. Петнаесет тивериополски маченици“|Црква “Св. Петнаесет тивериополски маченици“<small> (Струмица)</small>]] {{•}} [[Тивериопол|Тивериопол<small> (Струмица)</small>]] {{•}} [[Цареви Кули|Цареви Кули<small> (Струмица)</small>]] {{•}} </div></div> }}<noinclude> [[Категорија:Предлошки за археолошки наоѓалишта во Македонија|Струмица]] [[Категорија:Предлошки за Струмица]] </noinclude> <includeonly>[[Категорија:Археолошки наоѓалишта во Струмичко]]</includeonly><noinclude>[[Категорија:Предлошки за Струмица|{{СТРАНИЦА}}]] </noinclude> ftikh0cpdjza3zn7dbog581nea9hdz0 0 963008 5649300 5441430 2026-10-24T05:15:00Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5649300 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Место во Германија |Art = Град |Name = Тангерминде |image_photo = Tangermünde, Stadttor zur Elbe (207-10-19).JPG |Wappen = DE-ST 15-0-90-550 Tangermuende COA.png |lat_deg = 52 |lat_min = 32 |lat_sec = 27 |lon_deg = 11 |lon_min = 58 |lon_sec = 8 |Lageplan = Tangermünde in SDL.png |Bundesland = Saxony-Anhalt |Landkreis = [[Штендал (округ)|Штендал]] |Höhe = 43 |Fläche = 90 |Einwohner = 11100 |Stand = 2008-12-31 |PLZ = 39585–39590 |Vorwahl = 039322 |Kfz = SDL |Gemeindeschlüssel = 15 0 90 550 |Adresse = Ланге Штрасе 61<br />39590 Тангерминде |Website = [http://www.tangermuende.de/ www.tangermuende.de] |Bürgermeister = Рудолф Опиц }} '''Тангерминде''' ({{langx|de|Tangermünde}}) — град во округот [[Штендал (округ)|Штендал]], во североисточниот дел од [[Саксонија-Анхалт]], [[Германија]]. Се наоѓа на реката [[Елба]] во регионот [[Алтмарк]]. == Историја == Тангерминде може да се најде во 1000-годишната историја. Бил првпат спомнат во 1009. Името Тангерминде означува на устието на реката [[Тангер (река)|Тангер]] - каде се влева во Елба. Во 13 век бил наследен од Рутгер фон Блументал (1275). Грофот Јохан II го скрил неговото богатство под парохиската црква и ја пренел тајната на неговиот син Ото Загитариус. Кога подоцна бил заробен, тој го искористил богатството за да го плати неговото пуштање. Градот бил еден од омилените места на царот [[Карло IV (свет римски император)|Карло IV]] во 14 век пред да стане резиденција на електорите Хоенцолерн од Бранденбург од 1415 па натаму. Тангерминде ги изгубил монархиската линија во 1488 по бунтот и резиденцијата била преместена во [[Берлин]]-Келн. Тулените згради, скоро целосно зачуваниот градски ѕид со добро утврдените порти, комплексот на заокот и различните Фахверк-куќи му даваат уникатен шарм на градот. Тангерминде е исто така место на случување на историскиот роман на [[Теодор Фонтане]] ''Грете Минде''. == Црква Свети Стефан == Оваа црква била изградена во неколку етапи. Ништо не е оставено од првичната градба, бидејќи била уништена од градскиот пожар во 1617. Црквата е позната по нејзините оргули изградени во 1624, едни од врвните 10 оргули во Европа.<ref>[http://www.schererorgel.de/ Страница за оргулите]</ref> Биле целосно обновени и може повторно да се слушнат во црквата од септември 1994. <gallery perrow=4> Податотека:Tangermuende3.jpg|Тангерминде Податотека:Tangermuende Lindenstrasse.JPG|Улица во Тангерминде Податотека:Rathaus_Tangermuende.jpg|Историското градско собрание (Rathaus) Податотека:ElbbrückeTGMD.JPG|Elbbrücke Tangermünde </gallery> == Сообраќај == Северно од градот се наоѓа сојузниот автопат 188 (B 188), кој го поврзува со [[Штендал]] и [[Ратенов]], како и преку [[Автопат 2 (Германија)|A2]], до [[Берлин]] и [[Хановер]]. Реката [[Елба]] се поминува преку новиот мост изграден во 2001. Првиот патен мост за сообраќај бил отворен во 1933 и уништен во април 1945. Кратко потоа бил изграден привремен мост, кој опслужувал до 2001. Нема железничка линија која го поврзува градот со [[Штендал]]. Првата линија била отворена во 1886. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20080914001930/http://www.tangermuende.de/ Службена страница] {{de}} {{Нормативна контрола}} {{Градови во Штендал (округ)}} [[Категорија:Штендал (округ)]] [[Категорија:Ханзаќ]] [[Категорија:Саксонија (пруска покраина)]] 944hbkeqlg4uyottz20oszx4iux792o 0 963714 5649191 5648452 2026-10-23T16:35:30Z Gurther 105215 5649191 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Димче Мешковски | image =Димче Мешковски 1.jpg | image_size = 220 | birth_date = {{роден на|31|октомври|1945}} | birth_place = [[Скопје]], [[Демократска Федерална Македонија|ДФ Македонија]], [[СФРЈ|ДФЈ]] | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|2023|3|20|1945|10|31}} | death_place = [[Лос Анџелес]], {{САД}} | nationality = [[Македонија|Македонец]] | known = по улогата во: <br>[[Хихирику]]<br> [[Викенд на мртовци (филм)|Викенд на мртовци]]<br>[[Македонски народни приказни]]<br> [[Солунски патрдии (ТВ серија)|Солунски патрдии]]<br> [[Балкан бенд (телевизиска серија)|Балкан бенд]]<br>[[Диво месо (филм)|Диво месо]]<br>[[Големи и мали (ТВ-серија)|Големи и мали]]<br>[[Трето полувреме]]<br>[[Учителот (филм)|Учителот]]<br>[[Трст виа Скопје]] | occupation = [[глумец]] | children = [[Наташа Мешковска]] | years_active = 1965 - 2014 }} '''Димче Мешковски''' ({{роден на|31|октомври|1945}} во [[Скопје]] — {{починал на|20|март|2023}} во {{починал во|Лос Анџелес}})<ref>{{нмс| title=ПОЧИНА АКТЕРОТ ДИМЧЕ МЕШКОВСКИ | url=https://sdk.mk/index.php/kultura/pochina-akterot-dimche-meshkovski/ | work= | publisher=СДК | date=21.3.2023 | accessdate=28 март 2023}}</ref><ref>{{нмс|title=Почина Димче Мешковски — легенда на македонското глумиште | url=https://www.telma.com.mk/2023/3/21/pochina-makedonskiot-akter-dimche-meshkovski | publisher= | date 21.3.2023 | accessdate = 13 јануари 2024}}</ref> — македонски театарски, филмски и телевизиски глумец и хуморист.<ref>{{нмс|title=Почина актерот Димче Мешковски | url=https://lider.mk/pochina-akterot-dimche-meshkovski | publisher= | date = 21.3.2023 | accessdate = 13 јануари 2024}}</ref> ==Животопис== Мешковски е роден е на [[31 октомври]] [[1945]] година во [[Скопје]].<ref>[http://www.imdb.com/name/nm1272535/bio IMDb]</ref> Тој е татко на познатата македонска пливачка, [[Наташа Мешковска]]. ==Творештво== Матична сцена на Мешковски била [[Драмски театар - Скопје]], во која бил вработен од 1967 па сѐ до неговото пензионирање во 2002 година. Играл во над 100 одиграни улоги, со над 6000 изведби. Остварил улоги во многу театарски претстави („[[Диво месо (драма)|Диво месо]]“, „Јане Задрогаз", „Вишновата градина", „Болва в' уво", „Сомнително лице", „[[Солунски патрдии (ТВ-серија)|Солунски патрдии]]“, „Смртта на Дантон", „Балканот", „Зојкиниот стан", Чернодрински се враќа дома", „Калигула", „Ревизор", „Маратонците го трчаат по чесниот круг", „Хамлет од Долно Гаштани“ и последната „Фани Мани"), телевизиски серии („Македонски народни приказни“), радио-драми и хумористични серии („Хихирику“) и играни филмови („[[Викенд на мртовци (филм)|Викенд на мртовци]]“). Својот глас го позајмувал и при натсинхронизацијата на цртани филмови (Гаргамел во „Штрумпфови“), а познат е и по улогата на [[Дедо Мраз]] во новогодишните претстави за деца. Добитник е на повеќе награди, меѓу кои и наградата „Војдан Чернодрински“ за животно дело.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mtf.com.mk/2007/mk/z_delo.php |title=www.mtf.com.mk |accessdate=2012-02-06 |archive-date=2008-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080607125611/http://mtf.com.mk/2007/mk/z_delo.php |url-status=dead }}</ref><ref>{{нмс|title=СКОПЈЕ МЕ ЛЕЧИ ОД СИТЕ БОЛЕСТИ:ЕМОТИВНО ИНТЕРВЈУ СО ДИМЧЕ МЕШКОВСКИ | url=https://www.zenskimagazin.mk/skopje-me-lechi-od-site-bolesti-emotivno-intervju-so-dimche-meshkovski- | publisher= | date = 5.7.2018 | accessdate = 13 јануари 2024}}</ref> '''Театарски претстави''' * Џон Пиплфокс од Душан Радовиќ, р. Сава Комненовиќ, [[Драмски театар - Скопје]] 1965; * [[Македонска крвава свадба]] од [[Војдан Чернодрински]], р. [[Петре Прличко]], [[Македонски народен театар]] 1965; * Принцот и просјакот од Марк Твен, р. Звездана Ладика, Драмски театар - Скопје 1966; * Тројанки од Еврипид, р. [[Љубиша Георгиевски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1966; * Гртко од Љубиша Ѓокиќ, р. Сава Комненовиќ, [[Драмски театар - Скопје]] 1967; * Танцот на трендафилите од Валери Петров, р. Бојан Дановски, [[Драмски театар - Скопје]] 1967; * Ромул Велики од Фридрих Диренман, р. Вили Цанков, [[Драмски театар - Скопје]] 1967; * Две врчни води од Ада Греиданус, р. [[Кирил Ќортошев]], [[Драмски театар - Скопје]] 1967; * Земја во која не се стигнува од [[Оливера Николова]], р. [[Душан Наумовски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1968; * Немирната рудина од Симон Дракул, р. [[Мирко Стефановски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1968; * Балада на тил ојленшпигел, р. [[Душан Наумовски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1968; * Бегалка од Васил Иљоски, р. [[Тодорка Кондова-Зафировска]], [[Драмски театар - Скопје]] 1968; * Лисистрата од Аристофан, р. Димитар Христов, [[Драмски театар - Скопје]] 1968; * Златото на кралот Мегамон од Јежи Калиба, р. Миодраг Шаурек, [[Драмски театар - Скопје]] 1968; * Доживувањата на храбриот шивач од Егон Гинтен, р. [[Кирил Ќортошев]], [[Драмски театар - Скопје]] 1968; * Балада на лузитанското страшило од Петер Вејс, р. [[Владимир Милчин]], [[Драмски театар - Скопје]] 1969; * Разбојникот Цеферин — Заспаната ѕвездичка од Фране Милчински Јежик, р. Миодраг Шаурек, [[Драмски театар - Скопје]] 1970; * Пепелашка по име Луција од Антони Ходек, р. [[Душан Наумовски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1970; * Пантаглез од Мишел Де Гелдерод, р. [[Владимир Милчин]], [[Драмски театар - Скопје]] 1970; * Захарие — Сојуз на лажните светци од Михаил Афанасиевич, [[Тодорка Кондова-Зафировска]], [[Драмски театар - Скопје]] 1970; * Грдко — Педаче од Љубишша Ѓокиќ, р. Љубиша Ѓокиќ, [[Драмски театар - Скопје]] 1971; * Владимир и Косара од Стеван Таневски, р. [[Тодорка Кондова-Зафировска]], [[Драмски театар - Скопје]] 1971; * Бег — Свадба од [[Васил Иљоски]], р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1972; * Задржливиот подем на Артуро Уи од Бертолт Брехт, р. Мјечислав Ѓуркиевич, [[Драмски театар - Скопје]] 1972; * Мустаките на генералор Рококајко од Ристо Давчевски, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1972; * Сабастијан — Хајди од Јохана Шпири, р. Димитар Христов, [[Драмски театар - Скопје]] 1973; * Вишновата градина од [[Антон Павлович Чехов]], [[Тодорка Кондова-Зафировска]], [[Драмски театар - Скопје]] 1973; * Вадиус — Учени жени од Жан Батист Поклен Молиер, р. Мата Милошевиќ, [[Драмски театар - Скопје]] 1973; * Најголемиот подвиг на витезот сукало од Роберт Болт, р. Борко Зафировски, [[Драмски театар - Скопје]] 1974; * Августин Ферајон — Болва в'уво од Жорж Фејдо, р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1974; * Хенрих Четврти пд Луиџи Пирандело, р. [[Виолета Џолева]], [[Драмски театар - Скопје]] 1974; * Тасе - Јане Задрогаз од [[Горан Стефановски]], р. [[Слободан Унковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1974; * Капетанот — Брод со зелена брада од Маја Грујовиќ, р. Србољуб Станковиќ, [[Драмски театар - Скопје]] 1975; * И бол и бес од [[Славко Јаневски]], р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1975; * Чук, чук Стојанче од [[Оливера Николова]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1975; * Царот — Баш челик од Горан Бабиќ, р. Коле Ангеловски, Драмски театар - Скопје 1977; * Артемиј — Ревизор од Николај Василевич Гогољ, р. [[Љубиша Георгиевски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1978; * Пекар — Шекспир во приказни од Чарлс, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1978; * Секула — Солунски патрдии од [[Миле Попоски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1979; * Сивиќ — [[Диво месо]] од [[Горан Стефановски]], р. [[Слободан Унковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1979; * Прохор — Васа Железнова од [[Максим Горки]], р. Димитар Ќостаров, [[Драмски театар - Скопје]] 1980; * Секретар — Бркотница од [[Максим Горки]], р. [[Владимир Милчин]], [[Драмски театар - Скопје]] 1980; * Јеротија Пантиќ - Сомнително лице од [[Бранислав Нушиќ]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1981; * Секирата — Џон Пиплфокс од Мирослав Беловиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1981; * Кралот Црнослав — Сината боја на снегот од Гигор Витез, р. Димитар Младинов, [[Драмски театар - Скопје]] 1981; * Магарето — Мачорот Џингискан и Мики траси од Весна Парун, р. Звездана Ладика, [[Драмски театар - Скопје]] 1982; * Докторот — Фоксфаер од Фјум Кромин, р. [[Богдан Поп Ѓорчев]], [[Драмски театар - Скопје]] 1984; * Стеван — Карамазови од Душан Јовановиќ, р. Паоло Маџели, [[Драмски театар - Скопје]] 1984; * Секирата — Џон Пиплфокс од Душан Радовиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1984; * Коморникот — Ивона Кнегиња Бургундска од Витолд Гомрович, р. [[Владо Цветановски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1984; * Фредерих — Хаос зад кулиси од Мајл Фрејн, р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1985; * Тасе — Викенд на мртовци од [[Миле Попоски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1985; * Бег — Свадба од [[Васил Иљоски]], р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1986; * Лакроз — Смртта на Дантон од Георг Бихнер, р. Петар Вечек, [[Драмски театар - Скопје]] 1987; * Јагоша — Клаустрофобична комедија од [[Душан Ковачевиќ]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1988; * Марко — Собирен центар од [[Душан Ковачевиќ]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1989; * Креонт Крал - Медеја од Дане Зајц, р. Вито Тауфер, Драмски театар - Скопје 1989; * Ало Будење од [[Зафир Хаџиманов]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1990; * Варау — Чудовишта во нашиот град од [[Русомир Богдановски]], р. [[Коле Ангеловски]], Театар за деца и младинци Скопје 1990; * Пратеникот — Балканот од Жан Жене, р. Ивица Кунчевиќ, [[Драмски театар - Скопје]] 1991; * Маца — Женски оркестар од Жан Ануј, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1991; * Рампо — [[Чернодрински се враќа дома]] од [[Горан Стефановски]], р. Слободан Унковски, [[Драмски театар - Скопје]] 1992; * Мереја — Калигула од Арбер Ками, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1993; * Блелир — Жени во народно собрание од [[Аристофан]], р. Димитар Христов, [[Драмски театар Скопје]] 1994; * Милутин — Маратонците го трчаат почесниот круг од [[Душан Ковачевиќ]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1994; * Хихирику од [[Иван Карадак]], р. [[Миле Грозданоски]], Универзална сала Скопје 1996; * Александар — Вујко Вања од [[Антон Павлович Чехов]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1997; * Платонов од [[Антон Павлович Чехов]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1999; * Мефисто од Клаус Ман, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2000; * Сон на летната ноќ од [[Вилијам Шекспир]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2001; * Хихирику - 25 години од [[Иван Карадак]], р. [[Коле Ангеловски]], Универзална сала Скопје 2004; * Хамлет од Долго Гаштани од Иво Брешан, р. [[Мето Јовановски (глумец)|Мето Јовановски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2004; * Господарот — Што е тоа што ги тера жените навечер да трчаат по улиците на Мадрид од Педро Калдерон, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2004; * Татко — Дон Жаун од Жан Батист Молиер, р. Александар Поповски, [[Драмски театар - Скопје]] 2005; * Ладало од Карло Голдони, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2006; * Фани Мани од Реј Куни, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2012. == Филмографија == {{Филмографија-домаћи|глумца=Димче Мешковски }}|- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |1960-ти[[#1|&#9650;]]<div id="1960"/> |- | 1967 || [[Да видам, да видам што да бидам]] ТВ-серија || |- | 1969 || [[Републиката во пламен (филм)|Републиката во пламен]] ТВ-филм || |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |1970-ти[[#1|&#9650;]]<div id="1970"/> |- | 1971 || [[Македонски дел од пеколот (филм)|Македонски дел од пеколот]] ТВ-филм || |- | 1973 || [[ТВ ребус (телевизиска серија)|ТВ ребус]] ТВ мини серија || Ване |- | 1973 || [[Смилевскиот конгрес (филм)|Смилевскиот конгрес]] ТВ филм || Никола Петров Русински |- | 1973 || [[Новогодишен карусел]] ТВ-филм || |- | 1975 1976 || [[Патот кон иднината (телевизиска серија)|Патот кон иднината]] ТВ серија || / |- | 1977 || [[Итар Пејо (телевизиска серија)|Итар Пејо]] ТВ серија || / |- | 1977 || [[Големата соба (филм)|Големата соба]] ТВ филм || Венко |- | 1977 || [[Дождовито сонце (филм)|Дождовито сонце]] ТВ филм || / |- | 1978 || [[Сеќерна приказна]] ТВ-филм || |- | 1979 || [[Наши години]] ТВ серија || Јане |- | 1979 || [[Хихирику]] Радио-емисија || |- | 1979 || [[Жена од малтер (филм)|Жена од малтер]] ТВ филм || / |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |1980-ти[[#1|&#9650;]]<div id="1980"/> |- | 1980 || [[Учителот (филм)|Учителот]] ТВ филм || / |- | 1981 || [[Црвениот коњ (филм)|Црвениот коњ]] ТВ-филм || |- | 1981 || [[Булки крај шините]] ТВ серија || / |- | 1982 || [[Црвено, жолто, зелено]] ТВ серија || / |- | 1982 || [[Илинден (телевизиска серија)|Илинден]] ТВ серија || / |- | 1982 || [[Слана во цутот на бадемите]] ТВ-филм || |- | 1983 || [[Виновник (филм)|Виновник]] Краток филм || / |- | 1984 || [[Камчевци]] ТВ-серија || |- | 1984 || [[Хихирику - 5 години (филм)|Хихирику - 5 години]] ТВ филм || / |- | 1984 || [[Диво месо (филм)|Диво месо]] ТВ филм || Сивиќ |- | 1985 || [[На наш начин]] ТВ серија || / |- | 1985 || [[Од зад грб (ТВ-филм)|Од зад грб]] ТВ-филм || |- | 1986 || [[Солунски патрдии (ТВ-серија)|Солунски патрдии]] ТВ серија || Секула |- | 1986-1990 || [[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија || / |- | 1987 || [[Училиште за кловнови (телевизиска серија)|Училиште за кловнови]] ТВ серија || Мешко |- | 1987 || [[Театарче лево ќоше]] ТВ-филм || / |- | 1988 || [[Чук, чук Стојанче]] ТВ-серија || |- | 1988 || [[Викенд на мртовци]] ТВ-серија || Тасе Стопарески |- | 1989-1992 || [[Еурека]] ТВ-серија || |- | 1989-1992 || [[Тврдокорни (телевизиска серија)|Тврдокорни]] ТВ-серија || |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |1990-ти[[#1|&#9650;]]<div id="1990"/> |- | 1990 || [[Алф од Ново Лисиче]] ТВ-серија || Спиро |- | 1990 || [[Викенд на мртовци (филм)|Викенд на мртовци]] ТВ-филм || Тасе |- | 1990-1991 || [[Трст виа Скопје (телевизиска серија)|Трст виа Скопје]] ТВ серија || Инспекторот |- | 1990-1994 || [[Македонски народни приказни]] ТВ-серија || |- | 1991 || [[Македонија може (телевизиска серија)|Македонија може]] ТВ-серија || / |- | 1991 || [[Болва в' уво]] ТВ-филм || Февијан |- | 1991 || [[Во кафулето кај Гане]] ТВ-филм || Грубер |- | 1991 || [[Женски оркестар]] ТВ-филм || Маца |- | 1992 || [[Чернодрински се враќа дома]] ТВ-филм || Рампо Прцески |- | 1992 || [[Чудовиштата во нашиот град]] ТВ серија || Анфа |- | 1993 || [[Црно бело во боја (ТВ-филм)|Црно бело во боја]] ТВ-филм || / |- | 1994 || [[Прекалени]] ТВ-серија || |- | 1995 || [[Во светот на бајките (телевизиска серија)|Во светот на бајките]] ТВ серија || / |- | 1995-2000 || [[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија || / |- | 1996-2000 || [[Во светот на бајките (телевизиска серија)|Во светот на бајките]] ТВ-серија || Фурнаџијата |- | 1997 || [[Калигула (филм)|Калигула]] ТВ филм || / |- | 1997 || [[Вујко Вања]] ТВ-филм || Серебрјаков |- | 1999 || [[Време, живот (филм)|Време, живот]] ТВ-филм || |- | 1999 || [[Хихирику]] ТВ филм || / |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |2000-ти[[#1|&#9650;]]<div id="2000"/> |- | 2000 || [[Големи и мали (ТВ-серија)|Големи и мали]] ТВ серија || Судијата |- | 2000 || [[Глас (филм)|Глас]] Кратки филм || / |- | 2000 2001 || [[Погрешно време (телевизиска серија)|Погрешно време]] ТВ серија || Мешко / Полицаец |- | 2000-2001 || [[Светот има осум страни]] ТВ-серија || Советникот |- | 2000-2003 || [[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија || / |- | 2001 || [[Агенција осамени срца]] ТВ серија || / |- | 2003 || [[Лото, лото (телевизиска серија)|Лото, лото]] ТВ-серија || |- | 2004 || [[Хихирику]] ТВ филм || / |- | 2007-2010 || [[Народни приказни]] ТВ-серија || |- | 2008 || [[Кукен совет]] ТВ-филм || |- | 2009 || [[Седумка, љубов или смрт (филм) |Седумка, љубов или смрт]] ТВ-филм || Матичарот |- | 2009 || [[Балкан бенд (телевизиска серија)|Балкан бенд]] ТВ серија || Маца |- style="background: Lavender; text-align:center; " | colspan="4" |2010-ти[[#1|&#9650;]]<div id="2010"/> |- | 2010 || [[Македонски народни приказни]] ТВ серија || / |- | 2011-2012 || [[Македонски стари приказни]] ТВ серија || / |- | 2012 || [[Трето полувреме (филм)|Трето полувреме]] ТВ-филм|| Хоусе Оwнер |- | 2014 || [[До балчак]] ТВ-филм || Трговец |} == Награди == * Награда за најдобра машка улога (за ликот на Секула) во претставата „''Солунски патрдии''“, во режија на [[Коле Ангеловски]] (1979) * Награда [[Војдан Чернодрински]] за претставата „''[[Викенд на мртовци]]''„ во режија на [[Коле Ангеловски]] (1985) * Награда за најпопуларно ТВ-лице според анкетата на „[[Екран (списание)|''Екран'']]“ (1988) * Награда за претставата „''Болва в уво''“ за најдобра машка улога (1991) * [[Награда „13 Ноември“]] * [[Награда „Ристо Шишков“]] * Награда за животно дело „Војдан Чернодрински“ (2007) == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{IMDb name|1272535}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Мешковски, Димче}} [[Категорија:Глумци од Скопје]] [[Категорија:Македонски театарски глумци]] [[Категорија:Македонски филмски глумци]] [[Категорија:Македонски телевизиски глумци]] [[Категорија:Македонски гласовни глумци]] [[Категорија:Југословенски глумци]] [[Категорија:Македонски хумористи]] [[Категорија:Добитници на наградата „Ристо Шишков“]] pj88056foiivivtnrcl0s8iosrj1ab2 0 967247 5649343 5636913 2026-10-24T09:31:14Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5649343 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Зграда |name=Токио Скајчри<br>(Токиско небесно дрво)<br> |native_name=東京スカイツリー |caption= |image=Tokyo Skytree 2014 Ⅲ.jpg |logo_size=150п |logo=TOKYO SKYTREE logo.svg |coordinates={{coord|35.7101|139.8107|region:JP-13_source:dewiki|display=inline,title}} |location= [[Сумида (Токио)|Сумида]], [[Токио]], [[Јапонија]] |antenna_spire={{cvt|634.0|m|ft|0}} |owner=[[Тобу железници]]<br><small>преку Tobu Tower Skytree Co., Ltd, сопствена ќерка фирма.</small> |developer=[[Тобу железници]] |main_contractor=[[Обајаши корпорација]] |structural_engineer= |architect=[[Никкен Секкеи]] |floor_area= |cost=65 милијарди [[Јен|¥]]<ref>{{cite web |url=http://www.mmtimes.com/2012/business/617/biz61714.html |title=Japan finishes Tokyo Sky Tree |publisher=Mmtimes.com |accessdate=14 June 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140203154812/http://www.mmtimes.com/2012/business/617/biz61714.html |archivedate=3 February 2014 }}</ref><br>32,4 милијарди [[Денар|мкд]]<br>525 милиони [[Евро|€]] |elevator_count=13 |floor_count=32 над земја<ref name="skyscraperpage">{{cite web|title=Tokyo Sky Tree|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=36514|publisher=Skyscraper Source Media|accessdate=14 November 2016}}</ref><br>3 под земја<ref name="skyscraperpage" /> |top_floor={{cvt|451.2|m|ft|0}} |roof={{cvt|495.0|m|ft|0}} |building_type= радиодифузија, ресторан и [[видиковец]] |opening={{Start date|df=yes|2012|05|22}} |completion_date={{Start date|df=yes|2012|02|29}} |start_date={{Start date|df=yes|2008|07|14}} |architectural_style=[[Нео-футуризам]] |status={{Color|green|Завршена}} |native_name_lang=ja |website={{URL|http://www.tokyo-skytree.jp/en/}} }} '''Токиското небесно дрво''' или '''Токио Скајчри''' (東京スカイツリー, јапонски изговор Токјо Сукајцури, стилизирано на латиница '''TOKYO SKYTREE''') ― радиодифузна и набљудувачка [[кула]] во [[Сумида(Токио)|Сумида]], [[Токио]]. Таа е [[Список на највисоките структури во Јапонија|највисоката структура во Јапонија]] од 2010 г.,<ref name="tallest">[http://mdn.mainichi.jp/mdnnews/national/news/20100329p2g00m0dm025000c.html Tokyo Sky Tree beats Tokyo Tower, now tallest building in Japan] {{Семарх|url=https://archive.today/20121205060159/http://mdn.mainichi.jp/mdnnews/national/news/20100329p2g00m0dm025000c.html |date=2012-12-05 }}, The Mainichi Daily News, 29 March 2010</ref> а нејзината максимална висина (630 м) ја достигнала во март 2011 г., правејќи ја [[Список на највисоки кули во светот|највисоката кула]] во светот, заземајќи го првото место од [[Кантонска кула|Кантонската кула]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ctbuh.org/News/GlobalTallNews/tabid/468/EntryId/4066/Japan-Finishes-Worlds-Tallest-Communications-Tower.aspx|title=Japan Finishes World's Tallest Communications Tower|date=1 March 2012|publisher=[[Council on Tall Buildings and Urban Habitat]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619104856/http://www.ctbuh.org/News/GlobalTallNews/tabid/468/EntryId/4066/Japan-Finishes-Worlds-Tallest-Communications-Tower.aspx|archive-date=19 June 2016|accessdate=2 March 2012}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.emporis.com/building/tokyo-sky-tree-tokyo-japan|title=Tokyo Sky Tree|publisher=[[Emporis]]|accessdate=2 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120603121034/http://www.emporis.com/building/tokyo-sky-tree-tokyo-japan|archive-date=2012-06-03|url-status=dead}}</ref> и е втората највисока градба во светот по [[Бурџ Халифа]] (829.8&nbsp;м).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://worldnews.msnbc.msn.com/_news/2012/05/22/11809861-tokyo-sky-tree-takes-root-as-worlds-second-tallest-structure?chromedomain=itineraries|title=Tokyo Sky Tree takes root as world's second-tallest structure|last=Arata Yamamoto|date=22 May 2012|publisher=NBC News|archive-url=https://web.archive.org/web/20120525134229/http://worldnews.msnbc.msn.com/_news/2012/05/22/11809861-tokyo-sky-tree-takes-root-as-worlds-second-tallest-structure?chromedomain=itineraries|archive-date=25 May 2012|accessdate=22 May 2012}}</ref> Кулата е примарна телевизиска и радиодифузна страница за [[Канто|Канто регионот]]; постарата [[Токио кула]] повеќе не дава целосна [[Дигитална копнена телевизија|дигитална копнена телевизиска]] радиодифузна покриеност затоа што е опкружена со високи згради. ''Скајтри'' била завршена на престапниот ден, 29 февруари 2012 година, а за јавноста кулата била отворена на 22 мај 2012 година.<ref name="Tokyo Skytree">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tokyo-skytree.jp/about/enterprise.html|work=Tokyo Skytree Home|script-title=ja:事業概要|archive-url=https://web.archive.org/web/20110902034510/http://www.tokyo-skytree.jp/about/enterprise.html|archive-date=2 September 2011|accessdate=2 September 2011}}</ref> Кулата е центар за голем комерцијален развој финансиран од [[Тобу железници]]те (кои се сопственици на комплексот) и шесте околни копнени радиодифузери предводени од [[NHK (радиодифузер)|NHK]]. Возовите застануваат на ближната [[Токио Скајтри станица]] и следната [[Ошијаге станица|Ошиаге станица]]. Комплексот е 7 км североисточно од [[Токио станица]]та. == Дизајн == Дизајнот на кулата бил објавен на 24 ноември 2006 година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.thetallesteverything.com/tallest-tower.php|title=The Tallest Tower in the World: Tokyo Skytree|publisher=TheTallestEverything.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20131207075630/http://www.thetallesteverything.com/tallest-tower.php|archive-date=7 December 2013|accessdate=29 October 2014}}</ref> заснован на следните три концепти: * Спој на [[Неофутуризам|неофутуристички]]<ref>[http://megalopolisnow.com/2012/08/08/tokyo-sky-tree-the-worlds-tallest-broadcasting-tower/ Tokyo Sky Tree: the world’s tallest broadcasting tower]. megalopolisnow (8 August 2012). Retrieved on 23 June 2014.</ref><ref>[http://www.archdaily.com/tag/japan/page/33/ Japan | ArchDaily – Part 33]. ArchDaily. Retrieved on 23 June 2014.</ref> дизајн и традиционална убавина на Јапонија * Катализатор за ревитализација на градот * Придонес за спречување на катастрофи - „Сигурност и безбедност“ Токио Скајтри наликува на 5 катна [[пагода]] (традиционална куќа) од историјата на Јапонија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://planetyze.com/en/japan/tokyo/tokyo-skytree/information|title=About Tokyo Skytree – Tokyo Travel Guide {{!}} Planetyze|work=Planetyze|language=en|accessdate=6 November 2017}}</ref> Основата на кулата има структура слична на [[статив]]; на висина од околу 350 м па нагоре, структурата на кулата е цилиндрична за да нуди панорамски поглед на реката и градот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.designbuild-network.com/projects/tokyo-sky-tree/|title=Tokyo Sky Tree, Japan|publisher=designbuild-network}}</ref> Постојат набљудувачници на 350 м, со капацитет до 2,000 луѓе и на 450 м, со капацитет од 900 луѓе.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18141311|title=World's tallest broadcasting tower Tokyo Skytree opens|date=22 May 2012|work=BBC News|access-date=22 May 2012}}</ref> Горната опсерваторија се одликува со спирален, застаклен „небесен пат“, по кој посетителите можат да се искачат до последните 5 метри до највисоката точка на горната платформа. Еден дел од стаклениот под им нуди на посетителите директен поглед на улиците под нив.<ref>[[Kyodo News]], "[http://www.japantimes.co.jp/text/nn20120525f2.html Skytree reaches for hearts and minds]", ''[[Japan Times]]'', 25 May 2012, p. 3</ref> == Име и висина == Од октомври до ноември 2007 година, биле собирани предлози од пошироката јавност околу името на кулата. На 19 март 2008 година, комитетот избрал шест конечни имиња: * Токисно небесно дрво (Tokyo Skytree, 東京スカイツリー, Токјо Сукајцури); * Токиска Едо кула (Tokyo Edo Tower, 東京EDOタワー, Токјо Едо Тауа); * Издигнувачка кула (Rising Tower, ライジングタワー, Рајџингу Тауа); * Кула на иднината (Tower of the Future, みらいタワー, Мирај Тауа); * Набљудување од соништата (Dream lookout, ゆめみやぐら, Јумеми Јагура); * Издигнувачка источна кула (Rising East Tower, ライジングイーストタワー, Рајџингу Исуто Тауа). Службеното име било решено по гласањето на национално ниво и било објавено на 10 јуни 2008 година како „Токио Скајчри“. Името добило околу 33,000 гласови (30%) од 110,000 гласачи, а второто најпопуларно име било „Токиска [[Едо (старо Токио)|Едо]] кула“.<ref>[http://www.tokyo-skytree.jp/news/pdf/080610.pdf Name of New Tower Decided] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090304061739/http://www.tokyo-skytree.jp/news/pdf/080610.pdf|date=4 March 2009}} {{ja}}</ref> Висината од 634 м е избрана за лесно да се запомни. Бројките 6 („му“), 3 („са“), 4 („ши“) заедно значат „[[Мусаши (провинција)|Мусаши]]“, старото име на регионот во кој се наоѓа Токио Скајтри.<ref>[[Kyodo News]], "[http://www.japantimes.co.jp/text/nn20120523a7.html Tower's developers considered several figures before finally settling on 634]", ''[[Japan Times]]'', 23 May 2012, p. 2</ref> == Отпорност од земјотреси == {{Multiple image |align=right |direction=horizontal |width=135 |image1=Tokyo Skytree at night (Iki).jpg|caption1=''Ики'' |image2=Tokyo Sky Tree at night (Miyabi).JPG|caption2=''Мијаби'' }} Кулата има [[Структури создадени против земјотреси|сеизмичка заштита]], вклучувајќи го и централното вратило направено од [[армиран бетон]]. Главниот внатрешен столб е прикачен на надворешната конструкција на кулата за првите 125 м над земјата. Оттаму, до 375 м, столбот е прицврстен за рамката на кулата со хидраулични амортизери (на индустриско масло), кои дејствуваат како ублажувачи за време на земјотрес. Дополнителна еластичност е постигната преку „механизам за контрола со додадена маса“ (или [[амортизер за нагодена маса]]) - којшто систем за амортизација, во случај на земјотрес, се движи во чекор со структурата на зградата, за да го задржи центарот на гравитација што е можно посредишно до основата на кулата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gizmag.com/tokyo-sky-tree/21682/|title=Secrets of the Sky Tree: Quake-proofing the world's second tallest structure|accessdate=15 April 2016}}</ref> Според дизајнерите, амортизерите можат да апсорбираат дури 50% од енергијата на земјотресот.<ref>Nakata, Hiroko, "[http://www.japantimes.co.jp/text/nn20120221i1.html Tokyo Sky Tree opener looms large] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20121230093850/http://www.japantimes.co.jp/text/nn20120221i1.html |date=2012-12-30 }}", ''[[Japan Times]]'', 21 February 2012, p. 3.</ref><ref>Bull, Brett, "[http://www.japantimes.co.jp/text/fl20120520x1.html The sky's the limit]", ''[[Japan Times]]'', 20 May 2012, p. 7</ref> == Боја и осветлување == Надворешната решетка е обоена во бела боја која е официјално наречена „Скајтри Бела“. Ова е оригинална боја врз основа на синобелата [[Традиционални бои на Јапонија|традиционална јапонска боја]] наречена ајџиро (藍白).<ref name="colordesign">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tokyo-skytree.jp/en/archive/design/|title=Color Design|year=2008|work=Tokyo Skytree|publisher=Tobu Railway Co.|location=Japan|archive-url=https://web.archive.org/web/20120429034347/http://www.tokyo-skytree.jp/en/archive/design/|archive-date=29 April 2012|accessdate=7 June 2011}}</ref> Дизајнот на осветлување бил објавен на 16 октомври 2009 година. Две низи за осветлување, ''„[[Ики (естетски стил)|Ики]]“'' (шик, стилски) небесно сина и „''[[Мијаби (естетски стил)|Мијаби]]“'' (елегантна, префинета) виолетова, се користат наизменично секој ден. Кулата е осветлена со [[Светлечка диода|LED светла]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tokyo-skytree.jp/en/archive/design/lighting.html|title=Lighting Design|publisher=Tobu Tower Skytree Co., Ltd.|archive-url=https://web.archive.org/web/20121116050604/http://www.tokyo-skytree.jp/en/archive/design/lighting.html|archive-date=16 November 2012}}</ref> == Отворање == Како што се приближувало отворањето на Skytree, луѓето чекале ред по една недела за да добијат билети. Од отворањето, посетите во кулата биле целосно резервирани за првите два месеци од работењето.<ref name="Time225">{{Наведена мрежна страница|url=http://newsfeed.time.com/2012/05/22/tokyo-skytree-the-worlds-tallest-tower-by-the-numbers/|title=Tokyo Skytree: The World's Tallest Tower, By the Numbers|last=Tim Newcomb|date=22 May 2012|work=Time|accessdate=22 May 2012}}</ref> Денот на отворањето привлекло толпа од десетици илјади луѓе, и покрај дождливите услови што го блокирале погледот од [[Набљудувачка палуба|набљудувачката палуба]] на кулата. Силниот ветер го принудил персоналот да затворат два лифта, оставајќи накратко некои посетители заглавени на набљудувачката палуба.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18141311|title=High winds mar opening of Tokyo's Skytree tower|date=22 May 2012|work=BBC News|access-date=22 May 2012}}</ref> Според ''Тобу'', 1,6 милиони луѓе го посетиле Скајтри во првата недела. Мештаните известиле дека приливот на посетители го нарушил мирот на нивната заедница и, досега, донела мала економска корист за локалното подрачје.<ref>Aoki, Mizuho, "[http://www.japantimes.co.jp/text/nn20120622f1.html Skytree a mixed blessing for locals] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120705191010/http://www.japantimes.co.jp/text/nn20120622f1.html |date=2012-07-05 }}", ''[[Japan Times]]'', 22 June 2012, p. 3</ref> [[Податотека:Tokyo from the top of the SkyTree (cropped).JPG|1000п|мини|центар|Панорамски поглед на [[Токио]] од Токио Скајтри.]] == Употреба во радиодифузија == [[Податотека:Tallest towers in the world.svg|мини|300п|Споредба на ''Скајтри'' (прв) со други познати кули.]] Токио Скајтри се користи како радиодифузна/телевизиско емитувачка и комуникациска кула. === Телевизиски емитувачи === {| class="wikitable" |- ! Канал ! Име на канал ! Кратенка ! Моќ на сигнал ! [[Ефективна моќ на радијација|ЕМР]] ! Зона на емитување |- | <center>1</center> | ''NHK General TV'' | ''JOAK-DTV'' | rowspan=7| 10 kW | rowspan=7| 68 kW | rowspan=7| [[Канто|Канто регион]] |- | <center>2</center> | ''NHK Educational TV'' | ''JOAB-DTV'' |- | <center>4</center> | ''Nippon Television'' | ''JOAX-DTV'' |- | <center>5</center> | ''TV Asahi'' | ''JOEX-DTV'' |- | <center>6</center> | ''TBS Television'' | ''JORX-DTV'' |- | <center>7</center> | ''TV Tokyo'' | ''JOTX-DTV'' |- | <center>8</center> | ''Fuji Television'' | ''JOCX-DTV'' |- | <center>9</center> | ''Tokyo MX'' | ''JOMX-DTV'' | 3 kW | 11.5 kW | [[Токио]] |} ===Радио емитувачи=== {| class="wikitable" |- ! Френкфенција ! Име ! Кратенка ! Моќ ! ЕМР ! Зона на емитување |- | 81.3 MHz | ''J-Wave'' Токио | ''JOAV-FM'' | rowspan=5| 7 kW | rowspan=5| 57 kW | rowspan=2| [[Токио]] |- | 82.5 MHz | ''NHK FM Broadcast'' Токио | ''JOAK-FM'' |- | 90.5 MHz | ''TBS Radio'' Сумида | &nbsp; | rowspan=3| Јужен [[Канто]] регион |- | 91.6&nbsp;MHz | ''Nippon Cultural Broadcasting'' Сумида | |- | 93.0&nbsp;MHz | ''Nippon Broadcasting System'' Сумида | |} == Временска рамка == [[Податотека:Tokyo_Skytree_Silhouette.svg|мини|300п|[[Пресек (геометрија)|Пресекот]] на основата на кулата формира [[рамностран триаголник]] на земјата, и постепено се заоблува, станувајќи кружен на 320 м надморска височина.]] === 2008 година === * 14 јули 2008 година: Се одржала церемонија за да се одбележи почетокот на изградбата.<ref>[http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20080715b2.html "Tokyo Sky Tree construction starts"]. ''The Japan Times'' (15 July 2008). Retrieved 15 July 2008.</ref> === 2009 година === * 6 април 2009 година: [[Темел (инженерство)|Основите]] за трите главни ногарки биле завршени.<ref>{{Наведени вести|url=http://sankei.jp.msn.com/region/kanto/tokyo/090406/tky0904062220006-n1.htm|work=[[Sankei Shimbun]]|access-date=28 July 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090409091445/http://sankei.jp.msn.com/region/kanto/tokyo/090406/tky0904062220006-n1.htm|archive-date=9 April 2009|location=Tokyo|script-title=ja:高さ610メートル電波塔「スカイツリー」本体が地上に姿|trans-title=The height of 610 meter radio wave tower, "Skytree", the main body of tower appeared on the ground}}</ref> * 7 август 2009 година: Кулата достигнала висина од 100 м.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rising-east.jp/dl/pdf/20090806.pdf|title=Tokyo Skytree is the height of the body beyond the 100m tower. Tree is growing steadily.|last=Rising-east.jp|archive-url=https://web.archive.org/web/20091007110336/http://www.rising-east.jp/dl/pdf/20090806.pdf|archive-date=7 October 2009|accessdate=13 January 2010}}</ref> * 16 октомври 2009 година: Предвидената висина била зголемена од 610 м на 634 м, правејќи ја највисока самостојна челична кула.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rising-east.jp/dl/pdf/2009101602.pdf|title=東京スカイーツリーの最高高さを634mに決定しました。|publisher=[[Tobu Railway]] and Tobu Tower Skytree|location=Tokyo|trans-title=Maximum height of Tokyo Skytree to be 634 m|archive-url=https://web.archive.org/web/20091016010101/http://www.rising-east.jp/dl/pdf/2009101602.pdf|archive-date=16 October 2009|accessdate=16 October 2009}}</ref> * 10 ноември 2009 година: Кулата достигнала висина од 200 м.<ref>[http://headlines.yahoo.co.jp/hl?a=20091110-00000463-yom-soci] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091113184059/http://headlines.yahoo.co.jp/hl?a=20091110-00000463-yom-soci|date=13 November 2009}}</ref> === 2010 г. === * 16 февруари 2010 година: Кулата достигнала висина од 300 м.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rising-east.jp/dl/pdf/100216.pdf|title=Tokyo Skytree's height of the tower body exceeds 300m|publisher=Rising East project|archive-url=https://web.archive.org/web/20100331085140/http://www.rising-east.jp/dl/pdf/100216.pdf|archive-date=31 March 2010|accessdate=18 February 2010}}</ref> * 29 март 2010 година: Кулата достигнала висина од 338 м, станувајќи највисоката структура во Јапонија.<ref name="tallest"/> * 24 април 2010 година: Во тематскиот парк во [[Светски плоштад Тобу|Светскиот плоштад Тобу]] во [[Никкко, Точиги|Никкоо, Точиги]] бил претставен модел на Токио Скајтри со размер од 1:25.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.asahi.com/english/TKY201003240432.html|title=Nothing very little about this miniature|work=Asahi Shimbun|location=Japan|accessdate=25 March 2010}}</ref> * 30 јули 2010 година: Кулата надминала 400 метри, достигнувајќи висина од 408 м.<ref>[http://home.kyodo.co.jp/modules/fstStory/index.php?storyid=514891 Tokyo Skytree, already tallest building in Japan, tops 400 meters], Kyodo News, 30 July 2010</ref> * 11 септември 2010 година: Кулата достигнала 461 м, со што стана највисоката градба некогаш изградена во Јапонија, надминувајќи ја демонтираната [[Омега (навигациски систем)|Тсушима Омега кула]] од 455 м.  * 23 октомври 2010 година: Кулата достигнала висина од 497 м, и склопувањето на главниот дел од кулата бил завршен. * 20 ноември 2010 година: Два [[Амортизер за нагодена маса|амортизери за нагодена маса]] со вкупна тежина од 100 [[Тона|тони]] биле привремено поставени на врвот од кулата на 497 м.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.obayashi.co.jp/news/skytreedetail10_20101125_1|date=25 November 2010|publisher=[[Obayashi Corporation]]|script-title=ja:東京スカイツリー のつくり方「制振装置のあるゲイン塔頂部をつくる」|trans-title="To make the tower tip with TMD installed", how to make Tokyo Skytree|archive-url=https://web.archive.org/web/20101208043654/http://www.obayashi.co.jp/news/skytreedetail10_20101125_1|archive-date=8 December 2010|accessdate=20 December 2010}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://blog.skytree-obayashi.com/?eid=110989|date=25 November 2010|publisher=Blog from construction site, [[Obayashi Corporation]]|script-title=ja:総重量は約100トン。制振装置が塔体の最頂部へ|trans-title=Total weight 100 ton, TMD placed on tower tip.|accessdate=25 November 2010|archive-date=2011-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716082814/http://blog.skytree-obayashi.com/?eid=110989}}</ref> * 1 декември 2010 година: Кулата престигнала 500 м, достигнувајќи висина од 511 м, победувајќи го [[Тајпеј 101]] (509 м). Громоспроводник и двата амортизери со нагодувачка маса биле прицврстени на основата на кулата, која постепено се подигнала во рамките на централното вратило.<ref>{{cite news|url=http://www.japantoday.com/category/national/view/tokyo-sky-tree-tops-500-meters-during-construction|title=Tokyo Sky Tree tops 500 meters during construction|date=1 December 2010|newspaper=[[Japan Today]]}}{{Dead link|date=October 2015}}</ref> * 16 декември 2010 година: [[Министерство за внатрешни работи и комуникации|Министерството за внатрешни работи и комуникации]] им одобрило на [[NHK]] и [[Заикјоо кии кјоку|пет клучни ТВ станици на Токио]] да ги инсталираат своите радиодифузни капацитети на кулата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.soumu.go.jp/soutsu/kanto/if/press/p22/p2212/p221217o.html|date=16 December 2010|publisher=[[Kantō region|Kanto]] Bureau of Telecommunications of [[Ministry of Internal Affairs and Communications]]|script-title=ja:東京スカイツリーへの放送局の無線設備の設置に向けた変更許可について|trans-title=Approval of alteration to install the radio wave facility of broadcasting stations to Tokyo Skytree|archive-url=https://archive.today/20120912002511/http://www.soumu.go.jp/soutsu/kanto/if/press/p22/p2212/p221217o.html|archive-date=12 September 2012|accessdate=19 December 2010}}</ref> * 18 декември 2010: [[Радиопредавател|Предавателската]] [[антена]] за дигитална копнена телевизија почнала да се инсталира. === 2011 година === * 1 март 2011 година: Кулата ја преминала висината од 600 м, достигнувајќи висина од 604 м, надминувајќи ја [[Кантон кула|Кантонската кула]] (596 м), станувајќи [[Список на највисоки кули во светот|највисоката кула на светот]].<ref>{{Наведени вести|url=http://www.japantoday.com/category/national/view/tokyo-sky-tree-tops-600-meters-becoming-worlds-tallest-tower|title=Tokyo Sky Tree tops 600 meters, becoming world's tallest tower|date=1 March 2011|work=Japan Today|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629170014/http://www.japantoday.com/category/national/view/tokyo-sky-tree-tops-600-meters-becoming-worlds-tallest-tower|archive-date=29 June 2011}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nikkei.com/life/news/article/g=96958A9C889DE0E6E0EAEBEBE7E2E2E0E2E1E0E2E3E39191E3E2E2E2;da=96958A88889DE2E0E3EAEAE7E6E2E0E3E3E0E0E2E2EBE2E2E2E2E2E2|date=2 March 2011|publisher=Nikkei Inc.|script-title=ja:世界一ツリー604メートル到達　東京スカイツリー|trans-title=Tokyo Skytree reaches 604 m|accessdate=3 March 2011|archive-date=2011-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20110306024754/http://www.nikkei.com/life/news/article/g=96958A9C889DE0E6E0EAEBEBE7E2E2E0E2E1E0E2E3E39191E3E2E2E2;da=96958A88889DE2E0E3EAEAE7E6E2E0E3E3E0E0E2E2EBE2E2E2E2E2E2|url-status=dead}}</ref> * 12 март 2011 година: Кулата ја достигнала висината од 625 м. И бил направен целосен преглед, барајќи можна штета од [[Земјотрес во Сендај 2011|Земјотресот во Тоохоку во 2011 г.]] и неговите [[Последователен потрес|последователни потреси]]. * 18 март 2011 година: Кулата ја достигнала својата крајна висина од 634 м во 1:34 часот&nbsp;попладне по [[Јапонско стандардно време|ЈСВ]].<ref>{{Наведени вести|url=http://www.asahi.com/national/update/0318/TKY201103180299.html|work=[[Asahi Shimbun]]|access-date=18 March 2011|location=Tokyo|script-title=ja:スカイツリー、634メートルに到達　完成時の高さに|trans-title=Skytree reaches final height of 634 m}}</ref> * 23 мај 2011 година: Демонтирањето на четирите [[кран]]ови продолжува до средината на јули.<ref>Yomiuri-online movie: [http://www.yomiuri.co.jp/stream/m_news/vn110523_6.htm Dismantling cranes] on 23 May 2011 (Japanese)</ref> * 7 јуни 2011 година: Објавен датум за јавно отворање на „Токио Скајтри Градот“ и цена на влезница (возрасни: 2000 јени [1,000 мкд] до 350 м висина; со дополнителни 1.000 јени [1,500 мкд вкупно] до 450 м висина) до [[Набљудувачка палуба|палубите за набљудување]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tokyo-skytreetown.jp/dl/pdf/2011060701.pdf|date=7 June 2011|publisher=Tokyo Skytree Town|script-title=ja:東京スカイツリータウンの事業概要が決定しました|trans-title=Decided the business outline of Tokyo Sky Tree Town|accessdate=8 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110626121340/http://www.tokyo-skytreetown.jp/dl/pdf/2011060701.pdf|archive-date=2011-06-26|url-status=dead}}</ref> * 17 ноември 2011 година: Гинисовите рекорди го потврдиле Токио Скајтри како највисока самостојна кула.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://japanverse.com/2012/10/tokyo-sky-tree-now-officially-the-tallest-free-standing-tower-in-the-world/|title=Tokyo Sky Tree officially tallest free-standing tower in the world|last=Mirai|date=19 November 2011|publisher=Japanverse.com|archive-url=https://archive.today/20130127013441/http://japanverse.com/2012/10/tokyo-sky-tree-now-officially-the-tallest-free-standing-tower-in-the-world/|archive-date=27 January 2013|accessdate=2 March 2012}}</ref> === 2012 година === * 16 февруари 2012 година: Покривите на магацините близу до кулата биле оштетени од паѓањата на снегот и мразот од кулата врз нив.<ref>[http://www.japantoday.com/category/national/view/company-warehouses-damaged-by-ice-falling-from-tokyo-sky-tree Company warehouses damaged by ice falling from Tokyo Sky Tree 17 February 2012] ''[[Japan Today]]'' Retrieved 5 October 2015</ref><ref>Koh, Yoree [https://blogs.wsj.com/japanrealtime/2013/01/15/look-up-at-your-peril-tokyo-skytrees-falling-ice/ Look Up at Your Peril: Tokyo Skytree’s Falling Ice 15 January 2013] ''Wall Street Journal'' Retrieved 5 October 2015</ref> * 29 февруари 2012 година: Изградбата на кулата завршила. Завршувањето било одложено за два месеци од првичниот распоред поради недостигот на залихи од [[Земјотрес и цунами во Тохоку 2011|понатамошните настани од јапонскиот земјотрес и цунами во 2011 г]].<ref>[http://au.news.yahoo.com/world/a/-/world/13051217/japan-finishes-tokyo-sky-tree/ Japan finishes Tokyo Sky Tree] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130319013022/http://au.news.yahoo.com/world/a/-/world/13051217/japan-finishes-tokyo-sky-tree/|date=19 March 2013}}, YAHOO!7 NEWS, AFP 29 February 2012, 4:07&nbsp;pm</ref> * 2 март 2012 година: Се одржала церемонија за прославување на завршувањето, осветена од ''[[каннуши]]'' свештеник и во присуство на 70 лица од [[Тобу Железници|Тобу железниците]], градежничките, радиодифузните и другите компании.<ref>[http://english.kyodonews.jp/photos/2012/03/144831.html Tokyo Sky Tree completion ceremony, 2 March 2012], [[Kyodo News]]</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www3.nhk.or.jp/news/html/20120302/t10013432221000.html|access-date=2 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120302121950/http://www3.nhk.or.jp/news/html/20120302/t10013432221000.html|archive-date=2 March 2012|agency=[[NHK]] TV|location=Tokyo|script-title=ja:東京スカイツリーで竣工式|trans-title=Completion ceremony for Tokyo Skytree}}</ref> * 6 март 2012 година: Прво осветлување за време на Токио Хотару фестивалот. * 26 април 2012 година: [[Акихито|Императорот Акихито]] и [[Царица Мичико|Царицата Мичико]] од [[Јапонија]] присуствувале на Токио Скајтри Тембо Галеријата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kunaicho.go.jp/page/gonittei/photo/5213|date=26 April 2012|publisher=[[Imperial Household Agency]]|script-title=ja:ご視察（東京スカイツリー）（墨田区） – 宮内庁|accessdate=12 April 2016}}</ref> * 22 мај 2012 година: Јавно отворање. * 1 октомври 2012 година: Канал 9 Токио МХ започнале пренос од Токио Скајтри со континуиран пренос од [[Токио кула]]та на [[симулкаст]] начин.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mxtv.co.jp/company/press/20120927_skytree_housou.pdf|date=27 September 2012|publisher=[[Tokyo MX]]|script-title=ja:10月1日、東京スカイツリーから放送開始|trans-title=Start broadcasting from Tokyo Skytree on 1 October 2012|accessdate=2 June 2013|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304052148/http://www.mxtv.co.jp/company/press/20120927_skytree_housou.pdf|url-status=dead}}</ref> === 2013 година === * 16 јануари 2013 година: Снегот што паѓал од кулата пробушил дупка во покривот на куќа во близината. Немало пријавено повредени.<ref>[http://www.terradaily.com/reports/Snow_from_worlds_tallest_tower_pierces_Tokyo_roof_999.html Snow from world's tallest tower pierces Tokyo roof 16 January 2013] ''Terra Daily'' Retrieved 5 October 2015</ref> * 13 мај 2013 година: Токио МХ го продолжиле преносот од Токио Скајтри и го запреле преносот од Токио кулата со постепено намалување на напојувањето од 12 ноември 2012 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://s.mxtv.jp/skytree_iten/jyushin_kakunin.html|title=2013年5月13日18:00東京タワーの電波を中止|date=13 May 2013|publisher=[[Tokyo MX]]|trans-title=Radio wave stopped from Tokyo Tower on 13 May 2–13 18:00|archive-url=https://web.archive.org/web/20130611082728/http://s.mxtv.jp/skytree_iten/jyushin_kakunin.html|archive-date=11 June 2013|accessdate=2 June 2013|postscript=[http://s.mxtv.jp.e.gr.hp.transer.com/skytree_iten/jyushin_kakunin.html In English]}}</ref> * 31 мај 2013 година: Од 9:00 часот&nbsp;наутро, формалното емитувањето на каналите 1 до 8, освен 3-от, започнува од Токио Скајтри по бројните тестови за пренос за исклучување од [[Токио кула]]та од 22 декември 2012 година. == Галерија == <gallery mode="packed" style="text-align: center;" heights="350" perrow="3" caption="ИЗГРАДБА"> Податотека:New Tokyo Tower site before build.png|Подготовка на земјиштето во 2008. Податотека:TokyoSkyTree20091114.JPG |Кулата во декември 2009. Податотека:Tokyo Sky Tree under construction 20100330-1.jpg|Кулата во март 2010. </gallery> <gallery mode="packed" style="text-align: center;" heights="250" perrow="3" caption="РАЗНО"> Податотека:Mt.Fuji_&_Tokyo_SkyTree_(6906783193)b.jpg|[[Фуџи|Планината Фуџи]] и „дрвото“, со поглед од Чиба. Податотека:Tokyo_Skytree_(1).JPG|Главна палуба. Податотека:2012年隅田川花火大会.jpg|За време на Сумидагауа Фестивалот на огномет. Податотека:Interior_of_Tokyo_Skytree_1.jpg|Највисоката набљудувачка палуба на Токио Скајтри. Податотека:Worm's-eye_view_of_Tokyo_Skytree_with_vertical_symmetry_impression,_a_sunny_day,_in_Japan.jpg|Жабја перспектива на Токио Скајтри. </gallery> == Поврзано == * [[Список на највисоките градби и структури во Јапонија]] * [[Список на највисоки самостојни структури]] * [[Список на највисоки кули]] * [[Токио Скајтри станица|Станица во Токио Скајтри]] * [[Кула од решетки]] == Користена литература == '''Наводи''' {{Наводи|30em}} '''Извори''' * [http://www.skyscrapernews.com/news.php?ref=602 Напис на Skyscrapernews за Новата кула во Токио] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131110111303/http://skyscrapernews.com/news.php?ref=602 |date=2013-11-10 }} * [http://en.phorio.com/tokyo_sky_tree,_tokyo,_japan Профил на Форио] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140203170323/http://en.phorio.com/tokyo_sky_tree,_tokyo,_japan |date=2014-02-03 }} * [https://web.archive.org/web/20070929151046/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=232094 Профил на проектот од Емпорис] == Надворешни врски == * {{Матична|www.tokyo-skytree.jp/en/}} * [http://asakusa.kanx.biz/ Камера на Токиското небесно дрво во живо] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130117110222/http://asakusa.kanx.biz/ |date=2013-01-17 }} [[Категорија:Згради и градби во Токио‎]] [[Категорија:Кули]] [[Категорија:Архитектура]] [[Категорија:Високи градби]] [[Категорија:Статии со текст на јапонски]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Врамена карта без назнака за OSM-однос на Википодатоците]] qu3rjoyh4bh0fo9qgx4uu2paec6emyw 10 981255 5649242 2493282 2026-10-23T19:29:38Z Bjankuloski06 332 5649242 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = {{{name}}} |state = {{{state|autocollapse}}} |navbar = {{{navbar|}}} |title = {{{title|}}} |border = {{{border|}}} |titlestyle = background: {{Navbox musical artist/color|{{{background|}}}}}; |bodystyle = {{{bodystyle|}}} |liststyle = {{{liststyle|}}} |groupstyle = background: #EEEEEE; {{{groupstyle|}}} |abovestyle = background: #EEEEEE; {{{abovestyle|}}} |belowstyle = background: #EEEEEE; {{{belowstyle|}}} |groupwidth = {{{groupwidth|}}} |evenodd = {{{evenodd|}}} |bodyclass = vcard {{{bodyclass|}}} |titleclass = {{Infobox musical artist/hCard class|{{{background|}}}}} |listclass = {{{listclass|}}} |aboveclass = {{{aboveclass|}}} |belowclass = {{{belowclass|}}} |above = {{{above|}}} |group1 = {{{group1|}}} |list1 = {{{list1|}}} |group2 = {{{group2|}}} |list2 = {{{list2|}}} |group3 = {{{group3|}}} |list3 = {{{list3|}}} |group4 = {{{group4|}}} |list4 = {{{list4|}}} |group5 = {{{group5|}}} |list5 = {{{list5|}}} |group6 = {{{group6|}}} |list6 = {{{list6|}}} |group7 = {{{group7|}}} |list7 = {{{list7|}}} |group8 = {{{group8|}}} |list8 = {{{list8|}}} |group9 = {{{group9|}}} |list9 = {{{list9|}}} |group10 = {{{group10|}}} |list10 = {{{list10|}}} |group11 = {{{group11|}}} |list11 = {{{list11|}}} |group12 = {{{group12|}}} |list12 = {{{list12|}}} |group13 = {{{group13|}}} |list13 = {{{list13|}}} |group14 = {{{group14|}}} |list14 = {{{list14|}}} |group15 = {{{group15|}}} |list15 = {{{list15|}}} |group16 = {{{group16|}}} |list16 = {{{list16|}}} |group17 = {{{group17|}}} |list17 = {{{list17|}}} |group18 = {{{group18|}}} |list18 = {{{list18|}}} |group19 = {{{group19|}}} |list19 = {{{list19|}}} |group20 = {{{group20|}}} |list20 = {{{list20|}}} |below = {{{below|}}} }}<noinclude> {{документација}} [[Категорија:Предлошки за музичари]] [[Категорија:Предлошки за композитори]] </noinclude> mb2du4mudl5pe754wjpolfi42nllqip 0 1044178 5649151 5629601 2026-10-23T15:04:14Z P.Nedelkovski 47736 поправка на правопис - случаи наместо случаеви 5649151 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Potok_pod_jezerom_1.jpg|мини|Карпест поток во Италија]] [[Податотека:Frozen_stream_Enäjärvi,_Pori.JPG|мини|Замрзнат поток во Енејарви, [[Пори]], Финска]] [[Податотека:Dranse_de_Montriond_09.jpg|мини|Поток во близина на Монтрион во југоисточна Франција]] [[Податотека:Aubach_(Wiehl)_nahe_dem_Weiherdamm_in_Wildbergerhütte.jpg|мини|Аубах (Вил) во [[Северна Рајна-Вестфалија]], Германија]] '''Поток''' е континуирано [[Водна површина|водно тело]] на површинска вода<ref name="definitions">{{Наведена книга|title=Manual of Hydrology: Part 1. General Surface-Water Techniques|last=Langbein|first=W.B.|last2=Iseri|first2=Kathleen T.|publisher=USGS|year=1995|location=Reston, VA|chapter=Hydrologic Definitions: Stream|type=Water Supply Paper 1541-A|chapter-url=http://water.usgs.gov/wsc/glossary.html#Stream|archive-url=https://web.archive.org/web/20120509220533/http://water.usgs.gov/wsc/glossary.html#Stream|archive-date=2012-05-09}}</ref> што тече во коритото и [[брег]]овите на еден канал. Во зависност од неговата локација или одредени карактеристики, потокот може да се нарекува со различни локални или регионални имиња. Долгите и големи потоци обично се нарекуваат [[Река|реки]], додека помалите, со помал обем на вода и понепостојани потоци се познати, меѓу другото, како '''поток''', '''вирче''', '''мали рекички''', '''живач''', '''притока''', '''довод''', '''поток''' ''',''' '''пороен поток''' и '''мал поток'''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://dictionary.cambridge.org/thesaurus/watercourse|title=Watercourse|work=Cambridge Dictionary|accessdate=3 March 2025}}</ref> Течењето на еден поток е контролирано од три извори – површински отпадни води (од [[врнежи]] или топење на мраз), [[Понорница|осветлени подземни води]] и излезна [[Подземни води|подземна вода]] ([[Извор|изворска вода]]). Површинската и подземната вода многу варираат меѓу периоди на врнежи. Подземната вода пак, има релативно постојан доток и е повеќе под влијание на долгорочни обрасци на врнежи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://basicbiology.net/environment/freshwater/river|title=River|last=Basic Biology|date=16 January 2016}}</ref> Потокот ги опфаќа површинските, подповршинските и подземните текови, кои реагираат на геолошки, геоморфолошки, хидролошки и биолошки фактори. Потоците се важни како канали во [[Кружење на водата|водниот циклус]], како инструменти за обновување на подземните води и како коридори за миграција на риби и диви животни. Биолошкото [[Живеалиште (екологија)|живеалиште]] во непосредна близина на еден поток се нарекува рипаријална зона. Со огледот на тековното изумирање во Холоценскиот изумирање, потоците играат важна улога како коридори што ги поврзуваат фрагментираните живеалишта и на тој начин придонесуваат [[Биоразновидност|на биодиверзитетот]]. Проучувањето на потоците и [[Воден пат|водните патишта]] воопшто се нарекува ''површинска [[хидрологија]]'' и претставува клучен елемент на еколошката географија. [[Податотека:Creek_babbling_through_Benvoulin_wetlands.webm|мини|Поток што жубори низ Бенвулен, Канада, мочуришта]] [[Податотека:WymingBrook.jpg|мини|Вајминг Брук во [[Шефилд]], Велика Британија]] [[Податотека:Parramattastream.jpg|мини|Мал поток во езерото Парамата, [[Сиднеј]]]] [[Податотека:Bach_Isenach.jpg|мини|Поток со мал наклон, опкружен со природна рипаријална вегетација ( [[Рајнска област-Пфалц]] )]] [[Податотека:Stevens_Creek_Tributary_A_in_Macon_County,_IL.jpg|мини|Ниско ниво на поток во округот Мејкон, [[Илиноис]]]] === Поточе === '''Поточе''' е водотек помал од вирче, особено оној што се напојува од [[извор]] или процеп. Обично е мало и лесно се преминува. Поточето се одликува со својата плиткост. === Вирче === Вирче ( {{IPAc-en|k|r|iː|k|}} или вирче ( {{IPAc-en|k|r|ɪ|k|}}:<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dictionary.com/browse/creek|title=creek|work=dictionary.com|publisher=Dictionary.com, LLC|accessdate=16 May 2019|quote=kreek, krik}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://en.oxforddictionaries.com/definition/crick|title=crick|work=English Oxford Living Dictionaries|publisher=Oxford University Press|archive-url=https://web.archive.org/web/20190518043127/https://en.oxforddictionaries.com/definition/crick|archive-date=May 18, 2019|accessdate=18 May 2019|quote=Northern, North Midland, and Western U.S.}}</ref> * Во [[Австралија]], [[Канада]], [[Нов Зеланд]] и [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]], ''„creek“'' се однесува на (тесен) водотек помал од река; помала притока на река; поточе.Понекогаш може да биде пловен со мали пловни објекти и може да има повремен (интермитентен) тек. * Во [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]], [[Индија]] и делови од [[Мериленд]], [[Нова Англија]], ''„creek“'' се однесува на [[Прилив и одлив|плимен]] залив, типично во солена мочуришна област или мангрова мочуришна шума, или помеѓу затворени и исцедени поранешни солени мочуришта или мочуришта (на пр. Портсбриџ Крик кој го разделува островот Портси од копното). Во овие случаи, „водотекот“ всушност е плимен тек, текот на [[Морска вода|морската вода]] низ каналот на вирчето при осека и плима. Во хидрографијата, '''гут''' е мало вирче или поток;<ref name="MW">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/gut|title=Gut (definition)|work=Merriam-Webster Dictionary|accessdate=August 8, 2014}}</ref> ова се гледа во имињата на водотеци во источна Северна Америка, почнувајќи од средноатлантските држави (на пример, Гут во Пенсилванија, Аш Гут во Делавер,<ref name="anyplace">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.anyplaceamerica.com/topographic_maps/delaware/kent_county/ash_gut/266-1239/|title=Ash Gut|work=Anyplace America|accessdate=August 14, 2014}}</ref> и други потоци)<ref name="GNIS">{{Наведена мрежна страница|url=http://geonames.usgs.gov/apex/f?p=136:2:0::::::YES|title=Feature Query Results|work=Geographic Names Information System (GNIS)|publisher=United States Geological Survey|accessdate=August 14, 2014}}{{Мртва_врска|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> па сѐ до Карибите (на пример, Гвинеја Гут, Фиш Беј Гут, Коб Гут, Батери Гут и други реки и потоци на [[Американски Девствени Острови|Американските Девствени Острови]], во Јамајка (Сенди Гут,<ref name="iTouch">{{Наведена мрежна страница|url=http://itouchmap.com/?c=jm&UF=-3753663&UN=-4991957&DG=STM|title=Sandy Gut, Jamaica|work=iTouch Map|accessdate=August 9, 2014}}</ref> река Бенс Гут,<ref name="Geoview2">{{Наведена мрежна страница|url=http://jm.geoview.info/bens_gut_river,3491399|title=Bens Gut River|work=Geoview|accessdate=August 9, 2014}}</ref> река Вајт Гут) и во многу потоци и вирчиња во Холандските Кариби).<ref name="Gazettering">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gazetteering.com/north-america/jamaica/parish-of-hanover/3488067-white-gut-river.html|title=White Gut River (Jamaica)|work=Gazettering.com|accessdate=August 9, 2014|archive-date=2025-11-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20251118014614/http://www.gazetteering.com/north-america/jamaica/parish-of-hanover/3488067-white-gut-river.html|url-status=dead}}</ref> === Река === [[Река]] е голем природен поток кој е многу поширок и подлабок од вирче и не може лесно да се премине пеш, а може да биде пловен [[воден пат]].<ref>{{Наведена книга|title=Limnology: Lake and river ecosystems|url=https://archive.org/details/limnologylakeriv0003wetz|last=Wetzel|first=Robert G.|date=2001|publisher=Academic Press|isbn=978-0127447605|edition=3rd|location=San Diego|oclc=46393244}}</ref> === Мала жлебница (мала воденица) === Линеарен канал помеѓу паралелните гребени или насипи на брегот на плажа или поплавното подрачје на река, или помеѓу насип и брегот. Исто така се нарекува и долина(издлабнатина). === Притока === [[Притока]] е помал водотек што придонесува во поголем водотек, или поток што не се влева во статично [[Водна површина|водено тело]] како [[езеро]], [[залив]] или [[океан]]<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=-4ndyH7u6T0C&pg=PA179|title=The Basics of Earth Science|last=Krebs|first=Robert E.|date=2003|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-313-31930-3}}</ref> туку се спојува со друга река (главна река). Понекогаш се нарекува и гранка или разклон. === Распределна притока === ''[[Растока|Распределна притока]]'', ''или канал за распределна притока'', е поток што се одвојува и тече подалеку од главниот водотек на реката, а овој феномен е се нарекува бифуркација на река. Распределните притоки се чести појави во [[Речна делта|делтите на реките]], и често се наоѓаат каде што поток што тече [[Долина|низ долина]] влегува во широки рамници или се приближува до крајбрежните низини околу [[езеро]] или [[океан]]. Може да се појават и во внатрешноста, на алувијални вентилатори, или каде што притоката се дели на две при приближување кон [[Утока|спојувањето]] со поголем водотек. Во [[Англиско говорно подрачје|англиското говорно подрачје]] за поединечните распределни притоки често се користат термини како се ''arm (рака'') и ''channel (канал).'' == Други имиња == Постојат повеќе регионални имиња за поток. === Северна Америка === * ''Грана'' се користи за именување на потоци во Мериленд и Вирџинија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.oed.com/view/Entry/22600?result=1&rskey=pwParm&|title=OED Online -Branch|date=June 2017|publisher=Oxford University Press.|accessdate=6 July 2017}}</ref> * ''Вирче'' е широко распространет термин низ целите Соединети Американски Држави, како и во Австралија. * ''Водопади'' се користи за именување потоци во Мериленд, за потоци или реки кои имаат водопади, дури и ако тие имаат само мал вертикален пад. На пример, Водопадите Литл Ганпаудер и водопадите Џонс се всушност реки именувани на овој начин, што е карактеристично само за Мериленд.<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[Википедија:Се бара извор|<span title="This claim needs references to reliable sources. (November 2015)">потребен е цитат</span>]]'' &#x5D;</sup> * ''Зборот „кил''“ во [[Њујорк (сојузна држава)|Њујорк]], [[Пенсилванија]], [[Делавер]] и [[Њу Џерси]] потекнува од [[Холандски јазик|холандската]] реч која значи „корито на реката“ или „воден канал“, и може да се користи и за значењето на зборот „вирче" во Обединетото Кралство.. * ''„Тек“'' во [[Охајо]], [[Мериленд]], [[Мичиген]], Њу Џерси, Пенсилванија, Вирџинија или Западна Вирџинија може да биде име на поток.<ref name="Watkins">{{Наведена мрежна страница|url=https://derekwatkins.wordpress.com/2011/07/25/generic-stream-terms/|title=Derek Watkin's USGS Analysis|date=25 July 2011|accessdate=26 November 2018}}</ref> * ''„Тек“'' во [[Флорида]] е името што му се дава на потоци кои извираат од мали природни извори.<ref>{{Наведено списание|last=Steigerwalt|first=Nancy M.|last2=Cichra|first2=Charles E.|last3=Baker|first3=Shirley M.|date=2008|title=Composition and Distribution of Aquatic Invertebrate Communities on Snags in a North Central Florida, USA, Spring-Run Stream|url=https://archive.org/details/florida-scientist_summer-2008_71_3/page/273|journal=Florida Scientist|volume=71|issue=3|pages=273–286|jstor=24321406}}</ref> ''Река'' се користи за потоци од поголеми извори како што се реката Силвер и реката Рејнбоу. * ''Поток'' и ''поточе'' се користат во [[Среден Запад|Средно-западните држави]], [[Среден Атлантик|Средноатлантските држави]] и [[Нова Англија]]. * ''Mалo поток'' понекогаш се користи за мало вирче, од средноатлантските држави па сѐ до Карибите како (што е споменато погоре). === Обединето Кралство === * ''Алт'' се користи во [[Шкотски Гори|Шкотските Висорамнини]]. * ''Бек'' се користи во област помеѓу Линколншир, округот Дарам и [[Камбрија]], области кои нпорано биле населени од Данците и Норвежаните.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.oed.com/view/Entry/16756?result=1&rskey=KrqII1&result=1|title=OED Online – Beck|date=June 2017|publisher=Oxford University Press.|accessdate=6 July 2017}}</ref> * ''Борн'' или ''винтерборн'' се користи во кредните предели на јужна Англија за привремени реки.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.oed.com/view/Entry/22119?rskey=bKBrC8&result=1|title=OED Online – Bourne|date=June 2017|publisher=Oxford University Press.|accessdate=6 July 2017}}</ref> Кога се постојани, тие се ''кредни потоци''. * ''Поточе''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.oed.com/view/Entry/23752?isAdvanced=false&result=1&rskey=RmSVun&|title=OED Online – Brook|date=June 2017|publisher=Oxford University Press.|accessdate=6 July 2017}}</ref> * ''Берн'' се користи во Шкотска и Североисточна Англија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.oed.com/view/Entry/22119?rskey=bKBrC8&result=1|title=OED Online – Burn|date=June 2017|publisher=Oxford University Press.|accessdate=6 July 2017}}</ref> * ''Гил'' се среќава во северна Англија и Кент и [[Сари]], под влијание на [[Старонордиски јазик|старонордискиот јазик]]. Варијантата „гил“ се користи во Лејк Дистрикт и се смета дека е создадена од [[Вилијам Вордсворт]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.oed.com/view/Entry/78284?isAdvanced=false&result=2&rskey=zoo08P&|title=OED Online – Gill|date=June 2017|publisher=Oxford University Press.|accessdate=6 July 2017}}</ref> * ''Нант'' се користи во Велс.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.oed.com/view/Entry/124979?redirectedFrom=Nant&|title=OED Online – Nant|date=June 2017|publisher=Oxford University Press.|accessdate=6 July 2017}}</ref> * ''Ривулет'' е термин што се среќава во публикации од викторијанската ера.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.oed.com/view/Entry/166480?redirectedFrom=Rivulet&|title=OED Online – Rivulet|date=June 2017|publisher=Oxford University Press.|accessdate=6 July 2017}}</ref> * ''Сајк'' се користи во [[Шкотски Низини|шкотските низини]] и Камбрија за сезонски поток.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.oed.com/view/Entry/179615?rskey=kax69D&result=1|title=OED Online – Sike|date=June 2017|publisher=Oxford University Press.|accessdate=6 July 2017}}</ref> === Сродна терминологија === ; Бар : Плитчина што се формира во поток кога седиментот се таложи поради забавување на струјата или пречки од бранови на местото каде што се среќаваат два водотеци. ; Бифуркација : Разделување на поток на две или повеќе помали потоци. ; Канал : Депресија создадена од постојана ерозија која го носи текот на потокот. ; [[Утока|Спојување]] : Точката каде што два потоци се спојуваат. Ако двата притока се приближно еднакви по големина, спојувањето може да се нарече разклон (fork). ; [[Слив|Сливен басен]] : (познат и како водосвод во САД) Подрачје од земја каде што водата се собира и тече во еден поток. Голем сливен басен како на [[Амазон|реката Амазон]] има многу помали сливни басени.<ref name="USGS_Glossary" /> ; [[Плавно земјиште]] : Земјиште покрај потокот кое се [[Поплава|поплавува]] кога водата ќе го надмине коритото.<ref name="USGS_Glossary">{{Наведена мрежна страница|url=https://water.usgs.gov/edu/dictionary.html|title=USGS Water Science Glossary of Terms|date=26 November 2018|publisher=United States Geological Survey}} </ref> ; Извор или почеток на поток : Делот од потокот најблиску до неговиот извор. Најчесто се користи во множина кога нема еден единствен извор.<ref name="USGS_Glossary" /> ; Крикпоинт : Точка на профилот на потокот каде што се случува ненадејна промена на наклонот. ; [[Устие]] : Точката каде што потокот се влева во статично водено тело како езеро или океан, можеби преку делта или [[естуар]]. ; Длабок дел : Дел од потокот каде што водата е подлабока и има помала брзина. ; [[Брзаци]] : Бурен, брз тек на поток или река. ; Рифл : Дел од потокот каде што водата е пониска и повеќетурбулентна. ; [[Река]] : Голем природен водотек кој може да биде [[Воден пат|пловен]].<ref name="USGS_Glossary" /> ; Тек : Дел од потокот каде што водата тече релативно мазно. ; [[Извор]] : Точката каде што потокот извира од подземен тек преку несолидни седименти или пештери. Потокот може да тече делумно над земја, а делумно под земја.<ref name="USGS_Glossary" /> ; Корито на поток : Дното на потокот. ; Коридор на поток : Потокот, неговите поплавни подрачја и транзициската повисока зона околу него.<ref>[http://cfpub.epa.gov/watertrain/pdf/modules/new_streamcorridor.pdf "Stream Corridor Structure"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150402161646/http://cfpub.epa.gov/watertrain/pdf/modules/new_streamcorridor.pdf|date=2015-04-02}} Adapted from ''Stream Corridor Restoration: Principles, Processes, and Practices''</ref> ; Тек на поток : Водата што тече низ коритото на потокот.<ref name="USGS_Glossary" /> ; Мерење на поток : Локација покрај поток или река каде што се вршат мерења или набљудување на водата.<ref name="USGS_Glossary" /> ; Талвег : Долговечен пресек на реката, линијата што ги поврзува најдлабоките точки во коритото од изворот до устето. ; Водотек : Каналот по кој тече поток или самиот поток.<ref>{{Наведено списание|last=Shannonhouse|first=Royal G.|date=1961|title=Some Principles of Water Law in the Southeast|journal=Mercer Law Review|volume=13|page=344}}</ref><ref name="Merriam-Webster 2022">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/watercourse|title=Definition of WATERCOURSE|date=2022-03-18|work=Merriam-Webster|accessdate=2022-04-05}}</ref><ref name="definition in the Cambridge English Dictionary 2016">{{Наведена мрежна страница|url=https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/watercourse|title=watercourse|date=2016-03-07|work=definition in the Cambridge English Dictionary|accessdate=2022-04-05}}</ref><ref name="Lewis Hilton Fallon 2022">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/watercourse|title=Watercourse definition and meaning|last=Lewis|first=Roy|last2=Hilton|first2=John Buxton|date=2022-04-05|work=Collins English Dictionary|accessdate=2022-04-05|last3=Fallon|first3=Jennifer}}</ref> Во Обединетото Кралство, некои аспекти од кривичното право, како што е Законот за заштита од загадување на реките од 1951 година прецизираат дека водотек вклучува и оние реки што се суви дел од годината.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.legislation.gov.uk/ukpga/Geo6/14-15/64/body?view=plain|title=Rivers (Prevention of Pollution) Act 1951|publisher=legislation.gov.uk|accessdate=25 August 2016}}</ref> Во некои јурисдикции, сопствениците на земјиштето низ кое тече водата може да имаат законско право да користат или да задржат дел или целата вода.<ref>{{Наведено списание|last=Jones|first=J.G.|date=1965|title=Water Rights in Louisiana|journal=Louisiana Law Review|volume=16|issue=3|page=500}}</ref> Овие права можат да се однесуваат и на естуари, реки, потоци, раздвоени текови<ref name="SedimentaryResearch">{{Наведено списание|last=North|first=C. P.|last2=Nanson|first2=G. C.|last3=Fagan|first3=S. D.|date=November 2007|title=Recognition of the Sedimentary Architecture of Dryland Anabranching (Anastomosing) Rivers|journal=Journal of Sedimentary Research|volume=77|issue=11|pages=925–938|bibcode=2007JSedR..77..925N|doi=10.2110/jsr.2007.089}}</ref> и [[канал]]и.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fema.gov/watercourse|title=Watercourse|work=FEMA|archive-url=https://web.archive.org/web/20170707200513/http://www.fema.gov/watercourse|archive-date=2017-07-07|accessdate=2017-12-15}}</ref> ; [[Водопад]] или каскада : Пад на вода каде што потокот минува преку ненадеен пад (крикпоинт). некои крикпоинти се формираат поради ерозија, кога водата тече преку особено отпорен геолошки слој, по кој следи помалку отпорен. Потокот троши [[кинетичка енергија]] додека тече преку крикпоинтот.. ; Влажен периметар : Линијата каде што површината на водата се среќава со ѕидовите на коритото. == Извори == [[Податотека:Homesteadcreekflowers.jpg|мини|Мал приточен поток, Дајмонд Риџ, Алјаска]] [[Податотека:Creek_in_perisher.jpg|мини|Вирче во скијачкиот центар Перишер, Австралија]] Изворот на еден поток зависи од околниот пејзаж и неговата функција во рамките на поголеми речни мрежи. Додека постојаните и повремените потоци обично се напојуваат од помали горни водотеци и подземни води, поточните извори и епхемерните потоци најчесто ја добиваат поголемета количина од вода од врнежи во форма на дожд и снег.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://archive.epa.gov/water/archive/web/html/streams.html|title=Streams {{!}} Rivers & Streams {{!}} US EPA|work=archive.epa.gov|accessdate=2021-10-14}}</ref> Поголемиот дел од оваа врнежна вода повторно се враќа во атмосферата преку [[испарување]] од почвата и водните површини или преку испарително-транспирациска активност на растенијата (евапотранспирација). Дел од водата навлегува во земјата преку инфилтрација, станувајќи подземна вода, која потоа делумно повторно се влива во потоците. Некој дел од врнежната вода привремено се складира во снежни полиња и [[Ледник|ледници]], па се ослободува подоцна преку испарување или топење. Останатата вода тече по земјата како површински оток, чиј сооднос зависи од многу фактори, како што се ветерот, влажноста, вегетацијата, видот на карпите и релјефот. Овој оток започнува како тенок слој вода наречен листовиден оток, комбиниран со мрежа од мали жлебови наречени рили, кои заедно формираат листовиден оток. Кога оваа вода веќе се сконцентрира во канал, се раѓа поток. Некои потоци може да започнат и од езерца или мали езера. [[Податотека:Bluerock_Creek,_Alberta.jpg|мини|Поток во [[Алберта]]]] Потоците обично ја добиваат поголемата количина од својата вода од врнежи од дожд и снег. Поголемиот дел од оваа вода повторно се враќа во атмосферата или преку испарување од почвата и водените површини, или преку испарливо-транспирациска активност на растенијата (евапотранспирација). Дел од водата навлегува во почвата преку инфилтрација, каде што станува подземна вода, која подоцна повторно се влива во потоците. Најголемиот дел од врнежната вода е делумно задржан преку испарување или со замрзнување во снежни полиња и ледници. Поголемиот дел од водата продолжува да тече како површински оток, чиј сооднос зависи од повеќе фактори, како што се клима, температура, вегетација, видови карпи и релјефот. Овој површински оток започнува како тенок слој вода наречен листовиден оток, комбиниран со мрежа од мали жлебови, кои заедно го сочинуваат листовидниот површински оток. Кога оваа вода ќе се сконцентрира во еден канал, се раѓа поток. Некои реки и потоци може да започнат и од езера или езерца. Примарните извори на слатка вода се врнежите и топењето на снегот од планините. Сепак, реките обично потекнуваат од високите предели и постепено се создаваат преку ерозија од стопениот снег, кој се собира во езера или реки. Реките обично течат од својот извор во насока што ја диктира теренот и вршат ерозија додека течат, сè додека не ја достигнат својата базна ерозивна фаза. Некои научници предложиле концепт и модел на критичен носечки проток (КНП) за да се утврдат хидрографските показатели на речните извори во сложени географски подрачја.<ref>{{Наведена книга|title=Water Resources Perspectives: Evaluation, Management and Policy|last=Sorooshian|first=Soroosh|last2=Imam|first2=Bisher|last3=Mahani|first3=Shayesteh|last4=Pagano|first4=Thomas|last5=Whitaker|first5=Martha|date=2003|isbn=978-0-444-51508-7|series=Developments in Water Science|volume=50|pages=83–92|chapter=Hydrologic sciences and water resources management issues in a changing world|doi=10.1016/S0167-5648(03)80009-6}}</ref> Изворот на една река или поток (нејзината почетна точка) може да биде езеро, мочуриште, извор или ледник. Типична река има неколку притоки; секоја од нив може да биде составена од уште помали притоки, така што целиот овој систем на потокот и неговите притоки се нарекува дренажна мрежа. Иако секоја притока има свој извор, меѓународната пракса е за извор на целиот речен систем да се смета онаа почетна точка која е најоддалечена од устето на реката. Од таа најдалечна точка се мери и вкупната должина на речниот систем,<ref>{{Наведено списание|last=沙玉坤|last2=程根伟|last3=李卫朋|last4=范继辉|date=November 2014|title=基于临界支撑流量的西藏典型河流源头位置确定及河网解析研究|trans-title=Determination of a Riverhead Based on Critical Support Discharge and River Network Analysis|url=https://www.sciengine.com/doi/pdfView/75D8B1244BF9491A9524F7E0B4F48C4A|journal=四川大学学报. 工程科学版|language=zh|volume=46|issue=6|pages=49–55|doi=10.15961/j.jsuese.2014.06.009}}{{Мртва_врска|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> и таа традиционално се смета за извор на целата река. На пример, потеклото на реката Нил е спојот на Белиот Нил и Синиот Нил, но изворот на целиот речен систем се наоѓа уште погоре, во неговите горни делови. Доколку не е поинаку прецизирано, под „должина на Нил“ се подразбира „должината на реката на системот Нил“,а не само должината од точката каде што реката се формира од спојувањето на притоките. Изворот на Нил често се наведува како езерото Викторија, но езерото има значителни доток реки.Најдолгата доток река е Кагера, која се влева во Езерото Викторија кај близина на градот Букова во Танзанија, но извори не се согласуваат која е најдолгата притока на самата Кагера, и со тоа, која е најоддалечената почетна точка на Нил.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.newvision.co.ug/PA/8/459/507212|title=The Truth About the Source of R. Nile|last=McLeay, Cam|date=2 July 2006|work=[[New Vision]]|access-date=31 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110409215243/http://www.newvision.co.ug/PA/8/459/507212|archive-date=9 April 2011}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aljazeera.com/indepth/features/2013/12/next-egypt-do-ethiopia-nile-201312872410501805.html|title=Next on Egypt's to-do: Ethiopia and the Nile|last=Malone|first=Barry|work=www.aljazeera.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20131209221555/http://www.aljazeera.com/indepth/features/2013/12/next-egypt-do-ethiopia-nile-201312872410501805.html|archive-date=December 9, 2013}}</ref> == Карактеристики == === Рангирање === За да се квалификува како поток, водено тело мора да биде или повторувачко (интермитентно) или перено (постојано). Повторувачките (интермитентни) потоци имаат вода во коритото барем дел од годината. Поток од прв ред е поток што нема други повторувачки или перени потоци кои се влеваат во него. Кога два потока од прв ред се спојуваат, тие формираат поток од втор ред. Кога два потока од втор ред се спојуваат, тие формираат поток од трет ред. Потоци од понизок ред кои се приклучуваат на поток со повисок ред не го менуваат редот на повисокиот поток. === Наклон (падина) === ''Наклонот'' на потокот е клучен фактор за одредување на неговиот карактер и целосно се определува од неговото основно ниво на ерозија. Основното ниво на ерозија е точката на која потокот или влегува во океан, езеро или езерце, или влегува во дел каде што има многу понизок наклон, и може да се применува конкретно на одреден дел од потокот. Во геолошки термини, потокот ќе ја еродира својата корита низ која тече за да го достигне основното ниво на ерозија низ целата своја должина. Ако ова основно ниво е ниско, тогаш потокот ќе продира брзо низ подлабоките слоеви и ќе има стрмен наклон, а ако основното ниво е релативно високо, тогаш потокот ќе формира поплавна рамнина и ќе меандрира. ==== Профил ==== [[Податотека:Profile_surveys_in_1914_in_Umpqua_River_basin_Oregon_(1915)_(14781997675).jpg|мини|Профили на реката Умпква.]] Обично, за потоци се вели дека имаат одреден ''висински профил'', познат и како ''долгитудинален профил'' или ''долг профил''. Тој започнува од изворот со стрмни наклони, без поплавна рамнина и со малку поместување на коритото, а на крајот се развива во потоци со ниски наклони, широки поплавни рамнини и обемни меандри. Почетната фаза понекогаш се нарекува „млад“ или „незрел“ поток, а подоцнежната фаза „зрел“ или „стар“ поток. ''Попречен профил'' на поток е пресек од брег до брег. === Меандер (свиткување) === [[Меандер|Меандрите]] се кружни свиткувања на правецот на потокот предизвикани од ерозија и депозиција на материјалот од бреговите. .Тие обично имаат облик на змиичка (серпентина). Со текот на времето, меандрите постепено се движат по текот на реката надолу. Ако некој отпорен материјал го забави или сопре ова движење на меандрерот, потокот може да го еродира вратот помеѓу двата крака на меандерот и да стане привремено порамен, оставајќи зад себе лаковидно водено тело кое се нарекува ''[[Мртвица|езеро оксбоу]]'' или ''бају''. Поплавата исто така може да предизвика исечок на меандер на овој начин. === Носивост на поток (товар на поток) === Носивоста на потокот се дефинира како цврстиот материјал што го носи потокот. Потоците можат да носат седимент или алувиум. Количината на товар што може да ја носи (капацитетот), како и најголемиот предмет што може да го пренесува (компетентноста), зависат од [[брзина]]та на потокот. == Класификација == === Постојан (цело годишно тече) или не === [[Податотека:Gangi_River,_Arrah.jpg|мини|Реката Ганги во Арах, [[Индија]]]] '''Постојан поток''' е оној што тече непрекинато во текот на целата година.{{Rp|57}}Некои постојани потоци може да имаат континуиран поток само во одредени делови од коритото во текот на целата година, во години со нормални врнежи.<ref name="Meinzer 1923" /><ref name="urlOSM-COALEX97">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.osmre.gov/topic/Coalex/COALEX97.shtm|title=OSM – COALEX State Inquiry Report 97|archive-url=https://web.archive.org/web/20120415074327/http://www.osmre.gov/topic/Coalex/COALEX97.shtm|archive-date=2012-04-15|accessdate=2011-12-11}}</ref> Потоците означени со сина линија се постојани потоци и се прикажани на [[Топографска карта|топографските карти]] со непрекината сина линија. Зборот "повечно" од 1640-тите, што значи "вечнозелен", е создаден од латинскиот збор "perennis", кој го задржува значењето "вечно преку целата година", составен од per "над" и annus "година". Ова значење е докажано уште од 1670-тите со употребата во ботаниката "живи години" . Метафоричкото значење на "трајно, вечно" потекнува од 1750 година. Овие зборови се поврзани со "повечно". Видете биенале за поместувања на самогласките.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.etymonline.com/search?q=perennial+stream|title=perennial stream {{!}} Search Online Etymology Dictionary|work=www.etymonline.com|language=en|accessdate=2018-05-08}}</ref> Постојаните потоци имаат една или повеќе од овие карактеристики: # Директно набљудување или убедливи докази сугерираат дека нема прекин во протокот на површината. # Постоењето на една или повеќе специфични карактеристики на постојаните потоци, вклучувајќи: #* Форми на коритото на реката, на пример, рифли, базени, текови, шљунковити наносни наслаги, други карактеристики на таложење, слој на оклоп на коритото. #* Ерозија и/или полирање на брегот на реката. #* Индикации за транспорт на воден отпад и седименти. #* Јасно дефинирано корито и брегови на река или поток. # Површината на сливот надминува 25 милји квадратни (0.65 километри квадратни) # Регресија од [[Геолошки топографски институт на САД|'''Геолошкиот топографски институт на САД''']] базирана на VHD слојот на податоци насочена кон примена на веројатноста за прекинат проток. # Постоење на водни организми кои бараат непрекинато коло. # Како што е прикажано преку истекување од брегот, извор или други индикации, протокот низ коренот на тревата главно поддржува полнење на подземни води. # Постојат високи канали на пропустливост, особено стратосферски услови на граница; додека стратосферските подземни води понекогаш се намалуваат. # Постоење на автохтони водни организми кои бараат недопрена циркулација за преживување. # Околниот релјеф покажува карактеристики кои укажуваат на формирање преку флувијални процеси. Отсуството на таквите карактеристики ја поддржува класификацијата на потокот како интермитентен, „покажувајќи прекини во времето или просторот“.<ref>{{Наведена книга|url=https://dec.vermont.gov/sites/dec/files/wsm/rivers/docs/rv_guidance_for_the_identification_of_perennial_streams.pdf|title=Technical Guidance for Identification of Perennial Stream For the Purpose of Jurisdictional Determinations Under 10 VSA Section 1021(a) and 1002(10)|year=2018}} Characteristic of perennial stream</ref> ==== Ефемерен поток ==== [[Податотека:Mont_Pelat_+_Lake_Allos_tour_14.jpg|мини|Ефемерен поток во Мон Пелат, Национален парк Меркантур.]] Општо земено, потоците што течат само за време и веднаш по врнежите се нарекуваат ''ефемерни''. Не постои јасна граница помеѓу површинскиот оттек и ефемерниот поток,{{Rp|58}} а некои ефемерни потоци можат да се класифицираат како интермитентни - со проток кој речиси исчезнува во текот на годишните времиња, но се обновува со обилни врнежи што го враќаат присуството на протокот. Такви случаи се документирани кога коритата на потоците отвараат пат кон рудници или други подземни простории. Според официјалните дефиниции во САД, каналите на интермитентните потоци се добро дефинирани,<ref name="USFSFed">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fs.fed.us/psw/publications/reid/2IntermitStr.htm|title=2. EVALUATING THE BIOLOGICAL SIGNIFICANCE OF INTERMITTENT STREAMS|work=www.fs.fed.us|accessdate=2020-05-18}}</ref> за разлика од ефемерните потоци, кои може да имаат или немаат дефиниран канал и главно се потпираат на оттекот од бури, бидејќи нивното водно корито е над нивото на подземните води.<ref name="NCaro">{{Наведена книга|url=https://www.nrc.gov/docs/ML0914/ML091470581.pdf|title=Identification Methods for the Origins of Intermittent and Perennial streams, Version 3.1.|date=28 February 2005|publisher=North Carolina Department of Environment and Natural Resources, Division of Water Quality|page=2|chapter=Stream Identification Method and Rating Form: Definitions|access-date=28 February 2021}}</ref> Ефемерниот поток нема биолошки, хидролошки и физички карактеристики на континуиран или интермитентен поток.<ref name="NCaro" /> Истиот непостојан канал може да ги менува карактеристиките од интермитентен во ефемерен во текот на својот тек.<ref name="NCaro" /> ==== Интермитентен или сезонски поток ==== [[Податотека:Low_creek.jpg|мини|Австралиски поток, низок во сувата сезона, носејќи малку вода. Енергичниот тек на потокот за време на поплавата пренел фини седименти подалеку по течението. Во долниот десен агол од фотографијата има длабок дел (пул), а во горниот лев агол има плиток и турбулентен дел (рифл).]] [[Податотека:Small_stream_in_a_dell.jpg|мини|Мал, тесен поток што тече низ мала долина во Пенсилванија.]] Потокот можебрзо да се наполни за време на врнежите, и може да има и ненадеен порој од вода откако ќе започне [[Грмежлива бура|бура]] низводно, како што е случај при [[монсун]]ски услови. Во Соединетите Американски Држави, ''интермитентен'' или ''сезонски поток'' е оној што тече само дел од годината и е оозначен на топографските карти со сина линија составена од цртички и точки.{{Rp|57–58}} ''Ваш,'' ''пустинско вашување или аројо'' е обично суво корито на поток во [[Пустина|пустините]] на американскиот југозапад, кое тече по доволно врнежи. Во Италија, интермитентен поток се нарекува '''порој''' ({{Langx|it|torrente}}). При целосно поплавување, потокот може, но и не мора да биде „пороен“ во драматичниот смисол на зборот, но ќе има една или повеќе сезони во кои протокот се намалува на капка или помалку. Типично, пороите имаат [[Апенини|Апенински]], а не [[Алпи|Алпски]] извори, и во лето се хранат со мала количина врнежи и нема топење на снегот. Во овој случај, максималниот проток ќе биде во текот на пролетта и есента. Интермитентен поток може да се нарече и винтерборн во Британија, [[вади]] во [[Арапски јазик|арапскиот]] свет или торенте или рамбла (последниот од арапско потекло) во Шпанија и Латинска Америка. Во Австралија, повремениот поток обично се нарекува поток и се означува на топографските карти со непрекината сина линија.<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[Википедија:Се бара извор|<span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2021)">потребен е цитат</span>]]'' &#x5D;</sup> === Последично или не === Постојат пет општи класификации: * '''Последователни''' потоци се потоци чиј тек е директна последица од оригиналниот наклон на површината<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://dictionary.reference.com/browse/consequent%20stream|title=consequent stream|work=Dictionary.com|accessdate=2008-04-24}}</ref> на која се развиле, односно потоци кои го следат наклонот на теренот на кој првично се формирале. * '''Последователните''' потоци се потоци чиј тек е определен со селективна ерозија нагоре по слабите слоеви. Овие потоци генерално се развиле по првобитниот поток. Последователните потоци се развиле независно од првобитниот релјеф на земјиштето и генерално следат патеки определени од слабите карпести појаси. * '''Следните''' потоци се потоци чиј тек ја следи оригиналната релјефна форма, но на пониско ниво од првобитниот наклон (на пример, тече по тек определен од подземните слоеви во иста насока). Овие потоци се развиваат подоцна и обично се притоки на следниот поток.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/resequent|title=Definition of RESEQUENT|work=www.merriam-webster.com|language=en|accessdate=2022-12-14}}</ref> * '''Следствено''' потоци се потоци што течат во спротивна насока од последователната дренажа. * '''Последователните''' потоци имаат речиси случаен систем на дренажа, често формирајќи дендритични (разгранети) образци. Тие обично се притоки и се развиле преку ерозија нанапред на хоризонтално слојувани појаси или на хомогени карпи. Овие потоци следат текови кои очигледно не се контролирани од оригиналниот наклон на површината, нејзината структура или видот на карпата. === Според водата под неа === * ''Добивање'': Поток или патека за примање вода од подземните води. * ''Губење'': Поток или досег на поток што покажува нето загуба на вода во подземните води или испарување. * ''Изолирано'': Водотекот или каналот не треба да снабдува или отстранува вода од заситената област. * ''Сместен'': се однесува на губење или изолација на протокот одвоен од подземните води во воздушната зона. Класификација.<ref name="definitions"/> == Индикатори за постојан поток == === Бентосни макроинвертебрати === „Макроинвертебрати“ се однесува на лесно видливи [[безрбетници]], поголеми од 0,5 милиметри, пронајдени во дното на потоци и реки.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.maine.gov/dep/water/monitoring/rivers_and_streams/vrmp/stream-survey-manual/survmanv1_mainbody.pdf|title=A Citizen's Primer on Stream Ecology, Water Quality, Hydrology, and Fluvial Geomorphology-Volume II|work=www.maine.gov}}</ref> Макроинвертебратите се ларвални фази на повеќето водни инсекти и нивното присуство е добар показател дека потокот е постојан. Ларвите на [[Водни молци|кадисмите]], [[Еднодневки|еднодневните мушички]], [[Пролетници|каменестите мушички]] и дамселфлите<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://files.nc.gov/ncdeq/Water%20Quality/Surface%20Water%20Protection/401/Policies_Guides_Manuals/StreamID_v_4point11_Final_sept_01_2010.pdf|title=Methodology for Identification of Intermittent and Perennial Streams and Their Origins|work=nc.gov}}</ref> бараат континуирано водно живеалиште сè додека не достигнат зрелост. Раковите и другите [[Ракови|ракообразни животни]], полжавите, [[школки]]те и водните [[црв]]и исто така укажуваат дека потокот е постојан. На нив им е потребна постојана водна средина за преживување.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.deq.virginia.gov/Portals/0/DEQ/Water/ChesapeakeBay/PerennialStreamFieldIDProtocol(Fairfax%20County).pdf|title=Perennial Stream Field Identification Protocol May 2003|work=www.deq.virginia.gov|archive-url=https://web.archive.org/web/20201017161203/https://www.deq.virginia.gov/Portals/0/DEQ/Water/ChesapeakeBay/PerennialStreamFieldIDProtocol%28Fairfax%20County%29.pdf|archive-date=2020-10-17|accessdate=2024-09-11}}</ref> === 'Рбетници === Рибите и [[водоземци]]те се секундарни индикатори при проценка на постојан поток, бидејќи некои риби и водоземци можат да живеат во области без постојан режим на вода. При проценка на рибите, треба да се проценат сите достапни живеалишта: локви, брзаци, коренови групи и други пречки. Рибите ќе бараат засолниште ако се предупредат за човечко присуство, но треба лесно да се забележат во постојаните потоци. Водоземците исто така укажуваат на постојан поток и вклучуваат полноглавци, [[Жаба|жаби]], [[Опашкари|саламандери]] и тритони. Овие водоземци може да се најдат во каналите на потоци, покрај бреговите на потоци, па дури и под камења. Жабите и полноглавците обично живеат во плитки и бавно движечки води во близина на страните на бреговите на потоци. Жабите обично ќе скокнат во вода кога ќе бидат предупредени за човечко присуство.<ref name=":1"/> === Геолошки индикатори === Јасно дефинирани речни корита составени од брзаци, локви, текови, шљункести наносни наслаги, слој на оклоп на коритото и други карактеристики на таложење, плус добро дефинираните брегови поради ерозија на брегот, се добри идентификатори при проценка на постојани потоци.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://dec.vermont.gov/sites/dec/files/wsm/rivers/docs/rv_guidance_for_the_identification_of_perennial_streams.pdf|title=Technical guidance for Identification of Perennial Stream For the Purpose of Jurisdictional Determinations Under 10 VSA Section 1021(a) and 1002(10) January 16, 2018}}</ref> Големината на честичките ќе помогне да се идентификува постојан поток. Постојаните потоци сечат низ профилот на почвата, што ги отстранува фините и малите честички. Со проценка на површините за релативно груб материјал оставен во коритото и пофини седименти по должината на брегот на потокот или во рамките на [[Плавно земјиште|поплавната рамнина]] ќе биде добар показател за постојан воден режим.<ref name=":0"/> === Хидролошки индикатори === Постојан поток може да се идентификува 48 часа по бура. Вообичаено, директниот одрон од бура престанува во овој период. Ако потокот сè уште тече и не се забележува дополнителен прилив на вода над коритото, тогаш забележаната вода веројатно е базенски тек. Друг индикатор за постојан поток е изобилство на црвен 'рѓосан материјал во бавно движечки навлажнет канал или застојана област. Ова е доказ дека се присутни бактерии што оксидираат железо, што укажува на постојана експресија на подземни води со намален кислород. Во пошумена област, отпадоци од лисја и иглички во каналот на потокот се дополнителен индикатор. Акумулацијата на отпадоци од лисја не се јавува кај постојаните потоци бидејќи таков материјал постојано се испира. Во соседниот надбрежен дел на постојан поток, финиот седимент може да се залепи за крајбрежните стебла на растенијата и стеблата на дрвјата. Линии или купови од органски отпад може да се најдат во активната надбрежна област по неодамнешниот висок проток.<ref name=":0"/> == Важност == Потоци, извори и потоци што течат само дел од годината обезбедуваат многу придобивки горе и долу по текот. Тие штитат од поплави, отстрануваат загадувачи, рециклираат хранливи материи кои можат да бидат потенцијално опасни, како и обезбедуваат храна и живеалиште за многу видови на риби. Ваквите потоци, исто така, играат витална улога во зачувувањето на квалитетот и снабдувањето со вода за пиење, обезбедувајќи континуиран проток на вода кон површинските води и помагајќи во обновување на длабоки водоносни слоеви. # Чиста вода за пиење # Заштита од поплави и ерозија # Дополнување на подземните води # Намалување на загадувањето # Живеалиште на дивиот свет # Економско значење во риболовот, ловот, производството и земјоделството.<ref name="coalex">{{Наведена мрежна страница|url=https://archive.epa.gov/water/archive/web/html/streams.html|title=The importance of stream|publisher=United States Environmental Protection Agency}}</ref> == Дренажни сливови == Област од земја која се одводнува од еден поток се нарекува негов дренажен слив (исто така познат во Северна Америка како "watershed", а на британски англиски како "catchment").<ref>{{Наведена книга|title=Manual of Hydrology: Part 1. General Surface-Water Techniques|last=Langbein|first=W.B.|last2=Iseri|first2=Kathleen T.|publisher=USGS|year=1995|location=Reston, VA|chapter=Hydrologic Definitions: Watershed|type=Water Supply Paper 1541-A|chapter-url=http://water.usgs.gov/wsc/glossary.html#Watershed|archive-url=https://web.archive.org/web/20120509220533/http://water.usgs.gov/wsc/glossary.html#Watershed|archive-date=2012-05-09}}</ref> Еден слив може да биде составен од помали сливови. На пример, Континенталната поделба во Северна Америка ги дели главно источните сливови на Атлантскиот Океан и Арктичкиот Океан од сливот на Тихиот Океан што тече западно во голема мера. Сепак, сливот на Атлантскиот Океан може дополнително да се подели на сливови кон Атлантскиот Океан и Мексиканскиот Залив. (Оваа граница се нарекува Источна континентална поделба). Слично на тоа, сливот на Мексиканскиот Залив може да се подели на сливот [[Мисисипи (река)|на реката Мисисипи]] и неколку помали сливови, како што е сливот на реката Томбигби. На сличен начин, дел од сливот на реката Мисисипи е сливот на реката Охајо, кој пак го вклучува сливот на реката Кентаки и така натаму. == Премини == Преминувањата преку потоци се места каде што потоците се пресекуваат со [[пат]]ишта, цевководи, железници или било што друго што може да го ограничи протокот на потокот во нормални услови или услови на поплава. Секоја објект над или во поток кој предизвикува ограничувања на движењето на рибите или други еколошки елементи може да претставува проблем. == Поврзано == * [[Аквадукт|Аквадукт (водоснабдување)]] * [[Плејферов закон]] * [[Речен екосистем]] == Наводи == {{Наводи|2}} [[Категорија:Потоци| ]] 7xyela5uvz3ih5wteq5apd8xwiqazbl 0 1061838 5649198 5646238 2026-10-23T17:12:24Z Gurther 105215 5649198 wikitext text/x-wiki {{Infobox Television | show_name = İntikam | image = 20 Dakika Logo.png | format = [[теленовела]] | director = | writer = | creator = | camera = [[Мултикамера]] | runtime = 90 минути | producer = | executive_producer = | editor = | cinematography = Ay Yapım | starring = [[Tuba Büyüküstün]]<br />[[İlker Aksum]]<br />[[Fırat Çelik]]<br />[[Bülent Emin Yarar]]<br />[[Müjde Uzman]]<br />[[İpek Bilgin]]<br />[[Ayten Uncuoğlu]]<br />[[Cihat Tamer]]<br />[[Metin Çekmez]] | language = [[Турски јазик|турски]] | network = Star TV | picture_format = 480i (SDTV) | audio_format = [[стерео]] | location = {{TUR}}, [[Истанбул]] }} '''20 Минути''' ({{langx|tr|20 Dakika}}) — турска телевизиска серија од продукцијата „Ay Yapım“, која се емитувала на турската телевизиска мрежа „Star TV“. [[Категорија:Турски телевизиски серии]] pwjwmu02dz8ky98kq9rru4jk3idch6b 5649200 5649198 2026-10-23T17:12:49Z Gurther 105215 5649200 wikitext text/x-wiki {{Без извори}}{{Infobox Television | show_name = İntikam | image = 20 Dakika Logo.png | format = [[теленовела]] | director = | writer = | creator = | camera = [[Мултикамера]] | runtime = 90 минути | producer = | executive_producer = | editor = | cinematography = Ay Yapım | starring = [[Tuba Büyüküstün]]<br />[[İlker Aksum]]<br />[[Fırat Çelik]]<br />[[Bülent Emin Yarar]]<br />[[Müjde Uzman]]<br />[[İpek Bilgin]]<br />[[Ayten Uncuoğlu]]<br />[[Cihat Tamer]]<br />[[Metin Çekmez]] | language = [[Турски јазик|турски]] | network = Star TV | picture_format = 480i (SDTV) | audio_format = [[стерео]] | location = {{TUR}}, [[Истанбул]] }} '''20 Минути''' ({{langx|tr|20 Dakika}}) — турска телевизиска серија од продукцијата „Ay Yapım“, која се емитувала на турската телевизиска мрежа „Star TV“. [[Категорија:Турски телевизиски серии]] 374wkjym6kevb5ex105g7gue72m6sqg 5649201 5649200 2026-10-23T17:13:35Z Gurther 105215 5649201 wikitext text/x-wiki {{Без извори}}{{Infobox Television | show_name = İntikam | image = 20 Dakika Logo.png | format = [[теленовела]] | director = | writer = | creator = | camera = [[Мултикамера]] | runtime = 90 минути | producer = | executive_producer = | editor = | cinematography = Ay Yapım | starring = [[Tuba Büyüküstün]]<br />[[İlker Aksum]]<br />[[Fırat Çelik]]<br />[[Bülent Emin Yarar]]<br />[[Müjde Uzman]]<br />[[İpek Bilgin]]<br />[[Ayten Uncuoğlu]]<br />[[Cihat Tamer]]<br />[[Metin Çekmez]] | language = [[Турски јазик|турски]] | network = Star TV | picture_format = 480i (SDTV) | audio_format = [[стерео]] | location = {{TUR}}, [[Истанбул]] }} '''20 Минути''' ({{langx|tr|20 Dakika}}) — турска телевизиска серија од продукцијата „Ay Yapım“, која се емитувала на турската телевизиска мрежа „Star TV“. {{Никулец}} [[Категорија:Турски телевизиски серии]] 856m9n8vb8axswe2gmtcxeo35l827u2 0 1062657 5649331 5558653 2026-10-24T08:30:38Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5649331 wikitext text/x-wiki {{Infobox language family |author=Тибетски јазици |altname= |ethnilocation=[[Тибетски народи]] |region=[[Тибет]], [[Кингај]], [[Сечуан]], [[Кашмир]], [[Балтистан]], [[Непал]], [[Сиким]], [[Бутан]] |familycolor=Sino-Tibetan |fam2=([[тибетско-бурмански јазици|тибетско-бурмански]]) |fam3=[[тибетско-канаурски јазици|тибетско-канаурски]] |fam4=[[бодски јазици|бодски]] |child1=''[[ладакиски јазик|ладакиски]]'' |child2=[[централнотибетски јазици|централнотибетски]] |child3=''[[амдотибетски јазик|амдотибетски]]'' |child4=''[[камс-тибетски јазик|камс]]'' |map=Tibet provinces.png |mapcaption=Историски тибетски покраини. }} '''Тибетските јазици''' се подгрупа на [[тибетско-бурмански јазици|тибетско-бурманските јазици]], кои се зборуваат претежно од [[Тибетски народи|Тибетските народи]], кои пак живеат во и околу [[Тибет]]. Јазиците се зборуваат во Тибет, [[Кина]], [[Бутан]], [[Непал]] и делови од [[Индија]]. Класичниот тибетски јазик е главен литургиски јазик, кој се користел за будистичката литература. Овие јазици претежно се пишуваат со [[тибетско писмо]]. Централнотибетските дијалекти од [[Ласа]], [[Кам]] и [[Амдо]] се гледаат како дијалекти на еден тибетски јазик, особено поради фактот што сите тие имаат една стандардна форма. [[Ѕонгка]], националниот јазик на Бутан, [[шерпски јазик|шерпскиот]], [[Сикимско-тибетски јазик|сикимско-тибетскиот]] и [[Ладакиски јазик|ладакискиот]] се сметаат за засебни јазици. Овие јазици ги зборуваат околу 8 милиони луѓе. Со проширувањето на [[Тибетски Будизам|Тибетскиот Будизам]] низ светот, тибетскиот јазик се проширил и во Западниот свет. Класичниот тибетски јазик не бил [[тонски јазик]], но некои дијалекти од централнотибетските и камско-тибетските јазици се '''тонски јазик|тонски'''. Амдотибетскиот и ладакискиот не се тонални. Тибетската морфологија, општо гледано, може да се смета за [[Аглутинативен јазик|аглутинативна]], иако класичниот тибетски бил [[аналитички јазик]]. == Јазици== Николас Турнадре ја дал следната класификација на тибетските јазици:<ref>*N. Tournadre (2005) "L'aire linguistique tibétaine et ses divers dialectes." ''Lalies'', 2005, n°25, p.&nbsp;7–56 [https://web.archive.org/web/20110628013703/http://tournadre.nicolas.free.fr/fichiers/2005-aire.pdf]</ref> *'''[[централнотибетски јазик]]''' *:базата на стандардниот тибетски јазик и ги опфаќа некои непалски дијалекти *'''[[камс-тибетски јазик]]''' *'''[[амдотибетски јазик]]''' *'''ѕонгка-лока''' *:[[ѕонгка]], [[локански јазик]], [[лакански јазик]], [[лајански јазик]], [[чочонгачански јазик]], [[брокатски јазик]], [[брокпански јазик]] и најверојатно [[чумбински јазик]] *'''ладаки-балти''' *:[[ладакиски јазик]], [[пурички јазик]], [[зангскариски јазик]], [[балтиски јазик]] *'''[[лахулиско-спитиски јазик]]''' *'''[[кјиронг-кагатејски јазик]]''' *'''шерпа-џирелски''' *:[[шерпски јазик]], [[џирелски јазик]] Според Бредли, овие јазици се класифицирани како:<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.isw.unibe.ch/tibet/ |title=Bradley (1997) |accessdate=2013-01-07 |archive-date=2006-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061001185948/http://www.isw.unibe.ch/tibet/CDTD.htm |url-status=dead }}</ref> *'''[[ладакиски јазик]]''' (нетонален) *'''[[амдотибетски јазик]]''' (со тево-чоне) (нетонален) *'''[[камс-тибетски јазик]]''' (тонален) *:"западноархаичен тибетски", заедно со [[балтиски јазик]] и [[пурички јазик]] *'''централнотибетски''' (делумно тонални) **'''[[лахули-спитиски јазик]]''' **:дијалектите од Ладак и Занскар, Лахул, Спити, Утараканд и Занда. **[[централнотибетски јазик']] **'''севернотибетски''' **'''јужнотибетски''' **:[[громански јазик]], [[сикимско-тибетски јазик]], [[шерпски јазик]] и [[џирелски јазик]] и некои јазици во Бутан:<br>[[ѕонгка]], [[адапски јазик]], [[брокатски јазик]], [[брокпански јазик]], [[чокангакански јазик]], [[лакански јазик]], [[лајански јазик]], [[лунанакански јазик]]. ==Наводи== {{Reflist}} == Литература == *{{Наведена книга | last = Beyer | first = Stephan V. | authorurl= | author = | title = The Classical Tibetan Language | publisher= SUNY Press | year = 1992 | isbn = 0-7914-1099-4}} *{{Наведена книга | last = Denwood | first = Philip | authorurl= | author = | title = Tibetan | publisher= John Benjamins Publishing | year = 1999 | isbn = 90-272-3803-0}} * {{Наведено списание | first=Philip | last=Denwood | title=Linguistics of the Himalayas and beyond | editor=Roland Bielmeie|editor2=Felix Haller | publisher=Walter de Gruyter | place= | pages=47–70 | year= 2007 | isbn=3-11-019828-2 }} *{{Наведена книга|last=van Driem|first=George|author=|title=Languages of the Himalayas: An Ethnolinguistic Handbook of the Greater Himalayan Region containing an Introduction to the Symbiotic Theory of Language|publisher=Brill|year=2001|isbn=9004103902|location=|pages=}} ==Поврзано== {{Портал|Јазик}} * [[Тибетско писмо]] * [[Тибетски јазик]] * [[Ѕонгка]] * [[Синотибетски јазици]] == Надворешни врски == *[http://www.isw2.unibe.ch/tibet/ Тибетски дијалекти] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090226210516/http://www.isw2.unibe.ch/tibet/ |date=2009-02-26 }} *[http://www.thdl.org/xml/show.php?xml=/collections/langling/languages/index.xml&l=9 Јазици од Тибетската Висорамнина и Хималаите] {{Семарх|url=https://archive.today/20070611152940/http://www.thdl.org/xml/show.php?xml=/collections/langling/languages/index.xml&l=9 |date=2007-06-11 }} *[http://eprints.soas.ac.uk/8964/1/Hill_2010_overview_of_Old_Tibetan_phonology.pdf Преглед на старотибетската синхронирана фонологија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130728192422/http://eprints.soas.ac.uk/8964/1/Hill_2010_overview_of_Old_Tibetan_phonology.pdf |date=2013-07-28 }} *[https://web.archive.org/web/20060625062409/http://www.people.cornell.edu/pages/hd34/TibHis.pdf Реконструкција на преиницијалите на пратибетскиот] {{СТ-јазик-никулец}} [[Категорија:Бодски јазици|*]] [[Категорија:Аглутинативни јазици]] [[Категорија:Јазици во Кина]] [[Категорија:Јазици во Индија]] ov180lhrmrv28kwgy6nb6h2m2di9dek 0 1066758 5649376 4919565 2026-10-24T11:14:37Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5649376 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Transhumanism h+.svg|мини|Логотип на трансхуманизмот]] '''Трансхуманизам''' (од [[лат.]] ''trans'' - „низ, над, преку“ и ''homo'' — „човек“) — [[Филозофија|филозофска мисла]], [[идеологија]] или глобално интелектуално и културно движење кое се залага за усовршувањето на [[Човек|човештвото]] преку подобрување на неговиот физички и ментален капацитет со помош на сите технолошки и научни достигнувања, односно за поништување на сето она што приврзаниците на ова движење го сметаат како непожелен и непотребен аспект од човековата сосотојба, како што се [[страдање]]то, [[болест]]а, [[стареење]]то, [[смрт]]а и слично <ref>[[Нашата постхумана иднина]]</ref>. Трансхуманистичките мислители освен можностите, ги проучуваат и последиците од развојот на технологијата и подобрувањето на човекот, како и другите емергентни технологии кои можат да влијаат врз целта на оваа филозофска мисла <ref name="Bostrom 2005">{{cite paper| author = [[Nick Bostrom|Bostrom, Nick]]| title = A history of transhumanist thought| date = 2005 | url = http://www.nickbostrom.com/papers/history.pdf| accessdate=2006-02-21}}</ref>. Трансхуманизмот се означува со симболите ''H +'' или ''h +'' и најчесто се смета за синоним на ''подобрување на човекот''. За првпат поимот „трансхуманизам“ бил воведен од страна на еден од првите професори по [[футурологија]], [[Фереидоун М. Есфандиари]] (познат како ''FM-2030''), во текот на своите предавање на темата ''"Нови концепти за човекот"'' низ универзитетите во [[Соединетите Американски Држави]]. Тој сметал дека трансхуманизмот е преоден стадиум во човековиот развој кој води до по-човештвото. Оваа хипотеза, претставувала основа британскиот филозоф [[Макс Мор]], кој ги поставил принципите на трансхуманизмот како футуристичка [[филозофија]] и ја организирал интелигенција во [[Калифорнија]] во текот на 90-тите години на [[XX век]], која прерасна во глобално трансхуманистичко движење <ref>Hughes, James (2004). Citizen Cyborg: Why Democratic Societies Must Respond to the Redesigned Human of the Future. Westview Press. ISBN 0-8133-4198-1. OCLC 56632213</ref><ref>Gelles, David (2009). Immortality 2.0: a silicon valley insider looks at California's Transhumanist movement</ref>. Трансхуманистите предвидуваат дека луѓето еден ден ќе се трансформираат во суштества со моќни интелектуални и физички способности со што ќе дојде до промена во способноста за апстрактно мислење, системите за комуникација за самоизразување и интеракциј, интроспекцијата, решавањето на проблеми, размената на идеи, општествените структури составени од многу соработувачки и натпреварувачки групи, од [[Семејство|семејств]]а до [[Нација|нации]]. До промена ќе дојде и во социјалната интеракција меѓу луѓето како и во големиот број на [[вредност]]и, општествени [[Норма|норми]] и [[Ритуал|ритули]] кои заедно ја создаваат основата на човечкото [[општество]]. Отука, човечките суштества ќе престанат да бидат [[луѓе]] и ќе се оформат во битија кои ќе го надминат денешното човештво во секој аспект. Овие човечки суштества со големи психофизчки способности во трансхуманистичката литература се именуваат како ''постлуѓе'' или ''полуѓе'' (на [[англиски]]: post-humans). Трансхуманистичката идеја за човековата иднина привлекла многу следбеници и критичари со различни перспективи. Трансхуманизмот е дефиниран од [[Френсис Фукујама]] како ''"опасната идеја на светот"'' <ref>[http://www.foreignpolicy.com/articles/2004/09/01/transhumanism Transhumanism]</ref>, а други заштитници, како Роналд Бејл го сметаат за ''"најхрабрата, дрска и идеалистичката надеж за иднината на човештвото"'' <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.reason.com/rb/rb082504.shtml |title=Transhumanism: The Most Dangerous Idea? |accessdate=2006-02-08 |archive-date=2006-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060208032306/http://www.reason.com/rb/rb082504.shtml |url-status=live }}</ref> == Извори == <references/> == Надворешни врски == * [http://mislaplus.tumblr.com/post/282723624/o Трансхуманизам Плус! Повеќе од Трансхуманизам?]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://falconseeker.wordpress.com/2012/07/23/%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BC/ Трансхуманизам] * [http://www.nickbostrom.com/ethics/values.html Transhumanist Values] * [http://lifeboat.com/ex/transhumanist.technologies Top Ten Transhumanist Technologies by Lifeboat Foundation Scientific Advisory Board member Michael Anissimov.] * [http://humanityplus.org/philosophy/transhumanist-declaration/ Transhumanist-declaration] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20171013031342/http://humanityplus.org/philosophy/transhumanist-declaration/ |date=2017-10-13 }} * [https://web.archive.org/web/20121230200503/http://www.aleph.se/Trans/Cultural/Philosophy/ Transhumanist Philosophy] [[Категорија:Трансхуманизам| ]] [[Категорија:Футурологија]] [[Категорија:Бесмртност]] [[Категорија:Идеологии]] [[Категорија:Нови технологии]] 5n06x80hn1ptf5io8xg5m4zb1z05a3u 0 1068121 5649138 4831080 2026-10-23T14:28:01Z Carshalton 30527 /* Шпанија - Нигерија */ 5649138 wikitext text/x-wiki {{Врати се|Светско првенство во фудбал 1998}} '''Светско првенство во фудбал 1998 - група Д''' била една од осумте групи во групната фаза на натпреварување на Светското првенство 1998. Натпреварите се одиграле од 12 до 24 јуни 1998 година. Учесници во оваа група биле {{NazNB|FUrep|ESP}}, {{NazNB|FUrep|NGA}}, {{NazNB|FUrep|PAR}} и {{NazNB|FUrep|BUL}}. Нигерија и Парагвај од оваа група минале натаму, пласирајќи се во осминафиналето, а Шпанија и Бугарија го завршиле своето учество во групната фаза. {{TOCright}} == Табела == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- !width=7%|{{Tooltip|Поз.|Позиции}} !width=27%|Репрезентација !width=10%|{{Tooltip|Бод|Бодови}} !width=7%|{{Tooltip|ОН|Одиграни натпревари}} !width=7%|{{Tooltip|П|Победи}} !width=7%|{{Tooltip|Н|Нерешени}} !width=7%|{{Tooltip|И|Изгубени}} !width=7%|{{Tooltip|ДГ|Постигнати голови}} !width=7%|{{Tooltip|ПГ|Примени голови}} !width=7%|{{Tooltip|ГР|Гол-разлика}} |- style="background:#ccffcc;" |1.|| style="text-align:left;" |{{fb|NGA}} |'''6''' || 3 || 2 || 0 || 1 || 5 || 5 || 0 |- style="background:#ccffcc;" |2.|| style="text-align:left;" |{{fb|PAR}} |'''5''' || 3 || 1 || 2 || 0 || 3 || 1 || +2 |- |3.|| style="text-align:left;" |{{fb|ESP}} |'''4''' || 3 || 1 || 1 || 1 || 8 || 4 || +4 |- |4.|| style="text-align:left;" |{{fb|BUL}} |'''1''' || 3 || 0 || 1 || 2 || 1 || 7 || -6 |} __TOC__ ==Натпревари== ===Парагвај - Бугарија=== <section begin=СП 1998 - Д1 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Парагвај - Бугарија|Парагвај - Бугарија]] |дата = {{Start date|1998|6|12|df=y}} |време = 14:30 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|PAR}} |резултат = 0–0 |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8728/ |екипа2 = {{fb|BUL}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стад де ла Мосон]] |локација = [[Монпелје]] |гледачи = 29,800 |судија = {{знамеикона|SAU}} [[Абдул Рахман Ал-Зеид]] }}<section end=СП 1998 - Д1 /> {| width=92% |- |{{Football kit | pattern_la = _par98a | pattern_b = _par98a | pattern_ra = _par98a | pattern_sh = _whitebottom | pattern_so = | leftarm = FFFFFF | body = FFFFFF | rightarm = FFFFFF | shorts = 0000FF | socks = FFFFFF | title = Парагвај }} |{{Football kit | pattern_la = _greenborder | pattern_b = _bul98a | pattern_ra = _greenborder | pattern_sh = | pattern_so = | leftarm = FF0000 | body = FF0000 | rightarm = FF0000 | shorts = FFFFFF | socks = FF0000 | title = Бугарија }} |} {| width="100%" |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Хосе Луис Чилаверт]] {{Капитен}} |- |RB ||'''16'''||[[Хулио Сесар Енсисо (фудбалер 1974)|Хулио Енсисо]] |- |CB ||'''4''' ||[[Карлос Гамара]] |- |CB ||'''5''' ||[[Селсо Ајала]] |- |LB ||'''11'''||[[Педро Сарабија]] |- |RM ||'''19'''||[[Карлос Моралес Сантос|Карлос Моралес]] || || {{suboff|43}} |- |CM ||'''10'''||[[Роберто Акуња]] |- |CM ||'''13'''||[[Карлос Паредес]] |- |LM ||'''21'''||[[Хорхе Луис Кампос]] || || {{suboff|78}} |- |CF ||'''15'''||[[Мигел Анхел Бенитес]] || {{yel|45}} |- |CF ||'''9''' ||[[Хосе Кардосо]] || || {{suboff|70}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''20'''||[[Денис Каниса]] || || {{subon|43}} |- |FW ||'''18'''||[[Сесар Аугусто Рамирес|Сесар Рамирес]] || || {{subon|70}} |- |MF ||'''7''' ||[[Хулио Сесар Јегрос]] || || {{subon|78}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan="4"|{{знамеикона|BRA}} [[Пауло Сесар Карпеџани]] |} |valign="top"|<!-- [[File:PAR-BUL 1998-06-12.svg|300px]] --> |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align="center" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Здравко Здравков]] |- |RB ||'''16'''||[[Анатоли Нанков]] || {{sent off|2|27|89}} |- |CB ||'''3''' ||[[Трифон Иванов]] {{Капитен}} || {{yel|73}} |- |CB ||'''6''' ||[[Златко Јанков]] |- |LB ||'''4''' ||[[Ивајло Петков]] |- |RM ||'''11'''||[[Илијан Илиев]] || || {{suboff|77}} |- |CM ||'''2''' ||[[Радостин Кишишев]] |- |CM ||'''5''' ||[[Ивајло Јорданов]] |- |LM ||'''10'''||[[Красимир Балаков]] |- |CF ||'''8''' ||[[Христо Стоичков]] || {{yel|45}} |- |CF ||'''9''' ||[[Љубослав Пенев]] || || {{suboff|68}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''7''' ||[[Емил Костадинов]] || || {{subon|68}} |- |MF ||'''18'''||[[Даниел Боримиров]] || || {{subon|77}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan="4"|[[Христо Бонев]] |} |} {| width=100% style="font-size: 90%" | '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:''' <br /> {{flagsport|RSA}} Ашмат Сали <br /> {{flagsport|KUW}} Хусаин Гаданфари <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br /> {{flagsport|RUS}} [[Николај Левников]] |} ===Шпанија - Нигерија=== <section begin=СП 1998 - Д2 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Шпанија - Нигерија|Шпанија - Нигерија]] |дата = {{Start date|1998|6|13|df=y}} |време = 14:30 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = 2–3 |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8728/ |екипа2 = {{fb|NGA}} |голови1 = [[Фернандо Јеро|Јеро]] {{goal|21}}<br />[[Раул Гонсалес|Раул]] {{goal|47}} |голови2 = {{goal|24}} [[Мутиу Адепоџу|Адепоџу]]<br />{{goal|73|авт.}} [[Андони Зубизарета|Зубизарета]]<br />{{goal|78}} [[Сандеј Олисех|Олисех]] |стадион = [[Стад де ла Божоар]] |локација = [[Нант]] |гледачи = 35,500 |судија = {{знамеикона|USA}} [[Есфандир Бахармаст]] }}<section end=СП 1998 - Д2 /> {| width=92% |- |{{Football kit | pattern_la = _esp9800a | pattern_b = _esp9800a | pattern_ra = _esp9800a | pattern_sh = _esp9800a | pattern_so = _esp9800a | leftarm = FFFFFF | body = FFFFFF | rightarm = FFFFFF | shorts = FFFFFF | socks = FFFFFF | title = Шпанија }} |{{Football kit | pattern_la = _nga98h | pattern_b = _vneck_nga98h | pattern_ra = _nga98h | pattern_sh = _whitesides | pattern_so = _nga98h | leftarm = 008751 | body = 008751 | rightarm = 008751 | shorts = 008751 | socks = 008751 | title = Нигерија }} |} {| width="100%" |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Андони Зубизарета]] {{Капитен}} |- |RB ||'''2''' ||[[Алберт Ферер]] || || {{suboff|45}} |- |CB ||'''14'''||[[Иван Кампо]] || {{yel|75}} |- |CB ||'''20'''||[[Мигел Анхел Надал]] || {{yel|59}} || {{suboff|77}} |- |CB ||'''4''' ||[[Рафаел Алкорта]] |- |LB ||'''12'''||[[Сержи Бархуан|Сержи]] |- |RM ||'''21'''||[[Луис Енрике Мартинес|Луис Енрике]] |- |CM ||'''6''' ||[[Фернандо Јеро]] |- |LM ||'''10'''||[[Раул Гонсалес|Раул]] |- |CF ||'''11'''||[[Алфонсо Перес|Алфонсо]] || || {{suboff|58}} |- |CF ||'''19'''||[[Кико (фудбалер 1992)|Кико]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''18'''||[[Гиљермо Амор]] || {{yel|56}} || {{subon|45}} |- |FW ||'''17'''||[[Хосеба Ечеберија]] || || {{subon|58}} |- |MF ||'''16'''||[[Алберт Селадес]] || || {{subon|77}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan="4"|[[Хавиер Клементе]] |} |valign="top"|<!-- [[File:ESP-NGA 1998-06-13.svg|300px]] --> |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align="center" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Питер Руфаи]] |- |RB ||'''2''' ||[[Моби Опараку]] || || {{suboff|70}} |- |CB ||'''5''' ||[[Уче Окечукву]] {{Капитен}} || {{yel|62}} |- |CB||'''6''' ||[[Тарибо Вест]] |- |LB ||'''3''' ||[[Селестин Бабајаро]] |- |RM ||'''7''' ||[[Финиди Џорџ]] |- |CM ||'''8''' ||[[Мутиу Адепоџу]] |- |CM ||'''15'''||[[Сандеј Олисех]] |- |LM ||'''11'''||[[Гарба Лавал]] || || {{suboff|90+3}} |- |SS ||'''10'''||[[Џеј Џеј Окоча]] |- |CF ||'''20'''||[[Виктор Икпеба]] || || {{suboff|83}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''9''' ||[[Рашид Јекини]] || || {{subon|70}} |- |MF ||'''13'''||[[Тиџани Бабангида]] || || {{subon|83}} |- |DF ||'''21'''||[[Годвин Окпара]] || || {{subon|90+3}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan="4"|{{flagsport|YUG (1992-2003)}} [[Бора Милутиновиќ]] |} |} {| width=100% style="font-size: 90%" | '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:''' <br />{{flagsport|CRI}} Луис Торес Ѕуњига <br />{{flagsport|BLR}} Јури Дупанов <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|RSA}} [[Ијан Меклеод (судија)|Ијан Меклеод]] |} ===Нигерија - Бугарија=== <section begin=СП 1998 - Д3 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Нигерија - Бугарија|Нигерија - Бугарија]] |дата = {{Start date|1998|6|19|df=y}} |време = 17:30 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|NGA}} |резултат = 1–0 |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8747/ |екипа2 = {{fb|BUL}} |голови1 = [[Виктор Икпеба|Икпеба]] {{goal|28}} |голови2 = |стадион = [[Паркот на принцовите]] |локација = [[Париз]] |гледачи = 45,500 |судија = {{знамеикона|CHL}} [[Марио Санчес Јантен]] }}<section end=СП 1998 - Д3 /> {| width=92% |- |{{Football kit | pattern_la = _nga98h | pattern_b = _vneck_nga98h | pattern_ra = _nga98h | pattern_sh = _whitesides | pattern_so = _nga98h | leftarm = 008751 | body = 008751 | rightarm = 008751 | shorts = 008751 | socks = 008751 | title = Нигерија }} |{{Football kit | pattern_la = _greenborder | pattern_b = _bul98h | pattern_ra = _greenborder | pattern_sh = | pattern_so = | leftarm = FFFFFF | body = FFFFFF | rightarm = FFFFFF | shorts = FFFFFF | socks = FFFFFF | title = Бугарија }} |} {| width="100%" |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Петер Руфаи]] |- |RB ||'''8''' ||[[Мутиу Адепоџу]] || {{yel|20}} |- |CB ||'''5''' ||[[Уче Окечукву]] {{Капитен}} || {{yel|44}} |- |CB ||'''6''' ||[[Тарибо Вест]] |- |LB ||'''3''' ||[[Селестин Бабајаро]] |- |DM ||'''15'''||[[Сандеј Олисех]] |- |RM ||'''7''' ||[[Финиди Џорџ]] || || {{suboff|84}} |- |LM ||'''11'''||[[Гарба Лавал]] |- |AM ||'''10'''||[[Џеј Џеј Окоча]] || {{yel|70}} |- |CF ||'''14'''||[[Даниел Амокачи]] || || {{suboff|67}} |- |CF ||'''20'''||[[Виктор Икпеба]] || {{yel|49}} || {{suboff|75}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''4''' ||[[Нванкво Кану]] || || {{subon|67}} |- |FW ||'''9''' ||[[Рашид Јекини]] || || {{subon|75}} |- |MF ||'''13'''||[[Тиџани Бабангида]] || || {{subon|84}} |- |colspan=3|'''Селекторr:''' |- |colspan="4"|{{flagsport|YUG (1992-2003)}} [[Бора Милутиновиќ]] |} |valign="top"|<!-- [[File:NGA-BUL 1998-06-19.svg|300px]] --> |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align="center" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Здравко Здравков]] |- |RB ||'''2''' ||[[Радостин Кишишев]] || {{yel|78}} |- |CB ||'''13'''||[[Гошо Гинчев]] |- |CB ||'''3''' ||[[Трифон Иванов]] {{Капитен}} |- |LB ||'''4''' ||[[Ивајло Петков]] |- |RM ||'''11'''||[[Илијан Илиев]] || {{yel|66}} || {{suboff|66}} |- |CM ||'''6''' ||[[Златко Јанков]] || || {{suboff|84}} |- |CM ||'''14'''||[[Маријан Христов]] || || {{suboff|45}} |- |LM ||'''10'''||[[Красимир Балаков]] |- |CF ||'''8''' ||[[Христо Стоичков]] |- |CF ||'''7''' ||[[Емил Костадинов]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''18'''||[[Даниел Боримиров]] || || {{subon|45}} |- |FW ||'''9''' ||[[Љубослав Пенев]] || || {{subon|66}} |- |FW ||'''19'''||[[Георги Бачев]] || || {{subon|84}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan="4"|[[Христо Бонев]] |} |} {| width=100% style="font-size: 90%" | '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:''' <br />{{flagsport|CHL}} Хорхе Дијас Галвес <br />{{flagsport|BRA}} Арналдо Пинто <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|BRA}} [[Марсио Резенде]] |} ===Шпанија - Парагвај=== <section begin=СП 1998 - Д4 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Шпанија - Парагвај|Шпанија - Парагвај]] |дата = {{Start date|1998|6|19|df=y}} |време = 21:00 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = 0–0 |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8748/ |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стад Жофроа Гишар]] |локација = [[Сент-Етјен]] |гледачи = 30,600 |судија = {{знамеикона|RSA}} [[Ијан Меклеод]] }}<section end=СП 1998 - Д4 /> {| width=92% |- |{{Football kit | pattern_la = _esp9800 | pattern_b = _esp9800h | pattern_ra = _esp9800 | pattern_sh = _esp9800 | pattern_so = _esp9800 | leftarm = ED1C24 | body = ED1C24 | rightarm = ED1C24 | shorts = 003060 | socks = 003060 | title = Шпанија }} |{{Football kit | pattern_la = _par98a | pattern_b = _par98a | pattern_ra = _par98a | pattern_sh = _bluebottom | pattern_so = | leftarm = FFFFFF | body = FFFFFF | rightarm = FFFFFF | shorts = FFFFFF | socks = FFFFFF | title = Парагвај }} |} {| width="100%" |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Андони Зубизарета]] {{Капитен}} |- |RB ||'''15'''||[[Хуан Карлос Агилера]] |- |CB ||'''5''' ||[[Абеларо Фернандес|Абелардо]] || || {{suboff|56}} |- |CB ||'''4''' ||[[Рафаел Алкорта]] |- |LB ||'''12'''||[[Сержи Бархуан|Сержи]] || {{yel|8}} |- |RM ||'''17'''||[[Хосеба Ечеберија]] |- |CM ||'''6''' ||[[Фернандо Јеро]] |- |CM ||'''18'''||[[Гиљермо Амор]] |- |LM ||'''21'''||[[Луис Енрике Мартинес|Луис Енрике]] |- |CF ||'''9''' ||[[Хуан Антонио Пици]] || || {{suboff|52}} |- |CF ||'''10'''||[[Раул Гонсалес|Раул]] || || {{suboff|65}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''7'''||[[Фернандо Мориентес]] || || {{subon|52}} |- |MF ||'''16'''||[[Алберт Селадес]] || || {{subon|56}} |- |FW ||'''19'''||[[Кико Нарваес|Кико]] || {{yel|87}} || {{subon|65}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan="4"|[[Хавиер Клементе]] |} |valign="top"|<!-- [[File:ESP-PAR 1998-06-19.svg|300px]] --> |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align="center" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Хосе Луис Чилаверт]] {{Капитен}} |- |RB ||'''2''' ||[[Франсиско Арсе]] || {{yel|76}} |- |CB ||'''20'''||[[Денис Каниса]] |- |CB ||'''5''' ||[[Селсо Ајала]] || {{yel|30}} || {{suboff|73}} |- |CB ||'''4''' ||[[Карлос Гамара]] |- |LB ||'''11'''||[[Педро Сарабија]] |- |CM ||'''16'''||[[Хулио Сесар Енсисо (фудбалер 1974)|Хулио Енсисо]] |- |CM ||'''10'''||[[Роберто Акуња]] |- |AM ||'''21'''||[[Хорхе Луис Кампос]] || || {{suboff|45}} |- |CF ||'''15'''||[[Мигел Анхел Бенитес]] |- |CF ||'''8''' ||[[Аристидес Рохас]] || || {{suboff|83}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''13'''||[[Карлос Паредес]] || || {{subon|45}} |- |MF ||'''7''' ||[[Хулиос Сесар Јегрос]] || || {{subon|73}} |- |FW ||'''18'''||[[Сесар Аугусто Рамирес|Сесар Рамирес]] || || {{subon|83}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan="4"|{{знамеикона|BRA}} [[Пауло Сесар Карпеџани]] |} |} {| width=100% style="font-size: 90%" | '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:''' <br />{{flagsport|RSA}} Аристидис Крис Солдатос <br />{{flagsport|JAM}} Овен Пауел <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|USA}} [[Есфандир Бахармаст]] |} ===Нигерија - Парагвај=== <section begin=СП 1998 - Д5 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Нигерија - Парагвај|Нигерија - Парагвај]] |дата = {{Start date|1998|6|24|df=y}} |време = 21:00 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|NGA}} |резултат = 1–3 |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8748/ |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = [[Вилсон Орума|Орума]] {{goal|11}} |голови2 = {{goal|{{0}}1}} [[Селсо Ајала|Ајала]]<br />{{goal|58}} [[Мигел Анхел Бенитес|Бенитес]]<br />{{goal|86}} [[Хосе Кардосо|Кардосо]] |стадион = [[Стадион Мунисипал|Стад де Тулуза]] |локација = [[Тулуз]] |гледачи = 33,500 |судија = {{знамеикона|THA}} [[Пиром Ун-Прасерт]] }}<section end=СП 1998 - Д5 /> {| width=92% |- |{{Football kit | pattern_la = _nga98h | pattern_b = _vneck_nga98h | pattern_ra = _nga98h | pattern_sh = _greensides | pattern_so = _nga98a | leftarm = 008751 | body = 008751 | rightarm = 008751 | shorts = FFFFFF | socks = FFFFFF | title = Нигерија }} |{{Football kit | pattern_la = _par98h | pattern_b = _par98h | pattern_ra = _par98h | pattern_sh = _whitebottom | pattern_so = | leftarm = FF0000 | body = FF0000 | rightarm = FF0000 | shorts = 0000FF | socks = 0000FF | title = Парагвај }} |} {| width="100%" |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Петер Руфаи]] {{Капитен}} |- |RB ||'''16'''||[[Уче Окафор]] |- |CB ||'''17'''||[[Августин Егуавон]] || {{yel|25}} |- |CB ||'''6''' ||[[Тарибо Вест]] |- |LB ||'''19'''||[[Бен Ироха]] || {{yel|38}} |- |RM ||'''13'''||[[Тиџани Бабангида]] |- |CM ||'''18'''||[[Вилсон Орума]] || || {{suboff|68}} |- |CM ||'''15'''||[[Сандеј Олисех]] || || {{suboff|46}} |- |LM ||'''11'''||[[Гарба Лавал]] |- |CF ||'''9''' ||[[Рашид Јекини]] |- |CF ||'''4''' ||[[Нванкво Кану]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''21'''||[[Годвин Окпара]] || || {{subon|46}} |- |MF ||'''7''' ||[[Финиди Џорџ]] || || {{subon|68}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan="4"|{{flagsport|YUG (1992-2003)}} [[Бора Милутиновиќ]] |} |valign="top"|<!-- [[File:NGA-PAR 1998-06-24.svg|300px]] --> |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align="center" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Хосе Луис Чилаверт]] {{Капитен}} |- |RB ||'''2''' ||[[Франсиско Арсе]] |- |CB ||'''20'''||[[Денис Каниса]] || || {{suboff|55}} |- |CB ||'''5''' ||[[Селсо Ајала]] |- |CB ||'''4''' ||[[Карлос Гамара]] |- |LB ||'''11'''||[[Педро Сарабија]] |- |CM ||'''16'''||[[Хулио Сесар Енсисо (фудбалер 1974)|Хулио Енсисо]] |- |CM ||'''10'''||[[Карлос Паредес]] |- |RF ||'''15'''||[[Мигел Анхел Бенитес]] || || {{suboff|67}} |- |CF ||'''9''' ||[[Хосе Кардосо]] |- |LF ||'''17''' ||[[Уго Брисуела]] || || {{suboff|77}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''7''' ||[[Хулио Сесар Јегрос]] || || {{subon|55}} |- |MF ||'''10'''||[[Роберто Акуња]] || || {{subon|67}} |- |FW ||'''8''' ||[[Аристидес Рохас]] || || {{subon|77}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan="4"|{{знамеикона|BRA}} [[Пауло Сесар Карпеџани]] |} |} {| width=100% style="font-size: 90%" | '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:''' <br /> {{flagsport|OMA}} Мохамед Ал Мусави <br /> {{flagsport|SWE}} Микаел Нилсон <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br /> {{flagsport|JPN}} [[Масајоши Окада]] |} ===Шпанија - Бугарија=== <section begin=СП 1998 - Д6 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Шпанија - Бугарија|Шпанија - Бугарија]] |дата = {{Start date|1998|6|24|df=y}} |време = 21:00 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = 6–1 |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8761/ |екипа2 = {{fb|BUL}} |голови1 = [[Фернандо Јеро|Јеро]] {{goal|{{0}}6|пен.}}<br />[[Луис Енрике Мартинес|Луис Енрике]] {{goal|18}}<br />[[Фернандо Мориентес|Мориентес]] {{goal|55}}, {{goal|81}}<br />[[Георги Бачев|Бачев]] {{goal|88|авт.}}<br />[[Кико Нарваес|Кико]] {{goal|90+4}} |голови2 = {{goal|58}} [[Емил Костадинов|Костадинов]] |стадион = [[Стад Феликс Боларт]] |локација = [[Ланс]] |гледачи = 38,100 |судија = {{знамеикона|NED}} [[Марио ван дер Енде]] }}<section end=СП 1998 - Д6 /> {| width=92% |- |{{Football kit | pattern_la = _esp9800 | pattern_b = _esp9800h | pattern_ra = _esp9800 | pattern_sh = _esp9800 | pattern_so = _esp9800 | leftarm = ED1C24 | body = ED1C24 | rightarm = ED1C24 | shorts = 003060 | socks = 003060 | title = Шпанија }} |{{Football kit | pattern_la = _greenborder | pattern_b = _bul98h | pattern_ra = _greenborder | pattern_sh = | pattern_so = | leftarm = FFFFFF | body = FFFFFF | rightarm = FFFFFF | shorts = 008751 | socks = FFFFFF | title = Бугарија }} |} {| width="100%" |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Андони Зубизарета]] {{Капитен}} |- |RB ||'''15'''||[[Хуан Карлос Агилера]] || {{yel|16}} |- |CB ||'''20'''||[[Мигел Анхел Надал]] |- |CB ||'''4''' ||[[Рафаел Алкорта]] |- |LB ||'''12'''||[[Сержи Бархуан|Сержи]] |- |RM ||'''17'''||[[Хосеба Ечеберија]] || || {{suboff|50}} |- |CM ||'''6''' ||[[Фернандо Јеро]] |- |CM ||'''18'''||[[Гиљермо Амор]] |- |LM ||'''21'''||[[Луис Енрике Мартинес|Луис Енрике]] || || {{suboff|69}} |- |CF ||'''7''' ||[[Фернандо Мориентес]] |- |CF ||'''11'''||[[Алфонсо Перес|Алфонсо]] || || {{suboff|65}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''10'''||[[Раул Гонсалес|Раул]] || || {{subon|50}} |- |FW ||'''19'''||[[Кико Нарваес|Кико]] || || {{subon|65}} |- |MF ||'''8''' ||[[Хулен Гереро]] || {{yel|73}} || {{subon|69}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan="4"|[[Хавиер Клементе]] |} |valign="top"|<!-- [[File:ESP-BUL 1998-06-24.svg|300px]] --> |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align="center" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Здавко Здравков]] |- |RB ||'''16'''||[[Анатоли Нанков]] || || {{suboff|28}} |- |CB ||'''13'''||[[Гошо Гинчев]] |- |CB ||'''3''' ||[[Трифон Иванов]] {{Капитен}} |- |LB ||'''2''' ||[[Радостин Кишишев]] |- |RM ||'''18'''||[[Даниел Боримиров]] |- |CM ||'''5''' ||[[Ивајло Јорданов]] |- |CM ||'''10'''||[[Красимир Балаков]] || || {{suboff|61}} |- |LM ||'''19'''||[[Георги Бачев]] || {{yel|85}} |- |CF ||'''8''' ||[[Христо Стоичков]] || || {{suboff|46}} |- |CF ||'''7''' ||[[Емил Костадинов]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''9''' ||[[Љубослав Пенев]] || {{yel|45}} || {{subon|28}} |- |MF ||'''11'''||[[Илијан Илиев]] || || {{subon|45}} |- |MF ||'''14'''||[[Маријан Христов]] || || {{subon|61}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan="4"|[[Христо Бонев]] |} |} {| width=100% style="font-size: 90%" | '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:''' <br />{{flagsport|ROU}} Николае Григореску <br />{{flagsport|ARG}} Клаудио Роси <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|RUS}} [[Николај Левников]] |} {{ФИФА Светско првенство 1998}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал 1998|Група Д]] duzpo6cmfif9y2za1kejhd3ud9dg3co 5649139 5649138 2026-10-23T14:28:14Z Carshalton 30527 /* Шпанија - Нигерија */ 5649139 wikitext text/x-wiki {{Врати се|Светско првенство во фудбал 1998}} '''Светско првенство во фудбал 1998 - група Д''' била една од осумте групи во групната фаза на натпреварување на Светското првенство 1998. Натпреварите се одиграле од 12 до 24 јуни 1998 година. Учесници во оваа група биле {{NazNB|FUrep|ESP}}, {{NazNB|FUrep|NGA}}, {{NazNB|FUrep|PAR}} и {{NazNB|FUrep|BUL}}. Нигерија и Парагвај од оваа група минале натаму, пласирајќи се во осминафиналето, а Шпанија и Бугарија го завршиле своето учество во групната фаза. {{TOCright}} == Табела == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- !width=7%|{{Tooltip|Поз.|Позиции}} !width=27%|Репрезентација !width=10%|{{Tooltip|Бод|Бодови}} !width=7%|{{Tooltip|ОН|Одиграни натпревари}} !width=7%|{{Tooltip|П|Победи}} !width=7%|{{Tooltip|Н|Нерешени}} !width=7%|{{Tooltip|И|Изгубени}} !width=7%|{{Tooltip|ДГ|Постигнати голови}} !width=7%|{{Tooltip|ПГ|Примени голови}} !width=7%|{{Tooltip|ГР|Гол-разлика}} |- style="background:#ccffcc;" |1.|| style="text-align:left;" |{{fb|NGA}} |'''6''' || 3 || 2 || 0 || 1 || 5 || 5 || 0 |- style="background:#ccffcc;" |2.|| style="text-align:left;" |{{fb|PAR}} |'''5''' || 3 || 1 || 2 || 0 || 3 || 1 || +2 |- |3.|| style="text-align:left;" |{{fb|ESP}} |'''4''' || 3 || 1 || 1 || 1 || 8 || 4 || +4 |- |4.|| style="text-align:left;" |{{fb|BUL}} |'''1''' || 3 || 0 || 1 || 2 || 1 || 7 || -6 |} __TOC__ ==Натпревари== ===Парагвај - Бугарија=== <section begin=СП 1998 - Д1 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Парагвај - Бугарија|Парагвај - Бугарија]] |дата = {{Start date|1998|6|12|df=y}} |време = 14:30 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|PAR}} |резултат = 0–0 |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8728/ |екипа2 = {{fb|BUL}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стад де ла Мосон]] |локација = [[Монпелје]] |гледачи = 29,800 |судија = {{знамеикона|SAU}} [[Абдул Рахман Ал-Зеид]] }}<section end=СП 1998 - Д1 /> {| width=92% |- |{{Football kit | pattern_la = _par98a | pattern_b = _par98a | pattern_ra = _par98a | pattern_sh = _whitebottom | pattern_so = | leftarm = FFFFFF | body = FFFFFF | rightarm = FFFFFF | shorts = 0000FF | socks = FFFFFF | title = Парагвај }} |{{Football kit | pattern_la = _greenborder | pattern_b = _bul98a | pattern_ra = _greenborder | pattern_sh = | pattern_so = | leftarm = FF0000 | body = FF0000 | rightarm = FF0000 | shorts = FFFFFF | socks = FF0000 | title = Бугарија }} |} {| width="100%" |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Хосе Луис Чилаверт]] {{Капитен}} |- |RB ||'''16'''||[[Хулио Сесар Енсисо (фудбалер 1974)|Хулио Енсисо]] |- |CB ||'''4''' ||[[Карлос Гамара]] |- |CB ||'''5''' ||[[Селсо Ајала]] |- |LB ||'''11'''||[[Педро Сарабија]] |- |RM ||'''19'''||[[Карлос Моралес Сантос|Карлос Моралес]] || || {{suboff|43}} |- |CM ||'''10'''||[[Роберто Акуња]] |- |CM ||'''13'''||[[Карлос Паредес]] |- |LM ||'''21'''||[[Хорхе Луис Кампос]] || || {{suboff|78}} |- |CF ||'''15'''||[[Мигел Анхел Бенитес]] || {{yel|45}} |- |CF ||'''9''' ||[[Хосе Кардосо]] || || {{suboff|70}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''20'''||[[Денис Каниса]] || || {{subon|43}} |- |FW ||'''18'''||[[Сесар Аугусто Рамирес|Сесар Рамирес]] || || {{subon|70}} |- |MF ||'''7''' ||[[Хулио Сесар Јегрос]] || || {{subon|78}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan="4"|{{знамеикона|BRA}} [[Пауло Сесар Карпеџани]] |} |valign="top"|<!-- [[File:PAR-BUL 1998-06-12.svg|300px]] --> |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align="center" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Здравко Здравков]] |- |RB ||'''16'''||[[Анатоли Нанков]] || {{sent off|2|27|89}} |- |CB ||'''3''' ||[[Трифон Иванов]] {{Капитен}} || {{yel|73}} |- |CB ||'''6''' ||[[Златко Јанков]] |- |LB ||'''4''' ||[[Ивајло Петков]] |- |RM ||'''11'''||[[Илијан Илиев]] || || {{suboff|77}} |- |CM ||'''2''' ||[[Радостин Кишишев]] |- |CM ||'''5''' ||[[Ивајло Јорданов]] |- |LM ||'''10'''||[[Красимир Балаков]] |- |CF ||'''8''' ||[[Христо Стоичков]] || {{yel|45}} |- |CF ||'''9''' ||[[Љубослав Пенев]] || || {{suboff|68}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''7''' ||[[Емил Костадинов]] || || {{subon|68}} |- |MF ||'''18'''||[[Даниел Боримиров]] || || {{subon|77}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan="4"|[[Христо Бонев]] |} |} {| width=100% style="font-size: 90%" | '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:''' <br /> {{flagsport|RSA}} Ашмат Сали <br /> {{flagsport|KUW}} Хусаин Гаданфари <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br /> {{flagsport|RUS}} [[Николај Левников]] |} ===Шпанија - Нигерија=== <section begin=СП 1998 - Д2 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Шпанија - Нигерија|Шпанија - Нигерија]] |дата = {{Start date|1998|6|13|df=y}} |време = 14:30 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = 2–3 |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8728/ |екипа2 = {{fb|NGA}} |голови1 = [[Фернандо Јеро|Јеро]] {{goal|21}}<br />[[Раул Гонсалес|Раул]] {{goal|47}} |голови2 = {{goal|24}} [[Мутиу Адепоџу|Адепоџу]]<br />{{goal|73|авт.}} [[Андони Зубизарета|Зубизарета]]<br />{{goal|78}} [[Сандеј Олисех|Олисех]] |стадион = [[Стад де ла Божоар]] |локација = [[Нант]] |гледачи = 35,500 |судија = {{знамеикона|USA}} [[Есфандир Бахармаст]] }}<section end=СП 1998 - Д2 /> {| width=92% |- |{{Football kit | pattern_la = _esp9800a | pattern_b = _esp9800a | pattern_ra = _esp9800a | pattern_sh = _esp9800a | pattern_so = _esp9800a | leftarm = FFFFFF | body = FFFFFF | rightarm = FFFFFF | shorts = FFFFFF | socks = FFFFFF | title = Шпанија }} |{{Football kit | pattern_la = _nga98h | pattern_b = _vneck_nga98h | pattern_ra = _nga98h | pattern_sh = _whitesides | pattern_so = _nga98h | leftarm = 008751 | body = 008751 | rightarm = 008751 | shorts = 008751 | socks = 008751 | title = Нигерија }} |} {| width="100%" |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Андони Зубизарета]] {{Капитен}} |- |RB ||'''2''' ||[[Алберт Ферер]] || || {{suboff|45}} |- |CB ||'''14'''||[[Иван Кампо]] || {{yel|75}} |- |CB ||'''20'''||[[Мигел Анхел Надал]] || {{yel|59}} || {{suboff|77}} |- |CB ||'''4''' ||[[Рафаел Алкорта]] |- |LB ||'''12'''||[[Сержи Бархуан|Сержи]] |- |RM ||'''21'''||[[Луис Енрике Мартинес|Луис Енрике]] |- |CM ||'''6''' ||[[Фернандо Јеро]] |- |LM ||'''10'''||[[Раул Гонсалес|Раул]] |- |CF ||'''11'''||[[Алфонсо Перес|Алфонсо]] || || {{suboff|58}} |- |CF ||'''19'''||[[Кико (фудбалер 1972)|Кико]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''18'''||[[Гиљермо Амор]] || {{yel|56}} || {{subon|45}} |- |FW ||'''17'''||[[Хосеба Ечеберија]] || || {{subon|58}} |- |MF ||'''16'''||[[Алберт Селадес]] || || {{subon|77}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan="4"|[[Хавиер Клементе]] |} |valign="top"|<!-- [[File:ESP-NGA 1998-06-13.svg|300px]] --> |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align="center" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Питер Руфаи]] |- |RB ||'''2''' ||[[Моби Опараку]] || || {{suboff|70}} |- |CB ||'''5''' ||[[Уче Окечукву]] {{Капитен}} || {{yel|62}} |- |CB||'''6''' ||[[Тарибо Вест]] |- |LB ||'''3''' ||[[Селестин Бабајаро]] |- |RM ||'''7''' ||[[Финиди Џорџ]] |- |CM ||'''8''' ||[[Мутиу Адепоџу]] |- |CM ||'''15'''||[[Сандеј Олисех]] |- |LM ||'''11'''||[[Гарба Лавал]] || || {{suboff|90+3}} |- |SS ||'''10'''||[[Џеј Џеј Окоча]] |- |CF ||'''20'''||[[Виктор Икпеба]] || || {{suboff|83}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''9''' ||[[Рашид Јекини]] || || {{subon|70}} |- |MF ||'''13'''||[[Тиџани Бабангида]] || || {{subon|83}} |- |DF ||'''21'''||[[Годвин Окпара]] || || {{subon|90+3}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan="4"|{{flagsport|YUG (1992-2003)}} [[Бора Милутиновиќ]] |} |} {| width=100% style="font-size: 90%" | '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:''' <br />{{flagsport|CRI}} Луис Торес Ѕуњига <br />{{flagsport|BLR}} Јури Дупанов <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|RSA}} [[Ијан Меклеод (судија)|Ијан Меклеод]] |} ===Нигерија - Бугарија=== <section begin=СП 1998 - Д3 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Нигерија - Бугарија|Нигерија - Бугарија]] |дата = {{Start date|1998|6|19|df=y}} |време = 17:30 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|NGA}} |резултат = 1–0 |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8747/ |екипа2 = {{fb|BUL}} |голови1 = [[Виктор Икпеба|Икпеба]] {{goal|28}} |голови2 = |стадион = [[Паркот на принцовите]] |локација = [[Париз]] |гледачи = 45,500 |судија = {{знамеикона|CHL}} [[Марио Санчес Јантен]] }}<section end=СП 1998 - Д3 /> {| width=92% |- |{{Football kit | pattern_la = _nga98h | pattern_b = _vneck_nga98h | pattern_ra = _nga98h | pattern_sh = _whitesides | pattern_so = _nga98h | leftarm = 008751 | body = 008751 | rightarm = 008751 | shorts = 008751 | socks = 008751 | title = Нигерија }} |{{Football kit | pattern_la = _greenborder | pattern_b = _bul98h | pattern_ra = _greenborder | pattern_sh = | pattern_so = | leftarm = FFFFFF | body = FFFFFF | rightarm = FFFFFF | shorts = FFFFFF | socks = FFFFFF | title = Бугарија }} |} {| width="100%" |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Петер Руфаи]] |- |RB ||'''8''' ||[[Мутиу Адепоџу]] || {{yel|20}} |- |CB ||'''5''' ||[[Уче Окечукву]] {{Капитен}} || {{yel|44}} |- |CB ||'''6''' ||[[Тарибо Вест]] |- |LB ||'''3''' ||[[Селестин Бабајаро]] |- |DM ||'''15'''||[[Сандеј Олисех]] |- |RM ||'''7''' ||[[Финиди Џорџ]] || || {{suboff|84}} |- |LM ||'''11'''||[[Гарба Лавал]] |- |AM ||'''10'''||[[Џеј Џеј Окоча]] || {{yel|70}} |- |CF ||'''14'''||[[Даниел Амокачи]] || || {{suboff|67}} |- |CF ||'''20'''||[[Виктор Икпеба]] || {{yel|49}} || {{suboff|75}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''4''' ||[[Нванкво Кану]] || || {{subon|67}} |- |FW ||'''9''' ||[[Рашид Јекини]] || || {{subon|75}} |- |MF ||'''13'''||[[Тиџани Бабангида]] || || {{subon|84}} |- |colspan=3|'''Селекторr:''' |- |colspan="4"|{{flagsport|YUG (1992-2003)}} [[Бора Милутиновиќ]] |} |valign="top"|<!-- [[File:NGA-BUL 1998-06-19.svg|300px]] --> |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align="center" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Здравко Здравков]] |- |RB ||'''2''' ||[[Радостин Кишишев]] || {{yel|78}} |- |CB ||'''13'''||[[Гошо Гинчев]] |- |CB ||'''3''' ||[[Трифон Иванов]] {{Капитен}} |- |LB ||'''4''' ||[[Ивајло Петков]] |- |RM ||'''11'''||[[Илијан Илиев]] || {{yel|66}} || {{suboff|66}} |- |CM ||'''6''' ||[[Златко Јанков]] || || {{suboff|84}} |- |CM ||'''14'''||[[Маријан Христов]] || || {{suboff|45}} |- |LM ||'''10'''||[[Красимир Балаков]] |- |CF ||'''8''' ||[[Христо Стоичков]] |- |CF ||'''7''' ||[[Емил Костадинов]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''18'''||[[Даниел Боримиров]] || || {{subon|45}} |- |FW ||'''9''' ||[[Љубослав Пенев]] || || {{subon|66}} |- |FW ||'''19'''||[[Георги Бачев]] || || {{subon|84}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan="4"|[[Христо Бонев]] |} |} {| width=100% style="font-size: 90%" | '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:''' <br />{{flagsport|CHL}} Хорхе Дијас Галвес <br />{{flagsport|BRA}} Арналдо Пинто <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|BRA}} [[Марсио Резенде]] |} ===Шпанија - Парагвај=== <section begin=СП 1998 - Д4 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Шпанија - Парагвај|Шпанија - Парагвај]] |дата = {{Start date|1998|6|19|df=y}} |време = 21:00 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = 0–0 |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8748/ |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стад Жофроа Гишар]] |локација = [[Сент-Етјен]] |гледачи = 30,600 |судија = {{знамеикона|RSA}} [[Ијан Меклеод]] }}<section end=СП 1998 - Д4 /> {| width=92% |- |{{Football kit | pattern_la = _esp9800 | pattern_b = _esp9800h | pattern_ra = _esp9800 | pattern_sh = _esp9800 | pattern_so = _esp9800 | leftarm = ED1C24 | body = ED1C24 | rightarm = ED1C24 | shorts = 003060 | socks = 003060 | title = Шпанија }} |{{Football kit | pattern_la = _par98a | pattern_b = _par98a | pattern_ra = _par98a | pattern_sh = _bluebottom | pattern_so = | leftarm = FFFFFF | body = FFFFFF | rightarm = FFFFFF | shorts = FFFFFF | socks = FFFFFF | title = Парагвај }} |} {| width="100%" |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Андони Зубизарета]] {{Капитен}} |- |RB ||'''15'''||[[Хуан Карлос Агилера]] |- |CB ||'''5''' ||[[Абеларо Фернандес|Абелардо]] || || {{suboff|56}} |- |CB ||'''4''' ||[[Рафаел Алкорта]] |- |LB ||'''12'''||[[Сержи Бархуан|Сержи]] || {{yel|8}} |- |RM ||'''17'''||[[Хосеба Ечеберија]] |- |CM ||'''6''' ||[[Фернандо Јеро]] |- |CM ||'''18'''||[[Гиљермо Амор]] |- |LM ||'''21'''||[[Луис Енрике Мартинес|Луис Енрике]] |- |CF ||'''9''' ||[[Хуан Антонио Пици]] || || {{suboff|52}} |- |CF ||'''10'''||[[Раул Гонсалес|Раул]] || || {{suboff|65}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''7'''||[[Фернандо Мориентес]] || || {{subon|52}} |- |MF ||'''16'''||[[Алберт Селадес]] || || {{subon|56}} |- |FW ||'''19'''||[[Кико Нарваес|Кико]] || {{yel|87}} || {{subon|65}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan="4"|[[Хавиер Клементе]] |} |valign="top"|<!-- [[File:ESP-PAR 1998-06-19.svg|300px]] --> |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align="center" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Хосе Луис Чилаверт]] {{Капитен}} |- |RB ||'''2''' ||[[Франсиско Арсе]] || {{yel|76}} |- |CB ||'''20'''||[[Денис Каниса]] |- |CB ||'''5''' ||[[Селсо Ајала]] || {{yel|30}} || {{suboff|73}} |- |CB ||'''4''' ||[[Карлос Гамара]] |- |LB ||'''11'''||[[Педро Сарабија]] |- |CM ||'''16'''||[[Хулио Сесар Енсисо (фудбалер 1974)|Хулио Енсисо]] |- |CM ||'''10'''||[[Роберто Акуња]] |- |AM ||'''21'''||[[Хорхе Луис Кампос]] || || {{suboff|45}} |- |CF ||'''15'''||[[Мигел Анхел Бенитес]] |- |CF ||'''8''' ||[[Аристидес Рохас]] || || {{suboff|83}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''13'''||[[Карлос Паредес]] || || {{subon|45}} |- |MF ||'''7''' ||[[Хулиос Сесар Јегрос]] || || {{subon|73}} |- |FW ||'''18'''||[[Сесар Аугусто Рамирес|Сесар Рамирес]] || || {{subon|83}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan="4"|{{знамеикона|BRA}} [[Пауло Сесар Карпеџани]] |} |} {| width=100% style="font-size: 90%" | '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:''' <br />{{flagsport|RSA}} Аристидис Крис Солдатос <br />{{flagsport|JAM}} Овен Пауел <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|USA}} [[Есфандир Бахармаст]] |} ===Нигерија - Парагвај=== <section begin=СП 1998 - Д5 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Нигерија - Парагвај|Нигерија - Парагвај]] |дата = {{Start date|1998|6|24|df=y}} |време = 21:00 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|NGA}} |резултат = 1–3 |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8748/ |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = [[Вилсон Орума|Орума]] {{goal|11}} |голови2 = {{goal|{{0}}1}} [[Селсо Ајала|Ајала]]<br />{{goal|58}} [[Мигел Анхел Бенитес|Бенитес]]<br />{{goal|86}} [[Хосе Кардосо|Кардосо]] |стадион = [[Стадион Мунисипал|Стад де Тулуза]] |локација = [[Тулуз]] |гледачи = 33,500 |судија = {{знамеикона|THA}} [[Пиром Ун-Прасерт]] }}<section end=СП 1998 - Д5 /> {| width=92% |- |{{Football kit | pattern_la = _nga98h | pattern_b = _vneck_nga98h | pattern_ra = _nga98h | pattern_sh = _greensides | pattern_so = _nga98a | leftarm = 008751 | body = 008751 | rightarm = 008751 | shorts = FFFFFF | socks = FFFFFF | title = Нигерија }} |{{Football kit | pattern_la = _par98h | pattern_b = _par98h | pattern_ra = _par98h | pattern_sh = _whitebottom | pattern_so = | leftarm = FF0000 | body = FF0000 | rightarm = FF0000 | shorts = 0000FF | socks = 0000FF | title = Парагвај }} |} {| width="100%" |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Петер Руфаи]] {{Капитен}} |- |RB ||'''16'''||[[Уче Окафор]] |- |CB ||'''17'''||[[Августин Егуавон]] || {{yel|25}} |- |CB ||'''6''' ||[[Тарибо Вест]] |- |LB ||'''19'''||[[Бен Ироха]] || {{yel|38}} |- |RM ||'''13'''||[[Тиџани Бабангида]] |- |CM ||'''18'''||[[Вилсон Орума]] || || {{suboff|68}} |- |CM ||'''15'''||[[Сандеј Олисех]] || || {{suboff|46}} |- |LM ||'''11'''||[[Гарба Лавал]] |- |CF ||'''9''' ||[[Рашид Јекини]] |- |CF ||'''4''' ||[[Нванкво Кану]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''21'''||[[Годвин Окпара]] || || {{subon|46}} |- |MF ||'''7''' ||[[Финиди Џорџ]] || || {{subon|68}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan="4"|{{flagsport|YUG (1992-2003)}} [[Бора Милутиновиќ]] |} |valign="top"|<!-- [[File:NGA-PAR 1998-06-24.svg|300px]] --> |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align="center" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Хосе Луис Чилаверт]] {{Капитен}} |- |RB ||'''2''' ||[[Франсиско Арсе]] |- |CB ||'''20'''||[[Денис Каниса]] || || {{suboff|55}} |- |CB ||'''5''' ||[[Селсо Ајала]] |- |CB ||'''4''' ||[[Карлос Гамара]] |- |LB ||'''11'''||[[Педро Сарабија]] |- |CM ||'''16'''||[[Хулио Сесар Енсисо (фудбалер 1974)|Хулио Енсисо]] |- |CM ||'''10'''||[[Карлос Паредес]] |- |RF ||'''15'''||[[Мигел Анхел Бенитес]] || || {{suboff|67}} |- |CF ||'''9''' ||[[Хосе Кардосо]] |- |LF ||'''17''' ||[[Уго Брисуела]] || || {{suboff|77}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''7''' ||[[Хулио Сесар Јегрос]] || || {{subon|55}} |- |MF ||'''10'''||[[Роберто Акуња]] || || {{subon|67}} |- |FW ||'''8''' ||[[Аристидес Рохас]] || || {{subon|77}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan="4"|{{знамеикона|BRA}} [[Пауло Сесар Карпеџани]] |} |} {| width=100% style="font-size: 90%" | '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:''' <br /> {{flagsport|OMA}} Мохамед Ал Мусави <br /> {{flagsport|SWE}} Микаел Нилсон <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br /> {{flagsport|JPN}} [[Масајоши Окада]] |} ===Шпанија - Бугарија=== <section begin=СП 1998 - Д6 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Шпанија - Бугарија|Шпанија - Бугарија]] |дата = {{Start date|1998|6|24|df=y}} |време = 21:00 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = 6–1 |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8761/ |екипа2 = {{fb|BUL}} |голови1 = [[Фернандо Јеро|Јеро]] {{goal|{{0}}6|пен.}}<br />[[Луис Енрике Мартинес|Луис Енрике]] {{goal|18}}<br />[[Фернандо Мориентес|Мориентес]] {{goal|55}}, {{goal|81}}<br />[[Георги Бачев|Бачев]] {{goal|88|авт.}}<br />[[Кико Нарваес|Кико]] {{goal|90+4}} |голови2 = {{goal|58}} [[Емил Костадинов|Костадинов]] |стадион = [[Стад Феликс Боларт]] |локација = [[Ланс]] |гледачи = 38,100 |судија = {{знамеикона|NED}} [[Марио ван дер Енде]] }}<section end=СП 1998 - Д6 /> {| width=92% |- |{{Football kit | pattern_la = _esp9800 | pattern_b = _esp9800h | pattern_ra = _esp9800 | pattern_sh = _esp9800 | pattern_so = _esp9800 | leftarm = ED1C24 | body = ED1C24 | rightarm = ED1C24 | shorts = 003060 | socks = 003060 | title = Шпанија }} |{{Football kit | pattern_la = _greenborder | pattern_b = _bul98h | pattern_ra = _greenborder | pattern_sh = | pattern_so = | leftarm = FFFFFF | body = FFFFFF | rightarm = FFFFFF | shorts = 008751 | socks = FFFFFF | title = Бугарија }} |} {| width="100%" |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Андони Зубизарета]] {{Капитен}} |- |RB ||'''15'''||[[Хуан Карлос Агилера]] || {{yel|16}} |- |CB ||'''20'''||[[Мигел Анхел Надал]] |- |CB ||'''4''' ||[[Рафаел Алкорта]] |- |LB ||'''12'''||[[Сержи Бархуан|Сержи]] |- |RM ||'''17'''||[[Хосеба Ечеберија]] || || {{suboff|50}} |- |CM ||'''6''' ||[[Фернандо Јеро]] |- |CM ||'''18'''||[[Гиљермо Амор]] |- |LM ||'''21'''||[[Луис Енрике Мартинес|Луис Енрике]] || || {{suboff|69}} |- |CF ||'''7''' ||[[Фернандо Мориентес]] |- |CF ||'''11'''||[[Алфонсо Перес|Алфонсо]] || || {{suboff|65}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''10'''||[[Раул Гонсалес|Раул]] || || {{subon|50}} |- |FW ||'''19'''||[[Кико Нарваес|Кико]] || || {{subon|65}} |- |MF ||'''8''' ||[[Хулен Гереро]] || {{yel|73}} || {{subon|69}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan="4"|[[Хавиер Клементе]] |} |valign="top"|<!-- [[File:ESP-BUL 1998-06-24.svg|300px]] --> |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align="center" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Здавко Здравков]] |- |RB ||'''16'''||[[Анатоли Нанков]] || || {{suboff|28}} |- |CB ||'''13'''||[[Гошо Гинчев]] |- |CB ||'''3''' ||[[Трифон Иванов]] {{Капитен}} |- |LB ||'''2''' ||[[Радостин Кишишев]] |- |RM ||'''18'''||[[Даниел Боримиров]] |- |CM ||'''5''' ||[[Ивајло Јорданов]] |- |CM ||'''10'''||[[Красимир Балаков]] || || {{suboff|61}} |- |LM ||'''19'''||[[Георги Бачев]] || {{yel|85}} |- |CF ||'''8''' ||[[Христо Стоичков]] || || {{suboff|46}} |- |CF ||'''7''' ||[[Емил Костадинов]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''9''' ||[[Љубослав Пенев]] || {{yel|45}} || {{subon|28}} |- |MF ||'''11'''||[[Илијан Илиев]] || || {{subon|45}} |- |MF ||'''14'''||[[Маријан Христов]] || || {{subon|61}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan="4"|[[Христо Бонев]] |} |} {| width=100% style="font-size: 90%" | '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:''' <br />{{flagsport|ROU}} Николае Григореску <br />{{flagsport|ARG}} Клаудио Роси <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|RUS}} [[Николај Левников]] |} {{ФИФА Светско првенство 1998}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал 1998|Група Д]] l0e20m2h05l8974udacjvvw3zgkk41c 5649140 5649139 2026-10-23T14:29:30Z Carshalton 30527 /* Шпанија - Парагвај */ 5649140 wikitext text/x-wiki {{Врати се|Светско првенство во фудбал 1998}} '''Светско првенство во фудбал 1998 - група Д''' била една од осумте групи во групната фаза на натпреварување на Светското првенство 1998. Натпреварите се одиграле од 12 до 24 јуни 1998 година. Учесници во оваа група биле {{NazNB|FUrep|ESP}}, {{NazNB|FUrep|NGA}}, {{NazNB|FUrep|PAR}} и {{NazNB|FUrep|BUL}}. Нигерија и Парагвај од оваа група минале натаму, пласирајќи се во осминафиналето, а Шпанија и Бугарија го завршиле своето учество во групната фаза. {{TOCright}} == Табела == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- !width=7%|{{Tooltip|Поз.|Позиции}} !width=27%|Репрезентација !width=10%|{{Tooltip|Бод|Бодови}} !width=7%|{{Tooltip|ОН|Одиграни натпревари}} !width=7%|{{Tooltip|П|Победи}} !width=7%|{{Tooltip|Н|Нерешени}} !width=7%|{{Tooltip|И|Изгубени}} !width=7%|{{Tooltip|ДГ|Постигнати голови}} !width=7%|{{Tooltip|ПГ|Примени голови}} !width=7%|{{Tooltip|ГР|Гол-разлика}} |- style="background:#ccffcc;" |1.|| style="text-align:left;" |{{fb|NGA}} |'''6''' || 3 || 2 || 0 || 1 || 5 || 5 || 0 |- style="background:#ccffcc;" |2.|| style="text-align:left;" |{{fb|PAR}} |'''5''' || 3 || 1 || 2 || 0 || 3 || 1 || +2 |- |3.|| style="text-align:left;" |{{fb|ESP}} |'''4''' || 3 || 1 || 1 || 1 || 8 || 4 || +4 |- |4.|| style="text-align:left;" |{{fb|BUL}} |'''1''' || 3 || 0 || 1 || 2 || 1 || 7 || -6 |} __TOC__ ==Натпревари== ===Парагвај - Бугарија=== <section begin=СП 1998 - Д1 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Парагвај - Бугарија|Парагвај - Бугарија]] |дата = {{Start date|1998|6|12|df=y}} |време = 14:30 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|PAR}} |резултат = 0–0 |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8728/ |екипа2 = {{fb|BUL}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стад де ла Мосон]] |локација = [[Монпелје]] |гледачи = 29,800 |судија = {{знамеикона|SAU}} [[Абдул Рахман Ал-Зеид]] }}<section end=СП 1998 - Д1 /> {| width=92% |- |{{Football kit | pattern_la = _par98a | pattern_b = _par98a | pattern_ra = _par98a | pattern_sh = _whitebottom | pattern_so = | leftarm = FFFFFF | body = FFFFFF | rightarm = FFFFFF | shorts = 0000FF | socks = FFFFFF | title = Парагвај }} |{{Football kit | pattern_la = _greenborder | pattern_b = _bul98a | pattern_ra = _greenborder | pattern_sh = | pattern_so = | leftarm = FF0000 | body = FF0000 | rightarm = FF0000 | shorts = FFFFFF | socks = FF0000 | title = Бугарија }} |} {| width="100%" |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Хосе Луис Чилаверт]] {{Капитен}} |- |RB ||'''16'''||[[Хулио Сесар Енсисо (фудбалер 1974)|Хулио Енсисо]] |- |CB ||'''4''' ||[[Карлос Гамара]] |- |CB ||'''5''' ||[[Селсо Ајала]] |- |LB ||'''11'''||[[Педро Сарабија]] |- |RM ||'''19'''||[[Карлос Моралес Сантос|Карлос Моралес]] || || {{suboff|43}} |- |CM ||'''10'''||[[Роберто Акуња]] |- |CM ||'''13'''||[[Карлос Паредес]] |- |LM ||'''21'''||[[Хорхе Луис Кампос]] || || {{suboff|78}} |- |CF ||'''15'''||[[Мигел Анхел Бенитес]] || {{yel|45}} |- |CF ||'''9''' ||[[Хосе Кардосо]] || || {{suboff|70}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''20'''||[[Денис Каниса]] || || {{subon|43}} |- |FW ||'''18'''||[[Сесар Аугусто Рамирес|Сесар Рамирес]] || || {{subon|70}} |- |MF ||'''7''' ||[[Хулио Сесар Јегрос]] || || {{subon|78}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan="4"|{{знамеикона|BRA}} [[Пауло Сесар Карпеџани]] |} |valign="top"|<!-- [[File:PAR-BUL 1998-06-12.svg|300px]] --> |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align="center" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Здравко Здравков]] |- |RB ||'''16'''||[[Анатоли Нанков]] || {{sent off|2|27|89}} |- |CB ||'''3''' ||[[Трифон Иванов]] {{Капитен}} || {{yel|73}} |- |CB ||'''6''' ||[[Златко Јанков]] |- |LB ||'''4''' ||[[Ивајло Петков]] |- |RM ||'''11'''||[[Илијан Илиев]] || || {{suboff|77}} |- |CM ||'''2''' ||[[Радостин Кишишев]] |- |CM ||'''5''' ||[[Ивајло Јорданов]] |- |LM ||'''10'''||[[Красимир Балаков]] |- |CF ||'''8''' ||[[Христо Стоичков]] || {{yel|45}} |- |CF ||'''9''' ||[[Љубослав Пенев]] || || {{suboff|68}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''7''' ||[[Емил Костадинов]] || || {{subon|68}} |- |MF ||'''18'''||[[Даниел Боримиров]] || || {{subon|77}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan="4"|[[Христо Бонев]] |} |} {| width=100% style="font-size: 90%" | '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:''' <br /> {{flagsport|RSA}} Ашмат Сали <br /> {{flagsport|KUW}} Хусаин Гаданфари <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br /> {{flagsport|RUS}} [[Николај Левников]] |} ===Шпанија - Нигерија=== <section begin=СП 1998 - Д2 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Шпанија - Нигерија|Шпанија - Нигерија]] |дата = {{Start date|1998|6|13|df=y}} |време = 14:30 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = 2–3 |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8728/ |екипа2 = {{fb|NGA}} |голови1 = [[Фернандо Јеро|Јеро]] {{goal|21}}<br />[[Раул Гонсалес|Раул]] {{goal|47}} |голови2 = {{goal|24}} [[Мутиу Адепоџу|Адепоџу]]<br />{{goal|73|авт.}} [[Андони Зубизарета|Зубизарета]]<br />{{goal|78}} [[Сандеј Олисех|Олисех]] |стадион = [[Стад де ла Божоар]] |локација = [[Нант]] |гледачи = 35,500 |судија = {{знамеикона|USA}} [[Есфандир Бахармаст]] }}<section end=СП 1998 - Д2 /> {| width=92% |- |{{Football kit | pattern_la = _esp9800a | pattern_b = _esp9800a | pattern_ra = _esp9800a | pattern_sh = _esp9800a | pattern_so = _esp9800a | leftarm = FFFFFF | body = FFFFFF | rightarm = FFFFFF | shorts = FFFFFF | socks = FFFFFF | title = Шпанија }} |{{Football kit | pattern_la = _nga98h | pattern_b = _vneck_nga98h | pattern_ra = _nga98h | pattern_sh = _whitesides | pattern_so = _nga98h | leftarm = 008751 | body = 008751 | rightarm = 008751 | shorts = 008751 | socks = 008751 | title = Нигерија }} |} {| width="100%" |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Андони Зубизарета]] {{Капитен}} |- |RB ||'''2''' ||[[Алберт Ферер]] || || {{suboff|45}} |- |CB ||'''14'''||[[Иван Кампо]] || {{yel|75}} |- |CB ||'''20'''||[[Мигел Анхел Надал]] || {{yel|59}} || {{suboff|77}} |- |CB ||'''4''' ||[[Рафаел Алкорта]] |- |LB ||'''12'''||[[Сержи Бархуан|Сержи]] |- |RM ||'''21'''||[[Луис Енрике Мартинес|Луис Енрике]] |- |CM ||'''6''' ||[[Фернандо Јеро]] |- |LM ||'''10'''||[[Раул Гонсалес|Раул]] |- |CF ||'''11'''||[[Алфонсо Перес|Алфонсо]] || || {{suboff|58}} |- |CF ||'''19'''||[[Кико (фудбалер 1972)|Кико]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''18'''||[[Гиљермо Амор]] || {{yel|56}} || {{subon|45}} |- |FW ||'''17'''||[[Хосеба Ечеберија]] || || {{subon|58}} |- |MF ||'''16'''||[[Алберт Селадес]] || || {{subon|77}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan="4"|[[Хавиер Клементе]] |} |valign="top"|<!-- [[File:ESP-NGA 1998-06-13.svg|300px]] --> |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align="center" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Питер Руфаи]] |- |RB ||'''2''' ||[[Моби Опараку]] || || {{suboff|70}} |- |CB ||'''5''' ||[[Уче Окечукву]] {{Капитен}} || {{yel|62}} |- |CB||'''6''' ||[[Тарибо Вест]] |- |LB ||'''3''' ||[[Селестин Бабајаро]] |- |RM ||'''7''' ||[[Финиди Џорџ]] |- |CM ||'''8''' ||[[Мутиу Адепоџу]] |- |CM ||'''15'''||[[Сандеј Олисех]] |- |LM ||'''11'''||[[Гарба Лавал]] || || {{suboff|90+3}} |- |SS ||'''10'''||[[Џеј Џеј Окоча]] |- |CF ||'''20'''||[[Виктор Икпеба]] || || {{suboff|83}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''9''' ||[[Рашид Јекини]] || || {{subon|70}} |- |MF ||'''13'''||[[Тиџани Бабангида]] || || {{subon|83}} |- |DF ||'''21'''||[[Годвин Окпара]] || || {{subon|90+3}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan="4"|{{flagsport|YUG (1992-2003)}} [[Бора Милутиновиќ]] |} |} {| width=100% style="font-size: 90%" | '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:''' <br />{{flagsport|CRI}} Луис Торес Ѕуњига <br />{{flagsport|BLR}} Јури Дупанов <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|RSA}} [[Ијан Меклеод (судија)|Ијан Меклеод]] |} ===Нигерија - Бугарија=== <section begin=СП 1998 - Д3 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Нигерија - Бугарија|Нигерија - Бугарија]] |дата = {{Start date|1998|6|19|df=y}} |време = 17:30 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|NGA}} |резултат = 1–0 |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8747/ |екипа2 = {{fb|BUL}} |голови1 = [[Виктор Икпеба|Икпеба]] {{goal|28}} |голови2 = |стадион = [[Паркот на принцовите]] |локација = [[Париз]] |гледачи = 45,500 |судија = {{знамеикона|CHL}} [[Марио Санчес Јантен]] }}<section end=СП 1998 - Д3 /> {| width=92% |- |{{Football kit | pattern_la = _nga98h | pattern_b = _vneck_nga98h | pattern_ra = _nga98h | pattern_sh = _whitesides | pattern_so = _nga98h | leftarm = 008751 | body = 008751 | rightarm = 008751 | shorts = 008751 | socks = 008751 | title = Нигерија }} |{{Football kit | pattern_la = _greenborder | pattern_b = _bul98h | pattern_ra = _greenborder | pattern_sh = | pattern_so = | leftarm = FFFFFF | body = FFFFFF | rightarm = FFFFFF | shorts = FFFFFF | socks = FFFFFF | title = Бугарија }} |} {| width="100%" |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Петер Руфаи]] |- |RB ||'''8''' ||[[Мутиу Адепоџу]] || {{yel|20}} |- |CB ||'''5''' ||[[Уче Окечукву]] {{Капитен}} || {{yel|44}} |- |CB ||'''6''' ||[[Тарибо Вест]] |- |LB ||'''3''' ||[[Селестин Бабајаро]] |- |DM ||'''15'''||[[Сандеј Олисех]] |- |RM ||'''7''' ||[[Финиди Џорџ]] || || {{suboff|84}} |- |LM ||'''11'''||[[Гарба Лавал]] |- |AM ||'''10'''||[[Џеј Џеј Окоча]] || {{yel|70}} |- |CF ||'''14'''||[[Даниел Амокачи]] || || {{suboff|67}} |- |CF ||'''20'''||[[Виктор Икпеба]] || {{yel|49}} || {{suboff|75}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''4''' ||[[Нванкво Кану]] || || {{subon|67}} |- |FW ||'''9''' ||[[Рашид Јекини]] || || {{subon|75}} |- |MF ||'''13'''||[[Тиџани Бабангида]] || || {{subon|84}} |- |colspan=3|'''Селекторr:''' |- |colspan="4"|{{flagsport|YUG (1992-2003)}} [[Бора Милутиновиќ]] |} |valign="top"|<!-- [[File:NGA-BUL 1998-06-19.svg|300px]] --> |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align="center" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Здравко Здравков]] |- |RB ||'''2''' ||[[Радостин Кишишев]] || {{yel|78}} |- |CB ||'''13'''||[[Гошо Гинчев]] |- |CB ||'''3''' ||[[Трифон Иванов]] {{Капитен}} |- |LB ||'''4''' ||[[Ивајло Петков]] |- |RM ||'''11'''||[[Илијан Илиев]] || {{yel|66}} || {{suboff|66}} |- |CM ||'''6''' ||[[Златко Јанков]] || || {{suboff|84}} |- |CM ||'''14'''||[[Маријан Христов]] || || {{suboff|45}} |- |LM ||'''10'''||[[Красимир Балаков]] |- |CF ||'''8''' ||[[Христо Стоичков]] |- |CF ||'''7''' ||[[Емил Костадинов]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''18'''||[[Даниел Боримиров]] || || {{subon|45}} |- |FW ||'''9''' ||[[Љубослав Пенев]] || || {{subon|66}} |- |FW ||'''19'''||[[Георги Бачев]] || || {{subon|84}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan="4"|[[Христо Бонев]] |} |} {| width=100% style="font-size: 90%" | '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:''' <br />{{flagsport|CHL}} Хорхе Дијас Галвес <br />{{flagsport|BRA}} Арналдо Пинто <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|BRA}} [[Марсио Резенде]] |} ===Шпанија - Парагвај=== <section begin=СП 1998 - Д4 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Шпанија - Парагвај|Шпанија - Парагвај]] |дата = {{Start date|1998|6|19|df=y}} |време = 21:00 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = 0–0 |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8748/ |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стад Жофроа Гишар]] |локација = [[Сент-Етјен]] |гледачи = 30,600 |судија = {{знамеикона|RSA}} [[Ијан Меклеод]] }}<section end=СП 1998 - Д4 /> {| width=92% |- |{{Football kit | pattern_la = _esp9800 | pattern_b = _esp9800h | pattern_ra = _esp9800 | pattern_sh = _esp9800 | pattern_so = _esp9800 | leftarm = ED1C24 | body = ED1C24 | rightarm = ED1C24 | shorts = 003060 | socks = 003060 | title = Шпанија }} |{{Football kit | pattern_la = _par98a | pattern_b = _par98a | pattern_ra = _par98a | pattern_sh = _bluebottom | pattern_so = | leftarm = FFFFFF | body = FFFFFF | rightarm = FFFFFF | shorts = FFFFFF | socks = FFFFFF | title = Парагвај }} |} {| width="100%" |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Андони Субисарета]] {{Капитен}} |- |RB ||'''15'''||[[Хуан Карлос Агилера]] |- |CB ||'''5''' ||[[Абелардо Фернандес|Абелардо]] || || {{suboff|56}} |- |CB ||'''4''' ||[[Рафаел Алкорта]] |- |LB ||'''12'''||[[Сержи Бархуан|Сержи]] || {{yel|8}} |- |RM ||'''17'''||[[Хосеба Ечеберија]] |- |CM ||'''6''' ||[[Фернандо Јеро]] |- |CM ||'''18'''||[[Гиљермо Амор]] |- |LM ||'''21'''||[[Луис Енрике Мартинес|Луис Енрике]] |- |CF ||'''9''' ||[[Хуан Антонио Пици]] || || {{suboff|52}} |- |CF ||'''10'''||[[Раул Гонсалес|Раул]] || || {{suboff|65}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''7'''||[[Фернандо Мориентес]] || || {{subon|52}} |- |MF ||'''16'''||[[Алберт Селадес]] || || {{subon|56}} |- |FW ||'''19'''||[[Кико (фудбалер 1972)|Кико]] || {{yel|87}} || {{subon|65}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan="4"|[[Хавиер Клементе]] |} |valign="top"|<!-- [[File:ESP-PAR 1998-06-19.svg|300px]] --> |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align="center" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Хосе Луис Чилаверт]] {{Капитен}} |- |RB ||'''2''' ||[[Франсиско Арсе]] || {{yel|76}} |- |CB ||'''20'''||[[Денис Каниса]] |- |CB ||'''5''' ||[[Селсо Ајала]] || {{yel|30}} || {{suboff|73}} |- |CB ||'''4''' ||[[Карлос Гамара]] |- |LB ||'''11'''||[[Педро Сарабија]] |- |CM ||'''16'''||[[Хулио Сесар Енсисо (фудбалер 1974)|Хулио Енсисо]] |- |CM ||'''10'''||[[Роберто Акуња]] |- |AM ||'''21'''||[[Хорхе Луис Кампос]] || || {{suboff|45}} |- |CF ||'''15'''||[[Мигел Анхел Бенитес]] |- |CF ||'''8''' ||[[Аристидес Рохас]] || || {{suboff|83}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''13'''||[[Карлос Паредес]] || || {{subon|45}} |- |MF ||'''7''' ||[[Хулиос Сесар Јегрос]] || || {{subon|73}} |- |FW ||'''18'''||[[Сесар Аугусто Рамирес|Сесар Рамирес]] || || {{subon|83}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan="4"|{{знамеикона|BRA}} [[Пауло Сесар Карпеџани]] |} |} {| width=100% style="font-size: 90%" | '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:''' <br />{{flagsport|RSA}} Аристидис Крис Солдатос <br />{{flagsport|JAM}} Овен Пауел <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|USA}} [[Есфандир Бахармаст]] |} ===Нигерија - Парагвај=== <section begin=СП 1998 - Д5 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Нигерија - Парагвај|Нигерија - Парагвај]] |дата = {{Start date|1998|6|24|df=y}} |време = 21:00 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|NGA}} |резултат = 1–3 |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8748/ |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = [[Вилсон Орума|Орума]] {{goal|11}} |голови2 = {{goal|{{0}}1}} [[Селсо Ајала|Ајала]]<br />{{goal|58}} [[Мигел Анхел Бенитес|Бенитес]]<br />{{goal|86}} [[Хосе Кардосо|Кардосо]] |стадион = [[Стадион Мунисипал|Стад де Тулуза]] |локација = [[Тулуз]] |гледачи = 33,500 |судија = {{знамеикона|THA}} [[Пиром Ун-Прасерт]] }}<section end=СП 1998 - Д5 /> {| width=92% |- |{{Football kit | pattern_la = _nga98h | pattern_b = _vneck_nga98h | pattern_ra = _nga98h | pattern_sh = _greensides | pattern_so = _nga98a | leftarm = 008751 | body = 008751 | rightarm = 008751 | shorts = FFFFFF | socks = FFFFFF | title = Нигерија }} |{{Football kit | pattern_la = _par98h | pattern_b = _par98h | pattern_ra = _par98h | pattern_sh = _whitebottom | pattern_so = | leftarm = FF0000 | body = FF0000 | rightarm = FF0000 | shorts = 0000FF | socks = 0000FF | title = Парагвај }} |} {| width="100%" |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Петер Руфаи]] {{Капитен}} |- |RB ||'''16'''||[[Уче Окафор]] |- |CB ||'''17'''||[[Августин Егуавон]] || {{yel|25}} |- |CB ||'''6''' ||[[Тарибо Вест]] |- |LB ||'''19'''||[[Бен Ироха]] || {{yel|38}} |- |RM ||'''13'''||[[Тиџани Бабангида]] |- |CM ||'''18'''||[[Вилсон Орума]] || || {{suboff|68}} |- |CM ||'''15'''||[[Сандеј Олисех]] || || {{suboff|46}} |- |LM ||'''11'''||[[Гарба Лавал]] |- |CF ||'''9''' ||[[Рашид Јекини]] |- |CF ||'''4''' ||[[Нванкво Кану]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''21'''||[[Годвин Окпара]] || || {{subon|46}} |- |MF ||'''7''' ||[[Финиди Џорџ]] || || {{subon|68}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan="4"|{{flagsport|YUG (1992-2003)}} [[Бора Милутиновиќ]] |} |valign="top"|<!-- [[File:NGA-PAR 1998-06-24.svg|300px]] --> |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align="center" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Хосе Луис Чилаверт]] {{Капитен}} |- |RB ||'''2''' ||[[Франсиско Арсе]] |- |CB ||'''20'''||[[Денис Каниса]] || || {{suboff|55}} |- |CB ||'''5''' ||[[Селсо Ајала]] |- |CB ||'''4''' ||[[Карлос Гамара]] |- |LB ||'''11'''||[[Педро Сарабија]] |- |CM ||'''16'''||[[Хулио Сесар Енсисо (фудбалер 1974)|Хулио Енсисо]] |- |CM ||'''10'''||[[Карлос Паредес]] |- |RF ||'''15'''||[[Мигел Анхел Бенитес]] || || {{suboff|67}} |- |CF ||'''9''' ||[[Хосе Кардосо]] |- |LF ||'''17''' ||[[Уго Брисуела]] || || {{suboff|77}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''7''' ||[[Хулио Сесар Јегрос]] || || {{subon|55}} |- |MF ||'''10'''||[[Роберто Акуња]] || || {{subon|67}} |- |FW ||'''8''' ||[[Аристидес Рохас]] || || {{subon|77}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan="4"|{{знамеикона|BRA}} [[Пауло Сесар Карпеџани]] |} |} {| width=100% style="font-size: 90%" | '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:''' <br /> {{flagsport|OMA}} Мохамед Ал Мусави <br /> {{flagsport|SWE}} Микаел Нилсон <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br /> {{flagsport|JPN}} [[Масајоши Окада]] |} ===Шпанија - Бугарија=== <section begin=СП 1998 - Д6 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Шпанија - Бугарија|Шпанија - Бугарија]] |дата = {{Start date|1998|6|24|df=y}} |време = 21:00 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = 6–1 |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8761/ |екипа2 = {{fb|BUL}} |голови1 = [[Фернандо Јеро|Јеро]] {{goal|{{0}}6|пен.}}<br />[[Луис Енрике Мартинес|Луис Енрике]] {{goal|18}}<br />[[Фернандо Мориентес|Мориентес]] {{goal|55}}, {{goal|81}}<br />[[Георги Бачев|Бачев]] {{goal|88|авт.}}<br />[[Кико Нарваес|Кико]] {{goal|90+4}} |голови2 = {{goal|58}} [[Емил Костадинов|Костадинов]] |стадион = [[Стад Феликс Боларт]] |локација = [[Ланс]] |гледачи = 38,100 |судија = {{знамеикона|NED}} [[Марио ван дер Енде]] }}<section end=СП 1998 - Д6 /> {| width=92% |- |{{Football kit | pattern_la = _esp9800 | pattern_b = _esp9800h | pattern_ra = _esp9800 | pattern_sh = _esp9800 | pattern_so = _esp9800 | leftarm = ED1C24 | body = ED1C24 | rightarm = ED1C24 | shorts = 003060 | socks = 003060 | title = Шпанија }} |{{Football kit | pattern_la = _greenborder | pattern_b = _bul98h | pattern_ra = _greenborder | pattern_sh = | pattern_so = | leftarm = FFFFFF | body = FFFFFF | rightarm = FFFFFF | shorts = 008751 | socks = FFFFFF | title = Бугарија }} |} {| width="100%" |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Андони Зубизарета]] {{Капитен}} |- |RB ||'''15'''||[[Хуан Карлос Агилера]] || {{yel|16}} |- |CB ||'''20'''||[[Мигел Анхел Надал]] |- |CB ||'''4''' ||[[Рафаел Алкорта]] |- |LB ||'''12'''||[[Сержи Бархуан|Сержи]] |- |RM ||'''17'''||[[Хосеба Ечеберија]] || || {{suboff|50}} |- |CM ||'''6''' ||[[Фернандо Јеро]] |- |CM ||'''18'''||[[Гиљермо Амор]] |- |LM ||'''21'''||[[Луис Енрике Мартинес|Луис Енрике]] || || {{suboff|69}} |- |CF ||'''7''' ||[[Фернандо Мориентес]] |- |CF ||'''11'''||[[Алфонсо Перес|Алфонсо]] || || {{suboff|65}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''10'''||[[Раул Гонсалес|Раул]] || || {{subon|50}} |- |FW ||'''19'''||[[Кико Нарваес|Кико]] || || {{subon|65}} |- |MF ||'''8''' ||[[Хулен Гереро]] || {{yel|73}} || {{subon|69}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan="4"|[[Хавиер Клементе]] |} |valign="top"|<!-- [[File:ESP-BUL 1998-06-24.svg|300px]] --> |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align="center" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Здавко Здравков]] |- |RB ||'''16'''||[[Анатоли Нанков]] || || {{suboff|28}} |- |CB ||'''13'''||[[Гошо Гинчев]] |- |CB ||'''3''' ||[[Трифон Иванов]] {{Капитен}} |- |LB ||'''2''' ||[[Радостин Кишишев]] |- |RM ||'''18'''||[[Даниел Боримиров]] |- |CM ||'''5''' ||[[Ивајло Јорданов]] |- |CM ||'''10'''||[[Красимир Балаков]] || || {{suboff|61}} |- |LM ||'''19'''||[[Георги Бачев]] || {{yel|85}} |- |CF ||'''8''' ||[[Христо Стоичков]] || || {{suboff|46}} |- |CF ||'''7''' ||[[Емил Костадинов]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''9''' ||[[Љубослав Пенев]] || {{yel|45}} || {{subon|28}} |- |MF ||'''11'''||[[Илијан Илиев]] || || {{subon|45}} |- |MF ||'''14'''||[[Маријан Христов]] || || {{subon|61}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan="4"|[[Христо Бонев]] |} |} {| width=100% style="font-size: 90%" | '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:''' <br />{{flagsport|ROU}} Николае Григореску <br />{{flagsport|ARG}} Клаудио Роси <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|RUS}} [[Николај Левников]] |} {{ФИФА Светско првенство 1998}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал 1998|Група Д]] fzwt93286i3el9rah5gxw5huyjtilhk 5649141 5649140 2026-10-23T14:31:37Z Carshalton 30527 /* Шпанија - Бугарија */ 5649141 wikitext text/x-wiki {{Врати се|Светско првенство во фудбал 1998}} '''Светско првенство во фудбал 1998 - група Д''' била една од осумте групи во групната фаза на натпреварување на Светското првенство 1998. Натпреварите се одиграле од 12 до 24 јуни 1998 година. Учесници во оваа група биле {{NazNB|FUrep|ESP}}, {{NazNB|FUrep|NGA}}, {{NazNB|FUrep|PAR}} и {{NazNB|FUrep|BUL}}. Нигерија и Парагвај од оваа група минале натаму, пласирајќи се во осминафиналето, а Шпанија и Бугарија го завршиле своето учество во групната фаза. {{TOCright}} == Табела == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- !width=7%|{{Tooltip|Поз.|Позиции}} !width=27%|Репрезентација !width=10%|{{Tooltip|Бод|Бодови}} !width=7%|{{Tooltip|ОН|Одиграни натпревари}} !width=7%|{{Tooltip|П|Победи}} !width=7%|{{Tooltip|Н|Нерешени}} !width=7%|{{Tooltip|И|Изгубени}} !width=7%|{{Tooltip|ДГ|Постигнати голови}} !width=7%|{{Tooltip|ПГ|Примени голови}} !width=7%|{{Tooltip|ГР|Гол-разлика}} |- style="background:#ccffcc;" |1.|| style="text-align:left;" |{{fb|NGA}} |'''6''' || 3 || 2 || 0 || 1 || 5 || 5 || 0 |- style="background:#ccffcc;" |2.|| style="text-align:left;" |{{fb|PAR}} |'''5''' || 3 || 1 || 2 || 0 || 3 || 1 || +2 |- |3.|| style="text-align:left;" |{{fb|ESP}} |'''4''' || 3 || 1 || 1 || 1 || 8 || 4 || +4 |- |4.|| style="text-align:left;" |{{fb|BUL}} |'''1''' || 3 || 0 || 1 || 2 || 1 || 7 || -6 |} __TOC__ ==Натпревари== ===Парагвај - Бугарија=== <section begin=СП 1998 - Д1 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Парагвај - Бугарија|Парагвај - Бугарија]] |дата = {{Start date|1998|6|12|df=y}} |време = 14:30 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|PAR}} |резултат = 0–0 |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8728/ |екипа2 = {{fb|BUL}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стад де ла Мосон]] |локација = [[Монпелје]] |гледачи = 29,800 |судија = {{знамеикона|SAU}} [[Абдул Рахман Ал-Зеид]] }}<section end=СП 1998 - Д1 /> {| width=92% |- |{{Football kit | pattern_la = _par98a | pattern_b = _par98a | pattern_ra = _par98a | pattern_sh = _whitebottom | pattern_so = | leftarm = FFFFFF | body = FFFFFF | rightarm = FFFFFF | shorts = 0000FF | socks = FFFFFF | title = Парагвај }} |{{Football kit | pattern_la = _greenborder | pattern_b = _bul98a | pattern_ra = _greenborder | pattern_sh = | pattern_so = | leftarm = FF0000 | body = FF0000 | rightarm = FF0000 | shorts = FFFFFF | socks = FF0000 | title = Бугарија }} |} {| width="100%" |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Хосе Луис Чилаверт]] {{Капитен}} |- |RB ||'''16'''||[[Хулио Сесар Енсисо (фудбалер 1974)|Хулио Енсисо]] |- |CB ||'''4''' ||[[Карлос Гамара]] |- |CB ||'''5''' ||[[Селсо Ајала]] |- |LB ||'''11'''||[[Педро Сарабија]] |- |RM ||'''19'''||[[Карлос Моралес Сантос|Карлос Моралес]] || || {{suboff|43}} |- |CM ||'''10'''||[[Роберто Акуња]] |- |CM ||'''13'''||[[Карлос Паредес]] |- |LM ||'''21'''||[[Хорхе Луис Кампос]] || || {{suboff|78}} |- |CF ||'''15'''||[[Мигел Анхел Бенитес]] || {{yel|45}} |- |CF ||'''9''' ||[[Хосе Кардосо]] || || {{suboff|70}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''20'''||[[Денис Каниса]] || || {{subon|43}} |- |FW ||'''18'''||[[Сесар Аугусто Рамирес|Сесар Рамирес]] || || {{subon|70}} |- |MF ||'''7''' ||[[Хулио Сесар Јегрос]] || || {{subon|78}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan="4"|{{знамеикона|BRA}} [[Пауло Сесар Карпеџани]] |} |valign="top"|<!-- [[File:PAR-BUL 1998-06-12.svg|300px]] --> |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align="center" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Здравко Здравков]] |- |RB ||'''16'''||[[Анатоли Нанков]] || {{sent off|2|27|89}} |- |CB ||'''3''' ||[[Трифон Иванов]] {{Капитен}} || {{yel|73}} |- |CB ||'''6''' ||[[Златко Јанков]] |- |LB ||'''4''' ||[[Ивајло Петков]] |- |RM ||'''11'''||[[Илијан Илиев]] || || {{suboff|77}} |- |CM ||'''2''' ||[[Радостин Кишишев]] |- |CM ||'''5''' ||[[Ивајло Јорданов]] |- |LM ||'''10'''||[[Красимир Балаков]] |- |CF ||'''8''' ||[[Христо Стоичков]] || {{yel|45}} |- |CF ||'''9''' ||[[Љубослав Пенев]] || || {{suboff|68}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''7''' ||[[Емил Костадинов]] || || {{subon|68}} |- |MF ||'''18'''||[[Даниел Боримиров]] || || {{subon|77}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan="4"|[[Христо Бонев]] |} |} {| width=100% style="font-size: 90%" | '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:''' <br /> {{flagsport|RSA}} Ашмат Сали <br /> {{flagsport|KUW}} Хусаин Гаданфари <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br /> {{flagsport|RUS}} [[Николај Левников]] |} ===Шпанија - Нигерија=== <section begin=СП 1998 - Д2 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Шпанија - Нигерија|Шпанија - Нигерија]] |дата = {{Start date|1998|6|13|df=y}} |време = 14:30 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = 2–3 |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8728/ |екипа2 = {{fb|NGA}} |голови1 = [[Фернандо Јеро|Јеро]] {{goal|21}}<br />[[Раул Гонсалес|Раул]] {{goal|47}} |голови2 = {{goal|24}} [[Мутиу Адепоџу|Адепоџу]]<br />{{goal|73|авт.}} [[Андони Зубизарета|Зубизарета]]<br />{{goal|78}} [[Сандеј Олисех|Олисех]] |стадион = [[Стад де ла Божоар]] |локација = [[Нант]] |гледачи = 35,500 |судија = {{знамеикона|USA}} [[Есфандир Бахармаст]] }}<section end=СП 1998 - Д2 /> {| width=92% |- |{{Football kit | pattern_la = _esp9800a | pattern_b = _esp9800a | pattern_ra = _esp9800a | pattern_sh = _esp9800a | pattern_so = _esp9800a | leftarm = FFFFFF | body = FFFFFF | rightarm = FFFFFF | shorts = FFFFFF | socks = FFFFFF | title = Шпанија }} |{{Football kit | pattern_la = _nga98h | pattern_b = _vneck_nga98h | pattern_ra = _nga98h | pattern_sh = _whitesides | pattern_so = _nga98h | leftarm = 008751 | body = 008751 | rightarm = 008751 | shorts = 008751 | socks = 008751 | title = Нигерија }} |} {| width="100%" |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Андони Зубизарета]] {{Капитен}} |- |RB ||'''2''' ||[[Алберт Ферер]] || || {{suboff|45}} |- |CB ||'''14'''||[[Иван Кампо]] || {{yel|75}} |- |CB ||'''20'''||[[Мигел Анхел Надал]] || {{yel|59}} || {{suboff|77}} |- |CB ||'''4''' ||[[Рафаел Алкорта]] |- |LB ||'''12'''||[[Сержи Бархуан|Сержи]] |- |RM ||'''21'''||[[Луис Енрике Мартинес|Луис Енрике]] |- |CM ||'''6''' ||[[Фернандо Јеро]] |- |LM ||'''10'''||[[Раул Гонсалес|Раул]] |- |CF ||'''11'''||[[Алфонсо Перес|Алфонсо]] || || {{suboff|58}} |- |CF ||'''19'''||[[Кико (фудбалер 1972)|Кико]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''18'''||[[Гиљермо Амор]] || {{yel|56}} || {{subon|45}} |- |FW ||'''17'''||[[Хосеба Ечеберија]] || || {{subon|58}} |- |MF ||'''16'''||[[Алберт Селадес]] || || {{subon|77}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan="4"|[[Хавиер Клементе]] |} |valign="top"|<!-- [[File:ESP-NGA 1998-06-13.svg|300px]] --> |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align="center" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Питер Руфаи]] |- |RB ||'''2''' ||[[Моби Опараку]] || || {{suboff|70}} |- |CB ||'''5''' ||[[Уче Окечукву]] {{Капитен}} || {{yel|62}} |- |CB||'''6''' ||[[Тарибо Вест]] |- |LB ||'''3''' ||[[Селестин Бабајаро]] |- |RM ||'''7''' ||[[Финиди Џорџ]] |- |CM ||'''8''' ||[[Мутиу Адепоџу]] |- |CM ||'''15'''||[[Сандеј Олисех]] |- |LM ||'''11'''||[[Гарба Лавал]] || || {{suboff|90+3}} |- |SS ||'''10'''||[[Џеј Џеј Окоча]] |- |CF ||'''20'''||[[Виктор Икпеба]] || || {{suboff|83}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''9''' ||[[Рашид Јекини]] || || {{subon|70}} |- |MF ||'''13'''||[[Тиџани Бабангида]] || || {{subon|83}} |- |DF ||'''21'''||[[Годвин Окпара]] || || {{subon|90+3}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan="4"|{{flagsport|YUG (1992-2003)}} [[Бора Милутиновиќ]] |} |} {| width=100% style="font-size: 90%" | '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:''' <br />{{flagsport|CRI}} Луис Торес Ѕуњига <br />{{flagsport|BLR}} Јури Дупанов <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|RSA}} [[Ијан Меклеод (судија)|Ијан Меклеод]] |} ===Нигерија - Бугарија=== <section begin=СП 1998 - Д3 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Нигерија - Бугарија|Нигерија - Бугарија]] |дата = {{Start date|1998|6|19|df=y}} |време = 17:30 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|NGA}} |резултат = 1–0 |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8747/ |екипа2 = {{fb|BUL}} |голови1 = [[Виктор Икпеба|Икпеба]] {{goal|28}} |голови2 = |стадион = [[Паркот на принцовите]] |локација = [[Париз]] |гледачи = 45,500 |судија = {{знамеикона|CHL}} [[Марио Санчес Јантен]] }}<section end=СП 1998 - Д3 /> {| width=92% |- |{{Football kit | pattern_la = _nga98h | pattern_b = _vneck_nga98h | pattern_ra = _nga98h | pattern_sh = _whitesides | pattern_so = _nga98h | leftarm = 008751 | body = 008751 | rightarm = 008751 | shorts = 008751 | socks = 008751 | title = Нигерија }} |{{Football kit | pattern_la = _greenborder | pattern_b = _bul98h | pattern_ra = _greenborder | pattern_sh = | pattern_so = | leftarm = FFFFFF | body = FFFFFF | rightarm = FFFFFF | shorts = FFFFFF | socks = FFFFFF | title = Бугарија }} |} {| width="100%" |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Петер Руфаи]] |- |RB ||'''8''' ||[[Мутиу Адепоџу]] || {{yel|20}} |- |CB ||'''5''' ||[[Уче Окечукву]] {{Капитен}} || {{yel|44}} |- |CB ||'''6''' ||[[Тарибо Вест]] |- |LB ||'''3''' ||[[Селестин Бабајаро]] |- |DM ||'''15'''||[[Сандеј Олисех]] |- |RM ||'''7''' ||[[Финиди Џорџ]] || || {{suboff|84}} |- |LM ||'''11'''||[[Гарба Лавал]] |- |AM ||'''10'''||[[Џеј Џеј Окоча]] || {{yel|70}} |- |CF ||'''14'''||[[Даниел Амокачи]] || || {{suboff|67}} |- |CF ||'''20'''||[[Виктор Икпеба]] || {{yel|49}} || {{suboff|75}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''4''' ||[[Нванкво Кану]] || || {{subon|67}} |- |FW ||'''9''' ||[[Рашид Јекини]] || || {{subon|75}} |- |MF ||'''13'''||[[Тиџани Бабангида]] || || {{subon|84}} |- |colspan=3|'''Селекторr:''' |- |colspan="4"|{{flagsport|YUG (1992-2003)}} [[Бора Милутиновиќ]] |} |valign="top"|<!-- [[File:NGA-BUL 1998-06-19.svg|300px]] --> |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align="center" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Здравко Здравков]] |- |RB ||'''2''' ||[[Радостин Кишишев]] || {{yel|78}} |- |CB ||'''13'''||[[Гошо Гинчев]] |- |CB ||'''3''' ||[[Трифон Иванов]] {{Капитен}} |- |LB ||'''4''' ||[[Ивајло Петков]] |- |RM ||'''11'''||[[Илијан Илиев]] || {{yel|66}} || {{suboff|66}} |- |CM ||'''6''' ||[[Златко Јанков]] || || {{suboff|84}} |- |CM ||'''14'''||[[Маријан Христов]] || || {{suboff|45}} |- |LM ||'''10'''||[[Красимир Балаков]] |- |CF ||'''8''' ||[[Христо Стоичков]] |- |CF ||'''7''' ||[[Емил Костадинов]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''18'''||[[Даниел Боримиров]] || || {{subon|45}} |- |FW ||'''9''' ||[[Љубослав Пенев]] || || {{subon|66}} |- |FW ||'''19'''||[[Георги Бачев]] || || {{subon|84}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan="4"|[[Христо Бонев]] |} |} {| width=100% style="font-size: 90%" | '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:''' <br />{{flagsport|CHL}} Хорхе Дијас Галвес <br />{{flagsport|BRA}} Арналдо Пинто <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|BRA}} [[Марсио Резенде]] |} ===Шпанија - Парагвај=== <section begin=СП 1998 - Д4 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Шпанија - Парагвај|Шпанија - Парагвај]] |дата = {{Start date|1998|6|19|df=y}} |време = 21:00 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = 0–0 |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8748/ |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стад Жофроа Гишар]] |локација = [[Сент-Етјен]] |гледачи = 30,600 |судија = {{знамеикона|RSA}} [[Ијан Меклеод]] }}<section end=СП 1998 - Д4 /> {| width=92% |- |{{Football kit | pattern_la = _esp9800 | pattern_b = _esp9800h | pattern_ra = _esp9800 | pattern_sh = _esp9800 | pattern_so = _esp9800 | leftarm = ED1C24 | body = ED1C24 | rightarm = ED1C24 | shorts = 003060 | socks = 003060 | title = Шпанија }} |{{Football kit | pattern_la = _par98a | pattern_b = _par98a | pattern_ra = _par98a | pattern_sh = _bluebottom | pattern_so = | leftarm = FFFFFF | body = FFFFFF | rightarm = FFFFFF | shorts = FFFFFF | socks = FFFFFF | title = Парагвај }} |} {| width="100%" |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Андони Субисарета]] {{Капитен}} |- |RB ||'''15'''||[[Хуан Карлос Агилера]] |- |CB ||'''5''' ||[[Абелардо Фернандес|Абелардо]] || || {{suboff|56}} |- |CB ||'''4''' ||[[Рафаел Алкорта]] |- |LB ||'''12'''||[[Сержи Бархуан|Сержи]] || {{yel|8}} |- |RM ||'''17'''||[[Хосеба Ечеберија]] |- |CM ||'''6''' ||[[Фернандо Јеро]] |- |CM ||'''18'''||[[Гиљермо Амор]] |- |LM ||'''21'''||[[Луис Енрике Мартинес|Луис Енрике]] |- |CF ||'''9''' ||[[Хуан Антонио Пици]] || || {{suboff|52}} |- |CF ||'''10'''||[[Раул Гонсалес|Раул]] || || {{suboff|65}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''7'''||[[Фернандо Мориентес]] || || {{subon|52}} |- |MF ||'''16'''||[[Алберт Селадес]] || || {{subon|56}} |- |FW ||'''19'''||[[Кико (фудбалер 1972)|Кико]] || {{yel|87}} || {{subon|65}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan="4"|[[Хавиер Клементе]] |} |valign="top"|<!-- [[File:ESP-PAR 1998-06-19.svg|300px]] --> |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align="center" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Хосе Луис Чилаверт]] {{Капитен}} |- |RB ||'''2''' ||[[Франсиско Арсе]] || {{yel|76}} |- |CB ||'''20'''||[[Денис Каниса]] |- |CB ||'''5''' ||[[Селсо Ајала]] || {{yel|30}} || {{suboff|73}} |- |CB ||'''4''' ||[[Карлос Гамара]] |- |LB ||'''11'''||[[Педро Сарабија]] |- |CM ||'''16'''||[[Хулио Сесар Енсисо (фудбалер 1974)|Хулио Енсисо]] |- |CM ||'''10'''||[[Роберто Акуња]] |- |AM ||'''21'''||[[Хорхе Луис Кампос]] || || {{suboff|45}} |- |CF ||'''15'''||[[Мигел Анхел Бенитес]] |- |CF ||'''8''' ||[[Аристидес Рохас]] || || {{suboff|83}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''13'''||[[Карлос Паредес]] || || {{subon|45}} |- |MF ||'''7''' ||[[Хулиос Сесар Јегрос]] || || {{subon|73}} |- |FW ||'''18'''||[[Сесар Аугусто Рамирес|Сесар Рамирес]] || || {{subon|83}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan="4"|{{знамеикона|BRA}} [[Пауло Сесар Карпеџани]] |} |} {| width=100% style="font-size: 90%" | '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:''' <br />{{flagsport|RSA}} Аристидис Крис Солдатос <br />{{flagsport|JAM}} Овен Пауел <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|USA}} [[Есфандир Бахармаст]] |} ===Нигерија - Парагвај=== <section begin=СП 1998 - Д5 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Нигерија - Парагвај|Нигерија - Парагвај]] |дата = {{Start date|1998|6|24|df=y}} |време = 21:00 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|NGA}} |резултат = 1–3 |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8748/ |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = [[Вилсон Орума|Орума]] {{goal|11}} |голови2 = {{goal|{{0}}1}} [[Селсо Ајала|Ајала]]<br />{{goal|58}} [[Мигел Анхел Бенитес|Бенитес]]<br />{{goal|86}} [[Хосе Кардосо|Кардосо]] |стадион = [[Стадион Мунисипал|Стад де Тулуза]] |локација = [[Тулуз]] |гледачи = 33,500 |судија = {{знамеикона|THA}} [[Пиром Ун-Прасерт]] }}<section end=СП 1998 - Д5 /> {| width=92% |- |{{Football kit | pattern_la = _nga98h | pattern_b = _vneck_nga98h | pattern_ra = _nga98h | pattern_sh = _greensides | pattern_so = _nga98a | leftarm = 008751 | body = 008751 | rightarm = 008751 | shorts = FFFFFF | socks = FFFFFF | title = Нигерија }} |{{Football kit | pattern_la = _par98h | pattern_b = _par98h | pattern_ra = _par98h | pattern_sh = _whitebottom | pattern_so = | leftarm = FF0000 | body = FF0000 | rightarm = FF0000 | shorts = 0000FF | socks = 0000FF | title = Парагвај }} |} {| width="100%" |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Петер Руфаи]] {{Капитен}} |- |RB ||'''16'''||[[Уче Окафор]] |- |CB ||'''17'''||[[Августин Егуавон]] || {{yel|25}} |- |CB ||'''6''' ||[[Тарибо Вест]] |- |LB ||'''19'''||[[Бен Ироха]] || {{yel|38}} |- |RM ||'''13'''||[[Тиџани Бабангида]] |- |CM ||'''18'''||[[Вилсон Орума]] || || {{suboff|68}} |- |CM ||'''15'''||[[Сандеј Олисех]] || || {{suboff|46}} |- |LM ||'''11'''||[[Гарба Лавал]] |- |CF ||'''9''' ||[[Рашид Јекини]] |- |CF ||'''4''' ||[[Нванкво Кану]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''21'''||[[Годвин Окпара]] || || {{subon|46}} |- |MF ||'''7''' ||[[Финиди Џорџ]] || || {{subon|68}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan="4"|{{flagsport|YUG (1992-2003)}} [[Бора Милутиновиќ]] |} |valign="top"|<!-- [[File:NGA-PAR 1998-06-24.svg|300px]] --> |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align="center" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Хосе Луис Чилаверт]] {{Капитен}} |- |RB ||'''2''' ||[[Франсиско Арсе]] |- |CB ||'''20'''||[[Денис Каниса]] || || {{suboff|55}} |- |CB ||'''5''' ||[[Селсо Ајала]] |- |CB ||'''4''' ||[[Карлос Гамара]] |- |LB ||'''11'''||[[Педро Сарабија]] |- |CM ||'''16'''||[[Хулио Сесар Енсисо (фудбалер 1974)|Хулио Енсисо]] |- |CM ||'''10'''||[[Карлос Паредес]] |- |RF ||'''15'''||[[Мигел Анхел Бенитес]] || || {{suboff|67}} |- |CF ||'''9''' ||[[Хосе Кардосо]] |- |LF ||'''17''' ||[[Уго Брисуела]] || || {{suboff|77}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''7''' ||[[Хулио Сесар Јегрос]] || || {{subon|55}} |- |MF ||'''10'''||[[Роберто Акуња]] || || {{subon|67}} |- |FW ||'''8''' ||[[Аристидес Рохас]] || || {{subon|77}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan="4"|{{знамеикона|BRA}} [[Пауло Сесар Карпеџани]] |} |} {| width=100% style="font-size: 90%" | '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:''' <br /> {{flagsport|OMA}} Мохамед Ал Мусави <br /> {{flagsport|SWE}} Микаел Нилсон <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br /> {{flagsport|JPN}} [[Масајоши Окада]] |} ===Шпанија - Бугарија=== <section begin=СП 1998 - Д6 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Шпанија - Бугарија|Шпанија - Бугарија]] |дата = {{Start date|1998|6|24|df=y}} |време = 21:00 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = 6–1 |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8761/ |екипа2 = {{fb|BUL}} |голови1 = [[Фернандо Јеро|Јеро]] {{goal|{{0}}6|пен.}}<br />[[Луис Енрике Мартинес|Луис Енрике]] {{goal|18}}<br />[[Фернандо Мориентес|Мориентес]] {{goal|55}}, {{goal|81}}<br />[[Георги Бачев|Бачев]] {{goal|88|авт.}}<br />[[Кико Нарваес|Кико]] {{goal|90+4}} |голови2 = {{goal|58}} [[Емил Костадинов|Костадинов]] |стадион = [[Стад Феликс Боларт]] |локација = [[Ланс]] |гледачи = 38,100 |судија = {{знамеикона|NED}} [[Марио ван дер Енде]] }}<section end=СП 1998 - Д6 /> {| width=92% |- |{{Football kit | pattern_la = _esp9800 | pattern_b = _esp9800h | pattern_ra = _esp9800 | pattern_sh = _esp9800 | pattern_so = _esp9800 | leftarm = ED1C24 | body = ED1C24 | rightarm = ED1C24 | shorts = 003060 | socks = 003060 | title = Шпанија }} |{{Football kit | pattern_la = _greenborder | pattern_b = _bul98h | pattern_ra = _greenborder | pattern_sh = | pattern_so = | leftarm = FFFFFF | body = FFFFFF | rightarm = FFFFFF | shorts = 008751 | socks = FFFFFF | title = Бугарија }} |} {| width="100%" |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Андони Субисарета]] {{Капитен}} |- |RB ||'''15'''||[[Хуан Карлос Агилера]] || {{yel|16}} |- |CB ||'''20'''||[[Мигел Анхел Надал]] |- |CB ||'''4''' ||[[Рафаел Алкорта]] |- |LB ||'''12'''||[[Сержи Бархуан|Сержи]] |- |RM ||'''17'''||[[Хосеба Ечеберија]] || || {{suboff|50}} |- |CM ||'''6''' ||[[Фернандо Јеро]] |- |CM ||'''18'''||[[Гиљермо Амор]] |- |LM ||'''21'''||[[Луис Енрике Мартинес|Луис Енрике]] || || {{suboff|69}} |- |CF ||'''7''' ||[[Фернандо Мориентес]] |- |CF ||'''11'''||[[Алфонсо Перес|Алфонсо]] || || {{suboff|65}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''10'''||[[Раул Гонсалес|Раул]] || || {{subon|50}} |- |FW ||'''19'''||[[Кико (фудбалер 1972)|Кико]] || || {{subon|65}} |- |MF ||'''8''' ||[[Хулен Гереро]] || {{yel|73}} || {{subon|69}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan="4"|[[Хавиер Клементе]] |} |valign="top"|<!-- [[File:ESP-BUL 1998-06-24.svg|300px]] --> |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align="center" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Здавко Здравков]] |- |RB ||'''16'''||[[Анатоли Нанков]] || || {{suboff|28}} |- |CB ||'''13'''||[[Гошо Гинчев]] |- |CB ||'''3''' ||[[Трифон Иванов]] {{Капитен}} |- |LB ||'''2''' ||[[Радостин Кишишев]] |- |RM ||'''18'''||[[Даниел Боримиров]] |- |CM ||'''5''' ||[[Ивајло Јорданов]] |- |CM ||'''10'''||[[Красимир Балаков]] || || {{suboff|61}} |- |LM ||'''19'''||[[Георги Бачев]] || {{yel|85}} |- |CF ||'''8''' ||[[Христо Стоичков]] || || {{suboff|46}} |- |CF ||'''7''' ||[[Емил Костадинов]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''9''' ||[[Љубослав Пенев]] || {{yel|45}} || {{subon|28}} |- |MF ||'''11'''||[[Илијан Илиев]] || || {{subon|45}} |- |MF ||'''14'''||[[Маријан Христов]] || || {{subon|61}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan="4"|[[Христо Бонев]] |} |} {| width=100% style="font-size: 90%" | '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:''' <br />{{flagsport|ROU}} Николае Григореску <br />{{flagsport|ARG}} Клаудио Роси <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|RUS}} [[Николај Левников]] |} {{ФИФА Светско првенство 1998}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал 1998|Група Д]] emdpu66xodnmnh7wyx7nd7ex8fvipvs 5649142 5649141 2026-10-23T14:32:06Z Carshalton 30527 /* Шпанија - Бугарија */ 5649142 wikitext text/x-wiki {{Врати се|Светско првенство во фудбал 1998}} '''Светско првенство во фудбал 1998 - група Д''' била една од осумте групи во групната фаза на натпреварување на Светското првенство 1998. Натпреварите се одиграле од 12 до 24 јуни 1998 година. Учесници во оваа група биле {{NazNB|FUrep|ESP}}, {{NazNB|FUrep|NGA}}, {{NazNB|FUrep|PAR}} и {{NazNB|FUrep|BUL}}. Нигерија и Парагвај од оваа група минале натаму, пласирајќи се во осминафиналето, а Шпанија и Бугарија го завршиле своето учество во групната фаза. {{TOCright}} == Табела == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- !width=7%|{{Tooltip|Поз.|Позиции}} !width=27%|Репрезентација !width=10%|{{Tooltip|Бод|Бодови}} !width=7%|{{Tooltip|ОН|Одиграни натпревари}} !width=7%|{{Tooltip|П|Победи}} !width=7%|{{Tooltip|Н|Нерешени}} !width=7%|{{Tooltip|И|Изгубени}} !width=7%|{{Tooltip|ДГ|Постигнати голови}} !width=7%|{{Tooltip|ПГ|Примени голови}} !width=7%|{{Tooltip|ГР|Гол-разлика}} |- style="background:#ccffcc;" |1.|| style="text-align:left;" |{{fb|NGA}} |'''6''' || 3 || 2 || 0 || 1 || 5 || 5 || 0 |- style="background:#ccffcc;" |2.|| style="text-align:left;" |{{fb|PAR}} |'''5''' || 3 || 1 || 2 || 0 || 3 || 1 || +2 |- |3.|| style="text-align:left;" |{{fb|ESP}} |'''4''' || 3 || 1 || 1 || 1 || 8 || 4 || +4 |- |4.|| style="text-align:left;" |{{fb|BUL}} |'''1''' || 3 || 0 || 1 || 2 || 1 || 7 || -6 |} __TOC__ ==Натпревари== ===Парагвај - Бугарија=== <section begin=СП 1998 - Д1 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Парагвај - Бугарија|Парагвај - Бугарија]] |дата = {{Start date|1998|6|12|df=y}} |време = 14:30 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|PAR}} |резултат = 0–0 |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8728/ |екипа2 = {{fb|BUL}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стад де ла Мосон]] |локација = [[Монпелје]] |гледачи = 29,800 |судија = {{знамеикона|SAU}} [[Абдул Рахман Ал-Зеид]] }}<section end=СП 1998 - Д1 /> {| width=92% |- |{{Football kit | pattern_la = _par98a | pattern_b = _par98a | pattern_ra = _par98a | pattern_sh = _whitebottom | pattern_so = | leftarm = FFFFFF | body = FFFFFF | rightarm = FFFFFF | shorts = 0000FF | socks = FFFFFF | title = Парагвај }} |{{Football kit | pattern_la = _greenborder | pattern_b = _bul98a | pattern_ra = _greenborder | pattern_sh = | pattern_so = | leftarm = FF0000 | body = FF0000 | rightarm = FF0000 | shorts = FFFFFF | socks = FF0000 | title = Бугарија }} |} {| width="100%" |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Хосе Луис Чилаверт]] {{Капитен}} |- |RB ||'''16'''||[[Хулио Сесар Енсисо (фудбалер 1974)|Хулио Енсисо]] |- |CB ||'''4''' ||[[Карлос Гамара]] |- |CB ||'''5''' ||[[Селсо Ајала]] |- |LB ||'''11'''||[[Педро Сарабија]] |- |RM ||'''19'''||[[Карлос Моралес Сантос|Карлос Моралес]] || || {{suboff|43}} |- |CM ||'''10'''||[[Роберто Акуња]] |- |CM ||'''13'''||[[Карлос Паредес]] |- |LM ||'''21'''||[[Хорхе Луис Кампос]] || || {{suboff|78}} |- |CF ||'''15'''||[[Мигел Анхел Бенитес]] || {{yel|45}} |- |CF ||'''9''' ||[[Хосе Кардосо]] || || {{suboff|70}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''20'''||[[Денис Каниса]] || || {{subon|43}} |- |FW ||'''18'''||[[Сесар Аугусто Рамирес|Сесар Рамирес]] || || {{subon|70}} |- |MF ||'''7''' ||[[Хулио Сесар Јегрос]] || || {{subon|78}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan="4"|{{знамеикона|BRA}} [[Пауло Сесар Карпеџани]] |} |valign="top"|<!-- [[File:PAR-BUL 1998-06-12.svg|300px]] --> |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align="center" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Здравко Здравков]] |- |RB ||'''16'''||[[Анатоли Нанков]] || {{sent off|2|27|89}} |- |CB ||'''3''' ||[[Трифон Иванов]] {{Капитен}} || {{yel|73}} |- |CB ||'''6''' ||[[Златко Јанков]] |- |LB ||'''4''' ||[[Ивајло Петков]] |- |RM ||'''11'''||[[Илијан Илиев]] || || {{suboff|77}} |- |CM ||'''2''' ||[[Радостин Кишишев]] |- |CM ||'''5''' ||[[Ивајло Јорданов]] |- |LM ||'''10'''||[[Красимир Балаков]] |- |CF ||'''8''' ||[[Христо Стоичков]] || {{yel|45}} |- |CF ||'''9''' ||[[Љубослав Пенев]] || || {{suboff|68}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''7''' ||[[Емил Костадинов]] || || {{subon|68}} |- |MF ||'''18'''||[[Даниел Боримиров]] || || {{subon|77}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan="4"|[[Христо Бонев]] |} |} {| width=100% style="font-size: 90%" | '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:''' <br /> {{flagsport|RSA}} Ашмат Сали <br /> {{flagsport|KUW}} Хусаин Гаданфари <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br /> {{flagsport|RUS}} [[Николај Левников]] |} ===Шпанија - Нигерија=== <section begin=СП 1998 - Д2 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Шпанија - Нигерија|Шпанија - Нигерија]] |дата = {{Start date|1998|6|13|df=y}} |време = 14:30 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = 2–3 |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8728/ |екипа2 = {{fb|NGA}} |голови1 = [[Фернандо Јеро|Јеро]] {{goal|21}}<br />[[Раул Гонсалес|Раул]] {{goal|47}} |голови2 = {{goal|24}} [[Мутиу Адепоџу|Адепоџу]]<br />{{goal|73|авт.}} [[Андони Зубизарета|Зубизарета]]<br />{{goal|78}} [[Сандеј Олисех|Олисех]] |стадион = [[Стад де ла Божоар]] |локација = [[Нант]] |гледачи = 35,500 |судија = {{знамеикона|USA}} [[Есфандир Бахармаст]] }}<section end=СП 1998 - Д2 /> {| width=92% |- |{{Football kit | pattern_la = _esp9800a | pattern_b = _esp9800a | pattern_ra = _esp9800a | pattern_sh = _esp9800a | pattern_so = _esp9800a | leftarm = FFFFFF | body = FFFFFF | rightarm = FFFFFF | shorts = FFFFFF | socks = FFFFFF | title = Шпанија }} |{{Football kit | pattern_la = _nga98h | pattern_b = _vneck_nga98h | pattern_ra = _nga98h | pattern_sh = _whitesides | pattern_so = _nga98h | leftarm = 008751 | body = 008751 | rightarm = 008751 | shorts = 008751 | socks = 008751 | title = Нигерија }} |} {| width="100%" |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Андони Зубизарета]] {{Капитен}} |- |RB ||'''2''' ||[[Алберт Ферер]] || || {{suboff|45}} |- |CB ||'''14'''||[[Иван Кампо]] || {{yel|75}} |- |CB ||'''20'''||[[Мигел Анхел Надал]] || {{yel|59}} || {{suboff|77}} |- |CB ||'''4''' ||[[Рафаел Алкорта]] |- |LB ||'''12'''||[[Сержи Бархуан|Сержи]] |- |RM ||'''21'''||[[Луис Енрике Мартинес|Луис Енрике]] |- |CM ||'''6''' ||[[Фернандо Јеро]] |- |LM ||'''10'''||[[Раул Гонсалес|Раул]] |- |CF ||'''11'''||[[Алфонсо Перес|Алфонсо]] || || {{suboff|58}} |- |CF ||'''19'''||[[Кико (фудбалер 1972)|Кико]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''18'''||[[Гиљермо Амор]] || {{yel|56}} || {{subon|45}} |- |FW ||'''17'''||[[Хосеба Ечеберија]] || || {{subon|58}} |- |MF ||'''16'''||[[Алберт Селадес]] || || {{subon|77}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan="4"|[[Хавиер Клементе]] |} |valign="top"|<!-- [[File:ESP-NGA 1998-06-13.svg|300px]] --> |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align="center" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Питер Руфаи]] |- |RB ||'''2''' ||[[Моби Опараку]] || || {{suboff|70}} |- |CB ||'''5''' ||[[Уче Окечукву]] {{Капитен}} || {{yel|62}} |- |CB||'''6''' ||[[Тарибо Вест]] |- |LB ||'''3''' ||[[Селестин Бабајаро]] |- |RM ||'''7''' ||[[Финиди Џорџ]] |- |CM ||'''8''' ||[[Мутиу Адепоџу]] |- |CM ||'''15'''||[[Сандеј Олисех]] |- |LM ||'''11'''||[[Гарба Лавал]] || || {{suboff|90+3}} |- |SS ||'''10'''||[[Џеј Џеј Окоча]] |- |CF ||'''20'''||[[Виктор Икпеба]] || || {{suboff|83}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''9''' ||[[Рашид Јекини]] || || {{subon|70}} |- |MF ||'''13'''||[[Тиџани Бабангида]] || || {{subon|83}} |- |DF ||'''21'''||[[Годвин Окпара]] || || {{subon|90+3}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan="4"|{{flagsport|YUG (1992-2003)}} [[Бора Милутиновиќ]] |} |} {| width=100% style="font-size: 90%" | '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:''' <br />{{flagsport|CRI}} Луис Торес Ѕуњига <br />{{flagsport|BLR}} Јури Дупанов <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|RSA}} [[Ијан Меклеод (судија)|Ијан Меклеод]] |} ===Нигерија - Бугарија=== <section begin=СП 1998 - Д3 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Нигерија - Бугарија|Нигерија - Бугарија]] |дата = {{Start date|1998|6|19|df=y}} |време = 17:30 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|NGA}} |резултат = 1–0 |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8747/ |екипа2 = {{fb|BUL}} |голови1 = [[Виктор Икпеба|Икпеба]] {{goal|28}} |голови2 = |стадион = [[Паркот на принцовите]] |локација = [[Париз]] |гледачи = 45,500 |судија = {{знамеикона|CHL}} [[Марио Санчес Јантен]] }}<section end=СП 1998 - Д3 /> {| width=92% |- |{{Football kit | pattern_la = _nga98h | pattern_b = _vneck_nga98h | pattern_ra = _nga98h | pattern_sh = _whitesides | pattern_so = _nga98h | leftarm = 008751 | body = 008751 | rightarm = 008751 | shorts = 008751 | socks = 008751 | title = Нигерија }} |{{Football kit | pattern_la = _greenborder | pattern_b = _bul98h | pattern_ra = _greenborder | pattern_sh = | pattern_so = | leftarm = FFFFFF | body = FFFFFF | rightarm = FFFFFF | shorts = FFFFFF | socks = FFFFFF | title = Бугарија }} |} {| width="100%" |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Петер Руфаи]] |- |RB ||'''8''' ||[[Мутиу Адепоџу]] || {{yel|20}} |- |CB ||'''5''' ||[[Уче Окечукву]] {{Капитен}} || {{yel|44}} |- |CB ||'''6''' ||[[Тарибо Вест]] |- |LB ||'''3''' ||[[Селестин Бабајаро]] |- |DM ||'''15'''||[[Сандеј Олисех]] |- |RM ||'''7''' ||[[Финиди Џорџ]] || || {{suboff|84}} |- |LM ||'''11'''||[[Гарба Лавал]] |- |AM ||'''10'''||[[Џеј Џеј Окоча]] || {{yel|70}} |- |CF ||'''14'''||[[Даниел Амокачи]] || || {{suboff|67}} |- |CF ||'''20'''||[[Виктор Икпеба]] || {{yel|49}} || {{suboff|75}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''4''' ||[[Нванкво Кану]] || || {{subon|67}} |- |FW ||'''9''' ||[[Рашид Јекини]] || || {{subon|75}} |- |MF ||'''13'''||[[Тиџани Бабангида]] || || {{subon|84}} |- |colspan=3|'''Селекторr:''' |- |colspan="4"|{{flagsport|YUG (1992-2003)}} [[Бора Милутиновиќ]] |} |valign="top"|<!-- [[File:NGA-BUL 1998-06-19.svg|300px]] --> |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align="center" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Здравко Здравков]] |- |RB ||'''2''' ||[[Радостин Кишишев]] || {{yel|78}} |- |CB ||'''13'''||[[Гошо Гинчев]] |- |CB ||'''3''' ||[[Трифон Иванов]] {{Капитен}} |- |LB ||'''4''' ||[[Ивајло Петков]] |- |RM ||'''11'''||[[Илијан Илиев]] || {{yel|66}} || {{suboff|66}} |- |CM ||'''6''' ||[[Златко Јанков]] || || {{suboff|84}} |- |CM ||'''14'''||[[Маријан Христов]] || || {{suboff|45}} |- |LM ||'''10'''||[[Красимир Балаков]] |- |CF ||'''8''' ||[[Христо Стоичков]] |- |CF ||'''7''' ||[[Емил Костадинов]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''18'''||[[Даниел Боримиров]] || || {{subon|45}} |- |FW ||'''9''' ||[[Љубослав Пенев]] || || {{subon|66}} |- |FW ||'''19'''||[[Георги Бачев]] || || {{subon|84}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan="4"|[[Христо Бонев]] |} |} {| width=100% style="font-size: 90%" | '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:''' <br />{{flagsport|CHL}} Хорхе Дијас Галвес <br />{{flagsport|BRA}} Арналдо Пинто <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|BRA}} [[Марсио Резенде]] |} ===Шпанија - Парагвај=== <section begin=СП 1998 - Д4 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Шпанија - Парагвај|Шпанија - Парагвај]] |дата = {{Start date|1998|6|19|df=y}} |време = 21:00 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = 0–0 |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8748/ |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стад Жофроа Гишар]] |локација = [[Сент-Етјен]] |гледачи = 30,600 |судија = {{знамеикона|RSA}} [[Ијан Меклеод]] }}<section end=СП 1998 - Д4 /> {| width=92% |- |{{Football kit | pattern_la = _esp9800 | pattern_b = _esp9800h | pattern_ra = _esp9800 | pattern_sh = _esp9800 | pattern_so = _esp9800 | leftarm = ED1C24 | body = ED1C24 | rightarm = ED1C24 | shorts = 003060 | socks = 003060 | title = Шпанија }} |{{Football kit | pattern_la = _par98a | pattern_b = _par98a | pattern_ra = _par98a | pattern_sh = _bluebottom | pattern_so = | leftarm = FFFFFF | body = FFFFFF | rightarm = FFFFFF | shorts = FFFFFF | socks = FFFFFF | title = Парагвај }} |} {| width="100%" |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Андони Субисарета]] {{Капитен}} |- |RB ||'''15'''||[[Хуан Карлос Агилера]] |- |CB ||'''5''' ||[[Абелардо Фернандес|Абелардо]] || || {{suboff|56}} |- |CB ||'''4''' ||[[Рафаел Алкорта]] |- |LB ||'''12'''||[[Сержи Бархуан|Сержи]] || {{yel|8}} |- |RM ||'''17'''||[[Хосеба Ечеберија]] |- |CM ||'''6''' ||[[Фернандо Јеро]] |- |CM ||'''18'''||[[Гиљермо Амор]] |- |LM ||'''21'''||[[Луис Енрике Мартинес|Луис Енрике]] |- |CF ||'''9''' ||[[Хуан Антонио Пици]] || || {{suboff|52}} |- |CF ||'''10'''||[[Раул Гонсалес|Раул]] || || {{suboff|65}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''7'''||[[Фернандо Мориентес]] || || {{subon|52}} |- |MF ||'''16'''||[[Алберт Селадес]] || || {{subon|56}} |- |FW ||'''19'''||[[Кико (фудбалер 1972)|Кико]] || {{yel|87}} || {{subon|65}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan="4"|[[Хавиер Клементе]] |} |valign="top"|<!-- [[File:ESP-PAR 1998-06-19.svg|300px]] --> |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align="center" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Хосе Луис Чилаверт]] {{Капитен}} |- |RB ||'''2''' ||[[Франсиско Арсе]] || {{yel|76}} |- |CB ||'''20'''||[[Денис Каниса]] |- |CB ||'''5''' ||[[Селсо Ајала]] || {{yel|30}} || {{suboff|73}} |- |CB ||'''4''' ||[[Карлос Гамара]] |- |LB ||'''11'''||[[Педро Сарабија]] |- |CM ||'''16'''||[[Хулио Сесар Енсисо (фудбалер 1974)|Хулио Енсисо]] |- |CM ||'''10'''||[[Роберто Акуња]] |- |AM ||'''21'''||[[Хорхе Луис Кампос]] || || {{suboff|45}} |- |CF ||'''15'''||[[Мигел Анхел Бенитес]] |- |CF ||'''8''' ||[[Аристидес Рохас]] || || {{suboff|83}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''13'''||[[Карлос Паредес]] || || {{subon|45}} |- |MF ||'''7''' ||[[Хулиос Сесар Јегрос]] || || {{subon|73}} |- |FW ||'''18'''||[[Сесар Аугусто Рамирес|Сесар Рамирес]] || || {{subon|83}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan="4"|{{знамеикона|BRA}} [[Пауло Сесар Карпеџани]] |} |} {| width=100% style="font-size: 90%" | '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:''' <br />{{flagsport|RSA}} Аристидис Крис Солдатос <br />{{flagsport|JAM}} Овен Пауел <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|USA}} [[Есфандир Бахармаст]] |} ===Нигерија - Парагвај=== <section begin=СП 1998 - Д5 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Нигерија - Парагвај|Нигерија - Парагвај]] |дата = {{Start date|1998|6|24|df=y}} |време = 21:00 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|NGA}} |резултат = 1–3 |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8748/ |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = [[Вилсон Орума|Орума]] {{goal|11}} |голови2 = {{goal|{{0}}1}} [[Селсо Ајала|Ајала]]<br />{{goal|58}} [[Мигел Анхел Бенитес|Бенитес]]<br />{{goal|86}} [[Хосе Кардосо|Кардосо]] |стадион = [[Стадион Мунисипал|Стад де Тулуза]] |локација = [[Тулуз]] |гледачи = 33,500 |судија = {{знамеикона|THA}} [[Пиром Ун-Прасерт]] }}<section end=СП 1998 - Д5 /> {| width=92% |- |{{Football kit | pattern_la = _nga98h | pattern_b = _vneck_nga98h | pattern_ra = _nga98h | pattern_sh = _greensides | pattern_so = _nga98a | leftarm = 008751 | body = 008751 | rightarm = 008751 | shorts = FFFFFF | socks = FFFFFF | title = Нигерија }} |{{Football kit | pattern_la = _par98h | pattern_b = _par98h | pattern_ra = _par98h | pattern_sh = _whitebottom | pattern_so = | leftarm = FF0000 | body = FF0000 | rightarm = FF0000 | shorts = 0000FF | socks = 0000FF | title = Парагвај }} |} {| width="100%" |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Петер Руфаи]] {{Капитен}} |- |RB ||'''16'''||[[Уче Окафор]] |- |CB ||'''17'''||[[Августин Егуавон]] || {{yel|25}} |- |CB ||'''6''' ||[[Тарибо Вест]] |- |LB ||'''19'''||[[Бен Ироха]] || {{yel|38}} |- |RM ||'''13'''||[[Тиџани Бабангида]] |- |CM ||'''18'''||[[Вилсон Орума]] || || {{suboff|68}} |- |CM ||'''15'''||[[Сандеј Олисех]] || || {{suboff|46}} |- |LM ||'''11'''||[[Гарба Лавал]] |- |CF ||'''9''' ||[[Рашид Јекини]] |- |CF ||'''4''' ||[[Нванкво Кану]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''21'''||[[Годвин Окпара]] || || {{subon|46}} |- |MF ||'''7''' ||[[Финиди Џорџ]] || || {{subon|68}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan="4"|{{flagsport|YUG (1992-2003)}} [[Бора Милутиновиќ]] |} |valign="top"|<!-- [[File:NGA-PAR 1998-06-24.svg|300px]] --> |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align="center" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Хосе Луис Чилаверт]] {{Капитен}} |- |RB ||'''2''' ||[[Франсиско Арсе]] |- |CB ||'''20'''||[[Денис Каниса]] || || {{suboff|55}} |- |CB ||'''5''' ||[[Селсо Ајала]] |- |CB ||'''4''' ||[[Карлос Гамара]] |- |LB ||'''11'''||[[Педро Сарабија]] |- |CM ||'''16'''||[[Хулио Сесар Енсисо (фудбалер 1974)|Хулио Енсисо]] |- |CM ||'''10'''||[[Карлос Паредес]] |- |RF ||'''15'''||[[Мигел Анхел Бенитес]] || || {{suboff|67}} |- |CF ||'''9''' ||[[Хосе Кардосо]] |- |LF ||'''17''' ||[[Уго Брисуела]] || || {{suboff|77}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''7''' ||[[Хулио Сесар Јегрос]] || || {{subon|55}} |- |MF ||'''10'''||[[Роберто Акуња]] || || {{subon|67}} |- |FW ||'''8''' ||[[Аристидес Рохас]] || || {{subon|77}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan="4"|{{знамеикона|BRA}} [[Пауло Сесар Карпеџани]] |} |} {| width=100% style="font-size: 90%" | '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:''' <br /> {{flagsport|OMA}} Мохамед Ал Мусави <br /> {{flagsport|SWE}} Микаел Нилсон <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br /> {{flagsport|JPN}} [[Масајоши Окада]] |} ===Шпанија - Бугарија=== <section begin=СП 1998 - Д6 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Шпанија - Бугарија|Шпанија - Бугарија]] |дата = {{Start date|1998|6|24|df=y}} |време = 21:00 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = 6–1 |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8761/ |екипа2 = {{fb|BUL}} |голови1 = [[Фернандо Јеро|Јеро]] {{goal|{{0}}6|пен.}}<br />[[Луис Енрике Мартинес|Луис Енрике]] {{goal|18}}<br />[[Фернандо Мориентес|Мориентес]] {{goal|55}}, {{goal|81}}<br />[[Георги Бачев|Бачев]] {{goal|88|авт.}}<br />[[Кико (фудбалер 1972)|Кико]] {{goal|90+4}} |голови2 = {{goal|58}} [[Емил Костадинов|Костадинов]] |стадион = [[Стад Феликс Боларт]] |локација = [[Ланс]] |гледачи = 38,100 |судија = {{знамеикона|NED}} [[Марио ван дер Енде]] }}<section end=СП 1998 - Д6 /> {| width=92% |- |{{Football kit | pattern_la = _esp9800 | pattern_b = _esp9800h | pattern_ra = _esp9800 | pattern_sh = _esp9800 | pattern_so = _esp9800 | leftarm = ED1C24 | body = ED1C24 | rightarm = ED1C24 | shorts = 003060 | socks = 003060 | title = Шпанија }} |{{Football kit | pattern_la = _greenborder | pattern_b = _bul98h | pattern_ra = _greenborder | pattern_sh = | pattern_so = | leftarm = FFFFFF | body = FFFFFF | rightarm = FFFFFF | shorts = 008751 | socks = FFFFFF | title = Бугарија }} |} {| width="100%" |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Андони Субисарета]] {{Капитен}} |- |RB ||'''15'''||[[Хуан Карлос Агилера]] || {{yel|16}} |- |CB ||'''20'''||[[Мигел Анхел Надал]] |- |CB ||'''4''' ||[[Рафаел Алкорта]] |- |LB ||'''12'''||[[Сержи Бархуан|Сержи]] |- |RM ||'''17'''||[[Хосеба Ечеберија]] || || {{suboff|50}} |- |CM ||'''6''' ||[[Фернандо Јеро]] |- |CM ||'''18'''||[[Гиљермо Амор]] |- |LM ||'''21'''||[[Луис Енрике Мартинес|Луис Енрике]] || || {{suboff|69}} |- |CF ||'''7''' ||[[Фернандо Мориентес]] |- |CF ||'''11'''||[[Алфонсо Перес|Алфонсо]] || || {{suboff|65}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''10'''||[[Раул Гонсалес|Раул]] || || {{subon|50}} |- |FW ||'''19'''||[[Кико (фудбалер 1972)|Кико]] || || {{subon|65}} |- |MF ||'''8''' ||[[Хулен Гереро]] || {{yel|73}} || {{subon|69}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan="4"|[[Хавиер Клементе]] |} |valign="top"|<!-- [[File:ESP-BUL 1998-06-24.svg|300px]] --> |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align="center" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Здавко Здравков]] |- |RB ||'''16'''||[[Анатоли Нанков]] || || {{suboff|28}} |- |CB ||'''13'''||[[Гошо Гинчев]] |- |CB ||'''3''' ||[[Трифон Иванов]] {{Капитен}} |- |LB ||'''2''' ||[[Радостин Кишишев]] |- |RM ||'''18'''||[[Даниел Боримиров]] |- |CM ||'''5''' ||[[Ивајло Јорданов]] |- |CM ||'''10'''||[[Красимир Балаков]] || || {{suboff|61}} |- |LM ||'''19'''||[[Георги Бачев]] || {{yel|85}} |- |CF ||'''8''' ||[[Христо Стоичков]] || || {{suboff|46}} |- |CF ||'''7''' ||[[Емил Костадинов]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''9''' ||[[Љубослав Пенев]] || {{yel|45}} || {{subon|28}} |- |MF ||'''11'''||[[Илијан Илиев]] || || {{subon|45}} |- |MF ||'''14'''||[[Маријан Христов]] || || {{subon|61}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan="4"|[[Христо Бонев]] |} |} {| width=100% style="font-size: 90%" | '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:''' <br />{{flagsport|ROU}} Николае Григореску <br />{{flagsport|ARG}} Клаудио Роси <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|RUS}} [[Николај Левников]] |} {{ФИФА Светско првенство 1998}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал 1998|Група Д]] tw8gtkzutvxdiaaw99p6n07j8rznwr3 5649143 5649142 2026-10-23T14:32:34Z Carshalton 30527 /* Шпанија - Нигерија */ 5649143 wikitext text/x-wiki {{Врати се|Светско првенство во фудбал 1998}} '''Светско првенство во фудбал 1998 - група Д''' била една од осумте групи во групната фаза на натпреварување на Светското првенство 1998. Натпреварите се одиграле од 12 до 24 јуни 1998 година. Учесници во оваа група биле {{NazNB|FUrep|ESP}}, {{NazNB|FUrep|NGA}}, {{NazNB|FUrep|PAR}} и {{NazNB|FUrep|BUL}}. Нигерија и Парагвај од оваа група минале натаму, пласирајќи се во осминафиналето, а Шпанија и Бугарија го завршиле своето учество во групната фаза. {{TOCright}} == Табела == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- !width=7%|{{Tooltip|Поз.|Позиции}} !width=27%|Репрезентација !width=10%|{{Tooltip|Бод|Бодови}} !width=7%|{{Tooltip|ОН|Одиграни натпревари}} !width=7%|{{Tooltip|П|Победи}} !width=7%|{{Tooltip|Н|Нерешени}} !width=7%|{{Tooltip|И|Изгубени}} !width=7%|{{Tooltip|ДГ|Постигнати голови}} !width=7%|{{Tooltip|ПГ|Примени голови}} !width=7%|{{Tooltip|ГР|Гол-разлика}} |- style="background:#ccffcc;" |1.|| style="text-align:left;" |{{fb|NGA}} |'''6''' || 3 || 2 || 0 || 1 || 5 || 5 || 0 |- style="background:#ccffcc;" |2.|| style="text-align:left;" |{{fb|PAR}} |'''5''' || 3 || 1 || 2 || 0 || 3 || 1 || +2 |- |3.|| style="text-align:left;" |{{fb|ESP}} |'''4''' || 3 || 1 || 1 || 1 || 8 || 4 || +4 |- |4.|| style="text-align:left;" |{{fb|BUL}} |'''1''' || 3 || 0 || 1 || 2 || 1 || 7 || -6 |} __TOC__ ==Натпревари== ===Парагвај - Бугарија=== <section begin=СП 1998 - Д1 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Парагвај - Бугарија|Парагвај - Бугарија]] |дата = {{Start date|1998|6|12|df=y}} |време = 14:30 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|PAR}} |резултат = 0–0 |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8728/ |екипа2 = {{fb|BUL}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стад де ла Мосон]] |локација = [[Монпелје]] |гледачи = 29,800 |судија = {{знамеикона|SAU}} [[Абдул Рахман Ал-Зеид]] }}<section end=СП 1998 - Д1 /> {| width=92% |- |{{Football kit | pattern_la = _par98a | pattern_b = _par98a | pattern_ra = _par98a | pattern_sh = _whitebottom | pattern_so = | leftarm = FFFFFF | body = FFFFFF | rightarm = FFFFFF | shorts = 0000FF | socks = FFFFFF | title = Парагвај }} |{{Football kit | pattern_la = _greenborder | pattern_b = _bul98a | pattern_ra = _greenborder | pattern_sh = | pattern_so = | leftarm = FF0000 | body = FF0000 | rightarm = FF0000 | shorts = FFFFFF | socks = FF0000 | title = Бугарија }} |} {| width="100%" |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Хосе Луис Чилаверт]] {{Капитен}} |- |RB ||'''16'''||[[Хулио Сесар Енсисо (фудбалер 1974)|Хулио Енсисо]] |- |CB ||'''4''' ||[[Карлос Гамара]] |- |CB ||'''5''' ||[[Селсо Ајала]] |- |LB ||'''11'''||[[Педро Сарабија]] |- |RM ||'''19'''||[[Карлос Моралес Сантос|Карлос Моралес]] || || {{suboff|43}} |- |CM ||'''10'''||[[Роберто Акуња]] |- |CM ||'''13'''||[[Карлос Паредес]] |- |LM ||'''21'''||[[Хорхе Луис Кампос]] || || {{suboff|78}} |- |CF ||'''15'''||[[Мигел Анхел Бенитес]] || {{yel|45}} |- |CF ||'''9''' ||[[Хосе Кардосо]] || || {{suboff|70}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''20'''||[[Денис Каниса]] || || {{subon|43}} |- |FW ||'''18'''||[[Сесар Аугусто Рамирес|Сесар Рамирес]] || || {{subon|70}} |- |MF ||'''7''' ||[[Хулио Сесар Јегрос]] || || {{subon|78}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan="4"|{{знамеикона|BRA}} [[Пауло Сесар Карпеџани]] |} |valign="top"|<!-- [[File:PAR-BUL 1998-06-12.svg|300px]] --> |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align="center" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Здравко Здравков]] |- |RB ||'''16'''||[[Анатоли Нанков]] || {{sent off|2|27|89}} |- |CB ||'''3''' ||[[Трифон Иванов]] {{Капитен}} || {{yel|73}} |- |CB ||'''6''' ||[[Златко Јанков]] |- |LB ||'''4''' ||[[Ивајло Петков]] |- |RM ||'''11'''||[[Илијан Илиев]] || || {{suboff|77}} |- |CM ||'''2''' ||[[Радостин Кишишев]] |- |CM ||'''5''' ||[[Ивајло Јорданов]] |- |LM ||'''10'''||[[Красимир Балаков]] |- |CF ||'''8''' ||[[Христо Стоичков]] || {{yel|45}} |- |CF ||'''9''' ||[[Љубослав Пенев]] || || {{suboff|68}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''7''' ||[[Емил Костадинов]] || || {{subon|68}} |- |MF ||'''18'''||[[Даниел Боримиров]] || || {{subon|77}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan="4"|[[Христо Бонев]] |} |} {| width=100% style="font-size: 90%" | '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:''' <br /> {{flagsport|RSA}} Ашмат Сали <br /> {{flagsport|KUW}} Хусаин Гаданфари <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br /> {{flagsport|RUS}} [[Николај Левников]] |} ===Шпанија - Нигерија=== <section begin=СП 1998 - Д2 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Шпанија - Нигерија|Шпанија - Нигерија]] |дата = {{Start date|1998|6|13|df=y}} |време = 14:30 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = 2–3 |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8728/ |екипа2 = {{fb|NGA}} |голови1 = [[Фернандо Јеро|Јеро]] {{goal|21}}<br />[[Раул Гонсалес|Раул]] {{goal|47}} |голови2 = {{goal|24}} [[Мутиу Адепоџу|Адепоџу]]<br />{{goal|73|авт.}} [[Андони Зубизарета|Зубизарета]]<br />{{goal|78}} [[Сандеј Олисех|Олисех]] |стадион = [[Стад де ла Божоар]] |локација = [[Нант]] |гледачи = 35,500 |судија = {{знамеикона|USA}} [[Есфандир Бахармаст]] }}<section end=СП 1998 - Д2 /> {| width=92% |- |{{Football kit | pattern_la = _esp9800a | pattern_b = _esp9800a | pattern_ra = _esp9800a | pattern_sh = _esp9800a | pattern_so = _esp9800a | leftarm = FFFFFF | body = FFFFFF | rightarm = FFFFFF | shorts = FFFFFF | socks = FFFFFF | title = Шпанија }} |{{Football kit | pattern_la = _nga98h | pattern_b = _vneck_nga98h | pattern_ra = _nga98h | pattern_sh = _whitesides | pattern_so = _nga98h | leftarm = 008751 | body = 008751 | rightarm = 008751 | shorts = 008751 | socks = 008751 | title = Нигерија }} |} {| width="100%" |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Андони Субисарета]] {{Капитен}} |- |RB ||'''2''' ||[[Алберт Ферер]] || || {{suboff|45}} |- |CB ||'''14'''||[[Иван Кампо]] || {{yel|75}} |- |CB ||'''20'''||[[Мигел Анхел Надал]] || {{yel|59}} || {{suboff|77}} |- |CB ||'''4''' ||[[Рафаел Алкорта]] |- |LB ||'''12'''||[[Сержи Бархуан|Сержи]] |- |RM ||'''21'''||[[Луис Енрике Мартинес|Луис Енрике]] |- |CM ||'''6''' ||[[Фернандо Јеро]] |- |LM ||'''10'''||[[Раул Гонсалес|Раул]] |- |CF ||'''11'''||[[Алфонсо Перес|Алфонсо]] || || {{suboff|58}} |- |CF ||'''19'''||[[Кико (фудбалер 1972)|Кико]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''18'''||[[Гиљермо Амор]] || {{yel|56}} || {{subon|45}} |- |FW ||'''17'''||[[Хосеба Ечеберија]] || || {{subon|58}} |- |MF ||'''16'''||[[Алберт Селадес]] || || {{subon|77}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan="4"|[[Хавиер Клементе]] |} |valign="top"|<!-- [[File:ESP-NGA 1998-06-13.svg|300px]] --> |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align="center" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Питер Руфаи]] |- |RB ||'''2''' ||[[Моби Опараку]] || || {{suboff|70}} |- |CB ||'''5''' ||[[Уче Окечукву]] {{Капитен}} || {{yel|62}} |- |CB||'''6''' ||[[Тарибо Вест]] |- |LB ||'''3''' ||[[Селестин Бабајаро]] |- |RM ||'''7''' ||[[Финиди Џорџ]] |- |CM ||'''8''' ||[[Мутиу Адепоџу]] |- |CM ||'''15'''||[[Сандеј Олисех]] |- |LM ||'''11'''||[[Гарба Лавал]] || || {{suboff|90+3}} |- |SS ||'''10'''||[[Џеј Џеј Окоча]] |- |CF ||'''20'''||[[Виктор Икпеба]] || || {{suboff|83}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''9''' ||[[Рашид Јекини]] || || {{subon|70}} |- |MF ||'''13'''||[[Тиџани Бабангида]] || || {{subon|83}} |- |DF ||'''21'''||[[Годвин Окпара]] || || {{subon|90+3}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan="4"|{{flagsport|YUG (1992-2003)}} [[Бора Милутиновиќ]] |} |} {| width=100% style="font-size: 90%" | '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:''' <br />{{flagsport|CRI}} Луис Торес Ѕуњига <br />{{flagsport|BLR}} Јури Дупанов <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|RSA}} [[Ијан Меклеод (судија)|Ијан Меклеод]] |} ===Нигерија - Бугарија=== <section begin=СП 1998 - Д3 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Нигерија - Бугарија|Нигерија - Бугарија]] |дата = {{Start date|1998|6|19|df=y}} |време = 17:30 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|NGA}} |резултат = 1–0 |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8747/ |екипа2 = {{fb|BUL}} |голови1 = [[Виктор Икпеба|Икпеба]] {{goal|28}} |голови2 = |стадион = [[Паркот на принцовите]] |локација = [[Париз]] |гледачи = 45,500 |судија = {{знамеикона|CHL}} [[Марио Санчес Јантен]] }}<section end=СП 1998 - Д3 /> {| width=92% |- |{{Football kit | pattern_la = _nga98h | pattern_b = _vneck_nga98h | pattern_ra = _nga98h | pattern_sh = _whitesides | pattern_so = _nga98h | leftarm = 008751 | body = 008751 | rightarm = 008751 | shorts = 008751 | socks = 008751 | title = Нигерија }} |{{Football kit | pattern_la = _greenborder | pattern_b = _bul98h | pattern_ra = _greenborder | pattern_sh = | pattern_so = | leftarm = FFFFFF | body = FFFFFF | rightarm = FFFFFF | shorts = FFFFFF | socks = FFFFFF | title = Бугарија }} |} {| width="100%" |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Петер Руфаи]] |- |RB ||'''8''' ||[[Мутиу Адепоџу]] || {{yel|20}} |- |CB ||'''5''' ||[[Уче Окечукву]] {{Капитен}} || {{yel|44}} |- |CB ||'''6''' ||[[Тарибо Вест]] |- |LB ||'''3''' ||[[Селестин Бабајаро]] |- |DM ||'''15'''||[[Сандеј Олисех]] |- |RM ||'''7''' ||[[Финиди Џорџ]] || || {{suboff|84}} |- |LM ||'''11'''||[[Гарба Лавал]] |- |AM ||'''10'''||[[Џеј Џеј Окоча]] || {{yel|70}} |- |CF ||'''14'''||[[Даниел Амокачи]] || || {{suboff|67}} |- |CF ||'''20'''||[[Виктор Икпеба]] || {{yel|49}} || {{suboff|75}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''4''' ||[[Нванкво Кану]] || || {{subon|67}} |- |FW ||'''9''' ||[[Рашид Јекини]] || || {{subon|75}} |- |MF ||'''13'''||[[Тиџани Бабангида]] || || {{subon|84}} |- |colspan=3|'''Селекторr:''' |- |colspan="4"|{{flagsport|YUG (1992-2003)}} [[Бора Милутиновиќ]] |} |valign="top"|<!-- [[File:NGA-BUL 1998-06-19.svg|300px]] --> |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align="center" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Здравко Здравков]] |- |RB ||'''2''' ||[[Радостин Кишишев]] || {{yel|78}} |- |CB ||'''13'''||[[Гошо Гинчев]] |- |CB ||'''3''' ||[[Трифон Иванов]] {{Капитен}} |- |LB ||'''4''' ||[[Ивајло Петков]] |- |RM ||'''11'''||[[Илијан Илиев]] || {{yel|66}} || {{suboff|66}} |- |CM ||'''6''' ||[[Златко Јанков]] || || {{suboff|84}} |- |CM ||'''14'''||[[Маријан Христов]] || || {{suboff|45}} |- |LM ||'''10'''||[[Красимир Балаков]] |- |CF ||'''8''' ||[[Христо Стоичков]] |- |CF ||'''7''' ||[[Емил Костадинов]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''18'''||[[Даниел Боримиров]] || || {{subon|45}} |- |FW ||'''9''' ||[[Љубослав Пенев]] || || {{subon|66}} |- |FW ||'''19'''||[[Георги Бачев]] || || {{subon|84}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan="4"|[[Христо Бонев]] |} |} {| width=100% style="font-size: 90%" | '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:''' <br />{{flagsport|CHL}} Хорхе Дијас Галвес <br />{{flagsport|BRA}} Арналдо Пинто <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|BRA}} [[Марсио Резенде]] |} ===Шпанија - Парагвај=== <section begin=СП 1998 - Д4 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Шпанија - Парагвај|Шпанија - Парагвај]] |дата = {{Start date|1998|6|19|df=y}} |време = 21:00 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = 0–0 |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8748/ |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Стад Жофроа Гишар]] |локација = [[Сент-Етјен]] |гледачи = 30,600 |судија = {{знамеикона|RSA}} [[Ијан Меклеод]] }}<section end=СП 1998 - Д4 /> {| width=92% |- |{{Football kit | pattern_la = _esp9800 | pattern_b = _esp9800h | pattern_ra = _esp9800 | pattern_sh = _esp9800 | pattern_so = _esp9800 | leftarm = ED1C24 | body = ED1C24 | rightarm = ED1C24 | shorts = 003060 | socks = 003060 | title = Шпанија }} |{{Football kit | pattern_la = _par98a | pattern_b = _par98a | pattern_ra = _par98a | pattern_sh = _bluebottom | pattern_so = | leftarm = FFFFFF | body = FFFFFF | rightarm = FFFFFF | shorts = FFFFFF | socks = FFFFFF | title = Парагвај }} |} {| width="100%" |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Андони Субисарета]] {{Капитен}} |- |RB ||'''15'''||[[Хуан Карлос Агилера]] |- |CB ||'''5''' ||[[Абелардо Фернандес|Абелардо]] || || {{suboff|56}} |- |CB ||'''4''' ||[[Рафаел Алкорта]] |- |LB ||'''12'''||[[Сержи Бархуан|Сержи]] || {{yel|8}} |- |RM ||'''17'''||[[Хосеба Ечеберија]] |- |CM ||'''6''' ||[[Фернандо Јеро]] |- |CM ||'''18'''||[[Гиљермо Амор]] |- |LM ||'''21'''||[[Луис Енрике Мартинес|Луис Енрике]] |- |CF ||'''9''' ||[[Хуан Антонио Пици]] || || {{suboff|52}} |- |CF ||'''10'''||[[Раул Гонсалес|Раул]] || || {{suboff|65}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''7'''||[[Фернандо Мориентес]] || || {{subon|52}} |- |MF ||'''16'''||[[Алберт Селадес]] || || {{subon|56}} |- |FW ||'''19'''||[[Кико (фудбалер 1972)|Кико]] || {{yel|87}} || {{subon|65}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan="4"|[[Хавиер Клементе]] |} |valign="top"|<!-- [[File:ESP-PAR 1998-06-19.svg|300px]] --> |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align="center" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Хосе Луис Чилаверт]] {{Капитен}} |- |RB ||'''2''' ||[[Франсиско Арсе]] || {{yel|76}} |- |CB ||'''20'''||[[Денис Каниса]] |- |CB ||'''5''' ||[[Селсо Ајала]] || {{yel|30}} || {{suboff|73}} |- |CB ||'''4''' ||[[Карлос Гамара]] |- |LB ||'''11'''||[[Педро Сарабија]] |- |CM ||'''16'''||[[Хулио Сесар Енсисо (фудбалер 1974)|Хулио Енсисо]] |- |CM ||'''10'''||[[Роберто Акуња]] |- |AM ||'''21'''||[[Хорхе Луис Кампос]] || || {{suboff|45}} |- |CF ||'''15'''||[[Мигел Анхел Бенитес]] |- |CF ||'''8''' ||[[Аристидес Рохас]] || || {{suboff|83}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''13'''||[[Карлос Паредес]] || || {{subon|45}} |- |MF ||'''7''' ||[[Хулиос Сесар Јегрос]] || || {{subon|73}} |- |FW ||'''18'''||[[Сесар Аугусто Рамирес|Сесар Рамирес]] || || {{subon|83}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan="4"|{{знамеикона|BRA}} [[Пауло Сесар Карпеџани]] |} |} {| width=100% style="font-size: 90%" | '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:''' <br />{{flagsport|RSA}} Аристидис Крис Солдатос <br />{{flagsport|JAM}} Овен Пауел <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|USA}} [[Есфандир Бахармаст]] |} ===Нигерија - Парагвај=== <section begin=СП 1998 - Д5 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Нигерија - Парагвај|Нигерија - Парагвај]] |дата = {{Start date|1998|6|24|df=y}} |време = 21:00 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|NGA}} |резултат = 1–3 |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8748/ |екипа2 = {{fb|PAR}} |голови1 = [[Вилсон Орума|Орума]] {{goal|11}} |голови2 = {{goal|{{0}}1}} [[Селсо Ајала|Ајала]]<br />{{goal|58}} [[Мигел Анхел Бенитес|Бенитес]]<br />{{goal|86}} [[Хосе Кардосо|Кардосо]] |стадион = [[Стадион Мунисипал|Стад де Тулуза]] |локација = [[Тулуз]] |гледачи = 33,500 |судија = {{знамеикона|THA}} [[Пиром Ун-Прасерт]] }}<section end=СП 1998 - Д5 /> {| width=92% |- |{{Football kit | pattern_la = _nga98h | pattern_b = _vneck_nga98h | pattern_ra = _nga98h | pattern_sh = _greensides | pattern_so = _nga98a | leftarm = 008751 | body = 008751 | rightarm = 008751 | shorts = FFFFFF | socks = FFFFFF | title = Нигерија }} |{{Football kit | pattern_la = _par98h | pattern_b = _par98h | pattern_ra = _par98h | pattern_sh = _whitebottom | pattern_so = | leftarm = FF0000 | body = FF0000 | rightarm = FF0000 | shorts = 0000FF | socks = 0000FF | title = Парагвај }} |} {| width="100%" |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Петер Руфаи]] {{Капитен}} |- |RB ||'''16'''||[[Уче Окафор]] |- |CB ||'''17'''||[[Августин Егуавон]] || {{yel|25}} |- |CB ||'''6''' ||[[Тарибо Вест]] |- |LB ||'''19'''||[[Бен Ироха]] || {{yel|38}} |- |RM ||'''13'''||[[Тиџани Бабангида]] |- |CM ||'''18'''||[[Вилсон Орума]] || || {{suboff|68}} |- |CM ||'''15'''||[[Сандеј Олисех]] || || {{suboff|46}} |- |LM ||'''11'''||[[Гарба Лавал]] |- |CF ||'''9''' ||[[Рашид Јекини]] |- |CF ||'''4''' ||[[Нванкво Кану]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''21'''||[[Годвин Окпара]] || || {{subon|46}} |- |MF ||'''7''' ||[[Финиди Џорџ]] || || {{subon|68}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan="4"|{{flagsport|YUG (1992-2003)}} [[Бора Милутиновиќ]] |} |valign="top"|<!-- [[File:NGA-PAR 1998-06-24.svg|300px]] --> |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align="center" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Хосе Луис Чилаверт]] {{Капитен}} |- |RB ||'''2''' ||[[Франсиско Арсе]] |- |CB ||'''20'''||[[Денис Каниса]] || || {{suboff|55}} |- |CB ||'''5''' ||[[Селсо Ајала]] |- |CB ||'''4''' ||[[Карлос Гамара]] |- |LB ||'''11'''||[[Педро Сарабија]] |- |CM ||'''16'''||[[Хулио Сесар Енсисо (фудбалер 1974)|Хулио Енсисо]] |- |CM ||'''10'''||[[Карлос Паредес]] |- |RF ||'''15'''||[[Мигел Анхел Бенитес]] || || {{suboff|67}} |- |CF ||'''9''' ||[[Хосе Кардосо]] |- |LF ||'''17''' ||[[Уго Брисуела]] || || {{suboff|77}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''7''' ||[[Хулио Сесар Јегрос]] || || {{subon|55}} |- |MF ||'''10'''||[[Роберто Акуња]] || || {{subon|67}} |- |FW ||'''8''' ||[[Аристидес Рохас]] || || {{subon|77}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan="4"|{{знамеикона|BRA}} [[Пауло Сесар Карпеџани]] |} |} {| width=100% style="font-size: 90%" | '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:''' <br /> {{flagsport|OMA}} Мохамед Ал Мусави <br /> {{flagsport|SWE}} Микаел Нилсон <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br /> {{flagsport|JPN}} [[Масајоши Окада]] |} ===Шпанија - Бугарија=== <section begin=СП 1998 - Д6 />{{Football box no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Шпанија - Бугарија|Шпанија - Бугарија]] |дата = {{Start date|1998|6|24|df=y}} |време = 21:00 [[Средноевропско време|СРЕ]] ([[UTC+01:00|UTC+1]]) |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = 6–1 |извештај = https://www.fifa.com/worldcup/archive/france1998/matches/match/8761/ |екипа2 = {{fb|BUL}} |голови1 = [[Фернандо Јеро|Јеро]] {{goal|{{0}}6|пен.}}<br />[[Луис Енрике Мартинес|Луис Енрике]] {{goal|18}}<br />[[Фернандо Мориентес|Мориентес]] {{goal|55}}, {{goal|81}}<br />[[Георги Бачев|Бачев]] {{goal|88|авт.}}<br />[[Кико (фудбалер 1972)|Кико]] {{goal|90+4}} |голови2 = {{goal|58}} [[Емил Костадинов|Костадинов]] |стадион = [[Стад Феликс Боларт]] |локација = [[Ланс]] |гледачи = 38,100 |судија = {{знамеикона|NED}} [[Марио ван дер Енде]] }}<section end=СП 1998 - Д6 /> {| width=92% |- |{{Football kit | pattern_la = _esp9800 | pattern_b = _esp9800h | pattern_ra = _esp9800 | pattern_sh = _esp9800 | pattern_so = _esp9800 | leftarm = ED1C24 | body = ED1C24 | rightarm = ED1C24 | shorts = 003060 | socks = 003060 | title = Шпанија }} |{{Football kit | pattern_la = _greenborder | pattern_b = _bul98h | pattern_ra = _greenborder | pattern_sh = | pattern_so = | leftarm = FFFFFF | body = FFFFFF | rightarm = FFFFFF | shorts = 008751 | socks = FFFFFF | title = Бугарија }} |} {| width="100%" |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Андони Субисарета]] {{Капитен}} |- |RB ||'''15'''||[[Хуан Карлос Агилера]] || {{yel|16}} |- |CB ||'''20'''||[[Мигел Анхел Надал]] |- |CB ||'''4''' ||[[Рафаел Алкорта]] |- |LB ||'''12'''||[[Сержи Бархуан|Сержи]] |- |RM ||'''17'''||[[Хосеба Ечеберија]] || || {{suboff|50}} |- |CM ||'''6''' ||[[Фернандо Јеро]] |- |CM ||'''18'''||[[Гиљермо Амор]] |- |LM ||'''21'''||[[Луис Енрике Мартинес|Луис Енрике]] || || {{suboff|69}} |- |CF ||'''7''' ||[[Фернандо Мориентес]] |- |CF ||'''11'''||[[Алфонсо Перес|Алфонсо]] || || {{suboff|65}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''10'''||[[Раул Гонсалес|Раул]] || || {{subon|50}} |- |FW ||'''19'''||[[Кико (фудбалер 1972)|Кико]] || || {{subon|65}} |- |MF ||'''8''' ||[[Хулен Гереро]] || {{yel|73}} || {{subon|69}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan="4"|[[Хавиер Клементе]] |} |valign="top"|<!-- [[File:ESP-BUL 1998-06-24.svg|300px]] --> |valign="top" width="50%"| {| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align="center" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Здавко Здравков]] |- |RB ||'''16'''||[[Анатоли Нанков]] || || {{suboff|28}} |- |CB ||'''13'''||[[Гошо Гинчев]] |- |CB ||'''3''' ||[[Трифон Иванов]] {{Капитен}} |- |LB ||'''2''' ||[[Радостин Кишишев]] |- |RM ||'''18'''||[[Даниел Боримиров]] |- |CM ||'''5''' ||[[Ивајло Јорданов]] |- |CM ||'''10'''||[[Красимир Балаков]] || || {{suboff|61}} |- |LM ||'''19'''||[[Георги Бачев]] || {{yel|85}} |- |CF ||'''8''' ||[[Христо Стоичков]] || || {{suboff|46}} |- |CF ||'''7''' ||[[Емил Костадинов]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''9''' ||[[Љубослав Пенев]] || {{yel|45}} || {{subon|28}} |- |MF ||'''11'''||[[Илијан Илиев]] || || {{subon|45}} |- |MF ||'''14'''||[[Маријан Христов]] || || {{subon|61}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan="4"|[[Христо Бонев]] |} |} {| width=100% style="font-size: 90%" | '''[[Помошен судија (фудбал)|Помошни судии]]:''' <br />{{flagsport|ROU}} Николае Григореску <br />{{flagsport|ARG}} Клаудио Роси <br />'''[[Помошен судија (фудбал)#Четврти судија|Четврти судија]]:''' <br />{{flagsport|RUS}} [[Николај Левников]] |} {{ФИФА Светско првенство 1998}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал 1998|Група Д]] bflzejz3oht5f9e2v20ko4b22t3hilo 0 1079320 5649265 5636677 2026-10-23T20:35:06Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5649265 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Сребренест галеб | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN|id=106003227 |title=''Larus argentatus'' | assessors=[[BirdLife International]] |version=2012.1 |year=2012 |accessdate=16 July 2012}}</ref> | image = Larus argentatus01.jpg | image_width = 250px | image_caption = Со перје во сезона на парење | regnum = [[Животни]] | phylum = [[Хордати]] | classis = [[Птици]] | ordo = [[Бекасови]] | familia = [[Галеби]] | genus = ''Larus'' | species = '''Сребренест галеб''' | binomial = ''Larus argentatus'' | binomial_authority = Pontoppidan, 1763, [[Данска]] | range_map = Larus argentatus map.svg | range_map_width = 250px | range_map_caption = Распространетост }} '''Сребренестиот галеб''' (''Larus argentatus'') е голем [[Галеби|галеб]], распространет низ цела западна Европа, а го има и во Македонија. ==Распространетост== Сребренастиот галеб најчесто се среќава на брегот на морињата во средна и северна Европа, а поретко во копнениот дел, покрај езера. Нивни природни непријатели се соколите, ајкулите, како и копнените ѕверки. Во Македонија, сребренастиот галеб живее крај [[Охридско Езеро|Охридското Езеро]]. ==Опис== Возрасните сребренасти галеби растат до 60&nbsp;см, и имаат распон на крилјата од околу 145&nbsp;см. Тежок е до 1.5&nbsp;кг.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://bna.birds.cornell.edu/bna/species/124/articles/characteristics |title=Distinguishing Characteristics — Herring Gull — Birds of North America Online<!-- Bot generated title --> |accessdate=2013-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130607032128/http://bna.birds.cornell.edu/bna/species/124/articles/characteristics |archive-date=2013-06-07 |url-status=dead}}</ref><ref name= "Olsen">''Gulls: Of North America, Europe, and Asia'' by Klaus Malling Olsen & Hans Larsson. Princeton University Press (2004). ISBN 978-0691119977.</ref><ref name="Harrison">Harrison, Peter, ''Seabirds: An Identification Guide''. Houghton Mifflin Harcourt (1991), ISBN 978-0-395-60291-1</ref><ref name = "CRC">''CRC Handbook of Avian Body Masses'' by John B. Dunning Jr. (Editor). CRC Press (1992), ISBN 978-0-8493-4258-5.</ref> Пердувите им се бели, горната страна на крилјата сива, а врвовите на крилјата им се обоени со црно. На силниот клун, од напред на долната страна има една црвена точка. Очите им се како и клунот, жолти. Нозете имаат благо црвена боја. Бојата на пердувите на мажјакот и женката не се разликуваат. Се огласуваат со звук кој потсеќа на „киу“ или „ка“. Во репертоарот на нивните пеења се и звукови кои личат на завивање и мјаукање. Кога се подготвуваат за напад, подмолно гакаат или мјаукаат со длабокиот глас. Спротивно на тоа, типичното крештење е пред сè предупредување кое треба да го исплаши непријателот, но тоа е и поздрав како и израз за барање (барање храна). Младенчињата повикуваат со морничаво завивачко свирење. Сребренастиот галеб може да доживее старост до 32 години. Тие се единки кои од некоја причина не можат да летаат и живеат под човековата грижа, можат да станат многу питоми и приврзани. Сребренастите галби се во можност да го видат ултравиолетовото светло.<ref name="ultraviolet">{{Наведена мрежна страница | url = http://www.birdersworld.com/en/sitecore/content/Home/Birdwatching/Featured%20Stories/2006/09/How%20the%20ability%20to%20perceive%20ultraviolet%20light%20permits%20birds%20to%20see%20what%20human%20eyes%20cannot.aspx | title = Feather Colors: What Birds See | accessdate = 2007-07-18 | publisher = Birder's World Magazine | year = 2006 | author = Marcus, Adam }}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Поведение== ===Исхрана=== Главна исхрана на сребренастиот галеб е иста како и на многу други галеби. И тие се сештојади, но сепак претежно се хранат со животинска храна како што се риби, мекотели, птици, а понекогаш и мали глодачи. Но, исто како и обичните галеби и сребренестите обиколуваат ѓубришта, зелени површини и полиња во потрага по било што, што може да го ублажи гладот. ===Размножување=== Може да помине од четири до седум години додека сребренастиот галеб достигне целосна зрелост и почне на падините, бреговите и дините со лежење јајца и подигање млади. Гнездото кое е од растителен материјал го градат двајцата идни родители, а снесуваат најчесто 2-3 јајца. Мажјакот и женката ги инкубираат 28 до 30 дена. Пилињата остануваат во гнездото пет до шест недели сè додека не станат способни за летање. Овие птици се долговечни, забележан е најдолг животен век од 49 години.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://genomics.senescence.info/species/entry.php?species=Larus_argentatus|title=AnAge entry for Larus argentatus|work=The Animal Ageing and Longevity Database|accessdate=2008-11-23}}</ref> ==Галерија== <gallery> Image:Herring Gull flying Goeland Argente vol.jpg|Во лет Image:Herring gull.JPG|Стоејќи крај брегот Image:Herring Gull Fledgling.jpg|Младенче Image:DefecatingSeagull.jpg|Во лет File:Common guillemot egg theft.ogv|Крадејќи туѓо јајце, видео File:Seagulls fighting for a fish.jpg|Во борба за риба File:Larus argentatus 4-5-2006 7-28-38.JPG|Во потрага по храна File:Birdsniper.jpg|Крадејќи храна од рака на човек File:Silbermöwe.jpg|Крај пристаниште File:Seagull proof.jpg|Вреќа за ѓубре што треба да одолее на галебите File:Mating seagulls.jpg|Додворување Image:Nesting Herring Gull.jpg|Во гнездото File:Herring Gull chick in nest with egg.jpg|Пиле и јајце File:Repas Goéland argenté.jpg|Хранење на пиле Image:Mum_and_chick_11_July.jpg|Хранење на пиле Image:Juvenile Herring Gull.jpg|Младенче Image:LarusargentatusinFlight.jpg|Во лет Image:Larus argentatus in flight.jpg|Во лет Image:Larus_argentatus_argenteus.jpg|Во лет Image:Moewe001.jpg|Се дотерува Image:Goeland nidification.jpg|Колонија галеби Image:Larus argentatus young.jpg|Јато младенчиња Image:Larus argentatus ad.jpg|Застанат на ограда Image:Larus argentatus drinking.jpg|Пие вода Image:Herring Gull yawning.jpg|Испуштајќи звук Image:Moewenportrait.jpg|Од блиску, со оштетено перје File:Larus argentatus - parent and chick.jpg|Родител и младенче File:Larus argentatus 1.JPG|Застанат галеб </gallery> ==Наводи==<!-- AnimalBehaviour59:1161. --> <references/> * [http://www.aerc.eu/aerc_tac.htm AERC TAC's Taxonomic Recommendations] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070527135155/http://www.aerc.eu/aerc_tac.htm |date=2007-05-27 }} * Harris, Alan; Tucker, Laurel & Vinicombe, Keith (1994) ''The Macmillan Field Guide to Bird Identification'', Macmillan, London. * ''Seabirds'' by Harrison, ISBN 0-7470-1410-8 * Snow, D. W. & Perrins, C. M. (1998) ''Birds of the Western Palearctic: Concise Edition'' Vol. 1. Oxford University Press, Oxford. Leakey, Richard. 1979. Abridged and Introduced. ''The Illustrated Origin of Species.'' Darwin,Charles. Faber and Faber.ISBN 0-571-11477-6.p.&nbsp;64 ==Надворешни врски== * [http://www.allaboutbirds.org/guide/Herring_Gull/id Herring Gull Species Account] - Cornell Lab of Ornithology * [http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i0510id.html Herring Gull - ''Larus argentatus''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080916220744/http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i0510id.html |date=2008-09-16 }} - USGS Patuxent BIrd Identification InfoCenter * [http://ibc.lynxeds.com/species/herring-gull-larus-argentatus Herring Gull videos, photos & sounds] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160312210219/http://ibc.lynxeds.com/species/herring-gull-larus-argentatus |date=2016-03-12 }} on the Internet Bird Collection * [https://web.archive.org/web/20101106074811/http://www.bbc.co.uk/nature/species/Herring_Gull Herring Gull videos] from the BBC * [https://web.archive.org/web/20080221220618/http://www.birdguides.com/html/vidlib/species/Larus_argentatus.htm Map of Herring Gull distribution in summer and winter in Europe] * [http://www.gullpix.com/herring.htm Herring Gulls on www.gullpix.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120305104011/http://www.gullpix.com/herring.htm |date=2012-03-05 }} - Images of Herring Gulls in all ages * {{YouTube|id =zF8Jl2oBf5I|title =Територијалност на галебот}} [[Категорија:Птици на Македонија]] [[Категорија:Галеби]] dq1p8avcw65cndxah3ttdz7yujwhd0d 0 1081426 5649266 5551742 2026-10-23T20:39:20Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5649266 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Среден северен нуркач | status = LC | status_system = iucn3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN2008|assessors=BirdLife International|year=2008|id=141568|title=Mergus serrator|downloaded=9 December 2010}}</ref> | image = Mergus serrator -New Jersey -USA -winter-8.jpg | image_caption = Мажјак во зима | image2 = 4320 - Thun - Waterfowl.JPG | image2_caption = Женка | regnum = [[Животни]] | phylum = [[Хордати]] | classis = [[Птици]] | ordo = [[Гусковидни]] | familia = [[Патки]] | subfamilia = [[Merginae]] | genus = ''[[Mergus]]'' | species = '''''Среден северен нуркач''''' | binomial = ''Mergus serrator'' | binomial_authority = [[Карл Лине]], 1758 | range_map = Mergus serrator distr.png | range_map_caption = Распространетост<br>жолто - лето; сино - зима; зелено - цела година | synonyms = ''Merganser serrator'' }} '''Средниот северен нуркач''' (''Mergus serrator''), познат во Македонија и како '''белез''' е средно голема водна [[птица]] од семејството [[патки]], редот на [[гусковидни]]те. Една од најценетите птици-работнички во [[риболов со птици|риболовот со птици]] на [[Дојранско Езеро|Дојранското Езеро]]<ref>[http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/sowb/countries/Macedonia2012.pdf Состојба со птиците во Македонија 2012]</ref> ==Распространетост== Белезот се размножува во северните делови на [[Европа]], [[Азија]] и [[Северна Америка]]. Зимува по јужните крајбрежја на Европа, вклучително и [[Македонија]]. Живее крај езера, реки, морски и океански крајбрежја. Претпочита солени води. ===Таксономија=== Средниот северен нуркач бил опишан со своето сегашно научно име од страна на [[Карл Лине]] во неговата книга од 18 век, ''Systema Naturae''.<ref>{{Наведена книга | last=Linnaeus | first =Carl| page=62 | authorlink=Carolus Linnaeus | title=Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus I. Editio decima, reformata | publisher=Holmiae. (Laurentii Salvii) | language = la | year=1758 }}</ref> [[File:Red-breasted Merganser, Ding Darling NWR, Florida.jpg|thumb|left|Младенче]] [[File:Mergus serrator MHNT.ZOO.2010.11.30.1.jpg|thumb|''Mergus serrator'']] ==Опис== Возрасниот белез е долг 51–62 [[cm]] со распон на крилјата 70–86&nbsp;см.<ref>{{Наведена книга |title=Birds of Europe with North Africa and the MIddle East |first=Lars |last=Jonsson |publisher=Princeton University Press |page=118 |isbn=0-691-03326-9 |year=1992}}</ref> Тој има остра креста (пувка) и долг тенок црвен клун со назабени рабови. Изразен е [[Полов диморфизам|половиот диморфизам]]. Мажјакот има темна глава со зелен сјај, ​​бел врат и гради со боја на ’рѓа, грбот му е црн, а долните делови бели. Возрасните женки имаат сивкасто тело и глава со боја на ’рѓа. Младенчињата се како женките, но немаат бело кај вратот и на крилата. Пливаат и нуркаат многу добро, но и по земја се движат, исто така, добро. Женките се огласуваат со рапаво „праак-праак“, а мажјаците со тивки звуци како кивавица. ===Исхрана=== Средниот северен нуркач претежно се храни со мали [[риби]], но и со водни [[инсекти]], [[ракови]], и [[жаби]]. Кога се храни нурка во водата и до длабочина од 30 метра и се задржува под вода пола минута, а најчесто околу 15 секунди. ===Размножување=== Средниот северен нуркач (белезот) е моногамна птица. Гнездото го прави на земја сред густа вегетација и високи треви подалеку од водата. Несе 4-14 јајца. Ги инкубира само женката во тек на 29-35 дена. Малечките се испилуваат доволно развиени да можат да се движат и хранат самостојно и го напуштаат гнездото уште првиот или вториот ден. Еден пар одгледува само едно легло годишно. ==Статус== На средниот северен нуркач се однесува Договорот за заштита на африканско-евроазиските миграторни водни птици. ==Наводи==<!-- RevBrasZool23:807 --> {{reflist}} ==Надворешни врски== *[https://web.archive.org/web/20070609183455/http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Red-breasted_Merganser.html Cornell Lab of Ornithology-Red-breasted Merganser] *[http://www.massaudubon.org/birdatlas/index.php?search=yes&id=9 Massachusetts Breeding Bird Atlas-Red-breasted Merganser] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070927205804/http://www.massaudubon.org/birdatlas/index.php?search=yes&id=9 |date=2007-09-27 }} * [http://ibc.lynxeds.com/species/red-breasted-merganser-mergus-serrator Среден северен нуркач, видеа, фотографии и звуци] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120203030521/http://ibc.lynxeds.com/species/red-breasted-merganser-mergus-serrator |date=2012-02-03 }} на Internet Bird Collection [[Категорија:Нуркачи (птици)]] [[Категорија:Птици на Македонија]] [[Категорија:Гусковидни]] [[Категорија:Животински таксони опишани од Карл Линеј]] kce41vgbu3r1bqbzr5fe909zvotmgk7 0 1105874 5649360 5431962 2026-10-24T10:20:42Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5649360 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за велосипедист | name = Тони Ирел | image = Denain - Grand Prix de Denain, 14 avril 2016 (B078).JPG | caption = Ирел на Гран при де Денен 2016 | fullname = Тони Ирел | nickname = | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1987|11|1}} | birth_place = [[Лизјо]], {{ФРА}} | height = | weight = | currentteam = {{ubl|Сожасин еспоар-АСНС ''(друмски)''|ВС Сен Мишел Шарл Крист ''(велокрос)''}} | discipline = друмски и велокрос велосипедизам | role = возач | ridertype = | amateuryears = 2005<br>2006–2007<br>2007<br>2008–2010<br>2009<br><br>2010<br><br>2010<br><br>2018- | amateurteams = Комите Сарт ''(јуниор)''<br>КА Мант<br>СФАК<br>Вандеја У<br>{{ct|EUC|2009}} ''(стажант)''<br>ВС Сен Мишел Шарл Крист ''(велокрос)''<br>{{ct|EUC|2010}} ''(стажант)''<br>Сожасин еспоар-АСНС | proyears = 2011–2017 | proteams = {{ct|EUC|2011}} | majorwins = Полинорманд (2012) | updated = 24 мај 2018 }} '''Тони Ирел''' ({{langx|fr|Tony Hurel}}; р. {{роден|1|ноември|1987}}) — [[Франција|француски]] професионален [[велокрос]] и [[друмски велосипедист]], кој вози за аматерските екипи Сожасин еспоар-АСНС во друмски велосипедизам и за ВС Сен Мишел Шарл Крист во велокрос. Ирел настапува како професионалец од почетокот на сезоната 2011, придружувајќи ѝ се на {{ct|EUC|2011}} по две години поминати како стажант со екипата, тогаш позната како {{ct|BBO|2009|nolink=yes}} во втората половина на 2009 и 2010, соодветно. Во јули 2012, Хирел ја освоил својата прва победа за екипата, со победата на Полинорманд во Франција, во масовен спринт.<ref>{{наведени вести|url= http://uk.eurosport.yahoo.com/news/hurel-wins-polynormande-153102756.html|title=Хирел победи на Полинорманд|date=29 јули 2012 |accessdate=30 јули 2012|work=Yahoo! Eurosport|publisher=TF1 Group}}</ref><ref>{{наведени вести|url= http://www.velonation.com/News/ID/12530/Tony-Hurel-gets-first-win-for-Europcar-in-Polynormande.aspx|first=Кајл|last=Мур|date=29 јули 2012 |title=Тони Хирел ја освои првата победа за Јуропкар во Полинорманд|accessdate=30 јули 2012|work=VeloNation|publisher=VeloNation LLC}}</ref> Бил именуван во почетниот состав за [[Вуелта а Еспања 2015]].<ref name="Vuelta">{{нмс|url=http://www.cyclingfever.com/editie.html?detp=view&_ap=startlijst&editie_idd=MjYwNzQ=|title=Vuelta a España 2015|accessdate=21 август 2015|work=Cycling Fever|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112010048/http://www.cyclingfever.com/editie.html?detp=view&_ap=startlijst&editie_idd=MjYwNzQ=|archive-date=2020-11-12|url-status=dead}}</ref> Се вратил во аматерските категории по сезоната 2017, потпишувајќи договор со Сожасин еспоар-АСНС.<ref>{{наведени вести|url=https://www.ouest-france.fr/sport/cyclisme/cyclisme-tony-hurel-rebondit-chez-sojasun-espoir-5393229|title=Cyclisme. Tony Hurel rebondit chez Sojasun Espoir|last=|first=|date=21 ноември 2017|work=Ouest-France|accessdate=22 јануари 2018|archive-url=|archive-date=|dead-url=|publisher=Groupe Ouest-France|language=fr|trans-title=Cycling. Tony Hurel bounces in Sojasun Espoir}}</ref> == Достигнувања == {{Palmares start}} ;2005 : 1. Краен пласман Ронде де Валес : 1. Краен пласман Сиркуито Кантабро ;2007 : 1. Етапа 6 Тур де ла Нувел-Каледони ;2008 : 1. Краен пласман Вуелта а ла Комунидад де Мадрид под 23 години : 2. При Жилбер Буске ;2009 : 1. Трофе де Шампионс : 1. Сиркут де ла Вале де ла Лоара : 2. Краен пласман Сен Бриок Агло-Тур : 2. Тур де Перигорд : 4. краен пласман Тур де Мартиник ::1. Етапа 8b ([[Поединечен хронометар|ITT]]) : 6. Париз-Тур за млади ;2010 : 1. Краен пласман Сиркут де Плаж Вендене ::1. Етапа 4 : 1. Париз-Конере : 1. Гран при САДЕ : 1. Етапа 3 Тур де ла Манш : 2. Париз-Шамборд-Вели : 8. Краен пласман Букл де ла Мајен ;2011 : 1. Велокрос де Долон : 1. Велокрос де Бретонселс : 7. Ла Руе Туранжал ;2012 : 1. Полинорманд : 3. Велокрос де Довил : 10. Тро-Бро Леон ;2013 : 4. Краен пласман Арктичка трка на Норвешка : 7. Краен пласман Тур де Норманди ;2014 : 9. Трофео Сес Салинес ;2016 : 10. [[Ле Самин]] {{Palmares end}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Tony Hurel}} * {{cycling archives}} * {{CQ ranking}} * {{ProCyclingStats}} {{Франција-велосипедист-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ирел, Тони}} [[Категорија:Француски велосипедисти]] [[Категорија:Велокрос велосипедисти]] [[Категорија:Родени во 1987 година]] [[Категорија:Живи луѓе]] cseh62865vvmhc2uahvbrloww5liii0 0 1111538 5649250 5051167 2026-10-23T19:45:18Z Bjankuloski06 332 5649250 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Thermal column.svg|мини|десно|350п|Топлински столб помеѓу земјата и кумулусен облак: облакот (А) е над земјата:<br>Сонцето ја најачува температурата на земјата, која пак го загерва воздухот над неа (1). Меурот од топол воздух почнува да се издига (2) до дадено место. Поради пониската температура, масата се кондензира и оди надолу (3).]] '''Термика''' или '''топлински столб''' — столб од [[воздух]] во пониските делови на [[Земјина атмосфера|Земјината атмосфера]] кој се искачува нагоре. Настанува со нерамномерно загревање на земјата поради [[сончево зрачење|сончевото зрачење]] и претставува пример за [[струење]]. [[Сонце]]то ја загрева земјата, која пак го загрева воздухот веднаш над неа.<ref>{{наведена книга |last= Bradbury |first= Tom |title= Meteorology and Flight: Pilot's Guide to Weather (Flying & Gliding) |publisher= A & C Black |year= 2000 |id = ISBN 0-7136-4226-2}}</ref> Посилни термики настануваат над темна почва, градски подрачја и асфалтирани патишта. Потоплиот воздух близу земјата се шири и станува [[густина|поредок]] од околната воздушна маса. Полесната воздушна маса се изкачува и така се лади поради ширењето на понискиот притисок на поголема височина. Престанува да се крева кога ќе се изедначи во температура со околниот воздух. Околу термиката има и надолен тек на воздух поради постудениот воздуг кој се истиснува во горниот дел на термиката. Големината и [[моќ (физика)|силата]] на термиките зависат од својствата на нижата амтмосфера ([[тропосфера]]та). Кога воздухот е студен, земјата го загрева воздухот над неа и се создаваат меури од топол воздух што се издигаат како балони. Во оваа состојба, воздухот е на нестабилен. Ако повисоко има слој од топол воздух, тогаш [[температурна инверзија|инверзијата]] ја спречува термиката да се искачи високо и тогаш се вели дека воздухот е стабилен. Термиките се препознаваат по присуството на видливи [[кумулус]]ни [[облак|облаци]] врз нив. Ако има постојан (неколеблив) ветер, термиките и нивните кумулусни облаци се подредуваат во редови што се протгаат во насока на дувањето на ветерот. [[Едрилица (воздухоплов)|Едриличарите]] ги нарекуват „улици во облаците“. Кумулусниот облак се создава од воздухот во термиката кој се искачува и така се лади додека [[водена пареа]] во воздухот не почне да се [[кондензација|кондензира]] во видливи капкички. При кондензацијата, водата испушта [[латентна топлина|латентна топлинска]] енергија, овозможувајќи му на зобдухот да се искачи уште повисоко. Многу нестабилниот воздух може да го достигне нивото на слободно струење и така да се искачи на големи височини, кондензирајќи големи количества вода, образувајќи врнежи и грмотевици. Ваквите воздушни столбови се еден од изворите на [[сила на подигање]] за [[птици]]те, [[Едрилица (воздухоплов)|едрилиците]], [[параглајдер]]ите и [[делтаплан]]ите. == Поврзано == * [[Циклон]] * [[Сила на подигање]] * [[Атмосферска термодинамика]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.rcsoaring.com/docs/thermals_2006.pdf Како изгледаат термиите?] {{en}} [[Категорија:Метеоролошко време]] [[Категорија:Атмосферска термодинамика]] 16p3djd719flha744541osoc0dmb1kr 0 1112170 5649268 5066552 2026-10-23T20:47:54Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5649268 wikitext text/x-wiki '''Средновековната филозофија''' — [[филозофија]]та за време на [[среден век|средниот век]], период кој грубо се протега од паѓањето на [[Западно Римско Царство|Западното Римско Царство]] во V век од нашата ера па сè до [[ренесанса]]та во XVI век. Средновековната филозофија се сфаќа како проект на независнo филозофскo истражување, започнат во [[Багдад]], во средината на VIII век и во [[Франција]], во последната четвртина на VIII век.<ref>{{Наведена книга|last=Pasnau|first=Robert|title=The Cambridge History of Medieval Philosophy|year=2010|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge, UK|isbn=978-0-521-76216-8|page=1|chapter=Introduction}}</ref> Таа се сфаќа во главно како процес на повторно откривање на античката култура развиена во [[Стара Грција|Грција]] и [[Стар Рим|Рим]] во класичниот период и како алатка за решавање на [[теологија|теолошките проблеми]]. Историјата на средновековната филозофија е традиционално поделена на два главни периоди: периодот во латинскиот запад проследен со [[раниот среден век]] сè до XII век, кога делата на [[Аристотел]] и [[Платон]] биле зачувани и култивирани и „златното доба“ на XII, XIII и XIV век во латинскиот запад, кои сведочат за кулминацијата на враќањето на [[Античка филозофија|античката филозофија]], заедно со значајните развивања во полињата на: [[Филозофија на религијата|филозофијата на религијата]], [[логика]]та и [[метафизика]]та. Средниот век бил омаловажуван од страна на ренесансните [[Хуманизам|хуманисти]], кои го гледале како варварски ‘среден’ период помеѓу класичното време на грчката и римската култура и преродувањето или ренесансата на класичната култура. Современите историчари го сметаат средниот век за период на значителен филозофски развој, иако бил под влијание на христијанската теологија. Еден од најзначајните мислители на овој период, [[Тома Аквински]], никогаш не се сметал себе за филозоф.<ref>{{Наведена книга |title= Aquinas|last= Davies|first= Brian|year=2004 |publisher= Continuum International Publishing Group|location= |isbn= |page= 14}}</ref> Проблемите за коишто се зборувало во овој период се односот на [[вера]]та и [[разум]]от, расправите околу божјото постоење, целта на [[теологија]]та и [[метафизика]]та, а особено важен проблем е расправата за онтолошкиот статус на универзалиите или општите поими.<ref>Gracia & Noone p1</ref> ==Карактерот на средновековната филозофија== [[Image:Septem-artes-liberales Herrad-von-Landsberg Hortus-deliciarum 1180.jpg|thumb|180px|Филозофијата седната помеѓу седумте [[либерални уметности]] – Слика од (12 век)]] Средновековната филозофија е особено ''теолошка'': со можни исклучоци на [[Авицена]] и [[Авероес]], средновековните мислители не се сметале себеси за филозофи воопшто. Нивните интереси се теолошки: за нив, филозофите биле антички [[Паганство|пагански]] писатели како што се [[Платон]] и [[Аристотел]].<ref>Gracia & Noone p 1)</ref> Сепак, во теолошките дела на средновековните писатели се употребуваат идеи и логички техники од античките филозофи за да се решат тешките теолошки прашања и поентите на доктрината. [[Тома Аквински]], следејќи го [[Петар Дамијан]], тврдел дека филозофијата е слуга на теологијата (''ancilla theologiae'').<ref>Gracia & Noone p.35</ref> Трите принципи кои лежат во основата на сите нивни дела се употребата на логиката, [[дијалектика]]та и анализата да се открие вистината, позната како ''ratio'', почитување на увидот на античките филозофи, особено Арисотел и почитување на нивниот авторитет (''auctoritas'') и обврската да се координираат увидите на филозофијата со теолошките учења и откровение (''concordia'').<ref>Gracia & Noone pp.3-5</ref> Една од најтешките дебатирани точки на периодот е верата наспроти разумот. [[Авицена]] и [[Авероес]], двајцата биле на страната на разумот. [[Августин]] навел дека тој никогаш не би дозволил неговите филозофски истражувања да одат подалеку од авторитетот на Бог.<ref>Kretzmann & Stump p 27</ref> [[Анселм]] се обидел да го одбрани она што го видел како делумен напад на верата, со пристап овозможувајќи и за верата и за разумот.<ref>Gallatin</ref> Августиновото решение за вера/разум проблемот е да (1) се верува и потоа (2) да се обиде да се разбере. ==Историја== ===Раната средновековна христијанска филозофија=== [[Image:Abbaye Saint Benoit sur Loire intérieur.jpg|thumb|left|220px]] Границите на раниот средновековен период се предмет на дискусија.<ref>Gracia & Noone p 1</ref> Генерално е прифатено дека започнува со [[Августин]] (354-430) кој строго припаѓа на класичниот период и завршува со трајното оживување на учењето во доцниот 11 век, на почетокот на високиот [[средновековен]] период. По паѓањето на [[Римското Царство]], Западна Европа западнала во т.н. [[темни години]]. [[Манастирите]] биле меѓу лимитираниот број на фокусни точки на формалното академско учење, кои може да се претпостави дека се резултат од владеењето на [[Св. Бенедикт]] во 525, кој барал монасите да ја читаат Библијата секој ден и неговиот предлог дека до почетокот на [[Големиот пост]], книга да биде дадена на секој монах.Во подцнежните периоди, монасите биле употребувани за обука на администраторите и свештениците.<ref>Gracia & Noone p.45</ref> Раната христијанска мисла, особено во [[патристичкиот]] период, настојува да биде интуитивна и мистична и е помалку зависна од разумот и логичниот аргумент.Исто така става повеќе акцент на понекогаш-мистичните доктрини на Платон и помалку врз систематичните размислувања на [[Аристотел]].<ref>Russell, Book II, Part i, c. 6</ref> Многу од делата на Аристотел биле непознати на Западот во овој период. Научниците се потпирале на преведувањата на [[Ботеиус]] на латински на Аристотеловите Категории, логичките дела [[On Interpretation]] и неговиот латински превод на [[Isagoge]] од Порфири, кои претставуваат вовед во [[Категориите]] на Аристотел.<ref>Russell p.353</ref> Двајца римски филозофи имале големо влијание врз развивањето на средновековната филозофија: [[Агустин]] и [[Ботеиус]]. Августин се смета за најголемиот од [[црковните отци]]. Тој првенствено е теолог и побожен писател, но повеќето од неговото пишување е филозофско. Неговите теми се [[вистина]]та, [[Бог]], човечката [[душа]], значењето на [[историјата]], [[гревот]] и [[спасот]]. Повеќе од илјада години, не постоело латинско дело на теологијата или филоzофијата, кое не го цитирало неговото пишување или го повикува неговиот авторитет. Неговото пишување имало влијание врз развивањето на [[раната модерна филозофија]], како кај [[Декарт]].<ref>Hyman & Walsh p. 15</ref> [[Анициус Манлиус Северинус Ботеиус]] бил христијански филозоф роден во Рим на античко и влијателно семејство. Тој станал конзул во 510 во царството на [[Остроготите]]. Неговото влијание на раниот средновековен период бил исто така забележан (толку многу што понекогаш се нарекува Ботеиски период ).<ref>McGavin p. 53</ref> Тој планирал да ги преведе сите дела на Аристотел и Платон од оригиналниот грчки на латински и превел многу од Аристотеловите логички дела, како [[За толкувањата]] и [[Категории (Аристотел)|Категориите]]. Напишал коментари на тие дела и на [[Isagoge]] од [[Порфириј]]. Ова го воведува [[проблемот на универзалиите]] во средновековниот свет.<ref>Hyman & Walsh pp.114-117</ref> [[Image:Hildegard von Bingen Liber Divinorum Operum.jpg|thumb|right]] Првото значајно обновување на учењето било кога [[Карло Велики]], советуван од [[Питер од Пиза]] и [[Алкуин од Јорк]], ги привлекол научниците од Англија и Ирска и со кралска одлука во 787 н.е основа училишта во секоја опатија во неговата империја.Овие школи, од кои името Схоластизам е извлечено, стануваат центар на средновековното учење. [[Јован Скот Ериугена]], наследник на Алкуин од Јорк, бил [[ирски]] [[теолог]] и [[Неоплатонизам|неоплатоновски]] [[филозоф]]. Тој е познат по преведувањето и пишувањето коментари на делата на [[Псевдо-Дионисиј]], за кој првенствено се мислело дека се од [[апостолското време]]. Околу овој период се појавиле неколку научни дискусии, како прашањето дали Бог е предодреден за некои за спас, а за некои за проколкување. Ериугена бил викнат да ја смири оваа дебата. ===Развиениот среден век=== Периодот од средината на XI век до средината на XIV век е познат како „развиен средновековен“ или 'схоластички' период. Генерално е прифатено дека започнува со [[Анселм]], [[италијански]] [[филозоф]], [[теолог]] и основоположник на [[онтолошкиот аргумент]] за постоењето на [[Бог]].[[Image:Plato Seneca Aristotle medieval.jpg|thumb|left|175px]] XIII и раниот XIV век генерално се сметаат за најразвиен период во [[схоластиката]]. Раниот XIII век сведочи за кулминацијата на враќањето на грчката филозофија. Училиштата за превод израснале во Италија и Сицилија и на крајот во останатиот дел од Европа. Научници како [[Аделар од Бат]] патувале до Сицилија и Арапските земји, преведувајќи дела од астрономија и математика, вклучувајќи го првиот комплетен превод на Евклидовите елементи.<ref>Clagett (1982), p. 356.</ref> Моќните Нормански кралеви собрале мажи со знаење од Италија и други области во нивните палати како знак на нивниот углед.<ref>Lindberg (1978), p. 70-72.</ref> Преводите на Вилијам од Моербак на грчките филозофски текстови во средината на 13 век помогнале во формирањето појасна слика за грчката филозофија, особено за Аристотел, потоа дадени наместо Арапските верзии на кои претходно се потпирале, кои го имаат нарушено односот помеѓу Платновските и Аристотеловските системи на филозофијата.<ref>Fryde <!-- what is the complete title --></ref> Неговите дела ги формирале основите на главните забелешки кои следеле. [[Image:St-thomas-aquinas.jpg|right|thumb|175px|[[Тома Аквински]]]] [[Универзитетите]] се развиле во големите градови на Европа во текот на овој период и соперничките свештеници даваат наредба во рамките на Црквата да се почне битка за политичка и интелектуална контрола врз овие центри за образовен живот. Двата главни сталежа во овој период биле [[Фрањевците]] и [[Доминиканците]]. Фрањевците биле пронајдени од [[Фрањо Асишки]] во 1209. Нивниот водач во средината на векот бил [[Бонавентура]], традиционалист кој ја бранел теологијата на [[Августин]] и филозофијата на [[Платон]], вметнувајќи само малку од Аристотел со повеќе неоплатоновски елементи.<ref>Hyman & Walsh, 'Bonaventura', p.454</ref> Следејќи го Анселм, Бонавентура претпоставувал дека разумот може да ја открие вистината тогаш кога филозофијата ќе биде осветлена од религиозна вера. Други важни фрањевски писатели биле [[Дунс Скот]], [[Вилијам Окам]]. Од друга страна, Доминиканскиот сталеж, пронајден од [[Св. Доминк]] во 1215 ставил повеќе акцент на употребата на разумот и направи голема употреба на новите Аристотелови извори извлечени од Истокот. Најдобрите претставници на Доминиканското размислување во тој период биле [[Алберт Магнус]] и особено [[Тома Аквински]], чии вешти синтези на грчкиот рационализам и Христијанска доктрина на крајот ја дефинирале Католичката филозофија. Аквински поставил акцент на разумот и аргументацијата и биле еден од првите кои употребил нов превод на Аристотеловите метафизика и епистемологија. Ова било значајно заминување од [[неоплатонизмотѓѓ и Августиновото размислување кое доминирало во раната схоластика. Аквински покажал како е можно да се соедини многу од филозофијата на Аристотел без да се западне во “грешки” на критичарот [[Авероес]]. Во почетокот на 20 век историчарот и филозоф [[Мартин Грабман]] бил првиот схоластик кој работел надвор од рамките на тековниот развој на мислата во схоластиката и гледал во Тома Аквински одговор и развој на мислата подобро отколку единечен, појавување кохерентно и структурирано единство. Иако Грабмановите дела на германски се бројни само Тома Аквински е достапен на англиски. ==Предметите на средновековната филозофија== Сите главни гранки на филозофијата денеска биле дел од средновековната филозофија. Средновековната филозофија вклучувала многу области првично објавени од паганските филозофи на антиката , особено Аристотел. Сепак, дисциплината сега наречена [[Филозофија на религијата|филозофија на религија]] била, се претпоставува, уникатен развој на средновековната ера и многу од проблемите со кои се дефинира темата прво зеле облик во средниот век, во форми со кои се сè уште препознатливи денес. ===Теологија=== Средновековната филозофија е карактеристично теолошка. Темите дискутирани во овој период вклучуваат: *Проблемот на согласност на божествените атрибути: Како атрибутите кои традиционално се припишуваат на највисокото постоење, како што се неограничена моќ,знаење на сите ствари, бесконечна добрина, постоење надвор од време итн.се логично доследни едни на други? *Проблемот на [[зло]]то: Класичните филозофи шпекулираат за природата на злото, но проблемот за тоа како семоќниот, сезнаен, крал Бог може да создаде систем од нешта во кој постои злото прво се појавил во средновековниот период. *Проблемот на [[слободна волја]]: Сличен проблем бил да се објасни како „божественото предзнаење“- Божественото знаење што ќе се случи во иднината – е прифатливо со нашата верба во нашата сопствена [[слободна волја]]. ===Метафизика=== [[Image:Meta-moerbeke jpeg031-part.jpg|right|thumb|200px]] После реоткривањето на Аристотеловата [[метафизика]] во средината на 12 век многу схоластици напишале критики на неговото дело(особено [[Аквински]] и [[Скот]]). Проблемот за универзалиите бил еден од главните проблеми врзани за тој период. Други теми вклучуваат: *[[Хиломорфизам]] - развиток на Аристотеловата доктрина дека поединечните нешта се составени од материја и форма (статуата е составена од гранит и формата извајана во неа) *[[Постоење]] - being qua being *[[Каузалност]]- дискусијата за каузалност се состои најмногу од критиките на Аристотел, главно Физиката и За небото. Доказот на Дунс Скот за постоењето на Бог е заснован на концепцијата на каузалност. *[[Индивидуализација]]- проблемот на индивидуализацијата е да се објасни како ние поединечно или бројно правиме дистинкција на членовите од било кој вид за кои таа е дадена. Проблемот се појавил кога било потребно да се објасни како поединечните [[ангели]] од ист вид се разликуваат едни од други. Ангелите се бестелесни и нивните бројни разлики не може да се објаснат од различната материја од која се направени. Главни претставници на оваа дискусија се [[Аквински]] и [[Скот]]. ===Природна филозофија=== Во [[природната филозофија]] и во [[филозофијата на науката]], средновековните филозофи биле главно под влијание на Аристотел. Сепак, од ХIV век па натаму, зголемената потреба на математичките размислувања во природната филоzофија го припремила патот на издигнувањето на науката во [[раниот модерен период]]. Претставници: [[Вилијам Окам]], [[Алберт Саксонски]]. ===Логика=== Големиот историчар на логиката [[Бохенски]]<ref>Bochenski 1961, pp. 10-18</ref> го зема предвид средниот век како еден од трите големи периоди во [[историјата на логиката]]. Од времето на [[Абелар]] до средината на XIV век, схоластичарите ја преработиле и развиле [[Аристотелова логика|Аристотеловата логика]] до значаен степен. Во раниот период, писателите како [[Пјер Абелар]] пишувале критики на делата на Аристотел. Подоцна, се појавиле нови подрачја на логичкото истражување и нови логички и семантички концепции биле развиени. ===Филозофија на умот=== Средновековната филозофија на умот е заснована на Аристотеловата За душата, уште едно дело откриено на запад во ХVII век. Се сметала за дел од филозофијата на природата. Некои од темите дискутирани во ова подрачје вклучуваат: *[[Божествено осветлување|Божествено просветлување]] - учењето за Божественото осветлување било алтернатива на [[натурализмот]]. Се смета дека луѓето имаат специјална помош од Бог во нивното обично размислување. Учењето е најблиску поврзано со [[Августин]] и неговите схоластички следбеници. *Теории на докажување. Писатели во оваа област: [[Св. Августин]], [[Дунс Скот]], [[Тома Аквински]] и [[Вилијам Окам]]. ==Поврзано== *[[Христијанска филозофија]] *[[Еврејска филозофија]] *[[Рана муслиманска филозофија]] *[[Схоластичка филозофија]] *[[Ренесансата на 12 век|ренесансата на XII век]] *[[Теоријата на супституција]] *[[Номинализам]] ==Наводи== {{Наводи}} == Библиографија == {{Refbegin|60em}} *The [http://www.ucl.ac.uk/philosophy/LPSG/ London Philosophy Study Guide] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090923081848/http://www.ucl.ac.uk/philosophy/LPSG/Language.htm |date=2009-09-23 }} offers many suggestions on what to read, depending on the student's familiarity with the subject: [http://www.ucl.ac.uk/philosophy/LPSG/Medieval.htm Medieval Philosophy] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180807021806/http://www.ucl.ac.uk/philosophy/LPSG/Medieval.htm |date=2018-08-07 }} * Brentano, "The Distinction between Mental and Physical Phenomena", translated by D.B. Terrell, in ''Psychology from an Empirical Standpoint'', 1874. * Gallatin, H.K., [http://users.sbuniv.edu/~hgallatin/ht34632e18.html#res ''Medieval Intellectual Life and Christianity''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090201183302/http://users.sbuniv.edu/~hgallatin/ht34632e18.html#res |date=2009-02-01 }} * Gracia, J.G. and Noone, T.B., ''A Companion to Philosophy in the Middle Ages'', London 2003 * Hyman, J. and Walsh, J.J., ''Philosophy in the Middle Ages'', Indianapolis 1973 * [[Norman Kretzmann|Kretzmann, N.]] and Stump, E., ''The Cambridge Companion to Augustine '', Cambridge 2000. * McGavin, J., [http://books.google.co.uk/books?id=DovTEDE3NZgC&pg=PA53&lpg=PA53&dq=%22boethian+period%22&source=web&ots=2cFkPEdowr&sig=gksOjZWhOgpBxqdYVFPGpYvQ2SM&hl=en ''Chaucer and Dissimilarity: Literary Comparisons in Chaucer'']. *Maurer, Armand A. [1982]. ''Medieval Philosophy''. 2nd ed. Toronto: [[Pontifical Institute of Mediaeval Studies]]. *Russell, B., ''History of Western Philosophy'', Routledge 1996 (originally published 1946) *Schoedinger, Andrew B., ed. [1996]. ''Readings in Medieval Philosophy''. New York: Oxford University Press. * Jana K. Schulman ''The Rise of the Medieval World, 500-1300'', Greenwood Publishing Group, 2002 {{Refend}} ==Надворешни врски== *{{PhilPapers|category|medieval-and-renaissance-philosophy}} *{{SEP|medieval-philosophy/|Medieval philosophy}} *[http://www2.bc.edu/~solere/siepm.html Medieval Philosophy Electronic Resources] *[http://www.newadvent.org/cathen/12025c.htm Article ''Philosophy'' at The Catholic Encyclopedia] *[http://radicalacademy.com/adiphiljewish1.htm Some medieval Jewish philosophers] *[http://jameshannam.com/medievalscience.htm Medieval Natural Philosophy and the Church] by James Hannam *[http://tcrnews2.com/vonbalthasarfathers.html The Fathers, the Scholastics, and Ourselves by von Balthasar] {{Семарх|url=https://archive.today/20130630101530/http://tcrnews2.com/vonbalthasarfathers.html |date=2013-06-30 }} *Stanford Encyclopedia of Philosophy: **[http://plato.stanford.edu/entries/medieval-literary/ Literary forms of Medieval Philosophy] *[https://web.archive.org/web/20080820072109/http://cip.cornell.edu/mpat Medieval Philosophy and Theology journal] *{{de}} [http://www.alcuin.de/ ALCUIN - Regensburger Infothek der Scholastik] - Huge database with information on biography, text chronology, editions. *Logicmuseum.com [[Категорија:Средновековна филозофија|!]] [[Категорија:Историја на филозофија]] [[Категорија:Филозофија по периоди]] 3rev8wtq037k6u8er9mlnf6hqngenmw 10 1113348 5649182 4083293 2026-10-23T16:02:26Z Carshalton 30527 5649182 wikitext text/x-wiki [[File:Yellow and Blue Flag.svg|20px|Спарта Прага]] {{fb team |t=Спарта Прага |tan=ФК Спарта Прага |tc=CZE |abb={{#if:{{{abb|}}}|SPP}} |oc={{#if:{{{oc|}}}|{{{oc}}} }} }}<!-- --><noinclude> [[Категорија:Fb_team_предлошки Чешка|Спарта Прага]] </noinclude> iu9d97ubrgyapq7ars5rf3wld6tr9w9 5649184 5649182 2026-10-23T16:02:52Z Carshalton 30527 5649184 wikitext text/x-wiki [[File:600px bordered White Black S on HEX-B30000 background.svg|20px|Спарта Прага]] {{fb team |t=Спарта Прага |tan=ФК Спарта Прага |tc=CZE |abb={{#if:{{{abb|}}}|SPP}} |oc={{#if:{{{oc|}}}|{{{oc}}} }} }}<!-- --><noinclude> [[Категорија:Fb_team_предлошки Чешка|Спарта Прага]] </noinclude> mxbmrtli2dhca18cnq1upguce1u0nal 0 1124765 5649288 5636779 2026-10-24T01:53:54Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5649288 wikitext text/x-wiki {{Нобеловец}} {{Infobox scientist | name = Субраманијан Чандрасекар | native_name = சுப்பிரமணியன் சந்திரசேகர் | image = ChandraNobel.png | image_size = | caption = Субраманијан Чандрасекар | birth_date = {{Birth date|1910|10|19|df=y}} | death_date = {{death date and age|1995|08|21|1910|10|19|df=y}} | birth_place = [[Лахор]], [[Британска Индија]] | death_place = [[Чикаго]], [[Илиноис]], [[САД]] | citizenship = Британски Индиец (1910-1947), Индиец (1947-53), Американец (1953-1995) | residence = САД | field = [[астрофизика]] | alma_mater = [[Претседателски колеџ]]<br />колеџ „[[Тринити (колеџ)|Тринити]]“ | work_institution = [[Чикашки универзитет]]<br>[[Кембрички универзитет]] | doctoral_advisor = [[Ролф Х. Фовлер]], [[Артур Стенли Едингтон]] | doctoral_students = [[Доналд Едвард Остерброк]], [[Роланд Винстон]], [[Џереми П. Острикер]], [[Џером Кристиан]], [[Јусеф Собути]] | known_for = [[Чандрасекарова граница]] | prizes = {{nowrap|[[Адамова Награда]] (1948)<br>[[Нобелова награда за физика]] (1983)<br>[[Коплиев медал]] (1984)<br>[[Национален медал за наука]] (1966)<br>[[Кралски медал]] (1962)<br>[[Падма Вибхушан]] (1968)<br>[[Дени Хајнеманова награда за математичка физика|Хајнеманова награда]] (1974)}} | religion = [[Атеизам во Хиндуизам|Хинду-атеист]]<ref>''Чандрасекар: Човекот позади легендата – Чандра Ремемберед''. Од Камешвар Ц. Вали - 1997; Лондон: Империјалистички Колеџ Весник. ISBN 1-86094-038-2</ref> | footnotes = }} '''Субраманијан Чандрасекар''' ({{langx|ta|சுப்பிரமணியன் சந்திரசேகர்}}; {{роден на|19|октомври|1910}} &ndash; {{починал на|21|август|1995}}),<ref>[http://books.nap.edu/readingroom/books/biomems/schandrasekhar.html Bio-Chandrasekhar]</ref> — [[индија|индиски]] [[астрофизичар]] роден во [[Лахор]] кој, заедно со [[Вилијам Фаулер]], во 1983 бил награден со [[Нобелова награда за физика]] поради неговата математичка теорија за [[црна дупка|црните дупки]], која а клучно откритие што довело до моментално прифатената теорија на подоцнежните развојни фази на масивните ѕвезди.<ref name=currentscience>{{Наведено списание | last=Vishveshwara | first=C.V. | title=Leaves from an unwritten diary: S. Chandrasekhar, Reminiscences and Reflections| journal=Current Science | volume=78 | issue=8 | pages=1025–1033 | format=.PDF |date=25 April 2000 | url=http://www.ias.ac.in/currsci/apr252000/generalia.pdf | accessdate=2008-02-27}}</ref><ref>[[John Horgan (American journalist)|Horgan, J.]] (1994) ''Profile: Subrahmanyan Chandrasekhar &ndash; Confronting the Final Limit'', Scientific American '''270'''(3), 32–33.</ref> [[Чандрасекарова граница|Чандрасекаровата граница]] е именувана во негова чест. Чандрасекар во различни периоди работел во различни области, вклучувајќи [[ѕвездена структура|ѕвездената структура]], теоријата за [[бело џуџе|белите џуџиња]], [[ѕвездена динамика|ѕвездената динамика]], теоријата за [[пренос на зрачење]]то, [[Квантна механика|квантната теорија]] на [[водороден анјон|водородниот анјон]], [[Хидродинамичка стабилност|хидродинамичка]] и [[Хидромагнетика|хидромагнетна]] стабилност, рамнотежа и стабилност на елипсовидни фигури при рамнотежа, [[општа релативност]], математичка теорија за црни дупки и теоријата на судир на гравитациски бранови.<ref name = standrews/> На [[Кембрички универзитет|Кембричкиот универзитет]], тој развил теориски модел за објаснување на структурата на белите џуџиња, кај кои се земала предвид релативистичката промена на масата со брзините на електроните кои ја сочинуваат [[изродена материја|изродената материја]]. Тој покажал дека масата на белото џуџе не може да има маса поголема од 1,44 маси на Сонцето, или т.н. [[Чандрасекарова граница]]. Чандрасекар ги прегледал моделите за ѕвездената динамика чиј автори бииле [[Јан Орт]] и други, при што ги земал предвид ефектите на променливите гравитациски полиња во рамките на [[Млечен Пат|Млечниот Пат]] на ѕвезди кои се во вртежен танц околу Галактичкото Средиште. Неговото решение за овој сложен динамички проблем кој се состои од дваесет парцијални диференцијални равенки, кои опишувале ново својство кое го нарекол „динамичко триење“, кое го има двојното дејство за намалување на брзинта на движење на ѕвездите и помага при стабилизација на ѕвездените јата. Чандрасекар ја проширил оваа анализа и на меѓуѕвездената средина, покажувајќи дека облаците од галактичкиот гас и прашина се распределуваат многу нерамномерно. Чандрасекар студирал на [[Претседателски колеџ|Претседателскиот колеџ]] и Кембричкиот универзитет. Тој го поминал поголемиот дел од својата кариера на [[Чикашки универзитет|Чикашкиот универзитет]], поминувајќи го времето во [[Јеркисова опсерваторија|Јеркисовата опсерваторија]], и бил уредник на ''[[The Astrophysical Journal]]'' од 1952 до 1971. Тој работел на [[Чикашки универзитет|Чикашкиот универзитет]] од 1937 сè до неговата смрт во 1995 година на возраст од 84 години. Чандресакар стапил во брак со Лалита Дорисвеми во септември 1936 година. Тој ја запознал на Претседателскиот колеџ. Чандрасекар бил внук на [[Сер Чандрасекара Венката Раман]], кој е добитник на Нобеловата награда по физка во 1930 година. Тој станал [[натурализиран граѓанин]] на [[САД]] во 1953 година. == Ран живот и образование == Чандрасекар е роден на 19 октомври 1910 година во [[Лахор]], [[Пенџаб, британска Индија|Пенџаб, Индија]] во [[тамилскиот народ|тамилско]] семејство, на Ситалакшми (1891-1931) и Чандрасекара Субраманиа (1885-1960)<ref>Chandrasekhar, S. 1983. [http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1983/chandrasekhar-autobio.html ''Autobiography''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070818041100/http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1983/chandrasekhar-autobio.html |date=2007-08-18 }} Nobel Foundation, Stockholm, Sweden.</ref> кој беше објавен во Лахоре како заменик ревизор на северозападна железница во моментот на раѓање на Чандрасекар . Тој беше најстариот од нивните четири сина и третина од своите десет деца. Неговата татковски вујко бил Индискиот физичар и добитник на Нобеловата награда [[Ц. В. Раман]]. Неговата мајка беше посветена на интелектуална определба, ја превела [[Хенрик Ибзен]]ова ''[[Куќата на куклата]] ''на [[тамилско (јазик)|тамилски]] и е заслужена за поттикнување на интелектуална љубопитност на Чандра на рана возраст. Чандрасекар бил поучуван првично дома, а подоцна присуствувал на [[Хинду високо средно училиште]], [[Трипликан]], [[Ченаи|Мадрас]] во текот на 1922–1925. Потоа, тој учел во [[Прецедателски колеџ, Ченаи|Прецедателски колеџ, Мадрас]] од 1925 до 1930, пишувајќи го неговиот прв весник, "[[Комптон Расејување]] и [[Ферми-Дирак статистика|Нова Статистика]]", во 1929 како инспирација од предавањата на [[Арнолд Сомерфелд]] и добивање на неговата диплома по физика во јуни 1930. Во јули 1930, Чандрасекар беше награден со стипендија од Владата на Индија за преземање постдипломски студии на [[Кембрич Универзитет]], каде што беше примен во [[Тринити колеџ, Кембрич|Тринити Колеџ]], обезбедено од страна на професорот [[Ролф Х. Фовлер]] со кој ја соопштува својата прва хартија. За време на патувањата во [[Англија]], Чандрасекар работеше на [[статистичка математика]] на [[изроден електронски гас]] во [[бело џуџе]] ѕвездите, докажувајќи [[специјална релативност|релативни]] исправки на работата на Фовлер. Во својата прва година во Кембриџ, како истражувач студентите на Фовлер, Чандрасекар го помина своето време пресметувајќи ја средната [[непроѕирноста (оптика)|непроѕирност]] и примена на неговите резултати за изградба на подобар модел за ограничување на масата на изродената ѕвезда. На средбите на [[Кралското астрономско друштво]], тој го запозна професор [[Е. А. Милне]]. На покана на [[Макс Борн]] тој го помина летото на 1931 година, својата втора година на пост-дипломски студии, на Борновиот институт во [[Гетинген]], кои работат на непроѕирност, [[атомска спектрална линија#Емисија и апсорпција на коефициенти|атомски апсорпциони коефициенти]] и [[модел фотосфера|модел на ѕвездената фотосфера]]. По совет на проф [[Пол Дирак|П. А. М. Дирак]], ја минал последната година на постдипломски студии во [[Нилс Бор Институтот|''Институтот за теориска физика'']] во [[Копенхаген]], каде се сретна со проф [[Нилс Бор]]. По добивањето на бронзен медал за својата работа на изродени ѕвезди, во текот на летото на 1933 година, на Чандрасекар му биле доделени неговите докторски студии на Кембриџ со теза меѓу неговите четири документи за авто-гравитациско рогирање на [[политроп]]и, и во октомври, тој беше изгласан за наградата Стипендии на Тринити колеџот во периодот 1933-1937. Во тоа време, Чандрасекар направи познанство со британскиот физичар Сер [[Артур Едингтон]]. Во срамна средба во 1935 година, Едингтон јавно се потсмеваше на концептот на [[Чандрасекарова граница|Чандрасекаровата граница]]. Иако Едингтон подоцна ќе се покаже дека погрешил, оваа средба предизвика на Чандра да размислува за вработување надвор од Велика Британија. Подоцна во животот, во повеќе наврати, Чандра, го изнесе ставот дека однесувањето на Едингтон беше делумно расно мотивирачки.<ref>[[Kameshwar C. Wali|K.C. Wali]], "Chandrasekhar vs. Eddington: An Unanticipated Confrontation", Physics Today, vol. 35, no. 10, pp. 33–40 (October, 1982)</ref> == Последователен живот и кариера == === Почеток на кариерата === Во јануари 1937 година, Чандрасекар бил регрутиран во [[Универзитетот во Чикаго]] факултет како асистент професор на д-р [[Ото Струв]] и претседателот [[Роберт Мајнард Хучинс]]. Тој требаше да остане на Универзитетот во целата негова кариера, станувајќи [[Мортон Д. Хал]] истакната услуга професор на теориска астрофизика во 1952 година и постигнување почесен статус во 1985 година. Чандрасекар одби многу понуди од другите универзитети, вклучувајќи ја и на [[Хенри Норис Расел]], истакнатиот американскиот астроном, да стане директор на Опсерваторијата во Универзитетот Принстон. Чандрасекар направи некоја работа [[Јеркес опсерваторијата]] во [[Вилијамс Беј, Висконсин]], која беше спроведена од страна на [[Универзитетот во Чикаго]]. Откако лабораторија за астрофизика и вселенски истражувања (LASR) била изградена од страна на НАСА во 1966 година на Универзитетот, Чандрасекар окупирал една од четирите аголни канцеларии на вториот кат. (На другите аголни канцеларии биле сместени [[Александар Џон Симпсон|Џон А. Симпсон]], [[Петар Мајер (астрофизичар)|Петер Мајер]] и [[Јуџин Н. Паркер]].) За време на Втората светска војна, Чандрасекар работел во балистичка истражувачка лабораторија во [[Абердиново опитно поле]] во Мериленд. Додека бил таму, тој работел на проблемите на [[балистика]]; на пример, два извештаи од 1943 година беа под наслов, ''Од распаѓањето на авионски ударни бранови'' и ''Во нормален одраз на експлозивен бран''.<ref name=standrews>{{Наведена мрежна страница|last=O'Connor|first=J. J.|title=Subrahmanyan Chandrasekhar|url=http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Chandrasekhar.html|work=Biographies|publisher=School of Mathematics and Statistics University of St Andrews, Scotland|accessdate=21 May 2012|author2=Robertson, E. F }}</ref> Експертизата на Чандрасекар во хидродинамика предводе [[Роберт Опенхајмер]] да го покани да се приклучи на [[Менхетн проектот]] во Лос Аламос, но доцнењето во обработката на неговите безбедносно одобренија го спречи да придонесе за проектот. Тоа се шпекулира дека, сепак, тој беше повикан да разговараат и да го посетат [[Калуртон]] проектот и беше поединецот одговорен за изјавата дека младите жени да се означат за да работат на Калуртон како тие би го направиле тоа поефикасно отколку машките научници доделени на задачата. Чандрасекар го употребил врвнот вршење на студентките средношколци од [[Вилијамс Беј, Висконсин|Вилијамс Беј]], [[Женевското Езеро, Висконсин|Женевското Езеро]], [[Елкхорн, Висконсин|Елкхорн]] и [[Бурлингтон, Висконсин|Бурлингтон]], Висконсин неизмерно тешко да се пресметаат математичките равенки во целост со долга рака, и покаже дека нивните способности и будноста се исклучителни. Тој потоа го примени своето од прва рака знаење со таленти на локалните "Хилбили средношколски  девојки", за да се забрза центрифугалниот [[Калуртон]] проект кој бавно се движел. Ова, за возврат им овозможи збогатените радиоактивни материјали да бидат завршени на време, со цел да се обликува атомското оружје кој во крајна линија се користи за да се стави крај на војната. Без овие суровини, развиени во [[Y-12 Национален Безбедносен Комплекс]], овие оружја никогаш не би биле тестирани или фрлени врз Јапонија. === Чандрасекарова филозофија за систематизација === Тој напишал дека неговата научно истражување е мотивирана од желбата да учествуваат во развојот на различни теми од областа на науката на најдоброто од неговата способност, и дека главниот мотив во основата на неговата работа била ''систематизацијата''. "Што научник се обидува да направи суштински е да избере одреден домен, одреден аспект, или одредени детали, и да види дали тоа го зазема своето соодветно место во општата шема која има форма и кохерентност; и, ако не, да побара дополнителни информации кои ќе му помогнат да го стори тоа.<ref>''The Works of the Mind'', p.176, edited by Robert B. Heywood, University of Chicago Press, 1947.</ref> Чандрасекар разви уникатен стил на совладување неколку области на физиката и астрофизиката; Како резултат на тоа, својот работен век може да се подели во различни периоди. Тој исцрпно студира одредена област, објавува неколку документи во неа, а потоа пишува книга за сумирање на најважните концепти во областа. Тој потоа ќе оди на друго поле за следната деценија и ќе ја повтори шемата. Така тој ја студирал [[ѕвездената структура]], вклучувајќи ја и теоријата на [[бели џуџиња]], во текот на 1929-1939, а потоа се фокусирал на [[ѕвездената динамика]] од 1939 до 1943. Потоа, тој се концентрира на теоријата на [[пренос Дешморет пренос]] и квантната теорија на негативни јони на водород од 1943 до 1950 година. Ова беше проследено со постојана работа на хидродинамиката и хидромагнетичката стабилност од 1950 до 1961. Во 1960 година, ја студирал рамнотежата и стабилноста на елипсовидните фигури на рамнотежата, а исто така и општата релативност. Во периодот од 1971 до 1983 година ја студирал математичката теорија на [[црни дупки]], и, конечно, во текот на доцните 80-ти, тој работел на теоријата на судир на [[гравитациски бранови]].<ref name = standrews/> === Неговата работа со учениците === Чандра тесно соработуваше со неговите студенти и изразуваше гордост во фактот дека во периодот од 50 години (од 1930 до 1980), просечната возраст на неговите соавтор сораборници останаа исти, на околу 30г. Тој инсистираше студентите да му се обраќаат како "Чандрасекар" сè додека не ги добијат своите докторанти, по што тие (како и другите колеги) ќе бидат охрабрани да му се обраќаат со "Чандра". === Други активности === Од 1952 до 1971 Чандрасекар беше уредник на ''[[Астофизички Бесник]]''. Во текот на 1990-1995, Чандрасекар работи на проект посвтен на објаснување на геометраски детални аргументи во Сер [[Исак Хутн]]овиот ''[[Филозофија Натуралис Принципија Математика]]'' користејки го јазикот и методите на обичната анализа. Книгата ''Принципија на Њутн за обичниот читател'' беше публицирана во 1995г. Чандрасекар бепе почесен член на [[Меѓународната академија за наука]]. === Наследство === Чандрасекар почина од ненадеен срцев удар во болницата на Универзитетот во Чикаго во 1995 година.<ref>{{наведени вести|work=[[The Hindu]]|url=http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/nobel-laureates-wife-lalitha-chandrasekhar-dies-at-102/article5101654.ece|title=Nobel laureate's wife Lalitha Chandrasekhar dies at 102|date=2013-09-07|accessdate=2014-01-02}}</ref> Во ''Биографски мемоари на соработниците на кралското друштво на Лондон'', Р. Ј. Тејлор напиша: "Чандрасекар беше класично примен математичар чие истражување првенствено се применуваше во астрономијата и човек како него веројатно никогаш нема да се види повторно."<ref>{{cite doi|10.1098/rsbm.1996.0006}}</ref> == Атеизам == Еднаш, кога бил вклучен во дискусија со [[Бхагавад Гита]], Чандрасакар рекол, "Јас би сакал да предговорам за моите забелешки со лична изјава, со цел моите забелешки подоцна нема да бидат погрешно разбрани. Се сметам себеси за атеист."<ref>''S. Chandrasekhar: the man behind the legend,'' Kameshwar C. Wali. Imperial College Press (January 1, 1997) ISBN 978-1-86094-038-5</ref> Ова беше потврдено многупати и во другите негови разговори.<ref>{{Наведена книга |title=Chandra: A Biography of Chandrasekhar |url=https://archive.org/details/chandrabiography0000wali_a3y2 |date=1991 |publisher=University of Chicago Press |isbn=9780226870557 |page=[https://archive.org/details/chandrabiography0000wali_a3y2/page/304 304] |author=Kameshwar C. Wali |quote=SC: I am not religious in any sense; in fact, I consider myself an atheist.}}</ref> Д-р С. Чандрасекар, во интервју со Кевин Крисциунас на Унирвезитетот во Чикаго, на 6 октомври 1987, коментираше "Се разбира, тој ([[Ото Струв]]) знаеше дека сум атеист, и тој никогаш не го донесе тој разговор со мене".<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aip.org/history/ohilist/4552.html|title=Interview with Dr. S. Chandrasekhar|publisher=American Institute of Physics|accessdate=2015-02-22|archive-date=2015-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20150202064758/http://www.aip.org/history/ohilist/4552.html|url-status=dead}}</ref> == Нобелова награда == На професорот Чандрасекар му беше доделена [[Нобелова награда за физика]] ви 1983 за неговите студии на физичките процеси важни за [[ѕвездена структура|структурата]] и [[ѕвездена еволуција|еволуцијата на ѕвездите]]. Чандрасекар ја прифати оваа чест, но беше разочаран од цитатот во кој се спомна само неговата рана работа, гледајќи ја како оцрнување на постигнувањата во животот. Награда ја сподели со [[Вилијам А. Фовлер]]. == Наследство == Најзначајната работа на Чандрасекар беше [[астрофизика|астрофизичкиот]] [[Чандрасекаров лимит]]. Лимитот ја опишува максималната маса на [[бело џуџе]] ѕвезда, ~1.44 [[сончева маса]], или еквиваленто, минималната маса која мора да се надмине за ѕвездата на крајот пропадне во [[неутронска ѕвезда]] или [[црна дупка]] (проследена со [[супернова]]). Лимитот прв го пресметал Чандрасекар во 1930г. за време на неговото прво патување од Индија до [[Кембрич, Англија]] за ссвоите постдипломски сутдии. Во 1999, [[НАСА]] го именува третиот од своите четири "Големи обзерватории" по Чандрасекар. [[Чандра X-зраци обзерваторијата]] беше лансирана и ангажирана од страна на [[Спејс шатл Колумбија|Спејс шатлот ''Колумбија'']] на 23 јули 1999г. [[Чандрасекаровиот број]], важен [[бездимензионален број]] на [[магнетохидродинамиката]], е именуван по него. [[Астероидот]] [[1958 Чандра]] е исто така именуван по Чандрасекар. Американскиот астроном [[Карл Саган]], кој студирал математика од Чандрасекар, на Универзитетот во Чикаго, го пофали во книгата ''[[Проколнатиот свет од демони]]'': "Открив што точно математичка елеганција е од Субраманијан Чандрасекар." Чандрасекар водел 50 студенти до нивните докторанти. == Награди и почести == [[Податотека:Subrahmanyan Chandrasekhar Exhibition - Science City - Kolkata 2011-01-07 9514.JPG|thumb|241px|Изложбата за животот и делото на Субраманијан Чандрасекар одржана во градот на науката, Калкута, во јануари 2011 година.]] * Член на [[кралско друштво|Кралското друштво]] (1944) * [[Хенри Норис Руселова награда]] (1949)<ref name=AAS>{{Наведена мрежна страница|title=Grants, Prizes and Awards|url=http://aas.org/grants/awards.php#russell|publisher=American Astronomical Society|accessdate=24 February 2011|archive-date=2010-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20101222143439/http://www.aas.org/grants/awards.php#russell|url-status=dead}}</ref> * [[Брусов медал]] (1952)<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Past Winners of the Catherine Wolfe Bruce Gold Medal|url=http://astrosociety.org/membership/awards/pastbruce.html|publisher=Astronomical Society of the Pacific|accessdate=24 February 2011}}</ref> * [[Златен медал на Кралското астрономско друштво]] (1953)<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Winners of the Gold Medal of the Royal Astronomical Society|url=http://www.ras.org.uk/awards-and-grants/awards/268|publisher=Royal Astronomical Society|accessdate=24 February 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110525064844/http://www.ras.org.uk/awards-and-grants/awards/268|archive-date=2011-05-25|url-status=dead}}</ref> * [[Румфордова награда]] на [[Американска академија на науките и уметностите|Американската акадамија на науки и уметност]] (1957)<ref name=Rumford>{{Наведена мрежна страница|title=Past Recipients of the Rumford Prize|url=http://www.amacad.org/about/rumford.aspx|publisher=American Academy of Arts and Sciences|accessdate=24 February 2011|archive-date=2012-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20120927075008/http://www.amacad.org/about/rumford.aspx|url-status=dead}}</ref> * [[Национален медал за наука]], САД (1966)<ref>[http://www.nsf.gov/od/nms/recip_details.cfm?recip_id=73 National Science Foundation – The President's National Medal of Science]</ref> * [[Падма Вибхушан]] (1968) * [[Хенри Драперов медал]] на [[Националната академија на науки]] (1971)<ref name=Draper>{{Наведена мрежна страница|title=Henry Draper Medal|url=http://www.nasonline.org/about-nas/awards/henry-draper-medal.html|publisher=National Academy of Sciences|accessdate=24 February 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20130126003930/http://www.nasonline.org/about-nas/awards/henry-draper-medal.html|archive-date=2013-01-26|url-status=dead}}</ref> * [[Нобелова награда за физика]] (1983) * [[Коплиев медал]] на [[кралско друштво|Кралското друштво]] (1984) * Почесен соработник на [[меѓународна академија на науките|Меѓународната академија на науките]] (1988) * [[Гордон Ленгова награда]] (1989) * [[Нацонална радиоастрономска опсерваторија#Јанскиева награда|Јанскива награда]] пред [[Национална радиоастрономска опсерваторија]] * [[Хумболтова награда]] == Поврзано == * [[Чандрасекарова граница]] * [[Шенберг-Чандрасекарова граница]] * [[Чандрасекаров број]] * [[Вириална теорема]] == Наводи == {{Contains Indic text}} {{наводи}} == Надворешни врски == {{wikiquote}} * Audio – Cain/Gay (2010) [http://www.astronomycast.com/history/ep-191-chandrasekhar/ Astronomy Cast] Chandrasekhar * [http://www.nap.edu/readingroom/books/biomems/schandrasekhar.html National Academy of Sciences biography] * [http://chandra.harvard.edu/about/chandra.html Harvard's site on Chandrasekhar] * [http://www.nobel-winners.com/Physics/subrahmanyan_chandrasekhar.html Subrahmanyan Chandrasekhar] * [http://www.nobel.se/physics/laureates/1983/index.html Subrahmanyan Chandrasekhar] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20040603084905/http://www.nobel.se/physics/laureates/1983/index.html |date=2004-06-03 }} * [http://www.iasf.org/subraman.htm Subramaniam Chandrashekhar] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060528140547/http://www.iasf.org/subraman.htm |date=2006-05-28 }} * [http://www.phys-astro.sonoma.edu/BruceMedalists/Chandrasekhar/index.html Bruce Medal page] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20040803100439/http://www.phys-astro.sonoma.edu/BruceMedalists/Chandrasekhar/index.html |date=2004-08-03 }} * [http://adsabs.harvard.edu//full/seri/PASP./0064//0000055.000.html Awarding of Bruce Medal: PASP '''64''' (1952) 55] * [http://www.aip.org/history/ohilist/4551_1.html Oral History interview transcript with Subrahmanyan Chandrasekhar 17, 18 May 1977 & 31 October 1977, American Institute of Physics, Niels Bohr Library and Archives] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080907073929/http://www.aip.org/history/ohilist/4551_1.html |date=2008-09-07 }} * [http://www.aip.org/history/ohilist/4552.html Oral History interview transcript with Subrahmanyan Chandrasekhar 6 October 1987, American Institute of Physics, Niels Bohr Library and Archives] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150202064758/http://www.aip.org/history/ohilist/4552.html |date=2015-02-02 }} * [http://genealogy.math.ndsu.nodak.edu/id.php?id=70801 Mathematics Genealogy Project] * [http://archives.concordia.ca/chandrasekhar Concordia University Honorary Degree Citation], June 1988, Concordia University Records Management and Archives * [https://web.archive.org/web/20120813130602/http://www.nasonline.org/publications/biographical-memoirs/memoir-pdfs/chandrasekhar-s.pdf National Academy of Sciences Biographical Memoir] ;Obituaries * [http://adsabs.harvard.edu//full/seri/BAAS./0028//0001448.000.html BAAS '''28''' (1996) 1448] * [http://adsabs.harvard.edu//full/seri/Obs../0116//0000121.000.html Obs '''116''' (1996) 121] [http://adsabs.harvard.edu//full/seri/Obs../0118//0000024.000.html comment] * [http://adsabs.harvard.edu//full/seri/PASP./0109//0000073.000.html PASP '''109''' (1997) 73] * [http://adsabs.harvard.edu//full/seri/QJRAS/0037//0000261.000.html QJRAS '''37''' (1996) 261] {{Нобелова награда за физика}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Чандрасекар, Субраманијан}} [[Категорија:Американски атеисти]] [[Категорија:Американски астрономи]] [[Категорија:Американски нобеловци]] [[Категорија:Американски физичари]] [[Категорија:Астрофизичари]] [[Категорија:Индиски астрономи]] [[Категорија:Индиски математичари]] [[Категорија:Индиски нобеловци]] [[Категорија:Индиски физичари]] [[Категорија:Носители на Националниот научен медал]] [[Категорија:Добитници на Нобеловата награда за физика]] [[Категорија:Носители на Коплиевиот медал]] [[Категорија:Членови на Кралското друштво]] [[Категорија:Носители на Кралскиот медал]] [[Категорија:Носители на Златниот медал од Кралското астрономско друштво]] [[Категорија:Луѓе од Лахор]] [[Категорија:Наградени од Националната академија на науките на САД]] [[Категорија:Хидродинамичари]] [[Категорија:Индиски астрофизичари]] [[Категорија:Членови на Националната академија на науките на САД]] [[Категорија:Странски членови на Индиската национална академија на науките]] [[Категорија:Членови на Баварската академија на науките]] [[Категорија:Членови на Кралската шведска академија на науките]] [[Категорија:Апсолвенти на Кембричкиот универзитет]] [[Категорија:Членови на Американското филозофско друштво]] 5p21ondyxp7qoffjy8jomqw26vnkfsy 0 1126871 5649148 5489300 2026-10-23T14:54:01Z Atricapilus 94480 5649148 wikitext text/x-wiki {{Нобеловец}} {{Infobox scientist |name = Клод Коен Тануџи |image = Claude Cohen-Tannoudji.JPG |birth_date = {{birth date and age|df=y|1933|4|1}} |birth_place = [[Константин (Алжир)|Константин]], [[Алжир]] |nationality = {{знамеикона|France}} Французин |field = [[Физика]] |work_institutions = ''„Екол нормал сипериор ([[École normale supérieure]])'' |doctoral_advisor = [[Алфред Кастлер]] |doctoral_students = [[Серж Арош]]<br>[[Жан Далибар]] |prizes = [[Јангов медал и награда]] (1979)<br>[[Лилиенфелдова награда]] (1992)<br>[[Матеучиев медал]] (1994)<br>[[Харвиева награда]] (1996)<br>[[Нобелова награда за физика]](1997) |spouse={{marriage|Жаклин Вејра|1958}}<ref>{{Наведена книга|url=http://books.google.ca/books?id=xD8OAQAAMAAJ&q=Jacqueline+Veyrat++Claude+Cohen-Tannoudji&dq=Jacqueline+Veyrat++Claude+Cohen-Tannoudji&hl=en&sa=X&ei=boMXUdC0G8ytygGM9IE4&ved=0CCYQ6AEwAQ |title=Notable twentieth century scientists: Supplement - Kristine M. Krapp - Google Books |publisher=Books.google.ca |date= |accessdate=2013-03-09}}</ref> |children= 3 }} '''Клод Коен Тануџи''' ({{langx|fr|Claude Cohen-Tannoudji}} {{роден на|1|април|1933}}– [[Париз]], [[22 октомври]] [[2026]])<ref>{{Наведени вести|url=https://www.lemonde.fr/disparitions/article/2026/10/23/claude-cohen-tannoudji-prix-nobel-de-physique-et-dompteur-d-atomes-est-mort_6799052_3382.html|title=Claude Cohen-Tannoudji, prix Nobel de physique et dompteur d’atomes, est mort|last=Augereau|first=Jean-François|date=2026-10-23|work=Le Monde|access-date=2026-10-23|language=fr|issn=1950-6244}}</ref> — француски [[физичар]] и добитник на [[Нобеловата награда за физика]] во 1997, која ја споделил со [[Стивен Чу]] и [[Вилијам Даниел Филипс]], за истражувањето на методи за [[ласерско ладење]] и атомско ловење. Тој сè уште е активен истражувач, кој работи во „Екол нормал сипериор“ ([[École normale supérieure|École Normale Supérieure]]) во [[Париз]]. == Рани години == Клод Коен Тануџи се родил во [[Константин (Алжир)|Константин]], [[Алжир]]. Син на алжирски еврејски родители, Авраам Коен Тануџи и Сара Себа.<ref>{{cite web | url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/124559/Claude-Cohen-Tannoudji | title=Claude Cohen-Tannoudji &#124; Biography, Nobel Prize, & Facts &#124; Britannica }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.lejdd.fr/Societe/Images/Les-Nobel-francais-de-physique/Claude-Cohen-Tannoudji-il-y-a-10-ans-12894 |title=архивски примерок |accessdate=2015-03-27 |archive-date=2015-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150213182648/http://www.lejdd.fr/Societe/Images/Les-Nobel-francais-de-physique/Claude-Cohen-Tannoudji-il-y-a-10-ans-12894 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведена книга |title=A Century of Nobel Prize Recipients: Chemistry, Physics, and Medicine |author=Francis Leroy |page=218 |date= 13 Mar 2003 |access-date=13 February 2015 }}</ref><ref>{{Наведена книга |title=Nobel Prize Winners in Physics |author=Arun Agarwal |page=298 |date= 15 Nov 2005 |access-date=13 February 2015 }}</ref> Кога зборувал за неговото потекло Коен Тануџи рекол: :''„Моето семејство е од Тангер, се населиле во Тунис, а потоа во Алжир во 16 век, откако побегнале од Шпанија за време на инквизицијата. Всушност, нашето име, Коен Тануџи, едноставно значи семејството Коен од Тангер. Алжирските Евреи се стекнале со француско државјанство во 1870 откако Алжир станал француска колонија во 1830.“''<ref name= bio>{{Наведена мрежна страница|last=Claude Cohen-Tannoudji|title=Claude Cohen-Tannoudji - Autobiographical|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1997/cohen-tannoudji-bio.html|publisher=NobelPrize.org|accessdate=13 February 2015}}</ref> По завршување на второстепеното училиште во градот [[Алжир (град)|Алжир]] во 1953, Коен Тануџи го напуштил [[Париз]] за да го посетува училиштето „Екол нормал сипериор“ (École normale supérieure).<ref name=bio/> Неговите професори биле [[Анри Картан]], [[Лоран Шварц]] и [[Алфред Кастлер]].<ref name=bio/> Во 1958 се оженил со Жаклин Вејра, професорка во средно училиште, со која имал три деца. Неговите студии биле прекинати кога бил [[Регрутирање|регрутиран]] во армијата, во која служел 28 месеци (подолго од вообичаено поради [[Алжирска војна|Алжирската војна за независност]]. Во 1960 продолжил да работи на неговиот докторат, а при крајот на 1962 тој докторирал. == Кариера == [[File:Paris de la Recherche - Claude Cohen-Tannoudji 7.jpg|thumb|right|250px|Клод Коен Тануџи во 2010]] По неговиот есеј, тој почнал да предава [[квантна механика]] на Парискиот универзитет. Неговите наставни забелешки биле основата за популарниот учебник ''Квантна механика (Mécanique quantique)'', кој го напишал со двајца негови колеги. Тој исто така продолжил со истражувањето на [[атом]]ско-[[протон]]ските заемнодејствија и неговиот истражен тим создал модел на ''светлински облечен атом''. Во 1973, станал професор во Францускиот колеџ. Во почетокот на 1980-те, тој почнал да предава за силите на зрачење на атомите во [[ласер]]ки осветлени полиња. Тој исто така таму формирал лабораторија со [[Алан Аспект]], Кристоф Саломон и [[Жан Далибар]] за да го студира ласерското ладење и ловење. Тој дури имал и статистички пристап до ласерското ладење со помош на стабилна дистрибуција.<ref>Bardou, F., Bouchaud, J. P., Aspect, A., & Cohen-Tannoudji, C. (2001). Non-ergodic cooling: subrecoil laser cooling and Lévy statistics.</ref> Неговата работа таму му ја донела [[Нобеловата награда]] за физика во 1997 „за развивањето на методи за разладување и ловење на атоми со ласерска светлина“,<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1997/ |title=The Nobel Prize in Physics 1997 |last1= |first1= |last2= |first2= |date=1997 |website=nobelprize.org |publisher= The Nobel Foundation |accessdate=14 December 2014}}</ref> која била поделена со [[Стивен Чу]] и [[Вилијам Даниел Филипс]]. Клод Коен Тануџи бил првиот добитник на Нобелова награда кој се родил во арапска земја. == Награди == *1979 - [[Јангов медал и награда]], за истакнато истражување на полето на [[оптика]]та. *1993 - [[Чарлс Хард Таунсова награда]] *1997 - [[Нобелова награда]], за развивањето на методи за разладување и ловење на атоми со [[ласер]]ска светлина. == Одбрани дела == Најважните дела на Клод Коен Тануџи се на неговото домашно мрежно место.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.phys.ens.fr/~cct/ |title=Claude Cohen-Tannoudji |last1= |first1= |last2= |first2= |date= |website= |publisher=École normale supérieure |language=fr |accessdate=14 December 2014 |archive-date=2015-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150225031456/http://www.phys.ens.fr/~cct/ |url-status=dead }}</ref> * Claude Cohen-Tannoudji, Bernard Diu, and Frank Laloë. 1973. ''Mécanique quantique''. 2 cols. Collection Enseignement des Sciences. Paris. ISBN 2-7056-5733-9 (''Quantum Mechanics''. Vol. I & II, 1991. Wiley, New-York, ISBN 0-471-16433-X & ISBN 0471164356). * Claude Cohen-Tannoudji, Gilbert Grynberg and Jacques Dupont-Roc. ''Introduction à l'électrodynamique quantique''. (''Photons and Atoms: Introduction to Quantum Electrodynamics''. 1997. Wiley. ISBN 0471184330) * Claude Cohen-Tannoudji, Gilbert Grynberg and Jacques Dupont-Roc, ''Processus d'interaction photons-atomes''. (''Atoms-Photon Interactions : Basic Processes and Applications''. 1992. Wiley, New-York. ISBN 0471625566) * Claude Cohen-Tannoudji. 2004. ''Atoms in Electromagnetic fields''. 2nd Edition. World Scientific. Collection of his most important papers. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Claude Cohen-Tannoudji}} {{wikiquote}} *[http://www.lkb.ens.fr/recherche/atfroids/welcome.html His research group] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120427082723/http://www.lkb.ens.fr/recherche/atfroids/welcome.html |date=2012-04-27 }} *[http://www.phys.ens.fr/cours/college-de-france/ His lecture notes (in French)] *[http://nobelprize.org/physics/laureates/1997/cohen-tannoudji-autobio.html Autobiography for the Nobel Prize ceremony (on which this article is based)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060614225413/http://nobelprize.org/physics/laureates/1997/cohen-tannoudji-autobio.html |date=2006-06-14 }} {{Нобелова награда за физика}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Коен Тануџи, Клод}} [[Категорија:Родени во 1933 година]] [[Категорија:Починати во 2026 година]] [[Категорија:Членови на Националната академија на науките на САД]] [[Категорија:Француски нобеловци]] [[Категорија:Француски физичари]] [[Категорија:Оптички физичари]] [[Категорија:Истражувачи на ласерот]] [[Категорија:Добитници на Нобеловата награда за физика]] [[Категорија:Француски Евреи]] [[Категорија:Членови на Француската академија на науките]] [[Категорија:Еврејски физичари]] [[Категорија:Апсолвенти на Високата нормална школа]] [[Категорија:Еврејски нобеловци]] [[Категорија:Странски членови на Руската академија на науките]] [[Категорија:Членови на Папската академија на науките]] [[Категорија:Членови на Кралската академија на науките и уметностите на Белгија]] [[Категорија:Членови на Бразилската академија на науките]] [[Категорија:Странски членови на Индиската национална академија на науките]] [[Категорија:Живи луѓе]] l2tm5b1l5te9fs3k4al13olu8c8tfc1 0 1128351 5649239 4962567 2026-10-23T19:25:21Z Bjankuloski06 332 5649239 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} [[Податотека:Swanlake015.jpg|230px|desno|thumb|Танц на лебедите од вториот чин во Грузиската опера.]] '''Лебедово езеро''' ([[руски јазик|руски]]: ''Лебединое озеро'') — [[балет]] на рускиот композитор [[Петар Илич Чајковски]], создаден помеѓу [[1875]] и [[1876]] година.<ref>[http://www.tchaikovsky-research.net/en/Works/Ballets/TH012/index.html www.tchaikovsky-research.net (пристапено на 20.1.2013)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20121104104611/http://www.tchaikovsky-research.net/en/Works/Ballets/TH012/index.html |date=2012-11-04}}.</ref> == Историја за балетот == [[Податотека:Swanlakedecor.jpg|230px|десно|thumb|Илустрација од вториот чин на балетот од [[1877]]. година во [[Москва]]]] Чајковкси ја напишал музиката за балетот по нарачка од [[Бољшој театар]] за [[хонорар]] од 800 [[рубља|рубљи]], по либретото што го напишале заедно со Владимир Бегичев, тогашен директор на московскиот царски театар и балетанот [[Василиј Гелтзнер]], засновано врз [[Германија|германската]] бајка „Украдениот вел“. Таа [[бајка]] прв ја објавил [[Јохан Карл Август Мусаус]]. Инаку, слична бајка постои и во [[Русија]] („Белата патка“), која дури и по дејството е многу блиска, па се претпоставува дека авторите направиле смеса од дејството на руската и ликовите на германската бајка. [[Кореографија]]та за [[премиера]]та ја направил Вацлав Реисигер, тогашен балет-мајстор на Бољшој театар. Премиерата не поминала со голем успех, но сепак балетот се задржал на репертоарот на театарот до [[1883]] со вкупно 41 изведба. По смртта на Чајковски, балетот бил поставен во [[Санкт Петербург]], во [[Мариински театар|Мариинскиот театар]], во [[1895]] година. За таа изведба, кореографијата ја направиле [[Мариус Петипа]] (1 и 3 чин) и Лев Иванов (2 и 4 чин), со некои исправки на либретото што ги направил братот на композиторот [[Модест Чајковски]], како и исправки на оригиналната [[партитура]] (кратења) што ги направил диригентот на театарот [[Рикардо Дриго]]. Таа изведба станала многу попопуларна, па затоа до денес повеќето изведби на „Лебедово езеро“ се засновани на неа. Останатите познати изведби на Лебедово езеро се изведувале во [[1880]] и [[1882]] година. После тоа 1901 повторно во Бољшои театар, како и во [[Лондон]] во [[1911]] во изведба на „Балетс Русес“ на [[Сергеј Џагиљев]]. == Ликови == [[Податотека:Swanlake001.jpg|200px|десно|thumb|Сцена од Лебедово езеро во оперската куќа „[[Ројал Опера Хол]]“ во Лондон.]] *Кралицата *Принцот Зигфрид (нејзиниот син) *Бено (пријател на принцот) *Волфганг (учител на принцот) *Одета (кралица на лебедите) *Фон Ротбарт (лошиот волшебник) *Одиле (ќерката на волшебникот) *останати (лебеди, дворјани, пријатели на принцот) == Содржина == ===Прв чин=== ''Вовед'': Младиот Зигфрид е задлабочен во своите фантазии за замислената девојка во бело при што тој заспива. Тогаш се појавува чуден човек - [[волшебник]]от на злото Ротбарт. Тој дознава за мечтаењето на Зигфрид и решава да докаже дека [[љубов]]та е само измислица на поетите и уметниците.<ref name="ReferenceA">П. И. Чајковски, ''Лебедово езеро''. Скопје: Македонска опера и балет, 2017.</ref> ''Прва сцена - Парк на замокот'': Слугите на [[крал]]ството танцуваат на полјанката и го забележуваат принцот кој спие во куќичката. Тие се изненадени, зашто тој е облечен во чудна облека. Зигфрид се буди, зачуден, зашто сè околу него му изгледа непознато, а сите му се поклонуваат. Се појавува Наставникот и го прашува момчето од каде му е таа чудна облека. Сите се возбудени зашто треба да пристигне неговата мајка - Големата кралица. Всушност, присутните го заменуваат момчето со наследникот на престолот, принцот Зигфрид. Момчето е воодушевено и сето тоа внимание му изгледа привлечно. Тој првпат ја гледа кралицата, а таа нежно го бакнува и му го подарува семејниот медалјон. Продолжува празникот во чест на полнолетството на принцот Зигфрид. Веќе се испратени поканите до далечните кралства и принцезите се на пат. Утредента треба да биде избрана една од нив, која ќе му стане жена на принцот. Постепено се стемнува, а принцот заминува на [[лов]], на езерото.<ref name="ReferenceA"/> ''Втора сцена - Езеро'': Злобниот Ротбар е задоволен, зашто се остварува неговиот план. Тој ги претвора девојките во бели [[лебед]]и меѓу кои се наоѓа и прекрасната Одета на која Зигфрид треба да ѝ ја вети својата љубов. Тие се среќаваат на брегот на езерото, а принцот е восхитен од убавината и нежноста на девојката, убеден дека ја нашол својата [[љубов]].<ref name="ReferenceA"/> === Втор чин === [[Податотека:Swan Lake prodution 2008 at the Royal Swedish Opera.jpg|230px|десно|thumb|Лебедово езеро во [[Шведска кралска опера|Шведската кралска опера.]]]] ''Трета сцена: Дворецот'': Во дворецот, сè е подготвено за свечената церемонија и се собираат гостите, а списокот на потенцијалните невести е определен. Во чест на принцот Зигфрид танцуваат принцезите од различни кралства. Но, тој не може да избере ниту една од нив, зашто неговото срце копнее само за Одета. Неочекувано, слугите го најавуваат пристигнувањето на непозната принцеза. Повторно, тоа е дел од планот на Ротбар, кој го испраќа црниот лебед, т.е. сестрата на Одета, Одилија. Таа е прекрасна и ги воодушевува сите присутни, а Зигфрид ѝ се колне на вечна љубов. Меѓутоа, веднаш потоа, тој како да се освестува и го чувствува плачот на Одета, а срцето го повикува да оди да ја пронајде. Во дворецот настанува паника, а само Ротбар ликува, знаејќи дека следува најлошото за Зигфрид.<ref name="ReferenceA"/> ''Четврта сцена - Езерото'': Се крева [[бура]] и езерото е разбранувано. Одета е вознемирена, а нејзината [[душа]] плаче. Ротбар ја контролира ситуацијата и чека Зигфрид да се појави на предвидениот испит. Доаѓа Зигфрид, кој ја предал својата вистинска љубов и го уништил својот идеал. Тој ја замолува Одета за прошка, објаснувајќи дека некој друг го контролира неговото сознание. Тогаш, пред нив се појавува Ротбар и Зигфрис сфаќа кој е тој човек. Лебедите и Одета му се покоруваат на Ротбар, а Зигфрид е немоќен да се спротивстави на неговата црна сила. Зигфрид пука со самострелот кон Ротбар, но злото не е казнето, туку саканата девојка е мртва. Зигфрид е очаен поради смртта на својата вистинска љубов и за него нема повеќе место на овој свет. Истовремено, тој е решен да биде со Одета на другиот свет и затоа се фрла по неа во бездната...<ref name="ReferenceA"/> ''Епилог'': На хоризонтот се појавуваат првите сончеви зраци. Злобниот волшебник е разочаран, зашто ако постои саможртвување, тогаш постои и љубовта. Оттука, Ротбар го запира сонот и момчето се буди, прашувајќи се дали сето тоа било само сон. Меѓутоа, како награда, судбината му испраќа вреден подарок - пред него се појавува девојката за која тој мечтаел целиот живот, Одета од неговиот сон. Двајцата притрчуваат еден кон друг во прегратка, а сето тоа го набљудува Ротбар, кој сфаќа дека не може да ја уништи вистинската љубов. Ротбар си заминува...<ref name="ReferenceA"/> ==Преработки на Лебедово езеро== * „Лебедово езеро“ (англиски: ''Swan Lake'') - песна на британската [[Рок-музика|рок]]-група [[ПИЛ (рок-група)|ПИЛ]] (''Public Image Ltd.'') од 1979 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=nLDL0G8U8Xo YouTube, Public Image Ltd. – Metal Box (FULL ALBUM | HQ SOUND) (пристапено на 29.5.2017)]</ref> * „Лебедово езеро“ (англиски: ''Swan Lake'') - песна на британската [[Ска|ска]]-група [[Меднес]] (''Madness'') од 1979 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=-utkYnIV1_k YouTube, Madness - Swan Lake (пристапено на 3.12.2017)]</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Петар Илич Чајковски}} [[Категорија:Балети од Петар Илич Чајковски]] 1vkuvzad9mjjdri19dwnup306xcrg1l 5649241 5649239 2026-10-23T19:27:12Z Bjankuloski06 332 5649241 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} [[Податотека:Swanlake015.jpg|230px|desno|thumb|Танц на лебедите од вториот чин во Грузиската опера.]] '''Лебедово езеро''' ([[руски јазик|руски]]: ''Лебединое озеро'') — [[балет]] на рускиот композитор [[Петар Илич Чајковски]], создаден помеѓу [[1875]] и [[1876]] година.<ref>[http://www.tchaikovsky-research.net/en/Works/Ballets/TH012/index.html www.tchaikovsky-research.net (пристапено на 20.1.2013)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20121104104611/http://www.tchaikovsky-research.net/en/Works/Ballets/TH012/index.html |date=2012-11-04}}.</ref> == Историја за балетот == [[Податотека:Swanlakedecor.jpg|230px|десно|thumb|Илустрација од вториот чин на балетот од [[1877]]. година во [[Москва]]]] Чајковски ја напишал музиката за балетот по нарачка од [[Бољшој театар]] за хонорар од 800 [[рубља|рубљи]], по [[либрето]]то што го напишале заедно со Владимир Бегичев, тогашен директор на московскиот царски театар и балетанот Василиј Гелцер, засновано врз [[Германија|германската]] бајка „Украдениот вел“. Таа [[бајка]] прв ја објавил [[Јохан Карл Август Мусаус]]. Инаку, слична бајка постои и во [[Русија]] („Белата патка“), која дури и по дејството е многу блиска, па се претпоставува дека авторите направиле смеса од дејството на руската и ликовите на германската бајка. [[Кореографија]]та за [[премиера]]та ја направил Вацлав Реисигер, тогашен балет-мајстор на Бољшој театар. Премиерата не поминала со голем успех, но сепак балетот се задржал на репертоарот на театарот до [[1883]] со вкупно 41 изведба. По смртта на Чајковски, балетот бил поставен во [[Санкт Петербург]], во [[Мариински театар|Мариинскиот театар]], во [[1895]] година. За таа изведба, кореографијата ја направиле [[Мариус Петипа]] (1 и 3 чин) и Лев Иванов (2 и 4 чин), со некои исправки на либретото што ги направил братот на композиторот [[Модест Чајковски]], како и исправки на оригиналната [[партитура]] (кратења) што ги направил диригентот на театарот [[Рикардо Дриго]]. Таа изведба станала многу попопуларна, па затоа до денес повеќето изведби на „Лебедово езеро“ се засновани на неа. Останатите познати изведби на Лебедово езеро се изведувале во [[1880]] и [[1882]] година. После тоа 1901 повторно во Бољшои театар, како и во [[Лондон]] во [[1911]] во изведба на „Балетс Русес“ на [[Сергеј Џагиљев]]. == Ликови == [[Податотека:Swanlake001.jpg|200px|десно|thumb|Сцена од Лебедово езеро во оперската куќа „[[Ројал Опера Хол]]“ во Лондон.]] *Кралицата *Принцот Зигфрид (нејзиниот син) *Бено (пријател на принцот) *Волфганг (учител на принцот) *Одета (кралица на лебедите) *Фон Ротбарт (лошиот волшебник) *Одиле (ќерката на волшебникот) *останати (лебеди, дворјани, пријатели на принцот) == Содржина == ===Прв чин=== ''Вовед'': Младиот Зигфрид е задлабочен во своите фантазии за замислената девојка во бело при што тој заспива. Тогаш се појавува чуден човек - [[волшебник]]от на злото Ротбарт. Тој дознава за мечтаењето на Зигфрид и решава да докаже дека [[љубов]]та е само измислица на поетите и уметниците.<ref name="ReferenceA">П. И. Чајковски, ''Лебедово езеро''. Скопје: Македонска опера и балет, 2017.</ref> ''Прва сцена - Парк на замокот'': Слугите на [[крал]]ството танцуваат на полјанката и го забележуваат принцот кој спие во куќичката. Тие се изненадени, зашто тој е облечен во чудна облека. Зигфрид се буди, зачуден, зашто сè околу него му изгледа непознато, а сите му се поклонуваат. Се појавува Наставникот и го прашува момчето од каде му е таа чудна облека. Сите се возбудени зашто треба да пристигне неговата мајка - Големата кралица. Всушност, присутните го заменуваат момчето со наследникот на престолот, принцот Зигфрид. Момчето е воодушевено и сето тоа внимание му изгледа привлечно. Тој првпат ја гледа кралицата, а таа нежно го бакнува и му го подарува семејниот медалјон. Продолжува празникот во чест на полнолетството на принцот Зигфрид. Веќе се испратени поканите до далечните кралства и принцезите се на пат. Утредента треба да биде избрана една од нив, која ќе му стане жена на принцот. Постепено се стемнува, а принцот заминува на [[лов]], на езерото.<ref name="ReferenceA"/> ''Втора сцена - Езеро'': Злобниот Ротбар е задоволен, зашто се остварува неговиот план. Тој ги претвора девојките во бели [[лебед]]и меѓу кои се наоѓа и прекрасната Одета на која Зигфрид треба да ѝ ја вети својата љубов. Тие се среќаваат на брегот на езерото, а принцот е восхитен од убавината и нежноста на девојката, убеден дека ја нашол својата [[љубов]].<ref name="ReferenceA"/> === Втор чин === [[Податотека:Swan Lake prodution 2008 at the Royal Swedish Opera.jpg|230px|десно|thumb|Лебедово езеро во [[Шведска кралска опера|Шведската кралска опера.]]]] ''Трета сцена: Дворецот'': Во дворецот, сè е подготвено за свечената церемонија и се собираат гостите, а списокот на потенцијалните невести е определен. Во чест на принцот Зигфрид танцуваат принцезите од различни кралства. Но, тој не може да избере ниту една од нив, зашто неговото срце копнее само за Одета. Неочекувано, слугите го најавуваат пристигнувањето на непозната принцеза. Повторно, тоа е дел од планот на Ротбар, кој го испраќа црниот лебед, т.е. сестрата на Одета, Одилија. Таа е прекрасна и ги воодушевува сите присутни, а Зигфрид ѝ се колне на вечна љубов. Меѓутоа, веднаш потоа, тој како да се освестува и го чувствува плачот на Одета, а срцето го повикува да оди да ја пронајде. Во дворецот настанува паника, а само Ротбар ликува, знаејќи дека следува најлошото за Зигфрид.<ref name="ReferenceA"/> ''Четврта сцена - Езерото'': Се крева [[бура]] и езерото е разбранувано. Одета е вознемирена, а нејзината [[душа]] плаче. Ротбар ја контролира ситуацијата и чека Зигфрид да се појави на предвидениот испит. Доаѓа Зигфрид, кој ја предал својата вистинска љубов и го уништил својот идеал. Тој ја замолува Одета за прошка, објаснувајќи дека некој друг го контролира неговото сознание. Тогаш, пред нив се појавува Ротбар и Зигфрис сфаќа кој е тој човек. Лебедите и Одета му се покоруваат на Ротбар, а Зигфрид е немоќен да се спротивстави на неговата црна сила. Зигфрид пука со самострелот кон Ротбар, но злото не е казнето, туку саканата девојка е мртва. Зигфрид е очаен поради смртта на својата вистинска љубов и за него нема повеќе место на овој свет. Истовремено, тој е решен да биде со Одета на другиот свет и затоа се фрла по неа во бездната...<ref name="ReferenceA"/> ''Епилог'': На хоризонтот се појавуваат првите сончеви зраци. Злобниот волшебник е разочаран, зашто ако постои саможртвување, тогаш постои и љубовта. Оттука, Ротбар го запира сонот и момчето се буди, прашувајќи се дали сето тоа било само сон. Меѓутоа, како награда, судбината му испраќа вреден подарок - пред него се појавува девојката за која тој мечтаел целиот живот, Одета од неговиот сон. Двајцата притрчуваат еден кон друг во прегратка, а сето тоа го набљудува Ротбар, кој сфаќа дека не може да ја уништи вистинската љубов. Ротбар си заминува...<ref name="ReferenceA"/> ==Преработки на Лебедово езеро== * „Лебедово езеро“ (англиски: ''Swan Lake'') - песна на британската [[Рок-музика|рок]]-група [[ПИЛ (рок-група)|ПИЛ]] (''Public Image Ltd.'') од 1979 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=nLDL0G8U8Xo YouTube, Public Image Ltd. – Metal Box (FULL ALBUM | HQ SOUND) (пристапено на 29.5.2017)]</ref> * „Лебедово езеро“ (англиски: ''Swan Lake'') - песна на британската [[Ска|ска]]-група [[Меднес]] (''Madness'') од 1979 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=-utkYnIV1_k YouTube, Madness - Swan Lake (пристапено на 3.12.2017)]</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Петар Илич Чајковски}} [[Категорија:Балети од Петар Илич Чајковски]] l1zocwbua15fag8ebxmf9blsjnstusk 0 1128829 5649293 5446357 2026-10-24T03:08:30Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5649293 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | native_name = Сурдулица | native_name_lang = sr | official_name = Сурдулица | other_name = | settlement_type = Град и општина | image_shield = BigCOAofSurdulica.JPG | image_flag = Zastava Surdulice.png | image_skyline = {{Photomontage|position=center |photo1a = Centar Surdulice 2.JPG |photo1b = Vlasina lake.jpg |photo2a = Surdulica park.JPG |photo2b = Средиште Сурдулице - Centre of Surdulica.JPG |photo3a = Surdulica.JPG |photo3b = Biblioteka "Radoje Domanović", Surdulica, nova zgrada.JPG |photo4a = |size = 270 |spacing = 1 |color = #FFFFFF |border = 1 |foot_montage = }} | image_caption = Сурдулица | mapsize = 200px | pushpin_map = Serbia | latd = 42 |latm =41 |latNS =N | longd = 22 |longm=10 |longEW=E | coordinates_display = inline,title | coordinates_region= RS | subdivision_type = Држава | subdivision_name = {{знаме|Serbia}} | subdivision_type1 = [[Окрузи во Србија|Управен Округ]] | subdivision_name1 = [[Пчињски Управен Округ|Пчињски]] | parts_type = Населени места | parts_style = para | p1 = 41 | leader_title = Градоначалник | leader_name = | area_blank1_title = Општина | area_blank1_km2 = 628 | area_footnotes = <ref>{{Serbian municipalities 2006}}</ref> | population_footnotes = <ref>{{Serbian census 2011}}</ref> | population_as_of = 2022 | population_blank1_title = Град | population_blank1 = 9.242 | population_blank2_title = Општина | population_blank2 = 16.991 | timezone = [[средноевропско време|CET]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[средноевропско летно време|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | postal_code_type = [[Поштенски броеви во Србија|Поштенски број]] | postal_code = 17530 | area_code_type = [[Повикувачки броеви во Србија|Повикувачки број]] | area_code = +381 17 | blank_name = [[Регистарски таблички во Србија|Таблици]] | blank_info = SC | website = {{url|www.surdulica.rs}} }} '''Сурдулица''' — град и седиштето на истоимената општина, [[Пчињски Управен Округ]], [[Србија]]. Со пописот од 2022 година во Србија, бројoт на население е 9.242 жители. ==Име== Името Сурдулица се појавува уште од [[1530]]. година. Турците во Сурдулица живееле до [[1888]]. година. Се наоѓа на надморска висина од 475 метри. Сместена е во котлина опкружена со планини: [[Чемерник]], [[Варденик]] и [[Кукавица (планина)|Кукавица]]. Патот по планините Чемерник и Варденик води до [[Власинско Езеро]] кое е на надморска висина од 1230 метри. Во Сурдулица протекуваат две реки и тоа [[Врла]] и [[Романовска Река]]. == Историја == === Праисторија === Локацијата на Сурдулица во праисториско време се наоѓала на подрачје на денешната градска населба (градска периферија). Во античкото време Сурдулица ја сменува локацијата, во подножјето на Варденик. Локацијата на Сурдулица како селска населба во средновековно феудално време, повеќе е пространа во однос на периодот пред тоа. Се наоѓала на истиот простор и во новиот век. === Први пишани траги === [[податотека:Средиште Сурдулице - Centre of Surdulica1.JPG|мини|270п|д|Поглед на средиот дел на Сурдулица]] [[податотека:Surdulica.JPG|мини|270п|д|Градска зона]] [[податотека: Пешачка улица у Сурдулици - Pedestrian Street in Surdulica.JPG|мини|270п|д|Пешачка улица во Сурдулица]] [[податотека: Приобаље Врле у Сурдулици - Vrla Waterfront in Surdulica.JPG|мини|270п|д|Кејот на реката Врла во Сурдулица]] [[податотека: Здање општине Сурдулица - Surdulica Municipality Hall.JPG|мини|270п|д|Зградата на општината во Сурдулица]] Првите пишани траги од Сурдулица се од патописецот Бенедикт Курипешич од [[1530]] година. Во средниот век Сурдулица беше во состав на српската средновековна држава. Во владеењето на Неманиќи, Цесар Угљеша ја држел Сурдулица од 1402. до 1423. година. Во средновековна Србија во време на турското владеење Сурдулица е рударско село, бидејќи во близина имало рудник на железо. ===Во состав на Србија === [[Податотека:Ostatky Srbů povražděných Bulhary.jpg|мини|Костурницата]] Оваква местоположба Сурдулица ја имала сè до ослободување од Турците [[1877]]. година, кага од основ ја изменила својата слика со доселување на бројно српско население, со раселување на турско и албанско население. Таа слика се менува кога Сурдулица од селска населба настанува варошица и седиште на [[Врањски Округ|Врањскиот Округ]]. ===НАТО бомбардирање=== За жал » Српска костурница », Сурдулица повторно ја добива 1999 година, на почетокот на 21 век, за време на агресијата на [[НАТО]] врз Србија. Во секојдневните разарнувања на градот и околината настрадале околу 700 згради вклучувајќи и болницата, градскиот водовод, училиште Ј. Ј. Змај, а животот го загубиле 35 лица. === Модерно време === Денес Сурдулица е обновена и повторно е убав и модеран град и општина со развиено земјоделство, патна мрежа, електро, водоводна и канализациска мрежа, со развиени училишта, здравство и со бројни институциии од интерес за сите граѓани. == Географија == Сурдулица низ својaтa историјa израснува во убав, модеран град со околу 13.000 жители и околу 5.000 вработени во општината. Градот Сурдулица се наоѓа во источниот дел на Масуричката Котлина, од двете страни на реката Врла (долга 27&nbsp;км), десна притока на река [[Јужна Морава]]. Градот е на место каде Врла излази од Варденичката Клисура и тече преку Масуричка Котлина. Тука Врла има од левата страна притока, Романовска Река. Од двете страни се на реки на Сурдулица, при што се дава живописен изглед, а реките овозможуваат модерен урбанистички развој. == Населени места == Населби во општината: [[Алакинце (Србија)|Алакинце]], [[Бацијевце]], [[Бело Поље (Сурдулица)|Бело Поље]], [[Биновце]], [[Битврѓа]], [[Божица (село)|Божица]], [[Власина Округлица]], [[Власина Рид]], [[Власина Стојковиќева]], [[Вучаделце]], [[Горна Козница]], [[Горно Романовце]], [[Грознатовци]], [[Дањино Село]], [[Дикава]], [[Долно Романовце]], [[Драјинци]], [[Дуги Дел]], [[Дугојница]], [[Загужање]], [[Јелашница (Сурдулица)|Јелашница]], [[Калабовце]], [[Кијевац (Сурдулица)|Кијевац]], [[Клисура (Сурдулица)|Клисура]], [[Колуница]], [[Кострошевци]], [[Лескова Бара]], [[Масурица]], [[Мачкатица]], [[Ново Село (Сурдулица)|Ново Село]], [[Паља]], [[Рѓавица]], [[Стајковце (Сурдулица)|Стајковце]], [[Стрезимировци]], [[Сувојница]], '''Сурдулица''', [[Сухи Дол (Србија)|Сухи Дол]], [[Топли До (Сурдулица)|Топли До]], [[Топли Дол]], [[Троскач]], [[Ќурковица (Сурдулица)|Ќурковица]]. [[Податотека:Municipalities of Serbia Surdulica.png|мини|центар|200п|Општина Сурдулица во карта на Србија]] == Индустрија == Во првата година по војната во 1946 година, Сурдулица го обновува земјоделството, занаетчиството и трговијата. На крајот од првата година по војната се почнува со првите работи на изградба на ХЕ »Власина«, со тоа и интензивен нов живот во самиот град и неговата околина. Годините на изградба на големиот електроенергетски систем го обновиле крајот, поради потребите со него се развиваат и најјаките денешни сурдулички компании за вода »Роса«, »Симпо-Стил« и во последно време и голем број на приватни и мали претпријатија. == Здравство == Примарната здравствена заштита во општината го дава Домот на здравство со амбулантите во сите поголеми села и Власина Клисура и Божица. Во Сурдулица постои и општа болница со сите потребни одделенија и специјалната болница за лекување на туберкулоза. == Образование == Со основното образование на област на општината на Сурдулица има околу 2,673 ученици од првото до осмо одделение во 127 одделенија во 7 основни училишта. Во основното образование е тенденција на подобрување на материјалната основа на работата со сè потешки услови на обезбедување на финансиски средства, во што општината има голема поддршка од [[Европската Унија]]. Во област на основното образование, останува и понатаму изразена тенденција на опаѓање на бројот на ученици во селските подрачја како последица на изумирање на селата што претставува голем проблем на Србија каде општината очекува економска политика на државата. Во област на детската заштита во Сурдулица постојат две многу функционални градинки, со капацитет на 252 деца во една смена. Покрај воспитните групи во градот има објекти за полудневен престој во селата: Јелашница, Сувојница, Биновце, Масурица, Алакинце и Бело Поле. Со донација на германската влада изградена е зграда на ромскиот образовен центар во кој се одржуваат програми на помош на ромските и останатите деца во образованието. Во Сурдулица има 3 средни училишта: гимназија, земјоделско-шумарско и техничко, што овозможува целосна образовна покриеност на учениците. Од скоро во Сурдулица почнува со работа и приватниот факултет „Мега Тренд“, вистина со скромен капацитет, но со самото постоење дава на мештаните и на околните места можност за полесно студирање. Постои можност за отворање на други факултети на територија на општината на Сурдулица. За тоа постои и техничка можност, и желба на локалната самоуправа и на населението. Со таквиот чекор, се појавува можност на развој не само на градот, туку и на локалната индустрија, туризмот, зголемувње на стандардот на населението и она што е моментално голем проблем на малите градови, спречување на одлив на население. == Култура == Во област на општината културни активности се одвиваат преку културните центри со прикажување на филмови, аматерски активности, и останати содржаи на градската библиотека »Радоје Домановиќ« која освен со библиотека се занимава и со издавање и организирање на литературни вечери, трибини и со мултимедијални проекти и со образување на загрозени и ранливи групи. == Православни цркви == На територијата на Сурдулица постои вкупно 11 православни храмови, а и многу места кои нароот ги нарекува како цркви, манастири, каде се наоѓаат остатоци, најчесто темели на старите (за време на Турците) цркви и капели и кои и денес се почитуваат од народот. *Клисура: храм Св. Троица, изграден во 1878. год. *Власина: храм Св. Пророка Илије од 18 век. *Јелашница: храм Раѓање на Светата Богородице, изграден во 1892. год. *Мачкатица: храм на Св. Јован Крстител од 19 века. *Сувојница: храм Св. Троица. *Сурдулица: храм Св. голем. Георгија, изграден во 1895. год. Храм Св. Пантелејмон од 19 век изграден на темелите на манастир Св. Роман, за чија старост нема податок, но се смета дека е подигнат од страната на византискиот цар Роман Диоген во 11 век и дека бил како попатна станица за одмор помеѓу Рилски манастир и Св. Прохор Пчињски кој е изграден од истиот ктитор. == Демографија == Во населбата Сурдулица живеат 8,476 жители, а просечната старост на населението е 37,2 години (36,4 кај мажите и 37,9 кај жените). Има 3239 домаќинства, а просечниот број на членови по домаќинство е 3,36. Оваа населба е главно населена со [[Срби]], а во последните три пописи, констатиран е пад во бројот на населението. == Туризам == Власина, со својата недопрена природа и со простор на кој на десетини километри наоколу нема загадување, има скромни туристички капацитети кои се во текот на сезоната преполни. Туристичките објекти се распоредени на просторот на целата Власина. На патот од Сурдулица кон Власина се наоѓа одморалиштата на претпријатијата "Српски шуми" со дваеесет легла и "Застава" со околу педесет легла. Од Промаја до браната распоредени се бројни викендици, но најбројни се на самата брана. Во таа област се наоѓа и хотел "Власина" кој со депандансот има околу 200 квалитетни легла со објекти кои пружаат добар одмор на гостите. Покрај хотелот Власина се наоѓа и одморалиштето на Заводот за вработување, ЕПС, Феријалниот сојуз, Невтурс, хотел Нарцис и други објекти со вкупно 500 легла. Подалеку од браната према Власотинце се наоѓа Црна Трава која има убав мотел "Вилин луг" со 30 кревети. Во приватниот смештај можно е да се ангажира околу 1000 легла. Сите набројани капацитети во текот на летната и зимската сезона се главно полни. Населението од овој крај многу очекува од реализацијата на проекти со кои Власина е туристички центар кој има републичко значење и за чија реализација се направени сите потребни планови пред повеќе од 10 години. Туристичката понуда ја збогатуваат и традиционалните манифестации: * лов на волци, * собир на ловци, * зимски фестивал на рекреација, * рибарско котле, * "Власинско лето" - традиционален натпревар на трубачи, * собир на горани, * средба на борци, * натпревари во риболов итн. Носителите на развојот на туризмот на Власина се ХУП Европа од Сурдулица, Туристички сојуз Сурдулица и други институции од овој и од соседните градови. == Познати личности == * [[Александра Филиповиќ]], српска писателка и сатиричар == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://infosurdulica.rs/ Info Surdulica] {{sr}} * [https://web.archive.org/web/20210525000111/https://www.fk-radnik.com/ ФК Радник Сурдулица] {{sr}} {{Градови во Јужна Србија}} {{Пчињски Управен Округ}} {{Општина Сурдулица}} [[Категорија:Сурдулица| ]] [[Категорија:Градови во Јужна Србија]] [[Категорија:Општини во Јужна Србија]] [[Категорија:Пчињски Управен Округ]] r9u9r5vnkm98e44f8fh1cmdopsr9h0z 0 1131307 5649332 5532506 2026-10-24T08:34:14Z Carshalton 30527 5649332 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Џон Гвидети | image = [[File:John Guidetti (2013, cropped).jpg|250px]] | fullname = Џон Алберто Гвидети<ref name="Premier League Clubs submit Squad Lists">{{Наведена мрежна страница|title=Premier League Clubs submit Squad Lists|url=http://www.premierleague.com/content/dam/premierleague/site-content/News/publications/squad-lists/Squad-Lists-September-2012.pdf|publisher=Premier League|date=4 September 2012|page=17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141026044418/http://www.premierleague.com/content/dam/premierleague/site-content/News/publications/squad-lists/Squad-Lists-September-2012.pdf|archivedate=26 October 2014}}</ref> | height = {{height|m=1.85}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1992|4|15}} | cityofbirth = {{роден во|Стокхолм|}} | countryofbirth = [[Шведска]] | nationality = {{flagsport|SWE}} [[Шведска]] | currentclub = {{Fb team AIK}} | clubnumber = 9 | position = [[Напад (фудбал)|напаѓач]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Brommapojkarna}} | youthyears2 = | youthclubs2 = {{симбол2|Flag of none.svg}} Импала БромаБојс | youthyears3 = | youthclubs3 = {{Fb team Mathare United}} | youthyears4 = | youthclubs4 = {{симбол2|Flag of none.svg}} Лиги Ндого | youthyears5 = | youthclubs5 = {{Fb team Brommapojkarna}} | youthyears6 = | youthclubs6 = {{Fb team Manchester City}} | years1 = 2008 | caps1 = 2 | goals1 = 0 | clubs1 = {{Fb team Brommapojkarna}} | years2 = 2008-2015 | caps2 = 0 | goals2 = 0 | clubs2 = {{Fb team Manchester City}} | years3 = 2010 | caps3 = 8 | goals3 = 3 | clubs3 = →{{Fb team Brommapojkarna}} | years4 = 2010-2011 | caps4 = 5 | goals4 = 1 | clubs4 = →{{Fb team Burnley}} | years5 = 2011-2012 | caps5 = 23 | goals5 = 20 | clubs5 = →{{Fb team Feyenoord}} | years6 = 2014 | caps6 = 6 | goals6 = 0 | clubs6 = →{{Fb team Stoke City}} | years7 = 2014-2015 | caps7 = 24 | goals7 = 8 | clubs7 = →{{Fb team Celtic}} | years8 = 2015-2018 | caps8 = 66 | goals8 = 11 | clubs8 = {{Fb team Celta Vigo}} | years9 = 2018-2022 | caps9 = 57 | goals9 = 6 | clubs9 = {{Fb team Alaves}} | years10 = 2020 | caps10 = 14 | goals10 = 3 | clubs10 = →{{Fb team Hannover}} | years11 = 2022- | caps11 = 69 | goals11 = 9 | clubs11 = {{Fb team AIK}} | nationalyears1 = 2007-2009 | nationalcaps1 = 11 | nationalgoals1 = 8 | nationalteam1 = {{flagsport|SWE}} [[Фудбалска репрезентација на Шведска под 17 години|Шведска 17]] | nationalyears2 = 2009-2010 | nationalcaps2 = 5 | nationalgoals2 = 5 | nationalteam2 = {{flagsport|SWE}} [[Фудбалска репрезентација на Шведска под 19 години|Шведска 19]] | nationalyears3 = 2010-2015 | nationalcaps3 = 23 | nationalgoals3 = 12 | nationalteam3 = {{flagsport|SWE}} [[Фудбалска репрезентација на Шведска под 21 година|Шведска 21]] | nationalyears4 = 2012-2020 | nationalcaps4 = 29 | nationalgoals4 = 3 | nationalteam4 = {{flagsport|SWE}} [[Фудбалска репрезентација на Шведска|Шведска]] }} '''Џон Алберто Гвидети''' (роден на [[15 април]] [[1992]] во [[Стокхолм]]) — [[Швеѓани|шведски]] [[фудбалер]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]] на [[ФК АИК|АИК]]. == Биографија == Гвидети има италијанско потекло преку својот дедо и од бразилско преку својата баба, татко му е поранешен шведски репрезентативец во [[рагби]]. Џон израснал во [[Кенија]], каде што живеел од својата 3 година до 6 години како и кога имал 10 до 12.<ref>{{наведени вести|author = l.b.|title = Dribblava elefanti, è tornato a segnare: Guidetti spaventa|publisher= [[La Gazzetta dello Sport]]|year = 2014|page = 18}}</ref> ==Технички карактеристики== Физички цврст класичен напаѓач, кој се одликува како искусен изведувач на пенали но има одлична харизма што се смета за клучен елемент во соблекувалната. И покрај неговата висина од 185 см, има добра брзина и техника со топката.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iamnaples.it/2012/03/27/identikit-di-john-guidetti-del-feyenoord-2/|editor=Iamnaples.it|title=Identikit di … John Guidetti del Feyenoord|date=27 март 2012|access-date=2 септември 2012}}</ref>. ==Кариера== ''овој пасус треба да се надополни'' ==Титули== ===Клубови=== ===={{знамеикона|Англија}} Манчестер Сити ==== * '''{{Трофеј-ФА куп}} [[ФА Куп]]''' (1): 2010-2011. * '''{{Трофеј-Комјунити Шилд}} [[Комјунити Шилд]]''' (1) : 2012. ===={{знамеикона|Шкотска}} Селтик ==== * '''[[Шкотска Премиер лига]]''' (1) : 2013-2014. * '''[[Лига куп на Шкотска]]''' (1) : 2014-2015. ===Репрезентација=== * '''[[УЕФА Европско првенство за играчи под 21 година|Европско првенство за играчи под 21 година]]''' (1) : [[УЕФА Европско првенство за играчи под 21 година - 2015|2015]]. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Шведска |image3=Flag of Sweden.svg }} *[https://sv-se.facebook.com/pages/John-Guidetti-Official/114431695296830 Џон Гвидети на Facebook] (официјална страна) *[http://www.soccerway.com/players/john-guidetti/126941/ Џон Гвидети на soccerway] *[http://www.transfermarkt.co.uk/john-guidetti/profil/spieler/98596 Џон Гвидети на transfermarkt] *[http://www.espnfc.us/player/146893/john-guidetti Џон Гвидети на espn] *[http://www.whoscored.com/Players/41420 Џон Гвидети на whoscored] *[http://www.90minut.pl/kariera.php?id=29314 Џон Гвидети на 90 minut.pl] *[http://www.goal.com/en/people/sweden/40771/john-guidetti Џон Гвидети на goal.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150703031027/http://www.goal.com/en/people/sweden/40771/john-guidetti |date=2015-07-03 }} {{Navboxes |bg= #FFF01C |fg= #005B99 |bordercolor= #005B99 |title= Состави на Шведска |list1= {{Состав на Шведска на Европско првенство за играчи под 21 година 2015}} {{Состав на Шведска на СП фудбал 2018}} }} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Гвидети, Џон}} [[Категорија:Фудбалери на ФК Манчестер Сити]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Барнли]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Фејенорд]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Стоук Сити]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Селтик]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Селта Виго]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Алавес]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Хановер 96]] [[Категорија:Фудбалери на ФК АИК]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Шведски фудбалери]] [[Категорија:Родени во 1992 година]] 08is4bdly38abi3b719bykh3tzmazrb 0 1148730 5649237 5648557 2026-10-23T19:21:55Z Gurther 105215 Одбиена последната промена (од [[Специјална:Придонеси/~2026-56286-47|~2026-56286-47]]) и ја поврати преработката 5584255 на P.Nedelkovski 5649237 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Infobox manuscript <!----------Name----------> | name = Радомирово евангелие | location = [[Хрватска академија на науките и уметностите]] <!----------Image----------> | image = Радомирово евангелие.jpg | width = | caption = Лист од Радомировото евангелие | alt = <!----------General----------> | Also known as = | Type = | Date = Втората половина на XIII век | Place of origin = | Language(s) = | Scribe(s) = | Author(s) = | Compiled by = | Illuminated by = | Patron = | Dedicated to = <!----------Form and content----------> | Material = [[пергамент]] | Size = 182 листови | Format = | Condition = | Script = [[кирилица]] | Contents = | Illumination(s) = | Additions = | Exemplar(s) = | Previously kept = | Discovered = | Accession = | Other = | below = }} '''Радомирово евангелие''' — [[Кирилица|кирилско]] полно изборно [[евангелие]] од втората половина на [[XIII век]]<ref name="Енциклопедија">{{наведена книга|last=Рибарова|first=Зденка|editor=Блаже Ристовски|title=Македонска енциклопедија|volume=2|year=2009|publisher=МАНУ|location=Скопје|language=македонски|isbn=978-608-203-023-4 (1)|page=1243}}</ref>. Наречено е според записот на главниот писец Радомир, покрај кој во пишувањето учествувале уште три лица<ref name="Енциклопедија" />. Се состои од 182 листа<ref name="Енциклопедија" />. Според јазично-правописните особености се поврзува со [[Северна Македонија]] односно со [[Кратовска книжевна школа|Кратовската книжевна школа]]<ref name="Енциклопедија" />. Препишано е од постара кирилска предлошка која не била иста за целиот ракопис, некои делови сведочат за контакт со [[Русија|руската]] писменост<ref name="Енциклопедија" />. Македонското потекло на предлошката најјасно е одразено во делот што ги содржи читањата по Педесетницата (л. 24-80), каде на пр. се откриваат траги од започнатиот процес на мешањето на носовките, кои во текстот се употребуваат главно етимолошки и најчесто се деназализираат во согласност со [[Северномакедонско наречје|северномакедонскaта дијалектна]] подлога (''у, е'')<ref name="Енциклопедија" />. Одделни појави сведочати и за контакт со [[Србија|српската]] писменост<ref name="Енциклопедија" />. Сложената повеќеслојна структура на текстот со елементи од различна територијална и хронолошка припадност доажа до израз и во лексиката<ref name="Енциклопедија" />. Покрај добро потврдениот архаичен слој што се надоврзува на [[Охридска книжевна школа|охридските]] традиции, присутни се и бројни подновувања карактеристични за рускиот полн [[апракос]] и поврзани со [[Преславска книжевна школа|преславските]] лексички норми<ref name="Енциклопедија" />. Ракописот е калиграфски оформен и има извонредно богата орнаментика: 314 иницијали кои често претставуваат оригинални комбинации од тератолошки и антропоморфни (човеколики) облици<ref name="Енциклопедија" />. Се чува во [[ХАЗУ|Хрватската академија на науките]] (ХАЗУ) во [[Загреб]] под сигнатура ''IIIb24''<ref name="Енциклопедија" /> == Наводи == {{наводи}} {{Македонски ракописи до 14 век}} [[Категорија:Средновековна македонска книжевност]] swuakqhmlgcb76ss85hucb3ixro6usj 5649238 5649237 2026-10-23T19:22:29Z Gurther 105215 Дообјаснување 5649238 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Infobox manuscript <!----------Name----------> | name = Радомирово евангелие | location = [[Хрватска академија на науките и уметностите]] <!----------Image----------> | image = Радомирово евангелие.jpg | width = | caption = Лист од Радомировото евангелие | alt = <!----------General----------> | Also known as = | Type = | Date = Втората половина на XIII век | Place of origin = | Language(s) = | Scribe(s) = | Author(s) = | Compiled by = | Illuminated by = | Patron = | Dedicated to = <!----------Form and content----------> | Material = [[пергамент]] | Size = 182 листови | Format = | Condition = | Script = [[кирилица]] | Contents = | Illumination(s) = | Additions = | Exemplar(s) = | Previously kept = | Discovered = | Accession = | Other = | below = }} '''Радомирово евангелие''' — [[Кирилица|кирилско]] полно изборно [[евангелие]] од втората половина на [[XIII век]]<ref name="Енциклопедија">{{наведена книга|last=Рибарова|first=Зденка|editor=Блаже Ристовски|title=Македонска енциклопедија|volume=2|year=2009|publisher=МАНУ|location=Скопје|language=македонски|isbn=978-608-203-023-4 (1)|page=1243}}</ref>. Наречено е според записот на главниот писец Радомир, покрај кој во пишувањето учествувале уште три лица<ref name="Енциклопедија" />. Се состои од 182 листа<ref name="Енциклопедија" />. Според јазично-правописните особености се поврзува со [[Северна Македонија|северниот дел на Македонија]] односно со [[Кратовска книжевна школа|Кратовската книжевна школа]]<ref name="Енциклопедија" />. Препишано е од постара кирилска предлошка која не била иста за целиот ракопис, некои делови сведочат за контакт со [[Русија|руската]] писменост<ref name="Енциклопедија" />. Македонското потекло на предлошката најјасно е одразено во делот што ги содржи читањата по Педесетницата (л. 24-80), каде на пр. се откриваат траги од започнатиот процес на мешањето на носовките, кои во текстот се употребуваат главно етимолошки и најчесто се деназализираат во согласност со [[Северномакедонско наречје|северномакедонскaта наречје]] подлога (''у, е'')<ref name="Енциклопедија" />. Одделни појави сведочати и за контакт со [[Србија|српската]] писменост<ref name="Енциклопедија" />. Сложената повеќеслојна структура на текстот со елементи од различна територијална и хронолошка припадност доажа до израз и во лексиката<ref name="Енциклопедија" />. Покрај добро потврдениот архаичен слој што се надоврзува на [[Охридска книжевна школа|охридските]] традиции, присутни се и бројни подновувања карактеристични за рускиот полн [[апракос]] и поврзани со [[Преславска книжевна школа|преславските]] лексички норми<ref name="Енциклопедија" />. Ракописот е калиграфски оформен и има извонредно богата орнаментика: 314 иницијали кои често претставуваат оригинални комбинации од тератолошки и антропоморфни (човеколики) облици<ref name="Енциклопедија" />. Се чува во [[ХАЗУ|Хрватската академија на науките]] (ХАЗУ) во [[Загреб]] под сигнатура ''IIIb24''<ref name="Енциклопедија" /> == Наводи == {{наводи}} {{Македонски ракописи до 14 век}} [[Категорија:Средновековна македонска книжевност]] 0k8ivucl6sfqibhj54v3mh3m3o5vz8x 0 1167680 5649333 4625583 2026-10-24T08:35:31Z Carshalton 30527 5649333 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name= Родриго Ели | fullname = Родриго Ели | image = [[Податотека:Rodrigo Ely 2016 ICC.jpg|200px|]] | image_size = | birth_date = {{birth date and age|1993|11|03|df=y}} | birth_place = [[Лажеаду ]], [[Бразил]] | height = {{height|m=1.88}} | currentclub = [[ФК Депортиво Алавес]] | clubnumber = 4 | position = [[одбрана (фудбал)|одбрана]] | youthyears1 = 2011–2012 | youthclubs1 = [[ФК Гремио Порто Алегре|ФК Гремио]] | clubs1 = [[ФК Милан]] | years1 = 2012–2014 | caps1 = 0 | goals1 = 0 | years2 = 2012–2013 | clubs2 = → [[ФК Реџина]] (loan) | caps2 = 27 | goals2 = 1 | years3 = 2013–2014 | clubs3 = → [[ФК Варезе]] (позајмица) | caps3 = 39 | goals3 = 0 | years4 = 2014–2015 | clubs4 = [[ФК Авелино`]] | caps4 = 33 | goals4 = 0 | years5 = 2015– | clubs5 = [[ФК Милан]] | caps5 = 3 | goals5 = 0 | clubs6 = → [[ФК Депортиво Алавес]] (п) | caps6 = 10 | goals6 = 1 | nationalyears1 = 2011–2012 | nationalteam1 = [[Фудбалска репрезентација на Италија до 19 години|Италија U-19]] | nationalcaps1 = 7 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2012 | nationalteam2 = [[Фудбалска репрезентација на Италија до 20 години|Италија U-20]] | nationalcaps2 = 3 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2014– | nationalteam3 = [[Фудбалска репрезентација на Бразил до 23 години|Бразил U-23]] | nationalcaps3 = 1 | nationalgoals3 = 0 | club-update = 04:09, 15 декември 2015 (UTC) | nationalteam-update = 17 ноември 2014 }} '''Родриго Ели''' (роден на {{роден на|3|ноември|1993}} во [[Лажеаду]], [[Бразил]]) — бразилски професионален [[фудбалер]] кој настапува за [[ФК Депортиво Алавес]], како позајмен играч од [[ФК Милан]]. Својата фудбалска кариера ја започнал во екипата на [[ФК Гремио Порто Алегре]] во 2011 година, додека во 2012 година се преселил во редовите на [[ФК Милан]], но веднаш бил испратен на позајмица во ФК Реџина. На [[16 јули]] [[2013]] година бил позајмен на ФК Варезе, додека по завршувањето на сезоната, како слободен играч потпишал за [[ФК Авелино]].<ref>A.C. Milan S.p.A. ''bilancio'' (financial report and accounts) on 31 December 2014 (in Italian), [http://www.registroimprese.it PDF purchased from Italian C.C.I.A.A.]</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.usavellino.club/news/7867-il-difensore-rodrigo-ely-e-dell-avellino-a-titolo-definitivo|title=Il difensore Rodrigo Ely è dell’Avellino, a titolo definitivo|date=21 July 2014|access-date=26 May 2016|publisher=A.S. Avellino 1912|language=it}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. По успешната сезона во 2014/2015 година, Милан решил да го врати на Сан Сиро, и потпишал со Ели на 10 јуни 2015 година четиригодишен договор. == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ели, Родриго}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Реџина]] [[Категорија:Фудбалери на Милан]] [[Категорија:Фудбалери на Варезе]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Авелино]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Алавес]] [[Категорија:Бразилски фудбалери]] [[Категорија:Италијански фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] cilondrqu9n477xxrtd0jvif1is7g0f 0 1172284 5649260 5038307 2026-10-23T20:04:46Z Carshalton 30527 5649260 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Кеита Балде | image = [[Податотека:Keita Baldé 2022.jpg|200px]] | fullname = Кеита Балде Диао | height = {{height|m=1.78}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1995|3|8}} | cityofbirth = {{роден во|Арбусес|}} | countryofbirth = [[Шпанија]] | currentclub = {{Fb team Monza}} | clubnumber = 17 | position = [[Напад (фудбал)|напад]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Damm}} | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Barcelona}} | youthyears3 = | youthclubs3 = →{{Fb team Cornella}} | youthyears4 = | youthclubs4 = {{Fb team Lazio}} | years1 = 2013-2017 | caps1 = 110 | goals1 = 26 | clubs1 = {{Fb team Lazio}} | years2 = 2017-2021 | caps2 = 44 | goals2 = 12 | clubs2 = {{Fb team Monaco}} | years3 = 2018-2019 | caps3 = 24 | goals3 = 5 | clubs3 = →{{Fb team Inter}} | years4 = 2020-2021 | caps4 = 25 | goals4 = 7 | clubs4 = →{{Fb team Sampdoria}} | years5 = 2021-2022 | caps5 = 26 | goals5 = 3 | clubs5 = {{Fb team Cagliari}} | years6 = 2022-2024 | caps6 = 14 | goals6 = 3 | clubs6 = {{Fb team Spartak Moscow}} | years7 = 2023-2024 | caps7 = 21 | goals7 = 0 | clubs7 = →{{Fb team Espanyol}} | years8 = 2024-2025 | caps8 = 11 | goals8 = 1 | clubs8 = {{Fb team Sivasspor}} | years9 = 2025- | caps9 = 32 | goals9 = 4 | clubs9 = {{Fb team Monza}} | nationalyears1 = 2016- | nationalcaps1 = 40 | nationalgoals1 = 6 | nationalteam1 = {{flagsport|SEN}} [[Фудбалска репрезентација на Сенегал|Сенегал]] }} '''Кеита Балде Диао''' (роден на {{роден на|8|март|1995}} во {{роден во|Арбусес}}) — [[сенегал]]ски [[фудбалер]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]] на {{Fb team (N) Spartak Moscow}} и на [[Фудбалска репрезентација на Сенегал|сенегалската репрезентација]]. ==Животопис== Тој е постар брат на [[Ибу Балде]], напаѓачот на Примавера тимот на [[ФК Сампдорија|Сампдорија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url = http://www.gazzetta.it/calcio/nuove-forze-calcio/01-02-2016/sampdoria-preso-ibou-balde-fratello-laziale-keita-primavera-arezzo-football-academy-cornella-140507443747.shtml|title = Sampdoria, preso Ibou Balde, il fratello del laziale Keita: farà la Primavera|accessdate = 2016-02-01|website = La Gazzetta dello Sport - Tutto il rosa della vita}}</ref> ==Технички одлики== Најчесто игра како лево напаѓачко крило во 4-3-3 или 4-2-3-1 формација; ретко во кариерата бил користен и како осамен напаѓач. Опремен со добри тркачки способности и брз дриблинг често може да се види во улога на асистент при постигнувањето на головите за неговиот тим, но исто така има одличен удар со кој и тој самиот може да ги завршува акциите и да постигнува голови од блиско и од далечно растојание.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.calcionews24.com/esclusiva-keita-la-nuova-promessa-della-lazio-l-agente-c-era-l-offerta-del-real-madrid-ma-290502.html|title=Esclusiva - Keita, la nuova promessa della Lazio. L'agente: C'era l'offerta del Real Madrid, ma...|editor=calcionews24.com|date=3 јануари 2014|accessdate=14 април 2014}}</ref> ==Клупска кариера== ===Почетоци=== Роден во [[Арбусес]], [[Жирона (покраина)|Жирона]], [[Каталонија]], од [[сенегал]]ски родители, Кеита доаѓа во младинската школа [[ФК Барселона|Барселона]] во 2004 година, од екипата на Дам. Во 2010 година, Кеита отпатувал со младинскиот тим на Барселона на еден турнир во [[Катар]], каде што тој ќе биде казнет заради правење на невкусна шега на соиграч, ставајќи му коцка мраз во креветот.<ref name=Keita>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lazio.net/news/2012/12/30/finalmente-keita-la-lazio-scopre-il-baby-fenomeno-gazzetta-dello-sport-ed-romana|title=Finalmente Keita - La Lazio scopre il baby fenomeno|editor=lazio.net|date=30 декември 2012|accessdate=27 февруари 2014|archive-date=2013-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20131023061934/http://www.lazio.net/news/2012/12/30/finalmente-keita-la-lazio-scopre-il-baby-fenomeno-gazzetta-dello-sport-ed-romana/|url-status=dead}}</ref> Казната се состоела во тоа што играчот веднаш морал да ја напушти Барселона, и да замине на позајмица во Корнелја, каде што тој постигнал 47 гола во една сезона.<ref name=Keita/> По завршувањето на заемот, младиот напаѓач одлучил да не се враќа во Барселона.<ref name=Keita/> ===Лацио=== Во летото 2011 година, Кеита потпишал за [[италија]]нскиот клуб [[СС Лацио|Лацио]], кој им плаќа на каталонците околу 300.000 евра, од кои 10% и припаднале на Корнелја.<ref name=Keita/> Кеита не бил во можност да игра официјални натпревари за Лацио цела една година, поради тоа што тој морал да чека да добие шпанско државјанство и пасош од ЕУ кои му биле потребни за да биде регистриран во италијанскиот клуб. Сепак, тој импресионирал додека играл на младинското натпреварување ''Торнео Карол Војтила'', каде што постигнал шест гола во четири натпревари.<ref name=Keita/> Потоа Кеита играл за Примавера тимот на Лацио во сезоната 2012-2013. Тој бил повикан од страна на тренерот на првиот тим на Лацио [[Владимир Петковиќ]] за да седи на клупата во неколку натпревари од втората половина на сезоната, но без да го направи своето професионално деби. На 9 јуни 2013 година, со примавера, играл во финалето и го освоил ''скудетото'' против [[ФК Аталанта|Аталанта]], кога Лацио станува шампион во [[Кампионато Примавера|Примавера првенството]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sslazio.it/news/news/1-news/3976-la-ss-lazio-primavera-campione-ditalia-20122013.html|title=La S.S. Lazio Primavera Campione d'Italia 2012/2013|editor=sslazio.it|date=10 јуни 2013|accessdate=14 април 2014|archive-date=2015-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924105555/http://www.sslazio.it/news/news/1-news/3976-la-ss-lazio-primavera-campione-ditalia-20122013.html|url-status=dead}}</ref> Следната сезона тој бил промовиран во редовен играч на првиот тим и се одлучил да го носи дресот со број 14. Своето професионално деби го направил на 15 септември 2013 година во победата со 3-0 против [[ФК Кјево Верона|Кјево]], влагувајќи од клупата за резерви на местото на [[Луис Педро Каванда]] во последните минути од натпреварот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://it.soccerway.com/matches/2013/09/15/italy/serie-a/ss-lazio-roma/ac-chievo-verona/1551817/|title=Lazio 3 - Chievo 0|editor=soccerway.com|date=15 септември 2013|accessdate=27 февруари 2014}}</ref> Пет дена подоцна, Кеита го направил своето деби во [[Лига Европа|Лигата на Европа]], започнувајќи како стартер во победата со 1-0 на домашен терен над [[ФК Легија Варшава|Легија Варшава]], асистирајќи притоа за единствениот гол во натпреварот кој го постигнал [[Ернанес]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://it.soccerway.com/matches/2013/09/19/europe/uefa-cup/ss-lazio-roma/kp-legia-warsaw/1584720/|title=Lazio 1 - Legia Varsavia 0|editor=soccerway.com|date=19 септември 2013|accessdate=27 февруари 2014}}</ref> На 10 ноември 2013 година го постигнал својот прв професионален гол во кариерата, во ремито 1-1 против [[ФК Парма|Парма]] во [[Серија А]], погодок со кој го отворил резултатот во натпреварот во 50-тата минута.<ref>{{Наведена мрежна страница|language=|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Parma/10-11-2013/parma-lazio-1-1-non-basta-keita-show-gol-pareggia-lucarelli-201538921787.shtml|title=Parma-Lazio 1-1, non basta Keita show e gol: pareggia Lucarelli|date=9 ноември 2013|accessdate=9 февруари 2014|editor=gazzetta.it}}</ref> На 9 февруари 2014 година за време на [[Дерби дела Капитале|Римското дерби]] кое завршило нерешено 0-0, Кеита станал најмладиот играч во историјата на Лацио, кој започнал од првата минута во некој од натпреварите на дербито.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lazionews.eu/2014/02/09/keita-da-record-e-il-giocatore-piu-giovane-nella-storia-della-lazio-a-partire-titolare-in-un-derby-e-se-segnasse-altro-record/|title=Keita da record: è il giocatore più giovane nella storia della Lazio a partire titolare in un derby. E se segnasse, altro record|editor=lazionews.eu|date=9 февруари 2014|accessdate=9 февруари 2014}}</ref> Својата прва сезона како професионалец ја завршил со 35 настапи и 6 гола. [[СС Лацио сезона 2014-2015|Следната сезона]] ја започнал постигнувајќи два гола на еден натпревар за првпат во својата профи кариера, во победата со 7-0 над [[Басано Виртус]] во [[Фудбалски куп на Италија 2014-2015|Купот на Италија]]. На 29 април 2015 година, во победата на домашен терен со 4-0, против Парма во лигата, Кеита постигнал гол впишувајќи се меѓу стрелците повторно по 359 дена од неговиот последен гол во Серија А. На 20 мај 2015 неговиот Лацио загубил во [[Фудбалски куп на Италија 2014-2015#Финале|финалето]] на [[Фудбалски куп на Италија 2014-2015|Купот на Италија]] од [[ФК Јувентус|Јувентус]] со 2-1, а тој влегол во игра во 106-тата минута од продолженијата.<ref>{{наведени вести|url=http://www.tuttomercatoweb.com/serie-a/juventus-in-bacheca-la-decima-coppa-italia-lazio-freddata-da-mitra-matri-682594|title=Juventus, in bacheca la decima Coppa Italia! Lazio freddata da mitra Matri|date=30 мај 2015|publisher=tuttomercatoweb}}</ref> Втората сезона во дресот на Лацио ја завршил со вкупо 29 натпревари на кои постигнал 4 гола. На почетокот на својата [[СС Лацио сезона 2015-2016|трета сезона]] со Лацио, го одиграл својот прв натпревар во [[УЕФА Лига на шампиони 2015/16|Лигата на шампионите]] во плејоф рундата од преелиминарната фаза, во кои токму со неговиот гол во 77-мата минута Лацио го совладал [[ФК Баер Леверкузен|Баер Леверкузен]] со 1-0 на 18 август 2015. На 20 април 2016 година, тој го одиграл својот 100-ти натпревар во дресот на ''бјанкочелестите'' во поразот со 3-0 на гостувањето кај Јувентус.<ref>{{cite web|url=http://www.lalaziosiamonoi.it/in-evidenza/keita-felice-per-la-centesima-presenza-con-la-lazio-ma-conta-di-piu-vincere-66809|title=Keita: "Felice per la centesima presenza con la Lazio, ma conta di più vincere"|publisher=lalaziosiamonoi.it|date=20 април 2016|access-date=20 април 2016}}</ref> Сезоната ја завршил со 39 настапи и 5 голови. На 6 март 2017 година, за време на натпреварот на гостински терен против {{Fb team (N) Bologna}} добиен со 0-2, тој го одиграл својот 100-ти натпревар во Серија А. На 23 април, тој го постигнал својот прв [[хет-трик]] во професионалната кариера, во победата на домашен терен со 6-2 против {{Fb team (N) Palermo}}.<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/it/news/2/serie-a/2017/04/23/34858062/lazio-palermo-tripletta-in-6-per-keita-ma-il-record-%C3%A8-di|title=Lazio-Palermo, tripletta in 6' per Keita: ma il record è di Valentino Mazzola|date=23 април 2017|access-date=23 април 2017}}</ref> Една недела подоцна, тој ги постигнал својте први голови во [[Дерби на Рим|Дербито на Рим]] откако бил двоен стрелец во победата на неговиот тим над градскиот ривал {{Fb team (N) Roma}} со 1-3.<ref>{{cite web|url=http://www.ansa.it/sito/notizie/sport/calcio/2017/04/29/derby-roma-lazio-afflusso-separato-per-due-tifoserie_d59bff48-a9a4-474d-b44d-cdafb013a6c8.html|title=Roma-Lazio 1-3, la Juve è a +9|date=30 април 2017|access-date=30 април 2017}}</ref> На 17 мај 2017 година, тој играл и го загубил своето второ финале во Купот на Италија, бидејќи неговиот тим повторно - како и пред две години - бил поразен со 2-0 од Јувентус.<ref>{{Cite web|url=http://www.ansa.it/sito/notizie/sport/2017/05/16/coppa-italia-juventus-lazio_71aca0e9-d7a1-42e4-bd83-78c49a80994d.html|title=Juventus Lazio 2-0, Coppa Italia ai bianconeri|date=17 maggio 2017|access-date=17 мај 2017}}</ref> Својата четврта сезона со Лацио ја завршил со вкупно 34 настапи и 16 голови. На 13 август 2017 година, иако не бил повикан да игра бидејќи бил на излезна врата од клубот, тој ја освоил својата прва титула во дресот на Лацио откако ''бјанкочелестите'' овојпат го совладале Јувентус со 2-3 во натпреварот од [[Суперкуп на Италија 2017|Суперкупот на Италија 2017]].<ref>{{cite web|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/13-08-2017/juventus-lazio-2-3-murgia-94-decide-supercoppa-210979855916.shtml|title=Juventus-Lazio 2-3: Murgia al 94' decide la Supercoppa|autore=Jacopo Gerna|date=13 август 2017|access-date=13 август 2017}}</ref> Вкупно за Лацио, Кеита одиграл 137 натпревари и постигнал 31 гол. ===Монако, Интер и Сампдорија=== На 29 август 2017, [[ФК Монако|Монако]] го купил Кеита од Лацио за сума од 30 милиони евра потпишувајќи петгодишен договор со играчот.<ref>{{Cite web|url=https://www.sslazio.it/it/news/press-release-2/40593-comunicato-29-08-17|title=Comunicato 29.08.17|data=29 agosto 2017|access-date=29 август 2017|archive-date=2022-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220118185716/https://www.sslazio.it/it/news/press-release-2/40593-comunicato-29-08-17|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.asmonaco.com/fr/article/keita-balde-pour-5-saisons-10324.html|title=Keita Baldé pour 5 saisons|date=29 август 2017|language=fr|access-date=29 август 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170830012837/http://www.asmonaco.com/fr/article/keita-balde-pour-5-saisons-10324.html|archivedate=30 август 2017|deadlink=yes}}</ref> Дебито за клубот го имал на 13 септември во натпреварот од [[УЕФА Лига на шампиони 2017/18|Лигата на шампионите]] против германскиот {{Fb team (N) RB Leipzig}} што завршил нерешено 1-1. Три дена подоцна тој го одигра својот прв натпревар во [[Лига 1 (Франција)|Лига 1]] во победата со 3-0 на домашен терен против {{Fb team (N) Strasbourg}}. Првиот гол за ''Монегаските'' го постигнал на 21 октомври, во победата со 2-0 на домашен терен против {{Fb team (N) Caen}}, со кој тој го отворил резултатот во натпреварот. Првата сезона во [[Монако|кнежевството]] ја завршил со 33 натпревари и 8 гола. Во август 2018 година, по поразот во [[Суперкуп на Франција 2018|Суперкупот на Франција]] од [[ФК Париз Сен Жермен|Париз Сен Жермен]],<ref>{{cite web|url=https://www.lfp.fr/tropheeChampions/article/premier-trophee-pour-un-psg-sans-pitie.htm|title=PREMIER TROPHÉE POUR UN PSG SANS PITIÉ|language=fr|date=4 август 2018|access-date=5 август 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Estero/04-08-2018/supercoppa-francia-psg-monaco-4-0-primo-titolo-buffon-2801160948111.shtml|title=Supercoppa di Francia, Psg-Monaco 4-0: primo titolo per Buffon|author=Alessandro Grandesso|date=4 август 2018}}</ref> Кеита бил позајмен на една сезона на [[ФК Интер|Интер]] со право на откуп.<ref>{{Cite web|url=https://www.inter.it/it/news/88683/keita-balde-e-dell-inter|title=Keita Balde è dell'Inter|date=13 август 2018|accessdate=2022-02-12|archive-date=2019-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190630145006/https://www.inter.it/it/news/88683/keita-balde-e-dell-inter|url-status=dead}}</ref> Дебитирал во натпреварот од првото коло на [[Серија А 2018-2019]], во кој Интер загубил од [[УС Сасуоло Калчо|Сасуоло]] со 1-0.<ref>{{cite news|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2018/08/20/inter-falsa-partenza-il-gruppo-spalletti-torna-in-confusione38.html|title=Inter, falsa partenza il gruppo Spalletti torna in confusione|author=Fabrizio Bocca|publisher=[[la Repubblica (quotidiano)|la Repubblica]]|date=20 август 2018|page=38}}</ref> На 24 ноември 2018, ги постигнал своите први голови (два) во дресот на ''нероаѕурите'', во победата со 3-0 над {{Fb team (N) Frosinone}}.<ref>{{cite news|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2018/11/25/inter-senza-icardi-si-puo-con-keita-e-lautaro-stesso30.html|title=Inter, senza Icardi si può con Keita e Lautaro Spalletti esulta lo stesso|author=Andrea Sorrentino|publisher=la Repubblica|date=25 ноември 2018|page=30}}</ref> Иако во меѓувреме не нашол многу простор за игра на теренот, тој се вратил на головите на 3 декември на гостувањето против [[ФК Рома|Рома]], во натпреварот кој заврши со резултат 2-2. На 29 декември, тој го одлучил првенствениот натпревар против [[ФК Емполи|Емполи]], постигнувајќи го победничкиот гол вреден победа од 0-1 на гостувањето кај тосканците. Во текот на вториот дел од сезоната, тој повторно постигнал гол против Емполи, на 26 мај 2019 година, во натпреварот од последното коло од првенството придонесувајќи за победата на ''нероаѕурите'' од 2-1, со што неговиот клуб успеал да избори место во Лигата на шампионите за следната сезона. По завршувањето на сезоната, тој се вратил во Монако бидејќи Интер не го оствариле правото на откуп. ==Репрезентативна кариера== Кеита е роден во [[Шпанија]] од родители од [[сенегал]]ско потекло. Иако тој имал право да игра за [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|шпанската репрезентација]], Кеита избрал да игра за земјата на неговите родители, [[Фудбалска репрезентација на Сенегал|Сенегал]], добивајќи го првиот повик од селекторот [[Алиу Сисе]] за натпреварот против [[Фудбалска репрезентација на Нигер|Нигер]] во квалификациите за Африканскиот куп на нации.<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=Dakar Actu |title=Sénégal-Niger : Aliou Cissé publie une liste de 26 joueurs. |url=http://www.dakaractu.com/Senegal-Niger-Aliou-Cisse-publie-une-liste-de-26-joueurs_a106964.html |accessdate=4 March 2016}}</ref> Своето деби го направил токму во тој натпревар влегувајќи како замена од клупата во победата на Сенегал со 2-0.<ref>[http://www.cafonline.com/en-us/competitions/qcan2017/MatchDetails?MatchId=tn438B4Mj9ezDOY74Vd60Jc%2bSqJCIbDRj7WQtItsvz5uGyIjFLNnsKE4Y0HSFJkH CAF – Competitions – Q CAN 2017 – Match Details]. Cafonline.com. Посетено на 20 June 2016.</ref> Својот прв погодок за репрезентацијата на Сенегал го постигнал во својот четврти настап, во победата со 2-0 на домашен терен над [[Фудбалска репрезентација на Намибија|Намибија]] исто така во квалификациите за Африканскиот куп на нации 2017. На 30 декември 2016 бил повикан да ја претставува својата земја на [[Африкански куп на нации 2017|Африканскиот куп на нации 2017]] во [[Габон]]. Кеита играл во сите четири натпревари на својата репрезентација на турнирот, а авантурата на Сенегал завршила во четвртфиналето кога тие биле елиминирани на пенали од подоцнежниот шампион [[Фудбалска репрезентација на Камерун|Камерун]] со 5-4 на пенали. === Хронологија на репрезентативните настапи === {{Репрезентативни настапи|SEN}} {{Cronopar|26-3-2016|Дакар|SEN|2|0|NIG|-|Квал. за АФКОН|2017|13={{subon|84}}, {{yel|90}}}} {{Cronopar|29-3-2016|Нијамеј|NIG|1|2|SEN|-|Квал. за АФКОН|2017|13={{subon|60}}}} {{Cronopar|28-5-2016|Кигали|RWA|0|2|SEN|-|Пријателска}} {{Cronopar|3-9-2016|Дакар|SEN|2|0|NAM|1|Квал. за АФКОН|2017|13={{suboff|84}}}} {{Cronopar|8-10-2016|Дакар|SEN|2|0|CPV|1|Квал. за СП|2018}} {{Cronopar|12-11-2016|Полокване|RSA|2|1|SEN|-|Квал. за СП|2018}} {{Cronopar|8-1-2017|Бразавил|LBY|1|2|SEN|-|Пријателска|13={{suboff|72}}}} {{Cronopar|11-1-2017|Бразавил|CON|0|2|SEN|1|Пријателска|13={{suboff|62}}}} {{Cronopar|15-1-2017|Франсвил|TUN|0|2|SEN|-|[[Африкански куп на нации 2017|АКН 2017]] - [[Африкански куп на нации 2017#Група Б|Групна фаза]]|13={{suboff|62}}}} {{Cronopar|19-1-2017|Франсвил|SEN|2|0|ZIM|-|[[Африкански куп на нации 2017|АКН 2017]] - [[Африкански куп на нации 2017#Група Б|Групна фаза]]|13={{suboff|62}}}} {{Cronopar|23-1-2017|Франсвил|SEN|2|2|ALG|-|[[Африкански куп на нации 2017#Група Б|Групна фаза]]|13={{subon|90+4}}}} {{Cronopar|29-1-2017|Франсвил|SEN|0|0<br><small>(4-5 [[Пенали|пен.]])</small>|CMR|-|[[Африкански куп на нации 2017#Четвртфинале|Четвртфинале]]}} {{Cronofin|12|3}} == Клупска статистика == ''Статистиката е ажурирана на 13 февруари 2017.'' {| class="wikitable center" style="text-align:center; font-size:90%" |- !rowspan="2"|Сезона !rowspan="2"|Клуб !colspan="3"|Првенство !colspan="3"|Национален куп !colspan="3"|Континентални купови !colspan="3"|Останати купови !colspan="2"|Вкупно |- !Лига !Наст !Гол !Куп !Наст !Гол !Куп !Наст !Гол !Куп !Наст !Гол !Наст !Гол |- || [[СС Лацио сезона 2013-2014|2013-2014]] ||rowspan=4| {{знамеикона|ITA}} [[СС Лацио|Лацио]] || [[Серија А 2013-2014|А]] || 25 || 5 || [[Фудбалски куп на Италија 2013-2014|КИ]] || 2 || 0 || [[Лига Европа 2013-2014|ЛЕ]] || 8 || 1 || [[Суперкуп на Италија 2013|СИ]] || 0 || 0 || 35 || 6 |- || [[СС Лацио сезона 2014-2015|2014-2015]] || [[Серија А 2014-2015|А]] || 23 || 1 || [[Фудбалски куп на Италија 2014-2015|КИ]] || 6 || 3 || - || - || - || - || - || - || 29 || 4 |- || [[СС Лацио сезона 2015-2016|2015-2016]] || [[Серија А 2015-2016|А]] || 31 || 4 || [[Фудбалски куп на Италија 2015-2016|КИ]] || 1 || 0 || [[Лига на шампиони 2015/16|ЛШ]]+[[Лига Европа 2015-2016|ЛЕ]] || 2<ref name=BL>Во плејоф рундата од квалификациите против [[ФК Баер Леверкузен|Баер Леверкузен]].</ref>+5 || 1<ref name=BL/>+0 || [[Суперкуп на Италија 2015|СИ]] || 0 || 0 || 39 || 5 |- || [[СС Лацио сезона 2016-2017|2016-2017]] || [[Серија А 2016-2017|А]] || 18 || 6 || [[Фудбалски куп на Италија 2016-2017|КИ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 18 || 6 |- !colspan="3"|Вкупно кариера|| 97 || 16 || || 9 || 3 || || 15 || 2 || || - || - || 121 || 21 |} ==Титули== ===Клупски=== ===={{flagsport|ITA}} Лацио==== '''Младински натпреварувања''' * '''{{Трофеј-Скудето}} [[Кампионато Примавера]]''' : 1 : 2012-2013 * '''{{Трофеј-Куп на Италија}} [[Фудбалски куп на Италија (Примавера)|Куп Примавера]]''' : 1 : 2013-2014 '''Сениорски натпреварувања''' *'''{{Трофеј-Суперкуп на Италија}} [[Суперкуп на Италија]]''' : 1 : [[Суперкуп на Италија 2017|2017]] ===Репрезентативни=== ; {{flagsport|SEN}} Сенегал *'''{{Трофеј-АФКОН}} [[Африкански куп на нации]]''' : 1 : [[Африкански куп на нации 2021|Камерун 2021]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Сенегал |image3= Flag of Senegal.svg }} *[http://us.soccerway.com/players/balde-diao-keita/289061/ Кеита Балде Диао на soccerway] *[http://www.transfermarkt.com/keita-balde/profil/spieler/238752 Кеита Балде Диао на transfermarkt] *[http://www.goal.com/en/people/senegal/93716/b-keita Кеита Балде Диао на Goal.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170220225637/http://www.goal.com/en/people/senegal/93716/b-keita |date=2017-02-20 }} *[http://www.espnfc.com/player/184883/keita-balde-diao Кеита Балде Диао на espn] *[https://www.whoscored.com/Players/136294/Show/Keita Кеита Балде Диао на whoscored] {{Состав на Сенегал на АКН 2017}} {{Состав на Сенегал на Светското првенство 2018}} {{Состав на Сенегал на АКН 2021}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Балде Диао, Кеита}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Сенегалски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Лацио]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Монако]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Интер]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Сампдорија]] [[Категорија:Фудбалери на Каљари Калчо]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Спартак Москва]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Еспањол]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Сиваспор]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Монца]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] kw04vkii6lnhudw9oj8p1k09wu7t3b7 5649261 5649260 2026-10-23T20:05:08Z Carshalton 30527 отстранета [[Категорија:Фудбалери на ФК Сиваспор]]; додадена [[Категорија:Фудбалери на Сиваспор]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5649261 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Кеита Балде | image = [[Податотека:Keita Baldé 2022.jpg|200px]] | fullname = Кеита Балде Диао | height = {{height|m=1.78}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1995|3|8}} | cityofbirth = {{роден во|Арбусес|}} | countryofbirth = [[Шпанија]] | currentclub = {{Fb team Monza}} | clubnumber = 17 | position = [[Напад (фудбал)|напад]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Damm}} | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Barcelona}} | youthyears3 = | youthclubs3 = →{{Fb team Cornella}} | youthyears4 = | youthclubs4 = {{Fb team Lazio}} | years1 = 2013-2017 | caps1 = 110 | goals1 = 26 | clubs1 = {{Fb team Lazio}} | years2 = 2017-2021 | caps2 = 44 | goals2 = 12 | clubs2 = {{Fb team Monaco}} | years3 = 2018-2019 | caps3 = 24 | goals3 = 5 | clubs3 = →{{Fb team Inter}} | years4 = 2020-2021 | caps4 = 25 | goals4 = 7 | clubs4 = →{{Fb team Sampdoria}} | years5 = 2021-2022 | caps5 = 26 | goals5 = 3 | clubs5 = {{Fb team Cagliari}} | years6 = 2022-2024 | caps6 = 14 | goals6 = 3 | clubs6 = {{Fb team Spartak Moscow}} | years7 = 2023-2024 | caps7 = 21 | goals7 = 0 | clubs7 = →{{Fb team Espanyol}} | years8 = 2024-2025 | caps8 = 11 | goals8 = 1 | clubs8 = {{Fb team Sivasspor}} | years9 = 2025- | caps9 = 32 | goals9 = 4 | clubs9 = {{Fb team Monza}} | nationalyears1 = 2016- | nationalcaps1 = 40 | nationalgoals1 = 6 | nationalteam1 = {{flagsport|SEN}} [[Фудбалска репрезентација на Сенегал|Сенегал]] }} '''Кеита Балде Диао''' (роден на {{роден на|8|март|1995}} во {{роден во|Арбусес}}) — [[сенегал]]ски [[фудбалер]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]] на {{Fb team (N) Spartak Moscow}} и на [[Фудбалска репрезентација на Сенегал|сенегалската репрезентација]]. ==Животопис== Тој е постар брат на [[Ибу Балде]], напаѓачот на Примавера тимот на [[ФК Сампдорија|Сампдорија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url = http://www.gazzetta.it/calcio/nuove-forze-calcio/01-02-2016/sampdoria-preso-ibou-balde-fratello-laziale-keita-primavera-arezzo-football-academy-cornella-140507443747.shtml|title = Sampdoria, preso Ibou Balde, il fratello del laziale Keita: farà la Primavera|accessdate = 2016-02-01|website = La Gazzetta dello Sport - Tutto il rosa della vita}}</ref> ==Технички одлики== Најчесто игра како лево напаѓачко крило во 4-3-3 или 4-2-3-1 формација; ретко во кариерата бил користен и како осамен напаѓач. Опремен со добри тркачки способности и брз дриблинг често може да се види во улога на асистент при постигнувањето на головите за неговиот тим, но исто така има одличен удар со кој и тој самиот може да ги завршува акциите и да постигнува голови од блиско и од далечно растојание.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.calcionews24.com/esclusiva-keita-la-nuova-promessa-della-lazio-l-agente-c-era-l-offerta-del-real-madrid-ma-290502.html|title=Esclusiva - Keita, la nuova promessa della Lazio. L'agente: C'era l'offerta del Real Madrid, ma...|editor=calcionews24.com|date=3 јануари 2014|accessdate=14 април 2014}}</ref> ==Клупска кариера== ===Почетоци=== Роден во [[Арбусес]], [[Жирона (покраина)|Жирона]], [[Каталонија]], од [[сенегал]]ски родители, Кеита доаѓа во младинската школа [[ФК Барселона|Барселона]] во 2004 година, од екипата на Дам. Во 2010 година, Кеита отпатувал со младинскиот тим на Барселона на еден турнир во [[Катар]], каде што тој ќе биде казнет заради правење на невкусна шега на соиграч, ставајќи му коцка мраз во креветот.<ref name=Keita>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lazio.net/news/2012/12/30/finalmente-keita-la-lazio-scopre-il-baby-fenomeno-gazzetta-dello-sport-ed-romana|title=Finalmente Keita - La Lazio scopre il baby fenomeno|editor=lazio.net|date=30 декември 2012|accessdate=27 февруари 2014|archive-date=2013-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20131023061934/http://www.lazio.net/news/2012/12/30/finalmente-keita-la-lazio-scopre-il-baby-fenomeno-gazzetta-dello-sport-ed-romana/|url-status=dead}}</ref> Казната се состоела во тоа што играчот веднаш морал да ја напушти Барселона, и да замине на позајмица во Корнелја, каде што тој постигнал 47 гола во една сезона.<ref name=Keita/> По завршувањето на заемот, младиот напаѓач одлучил да не се враќа во Барселона.<ref name=Keita/> ===Лацио=== Во летото 2011 година, Кеита потпишал за [[италија]]нскиот клуб [[СС Лацио|Лацио]], кој им плаќа на каталонците околу 300.000 евра, од кои 10% и припаднале на Корнелја.<ref name=Keita/> Кеита не бил во можност да игра официјални натпревари за Лацио цела една година, поради тоа што тој морал да чека да добие шпанско државјанство и пасош од ЕУ кои му биле потребни за да биде регистриран во италијанскиот клуб. Сепак, тој импресионирал додека играл на младинското натпреварување ''Торнео Карол Војтила'', каде што постигнал шест гола во четири натпревари.<ref name=Keita/> Потоа Кеита играл за Примавера тимот на Лацио во сезоната 2012-2013. Тој бил повикан од страна на тренерот на првиот тим на Лацио [[Владимир Петковиќ]] за да седи на клупата во неколку натпревари од втората половина на сезоната, но без да го направи своето професионално деби. На 9 јуни 2013 година, со примавера, играл во финалето и го освоил ''скудетото'' против [[ФК Аталанта|Аталанта]], кога Лацио станува шампион во [[Кампионато Примавера|Примавера првенството]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sslazio.it/news/news/1-news/3976-la-ss-lazio-primavera-campione-ditalia-20122013.html|title=La S.S. Lazio Primavera Campione d'Italia 2012/2013|editor=sslazio.it|date=10 јуни 2013|accessdate=14 април 2014|archive-date=2015-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924105555/http://www.sslazio.it/news/news/1-news/3976-la-ss-lazio-primavera-campione-ditalia-20122013.html|url-status=dead}}</ref> Следната сезона тој бил промовиран во редовен играч на првиот тим и се одлучил да го носи дресот со број 14. Своето професионално деби го направил на 15 септември 2013 година во победата со 3-0 против [[ФК Кјево Верона|Кјево]], влагувајќи од клупата за резерви на местото на [[Луис Педро Каванда]] во последните минути од натпреварот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://it.soccerway.com/matches/2013/09/15/italy/serie-a/ss-lazio-roma/ac-chievo-verona/1551817/|title=Lazio 3 - Chievo 0|editor=soccerway.com|date=15 септември 2013|accessdate=27 февруари 2014}}</ref> Пет дена подоцна, Кеита го направил своето деби во [[Лига Европа|Лигата на Европа]], започнувајќи како стартер во победата со 1-0 на домашен терен над [[ФК Легија Варшава|Легија Варшава]], асистирајќи притоа за единствениот гол во натпреварот кој го постигнал [[Ернанес]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://it.soccerway.com/matches/2013/09/19/europe/uefa-cup/ss-lazio-roma/kp-legia-warsaw/1584720/|title=Lazio 1 - Legia Varsavia 0|editor=soccerway.com|date=19 септември 2013|accessdate=27 февруари 2014}}</ref> На 10 ноември 2013 година го постигнал својот прв професионален гол во кариерата, во ремито 1-1 против [[ФК Парма|Парма]] во [[Серија А]], погодок со кој го отворил резултатот во натпреварот во 50-тата минута.<ref>{{Наведена мрежна страница|language=|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Parma/10-11-2013/parma-lazio-1-1-non-basta-keita-show-gol-pareggia-lucarelli-201538921787.shtml|title=Parma-Lazio 1-1, non basta Keita show e gol: pareggia Lucarelli|date=9 ноември 2013|accessdate=9 февруари 2014|editor=gazzetta.it}}</ref> На 9 февруари 2014 година за време на [[Дерби дела Капитале|Римското дерби]] кое завршило нерешено 0-0, Кеита станал најмладиот играч во историјата на Лацио, кој започнал од првата минута во некој од натпреварите на дербито.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lazionews.eu/2014/02/09/keita-da-record-e-il-giocatore-piu-giovane-nella-storia-della-lazio-a-partire-titolare-in-un-derby-e-se-segnasse-altro-record/|title=Keita da record: è il giocatore più giovane nella storia della Lazio a partire titolare in un derby. E se segnasse, altro record|editor=lazionews.eu|date=9 февруари 2014|accessdate=9 февруари 2014}}</ref> Својата прва сезона како професионалец ја завршил со 35 настапи и 6 гола. [[СС Лацио сезона 2014-2015|Следната сезона]] ја започнал постигнувајќи два гола на еден натпревар за првпат во својата профи кариера, во победата со 7-0 над [[Басано Виртус]] во [[Фудбалски куп на Италија 2014-2015|Купот на Италија]]. На 29 април 2015 година, во победата на домашен терен со 4-0, против Парма во лигата, Кеита постигнал гол впишувајќи се меѓу стрелците повторно по 359 дена од неговиот последен гол во Серија А. На 20 мај 2015 неговиот Лацио загубил во [[Фудбалски куп на Италија 2014-2015#Финале|финалето]] на [[Фудбалски куп на Италија 2014-2015|Купот на Италија]] од [[ФК Јувентус|Јувентус]] со 2-1, а тој влегол во игра во 106-тата минута од продолженијата.<ref>{{наведени вести|url=http://www.tuttomercatoweb.com/serie-a/juventus-in-bacheca-la-decima-coppa-italia-lazio-freddata-da-mitra-matri-682594|title=Juventus, in bacheca la decima Coppa Italia! Lazio freddata da mitra Matri|date=30 мај 2015|publisher=tuttomercatoweb}}</ref> Втората сезона во дресот на Лацио ја завршил со вкупо 29 натпревари на кои постигнал 4 гола. На почетокот на својата [[СС Лацио сезона 2015-2016|трета сезона]] со Лацио, го одиграл својот прв натпревар во [[УЕФА Лига на шампиони 2015/16|Лигата на шампионите]] во плејоф рундата од преелиминарната фаза, во кои токму со неговиот гол во 77-мата минута Лацио го совладал [[ФК Баер Леверкузен|Баер Леверкузен]] со 1-0 на 18 август 2015. На 20 април 2016 година, тој го одиграл својот 100-ти натпревар во дресот на ''бјанкочелестите'' во поразот со 3-0 на гостувањето кај Јувентус.<ref>{{cite web|url=http://www.lalaziosiamonoi.it/in-evidenza/keita-felice-per-la-centesima-presenza-con-la-lazio-ma-conta-di-piu-vincere-66809|title=Keita: "Felice per la centesima presenza con la Lazio, ma conta di più vincere"|publisher=lalaziosiamonoi.it|date=20 април 2016|access-date=20 април 2016}}</ref> Сезоната ја завршил со 39 настапи и 5 голови. На 6 март 2017 година, за време на натпреварот на гостински терен против {{Fb team (N) Bologna}} добиен со 0-2, тој го одиграл својот 100-ти натпревар во Серија А. На 23 април, тој го постигнал својот прв [[хет-трик]] во професионалната кариера, во победата на домашен терен со 6-2 против {{Fb team (N) Palermo}}.<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/it/news/2/serie-a/2017/04/23/34858062/lazio-palermo-tripletta-in-6-per-keita-ma-il-record-%C3%A8-di|title=Lazio-Palermo, tripletta in 6' per Keita: ma il record è di Valentino Mazzola|date=23 април 2017|access-date=23 април 2017}}</ref> Една недела подоцна, тој ги постигнал својте први голови во [[Дерби на Рим|Дербито на Рим]] откако бил двоен стрелец во победата на неговиот тим над градскиот ривал {{Fb team (N) Roma}} со 1-3.<ref>{{cite web|url=http://www.ansa.it/sito/notizie/sport/calcio/2017/04/29/derby-roma-lazio-afflusso-separato-per-due-tifoserie_d59bff48-a9a4-474d-b44d-cdafb013a6c8.html|title=Roma-Lazio 1-3, la Juve è a +9|date=30 април 2017|access-date=30 април 2017}}</ref> На 17 мај 2017 година, тој играл и го загубил своето второ финале во Купот на Италија, бидејќи неговиот тим повторно - како и пред две години - бил поразен со 2-0 од Јувентус.<ref>{{Cite web|url=http://www.ansa.it/sito/notizie/sport/2017/05/16/coppa-italia-juventus-lazio_71aca0e9-d7a1-42e4-bd83-78c49a80994d.html|title=Juventus Lazio 2-0, Coppa Italia ai bianconeri|date=17 maggio 2017|access-date=17 мај 2017}}</ref> Својата четврта сезона со Лацио ја завршил со вкупно 34 настапи и 16 голови. На 13 август 2017 година, иако не бил повикан да игра бидејќи бил на излезна врата од клубот, тој ја освоил својата прва титула во дресот на Лацио откако ''бјанкочелестите'' овојпат го совладале Јувентус со 2-3 во натпреварот од [[Суперкуп на Италија 2017|Суперкупот на Италија 2017]].<ref>{{cite web|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/13-08-2017/juventus-lazio-2-3-murgia-94-decide-supercoppa-210979855916.shtml|title=Juventus-Lazio 2-3: Murgia al 94' decide la Supercoppa|autore=Jacopo Gerna|date=13 август 2017|access-date=13 август 2017}}</ref> Вкупно за Лацио, Кеита одиграл 137 натпревари и постигнал 31 гол. ===Монако, Интер и Сампдорија=== На 29 август 2017, [[ФК Монако|Монако]] го купил Кеита од Лацио за сума од 30 милиони евра потпишувајќи петгодишен договор со играчот.<ref>{{Cite web|url=https://www.sslazio.it/it/news/press-release-2/40593-comunicato-29-08-17|title=Comunicato 29.08.17|data=29 agosto 2017|access-date=29 август 2017|archive-date=2022-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220118185716/https://www.sslazio.it/it/news/press-release-2/40593-comunicato-29-08-17|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.asmonaco.com/fr/article/keita-balde-pour-5-saisons-10324.html|title=Keita Baldé pour 5 saisons|date=29 август 2017|language=fr|access-date=29 август 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170830012837/http://www.asmonaco.com/fr/article/keita-balde-pour-5-saisons-10324.html|archivedate=30 август 2017|deadlink=yes}}</ref> Дебито за клубот го имал на 13 септември во натпреварот од [[УЕФА Лига на шампиони 2017/18|Лигата на шампионите]] против германскиот {{Fb team (N) RB Leipzig}} што завршил нерешено 1-1. Три дена подоцна тој го одигра својот прв натпревар во [[Лига 1 (Франција)|Лига 1]] во победата со 3-0 на домашен терен против {{Fb team (N) Strasbourg}}. Првиот гол за ''Монегаските'' го постигнал на 21 октомври, во победата со 2-0 на домашен терен против {{Fb team (N) Caen}}, со кој тој го отворил резултатот во натпреварот. Првата сезона во [[Монако|кнежевството]] ја завршил со 33 натпревари и 8 гола. Во август 2018 година, по поразот во [[Суперкуп на Франција 2018|Суперкупот на Франција]] од [[ФК Париз Сен Жермен|Париз Сен Жермен]],<ref>{{cite web|url=https://www.lfp.fr/tropheeChampions/article/premier-trophee-pour-un-psg-sans-pitie.htm|title=PREMIER TROPHÉE POUR UN PSG SANS PITIÉ|language=fr|date=4 август 2018|access-date=5 август 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Estero/04-08-2018/supercoppa-francia-psg-monaco-4-0-primo-titolo-buffon-2801160948111.shtml|title=Supercoppa di Francia, Psg-Monaco 4-0: primo titolo per Buffon|author=Alessandro Grandesso|date=4 август 2018}}</ref> Кеита бил позајмен на една сезона на [[ФК Интер|Интер]] со право на откуп.<ref>{{Cite web|url=https://www.inter.it/it/news/88683/keita-balde-e-dell-inter|title=Keita Balde è dell'Inter|date=13 август 2018|accessdate=2022-02-12|archive-date=2019-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190630145006/https://www.inter.it/it/news/88683/keita-balde-e-dell-inter|url-status=dead}}</ref> Дебитирал во натпреварот од првото коло на [[Серија А 2018-2019]], во кој Интер загубил од [[УС Сасуоло Калчо|Сасуоло]] со 1-0.<ref>{{cite news|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2018/08/20/inter-falsa-partenza-il-gruppo-spalletti-torna-in-confusione38.html|title=Inter, falsa partenza il gruppo Spalletti torna in confusione|author=Fabrizio Bocca|publisher=[[la Repubblica (quotidiano)|la Repubblica]]|date=20 август 2018|page=38}}</ref> На 24 ноември 2018, ги постигнал своите први голови (два) во дресот на ''нероаѕурите'', во победата со 3-0 над {{Fb team (N) Frosinone}}.<ref>{{cite news|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2018/11/25/inter-senza-icardi-si-puo-con-keita-e-lautaro-stesso30.html|title=Inter, senza Icardi si può con Keita e Lautaro Spalletti esulta lo stesso|author=Andrea Sorrentino|publisher=la Repubblica|date=25 ноември 2018|page=30}}</ref> Иако во меѓувреме не нашол многу простор за игра на теренот, тој се вратил на головите на 3 декември на гостувањето против [[ФК Рома|Рома]], во натпреварот кој заврши со резултат 2-2. На 29 декември, тој го одлучил првенствениот натпревар против [[ФК Емполи|Емполи]], постигнувајќи го победничкиот гол вреден победа од 0-1 на гостувањето кај тосканците. Во текот на вториот дел од сезоната, тој повторно постигнал гол против Емполи, на 26 мај 2019 година, во натпреварот од последното коло од првенството придонесувајќи за победата на ''нероаѕурите'' од 2-1, со што неговиот клуб успеал да избори место во Лигата на шампионите за следната сезона. По завршувањето на сезоната, тој се вратил во Монако бидејќи Интер не го оствариле правото на откуп. ==Репрезентативна кариера== Кеита е роден во [[Шпанија]] од родители од [[сенегал]]ско потекло. Иако тој имал право да игра за [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|шпанската репрезентација]], Кеита избрал да игра за земјата на неговите родители, [[Фудбалска репрезентација на Сенегал|Сенегал]], добивајќи го првиот повик од селекторот [[Алиу Сисе]] за натпреварот против [[Фудбалска репрезентација на Нигер|Нигер]] во квалификациите за Африканскиот куп на нации.<ref>{{Наведена мрежна страница |publisher=Dakar Actu |title=Sénégal-Niger : Aliou Cissé publie une liste de 26 joueurs. |url=http://www.dakaractu.com/Senegal-Niger-Aliou-Cisse-publie-une-liste-de-26-joueurs_a106964.html |accessdate=4 March 2016}}</ref> Своето деби го направил токму во тој натпревар влегувајќи како замена од клупата во победата на Сенегал со 2-0.<ref>[http://www.cafonline.com/en-us/competitions/qcan2017/MatchDetails?MatchId=tn438B4Mj9ezDOY74Vd60Jc%2bSqJCIbDRj7WQtItsvz5uGyIjFLNnsKE4Y0HSFJkH CAF – Competitions – Q CAN 2017 – Match Details]. Cafonline.com. Посетено на 20 June 2016.</ref> Својот прв погодок за репрезентацијата на Сенегал го постигнал во својот четврти настап, во победата со 2-0 на домашен терен над [[Фудбалска репрезентација на Намибија|Намибија]] исто така во квалификациите за Африканскиот куп на нации 2017. На 30 декември 2016 бил повикан да ја претставува својата земја на [[Африкански куп на нации 2017|Африканскиот куп на нации 2017]] во [[Габон]]. Кеита играл во сите четири натпревари на својата репрезентација на турнирот, а авантурата на Сенегал завршила во четвртфиналето кога тие биле елиминирани на пенали од подоцнежниот шампион [[Фудбалска репрезентација на Камерун|Камерун]] со 5-4 на пенали. === Хронологија на репрезентативните настапи === {{Репрезентативни настапи|SEN}} {{Cronopar|26-3-2016|Дакар|SEN|2|0|NIG|-|Квал. за АФКОН|2017|13={{subon|84}}, {{yel|90}}}} {{Cronopar|29-3-2016|Нијамеј|NIG|1|2|SEN|-|Квал. за АФКОН|2017|13={{subon|60}}}} {{Cronopar|28-5-2016|Кигали|RWA|0|2|SEN|-|Пријателска}} {{Cronopar|3-9-2016|Дакар|SEN|2|0|NAM|1|Квал. за АФКОН|2017|13={{suboff|84}}}} {{Cronopar|8-10-2016|Дакар|SEN|2|0|CPV|1|Квал. за СП|2018}} {{Cronopar|12-11-2016|Полокване|RSA|2|1|SEN|-|Квал. за СП|2018}} {{Cronopar|8-1-2017|Бразавил|LBY|1|2|SEN|-|Пријателска|13={{suboff|72}}}} {{Cronopar|11-1-2017|Бразавил|CON|0|2|SEN|1|Пријателска|13={{suboff|62}}}} {{Cronopar|15-1-2017|Франсвил|TUN|0|2|SEN|-|[[Африкански куп на нации 2017|АКН 2017]] - [[Африкански куп на нации 2017#Група Б|Групна фаза]]|13={{suboff|62}}}} {{Cronopar|19-1-2017|Франсвил|SEN|2|0|ZIM|-|[[Африкански куп на нации 2017|АКН 2017]] - [[Африкански куп на нации 2017#Група Б|Групна фаза]]|13={{suboff|62}}}} {{Cronopar|23-1-2017|Франсвил|SEN|2|2|ALG|-|[[Африкански куп на нации 2017#Група Б|Групна фаза]]|13={{subon|90+4}}}} {{Cronopar|29-1-2017|Франсвил|SEN|0|0<br><small>(4-5 [[Пенали|пен.]])</small>|CMR|-|[[Африкански куп на нации 2017#Четвртфинале|Четвртфинале]]}} {{Cronofin|12|3}} == Клупска статистика == ''Статистиката е ажурирана на 13 февруари 2017.'' {| class="wikitable center" style="text-align:center; font-size:90%" |- !rowspan="2"|Сезона !rowspan="2"|Клуб !colspan="3"|Првенство !colspan="3"|Национален куп !colspan="3"|Континентални купови !colspan="3"|Останати купови !colspan="2"|Вкупно |- !Лига !Наст !Гол !Куп !Наст !Гол !Куп !Наст !Гол !Куп !Наст !Гол !Наст !Гол |- || [[СС Лацио сезона 2013-2014|2013-2014]] ||rowspan=4| {{знамеикона|ITA}} [[СС Лацио|Лацио]] || [[Серија А 2013-2014|А]] || 25 || 5 || [[Фудбалски куп на Италија 2013-2014|КИ]] || 2 || 0 || [[Лига Европа 2013-2014|ЛЕ]] || 8 || 1 || [[Суперкуп на Италија 2013|СИ]] || 0 || 0 || 35 || 6 |- || [[СС Лацио сезона 2014-2015|2014-2015]] || [[Серија А 2014-2015|А]] || 23 || 1 || [[Фудбалски куп на Италија 2014-2015|КИ]] || 6 || 3 || - || - || - || - || - || - || 29 || 4 |- || [[СС Лацио сезона 2015-2016|2015-2016]] || [[Серија А 2015-2016|А]] || 31 || 4 || [[Фудбалски куп на Италија 2015-2016|КИ]] || 1 || 0 || [[Лига на шампиони 2015/16|ЛШ]]+[[Лига Европа 2015-2016|ЛЕ]] || 2<ref name=BL>Во плејоф рундата од квалификациите против [[ФК Баер Леверкузен|Баер Леверкузен]].</ref>+5 || 1<ref name=BL/>+0 || [[Суперкуп на Италија 2015|СИ]] || 0 || 0 || 39 || 5 |- || [[СС Лацио сезона 2016-2017|2016-2017]] || [[Серија А 2016-2017|А]] || 18 || 6 || [[Фудбалски куп на Италија 2016-2017|КИ]] || 0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 18 || 6 |- !colspan="3"|Вкупно кариера|| 97 || 16 || || 9 || 3 || || 15 || 2 || || - || - || 121 || 21 |} ==Титули== ===Клупски=== ===={{flagsport|ITA}} Лацио==== '''Младински натпреварувања''' * '''{{Трофеј-Скудето}} [[Кампионато Примавера]]''' : 1 : 2012-2013 * '''{{Трофеј-Куп на Италија}} [[Фудбалски куп на Италија (Примавера)|Куп Примавера]]''' : 1 : 2013-2014 '''Сениорски натпреварувања''' *'''{{Трофеј-Суперкуп на Италија}} [[Суперкуп на Италија]]''' : 1 : [[Суперкуп на Италија 2017|2017]] ===Репрезентативни=== ; {{flagsport|SEN}} Сенегал *'''{{Трофеј-АФКОН}} [[Африкански куп на нации]]''' : 1 : [[Африкански куп на нации 2021|Камерун 2021]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Сенегал |image3= Flag of Senegal.svg }} *[http://us.soccerway.com/players/balde-diao-keita/289061/ Кеита Балде Диао на soccerway] *[http://www.transfermarkt.com/keita-balde/profil/spieler/238752 Кеита Балде Диао на transfermarkt] *[http://www.goal.com/en/people/senegal/93716/b-keita Кеита Балде Диао на Goal.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170220225637/http://www.goal.com/en/people/senegal/93716/b-keita |date=2017-02-20 }} *[http://www.espnfc.com/player/184883/keita-balde-diao Кеита Балде Диао на espn] *[https://www.whoscored.com/Players/136294/Show/Keita Кеита Балде Диао на whoscored] {{Состав на Сенегал на АКН 2017}} {{Состав на Сенегал на Светското првенство 2018}} {{Состав на Сенегал на АКН 2021}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Балде Диао, Кеита}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Сенегалски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Лацио]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Монако]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Интер]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Сампдорија]] [[Категорија:Фудбалери на Каљари Калчо]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Спартак Москва]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Еспањол]] [[Категорија:Фудбалери на Сиваспор]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Монца]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] 13rjdjewsb88eh5kyos1fcni44hq6en 0 1179620 5649254 5480529 2026-10-23T19:48:21Z Carshalton 30527 5649254 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name = Филипе Коутињо | image = [[File:20180610 FIFA Friendly Match Austria vs. Brazil Philippe Coutinho 850 1692.jpg|200px|]] | image_size = | fullname = Филипе Коутињо Кореија<ref name="Premier League Clubs submit Squad Lists">{{наведени вести | title = Premier League Clubs submit Squad Lists | url = http://www.premierleague.com/content/dam/premierleague/site-content/News/publications/squad-lists/Premier-League-squad-lists-September-2014.pdf | publisher = Premier League | format = PDF | date = 3 September 2014 | page = 20 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20141022192726/http://www.premierleague.com/content/dam/premierleague/site-content/News/publications/squad-lists/Premier-League-squad-lists-September-2014.pdf | archivedate = 22 October 2014}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1992|6|12|df=y}} | birth_place = [[Рио де Жанеиро]], [[Бразил]] | nationality = {{flagsport|BRA}} [[Бразил]] | height = {{height|m=1.71}}<ref>{{Наведена мрежна страница |title= Philippe Coutinho |url= http://www.liverpoolfc.com/team/first-team/player/philippe-coutinho |website=Liverpool F.C. |accessdate=3 March 2015}}</ref> | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | currentclub = {{Fb team Vasco da Gama}} | clubnumber = 10 | youthyears1 = 1999-2008 | youthclubs1 = {{Fb team Vasco da Gama}} | years1 = 2008-2013 | clubs1 = {{Fb team Inter}} | caps1 = 32 | goals1 = 3 | years2 = 2008-2010 | clubs2 = →{{Fb team Vasco da Gama}} | caps2 = 19 | goals2 = 1 | years3 = 2012 | clubs3 = →{{Fb team Espanyol}} | caps3 = 16 | goals3 = 5 | years4 = 2013-2017 | clubs4 = {{Fb team Liverpool}} | caps4 = 153 | goals4 = 41 | years5 = 2018- | clubs5 = {{Fb team Barcelona}} | caps5 = 64 | goals5 = 15 | years6 = 2019–2020 | clubs6 = →{{Fb team Bayern Munchen}} | caps6 = 23 | goals6 = 8 | years7 = 2022–2025 | clubs7 = {{Fb team Aston Villa}} | caps7 = 41 | goals7 = 6 | years8 = 2023–2024 | clubs8 = →{{Fb team Al-Duhail}} | caps8 = 16 | goals8 = 3 | years9 = 2024– | clubs9 = {{Fb team Vasco da Gama}} | caps9 = 56 | goals9 = 11 | nationalyears1 = 2009 | nationalteam1 = {{flagsport|BRA}} [[Фудбалска репрезентација на Бразил под 17 години|Бразил 17]] | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 3 | nationalyears2 = 2011–2012 | nationalteam2 = {{flagsport|BRA}} [[Фудбалска репрезентација на Бразил под 20 години|Бразил 20]] | nationalcaps2 = 7 | nationalgoals2 = 3 | nationalyears3 = 2010–2022 | nationalteam3 = {{flagsport|BRA}} [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил]] | nationalcaps3 = 68 | nationalgoals3 = 21 }} '''Филипе Коутињо Кореија''' ({{IPA-pt|fiˈlipi kowˈtʃĩj̃u|br}}; роден на 12 јуни 1992 година) — [[бразил]]ски [[фудбалер]], [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]] на [[ФК Васко да Гама|Васко да Гама]] и на [[Фудбалска репрезентација на Бразил|бразлиската репрезентација]]. Роден и израснат во [[Рио де Жанеиро]], Коутињо покажал прекрасен талент и бил одличен во младинските категории на [[ФК Васко де Гама|Васко де Гама]]. Тој бил потпишан од страна на италијанскиот гигант [[ФК Интер|Интернационале]] во 2008 година за 4 милиони [[Евро|евра]], а потоа бил даден на позајмица во [[ФК Васко де Гама|Васко де Гама]], каде што станал клучен играч. Тој го имал своето деби за Интер во 2010 година и се сметал за "иднината на Интер", но иако се борел за да се зацврсти во првиот тим, тој сепак бил позајмен во шпанскиот клуб [[ФК Еспањол|Еспањол]] во 2012 година. Во јануари 2013 година, тој потпишал за англискиот [[ФК Ливерпул|Ливерпул]] за 8,5 милиони [[Британска фунта|фунти]]. Тој го покажал раскшниот талент на [[Енфилд]]; неговата комбинација на визија, поминување, дриблинг и напади со долг дострел го заработил прекарот "Малиот волшебник" од навивачите на Ливерпул и соиграчите. Откако бил именуван во 2015 година на ПФА Тимот на годината, бразилската легенда [[Пеле]] го довери Коутињо како "голема иднина" на бразислкиот фудбал. Коутињо дебитирал за сениорската репрезентација на Бразил во 2010 година на возраст од 18 години. Тој има одиграно повеќе од 20 натпревари за репрезнетацијата и ја има претставувано на [[Копа Америка 2015]] и [[Копа Америка Сентенарио]]. ==Наводи== {{Reflist}} {{Состав на Бразил на Копа Америка 2015}} {{Состав на Бразил на Светското првенство 2018}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Коутињо, Филипе}} [[Категорија:Бразилски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Интер]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Еспањол]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Васко да Гама]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ливерпул]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Барселона]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Бајерн Минхен]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Астон Вила]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1992 година]] tpdk0vchqcij4mc0d92vgop20crjkpw 0 1182920 5649276 5615488 2026-10-23T23:07:24Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5649276 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Houghton MS Gr 20 - Works and Days, 10.jpg|мини|Старогрчки ракопис од почетокот на [[Теогонија]] на [[Хесиод]]]]{{Книжевност}} '''Старогрчката книжевност''' се однесува на [[книжевност]]а напишана на [[Старогрчки јазик|старогрчки грчки]] јазик, од најстарите текстови до подемот на [[Византија|Византиското Царство]]. Најстарите сочувани дела на старогрчката литература се две епски песни ''[[Илијада]]'' и ''[[Одисеја]]''. Овие два епа, заедно со Хомеровите химни и две поеми на [[Хесиод]], ''[[Теогонија]]'' и [[Дела и дни,|''Дела и дни'',]] ја сочинуваат основата на старогрчката книжевна традиција. Лирските поети [[Сафо]], [[Алкеј]] и [[Пиндар]] биле мошне влијателни во текот на раниот развој на грчката поетска традиција. [[Есхил]] е најстариот грчки трагичар чии драми се сочувани до денес. [[Софокле]] е познат по неговите трагедии за [[Едип]], особено ''[[Цар Едип (драма од Софокле)|Кралот Едип]]'' и ''Антигона''. [[Еврипид]] е познат по своите драми со кои често ги турка границите на трагичниот жанр. Комедиографот [[Аристофан]] пишувал во жанрот на Старата комедија, додека подоцна драматургот [[Менандар]] бил зачетникот на Новата комедија. Историчарите [[Херодот|Херодот од Халикарнас]] и [[Тукидид]], кои и двајцата живееле за време на 5 век п.н.е, ги запишале настаните кои се случиле непосредно пред и за време на нивниот живот. Филозофот [[Платон]] напишал дијалози, обично фокусирани околу неговиот учител [[Сократ]], кои се занимаваат со различни филозофски теми, додека пак, неговиот ученик [[Аристотел]] напишал бројни трактати, кои подоцна станале многу влијателни. Подоцнежни важни писатели се [[Аполониј од Родос]], кој го напишал ''Аргонаутика'', епска песна за патувањето на [[Аргонаути]]те, [[Архимед]], кој  напишал математички трактати, и [[Плутарх]], кој главно пишувал биографии и есеи. Писателот од вториот век Лукијан бил хеленизиран Сириец, кој главно пишувал [[Сатира|сатири]]. Старогрчката литература имала големо влијание врз подоцнежната [[Грчка книжевност|грчката литература]] а воедно и на цела западната книжевност. Многу [[Римска книжевност|римски автори]] црпеле инспирација од нивните грчки претходници. Уште од [[ренесанса]]та, европските автори, вклучително [[Данте Алигиери]], [[Вилијам Шекспир]], [[Џон Милтон]], и [[Џејмс Џојс]], своите теми и мотиви ги црпеле од старогрчката книжевност.[[Податотека:Linear_B_Musée_archéologique_de_Mycènes.jpg|лево|мини|278x278px|[[Линеарно писмо Б|Линеарно Б]] писмо од Археолошкиот Музеј на [[Микена]]]] == Предкласична и класична антиката == {{History of the Greek language}} Овој период од грчката книжевност се протега од [[Хомер]] до 4 век п.н.е и подемот на [[Александар III Македонски|Александар Велики]]. Најстарите познати грчки ракописи се [[Микенски јазик|микенски]], напишани на [[Линеарно писмо Б|линеарно Б]] писмо, на глинени таблици. Овие документи главно се трговски записи (списоци, залихи, прием на роба итн.). Тука не е откриена вистинска литература.<ref>{{Наведена книга|last1=Chadwick|first1=John|title=The Decipherment of Linear B|url=https://archive.org/details/deciphermentofli0000john|date=1967|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge, England|isbn=978-1-107-69176-6|page=[https://archive.org/details/deciphermentofli0000john/page/101 101]|edition=Second}} "The glimpse we have suddenly been given of the account books of a long-forgotten people..."</ref> Неколку теории постојат за да се објасни ова чудно отсуство. Една од нив е дека микенската книжевност, како и делата на Хомер и други епски песни, се пренесувале усно, бидејќи линеарното слоговно писмо не било прилагодено за запишување на грчките гласови (''види:'' [[Фонемски принцип]]). Грчката книжевност се одвивала во добро дефинирани книжевни жанрови, а секој од нив има формална структура, како по дијалект така и по метрика.<ref>{{Наведена книга|editor=Heath, Malcolm|title=Aristotle's ''Poetics''|url=https://archive.org/details/poetics0000aris_x9a2|publisher=Penguin Books|year=1997|isbn=0-14-044636-2}}</ref> Првата поделба е на [[проза]] и [[поезија]]. Во рамките на поезијата имало три големи жанрови: [[Епика|еп]], [[лирика]] и [[драма]]. Заедничката европска терминологија за литературните жанрови директно произлегува од старогрчката терминологија.<ref>{{Наведена книга|author=Grendler, Paul F|title=The Universities of the Italian Renaissance|publisher=Johns Hopkins University Press|year=2004|isbn=0-8018-8055-6|page=239}}</ref> Лириката и драмата понатаму биле поделени на повеќе жанрови: лириката на четири (елегии, јамби, монодична лирика и хорска лирика); драмата во три ([[трагедија]], [[комедија]] и пастирална драма).<ref>{{Наведена книга|last=Frow|first=John|title=Genre|year=2007|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-28063-1|pages=57–59|edition=Reprint}}</ref> Во прозната литература имало повеќе слобода. Главните области биле историографијата, филозофијата и политичката реторика. === Епска поезија === ==== Хомер ==== На почетокот на грчката книжевност стојат две монументални делата на [[Хомер]], ''Илијада'' и ''[[Одисеја]]''.<ref name="Jenkyns2016">{{Наведена книга|last=Jenkyns|first=Richard|date=2016|title=Classical Literature: An Epic Journey from Homer to Virgil and Beyond|url=https://archive.org/details/classicalliterat0000jenk|location=NewYork City, New York|publisher=Basic Books, A Member of the Perseus Books Group|isbn=978-0-465-09797-5}}</ref>{{rp|1-3}} Хомер е обвиткан во мистерија. Иако денес делата му се припишуваат нему, сигурно е дека нивните корени датираат далеку пред неговото време (''види'': [[Хомерово прашање|Прашањето околу Хомер]]).{{rp|15}} ''Илијада'' е приказна во една епизода за десетдневниот период на крајот на десетгодишната [[Тројанска војна]]. Централен лик е [[Ахил]],<ref>{{Наведена книга|title=The Iliad of Homer|last=Lattimore|first=Richmond|publisher=The University of Chicago Press|year=2011|isbn=978-0-226-47049-8|location=The University of Chicago Press, Ltd., London|at=Book 1, Line number 155 (p. 79)}}</ref>, кој отелотворува грчки јуначки идеал.<ref>Guy Hedreen, "The Cult of Achilles in the Euxine" ''Hesperia'' '''60'''.3 (July 1991), pp. 313–330.</ref>{{rp|3}} [[Податотека:Thomas_Degeorge_Ulysse.jpg|мини|Слика од францускиот неокласицистички уметник Тома Дежорж на која е насликана последната сцена од 22 книга на ''[[Одисеја]]'' каде [[Одисеј]] ги убива додворувачите на Пенелопа.|291x291пкс]] ''Одисеја'' е приказна за авантурите на [[Одисеј]], еден од борците во [[Троја]].{{rp|3}} По десет години борба во војната, истрошил уште десет години пловејќи накај дома за да ѝ се врати на неговата сопруга и семејството. [[Пенелопа]] се смета за женски идеал. Хомер неа ја прикажал како идеална жена која се одликува со посветеност, скромност, невиност и почит за време на нејзиниот брак со Одисеј. За време на неговите десет години патување, тој ги загубил сите негови другари и бродови и дома на [[Итака]] се вратил преправен во питач. И двете дела се врз основа на древни легенди.{{rp|15}} Приказните се раскажани на едноставен и директен јазик. Хомеровиот дијалект бил архаичен [[јонски дијалект]] со елементи на [[еолиски дијалект]] и [[атички дијалект]].<ref>{{Наведена книга|last=Stanford|first=William Bedell|date=1959|authorlink=William Bedell Stanford|title=Homer: Odyssey I-XII|volume=1|department=Introduction, Grammatical Introduction|pages=ix–lxxxvi|orig-year=1947|edition=2|publisher=Macmillan Education Ltd|isbn=1-85399-502-9}}</ref> Последново се должи на атинското издание од 6-от век п.н.е. Епскиот стих бил [[хексаметар]]<ref>{{Наведена мрежна страница|last1=Harris|first1=William|title=The Greek Dactylic Hexameter: A Practical Reading Approach|url=http://community.middlebury.edu/~harris/dactylic.hex.html|publisher=Middlebury College|accessdate=12 March 2017}}</ref> ==== Хесиод ==== Друг голем поет на предкласичниот период бил [[Хесиод]].{{rp|23-24}} За разлика од Хомер, Хесиод зборувал за себе во неговата поезија.<ref>J.P. Barron and [//en.wikipedia.org/wiki/P.E._Easterling P.E. Easterling], "Hesiod" in ''The Cambridge History of Classical Literature: Greek Literature'', P. Easterling and B. Knox (eds), Cambridge University Press (1985), page 92</ref> Сепак, ништо не е познато за него од некој надворешен извор. Тој е роден во [[Беотија]] во централна Грција, и се смета дека живеел и творел околу 700 година п.н.е.<ref>West, M. L. ''[//en.wikipedia.org/wiki/Theogony Theogony]''. Oxford University Press (1966), page 40</ref> Двете поеми на Хесиод се  ''Дела и дни'' и ''Теогонија''. ''Дела и дни'' е верен опис на селскиот живот во сиромашна земја, живот кој нему му бил добро познат, и за кој утврдува принципи и правила за земјоделците. ''Теогонија'' е дело за создавањето на боговите. Тоа сликовито го опишува човештвото, почнувајќи уште од Златното доба.<ref>[//en.wikipedia.org/wiki/Jasper_Griffin Jasper Griffin], "Greek Myth and Hesiod", J. Boardman, J. Griffin and O. Murray (eds), ''The Oxford History of the Classical World'', [//en.wikipedia.org/wiki/Oxford_University_Press Oxford University Press] (1986), page 88</ref> Делата на Хомер и Хесиод биле исклучително почитувани низ антиката<ref name="Moses Hadas">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/?id=dOht3609JOMC&printsec=frontcover&dq=Ancient+Greek+literature#v=onepage&q=Ancient%20Greek%20literature&f=false|author=M. Hadas|title=A History of Greek Literature (p.16)|publisher=published by Columbia University Press 13 Aug 2013, 327 pages, {{ISBN|0-231-51486-7}}|accessdate=2015-09-08|isbn=978-0-231-51486-6|date=2013-08-13}}</ref> и од голем број антички автори се сметале за фундаментални текстови на древната грчка религија<ref>{{Наведена мрежна страница|last1=Cartwright|first1=Mark|title=Greek Religion|url=http://www.ancient.eu/Greek_Religion/|website=Ancient History Encyclopedia|publisher=Ancient History Encyclopedia|accessdate=17 January 2017}} "...&nbsp;These traditions were first recounted only orally as there was no sacred text in Greek religion and later, attempts were made to put in writing this oral tradition, notably by Hesiod in his ''Theogony'' and more indirectly in the works of Homer.</ref> Хомер раскажал приказна за херојско минато, а Хесиод раскажувал за практичната реалност на современиот секојдневен живот.{{rp|23-24}}[[Податотека:Sir_Lawrence_Alma-Tadema,_RA,_OM_-_Sappho_and_Alcaeus_-_Walters_37159.jpg|мини|Слика од англискиот сликар Сер Лоренс Алма-Тадема (19 век) на која е насликана поетесата  [[Сафо]] како со восхит гледа додека поетот Алкеј свири на лира.|276x276пкс]] === Лирска поезија === [[Лирика|Лирската поезија]] го добила своето име од фактот дека првично се пеела од поединци или од хор во придружба на инструментот наречен [[лира]]. И покрај името, лирската поезија во оваа општа смисла била поделена во четири жанрови, од кои две не беа придружени со [[китара]], туку со флејта. Овие два жанра биле елегиска поезија и јамбиска поезија. И двата се напишани на [[јонски дијалект]]. Елегиските песни биле напишани во [[елегичен дистих]] а јамбиските песни биле напишани во јамбиски [[триметар]]. Првиот од лирските поети веројатно бил [[Архилох од Парос]], околу 700 година п.н.е, најзначаен јамбиски поет.<ref name="GroupedRef1">J. P. Barron and P. E. Easterling, 'Elegy and Iambus', in ''The Cambridge History of Classical Literature: Greek Literature'', P. Easterling and B. Knox (ed.s), Cambridge University Press (1985), page 117</ref> Од неговото дело останале само фрагменти како што е случај со повеќето од поетите. Неколку зачувани поеми укажуваат на тоа дека тој бил огорчен авантурист, кој водел многу бурен живот.<ref name="GroupedRef2">David A. Campbell, ''Greek Lyric Poetry'', Bristol Classical Press (1982) page 136</ref> Многу лирски песни биле напишани на [[еолски дијалект]]. Лирските песни често имале многу различна поетска метрика. Најпознати лирски поети биле т.н."Деветте лирски поети."<ref>J. M. Edmonds - [https://books.google.com/books?id=CdLGSRQvDYMC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false Lyra Graeca (p.3)] Wildside Press LLC, 2007 {{ISBN|1-4344-9130-7}} [Retrieved 2015-05-06]</ref> Од сите лирски поети, [[Сафо]] на [[Лезбос]] (в. 630-в. 570 п.н.е) била далеку најпочитувана. Во антиката, нејзините песни ја имале истата почит како песните на Хомер.<ref>Hallett, Judith P. (1979). "Sappho and her Social Context: Sense and Sensuality". ''Signs''. 4 (3).</ref> Само една од нејзините поеми, "''Ода за Афродита''," преживеала до денес во својата изворна форма.<ref>Rayor, Diane; Lardinois, André (2014). ''Sappho: A New Edition of the Complete Works''. Cambridge: Cambridge University Press. {{ISBN|978-1-107-02359-8}}.</ref> По Сафо, нејзиниот современик [[Алкеј]] од [[Лезбос]] бил исто така значаен за монодиската лирска поезија. Поезијата на Алкман се сметала за убава, иако тој пишувал исклучиво на [[дорски дијалект]], што нормално се сметал за непријатен за слушање.<ref>Pausanias 3.15.2 {{јаз|grc|Ἀλκμᾶνι ποιήσαντι ἄισματα οὐδὲν ἐς ἡδονὴν αὐτῶν ἐλυμήνατο τῶν Λακῶνων ἡ γλῶσσα ἥκιστα παρεχομένη τὸ εὔφωνον}}.</ref> Подоцна, поетот [[Пиндар]] од Теба бил познат по неговата [[хор]]ски лирски поезија.<ref>M. Davies's "Monody, Choral Lyric, and the Tyranny of the Hand-Book" in ''Classical Quarterly'', NS&nbsp;38 (1988), pp.&nbsp;52&#x2013;64.</ref> === Драма === Сите дела на грчката драма се од драматурзи од [[Атина]] и се напишани исклучиво на [[атички дијалект]].<ref name="Sterling">{{Наведена книга|last1=Garland|first1=Robert|title=Ancient Greece: Everyday Life in the Birthplace of Western Civilization|date=2008|publisher=Sterling|location=New York City, New York|isbn=978-1-4549-0908-8|page=284|accessdate=25 June 2017}}<code style="color:inherit; border:inherit; padding:inherit;">&#x7C;access-date=</code> requires <code style="color:inherit; border:inherit; padding:inherit;">&#x7C;url=</code> ([//en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors%23accessdate_missing_url help]) </ref> Хорските настапи биле заедничка традиција во сите грчки градови-држави.<ref>{{Наведена книга|last1=Garland|first1=Robert|title=Ancient Greece: Everyday Life in the Birthplace of Western Civilization|date=2008|publisher=Sterling|location=New York City, New York|isbn=978-1-4549-0908-8|page=284|accessdate=25 June 2017}} </ref> Атињаните за основоположник на драмата го сметаат Теспис кој ја измислил драмата<ref name="Sterling"/> со воведување на првиот [[Глумец|актер]], чија основна цел била да комуницира со предводникот на хорот.<ref>Buckham, Philip Wentworth, [https://books.google.com/books?id=IjAZAAAAYAAJ&printsec=frontcover&dq=The+Theatre+of+the+Greeks ''Theatre of the Greeks''], Cambridge : J. Smith, 1827.</ref> Подоцна драмите го прошириле бројот на глумци на три, овозможувајќи поголема слобода во раскажување.<ref>{{Наведена книга|last1=Garland|first1=Robert|title=Ancient Greece: Everyday Life in the Birthplace of Western Civilization|date=2008|publisher=Sterling|location=New York City, New York|isbn=978-1-4549-0908-8|page=290|accessdate=25 June 2017}}<code style="color:inherit; border:inherit; padding:inherit;">&#x7C;access-date=</code> requires <code style="color:inherit; border:inherit; padding:inherit;">&#x7C;url=</code> ([//en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors%23accessdate_missing_url help]) </ref> Во ерата после [[Грчко-персиски војни|Грчко-персиските војни]], будењето на националниот дух на [[Атина]] бил изразен во стотици трагедии врз основа на херојски и легендарниот теми од минатото. Трагичните драми произлегле од едноставни хорски песни и дијалози прикажувани на фестивалите посветени на богот [[Дионис]]. Во класичниот период, изведбите вклучувале три трагедии и една пасторална драма, кои отсликуваат четири различни епизоди на ист мит. Богатите граѓани биле избрани да ги сносат трошоците за костимите и вежбањето на хорот како нивна јавна и верска должност. Присуството на фестивалот се сметала како чин на обожување. Настапите се изведувале во голем амфитеатар посветен на [[Дионис]] во Атина. Поетите се натпреварувале за награди коисе давале на најдобрите претстави.<ref>{{Наведена книга|last1=Garland|first1=Robert|title=Ancient Greece: Everyday Life in the Birthplace of Western Civilization|date=2008|publisher=Sterling|location=New York City, New York|isbn=978-1-4549-0908-8|pages=284–296|accessdate=16 May 2017}}<code style="color:inherit; border:inherit; padding:inherit;">&#x7C;access-date=</code> requires <code style="color:inherit; border:inherit; padding:inherit;">&#x7C;url=</code> ([//en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors%23accessdate_missing_url help]) </ref>[[Податотека:Medeia_child_Louvre_K300.jpg|лево|мини|285x285px|Медеја го убива својот син (сцена од [[Еврипид]]овата ''[[Медеја (Еврипид)|Медеја]]''), црвенофигурална амфора, околу. 330 п.н.е., [[Лувр]] (К 300)]]Сите целосно преживеани грчки трагедии им се припишуваат на [[Есхил]], [[Софокле]] или [[Еврипид]]. Авторството на ''[[Окованиот Прометеј (драма на Есхил)|Окованиот Прометеј]]'', кој  традиционално му се припишува на Есхил,<ref>Griffith, Mark. ''The Authenticity of the Prometheus Bound''. Cambridge, 1977.</ref> и ''Рес'', кој е традиционално припишана на Еврипид, се спорни.<ref>Walton, J. Michael, ''Euripides Our Contemporary'', University of California Press, 2009, {{ISBN|0-520-26179-8}}.</ref> Постојат седум преживеани трагедии кои му се припишуваат на Есхил. Три од овие драми, ''Агамемнон'', ''Покајници'', и ''Еумениди'', прават трилогија позната како'' Орестија''.<ref>Burke, Kenneth (1952). "Form and Persecution in the Oresteia". The Sewanee Review. 60 (3: July – September): 377–396. {{JSTOR|27538150}}.</ref> Сепак, една од овие драми, ''[[Окованиот Прометеј (драма на Есхил)|Окованиот Прометеј]]'', може да е дело на синот на Есхил, Еуфорион.<ref>West, M.L. Studies in Aeschylus. Stuttgart, 1990.</ref> Седум дела на [[Софокле]] преживеале, повеќето признати меѓу кои се [[Софокле|трите тебански драми]], кои зборуваат за приказната на Едип и неговите потомци.<ref>Suda (ed. Finkel et al.): s.v. Σοφοκλῆς.</ref> Тебанската трилогија се состои од ''[[Цар Едип (драма од Софокле)|Кралот]]'' Едип, ''[[Едип во Колон]]'', и ''Антигона''. Иако драмите, често се нарекуваат "трилогија", тие всушност биле напишани со многу години разлика. ''Антигона'', последната од трите драми, всушност била напишана прва, во 441 година п.н.е, на почетокот на кариерата на Софокле.<ref>{{Наведена книга|last=Fagles|first=Robert|authorlink=|title=The Three Theban Plays|publisher=Penguin|year=1986|location=New York|page=35|url=|doi=|id=|isbn=}}</ref> ''Кралот Едип'', најпознатата од трите, била напишана околу 429 година п.н.е во екот на неговата кариера.<ref group="Навод">Иако Софокле ја освоил втората награда со групата претстави која ја вклучува ''Кралот Едип'', датата на пиесата е несигурна. Појавата на тебанската [//en.wikipedia.org/wiki/Plague_(disease) чума] на почетокот на пиесата на многу научници им сугерира дека се однесува на чумата која ја опустошила Атина во 430 п.н.е, Види, {{Наведено списание|authorlink=Bernard Knox|first=Bernard|last=Knox|title=The Date of the ''Oedipus Tyrannus'' of Sophocles|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-philology_1956-04_77_2/page/133|journal=[[American Journal of Philology]]|volume=77|issue=2|year=1956|pages=133–147|jstor=292475}}</ref> ''[[Едип во Колон]]'', втората од трите драми хронолошки, всушност била последната драма изведена во 401 година п.н.е., по смртта на Софокле.<ref>{{Наведена книга|last=Pomeroy|first=Sarah|first2=Stanley|last2=Burstein|first3=Walter|last3=Donlan|first4=Jennifer|last4=Roberts|title=Ancient Greece: A Political, Social, and Cultural History|url=https://archive.org/details/ancientgreecepol00sara|location=New York|publisher=Oxford University Press|year=1999|page=[https://archive.org/details/ancientgreecepol00sara/page/322 322]|isbn=0-19-509742-4}}</ref> Постојат деветнаесет преживеани драми кои му се припишуваат на [[Еврипид]]. Повеќето познати се ''[[Медеја (Еврипид)|Медеја]]'', ''Хиполит'', и ''Бакханки''.<ref>B. Knox,'Euripides' in The Cambridge History of Classical Literature I: Greek Literature, P. Easterling and B. Knox (ed.s), Cambridge University Press (1985), page 316</ref> ''Рес'' понекогаш се мисли дека е напишана од страна на синот на Еврипид, или дека е посмртна репродукција на Еврипидова драма.<ref>Walton (1997, viii, xix)</ref> Еврипид ги турка границите на трагичниот жанр и голем број елементи во неговата драма биле потипични за комедијата отколку за трагедијата.<ref>B. Knox. "Euripides" in ''The Cambridge History of Classical Literature I: Greek Literature'', P. Easterling and B. Knox (ed.s), Cambridge University Press (1985), page 339</ref> Неговата драма ''Алцест'', на пример, често се категоризираат како "проблематична драма" или можеби дури и како дело на [[трагикомедија]] наместо вистинска трагедија, поради нејзините комични елементи и фактот дека има среќен крај.<ref>Banham, Martin, ed. 1998. ''The Cambridge Guide to Theatre.'' Cambridge: Cambridge University Press. {{ISBN|0-521-43437-8}}.</ref><ref>Brockett, Oscar G. and Franklin J. Hildy. 2003. ''History of the Theatre''. Ninth edition, International edition. Boston: Allyn and Bacon. {{ISBN|0-205-41050-2}}.</ref> [[Податотека:Lysistrata.jpg|мини|315x315px|Илустрација за [[Аристофан]]овата ''[[Лисистрата]]'' на Обри Бирдсли (1896)]] Како трагедијата, така и комедијата потекнала од ритуалот во чест на [[Дионис]], но во овој случај претстави биле полни со искрена бесрамност, злоупотреба и навреда. Во [[Атина]], комедиите станале службен дел на фестивалот во 486 година п.н.е., и награди биле давани за најдобрите претстави. Како и кај трагичарите, неколку дела се останати на поголемите комедиографи. Единствените комплетни дела од класичната комедија се единаесет драми напишани од драматургот [[Аристофан]].<ref>Aristophanes: Clouds K.J. Dover (ed), Oxford University Press 1970, Intro. page X.</ref> Тие се богата ризница на комични претстави. Тој го исмевал секого и секоја институција. Во ''Птиците'', ја исмева демократијата на Атина. Во ''Облаци'', го напаѓа филозоф [[Сократ]]. Во ''[[Лисистрата]]'', објавува војна.<ref>David Barrett's edition ''Aristophanes: the Frogs and Other Plays'' (Penguin Classics, 1964), p. 13</ref> Аристофан бил пофален за својот драмски вештина и мајсторство. Во книгата на Џон Лампиер ''Класична библиотека'' Аристофан е опишан како "најголемиот комедиограф во светската литература: до него [[Жан Батист Поклен Молиер|Молиер]] изгледа досаден а [[Вилијам Шекспир|Шекспир]] како кловн."<ref>{{Наведена книга|last1=Roche|first1=Paul|title=Aristophanes: The Complete Plays: A New Translation by Paul Roche|url=https://archive.org/details/completeplays0000aris|date=2005|publisher=New American Library|location=New York|isbn=978-0-451-21409-6|pages=x–xi}}</ref> Од сите Аристофанови најмногу признание добила драмата ''[[Жаби (комедија)|Жаби]]'', која на сатиричен начин ги овековечила и прикажува двата гиганта на атинската трагедија: Есхил и Еврипид. Кога била изведена за првпат на фестивалот во 405 п.н.е, само една година по смртта на Еврипид, Атињаните ѝ доделиле прва награда.<ref>{{Наведена книга|last1=Roche|first1=Paul|title=Aristophanes: The Complete Plays: A New Translation by Paul Roche|url=https://archive.org/details/completeplays0000aris|date=2005|publisher=New American Library|location=New York|isbn=978-0-451-21409-6|pages=[https://archive.org/details/completeplays0000aris/page/537 537]–540}}</ref> Таа била единствената грчки драма што некогаш добила бис изведба, два месеци подоцна, во градот Дионисија.<ref>{{Наведена книга|last1=Garland|first1=Robert|title=Ancient Greece: Everyday Life in the Birthplace of Western Civilization|date=2008|publisher=Sterling|location=New York City, New York|isbn=978-1-4549-0908-8|page=288|accessdate=25 June 2017}} </ref> Дури и денес, ''Жаби'' допира до современата публика. Како музичка адаптација била изведена на Бродвеј во 2004 година.<ref name="book">{{Наведена книга|last1=Hall|first1=Edith|last2=Wrigley|first2=Amanda|title=Aristophanes in Performance, 421 BC-AD 2007: Peace, Birds and Frogs|url=https://books.google.com/books?id=fAjUXmBnNYUC&pg=PA219&dq=the+frogs+script+nathan+lane&hl=en&ei=XVSaTYTuAYOH0QGwhf3wCw&sa=X&oi=book_result&ct=book-preview-link&resnum=1&ved=0CC8QuwUwAA#v=onepage&q=the%20frogs%20script%20nathan%20lane&f=false|accessdate=5 April 2011}}</ref> Третиот драмски жанр била сатиричната драма. Иако жанрот бил многу популарен, само еден комплетен примерок на сатирична драма опстојал: ''Киклопи'' од [[Еврипид]].<ref>Euripides. McHugh, Heather, trans. ''Cyclops; Greek Tragedy in New Translations''. Oxford Univ. Press (2001) {{ISBN|978-0-19-803265-6}}</ref> Голем дел од вторта сатирична драма, ''Трагачи (Ichneutae'') од Софокле, биле откриени во наоѓалиштето [[Оксиринхус]] во Египет меѓу Оксиринхуските свитоци.<ref>Hunt, A.S. (1912) ''The Oxyrhynchus Papyri: Part IX''. London.</ref> === Историографија === [[Податотека:Herodotos_Met_91.8.jpg|мини|Римска копија на грчка [[Биста (скулптура)|биста]] на Херодот од првата половина на 4 век п.н.е.]] Двајцата најзначајни историчари, кои живееле во текот на класичната ера биле [[Херодот]] од Халикарнас и [[Тукидид]]. Херодот обично се нарекува "Таткото на историјата."<ref>T. James Luce, ''The Greek Historians'', 2002, p. 26.</ref> Неговата книга ''Истории'' е меѓу најстарите прозни дела откако постои книжевноста. Книгата на Тукидид ''Историја на Пелопонеската војна'' во голема мера влијаела подоцна на писателите и историчарите, вклучувајќи го и авторот на книгата на [[Дела на светите апостоли|Делата на Апостолите]] и на историчарот од [[Византија|Византиската ера]] Прокопиј од Цезареа.<ref>''Procopius'', John Moorhead, ''Encyclopedia of Historians and Historical Writing: M–Z'', Vol. II, Kelly Boyd, (Fitzroy Dearborn Publishers, 1999), 962</ref> Третиот историчар на Стара Грција, Ксенофонт од [[Атина]], ја започнал својата ''Хеленика'' онаму каде што Тукидид го завршил неговото дело за 411 п.н.е. и пишувал историја до 362 п.н.е.<ref>Xenophon, ''Hellenica'' 7.5.27; Xenophon. ''Xenophontis opera omnia'', vol. 1. Oxford, Clarendon Press. 1900, repr. 1968</ref> Најпознато дело на Ксенофонт е ''[[Анабаза]]'', детален приказ на неговото учество во платената војска која се обидела да му помогне на Персијанецот Кир да го избрка неговиот брат од престолот. Ксенофонт, исто така, напишал три дела во слава на филозофот [[Сократ]]: ''Извинувањето на Сократ пред поротата'', ''Симпозиумот'', и ''Спомени''. Иако и двајцата Ксенофонт и Платон го познавале Сократ, нивните кажувања се многу различни. Многу споредби се направени помеѓу пишувањата на воениот историчар и оние на поетот-филозоф.<ref>Danzig, Gabriel. 2003. "Apologizing for Socrates: Plato and Xenophon on Socrates' Behavior in Court." Transactions of the American Philological Association. Vol. 133, No. 2, pp. 281–321.</ref> === Филозофија === Многу важни и влијателни филозофи живееле за време на 5 и 4 век п.н.е. Меѓу најраните грчки филозофи биле тројцата од т.н."[[Милетска школа]]": [[Талес од Милет]], [[Анаксимандар|Анаксимандер]] и [[Анаксимен]]ес.<ref>G. S. Kirk and J. E. Raven and M. Schofield, ''The Presocratic Philosophers'' (Cambridge University Press, 1983, 108–109.</ref> Од пишувањата на овие филозофи преживеал само еден фрагмент од Анаксимандер зачуван од [[Симпликиј]] од Киликија.<ref group="Навод">Симпликиј, ''Коментари за изгледот на Аристотел'' (24, 13): : "{{јаз|grc|Ἀναξίμανδρος [...] λέγει δ' αὐτὴν μήτε ὕδωρ μήτε ἄλλο τι τῶν καλουμένων εἶναι στοιχείων, ἀλλ' ἑτέραν τινὰ φύσιν ἄπειρον, ἐξ ἧς ἅπαντας γίνεσθαι τοὺς οὐρανοὺς καὶ τοὺς ἐν αὐτοῖς κόσμους· ἐξ ὧν δὲ ἡ γένεσίς ἐστι τοῖς οὖσι, καὶ τὴν φθορὰν εἰς ταῦτα γίνεσθαι κατὰ τὸ χρεών· διδόναι γὰρ αὐτὰ δίκην καὶ τίσιν ἀλλήλοις τῆς ἀδικίας κατὰ τὴν τοῦ χρόνου τάξιν, ποιητικωτέροις οὕτως ὀνόμασιν αὐτὰ λέγων. δῆλον δὲ ὅτι τὴν εἰς ἄλληλα μεταβολὴν τῶν τεττάρων στοιχείων οὗτος θεασάμενος οὐκ ἠξίωσεν ἕν τι τούτων ὑποκείμενον ποιῆσαι, ἀλλά τι ἄλλο παρὰ ταῦτα· οὗτος δὲ οὐκ ἀλλοιουμένου τοῦ στοιχείου τὴν γένεσιν ποιεῖ, ἀλλ' ἀποκρινομένων τῶν ἐναντίων διὰ τῆς αἰδίου κινήσεως.}}"На старогрчки цитатите се помешани со околниот текст. Поради тоа често е тешко да се знае каде текстот почнува а каде завршува. Сепак, генерално е прифатено дека овој цитат не е лична интерпретација на Симпликиј туку е пишување на Анаксимандер, со „на некој начин поетски термини“ како што е споменато од Симпликиј.</ref><ref>Curd, Patricia, ''A Presocratics Reader: Selected Fragments and Testimonia'' ([[Hackett Publishing]], 1996), p. 12.</ref> Многу малку е познато за животот на филозофот [[Питагора|Питагора од Самос]] од него денес нема останато преживеани текстови,<ref>{{DGRBM|https://archive.org/stream/dictionaryofgree03smituoft#page/616/mode/1up|inline=1|title=Pythagoras|pages=616–625}}</ref> но импресивен корпус на поетски дела се напишани од страна на неговиот ученик [[Емпедокле|Емпедокле од Акрагас]] со што Емпедокле станал еден од најпознатите широко признати [[Претсократовци]].<ref>Simon Trépanier, (2004), ''Empedocles: An Interpretation'', Routledge.</ref> Голем број на фрагменти напишани од страна на филозофите [[Хераклит|Хераклит од Ефес]]<ref>{{Наведена книга|last=Kahn|first=Charles H.|title=The Art and Thought of Heraclitus. An Edition of the Fragments with Translation and Commentary|url=https://archive.org/details/artthoughtofhera0000kahn|year=1979|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=0-521-21883-7}}</ref> и [[Демокрит|Демокрит од Абдера]]<ref>{{Наведена мрежна страница|last1=Berryman|first1=Sylvia|title=Democritus|url=https://plato.stanford.edu/entries/democritus/|website=Stanford Encyclopedia of Philosophy|publisher=Stanford University|accessdate=25 March 2017}}</ref> исто така преживеале. Од сите класични филозофи, сепак, [[Сократ]], [[Платон]] <nowiki/>и [[Аристотел]] главно се сметаат за најважни и највлијателни. Сократ не напишал ниедна книга а современите научници дебатираат дали портретите што за него ги направил Платон се доследни. Некои научници сметаат дека многу од неговите идеи се изразени во Платоновите рани сократски дијалози.<ref>{{Наведена книга|last=Kofman|first=Sarah|title=Socrates: Fictions of a Philosopher|year=1998|isbn=0-8014-3551-X|page=34}}</ref> Од друга страна, други научници тврдат дека Платоновиот портрет на Сократ е фиктивен и наменет на тоа Платон да си ги изрази сопствените мислења кои има многу малку со историската слика со истото име.<ref>Cohen, M., [https://books.google.com/books?id=yhUg7xHDggIC&dq=Martin+Cohen%2C+Philosophical+Tales&q=an+idol#v=snippet&q=an%20idol&f=false ''Philosophical Tales: Being an Alternative History Revealing the Characters, the Plots, and the Hidden Scenes that Make Up the True Story of Philosophy''], John Wiley & Sons, 2008, p. 5, {{ISBN|1-4051-4037-2}}.</ref> Дебатата за степенот до кој Платон го портретира Сократ и дали ги претставува вистинските сократови идеи е позната  Сократовиот проблем.<ref>{{Наведена книга|first=A.|last=Rubel|first2=M.|last2=Vickers|page=[https://books.google.com/books?id=SmJ_BAAAQBAJ&pg=PA147 147]|title=Fear and Loathing in Ancient Athens: Religion and Politics During the Peloponnesian War|publisher=Routledge|date=11 September 2014|isbn=1-317-54480-3}}</ref><ref name="Louis-André Dorion">{{Наведена книга|last=Dorion|first=Louis-André|url=http://universitypublishingonline.org/cambridge/companions/chapter.jsf?bid=CBO9780511780257&cid=CBO9780511780257A004|title=The Rise and Fall of the Socratic Problem (pp. 1–23) (The Cambridge Companion to Socrates)|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-83342-4|accessdate=2015-05-07|doi=10.1017/CCOL9780521833424.001}}</ref> [[Податотека:David_-_The_Death_of_Socrates.jpg|мини|341x341px|''Смртта на Сократ'', од Жак-Луј Давид (1787)|лево]] Платон своите идеи ги искажувал преку дијалози, што е, писмена претстава на разговори помеѓу различни поединци. Некои од најпознатите од овие вклучуваат: ''Извинувањето на Сократ'', наводниот запишан говор кој Сократ го дал на судењето;<ref>[//en.wikipedia.org/wiki/Henri_Estienne Henri Estienne] (ed.), ''Platonis opera quae extant omnia'', Vol. 1, 1578, [https://archive.org/stream/platonisoperaqua01plat#page/16/mode/2up p. 17].</ref> ''Фаедо'' опис на последниот разговор помеѓу Сократ и неговите ученици пред неговото погубување<ref name="Ancient name">{{Наведена мрежна страница|url=http://plato.stanford.edu/entries/ancient-soul/#3.2|author=Lorenz, Hendrik|title=Ancient Theories of Soul|accessdate=2013-12-10|date=22 April 2009|publisher=Stanford Encyclopedia of Philosophy}}</ref> ''Симпозиум'', дијалог за природата на [[љубов]]та;<ref name="Penguin">Plato, The Symposium. Translation and introduction by Walter Hamilton. Penguin Classics. 1951. {{ISBN|978-0-14-044024-9}}</ref> и ''[[Држава (Платон)|Република]]'', дело кое нашироко се смета како најважно дело на Платон<ref>National Public Radio (August 8, 2007). [http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=12594668 Plato's 'Republic' Still Influential, Author Says]. Talk of the Nation.</ref><ref>[http://www.allphilosophers.com/ Plato: The Republic]. Plato: His Philosophy and his life, allphilosophers.com</ref> долг дијалог кој ја опишува идеалната власт.<ref>{{Наведена книга|last=Baird|first=Forrest E.|authorlink=|author2=Walter Kaufmann|title=From Plato to Derrida|publisher=Pearson Prentice Hall|year=2008|location=Upper Saddle River, New Jersey|isbn=0-13-158591-6}}</ref> [[Аристотел]] од Сагира нашироко се смета за еден од најважните и највлијателни филозофски мислители на сите времиња.<ref>{{Наведена книга|last=Magee|first=Bryan|authorlink=Bryan Magee|title=The Story of Philosophy|date=2010|publisher=Dorling Kindersley|page=34}}</ref> Првата реченица на неговата ''Метафизика'' гласи: "Сите луѓе по природа имаат желба да знаат." Тој, според тоа е наречен "Татко на оние кои знаат." Неговиот средновековен ученик [[Тома Аквински]]  едноставно на него се повикува како на "Филозофот". Аристотел му бил ученик на Платон во Академијата, и исто како неговиот учител, и тој пишувал дијалози, или разговори. Сепак, ниту еден од овие не постојат денес. Корпусот дела што ги имаме денес претставуваат негови предавања од неговата школа во Атина, Лицеј.<ref name="iep-lyceum">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iep.utm.edu/lyceum/|title=The Lyceum|last=Morison|first=William|year=2006|work=Internet Encyclopedia of Philosophy|accessdate=30 October 2009}}</ref> Макар и од овие книги, огромниот спектар на неговите интереси е очигледен: Тој истражувал прашања и надвор од тоа што денес го нарекуваме филозофија: обемни трактати од областа на логиката, физичките и биолошки науки, етиката, политиката, и уставната власт. Меѓу најзначајните дела на Аристотел се: ''[[Политика (Аристотел)|Политика]]'', Никомахова етика, ''Поетика,'' ''За Душата'', и ''Реторика''.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Great Philosophers: Aristotle (384-322 BCE)|url=https://oregonstate.edu/instruct/phl201/modules/Philosophers/Aristotle/aristotle.html|website=Great Philosophers|publisher=Oregon State University|accessdate=23 June 2017|archive-date=2018-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20180926023159/http://oregonstate.edu/instruct/phl201/modules/Philosophers/Aristotle/aristotle.html|url-status=dead}}</ref> == Хеленистички период == [[Податотека:Ancientlibraryalex.jpg|десно|мини|Гравура за [[Александриска библиотека|Александриската библиотека (19 век)]]]] До 338 п.н.е сите грчки [[Град-држава|градови-држави]] , освен [[Спарта]], биле обединета под [[Филип II Македонски]].<ref>{{Наведена книга|last1=Bury|first1=J. B.|title=A History of Greece to the Death of Alexander the Great|url=https://archive.org/details/historyofgreecet00bury|date=1937|publisher=Modern Library|location=New York|pages=[https://archive.org/details/historyofgreecet00bury/page/668 668]–723|accessdate=6 April 2017}} </ref> Синот на Филип, [[Александар III Македонски|Александар Велики]], го продолжил освојувањето на неговиот татко во уште поголема мера. Атина го загубила статусот на предводник на грчката култура, и привремено била заменета со [[Александрија]], [[Египет]].<ref>{{Наведена книга|last1=Bury|first1=J. B.|title=A History of Greece to the Death of Alexander the Great|url=https://archive.org/details/historyofgreecet00bury|date=1937|publisher=Modern Library|location=New York|pages=[https://archive.org/details/historyofgreecet00bury/page/724 724]–821|accessdate=6 April 2017}} </ref> Александрија во северниот дел на Египет, од 3 век п.н.е., станала центар на грчката култура. Наскоро привлекла и голема еврејска популација, а подоцна станала една од главните фокусни точки за развој на [[Христијани|христијанската]] мисла. Музејот, во кој била вклучена библиотеката и училиштето, беше основана од страна на [[Птоломеј I Сотер|Птоломеј I]]. Институцијата била од почетокот голем меѓународното училиште и библиотека.<ref>Entry [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2368883 Μουσείον] at [//en.wikipedia.org/wiki/Liddell_%26_Scott Liddell & Scott]</ref> Библиотеката, со време содржела повеќе од половина милиони тома, претежно напишани на старогрчки. Била наменета да послужи како складиште за секое дело на класичната грчка литература што можело да се најде.<ref>{{Наведено списание|last=Phillips|first=Heather A.|url=http://unllib.unl.edu/LPP/phillips.htm|title=The Great ''Library'' of Alexandria?|journal=Library Philosophy and Practice|date=August 2010|issn=1522-0222|access-date=2017-11-04|archive-date=2012-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20120418191647/http://unllib.unl.edu/LPP/phillips.htm|url-status=dead}}</ref> === Поезија === [[Податотека:Jason_and_Medea_-_John_William_Waterhouse.jpg|мини|Слика на Џон Вилијам Вотерхаус која прикажува сцена од ''Аргонаутика'' од Аполониј од Родос]] Поезија својот процут во Александрија го имала во 3 век п.н.е. Главни александриски поети биле [[Теокрит]], [[Калимах]] и [[Аполониј од Родос]]. Теокрит, кој живеел од околу 310-250 п.н.е, измислил нов жанр на поезијата—''буколики'',<ref>Introduction (p.14) to Virgil: ''The Eclogues'' trans. Guy Lee (Penguin Classics)</ref> жанрот кој римскиот поет [[Вергилиј]] подоцна ќе се имитира во неговата ''Еклоги''.<ref>Article on "Bucolic poetry" in ''The Oxford Companion to Classical Literature'' (1989)</ref> Калимах, кој живеел во исто време како Теокрит, работел цел живот во Александрија и го составил прозиот трактат ''Пинакес'' кој ги каталогизира големите дела во [[Александриска библиотека|библиотеката]].<ref>Blum 1991, p. 236, cited in {{Наведено списание|last=Phillips|first=Heather A.|url=http://unllib.unl.edu/LPP/phillips.htm|title=The Great ''Library'' of Alexandria?|journal=Library Philosophy and Practice|date=August 2010|issn=1522-0222|access-date=2017-11-04|archive-date=2012-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20120418191647/http://unllib.unl.edu/LPP/phillips.htm|url-status=dead}}</ref> Освен збирката на химни, преживеале само фрагменти на неговата поезија. Најпознато дело е ''Aetia'' (Причини). Во четири книги на [[Елегичен дистих|елегиски дистих]] се објаснува легендарното потекло на непознатите адети, фестивали, имиња. Неговата структура станала модел за делото на римскиот поет Овидиј. Од неговите елегии за посебни пригоди, најдобро позната е ''Заклучување на Берениса'', подоцна адаптиран од страна на римскиот поет [[Катул]]. Калимах, исто така, напишал кратки песни за посебни пригоди и најмалку еден краток еп, ''Ибис'', насочен против неговиот поранешен ученик Аполониј.<ref>{{Наведена книга|last1=Nisetich|first1=Frank|title=The Poems of Callimachus|date=2001|publisher=Oxford University Press|location=Oxford, England|isbn=0-19814760-0|pages=xviii-xx|url=https://books.google.com/books?id=ykWBWUOP8ukC&pg=PR20&lpg=PR20&dq=Callimachus+Ibis&source=bl&ots=_lCQWVHYlv&sig=FfanPWe_SSu1pYbI6jflOJFr5gg&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjOvafAxajVAhVIjVQKHa8uCzcQ6AEIMDAC#v=onepage&q=Callimachus%20Ibis&f=false|accessdate=27 July 2017}}</ref> [[Аполониј од Родос]] се родил околу 295 п.н.е.  Најдобро е запаметен по неговата епска песна ''Аргонаутика'', за [[Јасон]] и неговите бродски другари, [[Аргонаути]], во потрага по [[Златно руно|Златното руно]].<ref>{{Citation|first=Susan|last=Stephens|title=Brill's Companion to Apollonius Rhodius; Second, Revised Edition|editor=T. Papaghelis and A. Rengakos|publisher=Brill|year=2011|department=Ptolemaic Epic}}</ref> Учител на Аполониј бил Калимах, со кого подоцна да скарал. Тој, исто така, работел како библиотекар во Александрија околу 13 години. Освен ''Аргонаутика'', пишувал поезија за основањето на градовите, како и голем број на епиграми. Римскиот поет Вергилиј бил под силно влијание на ''Аргонаутика'' додека ја пишувал Енеида. Помалку значајни поети од 3 век биле [[Арат]] од Соли и [[Херодас]]. Арат ја напишал ''Феномена'', поетски верзија на трактатот за ѕвездите од Евдокс Книтски, кој живеел во 4 век.<ref>A. W. Mair and G. R. Mair, trans., Callimachus and Lycophron; Aratus, Loeb Classical Library (New York: G. P. Putnam's Sons, 1921), p. 363</ref> Делото на Херодас било популарна забава. Тој пишувал мимики. Мимиката и пантомимата биле главна форма на забава за време на почетокот на Римското Царство.<ref>Lust, Annette. [http://www.mime.info/history-lust.html "The Origins and Development of the Art of Mime".] ''From the Greek Mimes to Marcel Marceau and Beyond: Mimes, Actors, Pierrots and Clowns: A Chronicle of the Many Visages of Mime in the Theatre''. 9 March 2000. Retrieved 14 February 2010.</ref><ref>Broadbent, R. J. (1901) [http://www.mime.info/history-broadbent.html#2HCH0006 ''A History of Pantomime'', Chapter VI.] London. Retrieved 14 February 2010.</ref>[[Податотека:Relief_with_Menander_and_New_Comedy_Masks_-_Princeton_Art_Museum.jpg|мини|221x221px|[[Римска Република|Релјеф:]] Менандар ја држи маската на Новата комедија (1 век п.н.е – ран 1 век) Уметнички музеј на Универзитетот Принстон|лево]] === Драма === Во тек на хеленистичкиот период, Старата комедија на класичната ера била заменета со Новата комедија. Најзначаен писател бил атинскиот драматург  [[Менандар]]. Ниедна драма на Менандар не преживеала до денес во нејзината комплетна форма, освен, ''Човекот со лош табиет'', која тукуречи е целосна. Од него останала и една друга драма ''Девојката од Самос'' која исто така во поголем дел преживеала.<ref>Konstan, David (2010). ''Menander of Athens''. Oxford: Oxford University Press. pp. 3–6. {{ISBN|0-19-980519-9}}.</ref> === Историографијата === Историчарот [[Тимеј]] се родил во [[Сицилија]] но поголемиот дел од животот го поминал во [[Атина]].<ref>Baron, Christopher A. (2013). ''Timaeus of Tauromenium and Hellenistic Historiography''. Cambridge University Press.</ref> Неговата ''Историја'', е значајна поради влијанието врз Полибиј. Во 38 книги ја покривала историјата на Сицилија и на Италија до 264 п.н.е, од каде Полибиј го започнува неговото дело. Тимеј исто така го напишал делото ''Олимпионике'' вредно хронолошко проучување на Олимписките игри.<ref>Brown, Truesdell S. (1958). Timaeus of Tauromenium. Berkeley: University of California Press.</ref> === Наука и математика === [[Податотека:Archimedes_Palimpsest.jpg|мини|Во 1906, Палимпсестот на Архимед се открил трудот на [[Архимед]] за кој претходно се мислело дека е изгубен]] [[Ератостен|Ератостен од Александрија]], кој умрел околу 194 п.н.е, пишувал за астрономија и биологија. Неговата заслуга е дека бил првиот кој ја измерил Земјината кружница. Многу од тоа што било напишано од математичарите [[Евклид]] и [[Архимед]] било сочувано. Евклид е познат по неговите ''Елементи'', трактат по геометрија кој извршил големо влијание на математиката. Од Архимед останале повеќе дела. Меѓу нив Мерење на кругот, каде ја разработил вредноста на пи, ''Методот на механичките теореми'', труд за механика, ''Псамит''; ''и за Лебдење на телата''. Ракопис од неговото дело сега се проучува.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.slac.stanford.edu/gen/com/images/technical%20summary_final.pdf|title=X-Ray Fluorescence Imaging of the Archimedes Palimpsest: A Technical Summary|first=Uwe|last=Bergmann|format=PDF|date=|accessdate=2013-09-29}}</ref> === Прозна фикција === Многу малку опстанало од прозата од хеленистичката ера. Делото ''Милесиака'' (односно, ''Милетски приказни'') од [[Аристид]] од Милет најверојатно било напишано во 2 век. ''Милетските приказни'' не преживеале до денес во комплетна форма но разни повикувања на него опстанале. Книгата воспоставила цел еден нов жанр наречен  "Милетски сказни," од кои ''Златното магаре'' на подоцнежниот римски писател [[Апулеј]] е најдобар пример.<ref>{{Наведено списание|last1=Walsh|first1=P.G.|title=Lucius Madaurensis|journal=Phoenix|date=1968|volume=22|issue=2|pages=1–15|doi=10.2307/1086837|url=https://www.jstor.org/stable/1086837|accessdate=27 May 2017}}</ref><ref>{{Наведена книга|last1=Apuleius Madaurensis|first1=Lucius|last2=trans. Lindsay|first2=Jack|title=The Golden Ass|date=1960|publisher=Indiana University Press|location=Bloomington, Indiana|isbn=0-253-20036-9|page=31|accessdate=15 April 2017}}<code style="color:inherit; border:inherit; padding:inherit;">&#x7C;access-date=</code> requires <code style="color:inherit; border:inherit; padding:inherit;">&#x7C;url=</code> ([//en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors%23accessdate_missing_url help]) </ref> Старогрчките романи ''Хереја и Калироја''<ref>Edmund P. Cueva (Fall 1996). "Plutarch's Ariadne in Chariton's Chaereas and Callirhoe". American Journal of Philology. 117 (3): 473–484. {{doi|10.1353/ajp.1996.0045}}.</ref> од Харитон Афродисиски и ''Метиох и Партенопа''<ref>Cf. Thomas Hägg, 'The Oriental Reception of Greek Novels: A Survey with Some Preliminary Considerations', Symbolae Osloenses, 61 (1986), 99–131 (p. 106), {{doi|10.1080/00397678608590800}}.</ref><ref>Thomas Hägg and Bo Utas, ''The Virgin and Her Lover: Fragments of an Ancient Greek Novel and a Persian Epic Poem''. Brill Studies in Middle Eastern Literatures, 30 (Leiden: Brill, 2003), p. 1.</ref> најверојатно биле напишани кон крајот на 1 век пред нашата ера или во почетокот на 1 век од нашата ера, за време на вториот дел на хеленистичкиот период. Откривањето на неколку фрагменти од ''Феникиска Приказна'' на [[Лолианос]] го открива постоењето на жанрот на старогрчкиот љубовен роман.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=AZT8fEYMKBwC&pg=PA809&lpg=PA809&dq=Phoenicica+ancient+Greek+novel&source=bl&ots=WhOs-cnxj3&sig=mdeilxdkoNdftIOLmQQE9z0vBUM&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwi3-pvU4ZrUAhWEwiYKHcqdDE8Q6AEIKzAB#v=onepage&q=Phoenicica%20ancient%20Greek%20novel&f=false|title=Collected Ancient Greek Novels|last=Reardon|first=Bryan P.|date=1989|publisher=University of California Press|isbn=0-520-04306-5|location=Berkeley|pages=809–810|access-date=31 May 2017}}</ref>[[Податотека:Mykonos_vase.jpg|мини|Фрагмент од вазна од Миконос,  еден од најраните преживеани цртежи од митот за [[Тројански коњ|Тројанскиот Коњ]], ]] == Римски период == Додека преминот од град-држава до царство значително влијаел врз филозофијата , пренесувајќи го акцентот од политичката теорија на лична етика, грчката книжевност продолжила да се развива и под <nowiki/>[[дијадоси]]те и под римска власт. Римјаните со книжевни или реторички склоности се угледувале на грчките модели и грчката литература продолжила да се чита и да се пишува на старогрчки јазик. Забележлива одлика на овој период е ширењето на книжевната критика како жанр. [[Нов завет|Новиот завет]], напишан од различни автори во различни квалитети на [[коине|коински]] дијалект исто така датира од овој период,<ref>{{Наведена книга|url=http://ixoyc.net/data/Fathers/134.pdf|title=The Canon of the New Testament: Its Origin, Development, and Significance|last=Metzger|first=Bruce M.|year=1987|isbn=0-19-826180-2|pages=295–296|access-date=2017-11-04|archive-date=2013-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20130601181717/http://www.ixoyc.net/data/Fathers/134.pdf|url-status=dead}}</ref>{{rp|208-209}} каде најважните дела се [[Евангелие|Евангелијата]] и [[Послание на апостол Павле до Тит|Посланијата на Свети Павле]].<ref name="Trobisch">{{Наведена книга|title=Paul's Letter Collection: Tracing the Origins|url=https://archive.org/details/paulslettercolle0000trob|last=Trobisch|first=David|year=1994|isbn=0-8006-2597-8|pages=[https://archive.org/details/paulslettercolle0000trob/page/1 1]–27}}</ref>{{rp|208-213}} === Поезија === Поетот [[Квинт]] од Смирна, кој веројатно живеел за време на крајот на 4 век ,<ref>Thomas Christian Tychsen, ''Quinti Smyrnaei Posthomericorum libri XIV. Nunc primum ad librorum manoscriptorum fidem et virorum doctorum coniecturas recensuit, restituit et supplevit Thom. Christ. Tychsen acceserunt observationes Chr. Gottl. Heynii'' (Strassburg: Typhographia Societatis Bipontinae) 1807.</ref><ref>Armin H. Köchly, ''Quinti Smyrnaei Posthomericorum libri XIV. Recensuit, prolegomenis et adnotatione critica instruxit Arminius Koechly'' (Leipzig: Weidmannos) 1850.</ref> ја напишал ''Постхомерика'', епска песна која ја раскажува приказната за падот на Троја, почнувајќи онаму каде што застанала ''Илијада''.<ref>A.S. Way, ''Introduction'' 1913.</ref> Поетот Нон од Панополис ја напишал ''Дионисијака'', најдолгата епска поема која останала од антиката. Тој, исто така напишал поетска парафраза на [[Евангелие според Јован|Евангелието на Јован]].<ref>Vian, Francis. '"Mârtus" chez Nonnos de Panopolis. Étude de sémantique et de chronologie.' REG 110, 1997, 143-60. Reprinted in: L'Épopée posthomérique. Recueil d'études. Ed. Domenico Accorinti. Alessandria: Edizioni dell'Orso, 2005 (Hellenica 17), 565-84</ref>{{Sfnp}} Нон веројатно живеел некаде при крајот на 4 век или на почетокот на 5 век од нашата ера.<ref>[//en.wikipedia.org/wiki/Agathias_Scholasticus Agathias Scholasticus], ''Hist.'' 4.23. (530&nbsp;{{Крат|x|sometime between}} 580)</ref><ref>Fornaro, S. s.v. Nonnus in ''Brill's New Pauly'' vol. 9 (ed. Canick & Schneider) (Leiden, 2006) col.812–815</ref>[[Податотека:Plutarch_of_Chaeronea-03.jpg|мини|Биста на [[Плутарх]], еден од најпознатите антички грчки историчари, од неговиот роден град Херонеја|лево]] === Историографија === Историчарот [[Полибиј]] се родил околу 200 п.н.е. Тој бил донесен во [[Рим]] како заложник во 168. Во Рим тој станал пријател на генералот Скипио Емилијан. Веројатно го придружувал генералот во Шпанија и Северна Африка во војните против [[Картагина]]. Тој бил со Скипио при уништувањето на [[Картагина|К<nowiki/>артагина]] во 146.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.02.0144:book=39:chapter=35&highlight=lycortas|title=Titus Livius (Livy), The History of Rome, Book 39, chapter 35|accessdate=2016-11-02}}</ref> ''Историјата'' по која е познат е составена од 40 книги, од кои пет биле зачувани, заедно со различни извадоци. Тие се сликовит опис на воздигнувањето на Рим како светска сила. Изгубената книга, ''Тактики'', била за воени прашања. [[Диодор Сицилиски|Д<nowiki/>иодор Сицилиски]] бил грчки историчар, кој живеел во 1 век п.н.е., околу времето на Јулиј Цезар и Август. Тој напишал универзална историја, ''Историска библиотека'', во 40 книги. Од овие, првите пет и 11-тата останале. Првите два дела ја покриваат историјата на раниот хеленистички период. Третиот дел ја зема приказната за почетокот на војните на Цезар во Галија, сега Франција.<ref>Sacks, Kenneth S. (1990). ''Diodorus Siculus and the First Century''. Princeton University Press. {{ISBN|0-691-03600-4}}.</ref> [[Дионисиј од Халикарнас]] живеел подоцна во првиот век пред нашата ера. Неговата историја за Рим од почетокот, до [[Прва пунска војна|Првата пунска војна]] (264 до 241 п.н.е.) е напишана од римски аспект. Тој напишал голем број на други трактати, вклучително и ''За имитацијата'', ''Коментари на античките говорници'', и ''За поставеноста на зборовите''.<ref>T. Hidber. ''Encyclopedia of Ancient Greece'' (p.229). Routledge 31 Oct 2013, 832 pages, {{ISBN|1-136-78799-2}}, (editor N. Wilson). Retrieved 2015-09-07.</ref> Историчарите [[Апијан од Александрија]] и [[Аријан од Никомедија]] живееле во вториот век.<ref name="Loeb">{{Наведена книга|title=Appian's Roman History|last=White|first=Horace|publisher=The Loeb Classical Library|year=1912|isbn=0-674-99002-1|location=Cambridge, Mass|pages=vii–xii|department=Introduction}}</ref><ref name="FW Walbank">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/?id=lnIpo8KBbP4C&pg=PA8&dq=Bithyniaca+Arrian#v=onepage&q=Bithyniaca%20Arrian&f=false|title=The Cambridge Ancient History|last=FW Walbank|date=November 1984|publisher=Cambridge University Press, 6 Sep 1984|isbn=0-521-23445-X|editor-last=F. W. Walbank|access-date=2015-04-01}}</ref> Апијан пишувал за Рим и неговите освојувања, додека Аријан е запаметен по неговиот труд за [[Александар III Македонски|Александар Велики]]. Аријан служел во Римската војска. Неговата книга затоа се концентрира во голема мера на воените аспекти на животот на Александар. Аријан, исто така, напишал филозофска расправа, ''Диатрибал'' врз основа на учењата на неговиот ментор [[Епиктет|Е<nowiki/>пиктет.]] Најпознатиот од доцните грчки историчари е [[Плутарх]] од Херонеја, кој умрел околу 119 година. Неговите ''[[Напоредни животописи|Паралелни животи]]'' на големите грчки и римски водачи е прочитана од секоја генерација уште откако за првпат била објавена. Неговото друго преживеано дело е ''Моралија'', колекција на есеи на етички, верски, политички, физички, и книжевни теми.<ref>"Plutarch". ''Oxford Dictionary of Philosophy''.</ref><ref>Stadter, Philip A. (2015). ''Plutarch and His Roman Readers''. Oxford University Press. p. 69. {{ISBN|978-0-19-871833-8}}. Retrieved 2015-02-04. Although Plutarch wrote in Greek and with a Greek point of view, [...] he was thinking of a Roman as well as a Greek audience.</ref> Во текот на подоцнежните времиња,  опишувањето на историските анегдоти, станало доста популарно. Конкретни примери на овој популарен жанр ги вклучува делата Атички н''оќи,'' на Аул Гел,<ref>Ramsay, William (1867), "A. Gellius", in Smith, William, ''Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology'', 2, Boston, p. 235</ref> ''Гоштевање на софистите'' на Атенеј од Навкратис,<ref>Ἀθήναιος [Athenaeus]. Δειπνοσοφισταί [Deipnosophistaí, Sophists at Dinner], c. 3rd century (Ancient Greek) Trans. Charles Burton Gulick as Athenaeus, Vol. I, p. viii. Harvard University Press (Cambridge), 1927. Accessed 13 Aug 2014.</ref> и делата на Клавдиј Елијан ''За животинската природа'' и ''Разни истории''.<ref>Aelian, ''Historical Miscellany''. Translated by Nigel G. Wilson. 1997. Loeb Classical Library. {{ISBN|978-0-674-99535-2}}</ref> === Наука и математика === [[Податотека:Pausanias_Description_of_Greece.jpg|десно|мини|280x280пкс|Ракопис(1485) од Паузаниј - Описот на Грција]] Лекарот [[Гален]] живеел во текот на 2 век. Тој внимателно ја проучувал анатомија, и неговите дела имале моќно влијание врз медицината во следните 1,400 години. [[Страбон|С<nowiki/>трабо]]<nowiki/>н, кој умрел околу 23, бил географ и историчар. Неговите ''Историски скици'' во 47 тома скоро сите се изгубени. Неговите ''Географски скици'' останале како единствена постоечка древна книга за покривање на целиот спектар на луѓе и земјите кои им биле познати на Грците и Римјаните во времето на [[Октавијан Август|А<nowiki/>вгуст]].<ref>{{Наведена книга|title=Strabo of Amasia: A Greek Man of Letters in Augustan Rome|url=https://archive.org/details/straboofamasiagr0000duec|last=Dueck|first=Daniela|publisher=Routledge: Taylor & Francis Group|year=2000|isbn=0-415-21672-9|location=London, New York|page=[https://archive.org/details/straboofamasiagr0000duec/page/145 145]}}</ref> Паузаниј, кој живеел во 2 век., исто така, бил географ.<ref>Historical and Ethnological Society of Greece, Aristéa Papanicolaou Christensen, ''The Panathenaic Stadium – Its History Over the Centuries'' (2003), p. 162</ref> Неговиот ''Опис на Грција'' е патописен водич кој ја опишува географијата и митската историја на Грција за време на 2 век. Книгата како водич низ Стара Грција почнува во [[Атина]] , а завршува во Нафпактос.<ref>{{Наведена книга|title=Description of Greece: Complete|last=Pausanias|first=|publisher=First Rate Publishers|isbn=978-1-5028-8547-0|access-date=17 May 2017}}</ref> Научникот од римскиот период кој имал најголемо влијание на подоцнежните генерации бил несомнено астрономот [[Клавдиј Птоломеј|Птоломеј]]. Тој живеел за време на 2 век ,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.britannica.com/biography/Ptolemy|title=Ptolemy {{!}} Accomplishments, Biography, &amp; Facts|accessdate=2016-03-06}}</ref> макар што малку се знае за неговиот живот. Неговото ремек-дело, најпрво наречено ''На Математичка збирка'', денес е познато под насловот ''Алмагест'', бидејќи било преведено од страна на арапските астрономи под тој наслов.<ref>A. I. Sabra, "Configuring the Universe: Aporetic, Problem Solving, and Kinematic Modeling as Themes of Arabic Astronomy," ''Perspectives on Science'' 6.3 (1998): 288–330, at pp. 317–18</ref> Птоломеј го смислил деталниот опис на Земјата како центар на универзумот,<ref>NT Hamilton, N. M. Swerdlow, [//en.wikipedia.org/wiki/G._J._Toomer G. J. Toomer]. "The Canobic Inscription: Ptolemy's Earliest Work". In Berggren and Goldstein, eds., ''From Ancient Omens to Statistical Mechanics''. Copenhagen: University Library, 1987.</ref> поим кој доминирал во астрономската мисла повеќе од 1300 години.<ref>Fraser, Craig G. (2006). ''The Cosmos: A Historical Perspective''. p. 14.</ref> Птоломејскиот поглед на универзумот го побиле [[Никола Коперник|К<nowiki/>оперник]], [[Галилео Галилеј|Г<nowiki/>алилео]], [[Јоханес Кеплер|К<nowiki/>еплер]], и други современи астрономи заменувајќи го со хелиоцентризам.<ref>Lattis, James L. (1995). ''Between Copernicus and Galileo: Christoph Clavius and the Collapse of Ptolemaic Cosmology'', University of Chicago Press, pgs 186–190</ref> === Филозофија === [[Податотека:Plotinos.jpg|лево|мини|Портретот на [[Плотин]], најголем филозоф од римскиот период|223x223пкс]] [[Епиктет|Е<nowiki/>пиктет,]] кој умрел во 135 бил поврзан со моралната филозофија на [[Стоицизам|с]]<nowiki/>тоиците. Неговите учења биле собрани од страна на неговиот ученик Аријан во ''Дискурси'' и ''Енхиридион'' (Прирачник за студии).<ref>Epictetus, [http://classics.mit.edu/Epictetus/discourses.html ''Discourses''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110410132429/http://classics.mit.edu/Epictetus/discourses.html |date=2011-04-10 }}, prologue.</ref> [[Диоген Лаертски]], кој живеел во третиот век, го напишал делото ''Животите и мислењата на значајните филозофи'', обемна збирка на биографиите на речиси сите грчки филозоф кои некогаш живееле. За жал, Диоген Лаертски често не успева да ги цитира своите извори и многу современи историчари сметаат дека неговото сведочење е неверодостојно.<ref>{{Наведена книга|title=Lives of Eminent Philosophers|last=Laërtius|first=Diogenes|publisher=Loeb Classical Library|year=1972|edition=reprint|volume=1|page=xvi|department=Introduction}}</ref> Сепак, и покрај ова, тој останува единствениот извор за животот на многу рани грчки филозофи.<ref>"Diogenes Laërtius", ''[//en.wikipedia.org/wiki/The_Columbia_Electronic_Encyclopedia The Columbia Electronic Encyclopedia]'', 2013</ref> Неговата книга не е целосно без заслуга, и зачувала огромно богатство од информации кои инаку не би биле сочувани. Неговата биографија за Епикур на пример, е особено добра и содржи три писма кои му се пприпишуваат на самиот Епикур и од кои најмалку две генерално се смета дека се автентични. Друг голем филозоф на овој период бил [[Плотиниј]]. Тој Платоновата философија ја претворил во школа која се нарекува [[Неоплатонизам]].<ref>Philip Merlan, ''From Platonism to Neoplatonism'' (The Hague: Martinus Nijhoff, 1954, 1968), p. 3.</ref> Неговото дело ''Енеади'' имало широко влијание врз европската мисла најмалку до 17 век.<ref>Detlef Thiel: ''Die Philosophie des Xenokrates im Kontext der Alten Akademie'', München 2006, pp. 197ff. and note 64; Jens Halfwassen: ''Der Aufstieg zum Einen.''</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.abc.net.au/rn/philosopherszone/stories/2011/3237626.htm|title=Who was Plotinus?}}</ref> По подемот на христијанството, многу од најважните мислители биле христијани. [[Јустин Философ|Ј<nowiki/>устин Философ]] (2 век), кој пишувал исклучиво на грчки, користел идеи од грчката филозофија, особено [[Платонизам|П<nowiki/>латонизмот]].<ref name="NSH_284">New Schaff-Herzog Encyclopedia of Religious Knowledge 3rd ed. 1914. [http://www.ccel.org/ccel/schaff/encyc06/Page_284.html Pg 284]</ref> Ориген[[Ориген|од Александрија]], основачот на Христијанската теологија,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iep.utm.edu/origen-of-alexandria/|title=Origen of Alexandria (entry in the Internet Encyclopedia of Philosophy)|last=Moore|first=Edward|publisher=[[Internet Encyclopedia of Philosophy|IEP]]|issn=2161-0002|accessdate=2014-04-27}}</ref> исто така користел идеи од грчката филозофија<ref name="Schaff">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=cafNAAAAMAAJ&vq=%22double%20church%20of%20men%20and%20angels%22&pg=PA272|title=The new Schaff-Herzog encyclopedia of religious knowledge: embracing biblical, historical, doctrinal, and practical theology and biblical, theological, and ecclesiastical biography from the earliest times to the present day|last=Schaff|first=Philip|publisher=Funk and Wagnalls Company|year=1910|page=272|access-date=2014-07-30}}</ref><ref>{{наведена енциклопедија|last=Herzog|author2=Philip Schaff|author3=Albert Hauck|first=Johann Jakob|date=December 1908|encyclopedia=The New Schaff-Herzog Encyclopedia of Religious Knowledge|title=Celsus|volume=II|pages=466|location=New York and London|publisher=Funk and Wagnalls Company|editor=Samual Macauley Jackson}}</ref> === Прозна фикција === [[Податотека:Charles_Gleyre_-_Daphnis_et_Chloe_revenant_de_la_montagne.jpg|мини|Марк Гаврил Шарл Глир  (19 век) прикажува сцена од ''Дафнис и Клое'']] Римскиот период бил време кога поголемиот дел од  прозната фикција на грчки била напишана.  Старогрчките романи ''Леукип и Клитофон'' од [[Ахил Татиј]]<ref>The "early dating of P.Oxy 3836 holds, Achilles Tatius' novel must have been written 'nearer 120 than 150'" Albert Henrichs, Culture In Pieces: Essays on Ancient Texts in Honour of Peter Parsons, eds. Dirk Obbink, Richard Rutherford, Oxford University Press, 2011, p. 309, n. 29 {{ISBN|0-19-929201-9}}, 9780199292011</ref><ref>"the use (albeit mid and erratic) of the Attic dialect suggest a date a little earlier [than mid-2nd century] in the same century." The Greek Novel: Oxford Bibliographies Online Research Guide Oxford University Press, 2010, p. 7 {{ISBN|0-19-980303-X}}, 9780199803033</ref> и ''Дафнис и Клое'' од [[Лонго]]<ref name="a">Longus; Xenophon of Ephesus (2009), Henderson, Jeffery, ed., Anthia and Habrocomes (translation), Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press, pp. 69 & 127, {{ISBN|978-0-674-99633-5}}</ref> веројатно биле напишани на почетокот на вториот век. ''Дафнис и Клое'', најпознатиот од петте преживеани старогрчки љубовни романи, е носталгична приказна на двајца млади љубовници кои растат во идеализирана пасторална средина на грчкиот остров [[Лезбос|Л<nowiki/>езбос]].<ref>{{Наведена книга|title=The Novel in the Ancient World|last=Richard Hunter|publisher=Brill|year=1996|isbn=90-04-09630-2|editor-last=Gareth L. Schmeling|pages=361–86|department=Longus, ''Daphnis and Chloe''|author-link=Richard L. Hunter}}</ref> ''Чудата зад Туле (на грчки: Τὰ ὑπὲρ Θoύλην ἄπιστα Apista huper Thoulen)'' на Антониј Диоген можеби исто така биле напишани за време на почетокот на вториот век, иако научниците не се сигурни за точниот датум. ''Чудата зад Туле'' не преживеале во нивна комплетна форма, но многу долг преглед напишан од [[Фотиј I Цариградски]] преживеал.<ref>J.R. Morgan. Lucian's True Histories and the Wonders Beyond Thule of Antonius Diogenes. The Classical Quarterly (New Series), 35, pp 475–490 {{doi|10.1017/S0009838800040313}}.</ref> ''Ефесиска приказна'' од Ксенофонт од Ефес била веројатно напишана за време на крајот на вториот век. Сатиричарот [[Лукијан]] од Самосата живеел за време на крајот на вториот век  а неговите дела биле неверојатно популарни за време на антиката. Над осумдесет различни дела му се припишуваат на Лукијан и истите преживеале до денес.<ref>Moeser, Marion (Dec 15, 2002). The Anecdote in Mark, the Classical World and the Rabbis: A Study of Brief Stories in the Demonax, The Mishnah, and Mark 8:27–10:45. A&C Black. p. 88. {{ISBN|978-0-8264-6059-2}}. Retrieved 16 September 2016.</ref> Речиси сите Лукијанови дела се напишани на [[атички дијалект]] на старогрчки, кој преовладува меѓу добро-образовани на тоа време. Неговата книга ''Сириска божица'', сепак, била напишана на [[јонски дијалект]], намерно имитирајќи го дијалектот и стилот на [[Херодот|Х]]<nowiki/>еродот.<ref>Lightfoot, ''De Dea Syria'' (2003)</ref><ref>Lucinda Dirven, "The Author of De Dea Syria and his Cultural Heritage", Numen 44.2 (May 1997), pp. 153–179.</ref> најпознатото дело на Лукијан е романот ''Вистинска Приказна'', која некои автори ја опишуваат како најстарото преживеано дело на [[научна фантастика]].<ref>Greg Grewell: "Colonizing the Universe: Science Fictions Then, Now, and in the (Imagined) Future", Rocky Mountain Review of Language and Literature, Vol. 55, No. 2 (2001), pp. 25–47 (30f.)</ref><ref>Fredericks, S.C.: "Lucian's True History as SF", Science Fiction Studies, Vol. 3, No. 1 (March 1976), pp. 49–60</ref>. Неговиот дијалог ''Љубовник на лаги'' содржи неколку од најстарите познати приказни со [[Духови|дух]]<nowiki/>ови<ref>"The Doubter" by Lucian in Roger Lancelyn Green (1970) ''Thirteen Uncanny Tales''. London, Dent: 14–21; and Finucane, pg 26.</ref> , како и најстарата позната верзија на "Чиракот на маѓесникот."<ref>George Luck "Witches and Sorcerers in Classical Literature", p. 141, ''Witchcraft and Magic in Europe: Ancient Greece And Rome'' edited by Bengt Ankarloo and Stuart Clark {{ISBN|0-8122-1705-5}}</ref> Неговото писмо ''Преминот на Перегрин'', безмилосна сатира против х[[Христијани|ристијаните]], ги содржи најстарите  неоспорени повикувања на Исус Христос од страна на грчки автор.<ref>Robert E. Van Voorst, <cite id="VanVoorst">''Jesus outside the New Testament''</cite>, Wm. B. Eerdmans Publishing, 2000.</ref> ''Делото Етиопика'' од [[Хелиодор]] од Емеса веројатно било напишано во текот на третиот век<ref>Holzberg, Niklas. The Ancient Novel. 1995. p. 78</ref> Тоа ја раскажува приказната за млада етиопска принцеза по име Хариклеа, која бега од семејството и поминува низ згоди и незгоди низ познатиот свет.<ref>Bowersock, Glanwill W. The Aethiopica of Heliodorus and the Historia Augusta. In: Historiae Augustae Colloquia n.s. 2, Colloquium Genevense 1991. p. 43.</ref> Од сите старогрчки романи, оној кој постигнал најголема популарност бил ''[[Александрида|Александр]]<nowiki/>ида'', приказна за подвизите на [[Александар III Македонски|Александар Велики]] напишано во 3 век. Осумдесет верзии на тоа преживеале во дваесет и четири различни јазици, се потврдува дека, за време на средниот век, романот бил популарен речиси исто како [[Библија]]та.<ref name="Reardon1989">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=AZT8fEYMKBwC&pg=PA809&lpg=PA809&dq=Phoenicica+ancient+Greek+novel&source=bl&ots=WhOs-cnxj3&sig=mdeilxdkoNdftIOLmQQE9z0vBUM&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwi3-pvU4ZrUAhWEwiYKHcqdDE8Q6AEIKzAB#v=onepage&q=Phoenicica%20ancient%20Greek%20novel&f=false|title=Collected Ancient Greek Novels|last=Reardon|first=Bryan P.|date=1989|publisher=University of California Press|isbn=0-520-04306-5|location=Berkeley|access-date=22 June 2017}}</ref>{{rp|650-654}} == Наследство == Старогрчката литература имала огромно влијание врз западната литература како целина.<ref name="Western literature">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/art/Western-literature|title=Western literature|publisher=Encyclopaedia Britannica|accessdate=19 June 2017}}</ref> Античките римски автори усвоиле различни стилови и мотиви од старогрчката литература. Овие идеи подоцна повторно биле усвоени од страна на други западноевропски писатели и книжевни критичари.[[Податотека:Gillis_Backereel_-_Hero_mourns_the_dead_Leander.jpg|мини|321x321px|''Херо тагува по мртвиот Леандер'' - слика од 1640]]Старогрчката литература особено влијаела подоцна на [[Грчка книжевност|грчката литература]]. На пример, грчките романи извршиле влијание на ''Херо и Леандер'', напишана од Музеј Граматик.<ref>English translations of Musaeus Grammaticus' ''Hero and Leander: The Divine Poem of Musaeus: First of All Books Translated According to the Original'' (George Chapman, 1616); Hero & Leander (E.E. Sikes, 1920)</ref> Старите римски писатели биле свесни за старогрчкото книжевно наследство и многу намерно го применувале стилот и формула на грчките класици во своите дела. Римскиот поет [[Вергилиј|В<nowiki/>ергилиј,]] на пример, епската песна ''Енеида'' ја напишал по моделот на ''Илијада'' и ''Одисеја''.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books/about/Classical_epic.html?id=k0cXAQAAIAAJ&redir_esc=y|title=Classical Epic: Homer and Virgil|last=Jenkyns|first=Richard|publisher=Duckworth|year=2007|isbn=1-85399-133-3|location=London|page=53}}</ref> Во текот на [[Среден век|Средниот Век]], старогрчката литература  во голема мера била заборавена во Западна Европа. Средновековниот писател [[Роџер Бејкон|Роџер Бекон]] пишува дека "не постојат четири мажи во латинското христијанство кои ги знаат грчките, хебрејските и арапските граматики."<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=-cA8AAAAIAAJ&pg=PA591&lpg=PA591&dq=there+are+not+four+men+in+Latin+Christendom+who+are+acquainted+with+the+Greek,+Hebrew,+and+Arabic+grammars.&source=bl&ots=4BzCAkF8Hr&sig=vUEn5QkdSARI97h0INMbK4CYL4A&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiZh5zptfDSAhVHxYMKHVv3Bk8Q6AEIGjAA#v=onepage&q=there%20are%20not%20four%20men%20in%20Latin%20Christendom%20who%20are%20acquainted%20with%20the%20Greek%2C%20Hebrew%2C%20and%20Arabic%20grammars.&f=false|title=A History of Classical Scholarship; Volume One: From the Sixth Century B.C. to the End of the Middle Ages|last=Sandys|first=Sir John Edwin|date=1921|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-108-02706-9|edition=3|location=Cambridge, England|page=591|access-date=24 March 2017}}</ref>[[Податотека:Poetique_Aristote_Arabe_2346.jpg|лево|мини|Страница од арапскиот превод на Абу Бишр Мата на ''Поетиката на'' [[Аристотел]] |302x302пкс]]Дури во [[ренесанса]]та грчките дела повторно биле откриени од страна на западните европски научници.<ref name="MP">[https://books.google.com/books?id=kKGgoNo4un0C&pg=PA261&lpg=PA261 ''Western Civilization: Ideas, Politics, and Society''], Marvin Perry, Myrna Chase, Margaret C. Jacob, James R. Jacob, 2008, 903 pages, p.261/262.</ref> За време на ренесансата, за првпат на универзитетите почнало да се предава [[Грчки јазик|грчки]]  во Западна Европа што резултирало во западноевропските научници повторнода ја откријат литературата на Стара Грција.<ref>Reynolds and Wilson, pp. 119, 131.</ref> ''Textus Receptus'', првиот [[Нов завет]], печатен на оригинален грчки, бил објавен во 1512 од страна на италијанскиот хуманист научник [[Еразмо Ротердамски|Е<nowiki/>размо Ротердамски]].<ref name="W. Combs, 1996">W. W. Combs, ''Erasmus and the textus receptus'', DBSJ 1 (Spring 1996), 45.</ref> Еразмо, исто така, објавил латински преводи на класичните грчки текстови, вклучувајќи латински превод на [[Хесиод|Хесиод<nowiki/>овото]] дело ''Дела и дни''.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=vBDfKCyC2LMC&pg=PA56#v=onepage&q&f=false|title=The Meaning of Helen: In Search of an Ancient Icon|last=Meagher|first=Robert E.|date=2002|publisher=Bolchazy-Carducci Publishers|isbn=0-86516-510-6|location=Wauconda, Illinois|page=56|access-date=19 June 2017}}</ref> Влијанието на класичната грчка литература врз модерната литература е видливо. Бројни личности од класичната литература и митологија се појавуваат во ''[[Божествена комедија|Божествената Комедија]]'' на Данте Алигиери<ref name="OsbornBurgess1998">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Ly8nbJj5DY0C&pg=PA270|title=The Complete Idiot's Guide to Classical Mythology|last=Osborn|first=Kevin|last2=Burgess|first2=Dana|date=1998-07-01|publisher=Penguin|isbn=9780028623856|pages=270–|access-date=19 December 2012}}</ref> Плутарховите ''Животи'' биле големо влијание на [[Вилијам Шекспир]] и служеле како главен извор на неговите трагедии ''Јулиј Цезар'', ''Антониј и Клеопатра'', и ''Coriolanus''.{{rp|883-884}} Исто така, Шекспировата трагедија ''Тимон од Атина'' била инспирирана од приказната напишана од Лукијан<ref>Armstrong, A. Macc. "Timon of Athens - A Legendary Figure?", ''Greece & Rome'', 2nd Ser., Vol. 34, No. 1 (April 1987), pp.&nbsp;7–11</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=MA7rRGBC7IMC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=Collected Ancient Greek Novels|last=Reardon|first=Bryan P.|date=1989|publisher=University of California Press|isbn=0-520-04306-5|location=Berkeley|page=737|access-date=17 June 2017}}</ref> Епската поема на [[Џон Милтон]] ''Изгубениот рај ''има чести алузии на личности од класичната литература и митологија, користејќи ги како симболи за да се пренесе христијанската порака.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.questia.com/read/77762244/the-classical-mythology-of-milton-s-english-poems|title=The Classical Mythology of Milton's English Poems|last=Osgood|first=Charles Grosvenor|date=1900|publisher=Henry Holt|location=New York City, New York|page=ix-xi|access-date=5 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180821160415/https://www.questia.com/read/77762244/the-classical-mythology-of-milton-s-english-poems|archive-date=2018-08-21|url-status=dead}}</ref> ''Вистинска Приказна'' на Лукијан била дел од инспирацијата за романот  ''[[Гуливеровите патувања|Г<nowiki/>уливеровите патувања]] на'' .<ref name="GraftonMostSettis">{{Наведена книга|title=The Classical Tradition|last=Grafton|first=Anthony|last2=Most|first2=Glenn W.|last3=Settis|first3=Salvatore|date=2010|publisher=The Belknap Press of Harvard University Press|isbn=978-0-674-03572-0|location=Cambridge, Massachusetts and London, England|access-date=8 June 2017}}</ref>{{rp|545}}<ref>[https://books.google.com/books?id=0qAY29cYNxsC&pg=PA33&dq=bulfinch’s+mythology+by+thomas+bulfinch&hl=en&ei=Ew9fTYqwB8iCgAfYmuWKDg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=9&ved=0CFQQ6AEwCDgU#v=onepage&q=bulfinch’s%20mythology%20by%20thomas%20bulfinch&f=false Richard, Carl J., ''The Golden Age of the Classics in America,''] Harvard University Press, 2009, page 33.</ref> Драмата на [[Џорџ Бернард Шо]] [[Пигмалион|''П<nowiki/>игмалион'']] е модерна, рационализирано прераскажување на античката грчка легенда за Пигмалион.{{rp|794}} Романот на [[Џејмс Џојс]]''[[Улис (роман)|, У<nowiki/>лис]]'', прогласен од страна на критичарите за еден од најголемите дела на модерната литература,<ref>{{Наведено списание|last=Harte|first=Tim|date=Summer 2003|title=Sarah Danius, The Senses of Modernism: Technology, Perception, and Aesthetics|url=http://www.brynmawr.edu/bmrcl/Summer2003/Danius.html|journal=Bryn Mawr Review of Comparative Literature|volume=4|issue=1|access-date=2001-07-10|archive-date=2003-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20031105063256/http://www.brynmawr.edu/bmrcl/Summer2003/Danius.html|url-status=dead}} (review of Danius book).</ref><ref name="Kiberd on Bloomsday">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/books/2009/jun/16/jamesjoyce-classics|title=Ulysses, Modernism's Most Sociable Masterpiece|last=Kiberd, Declan|date=16 June 2009|work=The Guardian|access-date=28 June 2011|location=London}}</ref> е прераскажување на Хомеровата ''Одисеја'' поставен во денешен [[Даблин]].<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/?id=__8cwVnwFEoC&pg=PA29|title=Beckett, Joyce and the Art of the Negative|last=Jaurretche|first=Colleen|publisher=Rodopi|year=2005|isbn=978-90-420-1617-0|series=European Joyce studies|volume=16|page=29|access-date=February 1, 2011}}</ref><ref>[//en.wikipedia.org/wiki/Richard_Ellmann Ellmann, Richard]. ''James Joyce''. Oxford University Press, revised edition (1983).</ref>.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.maryrenaultsociety.org/who-is-mary-renault.html|title=Who was Mary Renault?|publisher=The Mary Renault Society|accessdate=31 May 2017}}</ref> == Литература == ** {{Наведена книга|title=Ancient Greek Literature and Society|url=https://archive.org/details/ancientgreeklite00beye|last=Beye|first=Charles Rowan|publisher=Cornell University Press|year=1987|isbn=0-8014-1874-7|location=Ithaca, New York}} ** {{Наведена книга|title=The Cambridge History of Classical Literature: Volume 1: Greek literature|url=https://archive.org/details/greekliterature0001unse|publisher=Cambridge University Press|year=1985|isbn=0-521-21042-9|location=Cambridge [Cambridgeshire]; New York|editor=Easterling, P.E.|editor2=Knox, B.M.W.}} ** {{Наведена книга|title=A Literary History of Greece.|last=Flacelière|first=Robert|publisher=Aldine Pub. Co.|others=(Translated by Douglas Garman)|year=1964|location=Chicago|authorlink=Robert Flacelière}} ** {{Наведена книга |title=A Guide to Hellenistic Literature|url=https://archive.org/details/guidetohellenist0000gutz|last=Gutzwiller|first=Kathryn|publisher=Blackwell|year=2007|isbn=0-631-23322-9}} ** {{Наведена книга|title=A History of Greek Literature|url=https://archive.org/details/historyofgreekli0000mose_d4t7|last=Hadas|first=Moses|publisher=Columbia University Press|year=1950|location=New York, NY|authorlink=Moses Hadas}} ** {{Наведена книга|title=A History of Greek Literature|last=Lesky|first=Albin|publisher=Hackett Publishing Company, Inc.|others=Translated by James Willis and Cornelis de Heer|year=1966|isbn=0-87220-350-6|location=Indianapolis / Cambridge}} ** {{Наведена книга|title=The First Poets: Lives of the Ancient Greek Poets|url=https://archive.org/details/firstpoetsliveso0000schm_z8z8|last=Schmidt|first=Michael|publisher=Weidenfeld & Nicolson|year=2004|isbn=0-297-64394-0|location=London}} ** {{Наведена книга|title=Greek Poetry from Homer to Seferis|url=https://archive.org/details/greekpoetryfromh00tryp|publisher=University of Chicago Press|year=1981|author=C. A. Trypanis|authorlink=C. A. Trypanis}} ** {{Наведена книга|title=Ancient Greek Literature|url=https://archive.org/details/ancientgreeklite0000whit|last=Whitmarsh|first=Tim|publisher=Polity Press|year=2004|isbn=0-7456-2792-7|location=Cambridge}} == Надворешни врски == * Библиотека на [http://demonax.info/doku.php?id=start Старогрчка книжевност] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20171113165228/http://demonax.info/doku.php?id=start |date=2017-11-13 }} - на Demonax.info == Наводи == {{наводи|3}} == Белешки == <references group="Навод" responsive="" /> == Надворешни врски == * Библиотека на с [http://demonax.info/doku.php?id=start тарогрчка книжевност] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20171113165228/http://demonax.info/doku.php?id=start |date=2017-11-13 }} - на Demonax.info {{Европска книжевност}} [[Категорија:Pages using citations with accessdate and no URL|Category:Pages using citations with accessdate and no URL]] [[Категорија:Старогрчка култура]] [[Категорија:Старогрчки јазик]] [[Категорија:Старогрчка книжевност]] [[Категорија:Европска книжевност]] [[Категорија:Историја на книжевноста]] [[Категорија:Книжевноста по јазик]] [[Категорија:Западна култура]] opgobrbp7qkt3r8q97hu1zp3orc9cwz 0 1185138 5649325 5636871 2026-10-24T08:07:50Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5649325 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain | name = Тефтан | other_name = Кох и Тефтан<ref name="McMahon2009">{{Наведено списание|last1=McMahon|first1=C. A.|title=The Persian Volcano Koh-I-Taftan|journal=Geological Magazine|date=1899|volume=6|issue=07|page=336|doi=10.1017/S0016756800142359}}</ref> | translation = | photo = Taftan Volcano.jpg | photo_caption = | elevation_m = 3941 | elevation_ref = <ref name="peaklist">{{Наведена мрежна страница | url = http://peaklist.org/WWlists/ultras/iran.html | title = | publisher = Peaklist.org | accessdate = 2013-02-10}}</ref> | prominence_m = 2901 | prominence_ref = <ref name="peaklist"/><br /><small>[[Список на врвови споре висина|109-то место]]</small> | map = Iran |relief=1 | map_caption = Iran | map_size = 250 | listing = [[Ultra prominent peak|Ultra]] | location = [[Систан и Балуџистан]], Иран. | range = | coordinates = {{coord|28|36|00|N|61|07|57|E|type:mountain_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} | coordinates_ref = <ref name="peaklist"/> | topo = | type = [[стратовулкан]] | age = | last_eruption = Unknown | first_ascent = | easiest_route = }} '''Тафтан''' или '''Тефтан''' ([[персиски]]: تفتان, ''Taftân'') — активен [[стратовулкан]] кој се наоѓа во југоисточен [[Иран]] во провинцијата [[Систан и Балуџистан]]. Со варијабилни пресметани височини од околу 4.000 метри (13.000 стапки) над морското ниво, Тафтан е највисоката планина во југоисточен [[Иран]]. Најблискиот град е Хаш. Тафтан има два главни врвови, Наркух и Матеркух, а за двата врва се пресметани различни висини. Северозападниот Наркух има два [[кратер]]и и е постар од двата врвови. Југоисточниот врв Матеркух е опкружен со лавини текови и има најмалку три [[кратер]]и. Главната карпа во Тафтан е составена од [[андезит]]. Извештаите за историска вулканска активност се нејасни и најмладите радиометриски датуми се 0,71 ± 0,03 ''mya''. Во моментов, вулканот има енергична [[фумарола|фумаролична]] активност која е видлива од голема далечина и вклучува бројни отвори во Матеркух. Тафтан се чини дека е дел од геотермална област, а голем број на топли извори може да се најдат околу вулканот. Тафтан е дел од [[вулкански лак|вулканскиот лак]] во [[Иран]], заедно со [[Базман]], исто така во [[Иран]], и [[Кох-и-Султан]] во [[Пакистан]]. Овој вулкански лак се формирал на седиментни слоеви од [[Еоцен]]от и резултирал од [[подвлекување]] на океанските Арапски плочи под [[Иран]]. [[File:Taftan in Iran.png|290px|thumbnail|right|Тефтан во Иран]] == Географија и геологија == Тафтан се наоѓа во иранската провинција [[Систан и Балуџистан]]. Градови кои се наоѓаат во близина на Тафтан се Хаш на 45 километри на југ и Захедан кој се наоѓа на 100 километри на север<ref name="BiabangardMoradian20092">{{Наведено списание|last1=Biabangard|first1=H.|last2=Moradian|first2=A.|last3=Bavali|first3=Y.|title=STUDY OF THE HYDROGEOCHEMISTRY OF TAFTAN VOLCANO'S MINERAL SPRINGS AND THEIR RELATION TO HARD-ROCK MASSES OF REGION|journal=Geosciences|date=2009|volume=19|issue=73|pages=99–108|url=http://en.journals.sid.ir/ViewPaper.aspx?ID=274683|accessdate=13 July 2016|archive-date=2016-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20160818183041/http://en.journals.sid.ir/ViewPaper.aspx?ID=274683|url-status=dead}}</ref>. Во [[1844]] година, Абдул-Наби пријавил за постоење на вулканска активност на планината.<ref name="Reclus1906">{{Наведена книга|last1=Reclus|first1=Elisée|title=Les volcans de la terre|date=1906|publisher=Société belge d 'astronomie, de météorologie et de physique du globe|pages=23–24|url=https://archive.org/details/lesvolcansdelat00globgoog|accessdate=2 August 2016|language=fr}}</ref>. Во [[1971]] година било објавено дека некои племиња кампуваат на падините на Тафтан во текот на зимските сезони<ref name="Gansser320">Gansser, 1971, p.320</ref>. == Регионална поставка == Вулканска активност се случила во делови од [[Иран]] од периодот на [[Креда]]<ref name="Gansser321">Gansser, 1971, p.321</ref>. За време на [[еоцен]]ската и [[олигоцен]]ската епоха, вулканската активност достигнала максимум, со дебели пирокластички слоеви кои биле депонирани во централниот дел на Иран и планините [[Алборз]]<ref name="Gansser322">Gansser, 1971, p.322</ref>. Областа околу вулканот Тафтан припаѓа на тектонската зона која е различно наведувана како Шустан или зоната Забул-Балох. По формирањето на океанот, тектонските блокови Нех и Лут се судриле за време на [[еоцен]]ската епоха<ref name="Sadeghi44">Sadeghi ''et al.'', 2015, p.2</ref>. Вулканската активност во врвот Тафтан се чини дека се однесува на [[подвлекување]] на Арапската плоча под плочата на Централен Иран<ref name="Sadeghi44" />, која се појавува со темпо од 3,5 до 4,2 сантиметри годишно<ref name="PerelloRazique2008">{{Наведено списание|last1=Perello|first1=J.|last2=Razique|first2=A.|last3=Schloderer|first3=J.|last4=Asad-ur-Rehman|title=The Chagai Porphyry Copper Belt, Baluchistan Province, Pakistan|url=https://archive.org/details/sim_economic-geology-bulletin-society-of-economic-geologists_2008-12_103_8/page/1586|journal=Economic Geology|date=1 December 2008|volume=103|issue=8|page=1586|doi=10.2113/gsecongeo.103.8.1583}}</ref>. Оваа подвлекување исто така е одговорнo за вулканизам кај [[Базман]] во Иран и [[Кох-и-Султан]] во [[Пакистан]]<ref name="Shakeri830">Shakeri ''et al.'', 2008, p.830</ref>. Овој синџир е познат како Вулкански лак Балуџистан.<ref name="PerelloRazique2008" />. == Локална поставка == Тафтан е највисоката планина во југоисточниот дел на [[Иран]]<ref name="Cooper2014">{{Наведена книга|last1=Erfurt-Cooper|first1=Patricia|title=Volcanic Tourist Destinations|date=10 August 2014|publisher=Springer Berlin Heidelberg|isbn=978-3-642-16191-9|url=https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-642-16191-9_22|accessdate=13 July 2016|page=301}}</ref>. [[Топографија]]та е генерално стрмна<ref name="Shakeri50">Shakeri ''et al.'', 2015, p.50</ref>. Длабоките долини со U и V форми се развиле со текот на времето, а вулканот има силно еродиран изглед.<ref name="Shakeri830" /> Една од овие долини, [[Таминдан]], би можело да биде долината во верските текстови на [[Авеста]]<ref name="Skrine322">Skrine, 1931, p.322</ref>. Една серија на [[игнимбрит]]ски карпи околу вулканот која достигнува дебелина од 50 метри (160 стапки) би можело да биде стара 2 милиони години<ref name="SaadatStern2010">{{Наведено списание|last1=Saadat|first1=S.|last2=Karimpour|first2=M.H.|last3=Stern|first3=Ch.|title=Petrochemical Characteristics of Neogene and Quaternary Alkali Olivine Basalts from the Western Margin of the Lut Block, Eastern Iran|journal=Iranian Journal of Earth Sciences|date=2010|volume=2|page=89|url=http://www.iaujournals.ir/article_522702_6bd422835c73fbf2b48bc19d7de687fa.pdf|accessdate=13 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20231120203429/http://www.iaujournals.ir/article_522702_6bd422835c73fbf2b48bc19d7de687fa.pdf|archive-date=2023-11-20|url-status=dead}}</ref>. Во внатрешноста на Тафтан се формираат различни [[Седиментна карпа|седиментни карпи]], заедно со некои мафички вулкански карпи и [[метаморфни карпи]]. Во Тафтан, флишот Нехбандан-Каш се граничи со Макранската зона<ref name="BiabangardMoradian2009" />. Најстарите карпи се варовници од периодот Креда<ref name="Shakeri830" />. Кората под Тафтан е дебела околу 60 километри<ref name="Saadat617">Saadat ''et al.'', 2011, p.617</ref>. Главната градба е изградена на врвот на еоценскиот флиш, иако некои кредарни седименти исто така се дел од внатрешноста<ref name="Gansser324">Gansser, 1971, p.324</ref>. Голем дел од овие карпи се розово обоени од [[хематит]]<ref name="Ghazban810">Ghazban, 2002, p.810</ref>. Тафтан е вулкан со неколку врвови. Највисоките два се разделени со седло и се нарекуваат Наркух или Наркоу и Матеркух или Мадеку<ref name="HaftlangLang2003">{{Наведена книга|author1=Kiyanoosh Kiyani Haftlang|author2=Kiyānūsh Kiyānī Haft Lang|title=The Book of Iran: A Survey of the Geography of Iran|url=https://books.google.com/books?id=Gecy7sqblqoC&pg=PR1|year=2003|publisher=Alhoda UK|isbn=978-964-94491-3-5|pages=15–16}}</ref>, кои се оддалечени 2 километри еден од друг<ref name="Gansser325">Gansser, 1971, p.325</ref>. Наркух е висок 4.100 метри<ref name="BiabangardMoradian2008">{{Наведено списание|last1=Biabangard|first1=H.|last2=Moradian|first2=A.|title=The geology of Mount Taftan stratovolcano, southeast of Iran|journal=Nuovo Cimento della Societa Italiana di Fisica. C, Geophysics and Space Physics|date=April 2008|issue=2|pages=119–134|doi=10.1393/ncc/i2008-10295-3|url=https://inis.iaea.org/search/searchsinglerecord.aspx?recordsFor=SingleRecord&RN=41054719|accessdate=13 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20210831091258/https://inis.iaea.org/search/searchsinglerecord.aspx?recordsFor=SingleRecord&RN=41054719|archive-date=2021-08-31|url-status=dead}}</ref> и Матекух 3.950 метри. Постојат различни висини пресметани за врвовите, некои од нив го поставуваат Матекух како највисок од двата<ref name="HaftlangLang2003" />. Така на пример, поновите ирански мапи цитирани во [[2004]] година го покажуваат Наркух со висина од 3.840 метри и Матекух со висина од 3.940 метри (12.930 стапки), додека Гансер во [[1964]] година покажал височина на врвот од 4.050 метри<ref name="Wunderman2004">{{Наведено списание|last1=Wunderman|first1=Richard|title=Report on Taftan (Iran)|journal=Bulletin of the Global Volcanism Network|date=2004|volume=29|issue=10|doi=10.5479/si.GVP.BGVN200410-232050}}</ref>. Друг извештај од [[1931]] година тврди дека висината на врвот е 3.973 метри (13.034 стапки)<ref name="Skrine321">Skrine, 1931, p.321</ref>, во [[1976]] година бил објавен извештај за висина од 4.032 метри, а мапирањето во [[2004]] година покажало мерење од 4.061 метри (13.323 стапки)<ref name="Ghazban46">Ghazban, 2004, p.46</ref>. Овие врвови се искачуваат на 2.000 метри над околните равнини.<ref name="Sadeghi44" /> Наркух има два кратери<ref name="Gansser325" />. Северниот е понизок и е извор на повеќе лавини текови од јужниот. Северозападниот конус Наркух од [[плеистоцен]]от е многу еродиран, додека југоисточниот конус Матекух има свежи лавини текови и покажува фумаролна активност<ref name="Shakeri830" /><ref name="HaftlangLang2003" />. Матекух има три главни [[кратер]]и<ref name="Gansser326">Gansser, 1971, p.326</ref>, иако источната страна на источниот кратер, исто така, била погодена од [[ерозија]]<ref name="Gansser325" />. Алтернативно, експлозивната ерупција ја отстранила источната страна и создала стрмна [[клисура]]. Северниот кратер е извор на лавини текови, од кои некои се добро сочувани и достигнуваат должина од 12 километри<ref name="Gansser326" />. Генерално, дебелите лавини текови го покриваат Матеркух<ref name="BiabangardMoradian357">Biabangard and Moradian, 2008, p.357</ref>. Во [[1893]] и [[1914]] година, [[Перси Сајкс]] опишал плато со врв од 370 метри, а на другата страна се поставени двата врвови Зијарет Кух (''Рид на жртвата'', каде што се жртвувале жртви) и Мадар Кух кој содржи фумароли според извештајот од [[1893]] година)<ref name="Sykes1914">{{Наведено списание|last1=Sykes|first1=P.N.|author-link=Percy Sykes|title=Twenty years' travel in Persia|journal=Scottish Geographical Magazine|date=April 1914|volume=30|issue=4|pages=175–176|doi=10.1080/14702541408555166}}</ref><ref name="McMahon1897">{{Наведено списание|last1=McMahon|first1=C. A.|last2=McMahon|first2=A. H.|title=Notes on some Volcanic and other Rocks, which occur near the Baluchistan-Afghan Frontier, between Chaman and Persia|journal=Quarterly Journal of the Geological Society|date=1 February 1897|volume=53|issue=1–4|pages=292–293|doi=10.1144/GSL.JGS.1897.053.01-04.23}}</ref>. Фумаролошката промена на областа на врвот создала сулфур и глинени депозити кои личат на снежна покривка.<ref name="Wunderman2004" />. Еден извештај во [[1893]] година посочил дека областа на врвот на вулканот била покриена со пепел од 3.400 метри<ref name="McMahon1897" />. Најголемиот дел од вулканот се формирал со лавини текови<ref name="BiabangardMoradian2009" />, заедно со вулкански слоеви, со дацити и пирокластици што лежат на врвот<ref name="Ghazban45">Ghazban, 2004, p.45</ref>. Овие карпи формирани со ерозија, експлозивна активност и топли лавини, биле депонирани врз основа на вулканот кој се протегал на повеќе од 30 километри подалеку од централните отвори<ref name="Shakeri835">Shakeri ''et al.'', 2008, p.835</ref>. == Состав == Тафтан избувнува главно лава од [[базалт]]иски [[андезит]] до [[дацит]]. Доминантната карпа е [[андезит]], со содржина на [[силициум диоксид]] која се движи од 49,8 до 63,5%<ref name="BiabangardMoradian360">Biabangard and Moradian, 2008, p.360</ref>. Сивите андезити ги формираат најмладите карпи на главниот врв и содржат хлоритен [[шкрилец]] и [[биотит]]ен [[гнајс]]<ref name="Gansser328">Gansser, 1971, p.328</ref>. Андезитите се везикуларни<ref name="Reclus1906" />. Магмата на вулканот Тафтан е многу [[оксид]]ирана, како што може да се заклучи од составот на околните игнимбритски и фумаролошки гасови<ref name="MokhtariAhmadi2012">{{Наведена мрежна страница|last1=Mokhtari|first1=Zahra|last2=Ahmadi|first2=Ali|title=INVESTIGATION OF CHEMICAL COMPOSITION OF GAS EXHALATION AND POST VOLCANIC ACTIVITIES OF TAFTAN VOLCANO, SE IRAN|url=https://www.researchgate.net/publication/277301016_INVESTIGATION_OF_CHEMICAL_COMPOSITION_OF_GAS_EXHALATION_AND_POST_VOLCANIC_ACTIVITIES_OF_TAFTAN_VOLCANO_SE_IRAN|website=[[Researchgate]]|publisher=Geochemistry|accessdate=13 July 2016}}</ref>. Лавата од Тафтан е [[порфир]]на. Минералните компоненти вклучуваат биотит, [[пироксени]], [[хорнбленд]], [[ортопироксен]], [[плагиоклас]] и [[кварц]]. Други компоненти се [[халкопирит]], [[хематит]], [[илменит]], [[магнетит]] и [[пирит]]<ref name="Shakeri830" />. Комплексните фенокристални склопови пронајдени во примерокот покажуваат дека формирањето на магмата била комплексен процес. Целокупните карпи на Тафтан се богати со [[калиум]]<ref name="BiabangardMoradian2008" />. Магмата која ги формирала овие карпи била под влијание на процесите на мешање на кристали. Неговиот состав има одлики на вулкански магми. == Клима== Климата во Тафтан се одликува со ладни зими придружени со снежни врнежи кога температурите паѓаат помеѓу декември и февруари, и жешки лета со температури во текот на јули и август со над 30&nbsp;°C<ref name="Shakeri830" />. Тафтан се наоѓа на сува местоположба, но има повеќе врнежи од околината, со што се обезбедува вода за околниот терен<ref name="BiabangardMoradian20092"/>. Просечните врнежи се 150 милиметри годишно. {{wide image|Taftan Panorama.jpg|1000px|Поглед кон вулканот во зима}} == Еруптивна историја== Околу пет различни периоди на активна ерупција се откриени во вулканот Тафтан<ref name="BiabangardMoradian2009" />. Првата активност вклучувала лава и пирокластици од [[дацит]]ски до ридацитски состав. Подоцна, горните плиоценски лави избиле заедно со агломерати. Овие можат да се најдат до 10 километри од конусот<ref name="Sadeghi44" />. Три фази се датирани во периодот 6,95 ± 0,72, 6,01 ± 0,15 и 0,71 ± 0.03 милиони години<ref name="BiabangardMoradian2008" />. Истражувањето објавено во [[1897]] година укажува на отсуство на многу нови свежи лавини текови, но авторите заклучиле дека вулканската активност се случила за време на сегашната геолошка епоха<ref name="McMahon1897" />. Бидејќи името „''Тафтан''“ може да се изведе од древниот ирански збор „''тафт''“ кој значи „''полуцврст течен материјал''“, овде може да се заклучи дека луѓето биле сведоци на ефузивната активност од тој временски период околу вулканот<ref name="Gansser321" />. Ерупции се регистрирани во [[1902]], [[1970]] и [[1993]] година. Овие ерупции биле придружени со земјотресна активност. За време на ерупцијата од [[1902]] година, бил забележан чад и ноќен сјај на вулканот. Ерупцијата во 1993 година вклучувала лава со должина од 60 метри но тоа би можело да е проток на стопен сулфур. Вулканот во моментов е класифициран како заспан вулкан. Сателитските снимки укажуваат дека сепак се јавува деформацијата на земјата. == Наводи == {{наводи|3}} == Извори == * {{Наведено списание|last1=Biabangard|first1=H.|last2=Moradian|first2=A.|title=Geology and geochemical evaluation of Taftan Volcano, Sistan and Baluchestan Province, southeast of Iran|journal=Chinese Journal of Geochemistry|date=26 November 2008|volume=27|issue=4|pages=356–369|doi=10.1007/s11631-008-0356-z|url=http://search.proquest.com/docview/204762376|accessdate=14 July 2016}} * {{Наведено списание|last1=Gansser|first1=Augusto|title=The Taftan Volcano (SE Iran)|url=https://archive.org/details/eclogae-geologicae-helvetiae_1971_64_2/page/n118|journal=Eclogae Geologicae Helvetiae|date=August 1971|volume=64|issue=2|pages=319–344|doi=10.5169/seals-163985}} * {{Наведено списание|last=Ghazban|first=Fereydoun|title=Geological and Geothermal Investigation of Mount Taftan, SE Iran|date=2002|journal=Geothermal Resources Council Transactions|volume=26|issue=''Geothermal Energy: The Baseload Renewable Resource''|pages=809–814|url=http://pubs.geothermal-library.org/lib/grc/1019704.pdf|isbn=0-934412-86-3|issn=0193-5933|access-date=9 August 2016|archive-date=2016-08-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20160814221532/http://pubs.geothermal-library.org/lib/grc/1019704.pdf|url-status=dead}} * {{Наведено списание|last1=Ghazban|first1=Fereydoun|title=Alteration and Geochemistry of Mount Taftan Geothermal Prospect Southeastern Iran|journal=Iranian International Journal of Science|date=2004|volume=5|issue=1|pages=43–62|url=http://irandanesh.febpco.com/FileEssay/mbo-87412-sh5-1-2004-mm5.pdf|accessdate=14 July 2016|archive-date=2016-09-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20160921084522/http://irandanesh.febpco.com/FileEssay/mbo-87412-sh5-1-2004-mm5.pdf|url-status=dead}} * {{Наведено списание|last1=Saadat|first1=Saeed|last2=Stern|first2=Charles R.|title=Petrochemistry and genesis of olivine basalts from small monogenetic parasitic cones of Bazman stratovolcano, Makran arc, southeastern Iran|journal=[[Lithos (journal)|Lithos]] |date=July 2011|volume=125|issue=1–2|pages=607–619|doi=10.1016/j.lithos.2011.03.014}} * {{Наведено списание|last1=Sadeghi|first1=Pouya|last2=Khatib|first2=Mohammad Mahdi|last3=Moridi|first3=Ali Asghar|last4=Bagheri|first4=Sasan|title=3D Mechanical modeling of faults planes based on stress fields: a case study of Saravan fault, SE Iran|journal=Modeling Earth Systems and Environment|date=21 November 2015|volume=1|issue=4|doi=10.1007/s40808-015-0046-x}} * {{Наведено списание|last1=Shakeri|first1=Ata|last2=Moore|first2=Farid|last3=Kompani-Zare|first3=Mazda|title=Geochemistry of the thermal springs of Mount Taftan, southeastern Iran|journal=Journal of Volcanology and Geothermal Research|date=December 2008|volume=178|issue=4|pages=829–836|doi=10.1016/j.jvolgeores.2008.05.001}} * {{Наведено списание|last1=Shakeri|first1=Ata|last2=Ghoreyshinia|first2=Sayedkazem|last3=Mehrabi|first3=Behzad|last4=Delavari|first4=Morteza|title=Rare earth elements geochemistry in springs from Taftan geothermal area SE Iran|journal=Journal of Volcanology and Geothermal Research|date=October 2015|volume=304|pages=49–61|doi=10.1016/j.jvolgeores.2015.07.023}} * {{Наведено списание|last1=Skrine|first1=C. P.|title=The Highlands of Persian Baluchistan|url=https://archive.org/details/sim_geographical-journal_1931-10_78_4/page/n10|journal=The Geographical Journal|date=October 1931|volume=78|issue=4|page=321|doi=10.2307/1784749}} == Надворешни врски == {{рвр-авто}} * [http://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=13223 "Kuh-e Taftan, Iran" on Peakbagger] [[Категорија:Стратовулкани]] [[Категорија:Планини во Иран]] [[Категорија:Вулкани во Иран]] [[Категорија:Триилјадници]] mhzxic85m72c7m3jgw4yno3fdfuxzl5 0 1210096 5649336 5428091 2026-10-24T08:50:28Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5649336 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за велосипедист | name = Тимо Розен | image = Rund um Köln 2016 114.jpg | caption = Розен на Трката околу Келн 2016 | fullname = Тимо Розен | nickname = | birth_date = {{birth date and age|1993|1|11|df=y}} | birth_place = [[Тилбург]], {{ХОЛ}} | height = 1,94 м | weight = 75 кг | currentteam = {{ct|TLJ}} | discipline = друмски велосипедизам | role = возач | ridertype = | amateuryears = 2013 | amateurteams = {{ct|RB3|2013}} ''(<small>стажант</small>)'' | proyears = 2014<br/>2015– | proteams = {{ct|RB3|2014}}<br/>{{ct|TLJ|2015}} | majorwins = | medaltemplates = | show-medals = | updated = 10 август 2020 }} '''Тимо Розен''' ({{langx|nl|Timo Roosen}}; р. {{роден|11|јануари|1993}}) — [[Холандија|холандски]] професионален [[друмски велосипедист]], кој вози за [[Светска турнеја на UCI|UCI World Tour]] екипата {{ct|TLJ}}.<ref>{{cite news|url=https://www.bianchi.com/team-jumbo-visma-2020-roster-presented-in-amsterdam/|title=Team Jumbo-Visma 2020 roster presented in Amsterdam|work=[[Бјанки]]|publisher=F.I.V. Edoardo Bianchi S.p.A.|date=20 December 2019|accessdate=2 January 2020}}</ref> Бил именуван во почетниот состав за [[Вуелта а Еспања 2015]]<ref name="Vuelta">{{нмс|url=http://www.cyclingfever.com/editie.html?detp=view&_ap=startlijst&editie_idd=MjYwNzQ=|title=Vuelta a España 2015|accessdate=21 август 2015|work=Cycling Fever|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112010048/http://www.cyclingfever.com/editie.html?detp=view&_ap=startlijst&editie_idd=MjYwNzQ=|archive-date=2020-11-12|url-status=dead}}</ref> и почетниот состав за [[Тур де Франс 2016]].<ref name="Startlist">{{нмс|url=http://www.procyclingstats.com/race.php?id=163736&c=3|title=2016 > 103rd Tour de France > Startlist |accessdate=30 јуни 2016|work=ProCyclingStats}}</ref> == Достигнувања == {{div col|colwidth=22em}} ;2011 : 1. Етапа 3 Синт-Мартинуспрејс Контих ;2013 : 1. Етапа 1 [[Тур де Берлин]] ;2014 : 1. [[Податотека:Jersey white.svg|20п]] Спринтерски пласман [[Стер ЗЛМ Тур]] : 2. Краен пласман Крајц Брајц ::1. [[Податотека:Jersey white.svg|20п]] Пласман за млад возач ::1. Етапа 3 : 5. [[Омлоп дер Кемпен]] : 6. Краен пласман [[Трка Олимпија]] : 10. Париз-Тур за млади ;2015 : 7. Ронде ван Зеланд ;2017 : 1. Етапа 2 [[Трка на Фјордовите]] : 1. Класик Такс Про ;2018 : 4. Национално друмско првенство : 4. [[Гран при Квебек 2018|ГП Квебек]] : 5. [[Гран при Монтреал 2018|ГП Монтреал]] : 6. Краен пласман [[Трка на Фјордовите]] : 7. Краен пласман [[Трка Дубаи]] ;2019 : 2. [[Фландриско првенство]] : 3. [[Класик Фамен Арден]] : 4. [[Бинше-Шиме-Бинше]] : 8. [[Гран при Квебек 2019|ГП Квебек]] {{div col end}} === Распоред на резултатите на големите трки === {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" | [[Голема трка (велосипедизам)|Голема трка]] ! scope="col" | 2015 ! scope="col" | 2016 ! scope="col" | 2017 ! scope="col" | 2018 ! scope="col" | 2019 |- style="text-align:center;" ! scope="row" | [[Податотека:Jersey pink.svg|20п]] '''[[Генерален пласман на Џиро д’Италија|Џиро]]''' |— |— |— |— |— |- style="text-align:center;" ! scope="row" | [[Податотека:Jersey yellow.svg|20п]] '''[[Генерален пласман на Тур де Франс|Тур]]''' |— |[[Тур де Франс 2016|111]] |[[Тур де Франс 2017|СО]] |[[Тур де Франс 2018|137]] |— |- style="text-align:center;" ! scope="row" | [[Податотека:Jersey red.svg|20п]] '''[[Генерален пласман на Вуелта а Еспања|Вуелта]]''' |[[Вуелта а Еспања 2015|95]] |— |— |— |— |} СО = се откажа; — = не учествувал == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Timo Roosen}} * {{Cycling archives}} * {{CQ ranking}} * {{ProCyclingStats}} {{Возачи во ЛотоНЛ-Џамбо}} {{Холандија-велосипедист-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Росен, Тимо}} [[Категорија:Родени во 1993 година]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Холандски велосипедисти]] s14gbsy8f39e16l3bl0zmgsqdzp604u 0 1216218 5649273 4978137 2026-10-23T22:15:47Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5649273 wikitext text/x-wiki [[Податотека:EtnoSeloStanisicCrkva.jpg|мини|Црква во селото]] '''Етно село "Станишиќи"''' е етно село во близина на [[Бијељина]], на патот Павловица, на три километри од градот. Сопственикот и творецот на комплексот е Борислав Станишиќ. == Објекти на комплексот == [[Податотека:EtnoSeloStanisicRestoran.jpg|десно|мини|Ресторан до водата]] Комплексот е изграден во март 2003 година.<ref name="enjoybosnia">{{Наведена мрежна страница |url=http://www.enjoybosnia.com/page.php?id=38 |title=Босна |accessdate=2019-01-27 |archive-date=2008-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080423000726/http://www.enjoybosnia.com/page.php?id=38 |url-status=dead }}</ref> Првично, тоа се состоело од [[вештачко езеро]], ресторани и потоци,<ref name="enjoybosnia"/> но се прошири со текот на времето и сега содржи два функционални ''бунари'', камен бунар, килибар и друго езеро. Исто така, постојат локални специјалитетни [[ресторан]]и приготвени во традиционалните камини каде брашно мелници се служи во два водопади,<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.etno-selo.com/selo.htm |title=Официјална презентација, „Село“ |accessdate=2019-01-27 |archive-date=2012-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120517185034/http://www.etno-selo.com/selo.htm |url-status=dead }}</ref> како и јадења на модерна кујна. Влезот во комплексот е бесплатен. [[Податотека:EtnoSeloStanisicCrkva.jpg|десно|мини| Манастирот на таткото на Свети Никола]] Во комплексот се наоѓа и манастирот на таткото на Свети Никола. Дел на моштите на [[Свети Никола|светиот отец Никола]] и цар [[Стефан Урош V|Урош]] биле поставени на престолот.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.etno-selo.com/duhovni%20dio.htm |title=Званична презентација, „Духовни дио“ |accessdate=2019-01-27 |archive-date=2007-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071014012124/http://www.etno-selo.com/duhovni%20dio.htm |url-status=dead }}</ref> Во манастирот се одржуваат бројни крштевки и свадби. Еден етолошки содржи неколку стари автентични дрвени динарскиот тип пренесува од различни локации на поранешна [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|Југославија]]. Постојат два апартмани и три соби со бањи за приватно сместување во колибите. Во нив, како и во другите згради, има стар мебел, дрвени лажици, опрема за ширење на млеко, стари лулки и теписи. Во етно село Станишиќи живеат бројни лебеди и патки, а во близина има мали штали, каде што е овозможено школо за јавање. За целите на училиште за јавање за деца, постојат три [[Пони|пони коњчиња]] во шталата. == Манастирот на таткото на Свети Никола == Во етно-селото ''Станишиќи'' има дрвена куќа од 1933 година во која се продава уникатен дрвен мебел (ковчези, столици, маси), стари алатки и други сувенири. == Спорт == Станишиќи е седиште на фудбалскиот клуб Звездажа Бргула. == Галерија == <gallery> Податотека:EtnoSeloStanisicRestorani.jpg|Камен мост Податотека:EtnoSeloStanisic.jpg|Ресторани и бунгалови околу езерото Податотека:EtnoSeloStanisicVodenica.jpg|Во внатрешноста на воденицата Податотека:EtnoSeloStanisicKucicaZaPtice.jpg|Куќичка за птици Податотека:EtnoSeloStanisicCrkva2.jpg|Манастирот на таткото на Свети Никола Податотека:EtnoSeloStanisicKrcma.jpg|Фати </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Stanišići (ethno village)}} * [https://web.archive.org/web/20190123015854/http://www.etno-selo.com/ Официјална презентација] [[Категорија:Знаменитости]] [[Категорија:Република Српска]] si9vkj07d6crfr46h2lipmgf4msxzci 0 1221138 5649267 5597256 2026-10-23T20:47:27Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5649267 wikitext text/x-wiki {{Историја на Романија}} '''Средновековна Романија''' — историја на [[Романија]] во текот на [[Среден век|средниот век]]. Средновековната историја на Романија започнува со повлекувањето на [[Монголци]]те, последното население што мигрирало поради напади и освојување на територијата на денешна [[Романија]] во [[Монголска инвазија на Европа|1241/1242 година]]. Трите територии кои денеска ја сочинуваат Романија ([[Влашка]], [[Молдавија]] и [[Трансилванија]]) биле обединети во времето на [[Михаил Храбриот]] (1593 — 1601). Во поголемиот дел од овој период, [[Банат]], [[Кришана]], [[Мармарош]] и [[Трансилванија]] — денес региони во Романија западно од [[Карпати]]те, биле дел од [[Кралство Унгарија]]. Тие биле поделени во неколку видови административни единици, како окрузи или места. На чело на секој регион се наоѓал кралски официјален претставник наречен војвода. Во кралството, романските селани, како православни, биле ослободени од десетокот, црковен данок што требало да го плаќаат сите римокатолички христијани. Сепак, романските благородници полека ја изгубиле способноста да учествуваат во политичкиот живот, бидејќи монарсите од [[14 век|XIV век]] воделе погрешна политика. Нивната позиција станала уште полоша по [[1437]] година, кога била формирана таканаречената [[Унија на три нации]], сојуз на унгарските благородници, [[Секели]] и [[Саксонци]], со цел да го уништат Трансилваниското востание. Влашка, првата независна средновековна држава помеѓу [[Карпати]]те и долниот дел на [[Дунав]] била создадена кога [[Басараб I]] (1310 — 1352) ја прекинал [[Сизеренство|сизаренството]] на [[Крал на Унгарија|унгарскиот крал]] со неговата победа во [[Битка кај Посада|Битката кај Посада]] во [[1330]] година. Независноста на Молдавија, на исток од Карпатите, го постигнал [[Богдан I]] (1359 — 1365), благородник од Мармарош, кој го предводел револтот против поранешниот владетел кој бил назначен од унгарскиот монарх. Меѓутоа, независноста на двете кнежевства била ретко безбедна, а вазалството кон повеќе држави станало важен аспект на нивната дипломатија. Иако Влашка оддала почит на [[Отоманското Царство]] во [[1417]] година и Молдавија во [[1456]] година, нивните два средновековни монарси, [[Мирче Стариот]] од Влашка (1386 — 1418) и [[Стефан III (Молдавија)|Стефан III]] од Молдавија (1457 — 1504) спровеле успешни воени операции против [[Османлии|Отоманските Турци]]. Трговијата на двете кнежевства со другите делови на [[Европа]] започнала да се намалува по последните децении на [[15 век|XV век]]. Пред тоа, продажбата на кожи, жито, мед и восок на [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]], Венеција и Полска, како и увозот на свила, оружје и други произведени стоки од овие области, биле широко распространети, но до крајот на XVI век [[Отоманското Царство]] станало главен пазар за романските производи. Трансилванија, заедно со соседните земји, добила статус на автономна држава под османлиски владетел откако централните територии на Кралство Унгарија биле припоени од страна на [[Османлии]]те во [[1541]] година. Падот на царството, исто така, им ја одзело власта на Влашка и Молдавија на нивниот главен сојузник во борбата против [[Отоманското Царство]]. Во [[1594]] година, Михаил Храбриот се приклучил на анти-отоманската алијанса иницирана од папата [[папа Климент VIII|Климент VIII]]. По низата победи над Османлиите, тој се сврте кон Трансилванија и Молдавија, каде владееле прополски и проосманлиски кнезови. Тој ја нападнал и окупирал Трансилванија во [[1599]] година и Молдавија во [[1600]] година. Иако сојузот на трите земји се распаднал четири месеци подоцна, тој служел како идеал за подоцнежните генерации кои работеле за обединување на териториите што сега ја формираат [[Романија]]. == Ран среден век == На крајот на [[8 век|VIII век]], воспоставувањето на [[Хазари|Хазарскиот Каганат]] северно од [[Кавказ (планински венец)|Кавказските Планини]] создало пречка на патот на номадските луѓе кои се движеле кон запад<ref name='Treptow 1997 52'>Treptow ''et al.'' 1997, p. 52.</ref><ref>Spinei 2009, pp. 47–49.</ref>. Во наредниот период месното население на Карпатско-Дунавското подрачје профитирало од мирната политичка клима и унитарната материјална култура, наречена [[Дриду]], која се развила во регионот<ref name='Spinei 50'>Spinei 2009, p. 50.</ref>{{sfn|Sălăgean|2005|p=135}}. Наодите од населбите Дриду ја потврдуваат улогата на земјоделството во нивната економија<ref>Spinei 2009, p. 223.</ref>. [[Image:Rivers Romania.png|thumb|right|200px|alt=Map of rivers in Romania|Карпатите и главните реки во денешна Романија]] Во [[9 век|IX век]] започнале преселби во [[Хазари|Хазарскиот Каганат]]<ref name='Treptow 1997 52'/><ref name='Spinei 50'/><ref>Klepper 2002, p. 44.</ref>. Еден од предметните народи, [[Унгарци]]те ја напуштиле својата територија и се населиле во регионот меѓу реките [[Дон (река)|Дон]] и [[Днестар]]<ref name='Treptow 1997 52'/>{{sfn|Sălăgean|2005|p=145}}. Тие ги напуштиле степите и ги преминале [[Карпати]]те околу 896{{sfn|Sălăgean|2005|p=145}}. Според ''[[Унгарска хроника]]'', во времето на унгарската инвазија [[Трансилванија]] била населена од [[Романци]] и [[Словени]] и била под водство на [[Гелу]], додека [[Кришана]] била населена од неколку народи, меѓу нив [[Секели]]те{{sfn|Sălăgean|2005|pp=140-141}}. Дали авторот на ''[[Унгарска хроника]]'' имал какви било сознанија за реалните услови на крајот на IX и [[10 век|X век]], останува да се дискутира од страна на историчарите<ref>Spinei 2009, p. 75.</ref>{{sfn|Kristó|2003|p=32}}. Во [[953]], Ѓула, вториот водач во ранг на [[Унгарски племиња|унгарската племенска федерација]], го прифатил [[христијанство]]то во [[Цариград]]{{sfn|Sălăgean|2005|p=147}}{{sfn|Engel|2001|pp=20., 24.}}. Околу тоа време, според византискиот цар [[Константин VII Порфирогенит|Константин VII]], Унгарците го контролирале регионот на границата на модерната Романија и Унгарија по реките [[Тимиш]], [[Муреш]], Криш, Тиса и Тутис{{sfn|Kristó|2003|p=65}}. Во [[1003]] година, како што раскажуваат ''Хрониките од Хилдесхајм'', [[Стефан I (Унгарија)|Стефан I]], првиот крунисан монарх на Унгарија (околу 1000 — 1038), „''водеше војска против неговиот мајкански чичко, кралот Ѓула и ја окупира земјата на Ѓула''{{sfn|Kristó|2003|p=66}}{{sfn|Sălăgean|2005|pp=148, 150}}“ Стефан давал привилегии на [[Римокатоличка црква|Римокатоличката црква]], на пример, со наредување на општото наметнување на десетокот врз населението<ref>Sedlar 1994, p. 164.</ref>{{sfn|Engel|2001|p=44.}}. Погребувањето на повеќето локални претхристијански гробишта, на пример во [[Хунедоара]], престанало по околу 1100 година{{sfn|Curta|2006|p=250}}. Стефан, исто така, го поделил неговото царство, вклучувајќи ги и териториите на денешна Романија, на окрузи, односно административни единици околу кралските тврдини, каде со секоја управувал кралски официјален претставник наречен војвода<ref name='Sedlar 275'>Sedlar 1994, p. 275.</ref>. Со текот на времето, војводствата, кои за првпат биле забележани во документ во [[1176]] година, станале престолнини на војводствата низ цела Трансилванија со мала зависност од кралот {{sfn|Curta|2006|p=355}}{{sfn|Kristó|2003|p=98}}. За разлика од Трансилванија, војводствата во [[Банат]] и [[Кришана]] останале во директен контакт со кралот кој ги именувал и ги заменувал по своја сопствена волја{{sfn|Kristó|2003|p=98}}. Од крајот на [[9 век|IX век]], [[Печенци]]те ги контролирале териториите на исток и југ од Карпатите{{sfn|Sălăgean|2005|p=153}}{{sfn|Curta|2006|p=181}}. Според ''Сагата на Ејмунд'', тие се бореле заедно со Блукумените во [[Киевска Рус]] во 1010-тите<ref>Spinei 2006, pp. 103–105.</ref>. [[Печенци]]те биле протерани од нивните територии од страна на [[Кумани]]те меѓу 1064 и 1078<ref>Klepper 2005, p. 46.</ref>{{sfn|Curta|2006|pp=306-307}}. Подоцнежна варијанта на најстарата турска хроника, ''[[Книга на Деде Коркут]]'', раскажува дека Куманите поразиле многу народи, вклучувајќи ги и Романците{{sfn|Curta|2006|p=306}}. Некои од Печенците избегале во [[Кралство Унгарија|Кралството Унгарија]] каде што биле задолжени да ги чуваат граничните области, на пример, во [[Трансилванија]].<ref>Sedlar 1994, p. 11.</ref>. Населените во [[11 век|XI век]] во Трансилванија се одликуваат со мали колиби со керамички склопови обележани со глинени котли{{sfn|Curta|2006|p=251}}{{sfn|Kristó|2003|p=112}}. Зголемениот број на откритија на монети сугерира дека провинцијата доживеала економски раст кон крајот на [[11 век|XI век]]{{sfn|Curta|2006|p=251}}. Првиот документ кој се однесува на провинцијата е ''Кралската повелба од 1075'' која се однесува на даноците на сол што се наплаќаат во [[Турда]]{{sfn|Curta|2006|p=251}}. Најраниот рудник за благородни метали во средновековната Трансилванија, рудникот за сребро во [[Родна]] за првпат се споменува во [[1235]] година{{sfn|Kristó|2003|p=171}}. Во XII и XIII век ''хоспиталите'' пристигнале во [[Трансилванија]] од [[Германија]] и од регионите кои зборуваат француски на реката [[Рајна]], кои со текот на времето станале колективно познати како [[Саксонци]]<ref>Treptow ''et al.'' 1997, pp. 62–63.</ref>{{sfn|Curta|2006|p=352}}. Во [[1224]] година, унгарскиот крал [[Андреј II (Унгарија)|Андреј II]] (1205 — 1235) им доделил посебни слободи на Саксонците кои се населиле во јужна [[Трансилванија]]{{sfn|Sălăgean|2005|p=163}}. На пример, тие биле овластени да ги изберат своите локални водачи. Единствено владетелот на целата заедница бил назначуван од кралот{{sfn|Sălăgean|2005|p=164}}. Тие, исто така, добиле право да ја користат „''шумата на Романците и Печенците''“{{sfn|Sălăgean|2005|p=164}}. Првите упатувања на винарството во Трансилванија се поврзани со лозјата во [[Крикау]], [[Иѓиу]] и Ромос{{sfn|Kristó|2003|p=171}}. [[Image:Kerz - ehemalige Zisterzienserabtei.jpg|thumb|left|200px|alt=Урнатините на манастирот Карца|Урнатините на манастирот Карца]] Како резултат на саксонската имиграција, слободните воини кои зборувале на [[унгарски јазик]], кои ги обработуваат комуналните земји, биле префрлени на југоисточниот дел на покраината{{sfn|Sălăgean|2005|pp=164-165}}<ref>Treptow, Popa 1996, p. 194.</ref><ref>Sedlar 1994, pp. 92–93.</ref>{{sfn|Engel|2001|p=116}}. Од [[13 век|XIII век]], тие биле управувани независно од војводата од страна на кралски функционер{{sfn|Engel|2001|p=115}}. Покрај Саксонците, исто и [[Цистерцити]]те добиле можност за проширување во Трансилванија{{sfn|Curta|2006|p=354}}, а нивната опатија се наоѓала во [[Карца]]{{sfn|Curta|2006|p=354}}{{sfn|Makkai|1994|p=189}}. По поразот на Куманите од страна на Монголците на реката Калка во 1223 година, некои началници на западните племиња го прифатиле авторитетот на унгарскиот крал<ref>Sedlar 1994, p. 211.</ref>{{sfn|Makkai|1994|p=193}}. Нивното преобраќање довело до создавање на Римокатоличка епархија на Куманија на исток од Карпатите<ref>Spinei 2006, p. 154.</ref>. Сепак, православното романско население на територијата ги примило светите тајни по грчкиот обред, според Папската була од 1234 година{{sfn|Makkai|1994|p=193}} <ref>Spinei 2006, pp. 154–155.</ref>. Во [[1233]] [[Олтенија]] била организирана во воена гранична зона на Кралство Унгарија, наречена [[Северинска бановина]]{{sfn|Makkai|1994|p=193}} {{sfn|Sălăgean|2005|p=175}}. Проширувањето низ Карпатите било запрено од инвазијата на Монголците, која траела од 31 март 1241 до април 1242 година{{sfn|Curta|2006|p=414}}{{sfn|Sălăgean|2005|p=174}}. Тоа претставувало главен слив во средновековната историја на регионот: иако бројот на жртви е оспорен, дури и најблагодните проценки не одат под 15 проценти од вкупното население{{sfn|Curta|2006|p=413}}{{sfn|Engel|2001|p=102}}. == Развиен среден век (1242 — 1396) == === Надворешни карпатски региони === По повлекувањето од [[Кралство Унгарија]], монголските сили се повлекле кон [[Сарај (град)|Сарај]] на реката [[Волга]], каде што нивниот водач, [[Бату-хан]], го основал својот главен град<ref>Sedlar 1994, p. 214.</ref>. Оттогаш, степите меѓу реките [[Днепар]] и [[Дунав]] биле под влијание на монголите на Волга, познати како [[Златна Орда]]{{sfn|Curta|2006|p=413}}<ref>Sedlar 1994, p. 215.</ref><ref>Vásáry 2005, p. 69.</ref>. Од 1260-тите, роднината на Бату, [[Ногај-хан]] се населил во [[Исакча]] во Долен Дунав и станал апсолутен господар на соседните региони{{sfn|Curta|2006|p=414}}<ref>Vásáry 2005, pp. 71–72.</ref>. Тој станал независен од [[Златна Орда]] околу [[1280]] година, но бил убиен во битка во [[1299]] година{{sfn|Fine|1994|p=227}}<ref>Vásáry 2005, pp. 91–92., 161.</ref>. До средината на [[14 век|XIV век]], западните монголски територии станале предмет на чести полски и унгарски воени офанзиви{{sfn|Sălăgean|2005|pp=199-200}}. Големиот кнез [[Алгирдас]] од Литванија продрел подалеку на териториите контролирани од Златната орда од која било досега направена европска армија<ref name='Sedlar 380'>Sedlar 1994, p. 380.</ref>. Тој доживеал голема победа над обединетите монголски војници на реката Днепар во близина на Црното Море во [[1363]] година<ref name='Sedlar 380'/><ref name='Vásáry 164'>Vásáry 2005, p. 164.</ref>. === Внатрешни карпатски региони === [[Податотека:Turla Biserica Sfântul Nicolae din Densuș.jpg|thumb|right|190px|alt=Кулата на црквата и снежни планини во далечина|Црквата Денсуш]] [[Податотека:Oligarchs in the Kingdom of Hungary.png|thumb|right|190px|alt=Мапа на која се прикажани провинциите на десетина олигарси|Териториите на [[Ладислав III Кан]] и други олигарси во Кралството Унгарија во почетокот на XIV век]] [[Податотека:Fortificatie Deva.JPG|thumb|right|190px|alt=Тврдина во Дева|Тврдината на Ладислав Кан во Дева]] [[Image:AşezareaSaşilorTransilvania.PNG|thumb|right|190px|alt=Карта на трансилвански саксонски места|Саксонските седишта во Трансилванија]] [[Трансилванија]] двапати била нападната од монголските сили во текот на една година, почувствувајќи ги последиците од инвазијата на 1241/1242 повеќе од две децении. Административните центри на покраината, како што се [[Алба Јулија]] и [[Четата де Балта]], биле уништени. Поради тешката [[депопулација]], започнал процес на организирана колонизација која траела неколку децении. На пример, новиот бран колонизација резултирало со воспоставување на саксонските седишта на [[Сегешвар]] и [[Медијаш]]; а господарот на [[Општина Илија|Илија]] примил, во [[1292]], кралска дозвола да ги насели Романците во земјите што ги поседувал. Бидејќи само замоци изградени од камен и ѕидни градови биле во можност да се спротивстават на монголските напади, по повлекувањето на Монголците, кралевите ги поттикнувале сопствениците на земјиштето и граѓаните да изградат камени тврдини<ref>Sedlar 1994, p. 118.</ref>. Новите камени тврдини биле изградени, на пример, во [[Кодлеја]], [[Риметеа]] и [[Унгураш]]{{sfn|Sălăgean|2005|p=206}}{{sfn|Kristó|2003|pp=160-161}}. Процесот на урбанизација се одликувал со доминација на саксонските градови: од осумте градови во [[Трансилванија]] само [[Алба Јулија]] и [[Деж]] биле сместени во окрузите{{sfn|Kristó|2003|pp=187-188}}. Повелбата што се однесува на кафеаните, пекарниците и бањите во [[Родна]] го докажува градскиот начин на живот на своите жители{{sfn|Kristó|2003|p=178}}. Солта сѐ уште била најважниот дел од трговијата во овој период, но тргувањето со волови, слугинки и вино е исто така документирано во кралските повелби{{sfn|Kristó|2003|pp=160, 176}}. Во [[1257]] година, [[Бела IV]] (1235 — 1270) го назначил својот најстар син, идниот [[Стефан V (Унгарија)|Стефан V]] (1270 — 1272), да управува со териториите на кралството на исток од Дунав{{sfn|Kristó|2003|p=162}}. Тука помладиот крал му отстапил значаен дел од неговите кралски домени на благородници{{sfn|Sălăgean|2005|p=177}}. Првите години од владеењето на [[Ладислав IV (Унгарија)|Ладислав IV]] (1272 — 1290) се одликувале со граѓански војни низ целото кралство<ref>Sedlar 1994, p. 287.</ref>{{sfn|Engel|2001|p=108}}. Во [[Трансилванија]], Саксонците се вклучиле во локален конфликт со епископот, ја освоиле [[Алба Јулија]] и ја запалиле катедралата{{sfn|Engel|2001|p=108}}. Серијата војни продолжила во [[1285]] година со втора монголска инвазија. За време на својата почетна етапа, Секелите, Романците и Саксоните успешно го блокирале пристапот на Монголците, а подоцна организирале и серија засолништа поради паника меѓу повлекувачките напаѓачи{{sfn|Sălăgean|2005|p=180}}. Во тоа време, воената улога на Романците се проширила од нивната првична задача да ги бранат границите на кралството{{sfn|Sălăgean|2005|p=187}}. Тие учествувале во неколку воени походи, на пример против [[Бохемија]] во [[1260]] и против [[Австрија]] во [[1291]]{{sfn|Sălăgean|2005|p=187}}{{sfn|Kristó|2003|p=143}}. Нивната економска улога станала исто така признаена, поради нивните пастирски активности поврзани со производство на ткаенини на саксонските населби{{sfn|Engel|2001|p=119}}. За монарсите, тие плаќале посебен данок кај овците{{sfn|Sălăgean|2005|p=187}}. [[Андреј III (Унгарија)|Андреј III]] (1290 — 1301) дури и наредил, во [[1293]] година сите Романци кои биле разрешени без кралско одобрение на благородните домени да се вратат кон кралскиот имот на Армени{{sfn|Kristó|2003|p=143}}{{sfn|Makkai|1994|p=198}}. Во последните децении на [[13 век|XIII век]] било основано''congregatio generalis'' (општо собрание) од монарсите или нивните претставници, станувајќи важен орган на судскиот систем{{sfn|Kristó|2003|p=220}}. На пример, генералното собрание било свикано во 1279 година од Ладислав IV за седум окрузи — меѓу нив Бихор, Красна, Сатар и Заран на територијата што сега е Романија — завршило со осудување на деспотичен човек до смрт{{sfn|Kristó|2003|pp=220-221}}. Првата повелба која се однесувала на генералното собрание на трансилванските земји била запишана во [[1288]] година{{sfn|Sălăgean|2005|p=181}}{{sfn|Pop|1999|p=53}}. Генералното собрание на трансилванските благородници, Саксонци, Секели и Романци било лично свикано од монархот во [[1291]] година{{sfn|Sălăgean|2005|p=183}}. Кога [[Андреј III (Унгарија)|Андреј III]] умрел во [[1301]], целото кралство било во рацете на десетици моќни благородници{{sfn|Makkai|1994|p=204}}. Меѓу нив, [[Роланд Борса]] владеел со [[Кришана]], Теодор Вејти се здобил со превласт во [[Банат]], а Ладислав Кан со Трансилванија{{sfn|Engel|2001|p=126}}<ref name='Vásáry 149'>Vásáry 2005, p. 149.</ref>. Неговата власт била признаена и од Саксонците и од Секелите{{sfn|Sălăgean|2005|pp=185-186}}. Тој дури презел и царски задачи, како што е преземање на земјиштето кое нема право на сопственици. По [[1310]], тој го признал [[Карло Роберт]] (1301 — 1342) како негов суверен крал, но всушност продолжил да владее самостојно{{sfn|Sălăgean|2005|pp=185-187}}{{sfn|Pop|1999|p=50}}. Кралот што го пренел своето живеалиште во [[Темишвар]] во [[1315]] година, можел да го зајакне само својот авторитет по долга низа конфронтации{{sfn|Kristó|2003|p=231}}{{sfn|Engel|2001|p=131}}{{sfn|Sălăgean|2005|p=188}}. На пример, Чичеу, последното упориште на синовите на Ладислав Кан се предаде во [[1321]] година<ref name='Vásáry 149'/>{{sfn|Makkai|1994|p=205}}. По победата на кралот, еден од неговите лојални приврзаници, Томас Сечењ, бил назначен за војвода, кој го потиснал бунтот на Саксонија во [[1324]] година{{sfn|Makkai|1994|p=205}}{{sfn|Sălăgean|2005|p=189}}{{sfn|Engel|2001|p=144}}. Во тоа време, автономната саксонска покраина била поделена на седишта, секоја од кои управувал судија назначен од кралот<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mek.niif.hu/03400/03407/html/80.html|publisher=mek.niif.hu (Magyar Elektronikus Könyvtár)|title=Saxon Towns and Political Unity|work=History of Transylvania, Volume I: From the Beginnings to 1606 – Transylvania in the Medieval Hungarian Kingdom|year=2001|author=László Makkai|accessdate=2010-11-01|archive-date=2011-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811070600/http://mek.niif.hu/03400/03407/html/80.html|url-status=dead}}</ref>. Поради благодарност за услугите на трансилванските благородници во уништувањето на револтот, Карло ги поништил даноците кои тие дотогаш ги плаќале на војводите{{sfn|Makkai|1994|p=205}}{{sfn|Kristó|2003|p=235}}. Во овој период, еден од главните иницијативи за растот на трансилванските градови била трговијата со Влашка и Молдавија{{sfn|Makkai|1994|p=233}}. На пример, [[Брашов]] добил право во [[1369]] година во однос на трговијата со ткаенини од Полска или од Германија<ref name='Sedlar 356'>Sedlar 1994, p. 356.</ref>. Потоа, странските трговци морале да ја продадат својата најбарана стока, облека за трговците на Брашов, кои ја препродавале во [[Влашка]], во замена за животни, памук, восок и мед{{sfn|Makkai|1994|p=233}}<ref name='Sedlar 356'/>. Во [[14 век|XIV век]], името ''област'' било генерализирано за облиците на територијалните организации на Романците, но само неколку од нив, на пример, [[Берег (комитат)|Берег]] (сега во Унгарија и Украина) постигнала официјално признавање{{sfn|Makkai|1994|p=198}}{{sfn|Pop|2005|p=234}}. [[Марамуреш]], каде што Романците првпат биле спомнати во [[1326]], бил единствениот округ што се трансформирал околу [[1380]] година во округот{{sfn|Pop|1999|p=55}}{{sfn|Engel|2001|p=270}}{{sfn|Makkai|1994|p=219}}. [[Лајош I Анжујски]] (1342 — 1382) издал кралски декрет во [[1366]] година, кој пропишува цврсти судски мерки против „''злосторниците на секоја нација, особено Романците''“{{sfn|Pop|2005|pp=219-220., 258}}. Декретот на Лајош I исто така го регулирал правниот статус на кнезовите, локалните водачи на Романците, преку воспоставување на разлика меѓу кнезовите доведени до нивните земји со царски чин чие сведочење на суд тежело како оној на благородниците и други чии докази се сметале за помали{{sfn|Makkai|1994|p=215}}<ref>Sedlar 1994, p. 64.</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.stm.unipi.it/Clioh/tabs/libri/9/08-Pop_111-124.pdf|publisher=www.stm.unipi.it (Università di Pisa, Dipartimento di Storia)|title=Nations and Denominations in Transylvania (13th-16th&nbsp;Century)|work=Tolerance and Intolerance in Historical Perspective|year=2003|author=Pop, Ioan-Aurel|accessdate=2011-01-19|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110718141520/http://www.stm.unipi.it/Clioh/tabs/libri/9/08-Pop_111-124.pdf|archivedate=2011-07-18|df=}}</ref>. Според кралскиот декрет од [[1428]] година, Лајош, исто така, наредил само католиците да добијат земјиште во округот Себеш во округот Тамиш. Како резултат на официјалниот притисок, многу романски благородници го прифатиле католицизмот<ref name="Treptow, Bolovan 1997, p. 77">Treptow ''et al.'' 1997, p. 77.</ref>. На пример, членовите на моќното семејство Дргаош го прифатиле католицизмот во XV век{{sfn|Makkai|1994|pp=218-220}}{{sfn|Pop|2005|pp=239-240}}. [[Османлии]]те првпат ја нападнале [[Трансилванија]] во 1394 година{{sfn|Engel|2001|p=203}}. Кралот Сигизмунд (1387 — 1437) организирал крстоносна војна против нив, но [[Битка кај Никопол|Битката кај Никопол]] ([[Бугарија]]) завршила со катастрофа за христијанските сили во [[1396]] година{{sfn|Fine|1994|p=424}}<ref name="Treptow, Popa 1996, p. 148">Treptow, Popa 1996, p. 148.</ref>. === Основање на Влашка === Според повелбата издадена од [[Бела IV]] за [[Болничари|Витезните Болничари]] во [[1247]], во тоа време постоеле најмалку четири политички единици во областа јужно од Карпатите{{sfn|Curta|2006|p=407}}{{sfn|Sălăgean|2005|p=190}}. Две од нив, на кнезот Јован и Фарча им биле доделени на витезите, но на териториите на кои владееле Литовој и Сенеслав им биле оставени на Романците{{sfn|Sălăgean|2005|p=190}}{{sfn|Georgescu|1991|p=16}}<ref>Vásáry 2005, pp. 146–147.</ref>. Во 1270-тите, Литовеј ја проширил својата територија и престанал да му оддава почит на царот, но неговата војска била поразена од страна на кралските сили, а тој бил убиен во битката<ref name="Treptow, Bolovan 1997, p. 65">Treptow ''et al.'' 1997, p. 65.</ref>{{sfn|Sălăgean|2005|p=191}}. [[Image:Viennese Illuminated Chronicle Posada.jpg|right|thumb|200px|alt=Битка кај Посада|Битката кај Посада]] Романската историска традиција ги поврзува темелите на Влашка со [[Раду Негру]], кој околу 1290 ги преминал Карпатите од Трансилванија придружен со „''Романци, паписти, саксонци и сите видови луѓе''“<ref name="Treptow, Bolovan 1997, p. 65"/>{{sfn|Sălăgean|2005|p=191}}{{sfn|Pop|1999|p=45}}<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bmb-on-line.ro/biblioteca/135/149/normala/P5.html|publisher=www.bmb-on-line.ro|title=Istoria Ţării Rumîneşti de cînd au descălecat pravoslavnicii creştini (History of Wallachia from the time when the Orthodox Christians dismounted there)|work=Letopiseţul Cantacuzinesc|date=|author=Stoica Ludescu (?)|accessdate=2010-11-01|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110727025121/http://www.bmb-on-line.ro/biblioteca/135/149/normala/P5.html|archivedate=2011-07-27|df=}}</ref>. Првиот владетел на Влашка запишан во современи извори бил [[Басараб I]] кој добил меѓународно признание за независноста на кнежевството со неговата победа над [[Карло Роберт]] во [[битка кај Посада|Битката кај Посада]] на [[12 ноември]] [[1330]] година<ref name="Treptow, Bolovan 1997, p. 65"/><ref>Klepper 2002, p. 52.</ref>. Кнезовите биле избирани од неговите потомци — било легитимни, или не — со собрание на бојарите до [[16 век|XVI век]].<ref name='Sedlar 32'>Sedlar 1994, p. 32.</ref><ref>Treptow, Popa 1996, p. 39.</ref> Бојарите, припадници на старото благородништво, ја формирале најважната општествена група во кнежевството<ref>Treptow ''et al.'' 1997, p. 76.</ref>. Најголемиот дел од населението било формирано од селани кои биле нарекувани по неколку имиња, како што се ''вечини'' (соседи) или ''румани'' (романци), според средновековни документи<ref name="Treptow, Bolovan 1997, p. 77"/>{{sfn|Pop|2005|p=222}}. Во овој период, животните, особено овците, останале главна точка на извозот, но од влашката равнина биле транспортирани големи количества жито{{sfn|Pop|2005|p=214}}. Основата на исхраната на селаните била формирана со просо што се јадело како каша, додека бојарите исто така користеле пченица{{sfn|Georgescu|1991|p=22}}. Православниот митрополит бил признаен од страна на [[Цариградски патријарх|Цариградскиот патријарх]] во [[1359]] година{{sfn|Pop|2005|p=236}}. Влашка издаала своја валута под [[Владислав I (Влашка)|Владислав I]] (1364 — 1377){{sfn|Pop|2005|p=249}}. Најраните пишани информации за [[Цигани]]те во модерна Романија, дело издадено од [[Дан I]] (1383 — 1386) се однесува на донација на Владислав I на Ромите во манастирот Водица{{sfn|Achim|2004|p=13}}. Подоцна, сите важни манастири и бојари поседувале ромски робови{{sfn|Achim|2004|p=14}}<ref>Treptow, Popa 1996, p. 104.</ref>. [[Отоманци]]те првпат влегле во Влашка во [[1395]] година<ref name='Treptow 1997 99'>Treptow ''et al.'' 1997, p. 99.</ref>. Иако напаѓачките војници биле [[Битка кај Ровине|поразени некаде кај Ровине]], хаосот создаден од заканата од напади му дозволи на група бојари да го стават на власт Влад I (1395 — 1397) на престолот<ref name='Treptow 1997 99'/>{{sfn|Pop|2005|p=254}}. Така, [[Мирче I Стариот]] бил принуден да се засолни во Трансилванија, каде што се согласил да биде вазал на Унгарија{{sfn|Engel|2001|p=203}}<ref>Treptow, Popa 1996, p. 176.</ref>. Тој бил вратен на престолот и учествувал во катастрофалната крстоносна војна кај Никопол во организација на Сигизмунд I{{sfn|Engel|2001|p=203}}<ref name="Treptow, Popa 1996, p. 148"/>{{sfn|Pop|2005|p=254}}. === Основање на Молдавија=== По [[1241]] територијата меѓу Источни Карпати и Днестар била контролирана од [[Златна Орда]]{{sfn|Georgescu|1991|p=17}}{{sfn|Brezianu|Spânu|2007|p=xxiv}}. Сепак, современиот изворна Томас Тускус за конфликтот на Романците со Русите во 1277 година сугерира дека романските политички ентитети постоеле во северна Молдавија во тоа време{{sfn|Georgescu|1991|p=17}}<ref name='Treptow 1997 69'>Treptow ''et al.'' 1997, p. 69.</ref>. Во [[1345]] Андреј Лацковиќ, повел армија над Карпатите и го окупирал овој регион каде што граничната покраина била организирана од страна на Лајош I{{sfn|Brezianu|Spânu|2007|p=xxiv}} {{sfn|Engel|2001|p=166}}{{sfn|Georgescu|1991|p=17-18}}. [[Податотека:Ceatatea Neamtului 01.JPG|thumb|left|200px|alt=Neamţ Citadel|Тврдината во Њамц]] Романската историска традиција ги поврзува темелите на Молдавија со Драгош, романски војвода од Мармарош. Иако Драгош бил наследен од неговиот син, Сас, неговата линија не траела долго<ref>Treptow, Popa 1996, p. 88.</ref>{{sfn|Georgescu|1991|p=18}}<ref>Treptow, Popa 1996, p. li.</ref>. Неговите потомци наскоро биле протерани од страна на Богдан, поранешен војвода од Мармарош кој избегал во Молдавија и се придружил со локалните бојари во револт<ref>Vásáry 2005, p. 156.</ref>{{sfn|Pop|1999|pp=48-49}}<ref>Treptow ''et al.'' 1997, p. 72.</ref>. Во Молдавија, земјоделството и одгледувањето на животните останале главни економски активности{{sfn|Georgescu|1991|p=22}}. Слично на Влашка, дрвениот плуг останал главно земјоделско средство низ средниот век{{sfn|Georgescu|1991|p=23}}. Постојаното расчистување на земјиштето покажува дека наоѓањето нова земја сѐ уште е најпосакувано за плодоред{{sfn|Georgescu|1991|p=23}}. Формирањето на кнежевството ја зголемило безбедноста на патувањето, со што Молдавија исто така можела да профитира од транзитната трговија меѓу Полска и пристаништата на Црното Море<ref name='Sedlar 356'/>{{sfn|Georgescu|1991|p=22}}. Првите локални монети биле ковани во [[1377]] година, под [[Петар I (Молдавија)|Петар I]] (1375 — 1391){{sfn|Brezianu|Spânu|2007|p=xxv}}. Наследството на престолот, слично на Влашка, било управувано од наследниот изборен принцип<ref name='Treptow 1997 83'>Treptow ''et al.'' 1997, p. 83.</ref>. Така било легитимен или нелегитимен член на семејството [[Мушати]] може да се прогласи кнез од собранието на бојарите<ref name='Treptow 1997 83'/>{{sfn|Georgescu|1991|p=35}}{{sfn|Brezianu|Spânu|2007|p=284}}. Во [[1387]] година, Петар I го признал [[Владислав II (Полска)|Владислав II]] како негов сузереин, но Унгарија, исто така, го задржала своето тврдење за сузареност над кнежевството{{sfn|Brezianu|Spânu|2007|p=xxv}} <ref name='Treptow 1997 70'>Treptow ''et al.'' 1997, p. 70.</ref>. Затоа, кнезовите на Молдавија можеле да го урамнотежат влијанието на Полска и Унгарија<ref name='Treptow 1997 70'/>. ===Добруџа=== По [[1242]] година поголемиот дел од територијата меѓу [[Дунав]] и [[Црното Море]] била вклучена во областа во која доминираат Монголците{{sfn|Sălăgean|2005|p=202}}. Иако [[Византија]] ја воспоставила контролата над делтата на Дунав во 1260-тите години, таа повторно паднала под директно владеење на Златна орда некаде пред 1337{{sfn|Fine|1994|p=215}}<ref name="Vásáry 2005, p. 161">Vásáry 2005, p. 161.</ref>. До крајот на [[13 век|XIII век]], заедници на џеновските трговци се населиле во градовите [[Вичина]] и Килија<ref name="Vásáry 2005, p. 161"/>. Кон средината на XIV век, во регионот се развила држава зависна од Византија, позната како [[Деспотство Добруџа]]{{sfn|Sălăgean|2005|p=202}}. Нејзиниот прв познат владетел бил [[Балик]] {{sfn|Sălăgean|2005|p=202}}{{sfn|Fine|1994|p=367}}. Него го наследил неговиот брат, [[Добротица]], по кого дел од неговите тѕеритории го добиле своето име. Околу 1385 година, Иванчо станал владетел на територијата, но наскоро исчезнал за време на отоманската експедиција{{sfn|Pop|2005|p=253}}{{sfn|Fine|1994|p=423}}. Добруџа била окупирана од Мирче I во 1390 и од Османлиите во 1395 година. == Отоманска доминација (1397 — 1529) == === Внатрешни Карпатски региони === [[Податотека:CristianSB (36).jpg|thumb|right|200px|alt=Саксонска црква|Саксонска црква]] Со цел да се воспостави тампон зона, Сигизмунд I се обидел да ги привлече соседните православни владетели под свое сопствено влиание со давање на имоти во неговото кралство{{sfn|Engel|2001|p=232}}. На пример, [[Стефан Лазаревиќ]] ги добил [[Сату Маре]], [[Баја Маре]] и [[Баја Сприје]] во денешна Романија, а на Мирче I му била доделена [[Фагараш]]{{sfn|Engel|2001|pp=232-233}}. Сигизмунд, исто така, бил првиот монарх кој во [[1419]] година ја признал легислативната компетентност на територијата во Трансилванија{{sfn|Makkai|1994|p=224}}. На неговата иницијатива, нивното собрание се согласило дека во случај на отомански напад, секој трет благородник ќе се спротивстави{{sfn|Makkai|1994|p=224}}. Така, од 1420 година отоманските напади станале многу почести{{sfn|Pop|2005|p=259}}. Во овој период биле зајакнати многу саксонски цркви, а подоцна и Секелиските цркви, што овозможила карактеристичен изглед на локалната архитектура{{sfn|Makkai|1994|p=241}}. Зголемените одбранбени трошоци паѓале главно на кметовите: изнајмувањето на земјиштето било зголемено и биле воведени вонредни даноци{{sfn|Makkai|1994|pp=224-225}}. Првиот селански револт на територијата на модерната Романија избувнал поради напорите што ги презел епископот на Трансилванија за собирање на црковните даноци{{sfn|Makkai|1994|p=225}}<ref name='Treptow 1997 79'>Treptow ''et al.'' 1997, p. 79.</ref>. Водени од Антон Будај Наги, бунтовничките селани во почетокот на 1437 година формирале утврден логор на ридот Бобална{{sfn|Makkai|1994|p=225}}<ref name='Treptow 1996 44'>Treptow, Popa 1996, p. 44.</ref>{{sfn|Pop|2005|p=258}}. Тие се бореле во две важни битки против благородниците: првата, во Бобална, кој бил освоен од страна на селаните, и втората во близина на реката Апатиу, во која битка немало јасен победник{{sfn|Pop|2005|p=259}}. Меѓутоа, водачите на благородниците, саксонските и секелистите создале ''братска заедница'' за да ги здружат силите и да го уништат отпорот на селаните до крајот на јануари 1438<ref name='Treptow 1997 79'/><ref name='Treptow 1996 44'/>{{sfn|Makkai|1994|p=226}}. Отоманските обиди да освојат нови територии довеле до подобро организирана политика против нив{{sfn|Pop|2005|p=260}}. Привремената заедница на Источните и Западни Цркви, прогласена од Советот на Фиренца во 1439 година, исто така, создала поволна позадина за концентрацијата на христијанските сили{{sfn|Pop|2005|p=260}}<ref>Treptow ''et al.'' 1997, pp. 109–110.</ref>. Христијанскиот свет својот спас го пронашол во [[Јанош Хуњади]] кој остварил серија победи над [[Османлии]]те по 1441 година<ref>Treptow ''et al.'' 1997, p. 111.</ref>{{sfn|Pop|2005|p=261}}. На пример, во [[1442]] г. тој ја сопрел отоманската војска што ја уништувала Трансилванија{{sfn|Engel|2001|p=285}}{{sfn|Makkai|1994|p=227}}. Преку неговата последна победа над [[Мехмед II]] при [[Опсада на Белград (1456)|Опсадата на Белград]] во [[1456]] година тој го спасил царството од отоманска окупација за неколку децении{{sfn|Pop|2005|p=262}}. За време на владеењето на неговиот син, [[Матија Корвин]] (1458 — 1490), Османлиите имале еден сериозен напад врз [[Трансилванија]] во [[1479]] година кога биле поразени{{sfn|Makkai|1994|p=231}}. Матија ги искористил неговите службеници за да ги потврди кралските права кои веќе биле забранети<ref>Sedlar 1994, p. 272.</ref>. Благородните луѓе сметале дека е особено незгодно данокот од кој тие биле изземени, бил заменет со нов данок{{sfn|Makkai|1994|p=230}}. Во Трансилванија, ''Трите нации'' влегле во формален сојуз против кралот во [[1467]] година, но тој брзо интервенирал и ги изненадил неорганизираните бунтовници{{sfn|Engel|2001|p=302}}{{sfn|Makkai|1994|pp=230-231}}. Присуството на германскиот елемент во градовите понекогаш довело до конфликти по етнички линии<ref name='Sedlar 410'>Sedlar 1994, p. 410.</ref>. Така, борбата за водство во Клуж (сега [[Клуж-Напока]]) меѓу Унгарците и Саксонските народи завршила во 1458 година со воспоставување на правило дека општинските канцеларии мора подеднакво да се делат помеѓу двете групи<ref name='Sedlar 410'/>. Во 1486 година, Матија ги обединил сите саксонски окрузи во Трансилванија{{sfn|Makkai|1994|p=235}}{{sfn|Pop|2005|p=233}}. По смртта на Матија Корвин, собранието започнало да функционира како редовен орган на власта{{sfn|Engel|2001|p=348}}. Селаните најмногу страдале од владеењето на имот, на пример, со ограничување на нивното право на слободно движење{{sfn|Engel|2001|p=356}}. Во 1514 година илјадници селани кои биле повикани во Буда (сега Будимпешта, во модерна Унгарија) да се приклучат на крстоносната војна, прогласена од страна на папата Лав X против Османлиите, го свртиле оружјето против нивните господари{{sfn|Pop|1999|p=68}}. Бунтовниците, предводени од [[Ѓерг Дожа]], окупирале неколку градови, но на 15 јули [[Јован I]], ги порази во [[Темишвар]]{{sfn|Engel|2001|pp=363-364}}. Неуспехот на Кралство Унгарија бил обележан со [[Мохачка битка (1526)|Битката кај Мохач]] (Унгарија), каде што кралската војска била уништена од страна на [[Османли]]ите на [[29 август]] [[1526]] година<ref>Treptow, Popa 1996, p. xvii.</ref>{{sfn|Engel|2001|p=370}}<ref>Klepper 2002, p. 61.</ref>. Потоа политичките фракции на благородниците се вклучиле во конфликти и избрале двајца кралеви{{sfn|Pop|2005|p=180}}. Еден од нив, [[Јован I (Унгарија)|Јован I]] (1526 — 1540) бил поддржан од помалото благородништво, додека [[Фердинанд I (Свето Римско Царство)|Фердинанд I]] (1526 — 1564) бил поддржан главно во западните земји на кралството, но исто така го поддржале и трансилванските саксонци{{sfn|Pop|1999|p=68}}{{sfn|Barta|1994|p=249}}. Барајќи помош од Османлиите, Јован морал да му оддаде чест на [[Сулејман Величествениот|султанот]] во [[1529]] година{{sfn|Engel|2001|p=371}}. === Влашка === [[Image:Tara Rumaneasca map.png|thumb|right|250px|alt=Map of Wallachia around 1404|Влашка (околу 1404 година)]] По [[битка кај Никопол|Битката кај Никопол]], [[Османлии]]те ја окупираle [[Второ Бугарско Царство|Бугарија]] и полесно ја нападнале Влашка{{sfn|Pop|2005|p=254}}. Сепак, Мирче Стариот повторно си ја вратил Добруџа во [[1402]] година, искористувајќи ги тешкотиите на Османлиите по нивниот пораз од [[Тимур]] во [[Битка кај Ангора|Битката кај Анкара]]{{sfn|Pop|2005|p=254}}{{sfn|Fine|1994|p=505}}. Тој дури интервенирал во [[Отомански интеррегнум|отоманската граѓанска војна]] и ги поддржал [[Муса Челебија|Муса]] и [[Мустафа Челебија|Мустафа]] против нивниот брат, [[Мехмед I]]{{sfn|Pop|2005|pp=254-255}}<ref>Treptow ''et al.'' 1997, p. 100.</ref>. Откако двајца претенденти биле поразени, Османлиите повторно ја анектирале Добруџа и го окупирале Џурџу, а Мирче бил принуден да му оддаде почит на султанот{{sfn|Pop|2005|pp=255, 284}}{{sfn|Fine|1994|p=508}}. Во времето на Мирче биле отворени рудници во [[Баја де Фиер]] за железо, и во [[Баја де Арама]] за бакар{{sfn|Georgescu|1991|p=24}}{{sfn|Pop|2005|p=215}}. Покрај тоа, [[сулфур]] и [[килибар]] биле извлекувани во регионот на [[Бузау]]{{sfn|Pop|2005|p=215}}. По смртта на Мирче I, земјата била вовлечена од постојани судири помеѓу фамилијата која владеела<ref name='Sedlar 32'/>. На пример, [[Михаил I (Влашко)|Михаил I]] (1418 — 1420) бил соборен од неговиот братучед [[Дан II]] (1420 — 1431), и во следната деценија престолот бил зафатен со чести промени од [[Дан II]] или од неговиот братучед [[Раду II]] (1421 — 1427), првиот бил поддржан од [[Сигизмунд I (Ungarija)|Сигизмунд I]], а вториот од [[Османлии]]те<ref>Treptow ''et al.'' 1997, p. 101.</ref><ref>Treptow, Popa 1996, pp. xlvii–xlviii.</ref>{{sfn|Engel|2001|p=236}}. [[Александар I (Влашка)|Александар I]] (1431 — 1436) бил првиот романски владетел кој бил присилен да изврши воена служба за Османлиите<ref>Treptow ''et al.'' 1997, p. 105.</ref>. Две децении подоцна, [[Влад Цепеш|Влад III]] (1448, 1456 — 1462, 1476), познат како модел за легендата на [[Дракула]], се свртел против [[Отоманското Царство]]<ref>Sedlar 1994, p. 56.</ref><ref>Treptow, Popa 1996, p. xlviii.</ref>. Тој извршил серија напади преку Дунав во зимата на 1461/1462{{sfn|Pop|1999|p=63}}{{sfn|Pop|2005|p=263}}<ref>Treptow, Popa 1996, p. 215.</ref>. Како резултат на тоа, османлискиот султан [[Мехмед II]] започнал инвззија, соборувајќи ги Влад III од престолот и заменувајќи го со својот брат, [[Раду III]] (1462 — 1475)<ref>Treptow, Popa 1996, pp. xlviii., 215.</ref>. Поради честите воени операции, влашкиот дел бил доста депопуларизиран по крајот на XIV век{{sfn|Georgescu|1991|p=21}}. Од друга страна, Влашка имала постојан проток на имигранти, главно од [[Балкан]]от{{sfn|Georgescu|1991|p=22}}. По 1462 година, Влашка ја зачувала својата автономија, главно, преку интервенцијата на [[Стефан I|Стефан Велики]]{{sfn|Pop|2005|p=271}}. Меѓутоа, на крајот на векот, [[Раду IV]] (1495 — 1508) станал послушен субјект на султанот и го посетувал [[Отомански Константинопол|Цариград]] барем еднаш годишно{{sfn|Pop|2005|p=272}}. Сепак, тој можел да остане на власт само со соработка со моќното семејство [[Крајовети]], силно поврзано со Османлиите преку тргување{{sfn|Pop|2005|p=272}}. Во [[1512]] член на ова семејство, [[Нагое I Басараб]] (1512 — 1521) се искачил на престолот, но тој го усвои династичкото име Басараб со цел да го легитимизира неговото владеење{{sfn|Pop|2005|p=273}}<ref name='Treptow 1996 147'>Treptow, Popa 1996, p. 147.</ref>. Тој го напишал првото оригинално дело на романската книжевност, насловено како ''Учења'', посветено на неговиот син, Теодосиј. Делото содржи морални, политички и воени прашања<ref name='Treptow 1996 147'/>{{sfn|Georgescu|1991|p=68}}. Во времето на [[Теодосиј I (Влашка)|Теодосиј I]] (1521 — 1522), отоманскиот гувернер на Никопол ги искористил внатрешните борби меѓу бојарските партии и така доминирал во политичкиот живот на Влашка{{sfn|Pop|2005|p=274}}. Поради непосредната опасност од анексија, бојарите се групирале околу [[Раду V]] (1522 — 1529), борејќи се во околу 20 битки против Османлиите{{sfn|Pop|2005|p=274}}<ref>Treptow, Popa 1996, pp. xlviii-xlvix.</ref>. Конечно, во [[1525]] година, тој бил присилен да ја прифати османлиската [[сузареност]]{{sfn|Pop|2005|p=274}}. === Молдавија === Православниот Митрополит на Молдавија бил признат од [[Вселенски патријарх|Вселенскиот Патријарх]] за време на владеењето на [[Александар I (Молдавија)|Александар I Добриот]] (1400 — 1432)<ref name='Treptow 1996 24'>Treptow, Popa 1996, p. 24.</ref>. Тој ја засилил традиционалната прополска ориентација на Молдавија и се прогласил себеси за вазал на [[Владислав II (Полска)|Владислав II]], кралот на Полска во [[1406]] година{{sfn|Pop|2005|p=255}}. Оттогаш, молдавските војски се бореле заедно со [[Полјаци]]те против [[Тевтонски витези|Тевтонските витези]]{{sfn|Pop|2005|p=255}}. Тој, исто така, го отфрлил првиот отомански напад врз Молдавија во [[1420]] година<ref name='Treptow 1997 109'>Treptow ''et al.'' 1997, p. 109.</ref>. Смртта на Александар I била проследена со долг период на политичка нестабилност, карактеризирана со чести борби за престолот<ref name='Treptow 1997 109'/>{{sfn|Pop|2005|p=256}}. На пример, борбата на неговите синови, [[Илија I (Молдавија)|Илија I]] (1432 — 1442) и [[Стефан II (Молдавија)|Стефан II]] (1433 — 1447), завршила во 1435 година кога земјата била поделена{{sfn|Pop|2005|p=256}}<ref name='Treptow 1996 lii'>Treptow, Popa 1996, p. lii.</ref>. Иако индустриите за домаќинство, како во бојарските, така и во селските домаќинства, сè уште биле главен извор на облека, храна и градежништво, специјализираното производство, како што се ткаење и керамика, почнало да се развива до средината на XV век{{sfn|Georgescu|1991|p=23}}. Првите нафтени извори започнале да се произведуваат во [[1440]] година, но нивното масло било исто така само за употреба во домаќинството{{sfn|Georgescu|1991|pp=24-25}}. Во Молдавија, ромските робови првпат биле спомнати во [[1428]] година кога Александар I доделил 31 ромско семејство во манастирот Бистрица{{sfn|Achim|2004|p=14}}. Со текот на времето, Циганите станале специјализирани за неколку занаети: на пример, во текот на средниот век работата на железо била занимање резервирано речиси исклучиво за нив{{sfn|Achim|2004|p=47}}. [[Петар III (Молдавија)|Петар III]] (1451 — 1457) бил првиот кнез кој се согласил да им оддаде почит на Османлиите во 1456 година{{sfn|Brezianu|Spânu|2007|p=284}} {{sfn|Pop|2005|p=256}}. Тој бил соборен од неговиот внук, Стефан, со поддршка на Влад од Влашка<ref name='Treptow 1997 115'>Treptow ''et al.'' 1997, p. 115.</ref>. [[Стефан III (Молдавија)|Стефан III Велики]] бил најважниот средновековен романски монарх кој успеал да ја одржи автономијата на Молдавија против Унгарија, Полска и Отоманското Царство<ref name='Sedlar 396'>Sedlar 1994, p. 396.</ref>{{sfn|Pop|1999|p=64}}. [[Image:Europe in 1470.png|thumb|left|200px|alt=Европа околу 1470|Европа околу 1470 година]]. Во првите години на неговото владеење, тој останал во сојуз со Полска и Османлиите<ref name='Treptow 1997 115'/>, па дури и им се приклучил на Османлиите во нападот на Влашка<ref name='Treptow 1997 115'/>. Тој, исто така, го поддржал бунтот од [[1467]] година во [[Трансилванија]]; затоа Матија I започнал експедиција против Молдавија, но кралската војска била поразена во Битката кај Баја{{sfn|Brezianu|Spânu|2007|p=338}} {{sfn|Pop|2005|p=266}}. Во текот на 1470-тите во Османлиите видел главен непријател, а во 1474 година одбил да му оддаде почит на султанот<ref name='Sedlar 396'/>{{sfn|Pop|2005|p=267}}<ref name='Treptow 1997 116'>Treptow ''et al.'' 1997, p. 116.</ref>. Наскоро го добил ултиматумот на [[Мехмед II]] кој побарал да го предаде [[Килија]], тврдина неодамна заробена од Влашка<ref name='Treptow 1997 116'/>. По одбивањето на Стефан III, против Молдавија била испратена голема отоманска војска<ref name='Treptow 1997 116'/>. Тој го повикал [[Папа Сикст IV]], кој се изјаснил за крстоносна војна{{sfn|Brezianu|Spânu|2007|p=338}}. Иако папата ја признал неговата заслуга, не се случила никаква антиоманска коалиција{{sfn|Brezianu|Spânu|2007|p=338}}. Дури и без надворешна воена поддршка, Стефан Велики ги предводел своите војници за победа во [[Битка кај Васлуј|Битката кај Васлуј]] на [[10 јануари]] [[1475]] година<ref name='Sedlar 396'/>{{sfn|Pop|2005|p=267}}. По битката, тој упатил писмо до христијанските кнезови, изразувајќи ја идејата дека двете романски кнежевства биле „''портата на христијанскиот свет''“, и ако паднале „''сите христијани ќе бидат во опасност''“{{sfn|Pop|2005|p=267}}{{sfn|Georgescu|1991|p=45}}. Тој, исто така, го признал [[Матија Корвин]] како вазал и за возврат ги добил [[Чичеу]] и [[Четата де Балта]] во [[Трансилванија]]<ref name='Treptow 1997 116'/>. Следната година, сепак, се најдел сам кога Мехмед ја нападнал Молдавија{{sfn|Pop|2005|p=267}}. Молдавската војска била поразена во Битката кај Валеа Алба, но Османлиите, кои страдале од недостаток на одредби и појава на [[Чума (болест)|чума]], биле принудени да се повлечат<ref>Treptow ''et al.'' 1997, pp. 116–117.</ref>. Стефан Велики доживеал најголем неуспех во неговото владеење во 1484 година, кога Османлиите ја освоиле Чилија и Кетатеја Алба (сега [[Билгород-Дњистровски]], Украина) на Црното Море<ref name='Sedlar 396'/>. Откако безуспешно се обидел да ги поврати тврдините во 1485 година, склучил мир со султанот и се согласил да му оддаде почит. Него го наследил неговиот син, [[Богдан III]] Едноокиот (1504 — 1517), чие владеење било проблематично поради долгите серии на воени конфликти со Полска и Влашка{{sfn|Pop|2005|p=276}}. Добрите односи со Полска биле воспоставени за време на владеењето на [[Стефан IV (Молдавија)|Стефан IV]] (1517 — 1527){{sfn|Pop|2005|p=276}}. Неговиот наследник, [[Петар IV (Молдавија)|Петар IV]] (1527 — 1538, 1541 — 1546) интервенирал во борбата за круната на [[Кралство Унгарија]]. == Отоманско сизеренство (1530 — 1594) == === Кнежевство Трансилванија === По [[1529]], отпорот на [[Јован II (Унгарија)|Јован I]] во Трансилванија бил прекинат во низа мали кампањи {{sfn|Barta|1994|p=249}}. На [[24 февруари]] [[1538]] година, во Орадеја бил потпишан таен пакт од страна на претставниците на двата кралеви на Унгарија. Според договорот, на двајцата владетели им било дозволено да ги задржат териториите што ги држеле, но безбожникот Јован ветил дека ќе го признае наследството на [[Хабсбуршка династија|Хабсбуршката династија]]{{sfn|Barta|1994|p=251}}. [[Податотека:Suleiman receiving Isabella and her son Sigismund circa 1540.jpg|thumb|200px|alt=Кралицата Изабела пред Сулејман I|[[Сулејман Величествениот|Сулејман]] ја прими кралицата [[Изабела Јагелонска|Изабела]] и нејзиниот [[Јован II (Унгарија)|бебешки син]] во [[Будим]] (1541)]] Сепак, Јован се оженил со ќерка на [[Сигизмунд I (Полска)|Сигизмунд I]] од Полска, Изабела, која во 1540 година му родила син{{sfn|Kontler|1999|p=140}}. Кралот се заколнувал пред своите барони за да го избегне договорот на Орадеја, а неговиот советник, [[Јован Мартинуци]], го избрал како регент на Јован II (1540 — 1571){{sfn|Kontler|1999|pp=140-142}}. Фердинанд испратил војници да го освои Будим, но тие се повлекле по напредокот на османлиската војска{{sfn|Kontler|1999|p=142}}. На [[29 август]] [[1541]] година [[Сулејман Величествениот|Сулејман]] ги повикал унгарските господари во неговиот логор, а додека се одржувал приемот, [[Јаничар|неговите трупи]] го окупирале главниот град на кралството{{sfn|Barta|1994|p=253}}. Во исто време султанот ги поставил териториите на кралството источно од Тиса на кралицата Изабела и нејзиниот син во замена за почит и данок{{sfn|Kontler|1999|p=142}}. На 18 октомври, источните територии на кралството, вклучувајќи ја и [[Трансилванија]], се заколнале на верност на кралот{{sfn|Barta|1994|p=254}}. Така започнало да се појавува посебна земја, иако Мартинузи сѐ уште преговарал со [[Фердинанд I (Свето Римско Царство)|Фердинанд I]] за повторно обединување на кралството{{sfn|Kontler|1999|p=146}}. За таа цел, во 1551 година, Фердинанд испратил војска во Трансилванија каде што тој бил признат како единствен владетел од страна на собранието{{sfn|Barta|1994|p=257}}. Османлиите, сепак окупирале голем дел од Банат во 1552 година, и ниту Фердинанд не можел да го консолидира своето владеење над источните територии на кралството{{sfn|Kontler|1999|p=148}}{{sfn|Pop|2005|pp=283-284}}. Конечно, Собранието, кое се состанало на [[12 март]] [[1556]] година, повторно се заколнало за „''синот на кралот Јован''“, така што младиот крал и неговата мајка се вратиле во Трансилванија{{sfn|Kontler|1999|p=148}}{{sfn|Barta|1994|p=258}}. XVI век, исто така, предизвикал големи промени во религијата: саксонските народи го прифатиле [[лутеранство]]то, додека повеќето Унгарци [[Калвинизам|калвинизмот]]. Единствено Секелите останале католици{{sfn|Pop|2005|p=281}}{{sfn|Barta|1994|p=287}}. Во [[1568]] година, ''Трансилваниската Диета'' во Торда го одредило слободното обожавање на овие четири [[христијански деноминации]]{{sfn|Georgescu|1991|p=41}}{{sfn|Kontler|1999|p=152}}. Статусот на Романците се влошил во овој период<ref name='Treptow 1997 134'>Treptow ''et al.'' 1997, p. 134.</ref>. Собранијата од 1554 и 1555 одлучиле дека еден католик или протестантски селанец не може да биде обвинет за злосторство, освен што имало седум католички или протестантски сведоци против него, додека еден православен селанец можел да биде обвинет ако имало три католички или протестантски или седум православни сведоци<ref name='Treptow 1997 134'/>. Собранието од 1559 година, исто така, донело одлука дека Романците кои се населиле на земјиште напуштени од католичките кметови, биле должни да платат десеток{{sfn|Barta|1994|p=282}}. [[Податотека:RO SB Saint Mary Lutheran church 1.jpg|thumb|left|200px|alt=Church in Sibiu|Лутеранска црква во Сибиу]] Од Секелите, поради континуираната војна, се барало зголемена воена служба, а кралската администрација им наметнувала посебни даноци{{sfn|Barta|1994|p=283}}. Иако водачите на заедницата Секели биле изземени од оданочување во 1554 година, сите војници продолжиле да се оданочуваат, што резултирало со двоен товар на воените и монетарните обврски за нив{{sfn|Barta|1994|p=283}}. Во 1562 година голем број Секели се рашириле да направат бунт против Јован II Сигисмунд, но тие биле поразени{{sfn|Barta|1994|p=284}}. Саксонските градови продолжиле да се развиваат дури и во годините на пресврти{{sfn|Barta|1994|p=274}}<ref name='Treptow 1997 128'>Treptow ''et al.'' 1997, p. 128.</ref>. Нивното население, сепак, полека се зголемувало, главно како последица на традиционалната желба на Саксонците за [[сегрегација]]: дури на унгарските занаетчии и трговци им било забрането да се населат во нивните градови{{sfn|Barta|1994|p=274}}. Според [[договор од Шпајер (1570)|договорот од Шпајер]] од [[16 август]] [[1570]] година, Јован II го признал својот соперник [[Максимилијан I (Свето Римско Царство)|Максимилијан I]] (1564 — 1576) како законски крал на Унгарија и ја прифатил титулата „''кнез на Трансилванија и делови од Кралството Унгарија''“{{sfn|Kontler|1999|p=148}}{{sfn|Barta|1994|pp=259-260}}. Договорот, исто така, ги одбележал границите на новото кнежевство, кое вклучувало не само историската покраина [[Трансилванија]], туку и некои соседни земји, како што се Бихор и Марамуреш, оттаму колективно познати како [[Партиум]]{{sfn|Barta|1994|p=271}}. Со смртта на Јован II во 1571 година се појавила закана дека земјата повторно ќе падне во рцете на [[Хабсбуршка династија|Хабсбуршката династија]]{{sfn|Pop|2005|p=282}}{{sfn|Barta|1994|p=260}}. Тогаш султанот го назначил [[Стефан Батори]], католички политичар за војвода{{sfn|Pop|2005|p=282}}. Одлучната битка помеѓу двата кандидати се случила на 8 јули 1575 година кај Санпаул во која победа издвојувал Стефан{{sfn|Barta|1994|p=260}}. Во истата година, тој бил избран за полски крал, така што била формирана лична заедница меѓу двете земји која траела до неговата смрт во 1586 година{{sfn|Pop|2005|p=283}}. Тој ја напуштил администрацијата на кнежевството прво на својот брат, [[Кристофер Батори]] (1575 — 1581), а потоа и на својот внук, [[Сигизмунд Батори]] (1581 — 1602), кој им доделил титула на војвода, а самиот ја освоил титулата на кнез{{sfn|Barta|1994|p=263}}<ref>Treptow, Popa 1996, p. lix.</ref>. Во февруари 1594 година, Сигизмунд Батори објавил дека неговата земја ќе се приклучи на антиотоманската алијанса формирана од [[Рудолф II (Свето Римско Царство)|светиот римски цар Рудолф II]], [[Филип II (Шпанија)|Филип II од Шпанија]] и многу помали италијански и германски држави{{sfn|Pop|2005|p=306}}{{sfn|Barta|1994|p=294}}. Иако двајцата двапати одбиле да го поддржат објавувањето на војна, Трансилванија се приклучи на Алијансата на [[28 јануари]] [[1595]] година, откако водачите на опозицијата биле погубени по наредба на монархот{{sfn|Barta|1994|p=294}}. За возврат Рудолф II ја признал титулата кнез на Сигизмунд{{sfn|Barta|1994|p=294}}. === Влашка === Кратките и недостојни владетели на наследниците на [[Раду V]] ја зголемиле кризата во Влашка{{sfn|Pop|2005|p=275}}. Почнувајќи од [[Мирче V Чобан]] (1545 — 1559), првиот кнез кој го поставил на престолот султанот, круната станала преговарачка, според најголемата почит што се нудела кон султанот{{sfn|Pop|2005|p=275}}<ref>Klepper 2002, p. 69.</ref>. Дури и Михаил Храбриот, кој со текот на времето се свртил против Османлиите, се качил на престолот со поддршка на некои луѓе кои имале влијание со [[Високата порта]], меѓу нив и Сер [[Едвард Бартон]], англискиот амбасадор во [[Истанбул]]{{sfn|Pop|2005|p=306}}{{sfn|Pop|1999|p=73}}<ref name='Treptow 1997 143'>Treptow ''et al.'' 1997, p. 143.</ref>. Наскоро започнала програма за зајакнување на централната власт со заменување на членовите на ''sfatul domnesc'', советодавно тело составено од бојари, со ''dregători'', односно службеници лично лојални на него<ref>Treptow, Popa 1996, pp. 91., 130., 181.</ref>. Михаил Храбриот, исто така, прогласил антиотоманска политика, а по негова иницијатива, Сигизмунд од Трансилванија и Арон од Молдавија (1591 — 1595) потпишале договор за формирање на антиотоманска алијанса{{sfn|Pop|2005|p=306}}. Побуната започнала со масакрот на сите Османлии во Влашка на [[13 ноември]] [[1594]] година<ref name='Treptow 1997 143'/>. === Молдавија === Во 1531 година, [[Петар IV Рареш]] ја нападнал Полска со цел да го реокупира регионот Покутија (во Украина), но неговата војска била поразена{{sfn|Pop|2005|p=277}}<ref name='Treptow 1997 128'/>. Потоа склучил таен договор со Унгарија на чело со Фердинанд I, но наскоро морал да побара азил во Трансилванија кога Сулејман започнал воен поход против него{{sfn|Pop|2005|pp=277-278}}. Ова било првата прилика кога кнезот, Стефан V (1538 — 1540) бил назначен од султанот{{sfn|Georgescu|1991|p=68}}{{sfn|Pop|2005|p=278}}. Во исто време, султанот ги окупирал [[Браила]] и [[Бендер]] (денес во Молдавија) ​​и регионот Буџак (денес во Украина){{sfn|Pop|2005|p=278}}. Петар IV го обновил својот престол во замена за голема сума пари во 1541 година{{sfn|Pop|2005|p=278}}. Неговата смрт била проследена со период на борби меѓу претендентите на престолот и меѓу бојарските партии{{sfn|Pop|2005|p=278}}. Идејата за антиотоманска борба ја обновил [[Јован III (Молдавија)|Јован III]] (1572 — 1574), кој одбил да му оддаде почит на султанот<ref name='Treptow 1997 130'>Treptow ''et al.'' 1997, p. 130.</ref>{{sfn|Pop|2005|pp=278-279}}. Како резултат на тоа, османлиските и влашките војници ја нападнале Молдавија, но тие биле поразени од [[Јован III (Молдавија)|Јован III]] во изненаден напад во близина на [[Јилишта]]<ref name='Treptow 1997 130'/>. Тогаш султанот испратил голема војска против Молдавија, а кнезот бил заробен<ref>Treptow ''et al.'' 1997, pp. 130–131.</ref>. Следниот кнез, Арон, се приклучил на антиосманлиската коалиција на Трансилванија и Влашка и започнал бунт на 13 ноември 1594 година, истовремено со Михаил Храбриот{{sfn|Pop|2005|pp=306-307}}. XVI век се одликувал со процут на црковно сликарство чија техника останува тајна до денес{{sfn|Pop|2005|pp=297-298}}. На пример, внатрешните и надворешните фрески на манастирот Воронец го претставуваат посебниот молдавски стил{{sfn|Pop|2005|pp=296-297}}. == Владеење на Михаил Храбриот (1595 — 1601) == [[Image:MihaiViteazul.jpg|thumb|right|200px|alt=Михаил Храбриот |[[Михаил Храбриот ]]]] [[Image:Moldavia, Transylvania and Wallachia under Michael the Brave's authority (1600).png|thumb|right|200px|alt=Map of Moldavia, Transylvania and Wallachia|Молдавија, Влашка и Трансилванија во 1600 година]] По нивното координирано востание, [[Михаил Храбриот]] ги нападнал османлиските упоришта долж Дунав и ги освоил Џурџу и Бреила, додека Арон Тиранининот го освоил Исмаил (сега во Украина)<ref>Treptow ''et al.'' 1997, pp 143–144.</ref>. Како одговор, султанот му наредил на Големиот везир, [[Коџа Синан-паша|Синан-паша]] да ја нападне Влашка<ref name='Treptow 1997 144'>Treptow ''et al.'' 1997, p. 144.</ref>{{sfn|Pop|2005|p=307}}. На двата кнеза им била потребна поддршката на [[Сигизмунд Батори]], кој ја искористил ситуацијата за да се направи себеси сузерин на Влашка и Молдавија{{sfn|Pop|2005|p=307}}. Кога Арон Тиранинот ги одбил условите на Сигизмунд Батори, тој бил заменет со [[Стефан VIII (Молдавија)|Стефан VIII]]<ref name='Treptow 1997 144'/>{{sfn|Pop|2005|p=307}}. Според договорот потпишан од Михаил Храбриот на [[20 мај]] [[1595]] година во [[Алба Јулија]], Сигизмунд Батори станал владетел на трите кнежевства и ја добил титулата „''кнез на Трансилванија, Молдавија и Влашка''“{{sfn|Pop|2005|p=307}}. Договорот предвидувал дека даноците ќе бидат утврдени во Влашка од Трансилванија, заедно со формирање на совет од 12 влашки болари<ref name='Treptow 1997 144'/>{{sfn|Pop|2005|p=307}}{{sfn|Georgescu|1991|p=30}}. Османлиските трупи навлегле во Влашка во текот на летото, но тие биле поразени од страна на Михаил Храбриот и од обединетите армии од трите кнежевства{{sfn|Pop|2005|pp=308-309}}<ref>Treptow ''et al.'' 1997, pp. 144–145.</ref>. Меѓутоа, во меѓувреме, Полјаците ја нападнале Молдавија и го замениле Стефан VIII од [[Еремија Мовила]] (1595 — 1606)<ref>Klepper 2002, p. 79.</ref>. Во јуни 1598 година, Михаил ја признал сузареноста на царот [[Рудолф II (Свето Римско Царство)|Рудолф II]], кој ветил дека ќе му даде субвенции за да ги финансира неговите платеници{{sfn|Pop|2005|p=309}}. На 30 март 1599 г. Сигизмунд Батори го отстапил престолот во корист на неговиот братучед, [[Андреј Батори]] (1599)<ref name='Treptow 1997 147'>Treptow ''et al.'' 1997, p. 147.</ref>. Новиот кнез бил лојален на Полјаците и веднаш побарал Михаил Храбриот да ја прифати неговата сузареност<ref name='Treptow 1997 147'/>{{sfn|Pop|2005|p=310}}. Вториот го обезбедил царското одобрување за инвазија на Трансилванија и го нападнал кнежевството каде што се придружиле и Секелите<ref name='Treptow 1997 147'/>. Тој го поразил својот противник во Селимбар на 28 октомври 1599 и влегол во Алба Јулија{{sfn|Pop|2005|pp=310-311}}. Овде Собранието го признал како царски гувернер{{sfn|Barta|1994|p=296}}. Тој ја почитувал традиционалната организација на Трансилванија, па дури и го задушил револтот на романските селани, но го принудил собранието да ги ослободи православните свештеници од феудални обврски<ref name="Treptow 1997, pp. 149">Treptow ''et al.'' 1997, pp. 149–150.</ref>. Во пролетта 1600 година, тој ја нападнал Молдавија во име на царот и воспоставил контрола врз него<ref name="Treptow 1997, pp. 149"/>. Во јули тој дури се прогласил себеси за „''кнез од Влашка, Трансилванија и цела Молдавија''“ во [[Јаш]], со што се создал заедница на трите кнежевства<ref>Treptow ''et al.'' 1997, p. 150.</ref>{{sfn|Pop|2005|p=312}}. Сепак, унгарските благородници, незадоволни од нарушувањето, се побуниле против неговото владеење и го поразиле на 18 септември 1600 година{{sfn|Pop|2005|p=312}}. Во исто време, Полјаците ја нападнале Молдавија и повторно го поставиле Еремија на престолот; потоа влегле во Влашка, каде што [[Симион Мовила]] го победил Михаил во Бузау{{sfn|Pop|2005|p=312}}<ref>Treptow ''et al.'' 1997, pp. 150–151.</ref>. Во овој момент на криза, Михаил заминал за [[Прага]] да се жали на царот за поддршка<ref name='Treptow 1997 151'>Treptow ''et al.'' 1997, p. 151.</ref>. Тој се вратил во Трансилванија во јули 1601 година на чело на царската армија<ref name='Treptow 1997 151'/>. Соработувајќи со царскиот генерал, тој ги поразил трансилванските трупи на 3 август, но на 19 август тој бил убиен од неговиот поранешен сојузник, Ѓорѓу Баста<ref name='Treptow 1997 151'/>{{sfn|Pop|2005|p=313}}. == По првиот сојуз == По смртта на Михаил Храбриот, Трансилванија била управувана од царска воена комисија, но во времето на [[Стефан Бочкај]] (1604 — 1606) кнежевството доброволно ја прифатило отоманската сузареност<ref>Klepper 2002, p. 84.</ref>. Во следните децении, кнезовите на Трансилванија, меѓу нив [[Габриел Бетлен]] (1613 — 1629), направиле неколку неуспешни обиди за обединување на Трансилванија, Влашка и Молдавија{{sfn|Boia|1997|p=39}}<ref>Klepper 2002, pp. 84–85.</ref>. Влашка и Молдавија се вратиле под контрола на [[Отоманското Царство]] по смртта на [[Михаил Храбриот]]<ref name='Klepper 89'>Klepper 2002, p. 89.</ref>. [[Раду IX]], кнезот на Влашка (1611 — 1616, 1623 — 1626) и Молдавија (1616 — 1623), бил првиот владетел кој добил право да назначува Грци од областа Фенер во [[Истанбул]] на високи државни функции<ref name='Klepper 89'/>. Поради тоа, следниот период е познат како [[Фанариоти|Фанариотски период]] во [[Историја на Романија|историјата на Романија]]<ref name='Klepper 89'/>. == Наводи == {{наводи|4}} == Литература== *{{Наведена книга |last= Achim |first= Viorel |year=2004 |title= The Roma in Romanian History |url= https://archive.org/details/romainromanianhi0000achi |publisher= Central European University Press |ISBN= 963-9241-84-9 }} *{{Наведена книга |last=Barta |first=Gábor |editor1-last=Köpeczi |editor1-first=Béla |editor2-last=Barta |editor2-first=Gábor |editor3-last=Bóna |editor3-first=István |editor4-last=Makkai |editor4-first=László |editor5-last=Szász |editor5-first=Zoltán |editor6-last=Borus |editor6-first=Judit | title=History of Transylvania |url=https://archive.org/details/historyoftransyl0000unse_x4h2 |publisher=Akadémiai Kiadó |year=1994 |pages=[https://archive.org/details/historyoftransyl0000unse_x4h2/page/247 245]–293 |chapter=The emergence of the principality and its first crises |isbn=963-05-6703-2}} *{{Наведена книга |last= Boia |first= Lucian |year=1997 |title= History and Myth in Romanian Consciousness |publisher= Central European University Press |ISBN= 963-9116-96-3 }} *{{Наведена книга |last1= Brezianu |first1= Andrei |last2= Spânu |first2= Vlad |year=2007 |title= Historical Dictionary of Moldova |publisher= The Scarecrow Press |ISBN= 978-0-8108-5607-3 }} *{{Наведена книга |last=Curta |first=Florin |year= 2006 |title=Southeastern Europe in the Middle Ages, 500–1250 |url=https://archive.org/details/southeasterneuro0000curt |publisher= Cambridge University Press |isbn=978-0-521-89452-4}} *{{Наведена книга |last=Engel |first=Pál |year=2001|title=The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895–1526 |url=https://archive.org/details/realmofststevenh0019enge |publisher= I.B. Tauris Publishers |isbn=1-86064-061-3}} *{{Наведена книга |last=Fine |first=John V. A |year=1994 |title=The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth&nbsp;Century to the Ottoman Conquest |publisher= The University of Michigan Press |isbn=0-472-08260-4}} *{{Наведена книга |last=Georgescu |first=Vlad |year=1991 |title=The Romanians: A History |url=https://archive.org/details/romanianshistory0000geor |publisher= Ohio State University Press |isbn=0-8142-0511-9 }} *Klepper, Nicolae (2002). ''Romania: An Illustrated History''. Hippocrene Books. {{ISBN|978-0-7818-0935-1}}. *{{Наведена книга |last=Kontler |first=László |year=1999 |title=Millennium in Central Europe: A History of Hungary |url=https://archive.org/details/millenniumincent0000kont |publisher=Atlantisz Publishing House |isbn=963-9165-37-9 }} *{{Наведена книга |last=Kristó |first=Gyula |year=2003 |title=Early Transylvania (895–1324) |publisher=Lucidus Kiadó |isbn=963-9465-12-7 }} *{{Наведена книга |last=Makkai |first=László |editor1-last=Köpeczi |editor1-first=Béla |editor2-last=Barta |editor2-first=Gábor |editor3-last=Bóna |editor3-first=István |editor4-last=Makkai |editor4-first=László |editor5-last=Szász |editor5-first=Zoltán |editor6-last=Borus |editor6-first=Judit | title=History of Transylvania |url=https://archive.org/details/historyoftransyl0000unse_x4h2 |publisher=Akadémiai Kiadó |year=1994 |pages=[https://archive.org/details/historyoftransyl0000unse_x4h2/page/178 178]–244 |chapter=The emergence of the Estates (1172–1526) |isbn=963-05-6703-2}} *{{Наведена книга |last=Pop |first=Ioan-Aurel |year=1999 |title=Romanians and Romania: A Brief History |publisher=Boulder |isbn=0-88033-440-1 }} *{{Наведена книга |last=Pop |first=Ioan-Aurel |editor1-last=Pop|editor1-first=Ioan-Aurel |editor2-last=Bolovan |editor2-first=Ioan | title=History of Romania: Compendium |publisher=Romanian Cultural Institute (Center for Transylvanian Studies) |year=2005 |pages=209–314 |chapter=Romanians in the 14th–16th Centuries: From the "Christian Republic" to the "Restoration of Dacia" |isbn=978-973-7784-12-4}} *{{Наведена книга |last=Sălăgean |first=Tudor |editor1-last=Pop|editor1-first=Ioan-Aurel |editor2-last=Bolovan |editor2-first=Ioan | title=History of Romania: Compendium |publisher=Romanian Cultural Institute (Center for Transylvanian Studies) |year=2005 |pages=133–207 |chapter=Romanian Society in the Early Middle Ages (9th–14th&nbsp;Centuries&nbsp;AD) |isbn=978-973-7784-12-4}} *Sedlar, Jean W. (1994). ''East Central Europe in the Middle Ages, 1000–1500''. University of Washington Press. {{ISBN|0-295-97290-4}}. *Spinei, Victor (2009). ''The Romanians and the Turkic Nomads North of the Danube Delta from the Tenth to the Mid-Thirteenth&nbsp;Century''. Brill. 978-90-04-17536-5. *Treptow, Kurt W.; Popa, Marcel (1996). ''Historical Dictionary of Romania''. Scarecrow Press. {{ISBN|0-8108-3179-1}}. *Treptow, Kurt W.; Bolovan, Ioan; Constantiniu, Florin; Michelson, Paul E.; Pop, Ioan Aurel; Popa, Cristian; Popa, Marcel; Scurtu, Ioan; Vultur, Marcela; Watts, Larry L. (1997). ''A History of Romania''. The Center for Romanian Studies. {{ISBN|973-98091-0-3}}. *Vásáry, István (2005). ''Cumans and Tatars: Oriental Military in the Pre-Ottoman Balkans, 1185–1365''. Cambridge University Press. {{ISBN|0-521-83756-1}}. *Castellan, Georges (1989). ''A History of the Romanians.'' The University of Michigan Press. {{ISBN|0-88033-154-2}}. *Durandin, Catherine (1995). ''Historie des Roumains'' (The History of the Romanians). Librairie Artheme Fayard. {{ISBN|978-2-213-59425-5}}. == Надворешни врски == {{ризница|Medieval architecture in Romania}} * Köpeczi, Béla; Makkai, László; Mócsy, András; Szász, Zoltán; Barta, Gábor. [https://web.archive.org/web/20071216103654/http://mek.oszk.hu/03400/03407/html/ "History of Transylvania"]. * Nicolae, Adrian. [http://www.descopera.ro/cultura/2672794-cum-au-uitat-romanii-un-mileniu-de-istorie "Cum au uitat românii un mileniu de istorie I"] * Nicolae, Adrian. [http://www.descopera.ro/cultura/2690442-cum-au-uitat-romanii-un-mileniu-de-istorie-ii "Cum au uitat românii un mileniu de istorie II"] * Samuelson, James (1882). [http://biblior.net/roumania-past-and-present/roumania-past-and-present.html "Roumania: Past and Present"] {{избрана}} [[Категорија:Романија во средниот век| ]] [[Категорија:Среден век по земја]] [[Категорија:Историја на Романија]] kujq9c4wnkt7ezk8097ckr2enjkwok7 0 1222414 5649262 5541674 2026-10-23T20:07:56Z Carshalton 30527 5649262 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | name = Жорди Кројф | image = [[File:Cruyff, Jordi.jpg|200px|]] | caption = | fullname = Јохан Жорди Кројф | birth_date = {{birth date and age|1974|2|9|df=y}} | birth_place = [[Амстердам]], [[Холандија]] | nationality = {{flagsport|NED}} [[Холандија]] | height = {{height|m=1.83}} | position = {{Football/MF}} | currentclub = {{Fb team Chongqing Lifan}} (тренер) | retired = 2010 <small>(36 г.)</small> - како играч | youthyears1 = 1981–1988 |youthclubs1 = {{Fb team Ajax}} | youthyears2 = 1988–1992 |youthclubs2 = {{Fb team Barcelona}} | years1 = 1992–1994 |clubs1 = {{Fb team Barcelona B}} |caps1 = 47 |goals1 = 14 | years2 = 1994–1996 |clubs2 = {{Fb team Barcelona}} |caps2 = 41 |goals2 = 11 | years3 = 1996–2000 |clubs3 = {{Fb team Manchester United}} |caps3 = 34 |goals3 = 8 | years4 = 1999 |clubs4 = →{{Fb team Celta Vigo}} |caps4 = 11 |goals4 = 2 | years5 = 2000–2003 |clubs5 = {{Fb team Alaves}} |caps5 = 94 |goals5 = 7 | years6 = 2003–2004 |clubs6 = {{Fb team Espanyol}} |caps6 = 30 |goals6 = 3 | years8 = 2006–2008 |clubs8 = {{Fb team Metalurh Donetsk}} |caps8 = 28 |goals8 = 0 | years9 = 2009–2010 |clubs9 = {{симбол2|Bisection vertical White HEX-FF0000.svg}} [[ФК Валета|Валета]] |caps9 = 17 |goals9 = 10 | nationalyears1 = 1996 |nationalteam1 = {{знамеикона|Холандија}} [[Фудбалска репрезентација на Холандија|Холандија]] |nationalcaps1 = 9 |nationalgoals1 = 1 | manageryears1 = 2009–2010 |managerclubs1 = {{симбол2|Bisection vertical White HEX-FF0000.svg}} [[ФК Валета|Валета]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<small>(Асистент)</small> | manageryears2 = 2017–2018 |managerclubs2 = {{Fb team Maccabi Tel Aviv}} | manageryears3 = 2018– |managerclubs3 = {{Fb team Chongqing Lifan}} | manageryears4 = 2020 |managerclubs4 = {{Naz|FUrep|ECU}} }} '''Јохан Жорди Кројф''' (роден на [[9 февруари]] [[1974]] година, во [[Амстердам]]) — [[Холанѓани|холандски]] [[спортски директор]], [[фудбал]]ски тренер и поранешен {{Football/MF/player}}. Во моментов тој е тренер на екипата на {{Fb team (N) Chongqing Lifan}} во кинеското првенство Жорди е син на поранешниот холандски играч и тренер [[Јохан Кројф]]. Како фудбалер, тој играл од 1992 до 2010 година, вклучувајќи ги и периодите во двете големи екипи за кој играл [[ФК Барселона|Барселона]] и [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]]. Во 1997 година играјќи за Јунајтед, ја освоил титулата во [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]], што бил еден од најголемите успеси во неговата кариера.<ref>https://www.dreamteamfc.com/c/archives/uncategorized/155085/13-players-who-won-premier-league-titles-by-sitting-on-the-sidelines/</ref> Како [[Фудбалска репрезентација на Холандија|репрезентативец на Холандија]], тој забележал девет настапи за ''лалињата'' и бил вклучен во составот за [[Европско првенство во фудбал 1996|Европското првенство 1996]]. ==Титули== ===={{flagsport|ESP}} Барселона==== *'''{{Трофеј-Суперкуп на Шпанија}} [[Суперкуп на Шпанија]]''' (1) : [[Суперкуп на Шпанија 1994|1994]]<ref>http://www.linguasport.com/futbol/nacional/supercopa/supercopa94.htm</ref> ===={{flagsport|ENG}} Манчестер Јунајтед==== *'''{{Трофеј-Англија (Премиер лига)}} [[Премиер лига на Англија|Премиер лига]]''' (1) : [[Премиер лига на Англија 1996–1997|1996–1997]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.premierleague.com/players/1216/Jordi-Cruyff/overview |title=Jordi Cruyff: Overview |publisher=Premier League |accessdate=16 April 2018 |archive-date=2018-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180417061823/https://www.premierleague.com/players/1216/Jordi-Cruyff/overview |url-status=dead }}</ref> *'''{{Трофеј-Комјунити Шилд}} [[ФА Комјунити Шилд|ФА Черити Шилд]]''' (2): [[ФА Черити Шилд 1996|1996]], [[ФА Черити Шилд 1997|1997]] == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Холандија |image3= Flag of Netherlands.svg }} *[https://us.soccerway.com/coaches/jordi-cruyff/37024/ Жорди Кројф на soccerway] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190502051114/https://us.soccerway.com/coaches/jordi-cruyff/37024/ |date=2019-05-02 }} *[https://www.transfermarkt.com/jordi-cruijff/profil/spieler/7436 Жорди Кројф на transfermarkt] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Кројф, Жорди}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1974 година]] [[Категорија:Холандски фудбалери]] [[Категорија:Холандски фудбалски тренери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Барселона]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Манчестер Јунајтед]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Селта Виго]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Еспањол]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Алавес]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] [[Категорија:Фудбалери од Ла Лига]] 6i22x0ngde6nfwwkxdo054e6cdq1htd 0 1229800 5649205 4472741 2026-10-23T17:20:25Z Ehrlich91 24281 Ehrlich91 ја премести страницата [[Водоча (некропола)]] на [[Водочки Цркви]] 4472741 wikitext text/x-wiki '''Некрополата Водоча''' се наоѓа во атарот на истоимената населба, односно 4&nbsp;кмсеверозападно од градот Струмица. Некрполата се простира на [[Водочки манастир|Водочките цркви]], Св. Леонтиј. ==Истражувања== Првите археолошки изкопувања на некрополата биле извршени од Васил Лахтов во 1961 и 1962 г., подоцна имало истражувања од Петар Миљковиќ-Пепек во 1973 и 1974 г. а нај крупниот број на пронајдоци се од 1979 до 2003 г. кои биле извршени од археологот Јован Ананиев.<ref>Inventaria Archaeologica Personarum Том I Некропола Водоча, Елица Манева, Скопје 2012 ISBN 978-608-4646-03-7 стр 9</ref> Од сите 1081 гробови, пронајдени се стотици примероци накит (прстени, ѓердани, белегзии, наушници, пречелници, и др), копчиња, монети (од кои повеќето биле украсен додаток за облека), а исто и појасни токи и пафти. Исто биле пронајдени железни шајки од дрвени сандали, налчиња од обувки, ножеви и оружје и керамички, стаклени, метални, коскени и порцелански предмети со украсни и утилитарни намени. Карактеристично за некрополата Водоча е тоа дека се идентификувале текстилни остатоци од ткаенини, плетива и везови остатоци од конци, памук, лен, волна, свила и срма, како и делови од крзно, кожа, дрво ѓон и други органски материјали кои не се забележани во никоја друга археолошка локација на Македонија.<ref>Inventaria Archaeologica Personarum Том I Некропола Водоча, Елица Манева, Скопје 2012 ISBN 978-608-4646-03-7 стр 10</ref> Една од пронајдоците била женска личност со висина од 1.8&nbsp;м која се сметала за имотна жена и била во една од побогатите гробови, била закопана со 5 прстени и наушници.<ref>Inventaria Archaeologica Personarum Том I Некропола Водоча, Елица Манева, Скопје 2012 ISBN 978-608-4646-03-7 стр 85</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Археолошки наоѓалишта во Општина Струмица]] [[Категорија:Водоча]] czvb240e99w1geeksxym8vt8618j3yo 5649212 5649205 2026-10-23T17:43:52Z Ehrlich91 24281 обновување и средување 5649212 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Археолошко наоѓалиште во Македонија | име = Водочки Цркви | слика = Водочки Цркви.jpg | опис = Поглед на наоѓалиштето | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=27 | lat_sec=2 | lon_dir=E | lon_deg=22 | lon_min=35 | lon_sec=23 | место = Водоча | општина = Струмица | тип = црква | период = среден век }} '''Водочки Цркви''' — [[археолошко наоѓалиште]] во [[струмичко]]то село [[Водач]]. Претставува [[средновековна Македонија|средновековен]] црковен комплекс.<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|404-405}}</ref> == Местоположба == Наоѓалиштето се наоѓа на северозападниот раб на селото [[Водоча]], на левиот брег на реката [[Водочница]].<ref name="АрхеоКарта"/> == Опис == Комплексот, како сведоштво за културниот подем и дострел на архитектурата и сликарството во Македонија од {{римски|9}} до {{римски|12}} век, е добро познат во науката. Со текот на времето, [[Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча|црквата „Св. Леонтиј“]] била запоставувана, а на почетокот на {{римски|19}} век сосема напуштена.<ref name="АрхеоКарта"/> Први археолошки истражувања се извршени во 1961 година и со нив, по отстранувањето на шутот од внатрешниот простор на црквата, се откриени анексите на северната и јужната страна и 76 гробови датирани меѓу {{римски|11}} и {{римски|18}} век.<ref name="АрхеоКарта"/> Овие истражувања биле извршени од [[Васил Лахтов]]. Во 1973/74 година, [[Петар Миљковиќ - Пепек|Петар Миљковиќ-Пепек]] врши истажувања врз чија основа се изготвува проект за конзервација и реставрациј на црквата. Во текот на конзерваторско-реставраторските работи била намената потреба од археолошко доистражување.<ref name="АрхеоКарта"/> Најголем број на пронајдоци се направени во периодот 1979-2003 година, кога истражувањата ги водел археологот [[Јован Ананиев]].<ref>Inventaria Archaeologica Personarum Том I Некропола Водоча, Елица Манева, Скопје 2012 ISBN 978-608-4646-03-7 стр 9</ref> Со ископувањата кои траеле долго бил опфатен просторот западно од комплексот, во кој се откриени: два трема, едниот од {{римски|11}}-{{римски|12}} век, а другиот од турскиот период; интерна бања од {{римски|11}}-{{римски|12}} век; словенска куќа од {{римски|12}}-{{римски|13}} век; делови од објект од {{римски|11}}-{{римски|12}} век и 400 гроба од {{римски|11}} до {{римски|20}} век. Големата временска рамка кај гробовите доаѓа оттаму што околу црквата се вршени погребувања до 1979 година.<ref name="АрхеоКарта"/> Од сите 1081 гроб, пронајдени се стотици примероци накит (прстени, ѓердани, белегзии, наушници, пречелници и друго), копчиња, монети (од кои повеќето биле украсен додаток за облека), а исто и појасни токи и пафти. Исто биле пронајдени железни шајки од дрвени сандали, налчиња од обувки, ножеви и оружје и керамички, стаклени, метални, коскени и порцелански предмети со украсни и утилитарни намени. Карактеристично за некрополата Водоча е тоа дека се идентификувале текстилни остатоци од ткаенини, плетива и везови остатоци од конци, памук, лен, волна, свила и срма, како и делови од крзно, кожа, дрво ѓон и други органски материјали кои не се забележани во никоја друга археолошка локација на Македонија.<ref>Inventaria Archaeologica Personarum Том I Некропола Водоча, Елица Манева, Скопје 2012 ISBN 978-608-4646-03-7 стр 10</ref> Еден од пронајдоците била женска личност со висина од 180 цм која се сметала за имотна жена и била во еден од побогатите гробови, при што била закопана со 5 прстени и наушници.<ref>Inventaria Archaeologica Personarum Том I Некропола Водоча, Елица Манева, Скопје 2012 ISBN 978-608-4646-03-7 стр 85</ref> Наодите се чуваат во [[Завод за заштита на спомениците на културата и Музеј во Струмица|Заводот и музеј]] во [[Струмица]].<ref name="АрхеоКарта"/> == Поврзано == * [[Водоча]]; и * [[Список на археолошки наоѓалишта во Струмичко]]. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Vodoča Churches}} {{Архео-Струмица}} [[Категорија:Водоча]] [[Категорија:Водочки манастир]] dh2jia8kwd03fnwh9uun652kavn6h5s 5649214 5649212 2026-10-23T17:46:13Z Ehrlich91 24281 5649214 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Археолошко наоѓалиште во Македонија | име = Водочки Цркви | слика = Водочки Цркви.jpg | опис = Поглед на наоѓалиштето | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=27 | lat_sec=2 | lon_dir=E | lon_deg=22 | lon_min=35 | lon_sec=23 | место = Водоча | општина = Струмица | тип = црква | период = среден век }} '''Водочки Цркви''' — [[археолошко наоѓалиште]] во [[струмичко]]то село [[Водоча]]. Претставува [[средновековна Македонија|средновековен]] црковен комплекс.<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|404-405}}</ref> == Местоположба == Наоѓалиштето се наоѓа на северозападниот раб на селото [[Водоча]], на левиот брег на реката [[Водочница]].<ref name="АрхеоКарта"/> == Опис == Комплексот, како сведоштво за културниот подем и дострел на архитектурата и сликарството во Македонија од {{римски|9}} до {{римски|12}} век, е добро познат во науката. Со текот на времето, [[Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча|црквата „Св. Леонтиј“]] била запоставувана, а на почетокот на {{римски|19}} век сосема напуштена.<ref name="АрхеоКарта"/> Први археолошки истражувања се извршени во 1961 година и со нив, по отстранувањето на шутот од внатрешниот простор на црквата, се откриени анексите на северната и јужната страна и 76 гробови датирани меѓу {{римски|11}} и {{римски|18}} век.<ref name="АрхеоКарта"/> Овие истражувања биле извршени од [[Васил Лахтов]]. Во 1973/74 година, [[Петар Миљковиќ - Пепек|Петар Миљковиќ-Пепек]] врши истажувања врз чија основа се изготвува проект за конзервација и реставрациј на црквата. Во текот на конзерваторско-реставраторските работи била намената потреба од археолошко доистражување.<ref name="АрхеоКарта"/> Најголем број на пронајдоци се направени во периодот 1979-2003 година, кога истражувањата ги водел археологот [[Јован Ананиев]].<ref>Inventaria Archaeologica Personarum Том I Некропола Водоча, Елица Манева, Скопје 2012 ISBN 978-608-4646-03-7 стр 9</ref> Со ископувањата кои траеле долго бил опфатен просторот западно од комплексот, во кој се откриени: два трема, едниот од {{римски|11}}-{{римски|12}} век, а другиот од турскиот период; интерна бања од {{римски|11}}-{{римски|12}} век; словенска куќа од {{римски|12}}-{{римски|13}} век; делови од објект од {{римски|11}}-{{римски|12}} век и 400 гроба од {{римски|11}} до {{римски|20}} век. Големата временска рамка кај гробовите доаѓа оттаму што околу црквата се вршени погребувања до 1979 година.<ref name="АрхеоКарта"/> Од сите 1081 гроб, пронајдени се стотици примероци накит (прстени, ѓердани, белегзии, наушници, пречелници и друго), копчиња, монети (од кои повеќето биле украсен додаток за облека), а исто и појасни токи и пафти. Исто биле пронајдени железни шајки од дрвени сандали, налчиња од обувки, ножеви и оружје и керамички, стаклени, метални, коскени и порцелански предмети со украсни и утилитарни намени. Карактеристично за некрополата Водоча е тоа дека се идентификувале текстилни остатоци од ткаенини, плетива и везови остатоци од конци, памук, лен, волна, свила и срма, како и делови од крзно, кожа, дрво ѓон и други органски материјали кои не се забележани во никоја друга археолошка локација на Македонија.<ref>Inventaria Archaeologica Personarum Том I Некропола Водоча, Елица Манева, Скопје 2012 ISBN 978-608-4646-03-7 стр 10</ref> Еден од пронајдоците била женска личност со висина од 180 цм која се сметала за имотна жена и била во еден од побогатите гробови, при што била закопана со 5 прстени и наушници.<ref>Inventaria Archaeologica Personarum Том I Некропола Водоча, Елица Манева, Скопје 2012 ISBN 978-608-4646-03-7 стр 85</ref> Наодите се чуваат во [[Завод за заштита на спомениците на културата и Музеј во Струмица|Заводот и музеј]] во [[Струмица]].<ref name="АрхеоКарта"/> == Поврзано == * [[Водоча]]; и * [[Список на археолошки наоѓалишта во Струмичко]]. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Vodoča Churches}} {{Архео-Струмица}} [[Категорија:Водоча]] [[Категорија:Водочки манастир]] rlwzoc8fg27fj8om0subb2c37vivqqd 5649215 5649214 2026-10-23T17:48:08Z Ehrlich91 24281 5649215 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Археолошко наоѓалиште во Македонија | име = Водочки Цркви | слика = Водочки Цркви.jpg | опис = Поглед на наоѓалиштето | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=27 | lat_sec=2 | lon_dir=E | lon_deg=22 | lon_min=35 | lon_sec=23 | место = Водоча | општина = Струмица | тип = црква | период = среден век }} '''Водочки Цркви''' — [[археолошко наоѓалиште]] во [[струмичко]]то село [[Водоча]]. Претставува [[средновековна Македонија|средновековен]] црковен комплекс.<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|404-405}}</ref> == Местоположба == Наоѓалиштето се наоѓа на северозападниот раб на селото [[Водоча]], на левиот брег на реката [[Водочница]].<ref name="АрхеоКарта"/> == Опис == Комплексот, како сведоштво за културниот подем и дострел на архитектурата и сликарството во Македонија од {{римски|9}} до {{римски|12}} век, е добро познат во науката. Со текот на времето, [[Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча|црквата „Св. Леонтиј“]] била запоставувана, а на почетокот на {{римски|19}} век сосема напуштена.<ref name="АрхеоКарта"/> Први археолошки истражувања се извршени во 1961 година и со нив, по отстранувањето на шутот од внатрешниот простор на црквата, се откриени анексите на северната и јужната страна и 76 гробови датирани меѓу {{римски|11}} и {{римски|18}} век.<ref name="АрхеоКарта"/> Овие истражувања биле извршени од [[Васил Лахтов]]. Во 1973/74 година, [[Петар Миљковиќ - Пепек|Петар Миљковиќ-Пепек]] врши истажувања врз чија основа се изготвува проект за конзервација и реставрациј на црквата. Во текот на конзерваторско-реставраторските работи била намената потреба од археолошко доистражување.<ref name="АрхеоКарта"/> Најголем број на пронајдоци се направени во периодот 1979-2003 година, кога истражувањата ги водел археологот [[Јован Ананиев]].<ref>Inventaria Archaeologica Personarum Том I Некропола Водоча, Елица Манева, Скопје 2012 ISBN 978-608-4646-03-7 стр 9</ref> Со ископувањата кои траеле долго бил опфатен просторот западно од комплексот, во кој се откриени: два трема, едниот од {{римски|11}}-{{римски|12}} век, а другиот од турскиот период; интерна бања од {{римски|11}}-{{римски|12}} век; словенска куќа од {{римски|12}}-{{римски|13}} век; делови од објект од {{римски|11}}-{{римски|12}} век и 400 гроба од {{римски|11}} до {{римски|20}} век. Големата временска рамка кај гробовите доаѓа оттаму што околу црквата се вршени погребувања до 1979 година.<ref name="АрхеоКарта"/> Од сите 1081 гроб, пронајдени се стотици примероци накит (прстени, ѓердани, белегзии, наушници, пречелници и друго), копчиња, монети (од кои повеќето биле украсен додаток за облека), а исто и појасни токи и пафти. Исто биле пронајдени железни шајки од дрвени сандали, налчиња од обувки, ножеви и оружје и керамички, стаклени, метални, коскени и порцелански предмети со украсни и утилитарни намени. Карактеристично за некрополата Водоча е тоа дека се идентификувале текстилни остатоци од ткаенини, плетива и везови остатоци од конци, памук, лен, волна, свила и срма, како и делови од крзно, кожа, дрво ѓон и други органски материјали кои не се забележани во никоја друга археолошка локација на Македонија.<ref>Inventaria Archaeologica Personarum Том I Некропола Водоча, Елица Манева, Скопје 2012 ISBN 978-608-4646-03-7 стр 10</ref> Еден од пронајдоците била женска личност со висина од 180 цм која се сметала за имотна жена и била во еден од побогатите гробови, при што била закопана со 5 прстени и наушници.<ref>Inventaria Archaeologica Personarum Том I Некропола Водоча, Елица Манева, Скопје 2012 ISBN 978-608-4646-03-7 стр 85</ref> Наодите се чуваат во [[Завод за заштита на спомениците на културата и Музеј во Струмица|Заводот и музеј]] во [[Струмица]].<ref name="АрхеоКарта"/> == Галерија == <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Манастир Водоча 08.JPG|Остатоци пред влезот на црквата Податотека:Манастир Водоча 11.JPG|Остатоци на влезот на црквата Податотека:Ископини во Водоча 01.JPG|Ископини од ранохристијанска црква Податотека:Sv. Leontij - Vodoča (4).JPG|Ископини од ранохристијанска црква Податотека:Ископини во Водоча 02.JPG|Ископини од ранохристијанска црква Податотека:Ископини во Водоча 03.JPG|Ископини од ранохристијанска црква </gallery> == Поврзано == * [[Водоча]]; и * [[Список на археолошки наоѓалишта во Струмичко]]. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Vodoča Churches}} {{Архео-Струмица}} [[Категорија:Водоча]] [[Категорија:Водочки манастир]] dzsd47a2gxcir61dn7vltl2lzx5177g 1 1229842 5649207 3875766 2026-10-23T17:20:25Z Ehrlich91 24281 Ehrlich91 ја премести страницата [[Разговор:Водоча (некропола)]] на [[Разговор:Водочки Цркви]] 3875766 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} {{Вики Клуб}} fmfd2stxmmu6bqaumz8yml8bh5zjn49 5649213 5649207 2026-10-23T17:44:09Z Ehrlich91 24281 5649213 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} {{ВПМ}} gb6mllq152llz1mi7o5acnlbw8trody 0 1230941 5649152 5572850 2026-10-23T15:04:39Z P.Nedelkovski 47736 поправка на правопис - случаи наместо случаеви 5649152 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија награда|име=Партизанска споменица 1941<br />Partizanska spomenica 1941<br />Partizanski spominski znak 1941|слика=Partizanska spomenica 1941, eksponat u muzeju u Beloj Crkvi.jpg|големина слика=200px|опис на слика=Партизанска споменица 1941|вид=спомен-медал|доделена_за=Учесници во [[Втора светска војна|народноослободителната борба]] од 1941 година.|држава=[[Социјалистичка Федеративна Република Југославија]]|статус=не доделуван|првично_доделување=[[14 септември]], [[1944]]|последно_доделување=[[1963]]|вкупно_добитници=27.629{{Sfn|Грбец|2010|p=40}}|слика2=Commemorative Medal of the Partisans - 1941 RIB.png|големина_слика2=100px}} '''Партизанска споменица 1941''' ({{Langx|sh|Partizanska spomenica 1941}}, {{Langx|sl|Partizanski spominski znak 1941}}) — поранешно одликување во [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија]]. Дефиниран во чл. 1 од нејзиниот статут како „''..знак на државно признание на организаторите на народното востание и пионерите на [[Втора светска војна|Народноослободителната борба]] за големи заслуги стекнати во ослободувањето на нашите народи''.“{{Sfn|Службен лист год. II, бр. 43|1946|p=494}} Воведен на [[14 септември]] [[1944|1944 година]] со одлука од Националниот комитет за ослободување на Југославија со името '''Споменица 1941'''.{{Sfn|Грбец|2010|p=25}} Во [[јуни]] [[1945|1945 година]] било преименувано во Партизанска споменица 1941.{{Sfn|Службен лист год. I, бр. 40|1945|p=345}} Го издадол Министерството за народна одбрана кон значајни генерали и партизани кои се приклучиле во Народноослободителната борба на Југославија во нејзините рани фази, т.е. во [[1941|1941 година]]. Само преживеани борци имале право на Партизанската споменица, додека семејствата на загинати борци го добиле ''Споменикот на паднати борци''. Во [[1963|1963 година]], кога прекинале со доделување, сѐ вкупно имало 27.629 добитници-партизани.{{Sfn|Грбец|2010|p=40}} Денес сѐ уште има живи носители. Носители на Партизанската споменица 1941 имале одредени привлегии и права, тие биле: здраствена заштита, дополнителен додаток на пензија, годишен одмор и 50% попус на транспорт со [[такси]], [[автобус]] и [[авион]]. Нивните права биле регулирани со законот: „''Законот за правата на носителите на Партизанскиот споменик 1941''“.{{Sfn|Службен лист год. XII, бр. 15|1956|p=233-234}}{{Sfn|Војна енциклопедија 6|1973|p=561}} Партизанската споменица 1941 била направена од сребро со позлатени делови и се носела на левата страна, во џебот на блуза или палто. Заедно со медалот, било издадено и ''Брошура на носителот на Партизанската споменица 1941'', што го тврди правото на носење и користење на претходноспомнатите привилегии.{{Sfn|Војна енциклопедија 6|1973|p=561}} == Историјат == === Вовед === [[Податотека:Poziv na ustanak Vojni muzej 2.jpg|мини|261x261пкс|Споменик од Стјепан Филиповиќ со Партизанската споменица 1941 во воениот музеј на [[Белград]]. ]]Првите одликувања во [[СФРЈ|Социјалистичка Југославија]] биле воведени на [[15 август]] [[1943|1943 година]] со одлука од [[Врховен штаб на НОВ и ПОЈ|Врховниот штаб на НОВ и ПОЈ]], тие биле: [[Орден на народен херој]], Орден на народното ослободување, [[Орден на партизанската ѕвезда]] на трет ред, [[Орден на братството и единството]], [[Орден за храброст (СФРЈ)|Орден за храброст]] и [[Медал за храброст (СФРЈ)|Медал за храброст]].{{Sfn|Ковачевиќ|1984|p=131}} Првите скици и дизајн на медалите, заедно со грбот на Југославија, биле обработени околу [[есента]] 1943 година од [[Ѓорѓе Андрејевиќ-Кун|Ѓорѓи Андрејевиќ - Кун]], академски сликар и вајар од [[Белград]]. При неговиот престој во [[Јајце (град)|Јајце]], [[Босна и Херцеговина]] ги нацртал првите скици за Партизанската споменица 1941. Сакал медалот да биде во чест на борците кои се приклучиле во народноослободителното движење во [[1941|1941 година]]. Андрејевиќ ги пратил неговите скици кај Антун Аугустинчиќ, [[Хрвати|хрватски]] [[Вајарство|вајар]] од [[Клањец]]. Неколку месеци ги обработувал и на [[април]] [[1944|1944 година]] го направил неговиот прв модел — медал направен од пластика. Сакал да направи повеќе примероци но поради [[Втора светска војна|Втората светска војна]] морал да отиде во [[Москва]]. Во [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] Аугустинчиќ направил 15.000 примероци со помош од „''Московски монетен двор''“ ({{langx|ru|Московский монетный двор}}) — руска компанија за [[монети]]. На [[септември]] 1944 година ги пратил примероците преку авион во [[Вис (остров)|островот Вис]], тогашната престолнина на Слободна Федеративна Југославија.{{Sfn|Грбец|2010|p=25}} Откако ги добиле примероците, Националниот комитет за ослободувањето на Југославија на [[14 септември]] 1944 година ја воведиле Партизанската споменица 1941 со името Споменица 1941. Во седницата [[Јосип Броз Тито]] коментирал:{{Sfn|Тито 23|1982|p=133}}{{Sfn|Приштер|1984|p=132-133}}{{Sfn|Приштер|1984|p=133}} {{Цитатник|''Сите борци и водачи на [[Југословенски партизани|Народноослободителната армија и партизанските одреди на Југославија]] кои се приклучија на партизанските одреди во [[1941|1941 година]] и останаа во нашата армија до ден-денес се наградуваат со „Споменица 1941“ како признание за нивната истрајност во борбата и верност кон [[Втора светска војна|Народноослободителното движење]].''}}Во седницата биле определени условите за добитокот на медалот, според Централниот комитет на НОЈ тие биле:{{Sfn|Тито 23|1982|p=133}}{{Sfn|Грбец|2010|p=26}} # Сите борци и военополитички раководители кои се приклучиле во партизанските одреди во 1941 година и дотогаш останале во Народноослободителната армија на Југославија. # Сите борци кои ја започнале партизанската активност во 1941 година и на кој било начин продолжеле да соработуваат со партизанското движење на окупираната територија, а подоцна, од која било причина, ја напуштиле окупираната територија и се приклучиле во партизанските одреди, т.е. [[Југословенски партизани|Народноослободителната армија]]. # Сите борци кои се приклучиле во партизанските одреди во 1941 година како борци или водачи, а потоа биле повлечени, оставени или испратени да работат во непријателски терен, т. е. сè уште биле на окупирана или слободна територија или во единици на Народноослободителната армија и партизански одреди. # Сите борци кои се приклучиле во партизанските одреди во 1941 година, а за време на нивната работа и борба биле заробени, уапсени или осудени, а потоа повторно биле во Народноослободителната армија или работеле позади сцената, само ако нивното однесување спрема непријателот било чесно и достојно за партизан. # Медалот не може да им се додели на тие кои во меѓувреме доброволно ја напуштиле Народноослободителната армија или се приклучиле на која било непријателска армија, без оглед на тоа дали се приклучиле во 1941 година и денес се во редовите на Народноослободителната армија. Откако биле определени условите тие ги наведиле привлегиите и правата на носителот. Примероци биле пратени во сите државни главни штабови. Кај Главиот штаб на НОВ и ПОС Јосип Броз Тито ги известил да не ги доделуваат наградите без негова лична дозвола. Сакал медалите да бидат издадени истовремено наместо постепно.{{Sfn|Тито 23|1982|p=135}} === Воено доделување === Истиот ден, Комисијата за народна одбрана на Националниот комитет на ослободување Југославија донела одлука да ја воведи Партизанската споменица 1941 во останатите Југословенски држави. Околу истиот период [[Врховен штаб на НОВ и ПОЈ|Врховниот штаб на НОВ и ПОЈ]] ги известиле останатите штабови да почнат со доделување на наградата. Меѓу друго во нивниот извештај тие наведиле:{{Sfn|Тито 23|1982|p=133}}{{Цитатник|''Со предавањето на овој заслужен споменик на борците, овој момент треба да биде што е можно посвечен, доколку воената ситуација го дозволува тоа. Бидејќи споменикот значи високо признание за секој борец од 1941 година, секој од неговите носители ќе има посебни привилегии во новата Демократска Федерална Југославија. Затоа, потребно е да се обрне посебно внимание на тоа да се обезбеди неговото предавање на оној на кого навистина му припаѓа. ''Заради контрола и за целите на евидентирање на бројот на издадени споменици, потребно е да се организираат и да ни се достават следните информации: име и презиме; ден, месец и година на раѓање; место и округ на раѓање; занимање во државјанство; ден, месец и година на приклучување кон партизанските одреди и Народноослободителната армија; моментален чин и позиција во Народноослободителната армија. Врз основа на овие информации, за секое лице ќе се изработи лична карта, која ќе го потврди правото на споменикот, а дотогаш, штабот ќе издаде привремени сертификати.''}} [[Податотека:Yugoslav General Milan Basta WWII.jpg|мини|327x327пкс|Потполковник на [[Југословенска народна армија|Југословенската армија]] Милан Баста со Партизанската споменица 1941 (на џепот), [[Орден за храброст (СФРЈ)|Орден за храброст]] (десно) и [[Орден на партизанската ѕвезда]] (лево).]] Низ слободните територии Врховниот штаб на НОВ и ПОЈ пратил 12.430 примероци од Партизанската споменица 1941 или 44% од вкупниот оддел. Ордените биле пратени во главниот штаб на [[Социјалистичка Република Србија|Социјалистичка Србија]], [[Социјалистичка Автономна Покраина Војводина|Автономна Војводина]], [[Косово и Метохија]] и кај главниот штаб на југословенската морнарица. Дел од медалите биле пратени во [[Бар (град)|Бар]], [[Црна Гора]]. Заедно со медалите имало список на дистрибуција, колку претставници од југословенските штабови ќе ја добиле Партизанската споменица 1941 според одреден удел. Следните штабови примиле Партизанска споменица 1941:{{Sfn|Тито 23|1982|p=133}}{{Sfn|Грбец|2010|p=27-28}}{{Sfn|Тито 23|1982|p=134}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="3" |Доделување на Партизанската споменица 1941 во септември 1944 година |- !Штаб !Број !Удел |- |Главен штаб на НОВ и ПО Хрватска |{{По средина|4.000}} |{{По средина|32,1%}} |- |Штаб на Петти босански корпус |{{По средина|1.200}} |{{По средина|9,6%}} |- |Штаб на Првиот пролетарски корпус |{{По средина|1.100}} |{{По средина|8,8%}} |- |Главен штаб на НОВ и ПО Србија |{{По средина|1.000}} |{{По средина|8%}} |- |Штаб на Вториот ударен корпус |{{По средина|900}} |{{По средина|7,2%}} |- |Штаб на Осмиот далматски корпус |{{По средина|800}} |{{По средина|6,4%}} |- |Главен штаб на НОВ и ПО Словенија |{{По средина|600}} |{{По средина|4,8%}} |- |Главен штаб на НОВ и ПО Војводина |{{По средина|500}} |{{По средина|4%}} |- |Штаб на Третиот босански корпус |{{По средина|500}} |{{По средина|4%}} |- |Штаб на воената база во Бар |{{По средина|500}} |{{По средина|4%}} |- |Штаб на Дванаесеттиот војводински корпус |{{По средина|400}} |{{По средина|3,2%}} |- |[[Главен штаб на Народноослободителната војска и партизанските одреди на Македонија|Главен штаб на НОВ и ПО Македонија]] |{{По средина|300}} |{{По средина|2,4%}} |- |Штаб на Дваесет и шестта далматска дивизија |{{По средина|250}} |{{По средина|2%}} |- |Штаб на Деветнаесетта севернодалматска дивизија |{{По средина|200}} |{{По средина|1,6%}} |- |Оперативен штаб на НОВ и ПО Косово и Метохија |{{По средина|100}} |{{По средина|0,8%}} |- |Штаб на Југословенската морнарица |{{По средина|80}} |{{По средина|0,6%}} |- !Вкупно !12.430{{БелешкаОзнака|45% од добитниците на медалот меѓу 1944 и 1963 година.{{Sfn|Грбец|2010|p=28}}}} !100% |} === Рани повоени закони за Партизанската споменица 1941 === [[Податотека:Partizanska spomenica 1941. u kutiji.jpg|мини|289x289пкс|Примерок од Партизанската споменица 1941 во кутија.]] Првиот закон поврзан со Партизанската споменица 1941 година бил „''Законот за ордени и медали на Демократска Федеративна Југославија''“, усвоена на [[9 јуни]] [[1945|1945 година]] од страна на [[АВНОЈ|Антифашистичкото веќе на народнотоослободување на Југославија]]. Со законот ги потврди сите одликувања воведени од страна на [[Врховен штаб на НОВ и ПОЈ|Врховниот штаб на НОВ и ПОЈ]] за време на [[Втората светска војна]], вклучувајќи и ја Партизанската споменица 1941.{{Sfn|Службен лист год. I, бр. 40|1945|p=345}}{{Sfn|Грбец|2010|p=30}} Законот ги дефинирал одликувањата на [[Демократска Федеративна Југославија]] како „..''знак на признание и награда за посебни заслуги направени спрема народот во Југославија за време на војна или мир и за изградбата на ДФЈ.''“ Собрание на АВНОЈ{{БелешкаОзнака|Подоцна се претворило во Народното собрание на Југославија.}} ги доделувала наградите. По редоследот на важност, кој било дефинирано во истиот закон, Партизанската споменица 1941 било ставено на последното, всушност, 19-то место како комеморативен медал. Следниот месец на [[15 јули]] 1945 година [[Маршал на Југославија|маршалот на Југославија]] [[Јосип Броз Тито]] донел одлука за правата на неговите носители, со која дополнително се дефинирале критериумите за доделување на споменикот и правата стекнати со неговото добивање.{{Sfn|Грбец|2010|p=30}} Правото за доделување на Партизанскиот споменик 1941 било префрлено од собранието на АВНОЈ кон Министерството за народна одбрана, а бил утврден и нов модел на споменикот, обработен од хрватскиот вајар Антун Аугустинчиќ.{{Sfn|Вујчиќ|2007|p=8}} Потоа било дополнително одлучено дека при замена на спомениците, сите доделени споменици ќе бидат ревидирани, бидејќи за доделувањето требало да обезбедат доказ. Со „''Законот за Партизанската споменица 1941''“, усвоен на [[25 мај]] [[1946|1946 година]], Партизанската споменица 1941 бил определен како знак на државно признание спрема борците и партизаните кои се приклучиле во ослободителното движење во [[1941|1941 година]]. Во [[јули]] истата година донесен е Правилникот за спроведување на Законот за Партизанска споменица 1941. Во нејзе биле повторно дефинирани условите потребни за добиток на наградата. Тие се:{{Sfn|Грбец|2010|p=30-31}}{{Sfn|Службен лист год. II, бр. 62|1946|p=744}} # Борци кои се приклучиле во партизанските одреди во 1941 година и континуирано биле во редовите на [[Југословенски партизани|Народноослободителната армија и партизанските одреди на Југославија]], односно [[Југословенска народна армија|Југословенската армија]], до крајот на војната. # Борци кои се приклучиле во партизанските одреди во 1941 година, а потоа, поради задача добиена од раководството на Народноослободителното движење, биле испратени на должност надвор од војската на ослободена или окупирана територија, каде што продолжиле да соработуваат со Народноослободителното движење, без разлика дали подоцна повторно се приклучиле во редовите на Југословенската армија или останале на работни места надвор од армијата до крајот на војната. # Борци кои во 1941 година добиле посебни задачи да работат зад непријателските линии и, додека ги извршувале овие задачи, останале зад непријателските линии во активна и организирана работа до крајот на војната или се приклучиле во редовите на Југословенската армија. # Борци кои се наведени во точките 1, 2 и 3 од овој член кои, додека се бореле или извршувале задачи, биле уапсени или интернирани против своја волја и вина и не можеле да го избегнат тоа на кој било начин, па затоа активно продолжиле во затворски или интернирачки борби, по што повторно се приклучиле во редовите на Југословенската армија или, по задача од раководството на Народноослободителното движење, продолжиле со активна и организирана работа надвор од армијата до [[Втората светска војна|крајот на војната]]. Законот дополнително ги наведува лицата кои немаат право да ја носат Партизанската споменица 1941:{{Sfn|Службен лист год. II, бр. 43|1946|p=494}}{{Sfn|Грбец|2010|p=32}} # Борци кои ја прекинале Народноослободителната борба со доброволно напуштање на партизанските одреди, Народноослободителната армија и партизанските одреди на Југославија, односно Југословенската армија, без разлика дали се вратиле дома, дезертирале или се предале на непријателот, без оглед на тоа дали се приклучиле на партизанските одреди во 1941 година. # Борци кои биле заробени по сопствена вина или биле држени во затвор, интернација и во присуство на непријателот воопшто, без оглед на тоа дали претходно или подоцна се приклучиле на единиците на Југословенската армија или активно работеле за Народноослободителното движење. Законот и Правилникот дополнително ги дефинирале правата на носителите на Партизанската споменица 1941, тие биле:{{Sfn|Службен лист год. II, бр. 62|1946|p=744}}{{Sfn|Грбец|2010|p=33-35}} # Право на лекување на државен трошок во сите здравствени и хигиенски установи во сопственост на државните или јавните органи. # Право на годишен одмор од еден месец на државен трошок во сите државни санаториуми, бањи, одморалишта, зимски домови и слични установи. # Право на приоритет при добивање стипендии и други образовни бенефиции. # Право на 50% попуст за патување со воз, бродови, автобуси и авиони на државен трошок. # Право на погреб на државен трошок. # Право на право на добивање бесплатни лекови во државните аптеки врз основа на рецепти издадени од лекари на надлежните државни здравствени установи по дијагноза на болеста.{{БелешкаОзнака|Овоа право било подоцна усвоено на [[4 декември]], [[1946|1946 година]].{{Sfn|Службен лист год. II, бр. 99|1946|p=1273}}}} Партизанскиот споменик 1941, според Законот и Правилникот, го доделувал Министерството за народна одбрана на Југославија, кој бил должен на секој носител да му издаде книшка со лична фотографија, која служела како доказ за правото на користење. Министерството за народна одбрана било должно да го замени првиот модел на Партизанската споменица 1941 до [[1 јануари]] [[1947|1947 година]] и да изврши ревизија на сите претходно издадени медали, во согласност со одредбите од Законот. Законот и Правилникот го дефинирале носењето на Партизанскиот споменик 1941 на горниот лев џеб на воена блуза или на цивилна облека. Исто така, неодобрено носење на Партизанскиот споменик 1941 било карактеризирано како кривично дело.{{Sfn|Службен лист год. II, бр. 62|1946|p=744}}{{Sfn|Службен лист год. II, бр. 43|1946|p=494}} === Повоено доделување === Партизанската споменица 1941 го доделил Министерството за народна одбрана.{{БелешкаОзнака|Во тоа време министер за народна одбрана бил [[Јосип Броз Тито]]. После [[1953|1953 година]] го заменил Иван Гошњак.}} [[Југословенска народна армија|Југословенската војска]] помогнала во нивното доделување, собирале податоци и докази за носители. При одлучувањето за предлогот за Партизанската споменица 1941, Кадровската администрација се потпирала на мислењата и предлозите на окружните и покраинските комитети на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]], како и на централните комитети на републиканските комунистички партии. Барањата биле во голема мера позитивно решени, но имало случаи каде министерството ја одбил личноста покрај неговото одобрување од народните комитети.. Кадровската администрација повремено укажуваше на недоследности во примената на Законот за Партизанска споменица 1941, организирајќи состаноци со лицата одговорни за нејзиното доделување.{{Sfn|Грбец|2010|p=35}} Доделувањето на споменикот било прекинато неколку пати — [[јануари]] [[1947|1947 година]], [[февруари]] [[1951|1951 година]], [[март]] [[1952|1952 година]] и [[април]] [[1955|1955 година]]. Според Правилникот за користење на Партизанската споменица 1941 од [[јули]] [[1946|1946 година]], рокот за замена на старите споменици и издавање нови била [[1 јануари]] 1947 година, но дотогаш оваа работа не била завршена, а во меѓувреме пристигнале нови барања. Потоа било одлучено спомениците да не бидат доделени привремено, а новиот рок за доделување бил поместен за февруари 1951 година. Поради големиот број на нови барања, особено од оние борци кои се приклучија на партизаните во [[1941|1941 година]] и беа ангажирани во позадина, работата за доделување на спомениците не била завршена до предвидениот рок, па затоа новиот рок беше поставен за март 1952 година.{{Sfn|Грбец|2010|p=36}} [[Податотека:Spomenica1941.svg|мини|263x263пкс|Партизанска споменица 1941.]] {| class="wikitable" |+Повоено доделување на Партизанската споменица 1941 до јануари 1951 година{{sfn|Грбец|2010|p=36}} !Народна република ! colspan="2" |Мажи ! colspan="2" |Жени ! colspan="2" |Вкупно |- |[[Социјалистичка Република Босна и Херцеговина]] |5.260 |28,8% |227 |1,2% |'''5.487''' |30,1% |- |[[Социјалистичка Република Македонија]] |165 |0,9% |38 |0,2% |'''203''' |1,1% |- |[[Социјалистичка Република Словенија]] |919 |5% |165 |0,9% |'''1.084''' |5,9% |- |[[Социјалистичка Република Србија]] | rowspan="3" |1.878 | rowspan="3" |10,3% | rowspan="3" |235 | rowspan="3" |1,2% | rowspan="3" |'''2.113''' | rowspan="3" |11,6% |- |[[Социјалистичка Автономна Покраина Војводина]] |- |[[Социјалистичка Автономна Покраина Косово и Метохија]] |- |[[Социјалистичка Република Хрватска]] |6.760 |37,1% |556 |3% |'''7.316''' |40,1% |- |[[Социјалистичка Република Црна Гора]] |1.654 |9% |364 |1,9% |'''2.018''' |11% |- ![[Социјалистичка Федеративна Република Југославија]] !16.636 !91,3% !1.585 !8,7% !18.221{{БелешкаОзнака|66% од вкупниот број на доделени Партизански споменици 1941.}} !100% |} Доделувањето на Партизанската споменица 1941 било дискутирано во [[јануари]] 1951 година од страна на [[Комунистичка партија на Југославија|Контролната комисија на Централниот комитет на Комунистичката партија на Југославија]]. Според статистиката за доделените споменици дотогаш (18.221), најголемиот број им биле доделени на борци-партизани од [[Народна Република Хрватска]] (40,1%) и Народна Република Босна и Херцеговина (30,1%). Контролната комисија подоцна забележала одредени неправилности во доделувањето во овие две републики, во Хрватска забележале дека речиси секој член на Националноослободителниот комитет бил носител и дека спомениците им се доделуваат на оние кои немале право да ја добијат. Во тоа време, било заклучено дека не е препорачливо да се одземат спомениците, туку дека во случаи на очигледни грешки тоа треба да се изврши.{{sfn|Грбец|2010|p=37}} Во првата половина на [[1950-тите]] бројот на апликанти за Партизанската споменица 1941 се зголемило, така што во почетокот на [[1955|1955 година]] имало околу 1.500 апликанти. Во тоа време, било донесено одлука да ги препратат апликациите до останатите [[СФРЈ|сојузни држави во Југославија]]. Но не биле успешни. На крајот на годината Централниот комитет на Комунистичката партија на Југославија донела одлука да прифати само 270 апликанти. Додека остантите биле одбиени. Оваа одлука на ЦК на КПЈ предизвикала незадоволство меѓу одбиените борци-партизани. Некои почнале да се обраќаат кон највисоките државни и политички органи. Поради тоа во [[декември]] [[1956|1956 година]] проблемот бил дискутиран на состанок со Организационо-политичкиот секретар на ЦК на КПЈ, кој, заедно со Државниот секретар за народна одбрана (ДСНО), одлучиле да најдат конкретно решение за дилемата и да ги проверат останатите апликанти.{{sfn|Грбец|2010|p=38}} [[Податотека:Orden narodnog heroja i Partizanska spomenica.jpg|мини|329x329пкс|[[Орден на народен херој]] со Партизанска споменица 1941.]]Со оваа одлука, повторно бил обновет процесот за доделување на Партизанската споменица 1941. Начини и методи за спроведување на одлуката биле испратени до централните комитети на останатите сојузни држави. Централните комитети ангажирале пониски комитети со оваа цел. Организирале собири на ветерани, на кои се дискутирале спорните барања. Од [[1957]] до [[септември]] [[1961|1961 година]] 81 службеници ги проверувале апликантите, а во ДСНО било формирано посебна комисија, која била составена од претставници на ДСНО и претставници на останатите сојузни држави. Задачата на оваа комисија била да подготви конечни решенија за ДСНО.{{sfn|Грбец|2010|p=38}} Поради новата можност бројот на апликанти се зголеми, во [[1957|1957 година]] имало сѐ вкупно 33.606 нови барања, од кои повторно мнозинството доаѓало од [[Хрватска]] и [[Босна и Херцеговина]] (75%). Но врз тоа имало и 11.488 нерешени барања во ДСНО од претходните апликанти. Вкупниот број на апликанти се надуе на 45.094. Меѓу новите барања имало 81 барање од лица родени во [[1928|1928 година]] и подоцна. Во периодот од [[1946]] до [[1951|1951 година]], на лица на слична возраст им биле доделени 19 спомен-обележја,{{БелешкаОзнака|Шест во Босна и Херциговина, четири во Црна Гора, Србија и Хрватска додека Словенија добила една. Само Македонија немала.}} но во 1951 година таквите барања биле одбиени, поради внатрешна одлука од ЦК на [[Југословенска народна армија|ЈНА]] дека овие лица биле премногу млади во [[1941|1941 година]] за нивната работа во [[Втора светска војна|Националноослободителната борба]] да биде основа за добивање на Партизанска споменица 1941.{{sfn|Грбец|2010|p=38}} Во [[1961|1961 година]] КПЈ донела одлука за доделување на Партизанската споменица 1941 на сите предвоени и лидери на партијата, со постојана партиска служба, кои заминале во странство пред востанието во 1941 година. Тие биле — учесници во [[Шпанската граѓанска војна]] (41); лица интернирани по окупацијата на Југославија (главно во логори во [[Норвешка]]), како политички небезбедни (310); лица испратени во странство од страна на партиското раководство пред востанието (10); членови на Комунистичката партија на Југославија кои, како заробени припадници на Југословенската армија, ја продолжиле партиската работа во овие околности (64). Вкупно имало 425 нови добиници. Исто така, во 1961 година било одлучено да се додели Партизанската споменица 1941 на 91 [[Македонци]] кои биле насилно мобилизирани во [[бугарската армија]], но активно работеле за [[Македонија во Втората светска војна|Народноослободителното движење]], без оглед на тоа дали се приклучиле на единиците на [[НОВЈ]] по напуштањето на бугарската армија или, по наредба на раководството на НОП, продолжиле со организирана и активна работа зад непријателските линии.{{sfn|Грбец|2010|p=39}} Од 45.094 барања (кои, според амандманот од [[1957|1957 година]] на Законот за Партизанска споменица 1941, требало да бидат решени до [[31 декември]] истата година), до [[1 септември]] [[1962|1962 година]], 41.291 (91,6%) биле одбиени, а 3.803 (8,5%) биле примени. Во периодот од [[1959]] до [[1963|1963 година]], поднесени се вкупно 14.406 жалби против првостепените одлуки, од кои 263 биле уважени, а поднесени се и 183 барања за повторување на постапката, кои биле прифатени. Во текот на 1963 година, 169 лица повторно добиле Партизанска споменица 1941 откако им било одземено претходно. Вкупниот број на добитници во периодот од [[септември]] [[1944]] до 1963 година изнесува 27.629.{{Sfn|Грбец|2010|p=40}} === Повоени закони за Партизанската споменица 1941 и нејзините носители === На [[14 ноември]] [[1955|1955 година]], [[СФРЈ|народното собрание на Југославија]] донело нов закон со кој Партизанската споменица 1941 како комеморативен медал бил отстранет од списокот на одликувања на ФНР Југославија. На [[28 март]] [[1956|1956 година]], народното собрание донело дополнителен закон за правата на носителите на Партизанската споменица 1941.{{Sfn|Службен лист год. XII, бр. 15|1956|p=233-234}} На [[17 октомври]] истата година, Законот за дополнување на Законот за Партизанската споменица 1941 бил воведен,{{Sfn|Службен лист год. XIII, бр. 44|1957|p=751}} со кој дополнително се регулирале правата на носителите на медалот.{{Sfn|Војна енциклопедија 6|1973|p=561}} На [[21 ноември]] [[1957|1957 година]], Државниот секретар за народна одбрана го издал Правилникот за спроведување на Законот за Партизанската споменица 1941, со кој појасно се дефинирале правилата за негово доделување, кој биле првпат воведени во [[1946|1946 година]]. Член два од Правилникот наведува:{{Цитатник|''Во барањето за доделување на ослободителната награда, (Партизанска споменица 1941 б.н.) апликантот е должен да го наведе своето учество во [[НОБ]]. Кон барањето мора да бидат приложени изјави од најмалку двајца носители на ослободителната награда за учеството на апликантот во НОБ кои се запознаени со неговото учество. Кон барањето може да се приложат и други писмени докази за таквото учество, а апликантот може да се повика и на други докази.''}} [[Податотека:Partizanska spomenica na sraf i na iglu.jpg|мини|311x311пкс|Различен модел на Партизанската споменица 1941. Изработен со две алтернативни модели — со [[шраф]] (лево) и со штипка (десно). ]] Подоцна, Советот на народите и Социјално-здравствениот совет на Сојузното собрание донело нов закон за основните права на носителите на Партизанската споменица 1941 на [[15 декември]] [[1972|1972 година]], според кој носителите на Партизанската споменица 1941 имале право на здравствена заштита и финансиски бенефиции поврзани со обезбедување на здравствена заштита: право на додаток на пензија; право на постојан месечен паричен приход; право на годишен паричен приход за закрепнување; право на бесплатно и привилегирано патување со јавен превоз и право на годишен одмор. Исто така, членовите на семејството на носителот на Партизанската споменица од 1941 година го остварија правото на здравствена заштита, а по неговата смрт ги остварија и основните права на здравствена заштита: додаток на пензија, постојан месечен паричен приход и надомест за трошоци за погреб.{{Sfn|Службен лист год. XXVIII, бр. 67|1972|p=1287-1290}}{{Sfn|Војна енциклопедија 6|1973|p=561}} Законот за основните права на носителите на Партизанската споменица 1941 биле изменети на [[13 јули]] [[1973|1973 година]], [[20 јули]] [[1976|1976 година]], [[9 јуни]] и [[8 декември]] [[1981|1981 година]], [[14 мај]] и [[27 декември]] [[1985|1985 година]], [[25 јули]] [[1989|1989 година]], [[11 април]] и [[26 јули]] [[1990|1990 година]]. Сите измени и дополнувања на законот исклучливо се однесувале спрема членот на законот што го организира: правото на додаток на пензија, правото на постојан месечен приход, како и правото на годишен приход за закрепнување, и биле усогласени истовремено со измените на Законот за воените инвалиди и Законот за основните права на лицата одликувани со [[Орден на народен херој]]. По [[Распад на СФРЈ|распадот на СФР Југославија]], носителите на Партизанската споменица 1941 продолжија да ги употребуваат привилегиите што ги стекнале во новоформираните држави. Во [[Сојузна Република Југославија]], нивните права биле регулирани со ''Законот за основните права на ветераните, инвалидите од борците и семејствата на паднатите ветерани'', кој бил воведен со одлука од тогашното собрание на [[12 мај]] [[1998|1998 година]], а кој важело во [[Република Србија]] сѐ до донесувањето на ''Законот за правата на ветераните, инвалидите од борците, цивилните инвалиди од борците и членовите на нивните семејства'', кој бил усвоен од [[Народно собрание на Србија|Народното собрание на Република Србија]] на [[29 февруари]] [[2020|2020 година]]. {| class="wikitable" |+Хронологија на промени и амендмани во законите поврзани со Партизанската споменица 1941 !Датум !Правен акт !Носители !Службен лист |- |[[14 септември]] [[1944]] |''Одлука за поставување на Споменица 1941'' |Националниот комитет на Ослободување на Југославија |{{По средина|—}} |- |[[9 јуни]] [[1945]] |''Закон за одликувањата на ДФЈ'' |[[АВНОЈ|Антифашистичкото веќе на народното ослободување на Југославија]] |Службен лист год. I, бр. 40 |- |[[5 мај]] [[1946]] |''Закон за Партизанската споменица 1941'' |Народно собрание на [[СФРЈ]] |Службен лист год. II, бр. 43 |- |[[30 јули]] [[1946]] |''Правилник за воведување на Законот за Партизанската споменица 1941'' |Влада на СФРЈ |Службен лист год. II, бр. 62 |- |[[4 декември]] [[1946]] |''Преуредување на член 5, точка а) од Законот за Партизанска споменица 1941'' | rowspan="15" |Народен президиум на СФРЈ |Службен лист год. II, бр. 99 |- |[[24 март]] [[1956]] |''Закон за правилата на носителите на Партизанската споменица 1941'' |Службен лист год. XI, бр. 15 |- |[[17 октомври]] [[1957]] |''Закон за изменување и дополнување на Законот за Партизанската споменица 1941'' |Службен лист год. XII, бр. 44 |- |[[21 ноември]] [[1957]] |''Прописи за спроведување на Законот за Партизанска споменица 1941'' |Службен лист год XII, бр. 50 |- |[[15 декември]] [[1972]] |''Закон за основните права на носителите на Партизанска споменица 1941'' |Службен лист год. XXVII, бр. 67 |- |[[13 јули]] [[1973]] |''Закон за изменување и дополнување на Законот за основните права на носителите на Партизанската споменица 1941'' |Службен лист год. XXVIII, бр. 40 |- |[[20 јули]] [[1976]] |''Дополнителен'' ''закон за изменување и дополнување на Законот за основните права на носителите на Партизанската споменица 1941'' |Службен лист год. XXXI, бр. 33 |- |[[9 јуни]] [[1981]] |''Закон за изменување и дополнување на Законот за основните права на носителите на Партизанска споменица 1941'' |Службен лист год. XXXVI, бр. 32 |- |[[8 декември]] [[1981]] |''Закон за измени и дополнувања на Законот за основните права на носителите на Партизанската споменица 1941'' |Службен лист год. XXXVI, бр. 68 |- |[[8 јули]] [[1982]] |''Ревидирање текст во Законот за основните права на носителите на Партизанска споменица 1941'' |Службен лист год. XXXVII, бр. 53 |- |[[14 мај]] [[1985]] |''Закон за измени и дополнувања на Законот за основните права на носителите на Партизанската споменица 1941'' |Службен лист год. XL, бр. 25 |- |[[27 декември]] [[1985]] |''Закон за измени и дополнувања на Законот за основните права на носителите на Партизанската споменица 1941'' |Службен лист год. XL, бр. 75 |- |[[25 јули]] [[1989]] |''Закон за измени и дополнувања на Законот за основните права на носителите на Партизанската споменица 1941'' |Службен лист год. XLIV, бр. 44 |- |[[11 април]] [[1990]] |''Закон за измени и дополнувања на Законот за основните права на носителите на Партизанската споменица 1941'' |Службен лист год. XLV, бр. 20 |- |[[26 јули]] [[1990]] |''Закон за измени и дополнувања на Законот за основните права на носителите на Партизанската споменица 1941'' |Службен лист год. XLV, бр. 42 |} == Изглед на Партизанска споменица 1941 == [[Податотека:Viktor Galičič, partizanska spomenica 1941.jpg|мини|368x368пкс|Книшката на Виктор Галичиќ. Носители на споменицата добиле книшка кои ги осигурила нивните привлегии.]] Два модела била изработени за Партизанската споменциа. Првиот го изработиле [[Ѓорѓе Андрејевиќ-Кун|Ѓорѓе Андрејевиќ Кун]], сликар од [[Белград]] и Антун Аугустинчиќ, вајар од [[Загреб]]. Скицата за првиот модел е обработена [[есента]] [[1943|1943 година]], заедно со првите одликувања на [[СФРЈ|Социјалистичка Југославија]] и [[Грб на СФРЈ|грбот на државата]]. Првите примероци биле направени во текот на [[1944|1944 година]] во [[Советскиот Сојуз]].{{Sfn|Обрадовиќ|2015|p=30}} Првиот модел на Партизанската споменица 1941 е составена од црвена емајлирана издолжена петокрака ѕвезда, на која лежи овален медал. Медалот прикажува борец со главата свртена назад. Борецот држи развеано [[знаме]] на кратко [[копје]] во десната рака. По долниот лев раб на медалot, меѓу јарболот на [[знаме]]то и десната нога на борецот, го содржи натписот „''[[1941]]''“ дијагонално. Медалот е обрабен со ловоров венец. Меѓу краците на ѕвездата се вкрстени [[Секира|секири]] и [[пушка]], од кои се видливи само горниот и долниот дел.{{Sfn|Обрадовиќ|2015|p=30}}{{Sfn|Приштер|1984|p=133}} Овој модел е направен од [[бронза]], со, како што е наведено, емајлирани краци на црвената ѕвезда. Димензиите на првиот модел се 40 x 37 мм.{{Sfn|Обрадовиќ|2015|p=30}} Опишувајќи го примерокот во Историскиот музеј на [[Хрватска]], истражувачот Борис Пристер наведува дека неговите метални делови се изработени од слабо посребрена бронза.{{Sfn|Приштер|1984|p=133}} Вториот модел на Партизанската споменица 1941 е воведена со ''Законот за'' ''Партизанската споменица 1941'' во [[мај]] [[1946|1946 година]]{{Sfn|Ковачевиќ|1984|p=132}} и е опишан во точка 2. Составено е од две петкраки ѕвезди, чии краци се вкрстуваат. Помалата ѕвезда е [[Злато|позлатена]], со мазни површини и испупчен раб. Врвот на ѕвездата е свртена надолу и го содржи натписот „''1941''“. Поголемата ѕвезда е изработена од [[сребро]], а нејзините краци се во форма на зраци, кои почнуваат од центарот на ѕвездата и се наоѓаат меѓу краците на помалата ѕвезда. Поголемата ѕвезда има фигура на борец во платинско сребро. Борецот, држи знаме во левата рака и главата свртена назад. Со десната рака ги повикува останатите борци на борба.{{Sfn|Обрадовиќ|2015|p=30}} Задната страна на споменикот е мазна, со завртка и навртка за прицврстување на левата страна од градите. Автор на вториот модел е вајарот Антун Аугустинчиќ. Изработен е во ковница „Орешковиќ Марко“ во Загреб, од сребро, со позлатени делови. Вториот модел ги содржи димензиите 46 x 47 мм.{{Sfn|Приштер|1984|p=134}} {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+Модели ! colspan="2" |Првиот модел на Партизанската споменица 1941 (1944-1945) ! colspan="2" |Вториот модел на Партизанската споменица 1941 (1946-1963) |- | colspan="2" |[[Податотека:Spomenica partizanska ruski tip.jpg|центар|безрамка|228x228пкс]] | colspan="2" |[[Податотека:Spomenica 1941.jpg|центар|безрамка|227x227пкс]] |} == Во останатите Југословенски држави == [[Податотека:Partizanska spomenica Uzice.jpg|мини|272x272пкс|[[Мозаик]] од Партизанската споменица 1941 во [[Ужице]].]] Партизанската споменица 1941, како и неговите носители, имале високо значење и чест во културата на [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија]]. После [[1963|1963 година]], кога прекинале со доделувањето, медалот не бил рангиран во однос со останатите југословенски одликувања. Покрај тоа нејзиното значење сѐ уште било почитувано. Поради тоа што, со исклучок на [[Орден на народен херој|Орденот на народен херој]], Партизанската споменица 1941 било едиственото одликување во Југославија кои осигурирало материјални и парични средства. Носители на споменицата го добиле прекарот ''првоборци'' или ''споменичари''. [[Улица|Улици]], [[плоштад]]и, [[Основно училиште|основни училишта]], пионерски одреди, младински работни бригади, чети итн. биле именувани по чест на истакнати носители на Партизанската споменица 1941, а честопати им биле подигнати споменици или спомен-плочи. На многу гробишта боче формирани посебни улички во кои биле погребани.<ref>{{Cite web|url=https://zzskv.rs/aleja-nosilaca-spomenice-1941-godine-u-kraljevu/|title=Алеја носилаца споменице 1941. године у Краљеву|date=27. 4. 2017|website=zzskv.rs}}</ref> Неколку улици во Србија се именувани во чест на носители, вклучувајќи улици во Ариље, [[Белград]] и [[Врање]]. По повод дваесетгодишнината од востанието во Југославија, во [[1961|1961 година]], на фасадата на зграда на Партизанскиот плоштад во [[Ужице]], кој во [[есента]] [[1941|1941 година]] бил центар на слободна територија, сликарот Маринко Бензон направил мозаик од Партизанската споменица. Бидејќи во времето на прославата и отворањето на Партизанскиот плоштад, во [[јули]] 1961 година, мозаикот сè уште не бил завршен, на негово место било поставено платно насликано со Партизанскиот споменик, додека мозаикот бил довршен неколку месеци подоцна.<ref>{{Cite web|url=https://uzicanstveno.rs/uzicanstveno/o-spomenici-na-trgu-partizana-umetniku-marinku-i-nadji/|title=O spomenici na Trgu partizana, umetniku Marinku i Nađi|date=21. 12. 2017|website=uzicanstveno.rs}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://foto.mij.rs/site/gallery/4554/photo/64|title=Proslava Dana borca u Titovom Užicu, 4. 7. 1961.|date=n.d.|website=foto.mij.rs}}</ref> == Медалот како споменик на фашистичкиот терор == [[Податотека:Uniform tunic of Josip Broz Tito (1892-1980) Yugoslav communist revolutionary and statesman Awards Decorations Medals collar tab the.jpg|мини|361x361пкс|Униформата на [[Јосип Броз Тито]] со Партизанската споменица 1941.]] За разлика од Партизанската споменица 1941, кој се доделувала само на живи борци, на семејствата на паднатите борци и жртви на фашистичкиот терор им биле доделени посебни спомен-обележја — ''Споменик на паднатите борци во НОБ'' и ''Споменик на жртвите на фашистичкиот терор од страна на окупаторите и нивните слуги''. Двата спомен-обележја биле основани и воведени на [[29 ноември]] [[1950|1950 година]], по предлог од Сојузот на борци од НОБ (СУБНОР).{{Sfn|Лексикон НОР 2|1980|p=1053}}{{Sfn|Војна енциклопедија 9|1975|p=19}} Тие биле доделени на семејства или роднини на паднатите борци, т.е. жртви на фашистичкиот терор. Споменикот на паднатите борци бил издаден од Министерството за народна одбрана на ФНРЈ, додека Споменикот на жртвите на фашистичкиот терор бил доделен според територијалниот принцип и го доделувал Президиумот на Народното собрание на републиката од чија територија била жртвата на фашистичкиот терор.{{Sfn|Лексикон НОР 2|1980|p=1052}}{{Sfn|Војна енциклопедија 9|1975|p=19}} Споменик на паднатите борци во горниот дел содржи слика од [[Грб на СФРЈ|грбот на ФНРЈ]], сместен помеѓу [[Знаме на СФРЈ|знамето на ФНРЈ]] и знамето на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]], додека во средината е името на паднатиот борец и текстот:{{Sfn|Војна енциклопедија 9|1975|p=19}}{{Цитатник|''...кој, одговарајќи на повикот на [[КПЈ|Комунистичката партија на Југославија]] во борбата против [[Втора светска војна|фашистичките окупатори и нивните домашни предавници]], го жртвувал својот живот за слобода и независност, за братството и единството на народите на [[СФРЈ|Југославија]], за моќта на работниот народ и победата на [[Комунизам|народната револуција]].''}}Споменик на жртвите на фашистичкиот терор во горниот дел го има грбот на народната република што го издала споменикот, додека во средината е името на жртвата и текстот:{{Sfn|Војна енциклопедија 9|1975|p=19}}{{Цитатник|''...кој падна како жртва на фашистичкиот терор за време на [[Втора светска војна|НОБ и Народната револуција од 1941-1945 година]]. Благодарната татковина, ослободена од херојската борба на народот под водство на [[КПЈ|Комунистичката партија]] и [[Јосип Броз Тито|другарот Тито]], никогаш нема да ги заборави мачените жртви врз чии коски била изградена слободата и независноста на народот на [[ФНР Југославија]].''}}Во позадината на Споменикот на жртвите на фашистичкиот терор стој слика од Стјепан Филиповиќ, меѓу најпочитуваните партизани во [[Српска историографија|српската историографија]]. == Забелешки == {{БелешкаПодножје}} == Поврзано == * [[:Категорија:Носители на Партизанска споменица од 1941|Носители на Партизанската споменица 1941]] == Наводи == {{Наводи}} == Литература == === Службен лист === {{пст}} * {{Наведена книга|url=https://www.sistory.si/cdn/publikacije/39001-40000/39679/Uradni_list_1945-06-12_40.pdf|title=Службени лист Демократске Федеративне Југославије (1945) год. I, бр. 40|location=[[Белград]]|ref={{harvid|Службен лист год. I, бр. 40|1945}}}} * {{Наведена книга|url=https://www.sistory.si/media/legacy/publikacije/39001-40000/39784/Uradni_list_1946-05-28_043.pdf|title=Урадни лист Федеративне Људске Републике Југославије (1946) год. II, бр. 43|location=[[Белград]]|ref={{harvid|Службен лист год. II, бр. 43|1946}}}} * {{Наведена книга|url=https://www.sistory.si/media/legacy/publikacije/39001-40000/39805/Uradni_list_1946-08-02_062.pdf|title=Урадни лист Федеративне Људске Републике Југославије (1946) год. II, бр. 62|location=[[Белград]]|ref={{harvid|Службен лист год. II, бр. 62|1946}}}} * {{Наведена книга|url=https://www.sistory.si/media/legacy/publikacije/39001-40000/39842/Uradni_list_1946-12-10_099.pdf|title=Урадни лист Федеративне Људске Републике Југославије (1946) год. II, бр. 99|location=[[Белград]]|ref={{harvid|Службен лист год. II, бр. 99|1946}}}} * {{Наведена книга|url=https://www.sistory.si/media/legacy/publikacije/46001-47000/46806/UL_FLRJ_1956-04-04_015.pdf|title=Урадни лист Федеративне Људске Републике Југославије (1956) год. XII, бр. 15|location=[[Белград]]|ref={{harvid|Службен лист год. XII, бр. 15|1956}}}} * {{Наведена книга|url=https://www.sistory.si/media/legacy/publikacije/46001-47000/46889/UL_FLRJ_1957-10-23_044.pdf|title=Урадни лист Федеративне Људске Републике Југославије (1957) год. XIII, бр. 44|location=[[Белград]]|ref={{harvid|Службен лист год. XIII, бр. 44|1957}}}} * {{Наведена книга|url=https://www.sistory.si/media/legacy/publikacije/47001-48000/47776/UL_FLRJ_1972-12-21_067.pdf|title=Урадни лист Социјалистичке Федеративне Републике Југославије (1972) год. XXVIII, бр. 67|location=[[Белград]]|ref={{harvid|Службен лист год. XXVIII, бр. 67|1972}}}} {{пстк}} === Дополнителна литература === {{пст}} * {{Cite book|last=Грбец|first=Клемен|year=2010|url=http://dk.fdv.uni-lj.si/diplomska/pdfs/grbec-klemen.pdf|title=Partizanski spominski znak 1941.|publisher=Univerza v Ljubljani, Filozofska fakulteta, Fakulteta za družbene vede|location=[[Љубљана]]|isbn=|pages=}} * {{Cite book|ref={{harvid|Војна енциклопедија 6|1973}}|title=Војна енциклопедија том VI|year=1973|publisher=|location=[[Белград]]|id=}} * {{cite journal|last=Ковачевиќ|first=Стеван|year=1980|url=http://www.muzej.mod.gov.rs/2326opt.pdf|title=Ratna odlikovanja vojnih jedinica NOVJ 1941—45. godine|journal=Vesnik, organ Vojnog muzeja u Beogradu|volume=|number=23—26|publisher=Vojni muzej — Beograd|location=[[Белград]]|pages=93—127|issn=0067-5660}} * {{Cite book|ref={{harvid|Тито 23|1982}}|title=Josip Broz Tito sabrana djela — tom XXIII|url=https://www.pisi.co.rs/h-content/uploads/2020/01/Josip-Broz-Tito-Sabrana-djela-tom-XXIII-pisi.pdf|year=1982|publisher=Izdavački centar „Komunist”|location=[[Белград]]}} * {{Cite book|last1=Приштер|first1=Борис|year=1984|title=Odlikovanja, Katalog muzejskih zbirki XXI|publisher=Povijesni muzej Hrvatske|location=[[Загреб]]}} * {{cite book|last1=Вујчиќ|first1=Даворин|year=2007|url=http://www.gaa.mhz.hr/storage/upload/calendar_activities/aampc-1-32_manje_17947.pdf|title=Antun Augustinčić : Medalje, plakete, crteži, Salon Galerije Antuna Augustinčića, 4. V. – 4. VI. 2007. ''(ur. Božidar Pejković)''|journal=|publisher=Ministarstvo kulture Republike Hrvatske: Muzeji hrvatskog Zagorja – Galerija Antuna Augustinčića|isbn=978-953-265-012-9}} * {{Cite book|last1=Обрадовиќ|first1=Мирјана|year=2015|url=https://www.arhiv-beograda.org/images/publikacije_elektronske_pdf/katalog%20ODLIKOVANJA%20IAB%20web.pdf|title=Одликовања из легата историјског архива Београда: каталог изложбе|publisher=Историјски архив|location=[[Белград]]|isbn=978-86-80481-35-7}} * {{Cite book|ref={{harvid|Лексикон НОР 2|1980}}|title=Лексикон Народноослободилачког рата и револуције у Југославији 1941-1945, том II|year=1980|publisher=Narodna knjiga—Partizanska knjiga|location=[[Белград]]}} * {{Cite book|ref={{harvid|Војна енциклопедија 9|1975}}|title=Војна енциклопедија том IX|year=1975|publisher=|location=[[Белград]]}} {{пстк}}{{Одликувања во Социјалистичка Југославија}} {{Добра статија}} [[Категорија:Одликувања во СФРЈ]] [[Категорија:Партизанска споменица 1941]] [[Категорија:Појавено во 1944 година во Македонија]] [[Категорија:Историја на Југославија]] h9gu0t921rrkpdf9iyywk8hz68qne4e 0 1232526 5649317 4445351 2026-10-24T07:43:33Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5649317 wikitext text/x-wiki '''Тераса''' ([[италијански]]: ''La terrazza'') - италијански [[филм]] од 1980 година во [[режија]] на [[Еторе Скола]] (Ettore Scola), по [[сценарио]]то на Аџеноре Инкрочи, Фурио Скарпели и Еторе Скола. Главните улоги ги играат: [[Виторио Гасман]], [[Уго Тоњаци]], [[Жан-Луј Трентињан]], [[Марчело Мастројани]], [[Стефанија Сандрели]] и [[Карла Гравина]]. Критичарите го оцениле филмот како симпатичен, интелигентен и политички ангажиран филм. Еден од најдобрите италијански режисери на сите времиња ангажирал одлични глумци – и на публиката ѝ го прикажува патувањето на страсните, но огорчени пријатели кои се осмелиле да се борат за своите верувања. Филмот изобилува со неверојатни реплики за правото на секое човечко суштество на [[среќа]] и [[љубов]]. Филмот освоил две „[[Златна палма|Златни палми]]“ на [[Канскиот филмски фестивал]] во 1980 година – за сценарио и за споредна женска улога (Карла Гравина). Поради неговото значење, филмот бил реставриран во 2015 година.<ref name="kinoteka.mk">{{Наведена мрежна страница |url=http://kinoteka.mk/%d0%bf%d1%80%d0%be%d0%b3%d1%80%d0%b0%d0%bc%d0%b0-%d0%be%d0%ba%d1%82%d0%be%d0%bc%d0%b2%d1%80%d0%b8-2019/ |title=kinoteka.mk (пристапено на 5.10.2019) |accessdate=2019-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191023002156/http://kinoteka.mk/%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0-%D0%BE%D0%BA%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B2%D1%80%D0%B8-2019/ |archive-date=2019-10-23 |url-status=dead}}</ref> ==Синопсис== Филмот е болна а сепак смешна приказна за човековиот развој: скапи [[Вино|вина]], трпеза преполна со [[храна]], но луѓето празни – одвнатре. Сите престанале да се развиваат и се држат до своите замислени и закоравено зацртани улоги во животот.<ref name="kinoteka.mk"/> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Италијански филмови]] [[Категорија:Филмови на италијански јазик]] [[Категорија:Филмови од 1980 година]] [[Категорија:Филмови на Еторе Скола]] [[Категорија:Филмови со Марчело Мастројани]] [[Категорија:Филмови со Стефанија Сандрели]] [[Категорија:Филмови со Карла Гравина]] [[Категорија:Филмови со Виторио Гасман]] [[Категорија:Филмови со Жан-Луј Трентињан]] [[Категорија:Филмови со Уго Тоњаци]] h91dok4gp8n12sf0wzmhito8ool1rtb 0 1232717 5649129 5248857 2026-10-23T13:42:52Z Andrew012p 85224 /* */ 5649129 wikitext text/x-wiki '''Ксенофобијата''' — [[страв]] и недоверба кон странците и нивните вредности, обичаи и навики. Се пројавува во етничка и верска предрасуда, [[расизам]] и [[шовинизам]]. Спротивно на ксенофобија е ксенофилија. == Африка == === Брегот на Слоновата Коска === Во изминатите неколку години, [[Брег на Слоновата Коска|Брегот на Слоновата Коска]] доживеала повторното раѓање на омраза и етничка нетрпеливост во етничките племиња. Покрај бројните жртви меѓу различните племиња од северниот и јужниот регион на земјата, кои биле убиени во тековниот конфликт, белите странци кои живееле или го посетувале Брегот на Слоновата Коска, исто така биле подложени на насилни напади. Според извештајот на „Хјуман рајтс воч“, владата на Брегот на Слоновата Коска била виновна за ширење етничка омраза во име на сопствените политички цели.<ref>[news.bbc.co.uk/1/hi/world/Africa/1932930.stm Ivory Coast "fanning ethnic hatred"]</ref> Во 2004 година, Младите патриоти, моќна националистичка организација од Абиџан, основана од државните медиуми, ограбила странски државјани на [[Абиџан]] . Повиците за насилство врз белците и неиворианците се емитувале на националното радио и телевизија, откако младите патриоти ја презеле контролата врз своите канцеларии. Станиците следеле силувања, тепања и убиства на лица со европско и либанско потекло. Илјадници иселеници и бели или етнички жители на Либан и на Брегот на Слоновата Коска ја напуштиле земјата. Нападите предизвикале меѓународна осуда.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=/news/2004/11/19/wapp. 19.xml&sSheet=/news/2004/11/19/ixnewstop.html|title=News|work=Telegraph.co.uk|accessdate=17 јуни 2015}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.abc.net.au/news/newsitems/200411/s1242699.htm|title=Europeans flee Ivory Coast violence. 13 November 2004. ABC News Online|archive-url=https://web.archive.org/web/20090324232450/http://www.abc.net.au/news/newsitems/200411/s1242699.htm|archive-date=24 март 2009|access-date=9 јуни 2018}}</ref> === Мавританија === Ропството во Мавританија е сè уште присутно и покрај неговото укинување во 1980 година и главно има најголемо влијание врз потомците на црните Африканци земени во [[ропство]] кои сега живеат во [[Мавританија]] како „црни Мавари “ или ''харатини'' и кои сè уште делумно им служат на „белите Мавари“ или ''биданците'', како робови. Практиката на ропство била најзастапена во Мавританија меѓу горната традиционална класа на Маврите. Со векови, пониската класа ''Харат'', која се однесувала главно на сиромашните црни Африканци кои живееле во руралните области, се сметале за природни робови на овие Мавари. Социјалните ставови биле корегирани во повеќето урбани Мавари, но во руралните средини заостанувала античката поделеност.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/L18334379.htm|title=Thomson Reuters Foundation|last=Foundation|first=Thomson Reuters|publisher=|accessdate=17 јуни 2015}}</ref> === Нигер === Во октомври 2006 година, [[Нигер]] објавила дека ќе се депортира во Чад „ Дифа Арапи “, [[Арапи]] кои живеат во регионот Дифа во источен Нигер.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/6087048.stm|title=BBC NEWS - Africa - Niger starts mass Arab expulsions|publisher=|accessdate=17 јуни 2015}}</ref> Нивното население било околу 150000.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/L25138454.htm|title=Thomson Reuters Foundation|last=Foundation|first=Thomson Reuters|publisher=|accessdate=17 јуни 2015|archive-date=2008-11-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20081110112313/http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/L25138454.htm|url-status=dead}}</ref> Додека владата ги опколила Арапите во подготовките за депортација, две девојчиња починале, наводно откако избегале од владините сили, и три жени кои страдале од абортуси. Нигериската влада на крајот ја прекинала контроверзната одлука за депортирање на Арапите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/6081416.stm|title=BBC NEWS - Africa - Niger's Arabs to fight expulsion|publisher=|accessdate=17 јуни 2015}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unhcr.org/cgi-bin/texis/vtx/refworld/rwmain?docid=469638881e|title=Refworld - The Leader in Refugee Decision Support|last=United Nations High Commissioner for Refugees|work=Refworld|accessdate=17 јуни 2015}}</ref> === Јужна Африка === [[Податотека:DurbanSign1989.jpg|мини|256x256пкс| Направете резервација на натална плажа „за единствена употреба на членови на групата бела раса“, на англиски, [[африканс]] и [[зулу]] ( Дурбан, 1989). ]] Ксенофобија во Јужна Африка во моментов е присутна и како [[апартхејд]], како и во пост-апартхејд ера. Непријателството помеѓу британската и Бурски кои ја влошиле [[Бурски војни|Втора Бурска војна]] довела до бунт од страна на сиромашните Африканерите кои ги ограбувале продавниците во сопственост на Велика Британија . {{Sfn|Giliomee|2003}} Јужна Африка, исто така, донела бројни акти со цел да ги задржи Индијанците подалеку, како што е Законот за имиграција на регулативи од 1913 година, со кој се предвидувале исклучување на „непожелните“ групи на луѓе кои имплицирале. Ова ефикасно ја запрела индиската имиграција. Општинскиот одред од 1924 година имал за цел да ги „негира Индијанците општинска франшиза“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sahistory.org.za/politics-and-society/anti-indian-legislation-1800s-1959|title=Anti-Indian Legislation 1800s - 1959|work=South African History Online|accessdate=27 јуни 2016}}</ref> еќ == Северна и Јужна Америка == === Бразил === Иако мнозинството во државата имаат мешано потекло (Пардо, Африканско или домородно), Бразилците кои не се со европејско потекло ретко се претставени и често се исклучени од музички емисии или натпревари за талент. Во случајот на теленовели (ТВ сапуници), Бразилците со потемна боја на кожа се претставени како слуги или луѓе со понизок социоекономски статус. === Канада === Муслиманите и Сиките во Канада се мета на расизам и [[дискриминација]], особено после 2001 како последица на американската "Војна против теророт". Истражување следствено на претходно спроведена студија, покажува дека се' уште има дискриминирачки однос како последица на нападите на Кулите Близначки во Америка на 9 септември 2001 година. === Колумбија === Според истражување на Обединетите нации, 1.3 милиони од вкупно 4 милиони бегалци од Венецуела се стационирани во Колумбија. Поради ургентноста на нивната ситуација, многу венецуелски мигранти нелегално ја поминуваат границата, бидејќи немаат пристап до правни услуги и други основни [[човекови права]] и се изложени на експлоатација, злоупотреба, манипулации и појави како расизам, дискриминација и ксенофобија. Од почетокот на мигрантската криза, медиуми и владини претставници предупредуваат за зголемена дискриминација кон мигрантите во државата, особено во форма на ксенофобија и насилство. === Гвајана === Постои расна поделеност помеѓу Индо-гвајанци и Афро-гвајанци. === Мексико === Расизмот во [[Мексико]] има долга историја. Мексиканците со посветла боја на кожа имале апсолутна контрола над Амероиндијанците со потемна кожа, како последица на шпанскиот колонијален систем на касти. Кога Мексиканец со потемна кожа ќе стапи во брак со Мексиканец со посветла кожа, често е да се слушне дека "ја направиле расата подобра". Ова може да се толкува како напад кон сопствениот етникум. И покрај подобрени политички и социоекономски услови кон Мексиканците со домородно потекло, дискриминацијата кон оваа група е присутна и тие се ретко заштитени според закон. Насилство кон домородните Мексиканци се случува неретко и многу пати поминува неказнето. === Венецуела === Во Венецуела, како и другите Јужно-Американски држави, економската нееднаквост помеѓу етнички групи и различни раси е забележителна. Шведска студија од 2013 година ја прогласува Венецуела за најрасистичка земја во Јужна и Северна Америка, а веднаш по неа доаѓа Доминиканската Република. === САД === Како во повеќето држави, голем дел од населението во САД продолжува со ксенофобија кон другите раси. Според мрежата од органзации за граѓански и човекови права, "Дискриминацијата проникнува во сите аспекти од животот во САД и продолжува кон сите заедници кои не се од белата раса." Дискриминација на расна, етничка и религиска основа е често видлива, особено кон Муслимани, Сики, автохтоно американско население (Индијанци) и други етнички групи. Припадници на сите американски етнички и религиски малцинства се соочуваат со дискриминација при интеракција со други припадници на малцински групи. Филозфот Корнел Вест вели дека "Расизмот е составен елемент во самата структура на американската култура и општество. Вклучен е во првата колективна дефиниција на земјата, изнесен во нејзините понатамошни закони и присутен во доминантниот начин на живот." Анкета во 2019 спроведена од Pew Research Centre покажува дека 76% од припадниците на црната раса и лицата од азиско потекло претрпуваат некаква форма на дискриминација, барем од време на време. == Азија == === Бутан === Во периодот од 1991-92 година, Бутан има депортирано помеѓу 10 000 и 100 000 Непалци. Точниот број на депортирани бегалци е спорен од двете страни. Во март 2008 година, ова неселение започнува со преселување во други земји како САД, Канада, Нов Зеланд, Норвешка, Данска, Холандија и Австралија. САД работи кон преселување на 60 000 бегалци според нивната програма за вселување во трети земји. === Брунеј === Брунеј има закон за позитивна дискриминација на етнички Малајци. === Кина === Ксенофобијата кон некинески жители во Кина ескалираше во рамки на Ковид-19 пандемијата., со описи дека странците се "странско ѓубре" и мета за "отстранување". Некои црнци во Кина беа протерани од своите домови од страна на полицијата и известени дека треба да ја напуштат државата во рок од 24 часа, поради дезинформации дека тие и други странци го шират вирусот. Кинеската ксенофобија и дискриминирачки однос како непуштање на црнци во ресторани беа критикувани од страна на странски влади и и дипломатски тела. === Индонезија === Дискриминирачки закони против Кинеските Индонезијци беа донесени од владата на Индонезија. Во 1959, Претседателот Сукарно одобрува PP1959 (серија на дискриминирачки закони и политики), кои ги принудуваат кинеските Индонезијци да ги затворат своите бизниси во рурални средини и да се релоцираат во урбаните. Згора на тоа, политички притисок во 1970-тите и 1980-тите ја ограничува улогата на кинески Индонезијци во политика, академија и армијата. Како резултат на тоа, тие се ограничени на професионално поле да станат банкари, иноватори, занаетчии или трговски менаџери. Во 1998 година, се покренуваат бунтови во Индонезија против високите цени и гласини за складирање од страна на трговци и сопственици на продавници, кои често воделе до анти-кинески напади. === Индија === [[File:North East Delhi Riots 2020 (1).jpg|thumb|right|Муслимански домови и деловни простории изгорени за време на [[немири во Северо-Иток Делхи|немирите во Северо-Иток Делхи]].<ref>{{citation|last=Ameen|first=Furquan|title=Shiv Vihar: Home for 15 years, but not any more|work=The Telegraph, Kolkata|date = 28 February 2020|location = New Delhi|url=https://www.telegraphindia.com/india/shiv-vihar-home-for-15-years-but-not-any-more/cid/1749520}}</ref>]] во Северо-Иток Делхи]] Бунтовите во Делхи во 2020 година, кои резултираа со 50 мртви и стотици повредени, беа предизвикани од протести против закон за државјанство перцепиран од јавноста како исламофобичен (анти-муслимански). Тензијата продолжува додека многу муслимански заедници имаат хиндуфобични гледишта, а пак хинди лидерите тврдат дека нивна цел е да ја исламизираат Индија. === Малезија === Во 2014, областа Пенганг во Малезија се одржува референдум, кој забранува странци да приготвуваат локални кулинарски специјалитети. Познатиот готвач Ван го критикувал овој закон. === Јапонија === Во 2005 година, извештај на ОН искажува проблем со расизам во Јапонија и несогледување на проблемот во негова целост од страна на властите. Авторот на извештајот, Доудоу Диен по деветдневно истражување заклучува дека расизмот во Јапонија главно влијае на три групи: национални малцинства, Латино- американци со јапонско потекло (особено јапонски Бразилци) и странци од неразвиени земји. Анкети спроведени во 2017 и 2019 покажуваат дека 40 до 50% од странците претрпеле некаква форма на дискриминација. Друг извештај забележува разлики во прикажување на странци од Западот и прикажување на луѓе од Источна Азија во медиумите, со тоа што вторите се прикажани понегативно. Јапонија прифаќа само 16 бегалци во 1999, додека САД зема 85 010, според ОН. Нов Зеланд, што е земја 30 пати помала од Јапонија, зема 1140 бегалци истата година. Само 305 лица биле признаени како бегалци во Јапонија од 1981, кога Јапонија ја ратификува Конвенцијата за статус на бегалци од Обединетите нации, до 2002. Поранешниот премиер Таро Асо ја нарекува Јапонија "нација со една раса". Истражување од 2019 покажува дека јапонските испитаници имаат релативно ниска стапка на емпатија кон бегалци, споредбено со другите земји. === Јужна Кореја === Ксенофобија во Јужна Кореја е идентификувана од страна на академици и ОН како широко распространет општествен проблем. Зголемената миграција во Јужна Кореја од 2000 наваму доведува до отворено искажување расизам, како и критика кон тие искажувања. Весници често пријавуваат и критикуваат идскриминација кон имигранти, во форми како плаќање помалку од минималната плата, задржување и доцнење со платите, небезбедни работни услови, физичка злоупотреба и генерално неосновано оцрнување. Во анкета спроведена помеѓу 2010 и 201, 44.2% од Корејците изјавуваат дека не би сакале имигрант или странец за сосед. Расистички однос е почесто ориентиран кон имигранти од други азиски земји и Африка, отколку кон Европејски и бели американски доселеници кои понекогаш добиваат и "претерано фин однос". Пријавена е и дискриминација кон деца со мешана раса, кинеско-корејски и северно корејски мигранти. === Тајланд === Нема закони во рамки на Кралството Тајланд што криминализираат расна дискриминација. За разлика од соседните земји кои биле колонизирани, Тајланд со истрорија како неколонизирана земја ги заостува веќе постоечките политики. Движењето против бегалци е распространето во Тајланд, со анкета од Amnesty International што покажува дека 74% од испитаниците во Тајланд не веруваат дека луѓето треба да имаат можност да се засолнат во други држави за да избегаат од војна или прогонство. === Јордан === Јордан не дозволува влез на Евреи кои прикажуваат видливи знаци на јудаизам или поседуваат лични религиски предмети. Јорданскиот амбасадор во Израел одговори на жалбата на религиозен Евреин кому му бил забранет влезот дека поради безбедносните проблеми се бара патници кои блегуваат во Хашемитското Кралство да не го прават тоа со молитвени шалови (талит) и кожни кутии (тефилин). Јорданските авторитети велат дека целта на оваа политика е да се осигура безбедноста на еврејските туристи. === Израел === Според извештај од 2004 година на Министерството за надворешни работи на САД за Човекови права во Израел и окупираните територии, Израелската влада направила "малку да ја намали институционалната, правната и општествената дискриминација кон арапските граѓани на земјата". Во 2005 извештајот вели дека: "Владата генерално ги почитува човековите права на нејзините жители, сепак има проблеми во некои аспекти, вклучувајќи институционална, правна и општествена дискриминација на арапските граѓани на земјата". Во 2010 извештајот тврди дека израелскиот закон забранува дискриминација на расна основа и дека оваа забрана е успешно спроведена. Поранешниот израелски Министер за одбрана Моше Аренс го критикуваше третманот на малцинствата, велејќи дека тие не ја сносуваат целата обврска на израелско државјанство, ниту пак ги добиле целосните привилегии кои следуваат со истото. Асоцијацијата за човекови права во Израел објавува извештаи кои документираат расизам во Израел и извештајот од 2007 година покажува пораст во анти-арапскиот расизам. Една анализа на извештајот заклучува: "Над две третини од израелските тинејџери веруваат дека Арапите се помалку интелигентни, некултурни и насилни". Израелската влада на тоа одговара дека тие се "посветени во борбата против расизмот кога и да се појави и се залагаат за целосна еднаквост на сите израелски државјани, без разлика на етничка припадност или позадина, како што стои во самата Декларација за независност на државата". Изи Лајблер од Центарот за јавни работи изјавува дека израелските Евреи имаат проблем со "непријателски, дури и предавнички настроени израелски Арапи" додека државата е во војна. Анкета во 2018 спроведена со израелски испитаници покажува дека тие се против мигранти споредбено повеќе отколку испитаниците од другите држави. === Либан === Ал-Манар, ТВ каналот на Хезбола, често е обинет за антисемитистички прикази во кои се обвинуваат Евреите/Ционистите за ковање заговори против арапскиот свет, често користејќи извадоци од антисемитистички текстови употребувани во почетокот на 20 век. Во друг инцидент, коментатор од телевизијата алудира на "Ционистички обиди да пренесат СИДА во арапските држави". Ал-Манар негира објавување на антисемитистички содржини и декларираат дека групата е анти-Израел, не антисемитистичка. Сепак, Хезбола делува против Израел и Евреите, со самото тоа што учествува во објавување и дистрибуција на антисемитистичка литература. Владата на Либан ги нема критикувано постапките на Хезбола. Има и значаен број на сведоштва за злоупотреба на мигранти работници во Либан, особено од Етиопија, Бангладеш, Филипините, Шри Ланка, Судан и други азиски и африкански земји, која е дополнително влошена од Кафала системот (систем на спонзорство). Забележан е пораст во ваквата експлоатација за време на Ковид-19 пандемијата. === Палестина === Различни палестински организации и поединци се обвинувани за антисемитизам. Хауард Гатмен верува дека омразата настанува поради арапско-израелскиот конфликт и дека негово мирно решавање значително би го намалило антисемитизмот. Во август 2009 година, Хамас не дозволува палестински деца да учат за Холокаустот и го нарекува "лага измислена од ционистите" и едукацијата за Холокаустот ја нарекува "воено злосторство". === Саудиска Арабија === Расизмот во Саудиска Арабија е насочен кон странски работници, кои се најчесто од земји во развој. Азиски куќни помошнички кои работат во државата биле мета на расизам и други типови на дискриминација. Странски работници доживувале силување, експлоатација, плаќање премалку или неплаќање воопшто и заклучување на нивните работни места. Меѓународната организација Human Rights Watch ги опишува овие услови како "речиси ропство" и причината за нив ја идентификува како "длабоко вкоренета родова, религиска и расна дискриминација". Во многу случаи работниците не пријавуваат од страв да не ја изгубат својата работа или да не бидат понатамошно злоупотребувани. Имало повеќе случаи на антисемитизам во Саудиска Арабија и е честа појава во религиозните кругови во државата. Евреи често се напаѓани во медиумите, преку книги, статии, во џамии и преку антисемитистичка сатира. Владата на Саудиска Арабија и верските лидери често пропагираат дека Евреите се дел од заговор да го преземат светот и како доказ користат антисемитистичка литература од почетокот на 20 век. == Поврзано == * [[Апорофобија]] * [[Расизам]] == Наводи == {{Наводи|2}} [[Категорија:Фобии]] [[Категорија:Дискриминација]] 2cwn498av8sd4soqvai8e94jsucn6nt 5649130 5649129 2026-10-23T13:43:06Z Andrew012p 85224 /* */ 5649130 wikitext text/x-wiki '''Ксенофобија''' — [[страв]] и недоверба кон странците и нивните вредности, обичаи и навики. Се пројавува во етничка и верска предрасуда, [[расизам]] и [[шовинизам]]. Спротивно на ксенофобија е ксенофилија. == Африка == === Брегот на Слоновата Коска === Во изминатите неколку години, [[Брег на Слоновата Коска|Брегот на Слоновата Коска]] доживеала повторното раѓање на омраза и етничка нетрпеливост во етничките племиња. Покрај бројните жртви меѓу различните племиња од северниот и јужниот регион на земјата, кои биле убиени во тековниот конфликт, белите странци кои живееле или го посетувале Брегот на Слоновата Коска, исто така биле подложени на насилни напади. Според извештајот на „Хјуман рајтс воч“, владата на Брегот на Слоновата Коска била виновна за ширење етничка омраза во име на сопствените политички цели.<ref>[news.bbc.co.uk/1/hi/world/Africa/1932930.stm Ivory Coast "fanning ethnic hatred"]</ref> Во 2004 година, Младите патриоти, моќна националистичка организација од Абиџан, основана од државните медиуми, ограбила странски државјани на [[Абиџан]] . Повиците за насилство врз белците и неиворианците се емитувале на националното радио и телевизија, откако младите патриоти ја презеле контролата врз своите канцеларии. Станиците следеле силувања, тепања и убиства на лица со европско и либанско потекло. Илјадници иселеници и бели или етнички жители на Либан и на Брегот на Слоновата Коска ја напуштиле земјата. Нападите предизвикале меѓународна осуда.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=/news/2004/11/19/wapp. 19.xml&sSheet=/news/2004/11/19/ixnewstop.html|title=News|work=Telegraph.co.uk|accessdate=17 јуни 2015}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.abc.net.au/news/newsitems/200411/s1242699.htm|title=Europeans flee Ivory Coast violence. 13 November 2004. ABC News Online|archive-url=https://web.archive.org/web/20090324232450/http://www.abc.net.au/news/newsitems/200411/s1242699.htm|archive-date=24 март 2009|access-date=9 јуни 2018}}</ref> === Мавританија === Ропството во Мавританија е сè уште присутно и покрај неговото укинување во 1980 година и главно има најголемо влијание врз потомците на црните Африканци земени во [[ропство]] кои сега живеат во [[Мавританија]] како „црни Мавари “ или ''харатини'' и кои сè уште делумно им служат на „белите Мавари“ или ''биданците'', како робови. Практиката на ропство била најзастапена во Мавританија меѓу горната традиционална класа на Маврите. Со векови, пониската класа ''Харат'', која се однесувала главно на сиромашните црни Африканци кои живееле во руралните области, се сметале за природни робови на овие Мавари. Социјалните ставови биле корегирани во повеќето урбани Мавари, но во руралните средини заостанувала античката поделеност.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/L18334379.htm|title=Thomson Reuters Foundation|last=Foundation|first=Thomson Reuters|publisher=|accessdate=17 јуни 2015}}</ref> === Нигер === Во октомври 2006 година, [[Нигер]] објавила дека ќе се депортира во Чад „ Дифа Арапи “, [[Арапи]] кои живеат во регионот Дифа во источен Нигер.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/6087048.stm|title=BBC NEWS - Africa - Niger starts mass Arab expulsions|publisher=|accessdate=17 јуни 2015}}</ref> Нивното население било околу 150000.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/L25138454.htm|title=Thomson Reuters Foundation|last=Foundation|first=Thomson Reuters|publisher=|accessdate=17 јуни 2015|archive-date=2008-11-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20081110112313/http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/L25138454.htm|url-status=dead}}</ref> Додека владата ги опколила Арапите во подготовките за депортација, две девојчиња починале, наводно откако избегале од владините сили, и три жени кои страдале од абортуси. Нигериската влада на крајот ја прекинала контроверзната одлука за депортирање на Арапите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/6081416.stm|title=BBC NEWS - Africa - Niger's Arabs to fight expulsion|publisher=|accessdate=17 јуни 2015}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unhcr.org/cgi-bin/texis/vtx/refworld/rwmain?docid=469638881e|title=Refworld - The Leader in Refugee Decision Support|last=United Nations High Commissioner for Refugees|work=Refworld|accessdate=17 јуни 2015}}</ref> === Јужна Африка === [[Податотека:DurbanSign1989.jpg|мини|256x256пкс| Направете резервација на натална плажа „за единствена употреба на членови на групата бела раса“, на англиски, [[африканс]] и [[зулу]] ( Дурбан, 1989). ]] Ксенофобија во Јужна Африка во моментов е присутна и како [[апартхејд]], како и во пост-апартхејд ера. Непријателството помеѓу британската и Бурски кои ја влошиле [[Бурски војни|Втора Бурска војна]] довела до бунт од страна на сиромашните Африканерите кои ги ограбувале продавниците во сопственост на Велика Британија . {{Sfn|Giliomee|2003}} Јужна Африка, исто така, донела бројни акти со цел да ги задржи Индијанците подалеку, како што е Законот за имиграција на регулативи од 1913 година, со кој се предвидувале исклучување на „непожелните“ групи на луѓе кои имплицирале. Ова ефикасно ја запрела индиската имиграција. Општинскиот одред од 1924 година имал за цел да ги „негира Индијанците општинска франшиза“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sahistory.org.za/politics-and-society/anti-indian-legislation-1800s-1959|title=Anti-Indian Legislation 1800s - 1959|work=South African History Online|accessdate=27 јуни 2016}}</ref> еќ == Северна и Јужна Америка == === Бразил === Иако мнозинството во државата имаат мешано потекло (Пардо, Африканско или домородно), Бразилците кои не се со европејско потекло ретко се претставени и често се исклучени од музички емисии или натпревари за талент. Во случајот на теленовели (ТВ сапуници), Бразилците со потемна боја на кожа се претставени како слуги или луѓе со понизок социоекономски статус. === Канада === Муслиманите и Сиките во Канада се мета на расизам и [[дискриминација]], особено после 2001 како последица на американската "Војна против теророт". Истражување следствено на претходно спроведена студија, покажува дека се' уште има дискриминирачки однос како последица на нападите на Кулите Близначки во Америка на 9 септември 2001 година. === Колумбија === Според истражување на Обединетите нации, 1.3 милиони од вкупно 4 милиони бегалци од Венецуела се стационирани во Колумбија. Поради ургентноста на нивната ситуација, многу венецуелски мигранти нелегално ја поминуваат границата, бидејќи немаат пристап до правни услуги и други основни [[човекови права]] и се изложени на експлоатација, злоупотреба, манипулации и појави како расизам, дискриминација и ксенофобија. Од почетокот на мигрантската криза, медиуми и владини претставници предупредуваат за зголемена дискриминација кон мигрантите во државата, особено во форма на ксенофобија и насилство. === Гвајана === Постои расна поделеност помеѓу Индо-гвајанци и Афро-гвајанци. === Мексико === Расизмот во [[Мексико]] има долга историја. Мексиканците со посветла боја на кожа имале апсолутна контрола над Амероиндијанците со потемна кожа, како последица на шпанскиот колонијален систем на касти. Кога Мексиканец со потемна кожа ќе стапи во брак со Мексиканец со посветла кожа, често е да се слушне дека "ја направиле расата подобра". Ова може да се толкува како напад кон сопствениот етникум. И покрај подобрени политички и социоекономски услови кон Мексиканците со домородно потекло, дискриминацијата кон оваа група е присутна и тие се ретко заштитени според закон. Насилство кон домородните Мексиканци се случува неретко и многу пати поминува неказнето. === Венецуела === Во Венецуела, како и другите Јужно-Американски држави, економската нееднаквост помеѓу етнички групи и различни раси е забележителна. Шведска студија од 2013 година ја прогласува Венецуела за најрасистичка земја во Јужна и Северна Америка, а веднаш по неа доаѓа Доминиканската Република. === САД === Како во повеќето држави, голем дел од населението во САД продолжува со ксенофобија кон другите раси. Според мрежата од органзации за граѓански и човекови права, "Дискриминацијата проникнува во сите аспекти од животот во САД и продолжува кон сите заедници кои не се од белата раса." Дискриминација на расна, етничка и религиска основа е често видлива, особено кон Муслимани, Сики, автохтоно американско население (Индијанци) и други етнички групи. Припадници на сите американски етнички и религиски малцинства се соочуваат со дискриминација при интеракција со други припадници на малцински групи. Филозфот Корнел Вест вели дека "Расизмот е составен елемент во самата структура на американската култура и општество. Вклучен е во првата колективна дефиниција на земјата, изнесен во нејзините понатамошни закони и присутен во доминантниот начин на живот." Анкета во 2019 спроведена од Pew Research Centre покажува дека 76% од припадниците на црната раса и лицата од азиско потекло претрпуваат некаква форма на дискриминација, барем од време на време. == Азија == === Бутан === Во периодот од 1991-92 година, Бутан има депортирано помеѓу 10 000 и 100 000 Непалци. Точниот број на депортирани бегалци е спорен од двете страни. Во март 2008 година, ова неселение започнува со преселување во други земји како САД, Канада, Нов Зеланд, Норвешка, Данска, Холандија и Австралија. САД работи кон преселување на 60 000 бегалци според нивната програма за вселување во трети земји. === Брунеј === Брунеј има закон за позитивна дискриминација на етнички Малајци. === Кина === Ксенофобијата кон некинески жители во Кина ескалираше во рамки на Ковид-19 пандемијата., со описи дека странците се "странско ѓубре" и мета за "отстранување". Некои црнци во Кина беа протерани од своите домови од страна на полицијата и известени дека треба да ја напуштат државата во рок од 24 часа, поради дезинформации дека тие и други странци го шират вирусот. Кинеската ксенофобија и дискриминирачки однос како непуштање на црнци во ресторани беа критикувани од страна на странски влади и и дипломатски тела. === Индонезија === Дискриминирачки закони против Кинеските Индонезијци беа донесени од владата на Индонезија. Во 1959, Претседателот Сукарно одобрува PP1959 (серија на дискриминирачки закони и политики), кои ги принудуваат кинеските Индонезијци да ги затворат своите бизниси во рурални средини и да се релоцираат во урбаните. Згора на тоа, политички притисок во 1970-тите и 1980-тите ја ограничува улогата на кинески Индонезијци во политика, академија и армијата. Како резултат на тоа, тие се ограничени на професионално поле да станат банкари, иноватори, занаетчии или трговски менаџери. Во 1998 година, се покренуваат бунтови во Индонезија против високите цени и гласини за складирање од страна на трговци и сопственици на продавници, кои често воделе до анти-кинески напади. === Индија === [[File:North East Delhi Riots 2020 (1).jpg|thumb|right|Муслимански домови и деловни простории изгорени за време на [[немири во Северо-Иток Делхи|немирите во Северо-Иток Делхи]].<ref>{{citation|last=Ameen|first=Furquan|title=Shiv Vihar: Home for 15 years, but not any more|work=The Telegraph, Kolkata|date = 28 February 2020|location = New Delhi|url=https://www.telegraphindia.com/india/shiv-vihar-home-for-15-years-but-not-any-more/cid/1749520}}</ref>]] во Северо-Иток Делхи]] Бунтовите во Делхи во 2020 година, кои резултираа со 50 мртви и стотици повредени, беа предизвикани од протести против закон за државјанство перцепиран од јавноста како исламофобичен (анти-муслимански). Тензијата продолжува додека многу муслимански заедници имаат хиндуфобични гледишта, а пак хинди лидерите тврдат дека нивна цел е да ја исламизираат Индија. === Малезија === Во 2014, областа Пенганг во Малезија се одржува референдум, кој забранува странци да приготвуваат локални кулинарски специјалитети. Познатиот готвач Ван го критикувал овој закон. === Јапонија === Во 2005 година, извештај на ОН искажува проблем со расизам во Јапонија и несогледување на проблемот во негова целост од страна на властите. Авторот на извештајот, Доудоу Диен по деветдневно истражување заклучува дека расизмот во Јапонија главно влијае на три групи: национални малцинства, Латино- американци со јапонско потекло (особено јапонски Бразилци) и странци од неразвиени земји. Анкети спроведени во 2017 и 2019 покажуваат дека 40 до 50% од странците претрпеле некаква форма на дискриминација. Друг извештај забележува разлики во прикажување на странци од Западот и прикажување на луѓе од Источна Азија во медиумите, со тоа што вторите се прикажани понегативно. Јапонија прифаќа само 16 бегалци во 1999, додека САД зема 85 010, според ОН. Нов Зеланд, што е земја 30 пати помала од Јапонија, зема 1140 бегалци истата година. Само 305 лица биле признаени како бегалци во Јапонија од 1981, кога Јапонија ја ратификува Конвенцијата за статус на бегалци од Обединетите нации, до 2002. Поранешниот премиер Таро Асо ја нарекува Јапонија "нација со една раса". Истражување од 2019 покажува дека јапонските испитаници имаат релативно ниска стапка на емпатија кон бегалци, споредбено со другите земји. === Јужна Кореја === Ксенофобија во Јужна Кореја е идентификувана од страна на академици и ОН како широко распространет општествен проблем. Зголемената миграција во Јужна Кореја од 2000 наваму доведува до отворено искажување расизам, како и критика кон тие искажувања. Весници често пријавуваат и критикуваат идскриминација кон имигранти, во форми како плаќање помалку од минималната плата, задржување и доцнење со платите, небезбедни работни услови, физичка злоупотреба и генерално неосновано оцрнување. Во анкета спроведена помеѓу 2010 и 201, 44.2% од Корејците изјавуваат дека не би сакале имигрант или странец за сосед. Расистички однос е почесто ориентиран кон имигранти од други азиски земји и Африка, отколку кон Европејски и бели американски доселеници кои понекогаш добиваат и "претерано фин однос". Пријавена е и дискриминација кон деца со мешана раса, кинеско-корејски и северно корејски мигранти. === Тајланд === Нема закони во рамки на Кралството Тајланд што криминализираат расна дискриминација. За разлика од соседните земји кои биле колонизирани, Тајланд со истрорија како неколонизирана земја ги заостува веќе постоечките политики. Движењето против бегалци е распространето во Тајланд, со анкета од Amnesty International што покажува дека 74% од испитаниците во Тајланд не веруваат дека луѓето треба да имаат можност да се засолнат во други држави за да избегаат од војна или прогонство. === Јордан === Јордан не дозволува влез на Евреи кои прикажуваат видливи знаци на јудаизам или поседуваат лични религиски предмети. Јорданскиот амбасадор во Израел одговори на жалбата на религиозен Евреин кому му бил забранет влезот дека поради безбедносните проблеми се бара патници кои блегуваат во Хашемитското Кралство да не го прават тоа со молитвени шалови (талит) и кожни кутии (тефилин). Јорданските авторитети велат дека целта на оваа политика е да се осигура безбедноста на еврејските туристи. === Израел === Според извештај од 2004 година на Министерството за надворешни работи на САД за Човекови права во Израел и окупираните територии, Израелската влада направила "малку да ја намали институционалната, правната и општествената дискриминација кон арапските граѓани на земјата". Во 2005 извештајот вели дека: "Владата генерално ги почитува човековите права на нејзините жители, сепак има проблеми во некои аспекти, вклучувајќи институционална, правна и општествена дискриминација на арапските граѓани на земјата". Во 2010 извештајот тврди дека израелскиот закон забранува дискриминација на расна основа и дека оваа забрана е успешно спроведена. Поранешниот израелски Министер за одбрана Моше Аренс го критикуваше третманот на малцинствата, велејќи дека тие не ја сносуваат целата обврска на израелско државјанство, ниту пак ги добиле целосните привилегии кои следуваат со истото. Асоцијацијата за човекови права во Израел објавува извештаи кои документираат расизам во Израел и извештајот од 2007 година покажува пораст во анти-арапскиот расизам. Една анализа на извештајот заклучува: "Над две третини од израелските тинејџери веруваат дека Арапите се помалку интелигентни, некултурни и насилни". Израелската влада на тоа одговара дека тие се "посветени во борбата против расизмот кога и да се појави и се залагаат за целосна еднаквост на сите израелски државјани, без разлика на етничка припадност или позадина, како што стои во самата Декларација за независност на државата". Изи Лајблер од Центарот за јавни работи изјавува дека израелските Евреи имаат проблем со "непријателски, дури и предавнички настроени израелски Арапи" додека државата е во војна. Анкета во 2018 спроведена со израелски испитаници покажува дека тие се против мигранти споредбено повеќе отколку испитаниците од другите држави. === Либан === Ал-Манар, ТВ каналот на Хезбола, често е обинет за антисемитистички прикази во кои се обвинуваат Евреите/Ционистите за ковање заговори против арапскиот свет, често користејќи извадоци од антисемитистички текстови употребувани во почетокот на 20 век. Во друг инцидент, коментатор од телевизијата алудира на "Ционистички обиди да пренесат СИДА во арапските држави". Ал-Манар негира објавување на антисемитистички содржини и декларираат дека групата е анти-Израел, не антисемитистичка. Сепак, Хезбола делува против Израел и Евреите, со самото тоа што учествува во објавување и дистрибуција на антисемитистичка литература. Владата на Либан ги нема критикувано постапките на Хезбола. Има и значаен број на сведоштва за злоупотреба на мигранти работници во Либан, особено од Етиопија, Бангладеш, Филипините, Шри Ланка, Судан и други азиски и африкански земји, која е дополнително влошена од Кафала системот (систем на спонзорство). Забележан е пораст во ваквата експлоатација за време на Ковид-19 пандемијата. === Палестина === Различни палестински организации и поединци се обвинувани за антисемитизам. Хауард Гатмен верува дека омразата настанува поради арапско-израелскиот конфликт и дека негово мирно решавање значително би го намалило антисемитизмот. Во август 2009 година, Хамас не дозволува палестински деца да учат за Холокаустот и го нарекува "лага измислена од ционистите" и едукацијата за Холокаустот ја нарекува "воено злосторство". === Саудиска Арабија === Расизмот во Саудиска Арабија е насочен кон странски работници, кои се најчесто од земји во развој. Азиски куќни помошнички кои работат во државата биле мета на расизам и други типови на дискриминација. Странски работници доживувале силување, експлоатација, плаќање премалку или неплаќање воопшто и заклучување на нивните работни места. Меѓународната организација Human Rights Watch ги опишува овие услови како "речиси ропство" и причината за нив ја идентификува како "длабоко вкоренета родова, религиска и расна дискриминација". Во многу случаи работниците не пријавуваат од страв да не ја изгубат својата работа или да не бидат понатамошно злоупотребувани. Имало повеќе случаи на антисемитизам во Саудиска Арабија и е честа појава во религиозните кругови во државата. Евреи често се напаѓани во медиумите, преку книги, статии, во џамии и преку антисемитистичка сатира. Владата на Саудиска Арабија и верските лидери често пропагираат дека Евреите се дел од заговор да го преземат светот и како доказ користат антисемитистичка литература од почетокот на 20 век. == Поврзано == * [[Апорофобија]] * [[Расизам]] == Наводи == {{Наводи|2}} [[Категорија:Фобии]] [[Категорија:Дискриминација]] tgq09ncqvjyr6y46mqci0bc4zcquka9 0 1236137 5649287 4695473 2026-10-24T01:28:59Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5649287 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Манастир | name = Строшки манастир | image = Строшки манастир 5.jpg | caption = Дворот на манастирот | full = Строшки манастир | other_names = Манастир „Света Недела“ | order = [[МПЦ - ОА]] | established = | disestablished = | abbot = | diocese = [[Преспанско-пелагониска епархија|Преспанско-пелагониска]] | churches = [[Црква „Св. Недела“ - Стровија|Црква „Св. Недела“]] | founder = | dedication = [[Света Недела]] | people = | location = во близина на [[Стровија]], [[Општина Долнени]] {{МКД}} | coord = {{Coord|41|34|07|N|21|24|30.3|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} | oscoor = | remains = една црква, параклис, конак, помошни објекти | public_access = да | other_info = ([[Долненско-секиречка парохија]]) }} '''Строшки манастир''' (се среќава и како '''Стровјански манастир''') — [[манастир]] во средишниот дел на [[Македонија]], на јужните падини на планината [[Даутица]], во близина на селото [[Стровија]].<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|page=18}}</ref> == Историја == Манастирот започнал да се гради со осветувањето на темелите за изградба на манастирската црква од страна на протереј-ставрофор Борис Талесеки со благослов на Митрополит Преспанско-пелагониски г. Климент на 28 април 1968 година (Томина недела). Се претпоставува дека на местото на манастирот во минатото имало црква посветена на [[Света Недела]] за која нема податоци кога била урната, но веројатно во периодот непосредно по потпаѓањето под [[Отоманска Македонија|отоманска власт]].<ref name="oldprilep">„[http://www.oldprilep.com/manastir-sveta-nedela-strovija/ Манастир „Света Недела“, село Стровија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210626135625/http://www.oldprilep.com/manastir-sveta-nedela-strovija/ |date=2021-06-26 }}“. ''OldPrilep''. 6 јуни 2012.</ref> == Градби == Во склоп на манастирот влегуваат една [[црква (градба)|црква]], [[параклис]], [[конак]] и неколку помошни објекти. === Црква „Света Недела“ === {{главна|Црква „Св. Недела“ - Стровија}} Црквата била осветена на 2 мај 1976 година од страна на пелагонискиот епископ [[Архиепископ Охридски и Македонски г.г. Ангелариј|Ангелариј]]. Се верува дека е изградена врз остатоци од стара манастирска црква која се наоѓала покрај брегот на [[Строшка Река]], но од неа денес е изгубена секаква трага и единствено нешто коешто укажува на таквото верување е мала чешма со чудотворно дејство која е постветена на истата светица.<ref name="oldprilep"/> == Галерија == <gallery mode=packed heights=140px> Податотека:Аеродром Сарандиново 7.jpg|Манастирската црква Податотека:Строшки манастир.jpg|Конакот Податотека:Строшки манастир 4.jpg|Параклисот Податотека:Строшки манастир 2.jpg|Помошен објект Податотека:Строшки манастир 3.jpg|Објекти во манастирот </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{ризница-ред|Strovija Monastery}} [[Категорија:Строшки манастир| ]] [[Категорија:Стровија]] [[Категорија:Манастири во Македонија]] [[Категорија:Манастири на МПЦ]] [[Категорија:Манастири во Преспанско-пелагониската епархија]] dzzm0qshyyfa2xwra2nrxg68nt8u89o 0 1239596 5649144 5632248 2026-10-23T14:38:58Z Carshalton 30527 /* СР Југославија - Шпанија */ 5649144 wikitext text/x-wiki {{Врати се|Европско првенство во фудбал 2000}} '''Европско првенство во фудбал 2000 - група Ц''' била една од четирите групи на [[Европско првенство во фудбал 2000|Европското првенство 2000]] и во неа се натпреварувале репрезентациите на [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]], [[Фудбалска репрезентација на Норвешка|Норвешка]], [[Фудбалска репрезентација на Србија и Црна Гора|СР Југославија]] и [[Фудбалска репрезентација на Словенија|Словенија]]. Натпреварите се одиграле од 13 до 21 јуни 2000 година. ==Репрезентации== {| class="wikitable sortable" |- ! Поз. во жребот ! Екипа ! Број на учества на<br />ЕП ! Последно<br />учество ! Најдобар<br />пласман ! [[УЕФА коефициент|УЕФА ранкинг]]<br />ноември 1999 ! [[Ранг список на ФИФА]]<br />јуни 2000 |- | Ц1 || style=white-space:nowrap | {{fb|ESP}} || {{sort|06|6-то}} || [[Европско првенство во фудбал 1996|1996]] || {{sort|01|'''Шампион'''}} ([[Европско првенство во фудбал 1964|1964]]) || 1 || 4 |- | Ц2 || style=white-space:nowrap | {{fb|NOR}} || {{sort|01|1-во}} || - || Деби || 3 || 7 |- | Ц3 || style=white-space:nowrap | {{fb|SCG|name=СР Југославија}}{{refn|group=a|Од 1960 до 1984, [[Фудбалска репрезентација на Србија и Црна Гора|СР Југославија]] се натпреварувала како [[Фудбалска репрезентација на Југославија|Југославија]].}} || {{sort|05|5-то}} || [[Европско првенство во фудбал 1984|1984]] || {{sort|02|Финалист}} ([[Европско првенство во фудбал 1960|1960]]),([[Европско првенство во фудбал 1968|1968]]) || 9 || 10 |- | Ц4 || style=white-space:nowrap | {{fb|SLO}} || {{sort|01|1-во}} || - || Деби || 36 || 46 |} '''Забелешки''' {{reflist|group=a}} ==Табела== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- !width=7%|{{Tooltip|Поз.|Позиции}} !width=27%|Репрезентација !width=10%|{{Tooltip|Бод|Бодови}} !width=7%|{{Tooltip|ОН|Одиграни натпревари}} !width=7%|{{Tooltip|П|Победи}} !width=7%|{{Tooltip|Н|Нерешени}} !width=7%|{{Tooltip|И|Изгубени}} !width=7%|{{Tooltip|ДГ|Постигнати голови}} !width=7%|{{Tooltip|ПГ|Примени голови}} !width=7%|{{Tooltip|ГР|Гол-разлика}} |- style="background:#ccffcc;" |1.|| style="text-align:left;" |{{fb|ESP}} |'''6''' || 3 || 2 || 0 || 1 || 6 || 5 || +1 |- style="background:#ccffcc;" |2.|| style="text-align:left;" |{{fb|SCG|name=СР Југославија}} |'''4''' || 3 || 1 || 1 || 1 || 7 || 7 || 0 |- |3.|| style="text-align:left;" |{{fb|NOR}} |'''4''' || 3 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 0 |- |4.|| style="text-align:left;" |{{fb|SLO}} |'''2''' || 3 || 0 || 2 || 1 || 4 || 5 || -1 |} ==Натпревари== ''Натпреварите биле одиграни според [[Средноевропско летно време]] ([[UTC+02:00]])'' ===Шпанија - Норвешка=== <section begin=ЕП 2000 - Ц1 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Шпанија - Норвешка|Шпанија - Норвешка]] |дата = {{Start date|2000|6|13|df=y}} |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|ESP}} |резултат = 0–1 |извештај = https://www.uefa.com/uefaeuro/season=2000/matches/round=1458/match=64858/index.html |екипа2 = {{fb|NOR}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|65}} [[Стефен Иверсен|Иверсен]] |стадион = [[Стадион Фејенорд]] |локација = [[Ротердам]] |гледачи = 41,000 |судија = {{flagsport|EGY}} [[Гамал Ал-Гандур]] }}<section end=ЕП 2000 - Ц1 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _esp0002h |pattern_b = _esp0002h |pattern_ra = _esp0002h |pattern_sh = _esp0002 |pattern_so = _esp0002 |leftarm = E80113 |body = E80113 |rightarm = E80113 |shorts = 0000FF |socks = 003060 |title = Шпанија }} |{{Football kit |pattern_la = _navyborder |pattern_b = _nor00a |pattern_ra = _navyborder |pattern_sh = _nor00h |pattern_so = |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = Норвешка }} |} {| style="width:100%;" |- | style="vertical-align:top; width:40%;"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''22'''||[[Хосе Франсиско Молина]] |- |RB ||'''2''' ||[[Мичел Салгадо]] || {{yel|69}} |- |CB ||'''6''' ||[[Фернандо Јеро]] {{Капитен}} |- |CB ||'''18'''||[[Пако Хемес]] |- |LB ||'''3''' ||[[Агустин Арансабал]] |- |RM ||'''17'''||[[Хосеба Ечеберија]] || {{yel|17}} || {{suboff|72}} |- |CM ||'''4''' ||[[Пеп Гвардиола]] |- |CM ||'''21'''||[[Хуан Карлос Валерон]] || || {{suboff|80}} |- |LM ||'''8''' ||[[Фран Гонсалес|Фран]] || || {{suboff|72}} |- |CF ||'''10'''||[[Раул Гонсалес|Раул]] |- |CF ||'''20'''||[[Исмаел Урсаис]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''16'''||[[Гаиска Мендиета]] || || {{subon|72}} |- |FW ||'''11'''||[[Алфонсо Перес|Алфонсо]] || || {{subon|72}} |- |MF ||'''7''' ||[[Иван Елгера]] || || {{subon|80}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Хосе Антонио Камачо]] |} |valign="top"|[[File:ESP-NOR 2000-06-13.svg|300px]] |style="vertical-align:top; width:50%;"| {| style="font-size:90%; margin:auto;" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Томас Мире]] |- |RB ||'''14'''||[[Вегард Хегем]] |- |CB ||'''4''' ||[[Хенинг Берг]] {{Капитен}} || || {{suboff|59}} |- |CB ||'''3''' ||[[Бјорн Ото Брагстад]] |- |LB ||'''2''' ||[[Андре Бергдoлмо]] || {{yel|32}} |- |CM ||'''19'''||[[Еирик Баке]] |- |CM ||'''11'''||[[Бент Скамелсруд]] |- |CM ||'''7''' ||[[Ерик Микланд]] |- |RF ||'''18'''||[[Стефен Иверсен]] || || {{suboff|89}} |- |CF ||'''9''' ||[[Торе Андре Фло]] || || {{suboff|71}} |- |LF ||'''20'''||[[Оле Гунар Солшер]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''16'''||[[Дан Еген]] || || {{subon|59}} |- |FW ||'''17'''||[[Џон Карју]] || || {{subon|71}} |- |MF ||'''21'''||[[Видар Рисет]] || || {{subon|89}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Нилс Јохан Семб]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреаврот:''' <br />[[Ерик Микланд]] (Норвешка)<ref>{{наведени вести |title=Spain unable to breach Norway defence |url=http://www.euro2000.org/en/tournament/matchcomment/0,1074,9672,00.html |work=UEFA.com |publisher=Union of European Football Associations |date=13 June 2000 |accessdate=1 July 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20010304034410/http://www.euro2000.org/en/tournament/matchcomment/0,1074,9672,00.html |archivedate=4 March 2001}}</ref> '''Помошни судии:''' <br />{{flagsport|GER}} Курт Ертл <br />{{flagsport|SVK}} Игор Шрамка <br />'''Четврти судија:''' <br />{{flagsport|NED}} [[Дик Јол]] |} ===СР Југославија - Словенија=== <section begin=ЕП 2000 - Ц2 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Србија и Црна Гора - Словенија|Србија и Црна Гора - Словенија]] |дата = {{Start date|2000|6|13|df=y}} |време = 20:45 |екипа1 = {{fb-rt|SCG|name=СР Југославија}} |резултат = 3–3 |извештај = https://www.uefa.com/uefaeuro/season=2000/matches/round=1458/match=64857/index.html |екипа2 = {{fb|SLO}} |голови1 = *[[Саво Милошевиќ|Милошевиќ]] {{goal|67}}, {{goal|73}} *[[Љубинко Друловиќ|Друловиќ]] {{goal|70}} |голови2 = *{{goal|23}}, {{goal|57}} [[Златко Заховиќ|Заховиќ]] *{{goal|52}} [[Миран Павлин|Павлин]] |стадион = [[Стад ду Пеи де Шарлероа]] |локација = [[Шарлероа]] |гледачи = 18,500 |судија = {{flagsport|POR}} [[Витор Мело Переира]] }}<section end=ЕП 2000 - Ц2 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _yugo00 |pattern_b = _yugo00 |pattern_ra = _yugo00 |pattern_sh = _SCHALKE04_0001h |pattern_so = _3_stripes_white |leftarm = 00196E |body = 00196E |rightarm = 00196E |shorts = 00196E |socks = FF0000 |title = {{nowrap|СР&nbsp;Југославија}} }} |{{Football kit |pattern_la = _slo00 |pattern_b = _slo00 |pattern_ra = _slo00 |pattern_sh = _slo00a |pattern_so = _3_stripes_green |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = 007F46 |socks = FFFFFF |title = Словенија }} |} {| style="width:100%;" |- | style="vertical-align:top; width:40%;"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''22'''||[[Ивица Краљ]] |- |RB ||'''2''' ||[[Иван Дудиќ]] |- |CB ||'''5''' ||[[Мирослав Ѓукиќ]] |- |CB ||'''11'''||[[Синиша Михајловиќ]] || {{sent off|2|56|60}} |- |LB ||'''21'''||[[Алберт Наѓ]] |- |RM ||'''6''' ||[[Дејан Станковиќ]] || || {{suboff|36}} |- |CM ||'''7''' ||[[Владимир Југовиќ]] |- |CM ||'''4''' ||[[Славиша Јокановиќ]] |- |LM ||'''17'''||[[Љубинко Друловиќ]] |- |CF ||'''8''' ||[[Предраг Мијатовиќ]] {{Капитен}} || || {{suboff|82}} |- |CF ||'''18'''||[[Дарко Ковачевиќ]] || || {{suboff|52}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''10'''||[[Драган Стојковиќ]] || || {{subon|36}} |- |FW ||'''9''' ||[[Саво Милошевиќ]] || || {{subon|60}} |- |FW ||'''20'''||[[Матеја Кежман]] || || {{subon|89}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Вујадин Бошков]] |} |valign="top"|[[File:YUG-SVN 2000-06-13.svg|300px]] |style="vertical-align:top; width:50%;"| {| style="font-size:90%; margin:auto;" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''12'''||[[Младен Дабановиќ]] |- |CB ||'''3''' ||[[Жељко Милиновиќ]] |- |CB ||'''5''' ||[[Маринко Галиќ]] |- |CB ||'''4''' ||[[Дарко Миланиќ]] {{Капитен}} || {{yel|32}} |- |RM ||'''7''' ||[[Џони Новак]] |- |CM ||'''8''' ||[[Алеш Чех]] |- |CM ||'''11'''||[[Миран Павлин]] || || {{suboff|74}} |- |LM ||'''19'''||[[Амир Кариќ]] || || {{suboff|78}} |- |AM ||'''10'''||[[Златко Заховиќ]] |- |CF ||'''13'''||[[Младен Рудоња]] |- |CF ||'''9''' ||[[Сашо Удовиќ]] || || {{suboff|64}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''18'''||[[Миленко Ачимовиќ]] || || {{subon|64}} |- |MF ||'''21'''||[[Зоран Павловиќ]] || || {{subon|74}} |- |FW ||'''20'''||[[Милан Остерц]] || || {{subon|78}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Среќко Катанец]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Златко Заховиќ]] (Словенија)<ref>{{наведени вести |title=A typical derby match |url=http://www.euro2000.org/en/tournament/matchcomment/0,1074,9673,00.html |work=UEFA.com |publisher=Union of European Football Associations |date=13 June 2000 |accessdate=1 July 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20010201224400/http://www.euro2000.org/en/tournament/matchcomment/0,1074,9673,00.html |archivedate=1 February 2001}}</ref> '''Помошни судии:''' <br />{{flagsport|ROU}} Николае Григореску <br />{{flagsport|MLI}} Драмане Данте <br />'''Четврти судија:''' <br />{{flagsport|ENG}} [[Греам Пол]] |} ===Словенија - Шпанија=== <section begin=ЕП 2000 - Ц3 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Словенија - Шпанија|Словенија - Шпанија]] |дата = {{Start date|2000|6|18|df=y}} |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|SLO}} |резултат = 1–2 |извештај = https://www.uefa.com/uefaeuro/season=2000/matches/round=1458/match=64860/index.html |екипа2 = {{fb|ESP}} |голови1 = *[[Златко Заховиќ|Заховиќ]] {{goal|59}} |голови2 = *{{goal|{{0}}4}} [[Раул Гонсалес|Раул]] *{{goal|60}} [[Хосеба Ечеберија|Ечеберија]] |стадион = [[Јохан Кројф Арена|Амстердам Арена]] |локација = [[Амстердам]] |гледачи = 51,300 |судија = {{flagsport|GER}} [[Маркус Мерк]] }}<section end=ЕП 2000 - Ц3 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _slo00 |pattern_b = _slo00 |pattern_ra = _slo00 |pattern_sh = _SCHALKE04_0001h |pattern_so = _3_stripes_green |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = 007F46 |socks = FFFFFF |title = Словенија }} |{{Football kit |pattern_la = _esp0002h |pattern_b = _esp0002h |pattern_ra = _esp0002h |pattern_sh = _esp0002 |pattern_so = _esp0002 |leftarm = E80113 |body = E80113 |rightarm = E80113 |shorts = 0000FF |socks = 003060 |title = Шпанија }} |} {| style="width:100%;" |- | style="vertical-align:top; width:40%;"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''12'''||[[Младен Дабановиќ]] |- |CB ||'''3''' ||[[Жељко Милиновиќ]] |- |CB ||'''5''' ||[[Маринко Галиќ]] |- |CB ||'''4''' ||[[Дарко Миланиќ]] {{Капитен}} || {{yel|24}} || {{suboff|68}} |- |RM ||'''7''' ||[[Џони Новак]] || {{yel|53}} |- |CM ||'''8''' ||[[Алеш Чех]] |- |CM ||'''11'''||[[Миран Павлин]] || {{yel|11}} || {{suboff|82}} |- |LM ||'''19'''||[[Амир Кариќ]] || {{yel|85}} |- |AM ||'''10'''||[[Златко Заховиќ]] |- |CF ||'''13'''||[[Младен Рудоња]] |- |CF ||'''9''' ||[[Сашо Удовиќ]] || || {{suboff|46}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''20'''||[[Милан Остерц]] || || {{subon|46}} |- |DF ||'''6''' ||[[Александер Кнавс]] || || {{subon|68}} |- |MF ||'''18'''||[[Миленко Ачимовиќ]] || || {{subon|82}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Среќко Катанец]] |} |valign="top"|[[File:SVN-ESP 2000-06-18.svg|300px]] |style="vertical-align:top; width:50%;"| {| style="font-size:90%; margin:auto;" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Сантјаго Канисарес]] |- |RB ||'''2''' ||[[Мичел Салгадо]] |- |CB ||'''6''' ||[[Фернандо Јеро]] {{Капитен}} |- |CB ||'''5''' ||[[Абелардо Фернандес|Абелардо]] |- |LB ||'''3''' ||[[Агустин Арансабал]] || {{yel|62}} |- |RM ||'''17'''||[[Хосеба Ечеберија]] |- |CM ||'''4''' ||[[Пеп Гвардиола]] || || {{suboff|81}} |- |CM ||'''21'''||[[Хуан Карлос Валерон]] || || {{suboff|89}} |- |LM ||'''16'''||[[Гаиска Мендиета]] |- |CF ||'''10'''||[[Раул Гонсалес|Раул]] |- |CF ||'''11'''||[[Алфонсо Перес|Алфонсо]] || || {{suboff|71}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''20'''||[[Исмаил Урсаис]] || || {{subon|71}} |- |MF ||'''7''' ||[[Иван Елгера]] || {{yel|82}} || {{subon|81}} |- |MF ||'''15'''||[[Висенте Енгонга]] || || {{subon|89}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Хосе Антонио Камачо]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Раул Гонсалес|Раул]] (Шпанија)<ref>{{наведени вести |title=Slovenia prove their quality |url=http://www.euro2000.org/en/tournament/matchcomment/0,1074,9674,00.html |work=UEFA.com |publisher=Union of European Football Associations |date=18 June 2000 |accessdate=1 July 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20010617084447/http://www.euro2000.org/en/tournament/matchcomment/0,1074,9674,00.html |archivedate=17 June 2001}}</ref> '''Помошни судии:''' <br />{{flagsport|GER}} Курт Ертл <br />{{flagsport|NED}} Јап Пол <br />'''Четврти судија:''' <br />{{flagsport|SWE}} [[Андерс Фриск]] |} ===Норвешка - СР Југославија=== <section begin=ЕП 2000 - Ц4 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Норвешка - Србија и Црна Гора|Норвешка - Србија и Црна Гора]] |дата = {{Start date|2000|6|18|df=y}} |време = 20:45 |екипа1 = {{fb-rt|NOR}} |резултат = 0–1 |извештај = https://www.uefa.com/uefaeuro/season=2000/matches/round=1458/match=64859/index.html |екипа2 = {{fb|SCG|name=СР Југославија}} |голови1 = |голови2 = *{{goal|{{0}}8}} [[Саво Милошевиќ|Милошевиќ]] |стадион = [[Стадион Морис Дјуфран|Морис Дјуфран]] |локација = [[Лиеж]] |гледачи = 28,750 |судија = {{flagsport|SCO}} [[Хју Далас]] }}<section end=ЕП 2000 - Ц4 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _navyborder |pattern_b = _nor00h |pattern_ra = _navyborder |pattern_sh = _nor00a |pattern_so = |leftarm = FF0000 |body = FF0000 |rightarm = FF0000 |shorts = 00196E |socks = 00196E |title = Норвешка }} |{{Football kit |pattern_la = _yugo00 |pattern_b = _yugo00 |pattern_ra = _yugo00 |pattern_sh = _SCHALKE04_0001h |pattern_so = _3_stripes_white |leftarm = 00196E |body = 00196E |rightarm = 00196E |shorts = 00196E |socks = FF0000 |title = {{nowrap|СР&nbsp;Југославија}} }} |} {| style="width:100%;" |- | style="vertical-align:top; width:40%;"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''1''' ||[[Томас Мире]] |- |RB ||'''14'''||[[Вегард Хегем]] || || {{suboff|35}} |- |CB ||'''16'''||[[Дан Еген]] |- |CB ||'''3''' ||[[Бјорн Ото Брагстад]] |- |LB ||'''2''' ||[[Андре Бергдолмо]] |- |CM ||'''19'''||[[Еирик Баке]] || {{yel|66}} || {{suboff|76}} |- |CM ||'''11'''||[[Бент Скамелсруд]] {{Капитен}} |- |CM ||'''7''' ||[[Ерик Микланд]] || {{yel|31}} |- |RF ||'''18'''||[[Стефен Иверсен]] || || {{suboff|71}} |- |CF ||'''9''' ||[[Торе Андре Фло]] |- |LF ||'''20'''||[[Оле Гунар Солшер]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |DF ||'''22'''||[[Стиг Инге Бјорнеби]] || || {{subon|35}} |- |FW ||'''17'''||[[Џон Карју]] || || {{subon|71}} |- |MF ||'''6''' ||[[Роар Странд]] || || {{subon|76}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Нилс Јохан Семб]] |} |valign="top"|[[File:NOR-YUG 2000-06-18.svg|300px]] |style="vertical-align:top; width:50%;"| {| style="font-size:90%; margin:auto;" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''22'''||[[Ивица Краљ]] |- |RB ||'''13'''||[[Слободан Комљеновиќ]] |- |CB ||'''5''' ||[[Мирослав Ѓукиќ]] |- |CB ||'''14'''||[[Ниша Савељиќ]] |- |LB ||'''3''' ||[[Горан Ѓоровиќ]] |- |RM ||'''10'''||[[Драган Стојковиќ]] {{Капитен}} || || {{suboff|84}} |- |CM ||'''7''' ||[[Владимир Југовиќ]] || {{yel|81}} |- |CM ||'''4''' ||[[Славиша Јокановиќ]] || {{yel|28}} || {{suboff|89}} |- |LM ||'''17'''||[[Љубинко Друловиќ]] || {{yel|81}} |- |CF ||'''8''' ||[[Предраг Мијатовиќ]] || || {{suboff|87}} |- |CF ||'''9''' ||[[Саво Милошевиќ]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''21'''||[[Алберт Наѓ]] || || {{subon|84}} |- |FW ||'''20'''||[[Матеја Кежман]] || {{sent off|0|88}} || {{subon|87}} |- |MF ||'''16'''||[[Дејан Говдарица]] || {{yel|90+2}} || {{subon|89}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Вујадин Бошков]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреаврот:''' <br />[[Драган Стоковиќ]] (СР Југославија)<ref>{{наведени вести |title=Not a great advert |url=http://www.euro2000.org/en/tournament/matchcomment/0,1074,9675,00.html |work=UEFA.com |publisher=Union of European Football Associations |date=18 June 2000 |accessdate=1 July 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20010308171251/http://www.euro2000.org/en/tournament/matchcomment/0,1074,9675,00.html |archivedate=8 March 2001}}</ref> '''Помошни судии:''' <br />{{flagsport|IRL}} Еди Фоули <br />{{flagsport|BEL}} Роланд ван Нилен <br />'''Четврти судија:''' <br />{{flagsport|GRE}} [[Кирос Васарас]] |} ===СР Југославија - Шпанија=== <section begin=ЕП 2000 - Ц5 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Србија и Црна Гора - Шпанија|Србија и Црна Гора - Шпанија]] |дата = {{Start date|2000|6|21|df=y}} |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|SCG|name=СР Југославија}} |резултат = 3–4 |извештај = https://www.uefa.com/uefaeuro/season=2000/matches/round=1458/match=64861/index.html |екипа2 = {{fb|ESP}} |голови1 = *[[Саво Милошевиќ|Милошевиќ]] {{goal|30}} *[[Дејан Говедарица|Говедарица]] {{goal|50}} *[[Слободан Комљеновиќ|Комљеновиќ]] {{goal|75}} |голови2 = *{{goal|38}}, {{goal|90+5}} [[Алфонсо Перес|Алфонсо]] *{{goal|51}} [[Педро Мунитис|Мунитис]] *{{goal|90+4|пен.}} [[Гаиска Мендиета|Мендиета]] |стадион = [[Стадион Јан Брејдел|Јан Брејдел]] |локација = [[Бриж]] |гледачи = 26,611 |судија = {{flagsport|FRA}} [[Жил Визер]] }}<section end=ЕП 2000 - Ц5 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _yugo00 |pattern_b = _yugo00 |pattern_ra = _yugo00 |pattern_sh = _SCHALKE04_0001h |pattern_so = _3_stripes_white |leftarm = 00196E |body = 00196E |rightarm = 00196E |shorts = 00196E |socks = FF0000 |title = {{nowrap|СР&nbsp;Југославија}} }} |{{Football kit |pattern_la = _esp0002h |pattern_b = _esp0002h |pattern_ra = _esp0002h |pattern_sh = _esp0002 |pattern_so = _esp0002 |leftarm = E80113 |body = E80113 |rightarm = E80113 |shorts = 0000FF |socks = 003060 |title = Шпанија }} |} {| style="width:100%;" |- | style="vertical-align:top; width:40%;"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''22'''||[[Ивица Краљ]] |- |RB ||'''13'''||[[Слободан Комљеновиќ]] || {{yel|27}} |- |CB ||'''5''' ||[[Мирослав Ѓукиќ]] |- |CB ||'''11'''||[[Синиша Михајловиќ]] |- |LB ||'''3''' ||[[Горан Ѓоровиќ]] || || {{suboff|12}} |- |RM ||'''10'''||[[Драган Стојковиќ]] {{Капитен}} || {{yel|56}} || {{suboff|68}} |- |CM ||'''7''' ||[[Владимир Југовиќ]] || || {{suboff|46}} |- |CM ||'''4''' ||[[Славиша Јокановиќ]] || {{sent off|0|63}} |- |LM ||'''17'''||[[Љубинко Друловиќ]] |- |CF ||'''8''' ||[[Предраг Мијатовиќ]] |- |CF ||'''9''' ||[[Саво Милошевиќ]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''19'''||[[Јован Станковиќ]] || {{yel|45}} || {{subon|12}} |- |MF ||'''16'''||[[Дејан Говедарица]] || || {{subon|46}} |- |DF ||'''14'''||[[Ниша Савељиќ]] || {{yel|87}} || {{subon|68}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Вујадин Бошков]] |} |valign="top"|[[File:YUG-ESP 2000-06-21.svg|300px]] |style="vertical-align:top; width:50%;"| {| style="font-size:90%; margin:auto;" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Сантјаго Кањисарес]] |- |RB ||'''2''' ||[[Мичел Салгадо]] || || {{suboff|46}} |- |CB ||'''5''' ||[[Абелардо Фернандес|Абелардо]] {{Капитен}} |- |CB ||'''18'''||[[Пако Хемес]] || || {{suboff|64}} |- |LB ||'''12'''||[[Сержи Бархуан|Сержи]] || {{yel|62}} |- |RM ||'''16'''||[[Гаиска Мендиета]] |- |CM ||'''4''' ||[[Пеп Гвардиола]] |- |CM ||'''7''' ||[[Иван Елгера]] |- |LM ||'''8''' ||[[Фран Гонсалес|Фран]] || || {{suboff|22}} |- |CF ||'''10'''||[[Раул Гонсалес|Раул]] |- |CF ||'''11'''||[[Алфонсо Перес|Алфонсо]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |FW ||'''17'''||[[Хосеба Ечеберија]] || || {{subon|22}} |- |FW ||'''9''' ||[[Педро Мунитис]] || || {{subon|46}} |- |FW ||'''20'''||[[Исмаел Урсаис]] || || {{subon|64}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Хосе Антонио Камачо]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Пеп Гвардиола]] (Шпанија)<ref>{{наведени вести |title=Fine line between disaster and heroism |url=http://www.euro2000.org/en/tournament/matchcomment/0,1074,9676,00.html |work=UEFA.com |publisher=Union of European Football Associations |date=21 June 2000 |accessdate=1 July 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20010213211229/http://www.euro2000.org/en/tournament/matchcomment/0,1074,9676,00.html |archivedate=13 February 2001}}</ref> '''Помошни судии:''' <br />{{flagsport|FRA}} Жак Пудевињ <br />{{flagsport|TUR}} Тургај Гуду <br />'''Четврти судија:''' <br />{{flagsport|BEL}} [[Мишел Пиро]] |} ===Словенија - Норвешка=== <section begin=ЕП 2000 - Ц6 />{{Football box collapsible no.2 |nobars = 1 |историја = [[Фудбалски натпревари Словенија - Норвешка|Словенија - Норвешка]] |дата = {{Start date|2000|6|21|df=y}} |време = 18:00 |екипа1 = {{fb-rt|SLO}} |резултат = 0–0 |извештај = https://www.uefa.com/uefaeuro/season=2000/matches/round=1458/match=64862/index.html |екипа2 = {{fb|NOR}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[ГелреДом]] |локација = [[Арнем]] |гледачи = 21,000 |судија = {{flagsport|ENG}} [[Греам Пол]] }}<section end=ЕП 2000 - Ц6 /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _slo00a |pattern_b = _slo00a |pattern_ra = _slo00a |pattern_sh = _slo00a |pattern_so = _3_stripes_white |leftarm = 2A7A39 |body = 2A7A39 |rightarm = 2A7A39 |shorts = 2A7A39 |socks = 2A7A39 |title = Словенија }} |{{Football kit |pattern_la = _navyborder |pattern_b = _nor00h |pattern_ra = _navyborder |pattern_sh = _nor00h |pattern_so = |leftarm = FF0000 |body = FF0000 |rightarm = FF0000 |shorts = FFFFFF |socks = 00196E |title = Норвешка }} |} {| style="width:100%;" |- | style="vertical-align:top; width:40%;"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width="25"| !!width="25"| |- |GK ||'''12'''||[[Младен Дабановиќ]] |- |CB ||'''3''' ||[[Жељко Милиновиќ]] |- |CB ||'''5''' ||[[Маринко Галиќ]] || || {{suboff|83}} |- |CB ||'''6''' ||[[Александар Кнавс]] |- |RM ||'''7''' ||[[Џони Новак]] |- |CM ||'''8''' ||[[Алеш Чех]] {{Капитен}} |- |CM ||'''11'''||[[Миран Павлин]] || {{yel|44}} |- |LM ||'''19'''||[[Амир Кариќ]] |- |AM ||'''10'''||[[Златко Заховиќ]] |- |CF ||'''13'''||[[Младен Рудоња]] |- |CF ||'''17'''||[[Ермин Шиљак]] || || {{suboff|86}} |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''18'''||[[Миленко Ачимовиќ]] || || {{subon|83}} |- |FW ||'''20'''||[[Милан Остерц]] || || {{subon|86}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Среќко Катанец]] |} |valign="top"|[[File:SVN-NOR 2000-06-21.svg|300px]] |style="vertical-align:top; width:50%;"| {| style="font-size:90%; margin:auto;" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !!width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[Томас Мире]] |- |RB ||'''2''' ||[[Андре Бергдолмо]] |- |CB ||'''16'''||[[Дан Еген]] |- |CB ||'''3''' ||[[Бјорн Ото Брагстад]] |- |LB ||'''22'''||[[Стиг Инге Бјорнеби]] |- |RM ||'''18'''||[[Стефен Иверсен]] |- |CM ||'''7''' ||[[Ерик Микланд]] || {{yel|24}} |- |CM ||'''8''' ||[[Стале Солбакен]] {{Капитен}} |- |LM ||'''20'''||[[Оле Гунар Солшер]] || {{yel|59}} |- |CF ||'''17'''||[[Џон Карју]] || || {{suboff|61}} |- |CF ||'''9''' ||[[Торе Андре Фло]] |- |colspan=3|'''Замени:''' |- |MF ||'''19'''||[[Еирик Баке]] || || {{subon|61}} || {{suboff|82}} |- |MF ||'''6''' ||[[Роар Странд]] || || || {{subon|82}} |- |colspan=3|'''Селектор:''' |- |colspan=3|[[Нилс Јохан Семб]] |} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" | '''Играч на натпреварот:''' <br />[[Ерик Микланд]] (Норвешка)<ref>{{наведени вести |title=12 seconds from the quarter-finals |url=http://www.euro2000.org/en/tournament/matchcomment/0,1074,9677,00.html |work=UEFA.com |publisher=Union of European Football Associations |date=21 June 2000 |accessdate=1 July 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20000829103521/http://www.euro2000.org/en/tournament/matchcomment/0,1074,9677,00.html |archivedate=29 August 2000}}</ref> '''Помошни судии:''' <br />{{flagsport|ENG}} Филип Шарп <br />{{flagsport|MLT}} Емануел Замит <br />'''Четврти судија:''' <br />{{flagsport|POR}} [[Витор Мело Переира]] |} == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== *[https://web.archive.org/web/20180515213857/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2000/standings/round=1458/group=1218/index.html Европско првенство во фудбал 2000 - група Ц] {{Европско првенство во фудбал 2000}} [[Категорија:Европско првенство во фудбал 2000|Ц]] 5mlz6ugerme4y3s49y4okuud6tgknf6 0 1240244 5649190 5645660 2026-10-23T16:34:15Z Gurther 105215 5649190 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = Азис | image =Azis in 2018 (cropped).png | background = solo_singer | birth_name = Васил Тројанов Бојанов | native_name = | alias = Азис | birth_date = {{birth date and age|df=y|1978|03|07}}<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.slava.bg/profiles/590.html |website=Slava.bg |title=Профилът на Азис |language=bg |trans-title=Azis Profile |accessdate=4 January 2014}}</ref><ref name=RomaniRoutes>{{Наведена книга | url=https://books.google.com/books?id=lw-Byail0EkC&pg=PA189 | title=Romani Routes: Cultural Politics and Balkan Music in Diaspora | first=Carol | last=Silverman | publisher=Oxford University Press | date=24 May 2012 | page=189 | accessdate=3 January 2014| isbn=9780195300949 }}</ref> | birth_place = [[Сливен]]<ref name=RomaniRoutes /> | genre = [[чалга]], [[поп-фолк]] | occupation = Пејач, музичар, писател, активист, водител на телевизиска емисија | years_active = 1999–денес | instruments = пејач | label = | website = }}{{Infobox Artist Discography |Artist = [[Азис]] |Image = |Image size = 250px |Caption = |Studio = 11 |Option = |Option name = Компилации |Option link = Компилации |Option color = |Music videos = 109 |Singles = |1Option = 3 |1Option name = Видео албуми |1Option link = ДВД-а |1Option color = |Референци = yes |Ref link = Наводи }}'''Васил Тројанов Бојанов''', познат како '''Азис''' ([[бугарски]]: ''Васил Троянов Боянов''; р. {{роден на|7|март|1978}}<nowiki/>во {{роден во|Сливен}}) — пејач од [[Бугарија]] со [[Роми|ромска етничка припадност]]. Азис изведува песни претежно во жанрот [[чалга]], вид на поп-фолк.<ref>{{Наведена книга |last=Samson |first=J. |url=https://books.google.com/?id=yJ60SHL4R-0C&pg=PA610&dq=azis+bulgaria#v=onepage&q=azis%20bulgaria&f=false |title=Music in the Balkans |publisher=[[Brill Publishers|BRILL]] |year=2013 |page=610 |isbn=9789004250383 |website=[[Google Books]] |accessdate=1 January 2014}}</ref><ref>{{Наведена книга |last=Kenrick |first=D. |url=https://books.google.com/?id=Yoqi_Q0ch3wC&pg=PA35&dq=azis+bulgaria#v=onepage&q=azis%20bulgaria&f=false |title=The A to Z of the Gypsies (Romanies) |website=[[Google Books]] |publisher=[[Scarecrow Press]] |year=2010 |page=35 |isbn=9781461672272 |accessdate=1 January 2014}}</ref> == Животопис == Азис има соработувано и со други поп-фолк пејачи од [[Бугарија]], како што се Глорија, Малина, [[Софи Маринова]], Тони Стораро, и со Ванко 1.<ref>{{Наведена мрежна страница |last=Haj-Najafa |first=D. |url=http://tmagazine.blogs.nytimes.com/2009/05/12/kitsch-of-the-day-azis-i-ustatas-tochno-sega/?_r=0 |title=Kitsch of the Day, Azis i Ustata's 'Tochno Sega' |id= Men's Fashion blog |work= [[The New York Times]] |date= 12 May 2009 |accessdate=1 January 2014}}</ref><ref>{{Наведена книга |last1=Watkins |first1=R. |last2=Deliso |first2=C. |url= https://archive.org/details/bulgaria00watk |url-access=registration |quote=azis bulgaria. |title=Bulgaria |via=[[Семрежен архив]] |publisher=[[Lonely Planet]] |year=2008 |page=[https://archive.org/details/bulgaria00watk/page/52 52] |isbn=9781741044744 |accessdate=1 January 2014}}</ref> Освен тоа, неговиот репертоар вклучува дуети со српски пејачи, меѓу кои се [[Индира Радиќ]], [[Марта Савиќ]] и [[Јелена Карлеуша]]. Азис учествувал на [[Евровизија 2006]] година во дует со Маријана Попова со песната „''Let me cry''“, останувајќи во полуфиналето.<ref>{{Наведена книга |last=Taras |first=R |url=https://books.google.com/?id=1tzmoDGaQbcC&pg=PA200&dq=azis+bulgaria#v=onepage&q=azis%20bulgaria&f=false |title=Europe Old and New: Transnationalism, Belonging, Xenophobia |website=[[Google Books]] |publisher=[[Rowman & Littlefield]] |year=2008 |page=200 |isbn=9780742557345 |accessdate=1 January 2014}}</ref><ref>{{Наведена книга |editor1-last=Fricker |editor1-first=K |editor2-last=Gluhovic |editor2-first=M |url=https://books.google.com/?id=1_UgbrZObhAC&pg=PT127&dq=azis+bulgaria#v=onepage&q=azis%20bulgaria&f=false |title=Performing the 'New' Europe: Identities, Feelings and Politics in the Eurovision Song Contest |website=[[Google Books]] |publisher=[[Palgrave Macmillan]] |year=2013 |isbn=9781137367976 |accessdate=1 January 2014}}</ref> Освен неговата кариера како вокал, тој учествувал во парламентарни избори на Бугарија во [[2005|2005 година]] како член на партијата ''ЕвроРома.''<ref name="Imre">{{Наведена книга |last=Imre |first=A |url=https://books.google.com/?id=TcE9fIPwFLMC&pg=PA125&dq=Azis+euroroma#v=onepage&q=Azis%20euroroma&f=false |title=Identity Games: Globalization and the Transformation of Media Cultures in the New Europe |website=[[Google Books]] |publisher=MIT Press |year=2009 |page=125 |isbn=9780262090452 |accessdate=1 January 2014}}</ref> Азис останува истакната личност на музичката сцена во Бугарија и ужива популарност и во другите балкански земји. Има една ќерка Раја, родена во [[2007|2007 година]]. == Дискографија == {| class="wikitable" |+ |- ! Спот !! Година !! Албум |- | '' Болка '' || 1999 || Магјердич Халваджијан |- | '' Последна цигара '' || 1999 || |- | '' Мъжете също плачат '' || 2000 || Чочо Варијски |- | '' Еротик '' || 2000 || Чочо Варијски |- | '' Напипай го '' || 2000 || Чочо Варијски |- | '' Автомонтьор '' || 2000 || Чочо Варијски |- | '' Ето ме '' || 2001 || Магјердич Халваджијан |- | '' Хвани ме де '' || 2001 || Стилијан Иванов |- | '' Следи '' || 2001 || Емилио Димитров |- | '' Сълзи '' || 2001 || Бојан Манолов |- | '' Дай ми го, дай '' || 2002 || |- | '' Обичам те '' || 2002 || |- | '' Няма '' || 2002 || Магјердич Халваджијан |- | '' Делник и празник '' || 2002 || |- | '' Един живот не стига '' ||2003 || |- | ''Антигерой'' || 2003 || |- | '' Всеки път '' || 2003 || Магјердич Халваджијан |- | '' Никой не може'' || 2003 || Магјердич Халваджијан |- | '' Целувай ме '' || 2003 || |- | '' Те знаят да обичат '' || 2004 || |- | '' Но казвам ти стига'' || 2004 || |- | '' Хайде почвай ме '' || 2004 || |- | '' Искай ме '' || 2004 || |- | '' Жадувам '' || 2004 || Валери Милев |- | '' Как боли '' || 2004 || Магјердич Халваджијан |- | '' Точно сега '' || 2005 || Jанко Богданов |- | '' Ледена кралица '' || 2005 || |- | '' Като скитница '' || 2005 || |- | '' Верност је превара '' || 2005 || |- | '' Обречи ме на любов '' || 2005 || |- | '' Мила моя, ангел мой '' || 2005 || |- | '' Не знаеш '' || 2005 || Николај Скерлев |- | '' Ръка за ръка '' || 2005 || |- | '' Искам, искам '' || 2005 || Николај Скерлев |- | '' Казваш, че ме обичаш '' || 2005 || Николај Нанков |- | '' Забрави ме '' || 2006 || Николај Нанков |- | '' Черните очи '' || 2006 || Николај Скерлев |- | '' Някой ден '' || 2006 || Магјердич Халваджијан |- | '' Ти си друго нещо '' || 2006 || |- | '' Само за теб '' || 2006 || Николај Нанков |- | '' Празнуваш ли сега '' || 2006 || |- | '' Тежко ли ти е '' || 2007 || Николај Нанков |- | '' Едно ми '' || 2007 || Јанко Богданов |- | '' Онова момче '' || 2007 || |- | '' Прави любов, а не война '' || 2007 || Људмил Иларионов Љуси |- | '' Само с теб '' || 2008 || Николај Скерлев |- | '' Дай ми лед '' || 2008 || Александер Моллов |- | '' Най-красивата '' || 2008 || Николај Скерлев |- | '' Умирам аз '' || 2008 || Николај Скерлев |- | '' Теб обичам '' || 2008 || Николај Нанков |- | '' Накарай ме '' || 2009 || Николај Нанков |- | '' Луд ме правиш '' || 2009 || Људмил Иларионов Љуси |- | '' Имаш ли сърце '' || 2009 || Људмил Иларионов Љуси |- | '' Бивши '' || 2010 || Људмил Иларионов Љуси |- | '' Удряй ме '' || 2010 || Људмил Иларионов Љуси |- | '' Да го правим тримата'' || 2010 || Људмил Иларионов Љуси |- | '' Нащракай се '' || 2010 || |- | '' Мразиш '' || 2011 || |- | ''Мама'' || 2011 || Људмил Иларионов Љуси |- | '' Няма накъде '' || 2011 || Људмил Иларионов Љуси |- | '' Гадна порода '' || 2011 || |- | '' Хоп '' || 2011 || Људмил Иларионов Љуси |- | '' Сен Тропе '' || 2011 || Људмил Иларионов Љуси |- | '' ММА '' || 2012 || Азис |- | '' Пробвай се '' || 2012 || Николај Скерлев |- | '' Кажи честно '' || 2012 || Људмил Иларионов Љуси |- | '' Ти за мен си само сек '' || 2012 || Азис |- | '' Коледа '' || 2012 || |- | '' Нещо мръсно '' || 2012 || |- | '' Евала '' || 2013 || Азис |- | '' Хайде на морето '' || 2013 || Азис |- | '' Ти ме размаза '' || 2013 || Азис |- | '' Като тебе втори няма '' || 2013 || Људмил Иларионов Љуси |- | '' Пий цяла нощ '' || 2014 || Људмил Иларионов Љуси |- | '' Колко сме пили '' || 2014 || Николај Скерлев |- | ''Estar Loco'' || 2014 || Људмил Иларионов Љуси |- | '' Миконос '' || 2014 || Људмил Иларионов Љуси |- | '' Каза ли го '' || 2014 || Људмил Иларионов Љуси |- | '' Хей, момиче'' || 2014 || Људмил Иларионов Љуси |- | '' Чуй ме '' || 2014 || Људмил Иларионов Љуси |- | '' Моля те не ми звъни '' || 2015 || Људмил Иларионов Љуси |- | '' Джанъм, джанъм '' || 2015 || Људмил Иларионов Љуси |- | '' Блокиран '' || 2015 || Људмил Иларионов Љуси |- | '' Хабиби '' || 2015 || |- | '' Хабиби '' (латино верзија) || 2016 || |- | '' Мотел '' || 2017 || Људмил Иларионов Љуси, Георги Марков |- | '' Позна ли ме? '' || 2018 || Људмил Иларионов Љуси |- | '' Циганче '' || 2019 || Људмил Иларионов Љуси |- | ''Who cares'' || 2020 || Људмил Иларионов Љуси |- | '' Точно в три '' || 2021 || Људмил Иларионов Љуси |- | '' А+Г=ВНЛ'' || 2021 || Георги Марков, Георги Манов |- | '' Пистолет '' || 2022 || Георги Марков |- | ''Фалиш ми'' || 2022 || NN Media |- | '' Airport '' || 2022 || Људмил Иларионов Љуси |- | '' Мой си бе '' || 2023 || Људмил Иларионов Љуси |- | '' По, по, по '' || 2023 || Виктор Антонов Rikk |- | '' Казах "не" '' || 2024 || Људмил Иларионов Љуси |- | '' Лудница '' || 2024 || Виктор Антонов Rikk |- | '' Катастрофа '' || 2024 || Иван Димитров – Torex |- | '' Мръсница '' || 2024 || Људмил Иларионов Љуси |- | ''Пак ми звъниш '' || 2024 || Људмил Иларионов Љуси |- | ''Кой бе, кой'' || 2025 || Виктор Антонов Rikk |- | ''Полуживи'' || 2025 ||Жоро Пеев |- | ''Хавте'' || 2026 ||Николај Нанков |- | ''Има ли, няма ли'' || 2026|| Николај Драганов |- | ''Картечница'' || 2026||Људмил Иларионов Љуси |- | ''Mangava tu'' || 2026 || Виктор Антонов Rikk |- | ''Върни се '' || 2026 || Добромир Николов |} == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Бугарски поп-фолк пејачи]] [[Категорија:Ромски музичари]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Бугарски Роми]] 57wjw7h877sb5ze28evev3ibufj1u8k 0 1241445 5649290 5613894 2026-10-24T02:33:53Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5649290 wikitext text/x-wiki {{short description|Отровен, корозивен и запалив гас }} {{Chembox | Verifiedfields = changed | Watchedfields = changed | verifiedrevid = 477313464 | Name = | ImageFile = | ImageFile1 = Hydrogen-sulfide-2D-dimensions.svg | ImageFile1_Ref = {{chemboximage|correct|??}} | ImageSize1 = 170 | ImageName1 = Skeletal formula of hydrogen sulfide with two dimensions | ImageFileL1 = Hydrogen-sulfide-3D-balls.png | ImageNameL1 = Ball-and-stick model of hydrogen sulfide | ImageFileR1 = Hydrogen-sulfide-3D-vdW.svg | ImageFileR1_Ref = {{chemboximage|correct|??}} | ImageNameR1 = Spacefill model of hydrogen sulfide | SystematicName = Сулфан<ref>{{Наведена мрежна страница|title = Hydrogen Sulfide - PubChem Public Chemical Database|url = https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/summary/summary.cgi?cid=402&loc=ec_rcs|work = The PubChem Project|location = USA|publisher = National Center for Biotechnology Information}}</ref> | OtherNames = {{ubl|Диводород моносулфид|Кисел гас||Диводород сулфид|Канализациски гас|Сулфан|Сулфуриран водород|Сулфур хидрид|Сулфурводородна киселина|Хидротионска киселина}} | IUPACName = | Section1 = {{Chembox Identifiers | CASNo = 7783-06-4 | CASNo_Ref = {{cascite|correct|CAS}} | PubChem = 402 | ChemSpiderID = 391 | ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}} | UNII = YY9FVM7NSN | UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} | EINECS = 231-977-3 | UNNumber = 1053 | KEGG = C00283 | KEGG_Ref = {{keggcite|correct|kegg}} | MeSHName = Hydrogen+sulfide | ChEBI_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} | ChEBI = 16136 | ChEMBL = 1200739 | ChEMBL_Ref = {{ebicite|changed|EBI}} | RTECS = MX1225000 | Beilstein = 3535004 | Gmelin = 303 | 3DMet = B01206 | SMILES = [H]S[H] | StdInChI = 1S/H2S/h1H2 | StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | InChI = 1/H2S/h1H2 | StdInChIKey = RWSOTUBLDIXVET-UHFFFAOYSA-N | StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | InChIKey = RWSOTUBLDIXVET-UHFFFAOYAJ }} | Section2 = {{Chembox Properties | H=2 | S=1 | Appearance = Безбоен гас | Odor = Непријатен, мирис на расипани јајца | Density = 1.363 g dm⁻³ | MeltingPtC = −82 | BoilingPtC = −60 | Solubility = 4 g dm⁻³ (at 20&nbsp;°C) | VaporPressure = 1740 kPa (at 21&nbsp;°C) | pKa = 7.0<ref>{{Наведена книга|last=Perrin |first=D.D. |title=Ionisation Constants of Inorganic Acids and Bases in Aqueous Solution |url=https://archive.org/details/ionisationconsta0000perr |edition=2 |publisher=Pergamon Press |location=Oxford |date=1982}}</ref><ref>Bruckenstein, S.; Kolthoff, I.M., in Kolthoff, I.M.; Elving, P.J. ''Treatise on Analytical Chemistry'', Vol. 1, pt. 1; Wiley, NY, '''1959''', pp. 432–433.</ref> | RefractIndex = 1.000644 (0&nbsp;°C)<ref>{{Наведена книга|first=Pradyot |last=Patnaik |title=Handbook of Inorganic Chemicals |publisher=McGraw-Hill |date=2002 |isbn=978-0-07-049439-8}}</ref> | MagSus = &minus;25.5·10⁻⁶ cm³/mol }} | Section3 = {{Chembox Structure | MolShape = Bent | Dipole = 0.97 D | PointGroup = C_2v }} | Section4 = {{Chembox Thermochemistry | DeltaHf = −21&nbsp;kJ mol⁻¹<ref name=b1>{{Наведена книга| last= Zumdahl|first= Steven S.|title =Chemical Principles | url= https://archive.org/details/chemicalprincipl0000zumd_u9g0|edition=6| publisher = Houghton Mifflin Company| year = 2009| isbn = 978-0-618-94690-7|page=A23}}</ref> | Entropy = 206&nbsp;J mol⁻¹ K⁻¹<ref name=b1/> | HeatCapacity = 1.003 J K⁻¹ g⁻¹ }} | Section5 = {{Chembox Hazards | MainHazards = Запалив и високо токсичен | ExternalSDS = | EUClass = {{Hazchem F+}} {{Hazchem T+}} {{Hazchem N}} | RPhrases = {{R12}}, {{R26}}, {{R50}} | SPhrases = {{S1/2}}, {{S9}}, {{S16}}, {{S36}}, {{S38}}, {{S45}}, {{S61}} | NFPA-H = 4 | NFPA-F = 4 | NFPA-R = 0 | AutoignitionPtC = 232 | FlashPtC = −82.4 | FlashPt_notes = <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.npi.gov.au/substances/hydrogen-sulfide/index.html|title=Hydrogen sulfide|work=npi.gov.au}}</ref> | ExploLimits = 4.3–46% | IDLH = 100 ppm | REL = C 10 ppm (15&nbsp;mg/m³) [10-minute] | PEL = C 20 ppm; 50 ppm [10-minute maximum peak] | LC50 = {{ubl|713 ppm (rat, 1 hr)|673 ppm (mouse, 1 hr)|634 ppm (mouse, 1 hr)|444 ppm (rat, 4 hr)}} | LCLo = {{ubl|600 ppm (human, 30 min)|800 ppm (human, 5 min)}} }} | Section6 = {{Chembox Related | OtherFunction_label = водород халкогениди | OtherFunction = {{ubl|[[water (molecule)|Water]]|[[Hydrogen selenide]]|[[Hydrogen telluride]]|[[Hydrogen polonide]]|[[Hydrogen disulfide]]|[[Sulfanyl]]}} | OtherCompounds = [[Фосфин]] }} }} '''Сулфурводород (водород сулфид или сулфан)''' — [[хемиско соединение]] со [[хемиска формула]] {{хем|[[Водород|H]]|2|[[Сулфур|S]]}}. Станува збор за безбоен [[гас]] со карактеристичен непријатен мирис на расипани јајца. Сулфурводородот е многу отровен, корозивен и запалив гас.<ref>{{Greenwood&Earnshaw2nd}}</ref> Сулфурводородот често настанува преку процесот на [[Прокариоти|микробно]] разградување на [[Органско соединение|органска материја]] во отсуство на [[кислород]], како на пример во [[Мочуриште|мочуриштата]] и канализациите; овој процес е познат како [[анаероб]]ен метаболизам, а го вршат микроорганизми кои го [[Оксидационо-редукциона реакција|редуцираат]] [[сулфат]]от. {{хем|H|2|S}} се јавува и во вулкански гасови, во [[Земен гас|природниот гас]], и во некои природни водени извори.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://extension.psu.edu/hydrogen-sulfide-rotten-egg-odor-in-water-wells|title=Hydrogen Sulphide In Well Water|accessdate=4 September 2018}}</ref> Човечкото тело произведува мали количини на {{хем|H|2|S}} и го користи како сигнална молекула.<ref>{{Наведено списание|last=Bos|first=E. M|last2=Van Goor|first2=H|last3=Joles|first3=J. A|last4=Whiteman|first4=M|last5=Leuvenink|first5=H. G|year=2015|title=Hydrogen sulfide: Physiological properties and therapeutic potential in ischaemia|journal=British Journal of Pharmacology|volume=172|issue=6|pages=1479–1493|doi=10.1111/bph.12869|pmc=4369258|pmid=25091411}}</ref> Сулфурводородот бил откриен во 1777 година од страна на шведскиот хемичар [[Карл Вилхелм Шеле]]. == Својства == Сулфурводородот е малку погуст од [[воздух]]от, а смеса од {{хем|H|2|S}} и воздух може да биде експлозивна. Сулфурводородот гори во [[кислород]] со син пламен формирајќи [[сулфур диоксид]] ({{хем|SO|2}}) и [[вода]]. Во принцип, сулфурводородот делува како [[редуктор (хемија)|редуктор]], особено во присуство на база, која формира SH⁻. На високи температури или во присуство на [[катализа]]тори, сулфур диоксидот реагира со сулфурводородот за да формира елементарен [[сулфур]] и [[вода]]. Оваа реакција се користи во [[Клаусов процес|Клаусовиот процес]], кој е важен индустриски метод за отстранување на сулфурводород. Сулфурводородот е слабо растворлив во вода и делува како [[Киселина|слаба киселина]] ([[Киселинска дисоцијациона константа|p''K''_a]] = 6,9 во раствор со концентрација од 0,01–0,1&nbsp;mol/l, на температура од 18&nbsp;°C), при што се ослободува хидросулфиден јон {{хем|HS|-}} (или {{хем|SH|-}}). Сулфурводородот и неговите раствори се безбојни. Кога е изложен на воздух, полека оксидира за да формира елементарен [[сулфур]], кој не е растворлив во вода. Во воден раствор не се добива [[сулфид]]ен анјон {{хем|S|2-}}.<ref>{{Наведено списание|last=May|first=P.M.|last2=Batka|first2=D.|last3=Hefter|first3=G.|last4=Könignberger|first4=E.|last5=Rowland|first5=D.|date=2018|title=Goodbye to S2-|journal=Chem. Comm.|volume=54|issue=16|pages=1980–1983|doi=10.1039/c8cc00187a|pmid=29404555}}</ref> Сулфурводородот реагира со [[метал]]ни јони за да формира метални сулфиди, кои се нерастворливи цврсти супстанци кои често се црни по боја. [[Олово (II) ацетат]]на хартија се користи за откривање на сулфурводород, бидејќи лесно се претвора во [[олово (II) сулфид]], кој е црн по боја. При реакција на металните сулфиди со силна киселина често се ослободува сулфурводород. На притисоци поголеми од 90 GPa ([[Паскал (единица)|гигапаскали]]) сулфурводородот станува метален [[спроводник]] на електрична струја. Кога се лади под [[Суперспроводливост|критична температура]] почнува да добива својства на [[Суперспроводливост|суперспроводник]]. Критичната температура се зголемува со зголемување на притисокот, почнувајќи од 23 К (Келвини) на притисок од 100 GPa, до температура од 150 К на притисок од 200 GPa. Ако сулфурводородот се стави под притисок на повисоки температури, а потоа се излади, критичната температура достигнува {{Convert|203|K|°C}}, која е највисоката прифатена критична температура за суперспроводливост заклучно со 2015 година. Со замена на мали количини на сулфур со фосфор и употреба на уште поголеми притисоци, се предвидува дека критичната температура може да се зголеми на температури над {{Convert|0|°C|K}} и да се постигне суперпроводливост на собна температура.<ref name="cart15">{{Наведено списание|last=Cartlidge|first=Edwin|date=18 August 2015|title=Superconductivity record sparks wave of follow-up physics|journal=Nature|volume=524|issue=7565|pages=277|bibcode=2015Natur.524..277C|doi=10.1038/nature.2015.18191|pmid=26289188|doi-access=free}}</ref> == Добивање == Сулфурводородот најчесто се добива со негово одвојување од т.н. кисел гас, што е [[земен гас]] со голема содржина на {{хем|H|2|S}}. Може исто така да се добие и со третирање на [[водород]] со стопен елементарен сулфур на температура од околу 450&nbsp;°C. Како извор на водород во овој процес може да послужат јаглеводородите.<ref name="ullmann">{{Наведена книга|title=Ullmann's Encyclopedia of Chemical Industry|last=Francois Pouliquen|last2=Claude Blanc|last3=Emmanuel Arretz|last4=Ives Labat|last5=Jacques Tournier-Lasserve|last6=Alain Ladousse|last7=Jean Nougayrede|last8=Gérard Savin|last9=Raoul Ivaldi|year=200|isbn=978-3527306732|department=Hydrogen Sulfide|doi=10.1002/14356007.a13_467}}</ref> [[Сулфат-редуцирачки бактерии|Сулфат-редуцирачките]] и [[Сулфур-редуцирачки бактерии|сулфур-редуцирачките бактерии]] создаваат корисна енергија во анаеробни услови со употреба на сулфати или елементарен сулфур за [[Оксидационо-редукциона реакција|оксидација]] на органски соединенија или водород; овој процес продуцира сулфурводород како отпаден производ. Стандардно лабораториско добивање на ова соединение е со реакција на [[железен сулфид]] со силна киселина во Кипов генератор (Кипов апарат): :FeS + 2HCl → FeCl₂ + H₂S Во [[Квалитативна неорганска анализа|квалитативната неорганска анализа]] се користи [[тиоацетамид]] за добивање на H₂S: : CH₃C(S)NH₂ + H₂O → CH₃C(O)NH₂ + H₂S Многу метални и неметални сулфиди, на пример, [[алуминиум сулфид]], [[фосфор пентасулфид]], [[силициум дисулфид]], ослободуваат сулфурводород при реакција со вода:<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/?id=oaMe7OtctlIC&q=%22aluminium+sulfide%22&dq=%22aluminium+sulfide%22|title=Laboratory manual|last=McPherson|first=William|publisher=Ginn and Company|year=1913|location=Boston|page=445}}</ref> :6H₂O + Al₂S₃ → 3H₂S + 2Al(OH)₃ Овој гас, исто така, може да се добие со загревање на сулфур со цврсти органски соединенија и со редукција на сулфурни органски соединенија со водород. === Биосинтеза во организмот === Сулфурводородот може да се создаде во клетките по ензимски или неензимски пат. Во телото тој делува како гасовита сигнална молекула за која е познато дека го инхибира комплексот IV на митохондријалниот електронски транспортен синџир, што доведува до намалување на генерацијата на ATP и со тоа целокупната биохемиска активност во клетките.<ref name=":42">{{Наведена книга|title=Cell signalling|url=https://archive.org/details/cellsignalling0000hanc_f1q7|last=T.|first=Hancock, John|year=2017|isbn=9780199658480|edition=Fourth|location=Oxford, United Kingdom|oclc=947925636}}</ref> Познати се три ензими кои го синтетизираат {{хем|H|2|S}}: цистатионин γ-лиаза (CSE), цистатионин β-синтетаза (CBS) и 3-меркаптопируват сулфуртрансфераза (3-MST).<ref name=":12">{{Наведување|last=Huang|first=Caleb Weihao|title=H2S Synthesizing Enzymes: Biochemistry and Molecular Aspects|volume=230|date=2015|journal=Chemistry, Biochemistry and Pharmacology of Hydrogen Sulfide|pages=3–25|publisher=Springer International Publishing|doi=10.1007/978-3-319-18144-8_1|pmid=26162827|isbn=9783319181431|last2=Moore|first2=Philip Keith}}</ref> Овие ензими се идентификувани во мноштво на биолошки клетки и ткива, а забележано е дека нивната активност е индуцирана кај многу заболувања.<ref name=":24">{{Наведено списание|last=Kabil|first=Omer|last2=Banerjee|first2=Ruma|date=2014-02-10|title=Enzymology of H2S Biogenesis, Decay and Signaling|journal=Antioxidants & Redox Signaling|volume=20|issue=5|pages=770–782|doi=10.1089/ars.2013.5339|issn=1523-0864|pmc=3910450|pmid=23600844}}</ref> Сѐ повеќе станува јасно дека {{хем|H|2|S}} е важен медијатор на широк спектар на функции во клетките и кај здравите и кај болните поединци. Ензимите CBS и CSE се главните создавачи на {{хем|H|2|S}} во организмот, по механизам на транссулфурација.<ref name=":32">{{Наведено списание|last=Kabil|first=Omer|last2=Vitvitsky|first2=Victor|last3=Xie|first3=Peter|last4=Banerjee|first4=Ruma|date=2011-07-15|title=The Quantitative Significance of the Transsulfuration Enzymes for H2S Production in Murine Tissues|journal=Antioxidants & Redox Signaling|volume=15|issue=2|pages=363–372|doi=10.1089/ars.2010.3781|issn=1523-0864|pmc=3118817|pmid=21254839}}</ref> Овие ензими се одликуваат со трансфер на сулфурен атом од метионин на серин, за да формираат молекула на цистеин. 3-MST, исто така, придонесува за продукција на сулфурводород преку катаболниот пат на цистеинот. Аминокиселините метионин и цистеин служат како примарни супстрати за патеките на транссулфурација и во продукцијата на сулфурводород. Сулфурводородот, исто така, може да се синтетизира по неензиматски пат.<ref>{{Наведено списание|last=Kabil|first=Omer|last2=Banerjee|first2=Ruma|date=2014-02-10|title=Enzymology of H2S Biogenesis, Decay and Signaling|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3910450/|journal=Antioxidants & Redox Signaling|volume=20|issue=5|pages=770–782|doi=10.1089/ars.2013.5339|issn=1523-0864|pmc=3910450|pmid=23600844}}</ref> Сулфурводородот учествува и во физиолошки процеси како вазодилатација кај животните, 'ртење на семињата и одговор на стрес кај растенијата.<ref name=":42"/> Сигнализирањето со сулфурводород е исто така тесно поврзано со физиолошки процеси за кои се знае дека се посредувани од реактивни кислородни видови и реактивни азотни видови. Се покажало дека {{хем|H|2|S}} стапува во интеракција со NO што резултира со неколку клеточни ефекти, како и создавањето на нов сигнал наречен нитрозотиол. Познато е дека сулфурводородот ги зголемува нивоата на глутатион, кој пак ги намалува нивоата на реактивните кислородни видови во клетките. Полето на H₂S-биологија произлегло од полето за токсикологија на животната средина во истражување на улогите на ендогено-продуцираниот H₂S во физиолошки услови и во различни патофизиолошки состојби.<ref>{{Наведено списание|last=Szabo|first=Csaba|date=March 2018|title=A timeline of hydrogen sulfide (H2S) research: from environmental toxin to biological mediator|journal=Biochemical Pharmacology|volume=149|pages=5–19|doi=10.1016/j.bcp.2017.09.010|issn=0006-2952|pmc=5862769|pmid=28947277}}</ref> Според моменталната класификација може да се идентификуваат патофизиолошки состојби со преголема продукција на H₂S (на пример, карцином и Даунов синдром) и патофизиолошки состојби со дефицит на H₂S (на пример кај васкуларни заболувања).<ref>{{Наведено списание|last=Szabo|first=Csaba|last2=Papapetropoulos|first2=Andreas|date=October 2017|title=International Union of Basic and Clinical Pharmacology. CII: Pharmacological Modulation of H2S Levels: H2S Donors and H2S Biosynthesis Inhibitors|journal=Pharmacological Reviews|volume=69|issue=4|pages=497–564|doi=10.1124/pr.117.014050|issn=1521-0081|pmc=5629631|pmid=28978633}}</ref> Иако нашето разбирање за биологијата на сулфурводородот има значително напреднато во текот на последнава деценија,<ref>{{Наведено списание|last=Wang|first=Rui|date=April 2012|title=Physiological implications of hydrogen sulfide: a whiff exploration that blossomed|url=https://semanticscholar.org/paper/81c489c244648871ff2a8d96aea0561664bacc3d|journal=Physiological Reviews|volume=92|issue=2|pages=791–896|doi=10.1152/physrev.00017.2011|issn=1522-1210|pmid=22535897}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Li|first=Zhen|last2=Polhemus|first2=David J.|last3=Lefer|first3=David J.|date=17 August 2018|title=Evolution of Hydrogen Sulfide Therapeutics to Treat Cardiovascular Disease|journal=Circulation Research|volume=123|issue=5|pages=590–600|doi=10.1161/CIRCRESAHA.118.311134|issn=1524-4571|pmid=30355137}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Kimura|first=Hideo|date=2019-01-18|title=Signalling by hydrogen sulfide and polysulfides via protein S-sulfuration|journal=British Journal of Pharmacology|doi=10.1111/bph.14579|issn=1476-5381|pmid=30657595|doi-access=free}}</ref> сепак многу прашања остануваат неразјаснети.<ref name=":24"/> == Употреба == === Производство на сулфур, тиооргански соединенија и сулфиди на алкални метали === Главната употреба на сулфурводородот е како претходник на елементарниот сулфур. Неколку [[Органосулфурно соединение|органосулфурни соединенија]] се произведуваат со помош на сулфурводород, како на пример, [[метантиол]], [[етантиол]] и [[тиогликолна киселина]].<ref name="ullmann"/> При реакција на сулфурводород со бази на [[Алкален метал|алкални метали]] се добиваат алкални хидросулфиди, како што се [[натриум хидросулфид]] и [[натриум сулфид]]: :H₂S + NaOH → NaSH + H₂O NaSH + NaOH → Na₂S + H₂O Овие соединенија се користат во индустријата за производство на хартија.<ref name="ullmann"/> Натриум сулфидот при реакција со киселини дава хидросулфиди и сулфурводород; оваа реакција служи како извор на хидросулфиди во производството на [[тиофенол]].<ref>{{Наведено списание|last=Khazaei, A.|displayauthors=etal|date=2012|title=Synthesis of thiophenols using sodium sulfide in acidic media|journal=Synlett|volume=23|issue=13|pages=1893–1896|doi=10.1055/s-0032-1316557}}</ref> === Аналитичка хемија === Повеќе од еден век, сулфурводородот бил важен во [[Аналитичка хемија|аналитичката хемија]] при [[Квалитативна неорганска анализа|квалитативната неорганска анализа]] на метални јони. Во овие анализи, јони на тешки метали (и [[неметал]]и) (на пр., Pb(II), Cu(II), Hg(II), As(III)) се таложат од растворот со помош на {{хем|H|2|S}}). Компонентите на добиениот талог се раствораат со одредена селективност и на тој начин се идентификуваат. === Претходник на метални сулфиди === Како што е наведено погоре, многу метални јони реагираат со сулфурводород за да создадат метални сулфиди. Ова се користи, на пример, во прочистувањето на гасовите или водите загадени со сулфурводород. При прочистување на металните [[Руда|руди]] со флотација, минералните прашоци често се третираат со сулфурводород за да се зајакне сепарацијата. Катализаторите кои се користат во хидродесулфоризацијата рутински се активираат со сулфурводород, а однесувањето на металните катализатори што се користат во другите делови на рафинеријата исто така се менува со употреба на сулфурводород. === Наоѓање во природата === [[Податотека:Deposit_from_hydrogen_sulphide.jpg|мини| Депозити на [[сулфур]] на карпа, создадени од вулкански гас |261x261пкс]] Мали количини на сулфурводород се наоѓаат во [[нафта]]та, а во [[Земен гас|земниот гас]] може да го има и до 30%.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://earthworks.org/issues/hydrogen_sulfide/|title=Hydrogen Sulfide|work=Earthworks|accessdate=2020-04-18}}</ref> [[Вулкан]]ите и некои [[Топол извор|топли извори]] (како и некои ладни извори) испуштаат {{хем|H|2|S}}, каде што веројатно се јавува преку [[хидролиза]] на сулфидните минерали. Сулфурводородот може природно да биде присутен во бунарска вода, најчесто како резултат на дејството на сулфат-редуцирачките бактерии. Сулфурводородот се создава и во цревниот тракт на човечкото тело во многу мали количини, преку бактериското разградување на белковините што содржат сулфур. Исто така се создава и во устата и е една од причините за непријатен здив (халитоза).<ref name="ATSDR">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.atsdr.cdc.gov/toxprofiles/tp114.pdf|title=Toxicological Profile For Hydrogen Sulfide|last=Agency for Toxic Substances and Disease Registry|date=July 2006|page=154|accessdate=2012-06-20}}</ref> Дел од глобалните емисии на {{хем|H|2|S}} се резултат на човековата активност. Најголем индустриски извор на {{хем|H|2|S}} се рафинериите на нафта. Процесот на хидродесулфоризација го ослободува сулфурот од [[нафта]]та со дејство на водород. Добиениот {{хем|H|2|S}} се претвора во елементарен сулфур со помош на делумно согорување во Клаусовиот процес, кој е главен извор на елементарен сулфур. Други антропогени извори на сулфурводород се печките за јаглен, фабриките за хартија (со употреба на Крафтовиот процес) и канализациите. {{хем|H|2|S}} се јавува секаде каде постои контакт помеѓу елементарен сулфур и органски материјал, особено при високи температури. Во зависност од условите на животната средина, тој е одговорен за расипување на материјали преку дејството на некои микроорганизми кои го оксидираат сулфурот и ова се нарекува биогена сулфидна корозија. Граѓаните може да бидат изложени на сулфурводород доколку живеат во близина на [[Обработка на отпадни води|постројки за третман на отпадни води]], депонии, фарми каде се складира ѓубриво, како и во близина на нафтени и гасни полиња. Изложеноста се јавува преку вдишување на загаден воздух или пиење на контаминирана вода.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.atsdr.cdc.gov/toxfaqs/tfacts114.pdf|title=Hydrogen Sulfide|date=December 2016|publisher=Agency for Toxic Substances and Disease Registry}}</ref> === Отстранување од водата === Постојат голем број на процеси за отстранување на сулфурводородот од [[Вода за пиење|водата за пиење]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://waterquality.cce.cornell.edu/publications/CCEWQ-07-HydrogenSulfide.pdf|title=Hydrogen Sulfide in Household Drinking Water|last=Lemley|first=Ann T.|last2=Schwartz|first2=John J.|publisher=Cornell University|last3=Wagenet|first3=Linda P.|accessdate=2020-04-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20190819132148/http://waterquality.cce.cornell.edu/publications/CCEWQ-07-HydrogenSulfide.pdf|archive-date=2019-08-19|url-status=dead}}</ref> ; Континуирано хлорирање : За нивоа на сулфурводород до 75 mg/L, во процесот на прочистување се користи [[хлор]] како оксидирачки агенс, кој стапува во реакција со сулфурводородот. При оваа реакција се добива цврст [[сулфур]]. Обично, хлорот кој се употребува е во форма на [[натриум хипохлорит]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://extension.psu.edu/natural-resources/water/drinking-water/water-testing/pollutants/hydrogen-sulfide-rotten-egg-odor-in-pennsylvania-groundwater-wells|title=Hydrogen Sulfide (Rotten Egg Odor) in Pennsylvania Groundwater Wells|work=Penn State|publisher=Penn State College of Agricultural Sciences|accessdate=1 December 2014|archive-date=2015-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20150104222350/http://extension.psu.edu/natural-resources/water/drinking-water/water-testing/pollutants/hydrogen-sulfide-rotten-egg-odor-in-pennsylvania-groundwater-wells|url-status=dead}}</ref> ; Аерација : За концентрации на сулфурводород помали од 2 mg/L идеален процес за прочистување е аерацијата. Кислород се додава во водата за да реагира со сулфурводородот при што се добива безмирисен сулфат.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://soiltesting.tamu.edu/publications/L-5312.pdf|title=Hydrogen Sulfide in Drinking Water Treatment Causes and Alternatives|last=McFarland|first=Mark L.|last2=Provin|first2=T. L.|publisher=Texas A&M University|accessdate=1 December 2014|archive-date=2020-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20200730113102/http://soiltesting.tamu.edu/publications/L-5312.pdf|url-status=dead}}</ref> ; Додавање на нитрати : Може да се користи [[калциум нитрат]] за да се спречи создавање на сулфурводород во отпадните води. === Отстранување од гасови кои се користат како гориво === Сулфурводородот често се наоѓа во [[Земен гас|земниот гас]] и во [[биогас]]от, од каде се отстранува со технологии кои користат [[Амин (хемија)|амини]]. При ваквите процеси, сулфурводородот најпрво се претвора во амониумова сол, а земниот гас останува непроменет. : Сулфидниот анјон последователно се регенерира со загревање на растворот на амин сулфид. Сулфурводородот добиен со овој процес обично се претвора во елементарен сулфур со помош на Клаусовиот процес. [[Податотека:AmineTreating.png|центар|рамка| Дијаграм на типичен процес за прочистување со употреба на амини, кој се користи во нафтените рафинерии, постројки за обработка на земен гас и други индустриски капацитети.]] == Безбедност == Сулфурводородот е многу токсичен и запалив гас ([[граници на запалливост]]: 4,3–46%). Бидејќи е потежок од воздухот, тој има тенденција да се акумулира на дното од слабо проветрени простории. Иако на почеток иритира со својот мирис, типичен на расипани јајца, тој брзо го затапува сетилото за мирис,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.health.state.mn.us/communities/environment/water/wells/waterquality/hydrosulfide.html|title=Why Does My Water Smell Like Rotten Eggs?|publisher=Minnesota Department of Health|accessdate=20 January 2020}}</ref> па жртвите може да не бидат свесни за неговото присуство сè додека не биде предоцна. === Токсичност === Сулфурводородот е отров со широк спектар, што значи дека може да делува на неколку различни системи во организмот, иако [[Нервен систем|нервниот систем]] е најмногу засегнат. Токсичноста на {{хем|H|2|S}} е споредлива со онаа на [[јаглерод моноксид]]от.<ref name="pmid23111938">{{Наведено списание|last=Lindenmann|first=J.|last2=Matzi|first2=V.|last3=Neuboeck|first3=N.|last4=Ratzenhofer-Komenda|first4=B.|last5=Maier|first5=A|last6=Smolle-Juettner|first6=F. M.|date=December 2010|title=Severe hydrogen sulphide poisoning treated with 4-dimethylaminophenol and hyperbaric oxygen|url=http://archive.rubicon-foundation.org/10235|journal=Diving and Hyperbaric Medicine|volume=40|issue=4|pages=213–217|doi=|pmid=23111938|access-date=2013-06-07|archive-date=2014-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20140108170908/http://archive.rubicon-foundation.org/xmlui/handle/123456789/10235|url-status=dead}}</ref> Тој се врзува за [[железо]]то во [[митохондрија]]лните [[цитохром]]ни [[ензим]]и, со што го спречува [[Клеточно дишење|клеточното дишење]]. Бидејќи сулфурводородот се јавува природно во организмот, околината и во цревата, постојат ензими за негова неутрализација. Прагот на презаситеност на овие ензими просечно е околу 300-350 ppm. Многу детектори за токсични гасови, како што се оние што ги користат комуналните услуги, работниците во канализациони системи и петрохемиски постројки, се подесени да алармираат на нивоа од 5 до 10 ppm и да даваат јак аларм на нивоа од 15 ppm. Детоксикацијата се изведува со оксидација на сулфурводородот до сулфат, кој е безопасен.<ref>{{Наведено списание|last=Ramasamy|first=S.|last2=Singh|first2=S.|last3=Taniere|first3=P.|last4=Langman|first4=M. J. S.|last5=Eggo|first5=M. C.|year=2006|title=Sulfide-detoxifying enzymes in the human colon are decreased in cancer and upregulated in differentiation|url=https://semanticscholar.org/paper/1823a63357de107395c47378812129a25e2e0f7f|journal=Am. J. Physiol. Gastrointest. Liver Physiol.|volume=291|issue=2|pages=G288–96|doi=10.1152/ajpgi.00324.2005|pmid=16500920}}</ref> Третманот на луѓе изложени на сулфурводород вклучува итно вдишување на [[амил нитрит]], инјекции на [[натриум нитрит]] или администрација на [[4-диметиламинофенол]] во комбинација со вдишување на чист кислород, администрација на [[бронходилататор]]и за надминување на евентуалниот [[бронхоспазам]], а во некои случаи и хипербарична терапија со кислород.<ref name="pmid23111938"/><ref>{{Наведено списание|last=Gerasimon|first=G.|last2=Bennett|first2=S.|last3=Musser|first3=J.|last4=Rinard|first4=J.|date=May 2007|title=Acute hydrogen sulfide poisoning in a dairy farmer|url=https://zenodo.org/record/1234517|journal=Clin. Toxicol.|volume=45|issue=4|pages=420–423|doi=10.1080/15563650601118010|pmid=17486486}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Belley|first=R.|last2=Bernard|first2=N.|last3=Côté|first3=M|last4=Paquet|first4=F.|last5=Poitras|first5=J.|date=July 2005|title=Hyperbaric oxygen therapy in the management of two cases of hydrogen sulfide toxicity from liquid manure|url=http://www.cjem-online.ca/v7/n4/p257|journal=CJEM|volume=7|issue=4|pages=257–261|doi=10.1017/s1481803500014408|pmid=17355683|archive-url=https://web.archive.org/web/20100911113901/http://www.cjem-online.ca/v7/n4/p257|archive-date=2010-09-11|access-date=2008-07-22|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Hsu|first=P.|last2=Li|first2=H.-W.|last3=Lin|first3=Y.-T.|year=1987|title=Acute hydrogen sulfide poisoning treated with hyperbaric oxygen|url=http://archive.rubicon-foundation.org/4354|journal=J. Hyperbaric Med.|volume=2|issue=4|pages=215–221|doi=|issn=0884-1225|access-date=2008-07-22|archive-date=2008-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20081207074326/http://archive.rubicon-foundation.org/4354|url-status=dead}}</ref> Изложеноста на пониски концентрации може да резултира со иритација на очите, болка во грлото и кашлица, гадење, недостаток на здив и течност во белите дробови ([[Белодробен едем|пулмонален едем]]).<ref name="pmid23111938"/> Овие ефекти се верува дека се должат на реакцијата на сулфурводородот со јони на алкални метали присутни во влажните површински ткива, при што се создава натриум сулфид, кој делува како [[каустик]].<ref>{{Наведена книга|title=Sax's Dangerous Properties of Industrial Materials.|last=Lewis|first=R.J.|date=1996|publisher=Van Nostrand Reinhold|edition=9|volume=1–3|location=New York, NY}}</ref> Овие симптоми обично исчезнуваат по неколку недели. Долготрајната изложеност на ниски нивоа на сулфурводород може да резултира со појава на замор, губење на апетит, главоболки, раздразливост, лоша меморија и вртоглавица.<ref>{{Наведено списание|last=Hemminki|first=K.|last2=Niemi|first2=M. L.|date=1982|title=Community study of spontaneous abortions: relation to occupation and air pollution by sulfur dioxide, hydrogen sulfide, and carbon disulfide|url=https://archive.org/details/sim_international-archives-occupational-environmental-health_1982-11_51_1/page/55|journal=Int. Arch. Occup. Environ. Health|volume=51|issue=1|pages=55–63|doi=10.1007/bf00378410|pmid=7152702}}</ref> Краткотрајната изложеност на високи нивоа може да предизвика колабирање, престанок на дишење и голема веројатност за смрт. Доколку не дојде до смрт, може да се јави кортикална псевдоламинарна некроза, дегенерација на базалните ганглии и церебрален едем.<ref name="pmid23111938"/> Иако респираторната парализа може да настане веднаш, таа може да се јави во период и до 72 часа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.firerescue1.com/fire-products/hazmat-equipment/articles/968922-The-chemical-suicide-phenomenon/|title=The chemical suicide phenomenon|date=2011-02-07|publisher=Firerescue1.com|accessdate=2013-12-19|archive-date=2015-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20150404182626/http://www.firerescue1.com/fire-products/hazmat-equipment/articles/968922-The-chemical-suicide-phenomenon/|url-status=dead}}</ref> == Сулфурводородот во природната средина == === Циклус на сулфурот === [[Податотека:Teichschlamm1.jpg|лево|мини| Талог од езерце; црната боја се должи на металните сулфиди |291x291пкс]] Сулфурводородот е централно соединение во [[Циклус на сулфурот|сулфурниот циклус]], кој е [[Биогеохемиски циклус|биогеохемискиот циклус]] на сулфурот на Земјата.<ref>{{Наведена книга|title=The Metal-Driven Biogeochemistry of Gaseous Compounds in the Environment|last=Barton|first=Larry L.|last2=Fardeau|first2=Marie-Laure|last3=Fauque|first3=Guy D.|publisher=Springer|year=2014|isbn=978-94-017-9268-4|editor-last=Kroneck|editor-first=Peter M.H.|series=Metal Ions in Life Sciences|volume=14|pages=237–277|department=Chapter 10. ''Hydrogen Sulfide: A Toxic Gas Produced by Dissimilatory Sulfate and Sulfur Reduction and Consumed by Microbial Oxidation''|doi=10.1007/978-94-017-9269-1_10|pmid=25416397|editor-last2=Sosa Torres|editor-first2=Martha E.|url=https://semanticscholar.org/paper/1a531261818dbf34dcd043a555b523673f631a34}}</ref> Во отсуство на кислород, сулфат-редуцирачките и сулфур-редуцирачките бактерии добиваат енергија со оксидација на водородот или органските соединенија и истовремена редукција на сулфатот или сулфурот до сулфурводород. Други бактерии го ослободуваат сулфурводородот од [[Аминокиселина|аминокиселини]] кои содржат сулфур; ова придонесува за мирисот на флатуленцијата. При распаѓање на [[органската материја]] во хипоксични услови (како на пример во мочуриштата, еутрофичните езера или мртвите зони на океаните), сулфат-редуцирачките бактериите ги користат сулфатите присутни во водата за да ја оксидираат органската материја, создавајќи сулфурводород како отпад. Вака создадениот сулфурводородот реагира со метални јони во водата и создава метални сулфиди, кои не се растворливи во вода. Овие метални сулфиди, како што е железниот сулфид FeS, често се црни или кафеави по боја, и придонесуваат за темната боја на тињата. Неколку групи на бактерии можат да го користат сулфурводородот како гориво, оксидирајќи го до елементарен сулфур или сулфат со помош на растворен кислород, метални оксиди (на пр. Fe оксихидроксиди и Mn оксиди), или нитрати како акцептори на електрони.<ref>{{Наведена книга|title=Sulfur Biogeochemistry – Past and Present|url=https://archive.org/details/sulfurbiogeochem0000unse|last=Jørgensen|first=B. B.|last2=Nelson|first2=D. C.|date=2004|publisher=Geological Society of America|editor-last=Amend|editor-first=J. P.|pages=[https://archive.org/details/sulfurbiogeochem0000unse/page/36 36]–81|department=Sulfide oxidation in marine sediments: Geochemistry meets microbiology|editor-last2=Edwards|editor-first2=K. J.|editor-last3=Lyons|editor-first3=T. W.}}</ref> [[Пурпурни сулфурни бактерии|Пурпурните сулфурни бактерии]] и [[Зелени сулфурни бактерии|зелените сулфурни бактерии]] го користат сулфурводородот како дарител на електрони во [[фотосинтеза]]та, со што се создава елементарен сулфур. === Присуство во меѓуsвездениот простор и другите планети === Сулфурводородот често се среќава како компонента на [[Меѓуѕвезден простор|меѓуѕвездениот простор]].<ref>{{Наведено списание|last=Despois, D.|year=1999|title=Radio line observations of molecular and isotopic species in comet C/1995 O1 (Hale-Bopp) Implications on the interstellar origin of cometary ices|journal=Earth, Moon, and Planets|volume=79|pages=103–124|doi=10.1023/A:1006229131864}}</ref> Исто така е детектиран во облаците на планетите во нашиот сончев Систем.<ref>{{Наведено списание|last=Irwin, P. G. J.; Toledo, D.; Garland, R.; Teanby, N. A.; Fletcher, L. N.; Orton, G. A.; Bézard, B.|year=2018|title=Detection of hydrogen sulfide above the clouds in Uranus's atmosphere|journal=Nature Astronomy|volume=2|issue=5|pages=420–427|bibcode=2018NatAs...2..420I|doi=10.1038/s41550-018-0432-1}}</ref><ref name="lissauer2019">{{Наведена книга|title=Fundamental Planetary Sciences : physics, chemistry, and habitability|last=Lissauer|first=Jack J.|last2=de Pater|first2=Imke|publisher=Cambridge University Press|year=2019|isbn=9781108411981|location=New York, NY, USA|pages=149–152}}</ref> === Масовни изумирања === [[Податотека:Hydrogen_Sulfide_Emissions_off_of_Africa.jpg|мини|Присуство на сулфурводород (зелено) што се протега на должина од околу 150 километри долж брегот на Намибија. Како што водата осиромашена со кислород стига до крајбрежјето, бактериите во седиментот богат со органски материи продуцираат сулфурводород, кој е токсичен за рибите. |290x290px]] Сулфурводородот се претпоставува дека бил еден од факторите кои придонеле за неколку [[Масовнo изумирањe|масовни изумирања]] на животинскиот свет на Земјата во минатото. Се претпоставува дека масовното изумирање на животинскиот свет пред околу 252 милиони години ([[Пермско-тријаско изумирање]]) се должело делумно на зголеменото ниво на сулфурводородот во океаните и во воздухот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.scientificamerican.com/article/impact-from-the-deep/|title=Impact from the Deep|work=Scientific American|language=en|accessdate=2020-04-24}}</ref> == Поврзано == * [[Водород халкогенид]] * [[Вода]] * [[Селеноводород]] * [[Телуроводород]] * [[Водород дисулфид]] * [[Канализациски гас]] * [[Гасотрансмитер]] == Наводи == {{Наводи|30em}} == Дополнителни ресурси == * '' Committee on Medical and Biological Effects of Environmental Pollutants (1979). Hydrogen Sulfide. Baltimore: University Park Press. ISBN 978-0-8391-0127-7''. * == Надворешни врски == * [http://www.inchem.org/documents/icsc/icsc/eics0165.htm Меѓународна картичка за хемиска безбедност 0165] (англиски) * [http://www.inchem.org/documents/cicads/cicads/cicad53.htm Концизен меѓународен документ за хемиска проценка 53] (англиски) * [https://web.archive.org/web/20060309114102/http://www.npi.gov.au/database/substance-info/profiles/49.html Национален инвентар за загадување - список со факти за сулфурводородот] (англиски) * [https://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0337.html Џебен водич NIOSH за хемиски опасности] (англиски) * [https://www.nace.org/ NACE International] (англиски) {{Соединенија на сулфурот}} {{Сулфиди}} [[Категорија:Соединенија на водородот]] [[Категорија:Киселини]] [[Категорија:Соединенија на сулфурот]] [[Категорија:Индустриски гасови]] [[Категорија:Сулфиди]] [[Категорија:Хемикалии со непријатен мирис]] rd1za8hp4c9ff7na64ogclawd1ms1av 0 1251662 5649342 5036715 2026-10-24T09:26:04Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5649342 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Тове Едфелт|image=<!-- just the filename, without the File: or Image: prefix or enclosing [[brackets]] -->|alt=|caption=|birth_name=Тове Ана Маја Едфелт|birth_date={{Birth date and age|1983|11|24|df=yes}}|birth_place=|nationality=|other_names=|known_for=|occupation=глумица|years_active=1986–present}} '''Тове Едфелд''' (родена на 24 ноември 1983 година) е [[шведска]] глумица. Студирала на Шведската национална академија за мимика и глума меѓу 2004 и 2008 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.wermlandopera.com/personal/tove-edfeldt|title=Tove Edfeldt|publisher=Wermland Opera|accessdate=25 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20191211043445/https://www.wermlandopera.com/personal/tove-edfeldt|archive-date=2019-12-11|url-status=dead}}</ref> == Филмографија == * 1986 година - ''Децата од бучното село'' * 1987 година - ''Повеќе за децата од бучното село'' * 1993 година - ''Росеана'' * 1997 година - ''[[Sanning eller konsekvens|Вистина или предизвик]]'' * 2000 година - ''Децата во Луна'' (ТВ) * 2001 година - ''Ева и Адам - четири родендени и еден неуспех'' * 2003 година - ''Хана со Х.'' * 2011 година - ''Приказната за Стиг-Хелмер'' * 2018 година - ''Тед - заради љубов'' == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Imdb име|0249193}} * {{Sfdb име}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1983 година]] [[Категорија:Шведски глумици]] arrvnwyc2v4ipcpy8gwe45q5mgx1iva 0 1252922 5649353 5595215 2026-10-24T09:53:44Z Ziv 110717 ([[c:GR|GR]]) [[File:Cairo conference.jpg]] → [[File:Franklin D. Roosevelt, Chiang Kai-shek, and Winston Churchill at the Cairo Conference, 1943.jpg]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] · More precise 5649353 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Teheran_conference-1943.jpg|алт=Three men, Stalin, Roosevelt and Churchill, sitting together elbow to elbow|мини|300п|Сојузничките водачи на [[Европско боиште|европскиот театар]]: [[Јосиф Сталин]], [[Франклин Д. Рузвелт|Френклин Д. Рузвелт]] и [[Винстон Черчил]] на состанокот на [[Конференција во Техеран|Техеранската конференција]] во 1943 година]] [[Податотека:Franklin D. Roosevelt, Chiang Kai-shek, and Winston Churchill at the Cairo Conference, 1943.jpg|мини|300п|[[Чанг Кај-шек]], [[Франклин Д. Рузвелт|Френклин Д. Рузвелт]] и [[Винстон Черчил|Винстон Черчил се]] состанале на [[Конференцијата во Каиро]] во 1943 година за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]].]] Терминот „'''Четворица полицајци'''“ се однесува на повоен совет составен од '''големата четворка''' што [[Претседател на Соединетите Американски Држави|американскиот претседател]] [[Франклин Д. Рузвелт|Френклин Д. Рузвелт]] го предложил како гарант за мирот во светот. Членовите на големата четворка, наречени '''Четири сили''' за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], биле четирите најголеми [[Сојузници во Втората светска војна|сојузници на Втората светска војна]]: [[Обединето Кралство|Велика Британија]], [[Соединети Американски Држави|САД]], [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] и [[Народна Република Кина|Кина]]. [[Обединети нации|Обединетите нации]] замислени од Рузвелт се состоеле од три гранки: извршна власт составена од големата четворка, извршна гранка составена од истите четири големи сили кои дејствуваат како четворица полицајци или '''четворица шерифи''' и меѓународно собрание што ги претставува нациите членки на [[Обединети нации|ООН.]]{{Sfn|Hoopes|Brinkley|1997}} Четворицата полицајци би биле одговорни за одржување на редот во нивните сфери на влијание: Британија во [[Британска Империја|нејзината империја]] и во [[Западна Европа]]; Советскиот Сојуз во [[Источна Европа]] и централното [[Евроазија|евроазиско]] копно; Кина во [[Источна Азија]] и Западен [[Тихи Океан]]; и САД во западната полутопка. Како превентивна мерка против нови војни, сите други земји освен ''Четворицата полицајци'' требало да се разоружаат. Само на четворицата полицајци би им било дозволено да поседуваат оружје помоќно од пушка.{{Sfn|Gaddis|1972}} Како компромис со интернационалистичките критичари, Големата четворка станале постојани членки на [[Совет за безбедност на ООН|Советот за безбедност]] на [[Совет за безбедност на ООН|Обединетите нации]], со значително помалку моќ отколку што беше предвидено во предлогот „Четворица полицајци“.{{Sfn|Gaddis|1972}} Кога [[Обединети нации|Обединетите нации]] биле официјално основани подоцна 1945 година, Франција во догледно време била додадена како петти член на советот во тоа време<ref name="UN year book">{{Наведена книга|url=https://www.unmultimedia.org/searchers/yearbook/page.jsp?volume=1946-47&page=41&searchType=advanced|title=1946-47 Part 1: The United Nations. Section 1: Origin and Evolution.Chapter E: The Dumbarton Oaks Conversations|publisher=United Nations|series=The Yearbook of the United Nations|page=6|language=en|ref=harv|access-date=18 February 2018}}</ref> поради инсистирање на [[Черчил]]. == Историја == === Заднина === За време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], претседателот [[Рузвелт]] иницирал повоени планови за создавање на нова и потрајна меѓународна организација што ќе ја заменела поранешната [[Друштво на народите|Лига на нации]]. Пред војната, Рузвелт првично бил поддржувач на Друштвото на народите, но ја изгубил довербата во неа поради нејзината неефикасност во спречувањето на избувнувањето на [[Втората светска војна]]. Рузвелт сакал да создаде меѓународна организација што ќе обезбеди глобален мир преку обединети напори на големите светски сили, наместо преку вилсониските поими за меѓународен консензус и соработка што ја водеше Друштвото на народите.{{Sfn|Gaddis|1972}} До 1935 година, тој му рекол на својот советник за надворешна политика Самнер Велс: {{Quote|text=''„Друштвото на народите не стана ништо друго освен општество што дебатира, и тоа сиромашно!“''{{Sfn|Welles|1951}} }} Рузвелт ја критикувал Друштвото на народите за застапување на интересите на премногу нации. Претседателот му рекол на советскиот министер за надворешни работи [[Вјачеслав Молотов]] дека {{Quote|text=„''тој не може да визуелизира друга Лига на нации со 100 различни потписници; имаше едноставно премногу нации за да ги задоволиме, па затоа беше неуспех и ќе беше неуспех“''.{{Sfn|United States Department of State|1942}} }} Предлогот на Рузвелт во 1941 година бил да се создаде ново меѓународно тело предводено од „старателство“ на големи сили што ќе ги надгледуваат помалите земји. Во септември 1941 година, тој напишал: {{Quote|text=''Во сегашната целосна светска конфузија, во овој момент не се смета дека е препорачливо да се формира Лига на нации што, поради нејзината големина, прави несогласување и неактивност... Се чини дека нема причина зошто треба да се има принципот на старателство во приватните работи да не бидат проширени на меѓународно поле. Старателството се заснова на принципот на несебична услуга. За одредено време барем има многу малолетни деца меѓу народите во светот на кои им се потребни старатели во нивните односи со други нации и луѓе, исто како што има многу возрасни народи или народи кои мора да бидат вратени во духот на добро однесување.''{{sfn|Gaddis|1972|p=24}} }} [[Стејт департмент|Стејт Департментот]] започнал со изготвување на повоен наследник на Лигата на нации под покровителство на Рузвелт, додека САД сè уште биле формално [[Неутралност|неутрална сила]].{{Sfn|Bosco|2009}} Рузвелт не сакал јавно да ги објави своите планови за создавање на повоено меѓународно тело. Тој бил свесен за ризикот дека американскиот народ може да ги отфрли неговите предлози и не сакал да ја повтори борбата на [[Вудро Вилсон|Вудроу Вилсон]] да го убеди [[Сенат на Соединетите Американски Држави|Сенатот]] да го одобри членството на Америка во Друштвото на народите. Кога [[Атлантичка повелба|Атлантската повелба]] била издадена во август 1941 година, Рузвелт се осигурил дека во повелбата нема да се спомене каква било американска определба за формирање на ново меѓународно тело по војната.{{Sfn|Gaddis|1972}} [[Напад на Перл Харбор|Нападот на Перл Харбор]] во декември 1941 година довел до промена на позицијата на Рузвелт. Тој го претворил својот предлог за старателство во организација сосредоточена на Четворицата полицајци: САД, Кина, Советскиот Сојуз и Велика Британија.{{Sfn|Gaddis|1972}} === Планови на четворицата полицајци === [[Податотека:United_Nations_organization_sketch_by_Franklin_Roosevelt_with_the_Four_Policemen_in_1943.jpg|десно|мини|350п|Скица од [[Франклин Рузвелт]] од оригиналните три гранки на [[Обединетите нации]] од 1943 година. Гранката од десната страна ги претставува Четворицата полицајци.]] Идејата дека големите сили треба да го „полицираат“ светот ја дискутирал претседателот [[Рузвелт]] уште во август 1941 година, за време на неговиот прв состанок со [[Винстон Черчил]]. Рузвелт ги направил своите први препораки за предлогот на четворица полицајци во почетокот на 1942 година.{{Sfn|Kimball|1991}} Тој ги претставил неговитете повоени планови до Молотов,{{Sfn|Dallek|1995}} кој пристигнал во [[Вашингтон]] на 29 мај да разговара за можноста за лансирање втор фронт во [[Европа]].{{Sfn|Gaddis|1972}} Рузвелт му рекол на Молотов дека Големата четворка мора да се обедини по војната за да го полицира светот и да ги разоружа агресорските држави.{{Sfn|Kimball|1991}} Кога Молотов прашал за улогата на другите земји, Рузвелт одговорил со мислење дека премногу „полицајци“ може да доведат до пресметка, но тој бил отворен за идејата да им се дозволи на другите сојузнички земји да учествуваат.{{Sfn|Kimball|1991}} Меморандум за конференцијата го сумира нивниот разговор: Рузвелт и Молотов ја продолжиле дискусијата за Четворицата полицајци на вториот состанок на 1 јуни. Молотов го известил претседателот дека [[Јосиф Сталин|Сталин]] е подготвен да ги поддржи плановите на Рузвелт за одржување на повоен мир преку Четворицата полицајци и присилно разоружување. Рузвелт го покренал и прашањето за повоената [[деколонизација]]. Тој предложил поранешните колонии да бидат подложени на период на транзиција под управа на меѓународно старателство пред нивната независност{{Sfn|Dallek|1995}}{{Sfn|United States Department of State|1942}} Кина била донесена како член на Големата четворка и иден член на Четворицата полицајци. Рузвелт бил за признавање на Кина како голема сила бидејќи бил сигурен дека Кинезите ќе застанат на страната на Американците против Советите. Тој му рекол на британскиот министер за надворешни работи [[Ентони Еден]]:{{Quote|text=''„Во секој сериозен судир на политика со Русија, [Кина] несомнено ќе се постави на наша страна“.'' Бидејќи изјавата е пред [[Кинеска граѓанска војна|кинеската граѓанска војна]], тој не мислел на [[Народна Република Кина|комунистичката Кина]], туку на [[Република Кина]].<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/decisiveencounte00west|title=Decisive Encounters: The Chinese Civil War, 1946–1950|last=Westad|first=Odd|publisher=Stanford University Press|year=2003|isbn=978-0-8047-4484-3|page=[https://archive.org/details/decisiveencounte00west/page/305 305]|url-access=registration}}</ref>}} Претседателот верувал дека проамериканска Кина ќе биде корисна за САД доколку Американците, Советите и Кинезите се согласат заеднички да ги окупираат [[Јапонија]] и [[Кореја]] по војната.{{Sfn|Dallek|1995}} Кога Молотов изразил загриженост за стабилноста на Кина, Рузвелт одговорил со тоа што комбинираното „население на нашите нации и пријатели е над една милијарда луѓе“.{{Sfn|United States Department of State|1942}}{{Sfn|Dallek|1995}} [[Винстон Черчил|Черчил]] се спротивставил на вклучувањето на Кина како еден од големата четворка, затоа што стравувал дека Американците се обидуваат да ги поткопаат британските колонијални поседи во [[Азија]]. Во октомври 1942 година, Черчил му рекол на Еден дека републиканската Кина претставува: {{Quote|text=''„...еден глас повеќе (faggot vote) за страната на Соединетите држави во секој обид за ликвидација на британската прекуморска империја“.{{Sfn|Dallek|1995}}}} Еден го споделил овој став со Черчил и изразил скептицизам дека Кина, која тогаш била среде [[граѓанска војна]], некогаш ќе може да се врати во стабилна нација. Рузвелт одговорил на критиките на Черчил, велејќи му на Еден дека: {{Quote|text=''„Кина може да стане многу корисна моќ на [[Далечен Исток|Далечниот Исток]] за да и помогне на полицијата во Јапонија“'', и дека тој бил целосен поддржувач на понудата за поголема помош кон Кина.{{Sfn|Dallek|1995}}}} Предлогот на Четворицата полицајци на Рузвелт добил критики од либералните интернационалисти кои сакале моќта да биде подеднакво распределена меѓу земјите членки на ООН. Интернационалистите биле загрижени дека Четворицата полицајци може да доведат до нов четирикратен сојуз.{{Sfn|Gaddis|1972}} === Формирање на Обединетите нации === На денот на Новата година 1942 година, претставниците на сојузничката „голема четворка“, [[Соединети Американски Држави|Соединетите држави]], [[Обединето Кралство|Велика Британија]], [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] и [[Народна Република Кина|Кина]], потпишале краток документ, кој подоцна станал познат како [[Декларација на Обединетите нации|Декларација од Обединетите нации]] и следниот ден претставниците на уште дваесет и две нации ги додале своите потписи.{{Sfn|United Nations Official Website}}{{Sfn|Ma|2003}} Новиот план за [[Обединети нации|Обединетите нации]] бил подготвен од [[Стејт департмент]]от во април 1944 година. Тој го задржал акцентот на големата солидарност на моќта, што била централно во предлогот на Четворицата полицајци на [[Франклин Д. Рузвелт|Рузвелт]] за Обединетите нации. Членовите на големата четворка ќе служеле како постојани членови на Советот за безбедност на Обединетите нации. На секој од четворицата постојани членки ќе им се дадело [[Право на вето на Советот за безбедност на Обединетите нации|право на вето на Советот за безбедност]] на Обединетите нации, со што ќе се занемарела секоја резолуција на ООН што е спротивна на интересите на една од големите четири. Сепак, Стејт департментот направил компромис со либералните интернационалисти. Подобноста за членство била проширена за да ги вклучи сите национални држави кои се борат против [[Сили на Оската|силите на Оската]], наместо неколку одбрани. Конференцијата Дамбартон Оукс се состанала во август 1944 година за да разговара за плановите за повоените Обединети нации со делегации од САД, Велика Британија, Советскиот Сојуз и Кина.{{Sfn|Gaddis|1972}} Големата четворка биле единствените четири спонзорирани земји на Конференцијата во [[Сан Франциско]] во 1945 година и нивните шефови на делегациите се вртеле наизменично како претседател на пленарните состаноци.{{Sfn|United Nations Official Website|1945}} За време на оваа конференција, големата четворка и нивните сојузници ја потпишале[[Повелба на Обединетите Нации|Повелбата на Обединетите нации]].{{Sfn|Gaddis|1972}} == Наследство == Според зборовите на поранешниот генерален потсекретар на [[ООН]], Сер [[Брајан Уркухарт]]: {{quote|Тоа беше прагматичен систем заснован на приматот на силните — „[[доверителство]] на моќните“, како што тогаш тој го нарече, или, како што го состави подоцна, „Четворицата полицајци“. Концептот, како што забележа [Сенаторот Артур Х.] [[Артур Х. Ванденберг|Ванденберг]] во својот дневник во април 1944 година, „бил сè, освен фантастично луд сон за меѓународна светска држава... бидејќи е заснован на сојузот на четирите големи сили“. На крајот ова се покажа како потенцијалната сила и актуалната слабост на идниот ООН, организација што е теоретски заснована на концептот на големите сили чиешто сопствено меѓусебно непријателство, како што се испостави, беше самата најголема потенцијална закана за мирот во светот.<ref name="sheriff">{{harvnb|Urquhart|1998}}.</ref>}} == Поврзано == * [[Сојузници во Втората светска војна|Сојузници од Втората светска војна]] * [[Глобален полицаец]] == Наводи == === Цитати === {{Наводи|colwidth=30em}} === Извори === ; Печатени * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/fivetorulethemal00bosc|title=Five to Rule Them All: The UN Security Council and the Making of the Modern World|last=Bosco|first=David|publisher=Oxford University Press|year=2009|isbn=978-0-19-532876-9|ref=harv|author-link=David Bosco|url-access=registration}} * {{Наведена книга|title=Franklin D. Roosevelt and American Foreign Policy, 1932–1945: With a New Afterword|url=https://archive.org/details/franklindrooseve0000dall_d4a7|last=Dallek|first=Robert|publisher=Oxford University Press|year=1995|isbn=978-0-19-982666-7|ref=harv|author-link=Robert Dallek}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/unitedstatesorig0000gadd|title=The United States and the Origins of the Cold War, 1941–1947|last=Gaddis|first=John Lewis|publisher=Columbia University Press|year=1972|isbn=978-0-231-12239-9|ref=harv|author-link=John Lewis Gaddis|url-access=registration}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/fdrcreationofun00hoop|title=FDR and the Creation of the U.N.|last=Hoopes|first=Townsend|last2=Brinkley|first2=Douglas|publisher=Yale University Press|year=1997|isbn=978-0-300-08553-2|ref=harv|author-link=Townsend Hoopes|author-link2=Douglas Brinkley|url-access=registration}} * {{Наведена книга|title=The Juggler: Franklin Roosevelt as Wartime Statesman|url=https://archive.org/details/isbn_9780691047874|last=Kimball|first=Warren F.|publisher=Princeton University Press|year=1991|isbn=0-691-03730-2|ref=harv}} * {{Наведена книга|title=The Sino-American alliance during World War II and the lifting of the Chinese exclusion acts|last=Ma|first=Xiaohua|date=2003|publisher=Routledge|isbn=0-415-94028-1|location=New York|pages=203–204|ref=harv}} * {{Наведена книга|title=Foreign relations of the United States diplomatic papers, 1942. Europe Volume III|last=United States Department of State|publisher=U.S. Government Printing Office|year=1942|pages=406–771|chapter=Union of Soviet Socialist Republics|ref=harv}} * Welles, Sumner (January 1951). "Two Roosevelt Decisions: One Debit, One Credit". Foreign Affairs. Vol. 29 no. 2. pp. 182–204.CS1 maint: ref=harv (link) ; Интернет * {{Наведена мрежна страница|url=https://www.un.org/en/sections/history-united-nations-charter/1942-declaration-united-nations/index.html|title=1942: Declaration of The United Nations|last=United Nations Official Website|publisher=United Nations|accessdate=21 April 2016|ref=harv}} * {{Наведена мрежна страница|url=https://www.un.org/en/sections/history-united-nations-charter/1945-san-francisco-conference/index.html|title=1945: The San Francisco Conference|last=United Nations Official Website|year=1945|publisher=United Nations|accessdate=16 May 2015|ref=harv}} * {{Наведена мрежна страница|url=https://www.nybooks.com/articles/1998/07/16/looking-for-the-sheriff/|title=Looking for the Sheriff|last=Urquhart|first=Brian|authorlink=Brian Urquhart|date=16 July 1998|publisher=New York Review of Books|ref={{harvid|Urquhart|1998}}}} == Надворешни врски == * [https://www.academia.edu/38401632/Instrumental_Internationalism_The_American_Origins_of_the_United_Nations_1940_3 „Инструментален интернационализам: Американското потекло на Обединетите нации, 1940–3“] од Стивен Вертхајм * [https://newleftreview.org/II/24/peter-gowan-us-un „САД: ООН“] од Питер Гован [[Категорија:Политики во Втората светска војна]] [[Категорија:Историја на Обединетите нации]] ea38ebz2a55166iula7euyb0x8uuo2i 0 1254216 5649153 5624580 2026-10-23T15:05:06Z P.Nedelkovski 47736 поправка на правопис - случаи наместо случаеви 5649153 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Women standing in the street in Pattaya.jpg|десно|мини|300п|Сексуални работнички во туристичкиот град [[Патаја]]. .]] [[Проституција]]та е вообичаена во [[Тајланд]] со векови. За време на Кралството Ајутаја (1351–1767), проституцијата била легална и оданочувана,<ref name="Boonchalaksi-1994">{{Наведена книга|url=http://www.ipsr.mahidol.ac.th/ipsrbeta/FileUpload/PDF/Report-File-171.pdf|title=Prostitution in Thailand|last1=Boonchalaksi|first1=Wathinee|last2=Guest|first2=Philip|date=1994|publisher=Institute for Population and Social Research, Mahidol University|isbn=978-9745876569|access-date=13 January 2018}}</ref>{{Rp|2}} а државата управувала со бордели.<ref name="BP-20170226">{{Наведени вести|url=https://www.pressreader.com/thailand/bangkok-post/20170226/282815011019300|title=No Sex Please, We're Thai|last=Yongcharoenchai|first=Chaiyot|date=2017-02-26|work=Bangkok Post|access-date=13 January 2018}}</ref> Проституцијата не е незаконска во Тајланд, иако многу активности поврзани со тоа се (бордели, макроа, предизвикувајќи јавни непријатности итн.) Како и да е, се проценува дека има приход од 6,4$ милијарди годишно (2015 година), што претставува значителен дел од националниот БДП (бруто домашен производ).<ref name="AC-20150703">{{Наведени вести|url=https://asiancorrespondent.com/2015/07/prostitution-thailands-worst-kept-secret/|title=Prostitution: Thailand's worst kept secret|last=Siam Voices|date=3 July 2015|work=Asian Correspondent|access-date=10 January 2018|archive-date=2019-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20191115080349/https://asiancorrespondent.com/2015/07/prostitution-thailands-worst-kept-secret/|url-status=dead}}</ref> == Правни основи == Законската рамка со која се регулира проституцијата во [[Тајланд]], се заснова на три акти: === Закон за превенција и сузбивање на проституцијата === ''Закон за Спречување и Сузбивање на Проституцијата, БЕ 2539 (1996)''<ref name="B.E. 2539">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ilo.org/dyn/natlex/docs/WEBTEXT/46403/65063/E96THA01.htm|title=Thailand: Prevention and Suppression of Prostitution Act, B.E. 2539 (1996)|date=14 October 1996|work=NATLEX|publisher=UN International Labor Organization (ILO)|format=Unofficial translation|accessdate=10 January 2018}}</ref> е статутот кој најдиректно се занимава со проституција. Според овој акт, дефиницијата за „проституција“ е: „''Сексуален однос, или кое било друго дело, или извршување на каков чин со цел да се задоволи сексуалната желба на друго лице на промискуитетен начин, за пари или каква било друга корист, без оглед на тоа дали лицето кое го прифаќа делото и лицето кое го сторило тоа дело се од ист пол или не''“. Јасна дефиниција на фразата „''на промискуитетен начин''“ не е дадена.<ref name="Legal"/> Според овој акт, се предмет на лица кои бараат секс „...''на отворен и бесрамен начин''...“ (фраза што не е јасно дефинирана) или кои „...''предизвикуваат непријатност во јавноста''...“ до парична казна. Лицата кои се здружуваат во „установа за проституција“ со друго лице заради проституција се соочуваат со затворска казна или парична казна или обете. Терминот „установа за проституција“ не е јасно дефиниран, иако може да биде широко толкуван да го вклучува секое место каде што се одвива проституција, особено во врска со случаите со детска проституција кои носат потешки казни (до шест години ако проститутката е помлада од 15 години години) - во спротивно, законот обично не се спроведува против проституција на приватни места. Со овој акт се воведуваат и потешки казни против сопствениците на бизниси со проституција и установи.<ref name="Legal"/><ref>{{Наведени вести|url=http://www.chavalitfinchlaw.com/publications/AR_164.pdf|title=Criminal Law in Thailand Part LX: Sex crimes—the prostitute|last=Finch|first=James|date=24 April 2011|work=Bangkok Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002184018/http://www.chavalitfinchlaw.com/publications/AR_164.pdf|archive-date=October 2, 2013|last2=Tangprasit|first2=Nilobon}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.chavalitfinchlaw.com/publications/AR_165.pdf|title=Criminal Law in Thailand Part LXI: Sex crimes—prostitutes and their customers|last=Finch|first=James|date=1 May 2011|work=Bangkok Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002184025/http://www.chavalitfinchlaw.com/publications/AR_165.pdf|archive-date=October 2, 2013|last2=Tangprasit|first2=Nilobon}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.chavalitfinchlaw.com/publications/AR_166.pdf|title=Criminal Law in Thailand Part LXII: Sex crimes—underage prostitutes|last=Finch|first=James|date=8 May 2011|work=Bangkok Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002184001/http://www.chavalitfinchlaw.com/publications/AR_166.pdf|archive-date=October 2, 2013|last2=Tangprasit|first2=Nilobon}}</ref> Кривичниот законик предвидува и казни за набавка или употреба на пари заработени од проституција.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.chavalitfinchlaw.com/publications/AR_167.pdf|title=Criminal Law in Thailand Part LXIII: Sex crimes—the pimp|last=Finch|first=James|date=15 May 2011|work=Bangkok Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002184014/http://www.chavalitfinchlaw.com/publications/AR_167.pdf|archive-date=October 2, 2013|last2=Tangprasit|first2=Nilobon}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.chavalitfinchlaw.com/publications/AR_168.pdf|title=Criminal Law in Thailand Part LXIV: Sex crimes—wrong place, wrong time|last=Finch|first=James|date=22 May 2011|work=Bangkok Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002184008/http://www.chavalitfinchlaw.com/publications/AR_168.pdf|archive-date=October 2, 2013|last2=Tangprasit|first2=Nilobon}}</ref> Законот за спречување и сузбивање на проституцијата е напишан со посебен фокус на детска проституција и трговија со луѓе. Дел 8 ги казнува клиентите кои вршат сексуални односи со сексуални работници на возраст под 15 години, со затворска казна од 2-6 години и парична казна до 120,000 бахти (3,362€). За сексуалните работници на возраст од 15 до 18 години, затворската казна е од 1-3 години, а казната е до 60,000 бахти (1,680€).<ref name="Legal"/> Во врска со трговијата со луѓе, Дел 9 од актот вели дека, „''Секое лице кое набавува, заведува или одзема некое лице за проституција, дури и со негова/нејзина согласност или без оглед на тоа дали различните дела, што претставуваат криминал, се сторени во рамките или надвор од Кралството, ќе се казни со затвор од 1-10 години и со парична казна од 20,000-200,000 бахти''“ (560-5,602€).<ref name="Legal"/> Дополнително, секое дело според Дел 9 што е сторено „''со измама, измама, закана, насилство, [или] вршење непотребно влијание или принуда''“, резултира со казна која е „''една третина потешка''“.<ref name="Legal">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.impowr.org/content/current-legal-framework-prostitution-thailand|title=Current Legal Framework: Prostitution in Thailand|last1=aHennessy [sic]|last2=kilikina [sic]|date=27 Jun 2012|work=IMPOWR.org|publisher=ABA|archive-url=https://web.archive.org/web/20131213082253/http://www.impowr.org/content/current-legal-framework-prostitution-thailand|archive-date=2013-12-13|accessdate=9 Dec 2013}}</ref> Добивање сексуални услуги без никакви отежнувачки околности (малолетни сексуални работници, трговија со измама, закана, насилство или вршење на непотребно влијание или принуда) останува легално и е неказнето според тајландските закони. === Закон за изменување и дополнување на Кривичниот законик === ''Законот за Изменување и Дополнување на Кривичниот Законик (бр. 14), БЕ 2540'' (1997) не наведува јасно дека проституцијата во [[Тајланд]] е нелегална, но во ''Насловот IX, Дел 286 од Кривичниот законик'' се вели: „''Секое лице, над 16 годишна возраст, се издржува на заработка од проститутка, дури и ако тоа е некој дел од нејзините приходи, ќе се казни со затвор од 7-20 години и парична казна од 14,000-40,000 бахти (392-1,120€) или доживотен затвор''“. Додека не се наведени казните, истиот дел од актот го казнува секое лице кое (1) се наоѓа дека живее или вообичаено се дружи со проститутка, (2) добива интернат, пари или други бенефиции договорени од проститутка или (3) помага на која било проститутка во кавга со клиент.<ref name="Legal"/> Актот е напишан и за решавање на детската проституција, но нема целосна јасност, бидејќи не дефинира што е тоа „непристоен чин“. ''Насловот IX, Дел 279 од Кривичниот законик'' вели: „''Кој и да изврши непристојно дело на дете кое не е над 15 години, без оглед дали тоа дете ќе одобри или не, ќе се казни со затвор не подолг од 10 години или со парична казна не поголема од 20,000 бахти (560€), или обете''“.<ref name="Legal"/> === Закон за забавни места === Законот за забавни места од 1966 година<ref name="B.E.2509">{{Наведена мрежна страница|url=http://web.krisdika.go.th/data/outsitedata/outsite21/file/Entertainment_Place_Act.pdf|title=ENTERTAINMENT PLACE ACT, B.E. 2509 (1966)|work=Office of the Council of State (Thailand)|format=Unofficial translation|accessdate=10 January 2018|archive-date=2018-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20180110174740/http://web.krisdika.go.th/data/outsitedata/outsite21/file/Entertainment_Place_Act.pdf|url-status=dead}}</ref> го става товарот врз сопственикот на одредени видови забавни установи ако се случи проституција во просториите, со што ги прави кривично одговорни. Според овој акт, сексуалните работници, исто така, мораат да се рехабилитираат една година во реформската куќа по завршувањето на казната за вршење проституција.<ref name="Legal"/> Поврзани активности како што се држење [[бордел]], барање и профитирање од проституција на други лица се нелегални.<ref name="Legal"/> Законите за јавни непријатности се користат и против проституцијата. Во пракса, тоа се толерира, понекогаш затоа што локалните службеници имаат финансиски интереси за локална проституција.<ref name="chartsbin">{{Наведена мрежна страница|url=http://chartsbin.com/view/snb|title=The Legal Status of Prostitution by Country|last=|first=|date=|work=Chartsbin|accessdate=19 December 2017|quote=}}</ref> Проституцијата работи тајно во многу делови на земјата.<ref name="IES">{{Наведена книга|url=http://www.sexarchive.info/IES/thailand.html|title=The International Encyclopedia of Sexuality: Thailand|date=1997|publisher=The Continuum Publishing Company|editor-last=Francoeur|editor-first=Robert T.|location=New York|access-date=24 Feb 2015|archive-date=2016-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303183338/http://www.sexarchive.info/IES/thailand.html|url-status=dead}}</ref> == Степен на распространетост== [[Податотека:Soicowboy.JPG|лево|мини|350п|Го-го бар, Сои Каубој, [[Бангкок]].]] Најголемиот сектор за проституција во [[Тајланд]] е оној што служи исклучиво за тајландски клиенти. Тој е многу пати поголем од секторот достапен за западните туристи и останува речиси целосно скриен од очите наа обичните странски посетители.<ref>Personal study and talks with Dr Chonlakorn Choomklang of Bansaeng University.</ref> Од [[Виетнамска војна|војната во Виетнам]], Тајланд се здобил со меѓународна репутација меѓу патниците од многу земји како одредиште за [[секс туризам]].<ref name="culturetrip">{{Наведена мрежна страница|url=https://theculturetrip.com/asia/thailand/articles/a-guide-to-bangkoks-red-light-districts/|title=A Guide to Bangkok's Red Light Districts|last=Iverson|first=Kelly|date=9 February 2017|work=Culture Trip|accessdate=18 December 2017|archive-date=2023-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032323/https://theculturetrip.com/asia/thailand/articles/a-guide-to-bangkoks-red-light-districts/|url-status=dead}}</ref> Точниот број на проститутки во Тајланд е тешко да се процени. Проценките се разликуваат многу и се предмет на национална и меѓународна [[полемика]].<ref name="HRR-20082">{{cite web|url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/hrrpt/2008/eap/119058.htm|title=2008 Human Rights Report: Thailand; Women|accessdate=24 Feb 2015|website=US Department of State}}</ref> Ниту една тајландска влада досега не спровелае официјално истражување.<ref name="PE-20171213"/> Проценката од д-р Нитте Тинакул од Универзитетот во Чулалонгкорн од 2004 година дал вкупно 2,8 милиони сексуални работници, вклучувајќи два милиони жени, 20,000 возрасни мажи и 800,000 малолетни лица на возраст под 18 години, но бројките за жени и малолетни лица се сметале за грубо надуени од повеќето набљудувачи<ref name="womensj">{{Наведено списание|last=Lines|first=Lisa|author-link=Lisa Lines|date=July 2015|title=Prostitution in Thailand: Representations in fiction and narrative non-fiction|url=https://www.capstoneediting.com.au/uploads/files/Prostitution%20in%20Thailand.pdf|journal=Journal of International Women's Studies|volume=16|issue=3|pages=86–100|access-date=21 March 2018|archive-date=2018-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20180323092323/https://www.capstoneediting.com.au/uploads/files/Prostitution%20in%20Thailand.pdf|url-status=dead}}</ref> и биле резултат на лоши истражувачки методи. Според извештајот на [[Светска здравствена организација|Светската здравствена организација]] од 2001 година: „''Најсигурен предлог е дека има помеѓу 15[[Светска здравствена организација|,]]000 и 200,000 сексуални работници''“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.wpro.who.int/internet/resources.ashx/HSI/docs/Sex_Work_in_Asia_July2001.pdf|title=World Health Organization: STI/HIV: Sex Work in Asia|date=July 2001|work=WHO|archive-url=https://web.archive.org/web/20111111205451/http://www.wpro.who.int/internet/resources.ashx/HSI/docs/Sex_Work_in_Asia_July2001.pdf|archive-date=11 November 2011|accessdate=24 Feb 2015}}</ref><ref>{{citation|title=Prostitution: More Thais selling sex, study finds|journal=The Nation|date=3 Jan 2004|url=http://www.nationmultimedia.com/search/read.php?newsid=91309|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131109003308/http://www.nationmultimedia.com/search/read.php?newsid=91309|archive-date=November 9, 2013}}{{DL|date=January 2018}}</ref> Во својот годишен извештај за човекови права за 2008 година, американскиот Стејт департмент истакнал дека, „''Владино истражување во текот на годината покажа дека имало од 76,000 до 77,000 возрасни проститутки во регистрирани забавни установи.'' ''Сепак, невладините организации веруваа дека имало од 200,000 до 300,000 проститутки''“.<ref name="HRR-2008">{{Наведена мрежна страница|url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/hrrpt/2008/eap/119058.htm|title=2008 Human Rights Report: Thailand; Women|work=US Department of State|accessdate=24 Feb 2015}}</ref> Во ''Извештајот'' за ''човекови права'' на Државниот оддел за Тајланд во ''2013 година'' не се проценил степенот на проституција<ref name="HHR-2013">{{Наведена мрежна страница|url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/hrrpt/2013/eap/220234.htm|title=Country Reports on Human Rights Practices for 2013: Thailand|work=US Department of State|accessdate=25 Feb 2015}}</ref> но во 2015 година, ''Хавоскоп'', база на податоци што обезбедува информации за глобалниот црн пазар, дала приближна бројка од околу 250,000 за бројот на проститутки кои работат во Тајланд.<ref name="Boccagno">{{Наведени вести|url=http://asiancorrespondent.com/2015/11/thailands-transsexual-workers-seek-empowerment-not-pity/|title=Thailand's trans sex workers seek empowerment, not pity|last=Julia Boccagno|date=11 November 2015|work=Asia Correspondent|access-date=16 November 2015|location=|archive-date=2015-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20151205221658/http://asiancorrespondent.com/2015/11/thailands-transsexual-workers-seek-empowerment-not-pity/|url-status=dead}}</ref><ref name="Havocscope">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.havocscope.com/prostitution-statistics/|title=Prostitution Statistics|last=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=|work=www.havocscope.com|publisher=Havocscope|accessdate=16 November 2015}}{{Мртва_врска|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> УНАИДС во 2015 година проценувала дека вкупното население на сексуални работници во Тајланд е 147,000.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aidsinfoonline.org/gam/stock/shared/dv/PivotData_2018_7_22_636678151733621264.htm|title=Sex workers: Population size estimate - Number, 2016|work=www.aidsinfoonline.org|publisher=UNAIDS|archive-url=https://web.archive.org/web/20190604174922/http://www.aidsinfoonline.org/gam/stock/shared/dv/PivotData_2018_7_22_636678151733621264.htm|archive-date=4 June 2019|accessdate=21 July 2018}}</ref> {{Цитат|''Ние [[Гамбија]] не сме одредиште за секс. Ако сакате одредиште за секс, одете во [[Тајланд]].|Хамат Бах, гамбиски министер за туризам коментирајќи во 2018 година за локалните трендови на [[секс туризам]], предизвикувајќи укор од Тајланд.|<ref>{{cite news|url=https://www.bangkokpost.com/business/tourism-and-transport/1418803/thailand-protests-gambian-slander-of-tourism|title=Thailand protests Gambian 'slander' of tourism|work=Bangkok Post|date=26 February 2018}}</ref>}} Предложено е на пример дека само на [[Ко Самуи]] може да има дури 10,000 проститутки, одредиште на островско одморалиште што обично не се забележува за проституција и дека најмалку 10% од туристичките долари може да се потрошат за трговија со секс.<ref name="Martin">{{Наведени вести|url=http://www.taipeitimes.com/News/feat/archives/2006/01/25/2003290710|title=Paradise Revealed|last=Lorna Martin|date=25 Jan 2006|work=The Taipei Times|access-date=10 Nov 2013}}</ref> Проценката објавена во 2003 година ја ставила трговијата на 4,3$ милијарди годишно, или околу 3% од [[Економија на Тајланд|тајландската економија]].<ref name="legal">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theage.com.au/articles/2003/11/26/1069825832486.html?oneclick=true|title=Thailand mulls legal prostitution|date=2003-11-26|publisher=Theage.com.au|accessdate=2015-02-24}}</ref> Во 2015 година, ''Хавоскоп'' рекол дека околу 6,4$ милијарди годишни приходи се генерирале од трговијата, бројка што претставува 10% од БДП на Тајланд. Хавоскоп рекол дека сексуалните работници во Тајланд испраќаат годишно просечно 300$ милиони до членовите на семејството кои живеат во повеќе руралните области на Тајланд.<ref name="Boccagno"/><ref name="Havocscope"/> Во 1996 година, полицијата во [[Бангкок]] проценила дека во Тајланд работеле најмалку 5,000 руски проститутки, од кои многумина пристигнале преку мрежи контролирани од руски банди.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.asiapacificms.com/articles/russian_mafia/|title=The Russian Mafia in Asia - Asia Pacific Media Service|last=Bertil Lintner|date=3 February 1996|publisher=Asiapacificms.com|accessdate=2 December 2013}}</ref> Во јули 2016 година било објавено дека тајландската влада имала намера да ја укине сексуалната индустрија. Кобкарн Ватанаврангкул, министер за туризам, рекол „''Туристите не доаѓаат во Тајланд за секс.'' ''Тие доаѓаат тука за нашата убава култура“ и дека „Ние сакаме Тајланд да се занимава со квалитетен туризам. Ние сакаме сексуалната индустрија да исчезне''“.<ref name="Reuters-20160716">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-thailand-vice-idUSKCN0ZW16A|title=Thai sex industry under fire from tourism minister, police|last=Tanakasempipat|first=Patpicha|date=16 July 2016|work=Reuters|access-date=17 July 2016}}</ref> Кобкарн бил заменет како министер за туризам во ноември 2017 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.ttgasia.com/2017/11/28/a-familiar-face-helms-thai-tourism-but-kobkarn-will-be-missed/|title=A familiar face helms Thai tourism but Kobkarn will be missed|last=Hamdi|first=Raini|date=28 November 2017|work=TTG Asia|access-date=10 January 2018}}</ref> Затворањето на границите на земјата во 2020 година како реакција на пандемијата КОВИД-19 во Тајланд резултирало со намалување на бројот на странски клиенти за сексуалните работници во земјата. 35% од нив немале пристап до јавни парични средства; на некои им била одбиена финансиска помош од владата откако се идентификувале како сексуални работнички, додека други морале да лажат за својата професија за да добијат исплата. Многумина се префрлиле на работни места надвор од сексуалната индустрија. Одделот за прашања на жените и развојот на семејството соопштил дека обезбедувал сексуални работници со материјали за помош и обука за работа. Исто така, рекол дека се планира измена на законот за проституција во земјата за да им се овозможи пристап до социјална помош, бидејќи само 5% биле дел од системот за социјално осигурување на Тајланд.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/news/world/asia/thailand-migrant-sex-workers-coronavirus-a9595356.html|title=Thailand's migrant sex workers fear for the future post-coronavirus: 'We have been made invisible'|date=1 July 2020|work=The Independent|via=Thomson Reuters Foundation}}</ref> == Локација == [[Податотека:Soi_Cowboy_(15351434931).jpg|десно|мини|[[Сои Каубој]], [[Бангкок]].]] Примарните туристички „зони на проституција“ на Тајланд често се идентификуваат како [[зона на црвени фенери]] (''red-light district'') во [[Бангкок]]<ref name="culturetrip"/> и [[Патаја]]<ref name="AC-20180111">{{Наведени вести|url=http://asiancorrespondent.com/2018/01/sex-tourism-pattaya-party/|title=Sex tourism in Pattaya: Is the party over?|last=Bragg|first=Taylor|date=11 January 2018|work=Asian Correspondent|access-date=12 January 2018|archive-date=2018-01-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20180111160124/https://asiancorrespondent.com/2018/01/sex-tourism-pattaya-party/|url-status=dead}}</ref><ref name="Age2008">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theage.com.au/technology/technology-news/roving-candid-camera-snaps-thailands-sin-city-20090618-clbg.html|title=Roving candid camera snaps Thailand's Sin City|year=2008|work=[[The Age]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110523064137/http://www.theage.com.au/technology/technology-news/roving-candid-camera-snaps-thailands-sin-city-20090618-clbg.html|archive-date=2011-05-23|accessdate=2010-11-27}}</ref> како и одморалиштето на плажата Патонг на [[Пукет (остров)|островот Пукет]].<ref>{{Наведена книга|title=Thailand's beaches and islands|url=https://archive.org/details/thailandsbeaches0000unse_r1k6|last=Dorai|first=Francis|date=2009|publisher=APA Pub.|isbn=978-9812820365|edition=Updated|location=Singapore}}</ref> Покрај тоа, Хат Јаи и другите гранични градови со [[Малезија]] се грижат за [[Малезијци]]те.<ref name="kochang">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kochangvr.com/thailandsprostitution/sextourismthailand.htm|title=Prostitution, Sex-Tourism & AIDS in Thailand - Thailand Information|work=KoChangVR|accessdate=18 December 2017}}</ref> Во Бангкок, областите кои најчесто се поврзани со проституција ги вклучуваат областите за забава во Патпонг како и локациите во западната област на патот Сухумвит, како што е улицата наречена „[[Сои Каубој]]“ и зградата „Нана Плаза“. Областа позната како област за забава „Ратчадафишек“, која се протега по патот „Ратчадафишек“ во близина на раскрсницата „Хуаи Куанг“, е локација на неколку големи места за забава кои вклучуваат сексуална масажа.<ref name="cultureshock">{{Наведена книга|title=Culture shock! a survival guide to customs and etiquette|url=https://archive.org/details/cultureshockbang0000wait|last=Waites|first=Dan|date=2014|publisher=Marshall Cavendish |isbn=978-9814408592}}</ref> Паркот „Лумфини“ во центарот на Бангкок е добро познат како место за проституција по самрак.<ref name="AC">{{Наведени вести|url=http://asiancorrespondent.com/131167/opinion-sexual-hypocrisy-is-alive-and-well-in-thailand/|title=Opinion: Sexual hypocrisy is alive and well in Thailand|last=Panyalimpanun|first=Thitipol|date=6 March 2015|work=Asian Correspondent|access-date=27 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150308160021/http://asiancorrespondent.com/131167/opinion-sexual-hypocrisy-is-alive-and-well-in-thailand/|archive-date=8 March 2015}}</ref> Во Патаја примарните области поврзани со проституција се „Бојтаунз“, „Суни Плаза“ и „Вокинг стрит“. [[Податотека:Bangla_Road_Patong_Thajsko_2018_5.jpg|мини|Барови во плажата Патонг, [[Провинција Пукет|Пукет]].]] Наместо да се соочуваат со ризиците од независна работа, многу сексуални работници ја менуваат својата слобода за релативна безбедност што доаѓа со фиксно вработување во деловни активности како што се барови „караоке“, салони за „масажа“ или бордели.<ref name="PE-20171213"/> Проституцијата може да се одвива во голем број на различни видови на места, вклучувајќи бордели, хотели, салони за масажа, ресторани, сауни, барови на хостеси, [[го-го бар]]ови и „барови за пиво“.<ref>{{Наведено списание|last1=Hanenberg|first1=R|last2=Rojanapithayakorn|first2=W|date=1998|title=Changes in prostitution and the AIDS epidemic in Thailand|url=http://www.hawaii.edu/hivandaids/Changes_in_Prostitution_and_the_AIDS_Epidemic_in_Thailand.pdf|journal=AIDS Care|volume=10|issue=1|pages=69–79|doi=10.1080/713612352|pmid=9536203|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005004134/http://www.hawaii.edu/hivandaids/Changes_in_Prostitution_and_the_AIDS_Epidemic_in_Thailand.pdf|archive-date=October 5, 2013|access-date=6 Jan 2015}}</ref> Многу други работници во услужниот сектор нудат сексуални услуги како споредна работа. Тајландската проституција е поделена на различни сектори кои служат на различни пазари (главните критериуми се социоекономскиот статус на клиенти и националноста и на клиентите и на проститутките).<ref name="womensj"/> Борделите кои не нудат услуги освен сексот, го претставуваат долниот крај на пазарот. Овие се најчести надвор од Бангкок, служат тајландски мажи со ниски примања. Проституцијата е наводно забранета според тајландските закони, но, караоке-баровите и салоните за масажа можат да бидат регистрирани како нормални, легални деловни активности. Кога апсења на сексуални работници се случуваат во такви простории, полицијата обично го третира чинот на проституција како размена помеѓу сексуалната работничка и клиентот - размена во која сопственикот на бизнисот не бил странка. Случаите со клиенти кои биле обвинети се малку, што го предизвикува популарниот потсмев дека „''вработувањето сексуални работници е легално, да се биде сексуален работник е нелегално, клиентите проаѓаат без последици''“. Сопствениците на ваквите установи се обвинети само при кршење на други закони, како што се вработување на малолетни работници или илегални мигранти.<ref name="PE-20171213">{{Наведени вести|url=https://prachatai.com/english/node/7510|title=Sex in grey areas (1): sting operations horrify Thai sex workers|last=Somjittranukit|first=Kornkritch|date=2017-12-13|work=Prachatai English|access-date=14 December 2017}}</ref> [[Податотека:Katherine_Escort_&_Massage,_Phuket_Town_(26713388347).jpg|десно|мини|Основање на пенеста масажа во [[Пукет (град)|Пукет]].]] === Пенеста масажа === Установи за пенеста масажа ({{langx|th|สถานอาบอบนวด}}; RTGS: sathan ap op nuat, „места за капење и масажа“), слично на јапонскитe [[Видови проституција во модерна Јапонија|соупнленд]] (ソープランド, ''sōpurando, соопурандо''), обично обезбедуваат масажа со масло, масажа на голо тело или третман на бања, кој вклучува сексуални услуги.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.soapy-massage.com/thai-soapy-massage-turkish-bath-house.html|title=The Turkish Bath House & Soapy Massage Explained|publisher=Soapy-massage.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20111007204817/http://soapy-massage.com/thai-soapy-massage-turkish-bath-house.html|archive-date=7 October 2011|accessdate=24 Feb 2015}}</ref> Во овој тип на установа, машките клиенти можат да се занимаваат со сексуална активност со женски проститутки.<ref name="AC"/> Објектите за проституција насочени кон месното население се обично салони за „капење-сауна-масажа“ од овој тип.<ref name="PE-20150824">{{Наведени вести|url=http://www.prachatai.com/english/node/5412|title=Investigation into professionalism of Thai sex workers|last=Phijitsiri|first=Pimkamol|date=2015-08-24|work=Prachatai English|access-date=28 August 2015}}</ref> Има толку многу бизниси со пенеста масажа во некои делови од Бангкок, кои користат огромни количини на вода илегално испумпана од подземните води, што биле обвинети од властите за придонесување на слегнувањето на Бангкок за еден сантиметар годишно.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.khaosodenglish.com/life/nightlife/2017/10/05/bangkok-literally-sinking-sex-brothels-steal-groundwater/|title=Bangkok Literally Sinking in Sex as Brothels Steal Groundwater|last=Charuvastra|first=Teeranai|date=5 October 2017|work=Khaosod English|access-date=16 January 2018}}</ref> === Караоке барови === [[Податотека:Thai_Karaoke-Bar_DSC05082.jpg|десно|мини| Караоке бар во [[Тајланд]].]] Еден набљудувач вели дека „''таканаречените „караоке барови“ најчесто имаат машини за караоке како декор, иако малку или воопшто немаат клиенти да посетуваат такви места за да пеат, туку за да купат сексуални услуги.''“<ref name="PE-20171213"/> Во една студија од 2015 година од страна на провинцискиот здравствен сервис Убон Ратчатани, имало 2,410 жени кои работеле во ресторани и караоке барови во провинцијата Убон Ратчатани. Од нив, 1,230 биле потврдени сексуални работнички. Нешто повеќе од половина од нив - 692 жени - биле од [[Лаос]] илегално работеле на Тајланд.<ref>{{Наведени вести|url=https://isaanrecord.com/2019/04/04/lao-women-in-isaans-karaoke-bars/|title=Lao women in Isaan's karaoke bars: 'Men certainly don't pretend we're waitresses'|date=2019-04-04|work=The Isaan Record|access-date=1 May 2019|archive-date=2020-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812233651/https://isaanrecord.com/2019/04/04/lao-women-in-isaans-karaoke-bars/|url-status=dead}}</ref> [[Податотека:BKK48_Massage,_Soi_22_Sukhumvit,_Bangkok_(45442079111).jpg|десно|мини|Салон за масажа во [[Бангкок]].]] === Салони за масажа === Иако [[Тајланд]] е познат по [[тајландска масажа]], неговата несексуална, традиционална масажа, познат како ''nuat phaen boran'', некои салони за масажа им овозможуваат на клиентите [[еротска масажа]] на дополнителни трошоци, вклучувајќи [[рачна стимулација на пенис]], [[орален секс]] и [[Полов однос|сексуални односи]]. Федерацијата на тајландски здруженија на бањи (''FTSPA'') во 2016 година ги повикала властите да ги намалат сексуалните услуги што се нуделе на некои салони за масажа. ''FTSPA'' тврдeла дека влијателните фигури користеле законски дупки за да отворат „убави бањи“ или салони за масажа каде што туристите можеле да купуваат сексуални услуги.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.bangkokpost.com/business/news/987137/spas-cry-foul-over-sale-of-sex-services|title=Spas cry foul over sale of sex services|last=Chinmaneevong|first=Chadamas|date=2016-05-25|work=Bangkok Post|access-date=25 May 2016}}</ref> Разликата помеѓу овој вид на масажа и ''ab ob nuat'' е што не сите салони за масажа нудат сексуални услуги. [[Податотека:Pattaya-Nightclub.jpg|десно|мини|Ноќни барови во [[Патаја]].]] === Барови кои угостуваат странци === Жените („[[Бар девојка|бар девојки]]“) или мажите, во случај на геј барови, или [[Транссексуалност|транссексуалци]] („''катои''“) се вработени во баровите или како танчерки (во случај на [[го-го бар]]ови) или едноставно како хостеси кои ќе охрабрат клиенти да им купуваат пијалаци. Освен овие видови барови, постојат и низа други места за трговија со секс. Во повеќето од овие установи, проститутките се директно вработени, но во хотелите на некои барови и дискотеки, на хонорарните проститутки им е дозволено да бараат клиенти.<ref name="CSIS">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.walnet.org/csis/papers/redefining.html#3e|title=Redefining Prostitution as Sex Work on the International Agenda|last1=Jo Bindman|last2=Jo Doezema|date=1997|work=www.walnet.org|publisher=Commercial Sex Information Service|accessdate=8 September 2015|quote=}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=http://www.pacificdiscovery.org/credit/SEAreadings/Askew.%20Sex%20workers%20in%20Bangkok.pdf|title=Bangkok: Place, practice and representation. Chapter 9: Sex workers in Bangkok - Refashioning female identities in the global pleasure space|last=Askew|first=Marc|date=|publisher=Pacificdiscovery.org|isbn=|location=|page=|access-date=6 Jan 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303195011/http://www.pacificdiscovery.org/credit/SEAreadings/Askew.%20Sex%20workers%20in%20Bangkok.pdf|archive-date=3 March 2016|df=dmy-all}}</ref> Проститутките обично добиваат провизија кога клиент купува пијалаци и сексуалните услуги може да се договорат и одвиваат во тамошните простории или на друго место (со тоа што вториот ќе бара од клиентот да плати „казна за бар“ за да ја ослободи проститутката од барот).<ref name="womensj"/><ref>{{Наведено списание|last=Villar|first=Leo Bernardo|date=2019-04-02|title=Unacceptable Forms of Work in the Thai Sex and Entertainment Industry|journal=Anti-Trafficking Review|issue=12|pages=108–126|doi=10.14197/atr.201219127|issn=2287-0113|doi-access=free}}</ref> == Историја == [[Податотека:8.0995_Pattaya.jpg|лево|мини|300п|''Бар девојки'' чекаат клиенти, Патаја]] Документираната историја на проституција во [[Тајланд]] се враќа најмалку шест века, со отворени и експлицитни препораки од кинескиот патник [[Ма Хуан]] (1433) и последователно од европски посетители (Ван Нек, 1604; Гисберт Хек, 1655 и други). Тоа сигурно не бил нов феномен, иако ситуацијата се влошила од јапонската окупација за време на [[Втората светска војна]] и од широката употреба на Тајланд како објект „Одмор и рекреација“ од страна на американските сили за време на Втората војна во Индокина (околу 1963 година - 1973 година).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hartford-hwp.com/archives/54/072.html|title=Donald Wilson and David Henley, Prostitution in Thailand: Facing Hard Facts|date=1994-12-25|publisher=www.hartford-hwp.com|accessdate=2015-02-24}}</ref><ref name="Latstetter">{{Наведено списание|last=Latstetter|first=Jennifer|date=2000|title=American Military-Base Prostitution|url=http://web.wm.edu/so/monitor/issues/06-2/6-latstetter.htm|journal=The Monitor: Journal of International Studies|volume=6|issue=2|archive-url=https://web.archive.org/web/20151221063531/http://web.wm.edu/so/monitor/issues/06-2/6-latstetter.htm|archive-date=21 December 2015|access-date=18 December 2015}}</ref> Кога Рама V го укинал ропството во 1905 година, жените станале сиромашни, па започнале да нудат сексуални работи за опстанок. Во тоа време милиони [[Кинези]] дошле да работат градежни работи, барајќи секс. Во 1908 година, кралот донел закони за легализирање на [[проституција]]та и за помош на сексуалните работници да добијат [[медицинска нега]].<ref>{{Наведено списание|last1=Sorajjakool|first1=Siroj|last2=Benitez|first2=Arelis|date=2015-10-23|title=The Role of Religion among Sex Workers in Thailand|journal=Religions|language=en|volume=6|issue=4|pages=1263–1276|doi=10.3390/rel6041263|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.buddhanet.net/e-learning/history/wbq27.htm|title=Buddhist Studies: 27. Q & A on Women in Buddhism|work=www.buddhanet.net|accessdate=2018-02-14|archive-date=2019-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20190513211437/http://www.buddhanet.net/e-learning/history/wbq27.htm|url-status=dead}}</ref> Тајланд има древна, континуирана традиција на законски текстови, општо опишани под насловот на литературата [[Даммасатта]] (тајландски изговор, ''там-ма-сат''), каде проституцијата е различно дефинирана и универзално забранета. Ерата на традиционални правни текстови завршила во раниот XX век, но овие претходни текстови биле значајни во однос на пишувањето и на духот на современото законодавство.<ref>{{Наведена книга|title=Thai Law, Buddhist Law; Essays on the Legal History of Thailand, Laos and Burma|last=Huxley|first=Andrew|date=1996|publisher=White Orchid|location=Bangkok}}</ref> Во XX век биле донесени различни закони во врска со сексуалната индустрија, вклучително и ''Законот за спречување на заразни болести'' од 1908 година и ''Законот за забавни места'' од 1966 година.<ref name="CSIS"/> Во 50^те години од минатиот век, тајландскиот премиер [[Сарит Танарат|Фелдамаршал Сарит Танарат]] иницирал кампања за морал која вклучувала криминализирање на проституцијата преку изрекување парични казни и затвор. Воведен бил систем на медицински прегледи и „морална рехабилитација“ и фокусот на јавната вина бил префрлен од трговците со луѓе и набавувачите во самите проститутки.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=yeTCcpFkeb8C|title=Prostitution and Pornography: Philosophical Debate about the Sex Industry|last=Spector|first=Jessica|publisher=Stanford University Press|year=2006|isbn=9780804749381|page=192}}</ref> Самата проституција била направена нелегална во [[Тајланд]].<ref name="HRR-2008"/> во 1960 година, кога бил донесен закон под притисок на [[Обединетите нации]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.impowr.org/content/summary-prostitution-thailand|title=Summary: Prostitution in Thailand|last=A. Hennessy|date=16 September 2011|publisher=International Models Project on Women's Rights|archive-url=https://web.archive.org/web/20160420081044/http://www.impowr.org/content/summary-prostitution-thailand|archive-date=2016-04-20|accessdate=5 April 2016|quote=Prostitution in Thailand has been illegal since 1960 when The Prostitution Suppression Act B.E. 2503 (1960) (the “1960 Prostitution Act”) was passed under pressure from the United Nations.}}</ref> Владата воспоставила систем за следење на сексуалните работници со цел да се спречи нивното малтретирање и да се контролира ширењето на сексуално преносливи болести.<ref name="IES"/> Законот од 1960 година бил укинат со ''Законот за спречување и сузбивање на проституцијата, БЕ 2539'' (1996). Според овој закон, проституцијата како таква не била незаконска, но борделите, макроата и предизвикувањето јавна непријатност (меѓу другото) биле нелегални. == Обид за легализација == Во 2003 година, Министерството за правда ја разгледало легализацијата на [[проституција]]та како службено занимање со здравствени придобивки и приход што се оданочувал и одржал јавна дискусија на оваа тема. Легализацијата и регулацијата биле предложени како средство за зголемување на даночните приходи, намалување на [[корупција]]та и подобрување на состојбата на работниците.<ref name="legal"/> Сепак, не било сторено ништо понатаму. == ХИВ/СИДА == [[Податотека:Red Ribbon.svg|мини|десно|170п|Црвената лента е симбол за солидарност со [[ХИВ]]-позитивните лица и оние кои живеат со [[СИДА]].]] Во 2008 година, 532,522 [[Тајланѓани]] страдале од [[ХИВ]]/[[СИДА]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://nationmultimedia.com/2008/11/25/national/national_30089295.php|title=More teenaged girls getting HIV infection|date=2009-03-21|work=The Nation|archive-url=https://web.archive.org/web/20141126122625/http://nationmultimedia.com/2008/11/25/national/national_30089295.php|archive-date=2014-11-26|accessdate=2015-02-24}}</ref> [[Заедничка програма на Обединетите нации за ХИВ/СИДА|УНАИДС]] проценила во 2013 година дека од 380,000 до 520,000 Тајланѓани живееле со ХИВ.<ref name="UNAIDS-2013">{{Наведена книга|url=http://www.unaids.org/sites/default/files/media_asset/2013_HIV-Asia-Pacific_en_0.pdf|title=HIV in Asia and the Pacific; UNAIDS report 2013|date=2013|publisher=Joint United Nations Programme on HIV/AIDS (UNAIDS)|isbn=978-92-9253-049-5|page=108|access-date=25 Feb 2015|archive-date=2017-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170918114041/http://www.unaids.org/sites/default/files/media_asset/2013_HIV-Asia-Pacific_en_0.pdf|url-status=dead}}</ref> Во 2017 година, бројот на Тајланѓани кои живееле со ХИВ бил 440,000.<ref name="Nation-20181201">{{Наведени вести|url=http://www.nationmultimedia.com/detail/national/30359629|title=Sharpened focus in Aids battle|last=Saengpassa|first=Chularat|date=2018-12-01|work=The Nation|access-date=2018-12-01|archive-date=2019-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20190404224513/http://www.nationmultimedia.com/detail/national/30359629|url-status=dead}}</ref> Преваленцата на ХИВ/СИДА кај тајланѓани на возраст од 15–49 се проценувала на 1,1% (2016 година).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2155rank.html|title=Country Comparison :: HIV/AIDS - Adult Prevalence Rate|work=Central Intelligence Agency|accessdate=2018-12-01|archive-date=2014-12-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20141221190412/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2155rank.html|url-status=dead}}</ref> Меѓу хонорарни жени сексуални работнички, преваленцата на ХИВ била 2,8% во 2017 година. Меѓу женските сексуални работнички во [[бордел]]ите, тоа биле 0,6%(2017). [[Мечаи Вираваидја|Мечаи Вираваидија]], познат како „Г-дин Кондом“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.abc.net.au/worldtoday/content/2005/s1455219.htm|title=The World Today - Thailand's 'Mr Condom' makes comeback|date=|publisher=Abc.net.au|accessdate=2015-02-24}}</ref>, неуморно водел кампања за зголемување на свеста за безбедни сексуални практики и употреба на [[Презерватив|кондоми]] во Тајланд. Тој служел како министер за [[туризам]] и превенција од СИДА од 1991 до 1992 година, а исто така го основал ланецот ресторани „Зелки и кондоми“, кој им давал бесплатни [[Презерватив|кондоми]] на клиентите. По усвојувањето на првиот петгодишен план на тајландската влада за борба против епидемијата на ХИВ/СИДА во земјата, вклучувајќи ја и „''100% програма за кондоми''“ на Мечаи, заклучно со 1994 година употребата на кондоми за време на комерцијален секс веројатно значително се зголемила. Нема достапни тековни податоци за употребата на кондоми. Програмата им наложувала на сексуалните работници да одбијат однос без кондом и ги следела статистичките податоци на здравствените клиники со цел да се лоцираат борделите кои дозволуваат секс без кондоми.<ref name="IES"/> === Катои === [[Податотека:Kathoy1649.jpg|мини|лево|300п|Катои]] Студија направена од ''AIDS Care'' ја истражувала употребата на супстанции со ризикот од [[ХИВ]] кај ''[[катои]]'' сексуалните работници (трансџендер) во [[Бангкок]], [[Тајланд]].<ref name=":0">Nemoto, Tooru, Mariko Iwamoto, Usaneya Perngparn, Chitlada Areesantichai, Emiko Kamitani, and Maria Sakata. "HIV-related risk behaviors among kathoey (male-to-female transgender) sex workers in Bangkok, Thailand." ''AIDS Care''(2011): 1-10. Web.</ref> Само половина од учесниците изјавиле дека биле тестирани за ХИВ и еден од нив имал посетено медицинско лице во изминатите 12 месеци. Откриено било дека ''катои'' кои доживеале злоупотреба од татко или брат имале помали шанси да користат кондоми за време на [[Анален секс|аналениот секс]] со клиентите. Сексуалната работа ''катео'' има тенденција да биде во големите градови и туристичките области, вклучувајќи ги Бангкок, [[Чијанг Мај|Чианг Маи]], [[Градот Пукет|Пукет Сити]] и [[Патаја]]. Многу ''катои'' работат со скратено работно време како хонорарни проститутки и одржуваат работно време.<ref name=":1">Jackson, Peter A. ''Male homosexuality in Thailand: an interpretation of contemporary Thai sources''. Elmhurst, NY: Global Academic Publishers, 1989. Print.</ref> ''Катои'' обично се поевтина алтернатива на жени проститутки и се смета дека е помалку веројатно да биде ризик од болест. Притисокот од често специјализираните „лејдибојс“ ги става ''катои'' во опасност од зараза со [[сексуално преносливи болести]] со оглед на тоа што многу клиенти не се подготвени да користат [[Презерватив|кондоми]].<ref>Sam Winter. ''Queer Bangkok: twenty-first-century markets, media, and rights''. Aberdeen, Hong Kong: Hong Kong U Press, 2011. Print.</ref> == Причини за распространетост и толеранција == === Социјални ставови === Тајландското општество има свој уникатен сет на често контрадикторни сексуални манири. Посета на проститутка или платена љубовница не е невообичаено, иако не е прифатливо однесување за мажите. Многу тајландски жени, на пример, веруваат дека постоењето на проституција активно ја намалува инциденцата на силување.<ref name="IES"/> Меѓу многумина Тајланѓани, постои општ став дека проституцијата отсекогаш била и ќе биде дел од социјалното ткиво на [[Тајланд]]. Од друга страна, „''...идејата за легализирање на сексуалната работа е неприфатлива за многу Тајланѓани, кои оценуваат дека професијата е основа на пороците.'' ''Не е важно колку сексуални работници се изоставени од формалниот економски сектор и стануваат склони кон изнуда, експлоатација и злоупотреба - многу Тајланѓани едноставно нема да ја толерираат сексуалната работа како легална''“.<ref name="KSE-20180609">{{Наведени вести|url=http://www.khaosodenglish.com/opinion/2018/06/09/reality-and-the-denial-of-sex-work-in-thailand/|title=The Reality and Denial of Sex Work in Thailand|last=Rojanaphruk|first=Pravit|date=9 June 2018|work=Khaosod English|access-date=12 June 2018}}</ref> Според студија од 1996 година, спроведена на мажите и жените од Тајланд, се сметало дека сексуалниот нагон кај мажите бил многу посилен од сексуалниот нагон на жените. За жените се мислело дека можеле да вршат контрола над своите желби и нагони, додека сексуалниот нагон кај мажите бил „''основна физиолошка потреба или инстинкт''“. Исто така, и од мажите и жените од Тајланд сметале дека на мажите им требала „''повремена варијација во партнерите''“. Бидејќи женското неверство било силно неприфливо во тајландското општество и, според истражување од 1993 година, сексуалните врски на самохраните жени исто така се среќавале со неодобрување од страна на мнозинството од тајландската популација, секс пред брак, повремен секс и вонбрачен секс со проститутки бил широко прифатен, очекуван и понекогаш дури и охрабрен за тајландските мажи, а се сметало дека вториот бил помалку заканувачки за бракот, заради трајни врски со т.н. „минорна жена“.<ref name="Knodel">{{Наведено списание|last1=Knodel|first1=John|last2=VanLandingham|first2=Mark|last3=Saengtienchai|first3=Chanpen|last4=Pramualratana|first4=Anthony|date=1996|title=Thai views of sexuality and sexual behaviour|url=http://htc.anu.edu.au/pdfs/Knodel1.pdf|journal=Health Transition Review|volume=6|pages=179–201|access-date=25 Feb 2015}}</ref> Друга причина што придонесува за ова прашање е тоа што обичните Тајланѓани сметаат дека се толерантни кон другите луѓе, особено кон оние што ги сметаат за поразени. Ова прифаќање овозможило проституцијата да процвета без многу екстремна социјална стигма пронајдена во други земји. Според студија од 1996 година, луѓето во Тајланд генерално не ја одобрувале проституцијата, но стигмата за проститутките не била трајна или тешка, особено затоа што многу проститутки ги помагале своите родители преку нивната работа. Некои мажи немаат ништо против да стапат во брак со поранешни проститутки.<ref>{{Наведување|title=Can Prostitutes Marry? Thai Attitude Toward Female Sex Workers|journal=Social Science and Medicine|date=16 July 1998|volume=47|number=2|pages=255–267|last1=Sara Peracca|last2=John Knodel|last3=Chanpen Saengtienchai|pmid=9720644|doi=10.1016/s0277-9536(98)00089-6}}</ref> Студија за субјективна благосостојба на проститутки од 2009 година покажала дека меѓу анкетираните сексуални работници, сексуалната работа е нормализирана.<ref>{{Наведување|title=Subjective Well-being Among Those Who Exchange Sex and Money, Yunnan, China and Thailand|date=December 23, 2009|page=13|volume=99|journal=Social Indicators Research|doi=10.1007/s11205-009-9568-9|last1=Elizabeth Monk-Turner|last2=Charlie Turner}}</ref> === Политичари === [[Податотека:Chuwit Kamolvisit 2010-5-20.jpg|десно|мини|350п|[[Чувит Камолвисит]] пред Светскиот трговски центар ден по пригушувањето на протестите од 2010 година, од страна на војската на [[Тајланд]].]] [[Чувит Камолвисит]] бил сопственик на неколку салони за масажа во [[Бангкок]] и многумина го сметалеа за ''„кум на проституцијат''а“ во [[Тајланд]]. Во 2005 година бил избран за четиригодишен мандат во Претставничкиот дом на Тајланд, но во 2006 година Уставниот суд го отстраниl од функцијата. Во октомври 2008 година тој повторно се кандидирл за гувернер на Бангкок, но не бил избран. Тој открил во 2003 година дека некои од неговите најдобри клиенти биле високи политичари и полицајци, за кои, за кои исто така, тврел дека плаќале, над една деценија, повеќе од 1,5£ милиони (1,672.314€) [[мито]] за да можел да успее неговиот бизнис, продавајќи секс.<ref name="Levy">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2004/feb/21/weekend.adrianlevy|title=The brothel king's revenge|last=Scott-Clark|first=Cathy|date=21 Feb 2004|work=The Guardian|access-date=25 Feb 2015|last2=Levy|first2=Adrian}}</ref> Иако трговијата со секс во Тајланд била насочена кон странци може да кажеме дека е очигледна, индустријата што се грижи исклучиво за тајландски мажи никогаш порано не била под лупа на јавноста, а камоли за сексуалните подвизи на неприкосновените тајландски службеници.<ref name="Levy"/> Поддршката за проституција е раширена во политичките кругови, како што објавиле [[BBC News]] во 2003 година. „''Пратениците од владејачката тајландска партија Таи Рак Таи се препотуваат на плановите на раководството на партијата да им забрани да имаат љубовница или да одат во бордели...''" Еден пратеник изјавил ''за'' весникот ''„Нација''“ дека „''ако се применуваат правилата, партијата ќе може да понуди околу 30 кандидати, во споредба со нејзините повеќе од 200 членови на пратениците.''”<ref name="bbc">{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/3255350.stm|title=Thai MPs protest mistress ban|date=2003-12-02|work=BBC News|access-date=2015-02-24}}</ref> Ставовите кон жените биле искажани од пратеникот Тирачаи Сирихан, цитиран во ''„Нацијата“'', „''Да се има миа нои [љубовница] е право на еден поединец.'' ''Не треба да има проблем сè додека политичарот не му прави проблеми на неговото семејство или општество''“.<ref name="bbc"/> По полициската рација на некои салони во Бангкок каде полицајци имале сексуални односи со проститутки, “''вршителот на должноста, шеф на полицијата Сутисан, полковник Варанвас Каруњајат, ја бранеше полициската акција, велејќи дека вклучените полицајци требало да имаат сексуални односи со масерикте за да добијат докази за апсењето.''" <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://2bangkok.com/chuwit.shtml|title=Chuwit Kamolvisit News|date=2008-01-28|publisher=2Bangkok.com|accessdate=2015-02-24|archive-date=2014-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129025525/http://2bangkok.com/chuwit.shtml|url-status=dead}}</ref> Очигледно, ова е вообичаена практика бидејќи одделни полициски сили го сториле истото во Патаја во мај 2007 година.<ref name="Pattaya">{{Наведени вести|url=http://www.pattayadailynews.com/shownews.php?IDNEWS=0000002956|title=Pattaya Volunteer Police Indulge in Uzbek Sting Operation|date=22 May 2007|work=Pattaya Daily News|archive-url=https://web.archive.org/web/20091030234556/http://www.pattayadailynews.com/shownews.php?IDNEWS=0000002956|archive-date=30 October 2009}}</ref> === Интервју со тајландски активист за човекови права === Критаја Архаванитукул, активист за човекови права од [[Тајланд]], интервјуиран од Институтот за меѓународни студии на Беркли, рекол:<blockquote>''Тажно е да се каже дека социјалната структура на Тајланд има тенденција да прифати ваква злоупотреба, и не само да прифати - имаме закони, имаме сметки кои витално го поддржуваат постоењето на овие сексуални установи. Тоа е една работа. И, исто така, имаме мафија која е инволвирана и во политичките партии, така што ова ја продолжува злоупотребата. Втората причина е културен фактор. Не знам за други земји, но во Тајланд општо прифатено е тајландските мажи да одат кај проститутки. Секоја класа тајландски мажи го прифаќа тоа, иако не го практикуваат сите. Така што тие не го гледаат тоа како проблем. Значи, кога станува збор за творците на политиката, кои се главно мажи, се разбира, тие не го гледаат ова како проблем. Тие знаат дека има многу жени кои се навлекуваат на проституција во Тајланд. Тие знаат дека некои се брутално третирани. Но, тие не мислат дека е страшна слика. Тие мислат дека тоа се само несреќни случаи. И, заради профитот, мислам дека има многу луѓе со интерес, па тие се обидуваат да замижат пред овој проблем.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://globetrotter.berkeley.edu/conversations/Kritaya/krit-con3.html|title=Conversation with Kritaya Archanvanitkul - p. 3 of 5|date=2005-08-23|publisher=Globetrotter.berkeley.edu|accessdate=2015-02-24|archive-date=2011-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20110816032143/http://globetrotter.berkeley.edu/conversations/Kritaya/krit-con3.html|url-status=dead}}</ref>''</blockquote> === Организиран криминал === Според студијата на [[Конгресна библиотека|Библиотеката на Конгресот]] објавена во 2003 г. „''[[Зона на црвени фенери|Зоните на црвени фенери]] во тајландските градови се дом на... бордели, казина и забавни објекти кои функционираат и како извор на приход и како оперативни центри за трговија со луѓе ....''“<ref name="LOC-2003">{{Наведена книга|url=https://www.loc.gov/rr/frd/pdf-files/ChineseOrgCrime.pdf|title=Transnational Activities of Chinese Crime Organizations|last=Berry|first=LaVerle B.|date=April 2003|publisher=Library of Congress|location=Washington DC|access-date=26 February 2015}}</ref>{{Rp|44}} Проценето е дека организирани криминални групи донеле над милион жени во [[Тајланд]] од [[Народна Република Кина|Кина]], [[Лаос]] и [[Виетнам]].<ref>{{Наведена книга|title=Encyclopedia of transnational crime & justice|url=https://archive.org/details/encyclopediaoftr0000unse_c5o8|last=editor|first=Margaret E. Beare|date=2012|publisher=SAGE Publications|isbn=978-1412990776|location=Thousand Oaks, Calif.}}</ref> Организацијата ''14K Triad'' доминира во трговијата со жени од Кина до Бангкок за проституција.<ref>{{Наведена книга|title=Traditional organized crime in the modern world: responses to socioeconomic Change (Studies of Organized Crime)|date=2014|publisher=Springer|isbn=9781489987532|location=}}</ref> Во ноември 2015 година, премиерот [[Прајут Чан-о-ча]] започнал кампања „исчисти го Тајланд“ за елиминирање на организираниот криминал во сите области, вклучително и пороците.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.voanews.com/a/thai-junta-launches-carckdown-on-influencial-figures-stoking-crime/3038059.html|title=Thai Junta Launches Crackdown on Organized Crime|date=5 November 2015|work=VOA News.|accessdate=18 December 2017}}</ref> === Религија === [[Податотека:Sermon in the Deer Park depicted at Wat Chedi Liem-KayEss-1.jpeg|мини|лево|300п|Слика од првата беседа на [[Буда]] од Ват Чеди Лием во [[Тајланд]].]] [[Будизмот]] во [[Тајланд]] е во најголем дел од училиштето [[Теравада]], кое го следат 95% од населението. „''Додека будизмот го смета за целибатскиот монашки живот како повисок идеал, тој исто така ја препознава важноста на бракот како социјална институција''.“<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=KE56vyhOHGsC|title=A Dictionary of Buddhism|last1=Damien Keown|last2=Stephen Hodge|last3=Paola Tinti|publisher=Oxford University Press US|year=2003|isbn=978-0-19-860560-7|page=174}}</ref> Тајландскиот будизам поттикнува на придржување кон основниот кодекс на будистичката етика за лаиците. Петте прописи содржат предупредување против сексуалното однесување, иако она што претставува лошо однесување од аспект на одредена школа на будизмот, варира во голема мера во зависност од локалната [[култура]]. Во традиционалниот „''Pāli Canon“'', „''Sigālovāda Sutta“'' содржи голем дел кој ги советува мажите да ги почитуваат своите жени со тоа што ќе останат верни. Во книгата „''Луѓе за еднократна употреба: Ново ропство во глобалната економија“'', [[Кевин Бејлс]] тврди дека во тајландскиот будизам, жените се сметаат за природно инфериорни во однос на мажите и дека [[Гаутама Буда|Буда]] им рекол на своите ученици дека жените биле „''нечисти, телесни и расипани''“.<ref name="Bales-2004">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/disposablepeople0000bale|title=Disposable People: New Slavery in the Global Economy|last=Bales|first=Kevin|publisher=University of California Press|year=2004|isbn=9780520931701|location=Los Angeles|access-date=2018-12-30|url-access=registration}}</ref> Ова е поткрепено и со верувањето дека жените не можат да постигнат просветлување, иако ова гледиште го оспоруваат други будистички списи како [[Винаја Питака]] во [[Пали Канон]].<ref name="Murcott-1991">{{Наведување|last=Murcott|first=Susan|title=The First Buddhist Women: Translations and Commentary on the Therigatha|publisher=Parallax Press|year=1991|isbn=9780938077428|url=https://archive.org/details/firstbuddhistwom00murc}}</ref>{{Rp|16}} Сегашниот [[Далај-лама|Далај Лама]] тврди дека жените можат да достигнат просветлување и да функционираат еднакво на мажите во духовните работи, но неговата гранка на будизмот не е онаа што се практикува во Тајланд, која има свој посебен канон на верувања. Бејлс исто така укажува на фактот дека во Винаја се наведени десет видови жени, или правила за монасите. Според правилата, првите три категории се жени на кои може да им се плати за нивните услуги. Во денешен Тајланд, ова се изразува како толеранција на проституција од мажени жени. Сексот со проститутки жените го сметаат за „празен секс“, а со тоа жените може да им дозволат на нивните сопрузи да имаат бесмислен секс со проститутки отколку да најдат нов сопружник. Будизмот исто така пропишува „''прифаќање и оставка пред животната болка и страдање''“,<ref name="Bales-2004"/> во согласност со верувањето во [[карма]]та и пропаѓањето на гревовите од претходните животи. Жените може да изберат да веруваат дека служењето како проститутки е неизбежен резултат на кармата. === Експлоатација од страна на полицијата и службена должност === Тешката позиција на [[проституција]]та во тајландското општество ја прави зрела за експлоатација од [[полиција]]та и владините службеници. Сексуалните бизниси плаќаат значителни суми на властите за да им биде дозволено да продолжат со деловните активности. Сексуалната работа всушност станала огромен бизнис за оние кои се во можност да извадат мито.<ref name="PE-20180107">{{Наведени вести|url=https://prachatai.com/english/node/7540|title=Sex in grey areas (2): how the junta threatens the lives of sex workers|date=7 January 2018|work=Pratchatai English|access-date=7 January 2018}}</ref> Оние во позиција да имаат корист, имаат финансиски интерес да видат како продолжува статусот кво. Сопствениците на деловните активности и поединечните сексуални работници се жалат дека откако ''хунтата'' (воена влада) дошла на власт во 2014 година, малтретирањето се зголемило, како и бараните суми. Ова имало ефект да ги истера бизнисите од деловните активности и сексуалните работници на улица или на интернет како фриленсери. == Криминал == === Детска проституција === Точниот број на деца-проститутки во [[Тајланд]] не е познат. Според институтот за истражување „Проект за заштита“ со седиште во [[САД]], проценките за бројот на деца вклучени во проституција што живеат во Тајланд се движат од 12,000 до стотици илјади (''ECPAT International''). Владата, универзитетски истражувачи и невладини организации процениле дека има дури 30,000 до 40,000 проститутки под 18 години, без странски мигранти (Стејт департмент на САД, 2005б). Институтот за истражување на здравствениот систем на Тајланд проценил дека децата во проституција сочинуваат 40% од проститутките во Тајланд. Причините зошто и како децата се комерцијално експлоатирани вклучуваат:<ref name="ECPAT">{{Наведена мрежна страница|url=https://prostitutki-pitera-gid.org/Sex-Tourism-in-Thailand.pdf|title=Child Sex Tourism in Thailand|publisher=End Child Prostitution Pornography and Trafficking (ECPAT UK)|accessdate=26 Feb 2015|archive-date=2018-10-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20181004185940/https://prostitutki-pitera-gid.org/Sex-Tourism-in-Thailand.pdf|url-status=dead}}</ref> * Сиромаштија: голем дел од населението живее во сиромаштија. * Деца од етнички племиња од ридови: овие деца живеат во пограничниот регион на северен Тајланд. Тие страдаат од непропорционално ниво на сиромаштија во однос на општата популација, а повеќето од нив немаат картички за државјанство. Ова значи дека тие немаат пристап до здравствена заштита или основно училиште, што ги ограничува нивното понатамошно образование или можности за вработување. * Трговија со деца: Многу деца се шверцуваат внатре во или од друга земја преку криминални мрежи, познаници, поранешни жртви на трговија со луѓе и гранични полицајци и имиграциони службеници кои ги превезуваат во борделите низ Тајланд. * Чувство на должност: Според традиционалните обичаи, првата должност на девојчето е да го издржува своето семејство на кој било начин. Поради ваквото чувство на должност и да ги отплаќаат семејните долгови, многу девојки биле и се принудени на проституција. Децата се експлоатираат во сексуални установи, а исто така директно на улица им се обраќаат [[Педофилија|педофили]] кои бараат сексуален контакт.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ecpat.net/A4A_2005/PDF/EAP/Global_Monitoring_Report-THAILAND.pdf|title=Global Monitoring Report: Thailand|publisher=ECPAT|archive-url=https://web.archive.org/web/20120425194829/http://www.ecpat.net/A4A_2005/PDF/EAP/Global_Monitoring_Report-THAILAND.pdf|archive-date=25 April 2012}}</ref> [[Детски сексуален туризам|Детскиот сексуален туризам]] е сериозен проблем во земјата. [[Тајланд]], заедно со [[Камбоџа]], [[Индија]], [[Бразил]] и [[Мексико]], е идентификувана како водечко жариште на сексуална експлоатација кај децата.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.ipsnews.net/news.asp?idnews=38872|title=Rights-Mexico: 16,000 Victims of Child Sexual Exploitation|date=13 Aug 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20120326111520/http://www.ipsnews.net/news.asp?idnews=38872|archive-date=2012-03-26|publisher=Inter Press Service News Agency}}</ref> Особено педофилите ги искористуваат лажните закони во земјата и се обидуваат да најдат покритие за да избегнат гонење.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nbcnews.com/id/14397137|title=Pedophiles find cover in parts of Asia - World news - Asia-Pacific &#124; NBC News|date=2006-08-17|publisher=NBC News|accessdate=2013-06-24}}</ref> За да се обесхрабри детскиот сексуален туризам, владата објавила дека не дозволила влез на 74 познати странски сексуални престапници во 2017 година. Владата развила и започнала видео запис што требало да ги прикажува летовите што влегуваат во Тајланд, со што се обесхрабрувал сексуалниот туризам. Министерството за туризам дистрибуирал повеќе од 315,000 брошури со кои се обесхрабрувал сексуалниот туризам на деловните субјекти и туристичките професионалци и организирале обуки за 800 претставници на локалната самоуправа, работници во туристичкиот сектор, студенти, млади и граѓански организации за спречување на сексуална експлоатација на деца во туристичката индустрија.<ref name="state18"/> === Трговија со секс === [[Тајланд]] е извор, одредиште и транзитна земја за мажи, жени и деца подложени на [[трговија со секс]]. Тајландската комерцијалната сексуална индустрија останува огромна, зголемувајќи ги ранливите страни на трговијата со секс. Жените, мажите, момчињата и девојчињата од Тајланд, други земји од: [[Југоисточна Азија]], [[Шри Ланка]], [[Русија]], [[Узбекистан]] и некои африкански земји, се предмет на трговија со секс во Тајланд. Тајланд е исто така транзитна земја за жртви од [[Кина]], [[Северна Кореја]], [[Виетнам]], [[Бангладеш]], [[Индија]] и [[Бурма]] подложени на трговија со секс во земји како: [[Малезија]], [[Индонезија]], [[Сингапур]], [[Русија]], [[Јужна Кореја]], [[САД]] и земјите од [[Западна Европа]]. Тајландските државјани се предмет на трговија со секс во Тајланд и во земји во: [[Северна Америка]], [[Европа]], [[Африка]], [[Азија]] и [[Среден Исток|Средниот Исток]].<ref name="state18"/> Жените од Тајланд и други националности се примамувани во [[Јапонија]] и продадени во контролирани бордели од [[јакуза]], каде што се принудени да работат на финансиските долгови. Лесно е да се намамат овие жени од соседните земји бидејќи Тајланд има 56 неофицијални точки на вкрстување и 300 контролни пунктови, каде што луѓето можат да ја преминат границата без документи.<ref name="IES"/> Во историски случај во 2006 година, една таква жена, Ураират Соимеи, поднела граѓанска тужба во Тајланд против тајландските сторители, кои претходно биле осудувани во кривичен суд. Жената успеала да избега од синџирот на проституција контролиран од Јакуза убивајќи ја жената Тајланѓанка мама-сан (еквивалент на борделската ''мадам'') и поминала пет години во јапонски затвор.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.nationmultimedia.com/2006/01/23/national/data/national_19721754.html|title=WOMAN'S DYING: wish to punish traffickers who ruined her life|last=Chatrarat Kaewmorakot|date=23 January 2006|work=The Nation|access-date=13 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021093403/http://www.nationmultimedia.com/2006/01/23/national/data/national_19721754.html|archive-date=21 October 2014}}</ref> [[Стејт департмент|Стеј департментот]] на Соединетите држави за следење и борба против трговијата со луѓе во својот извештај за трговија со луѓе во САД во 2018 година го сметал Тајланд за земја од ниво 2, што значи дека во извештајот се наведува дека иако Владата на Тајланд не ги исполнувала целосно минималните стандарди за елиминирање на трговијата со луѓе, правела значителни напори да го стори тоа.<ref name="state18">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/countries/2017/271297.htm|title=Thailand 2018 Trafficking in Persons Report|date=2018|work=OFFICE TO MONITOR AND COMBAT TRAFFICKING IN PERSONS|publisher=United States Department of State|archive-url=https://web.archive.org/web/20170703181531/https://www.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/countries/2017/271297.htm|archive-date=2017-07-03|accessdate=4 November 2018}}{{PD-notice}}</ref> Тајланд донел неколку закони против трговијата со луѓе. Овие вклучуваат: Закон за борба против трговија со луѓе од 2008 година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.refworld.org/docid/4a546ab42.html|title=Thailand: Anti-Trafficking in Persons Act B.E 2551 (2008)|date=January 30, 2018|work=Refworld|language=en|accessdate=4 November 2018}}</ref>; Закон за борба против трговија со луѓе од 1997 година,<ref>{{Наведено списание|last=Son Ninsri|date=2008|title=Thailand's Anti-Trafficking in Persons Act B.E. 2551 (2008): A New Development in Human Rights Protection and Justice|url=http://www.infactispax.org/Volume_special_IIPE/Ninsri.pdf|journal=In Factis Pax|language=en|volume=2|issue=2|access-date=4 November 2018|archive-date=2023-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20230123125557/http://www.infactispax.org/Volume_special_IIPE/Ninsri.pdf|url-status=dead}}</ref>. Тајланд исто така склучиl регионални договори против трговијата со луѓе, вклучувајќи ја и Министерската меконг иницијатива за координирање против трговија со луѓе.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://evaw-global-database.unwomen.org/en/countries/asia/lao-peoples-democratic-republic/2004/the-coordinated-mekong-ministerial-initiative-against-trafficking|title=The Coordinated Mekong Ministerial Initiative against Trafficking|work=evaw-global-database.unwomen.org}}</ref> Тајландската организација за сексуални работници ''EMPOWER'' изразила неколку загрижености во врска со законот од 2008 година. Овие грижи вклучувале дека законот ја овластувал полицијата да влегува во наводни сексуални установи без налог, недостаток на социјална помош што им се давала на жртвите, привремени репатријации и како резултат на поделбата меѓу невладините организации кои тврделе дека се противеле на трговијата со секс и оние кои ги поддржувале самите сексуални работници.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.empowerfoundation.org/sexy_en.php?id=5|title=The Prevention and Suppression of Human Trafficking Act 2008 : Impact on Sex Workers A Report by Empower Foundation|authorlink=https://en.wikipedia.org/wiki/EMPOWER|date=February 21, 2012|publisher=EMPOWER Foundation|pages=1–5|language=en|accessdate=4 November 2018|archive-date=2023-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20230409205411/http://www.empowerfoundation.org/sexy_en.php?id=5|url-status=dead}}</ref> Организациите за сексуални работници во Тајланд остро се спротивставувале на операциите за „спасување“ што резултирало во апсење на возрасни лица кои слободно влегле во сексуалната индустрија, негирање на егзистенција или предмет на депортација.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.empowerfoundation.org/sexy_en.php?id=5|title=Last Rescue in Siam|authorlink=https://en.wikipedia.org/wiki/EMPOWER|date=February 21, 2012|publisher=EMPOWER Foundation|language=en|accessdate=4 November 2018|archive-date=2023-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20230409205411/http://www.empowerfoundation.org/sexy_en.php?id=5|url-status=dead}}</ref> Банда за трговија со секс била пресретната во јужниот град [[Патаја]] во октомври 2014 година.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.pattayadailynews.com/pattaya-news/atcc-police-cracked-human-trafficking-gang/|title=ATCC And Police Cracked Down Human Trafficking Gang|date=12 October 2014|work=Pattaya Daily News|access-date=13 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014200144/http://www.pattayadailynews.com/pattaya-news/atcc-police-cracked-human-trafficking-gang/|archive-date=2014-10-14}}</ref> Во 2017 година, Министерството за внатрешни работи и Министерството за правда извршиле преглед на 11,268 места со „висок ризик“ за забава за возрасни и на 268 им наредиле да престанат со деловните активности 5 години; овие инспекции довеле до гонење на осум случаи на трговија со луѓе. [[Корупција]]та продолжува да ги поткопува напорите за борба против трговија со луѓе. Некои владини службеници се директно соучесници во злосторствата за трговија со луѓе, вклучително и преку примање [[мито]] или заеми од сопственици на деловни активности и бордели каде што се експлоатираат жртвите. Веродостојни извештаи покажуваат дека некои корумпирани службеници ги штитат борделите и другите трговски места за секс од рации и инспекции и соработуваат со трговци со луѓе.<ref name="state18"/> == Организации за поддршка на сексуални работници == Постојат неколку организации за поддршка на сексуални работници постојат во [[Тајланд]]: * ''EMPOWER'' е тајландска невладина организација која нуди здравствени, образовни и советодавни услуги на жени сексуални работнички. Организацијата се обидува да ги поттикне сексуалните работници и работи од 1985 година, со канцеларии во Патпонг ([[Бангкок]]), [[Чианг Маи]], [[Округ Мее Саи|Меи Саи]] и плажата Патонг (Пукет).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.empowerfoundation.org/education_en.html|title=Empower's Education ... Learning By Doing|work=Empower Foundation|accessdate=25 Feb 2015|archive-date=2023-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20230604135951/http://www.empowerfoundation.org/education_en.html|url-status=dead}}</ref> Организацијата, исто така, управува со музеј за сексуална работа во Бангкок и кооперативна сопственост во барот во Чианг Маи. * ''SWING'' (Сервисни работници во група) е подружница на ''EMPOWER'', која им нуди поддршка на машките и женските сексуални работнички во [[Патпонг]] и [[Патаја]]. Тој нуди часови по англиски јазик, предава безбедно сексуално образование, дистрибуира [[Презерватив|кондоми]] и промовира здравје и безбедност со внатрешна вежбалница и намалени медицински прегледи. Новоформираната организација ''SISTERS'' работи со трансродови сексуални работнички во Бангкок и Патаја.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unescobkk.org/fileadmin/user_upload/hiv_aids/Documents/Workshop_doc/MSM_Lao/Day2/Presentation_from_Participants/Thailand_SWING.pdf|title=HIV Prevention among MSWs in Pattaya|publisher=UNESCO Bangkok|archive-url=https://web.archive.org/web/20150705160842/http://www.unescobkk.org/fileadmin/user_upload/hiv_aids/Documents/Workshop_doc/MSM_Lao/Day2/Presentation_from_Participants/Thailand_SWING.pdf|archive-date=5 July 2015|accessdate=6 Jan 2015}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unaids.org/en/KnowledgeCentre/Resources/FeatureStories/archive/2009/20090319_SexWork.asp|title=Swing and Sisters: HIV outreach to sex workers in Thailand|publisher=Unaids.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20090330111422/http://www.unaids.org/en/KnowledgeCentre/Resources/FeatureStories/archive/2009/20090319_SexWork.asp|archive-date=2009-03-30|accessdate=2013-06-24}}</ref> * ''М Plus'' е организација за машки сексуални работници во Чианг Маи, вклучително и мажи кои се идентификуваат како геј, стрејт или трансродови. Работи здравствена клиника за сексуални работници и спроведува едукација за превенција на [[ХИВ]] и профилакса.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://en.mplusthailand.com/|title=M Plus Thailand|accessdate=2018-12-30|archive-date=2019-01-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20190112173739/http://en.mplusthailand.com/|url-status=dead}}</ref> * Азиско-тихоокеанската мрежа на сексуални работници (''APNSW'') е регионална организација, со седиште во Тајланд, организации предводени од сексуални работници.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://apnsw.info/|title=Welcome to APNSW|work=Asia Pacific Network of Sex Workers|accessdate=2018-12-30|archive-date=2023-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20231008023824/https://apnsw.info/|url-status=dead}}</ref> Постои за промовирање и заштита на здравјето и човековите права на сексуалните работници во [[Азија]]. Поддржува целосна декриминализација на сексуалната работа и признавање на сексуалната работа како работа. == Поврзано == * [[Економија на Тајланд]] * [[Пинг-понг шоу]] * [[Ураират Соимеи]] * [[Туризам во Тајланд]] * [[Проституција во Камбоџа]] * [[Проституција во Индија]] * [[Проституција во Индонезија]] * [[Проституција во Филипини]] == Наводи == {{Наводи|colwidth=30em}} == Дополнителна литература == * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=cvmgT4Odr5YC&pg=PR1|title=Night Market; Sexual Cultures and the Thai Economic Miracle|last1=Bishop|first1=Ryan|last2=Robinson|first2=Lillian S|date=1998|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-91429-1|edition=Paper|location=New York|access-date=17 July 2016}}<bdi>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=cvmgT4Odr5YC&pg=PR1|title=Night Market; Sexual Cultures and the Thai Economic Miracle|last1=Bishop|first1=Ryan|last2=Robinson|first2=Lillian S|date=1998|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-91429-1|edition=Paper|location=New York|access-date=17 July 2016}}</bdi> {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=cvmgT4Odr5YC&pg=PR1|title=Night Market; Sexual Cultures and the Thai Economic Miracle|last1=Bishop|first1=Ryan|last2=Robinson|first2=Lillian S|date=1998|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-91429-1|edition=Paper|location=New York|access-date=17 July 2016}} * ''Патувања во трговијата со кожа: Туризам и сексуална индустрија'' (1996,{{ISBN|0-7453-1115-6}} ) од Џереми Сибрук ја опишува тајландската сексуална индустрија и вклучува интервјуа со проститутки и клиенти. * Клио Одер докторирала антропологија со теза за проституција во Тајланд; нејзините искуства за време на нејзиното тригодишно истражување на теренот резултираа во книгата ''„Patpong Sisters: An American Woman's View of the Bangkok Sex World“'' во 1994 година{{ISBN|1-55970-281-8}}). Во книгата таа ги опишува тајландските проститутки кои ги запознала како брзоумни претприемачи отколку како експлоатирани жртви. * ''Здраво, мој голем голем мед!: Љубовни писма до девојките од бар во Бангкок и нивни откривачки интервјуа'' од Дејв Вокер и Ричард С. Ерлих (2000,{{ISBN|0-86719-473-1}}) е компилација од писма од западњаци до тајландски проститутки и интервјуа со вторите. * За информативна карикатура на современите сексуални норми и мерила на Тајланд (и неговата сексуална индустрија) наспроти Западот, видете ги романите на он Бурдет, вклучително и ''Бангкок 8,'' за компаративната антропологија на неговиот полутајландски-западен (син на „Бар-девојка“) протагонист детектив, Сончај Читпличип. * Документарниот патепис ''на'' Денис Џон од 2005 година, ''Стапицата „Пеперутка“,'' дава реално и неосудувано гледиште на прво лице за сексуалниот туризам во Тајланд. * Документарецот на ''Џордан'' Кларк од 2005 година, ''Фаланг: Зад насмевката на Бангкок,'' има прилично критички став за сексуалниот туризам во Тајланд. * Документарецот на Дејвид А. Феинголд во ''трговија со жени'' во 2003 година го истражува феноменот на трговија со жени од околните земји во Тајланд. * {{Наведено списание|last=Lines|first=Lisa|date=July 2015|title=Prostitution in Thailand: Representations in Fiction and Narrative Non-Fiction|url=https://www.capstoneediting.com.au/uploads/files/Prostitution%20in%20Thailand.pdf|journal=Journal of International Women's Studies|volume=16|issue=3|pages=86–100|access-date=2018-12-01|archive-date=2018-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20180323092323/https://www.capstoneediting.com.au/uploads/files/Prostitution%20in%20Thailand.pdf|url-status=dead}} * За дискусија што се осврнува на историјата на проституцијата, видете Скот Бамбер, Кевин Хјуисон и Питер Андервуд (1997) „Опасни врски: Историја на сексуално преносливи болести во Тајланд“, во М. Луис, С. Бамбер и М.Вог (изд. ), ''Секс, болести и општество: компаративна историја на сексуално преносливи болести и ХИВ/СИДА во Азија и Тихи Океан'' ({{ISBN|978-0313294426}} ), Westport: Greenwood Press, Прилози во медицинските студии бр. 43, стр.&nbsp;37–65. == Надворешни врски == * [https://www.hrw.org/reports/1993/thailand/ Современ облик на ропство: трговија со бурмански жени и девојчиња во бордели во Тајланд], извештај за 1993 година. * [http://www.links.net/vita/swat/course/prosthai.html Проституција во Тајланд и Југоисточна Азија], од астин Хол, 2004 година. * [http://www.prospectmagazine.co.uk/2005/05/learningthethaisextrade/ Учење на тајландската трговија со секс] {{Семарх|url=https://archive.today/20120910145437/http://www.prospectmagazine.co.uk/2005/05/learningthethaisextrade/ |date=2012-09-10 }} - Проспект (списание) [[Категорија:Ропство]] [[Категорија:Проституција]] [[Категорија:Економија на Тајланд]] [[Категорија:Тајланд]] [[Категорија:Педофилија]] [[Категорија:Корупција]] [[Категорија:Тајландско општество]] [[Категорија:Тајландски министри]] [[Категорија:Тајландски политичари]] [[Категорија:Тајланд во 2010-тите]] [[Категорија:Трговија со луѓе]] 7ssza833kv3x1wyd6rmdhlprm05coor 0 1254418 5649296 5600693 2026-10-24T03:48:52Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5649296 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} [[Податотека:La muerte de Pepe-Hillo.jpg|мини|десно|250px|Смртта на [[Пепе-Хиљо]] (''La desgraciada muerte de Pepe Illo en la plaza de Madrid.''), гравувар од ''Тавромахија'' на [[Франсиско Гоја|Гоја]].]] ''''' Тавромахија ''''' или ('''''Уметноста на коридата ''''') — ([[шпански]] [[La tauromaquia]]) — циклус од 32 [[графички техники и технологии|графики]] на [[Шпанија|шпанскиот]] [[сликарство|сликар]] [[Франсиско Гоја|Франсиско де Гоја]], создаден помеѓу [[1815]] и [[1816]] година<ref>[https://www.goyaenelprado.es/obras/lista/?tx_gbgonline_pi1%5Bgocollectionids%5D=28/ Tauromaquia]{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Графиките содржат бројни мотиви, детали и ликовни размислувања кои се директно инспирирани од коридата и борбата на тореадорите со биковите, кои биле голема страс на уметникот. Покрај 32- те графики од циклусот, кон нив или со истата тематика биле создадени уште 7 графики но, поради лошиот квалитет на отпечатоците не биле вклучени во останатите дела на циклусот <ref>[https://www.realacademiabellasartessanfernando.com/es/goya/goya-en-la-calcografia-nacional/tauromaquia/ Goya]</ref>. == Историски прилики во кои се создадени графиките == Уште на почетокот на 19 век, Гоја сакал да создаде графички циклус посветени на борбите со бикови, можно е овој проект да бил прекинат со избувнувањето на војната наметната од наполеоновата француска војска во [[Шпанија]]. По завршувањето на војната, Гоја се посветил на работата на „Тавромахија“ – веднаш по завршениот циклус „[[Ужасите на војната]]“ Гоја сакал да илустрира некои фрагменти од трактатот за борбите со бикови, напишан од Моратин. Но, се предомислил и создал графички дела инспирирани од неговите сопствени спомени и опсервации. Покрај бројноста на публиката, своевиден народен собир, тој се обидел да ги претстави судирот помеѓу човекот и нескротливата моќ на природата <ref>[http://www.unesco.org/artcollection/NavigationAction.do?idOeuvre=3101&nouvelleLangue=es/ GOYA, Francisco (1746-1828)]</ref>. == Датирање == Иако како мотив, Гоја долго време бил посветен на оваа тема, која ја реализирал и на слики работени во маслена техника, целосно се посветил на оваа за него страсна и сакана тема по завршувањето на војната со [[Франција]] и по завршувањето на неговиот генијален графички циклус „Ужасите на војната“, од 1815 до 1816 година.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://museogoya.ibercaja.es/la-tauromaquia.php/ |title=Goya sacó a la venta en 1816 |accessdate=2020-11-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200929084404/http://museogoya.ibercaja.es/la-tauromaquia.php |archive-date=2020-09-29 |url-status=dead}}</ref>. == Техника == Графичката техника во која биле направени графиките е [[бакропис]] и акватинат, за разлика од циклусот „Ужасите на војната“ каде што не можел целосно да ја употребува оваа негова омилена техника, во циклусот „Тавромахија“ гоја речиси во целост ја употребува акватинтата тонирајќи ја со сепија колорит.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.revistalibertalia.com/single-post/2018/09/29/Goya-y-la-tauromaquia/ |title=Goya y la tauromaquia |accessdate=2020-11-17 |archive-date=2020-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201022093229/https://www.revistalibertalia.com/single-post/2018/09/29/Goya-y-la-tauromaquia |url-status=dead }}</ref>. == Теми и структури == Во целиот циклус односно сите негови 32 графики вклучително и седумте кои денес не се вклучени во оваа збирка, Гоја ја варира темата на арената, големиот собир на публика и борбата на тореадорите со биковите. Во сите графики тоа е уметничкото миље без отстапки. Но, во сите дела е различен неговиот пристап, ракурс, [[перспектива]], начин на доживување и претставувае на мотивот.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://ifc.dpz.es/recursos/publicaciones/33/35/10bottois.pdf/ |title=LA TAUROMAQUIA DE GOYA A LA LUZ DE SU CONTEXTO: EL PROBLEMA DE LA INTERPRETACIÓN |accessdate=2020-11-17 |archive-date=2017-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170713041118/http://ifc.dpz.es/recursos/publicaciones/33/35/10bottois.pdf |url-status=dead }}</ref>. == Уметничко значење == Покрај графичките циклуси „Капричосите“ и „Ужасите на војната“ , „Тавромахијата“ е исто така уметнички подвиг не само во графичкото творештво туку у во ликовното создавање и уметноста воопшто. Со импресивен израз, снажни потези, моќ длабоко да се продре во универзалноста на човечката битка пред исконската сила на природата Гоја, создал дела кои се исклучително снажни, импесивни, динамични и необични во изразот. Неговиот ликовен израз е еден век пред времето и во овој циклус во кој го најавува [[експресионизмот]], се поставуваат темелите на ликовната уметност на дваесеттиот век особено по [[Првата светска војна]] па до денес. Овој циклус е еден од основните и важни водичи и инспирации во творештвото на неговиот сонародник [[Пабло Пикасо]] , век и половина подоцна.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.purezayemocion.com/noticia/1852/historia/la-tauromaquia-de-goya.html/ |title=La Tauromaquia de Goya |accessdate=2020-11-17 |archive-date=2016-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161027011456/http://www.purezayemocion.com/noticia/1852/historia/la-tauromaquia-de-goya.html |url-status=dead }}</ref>. == Галерија == <gallery mode=packed-hover heights=150> File:Goya - Modo con que los antiguos Espanoles cazaban los toros a caballo en el campo.jpg|Νο. 1: ''Modo con que los antiguos Espanoles cazaban los toros a caballo en el campo'' ("Way the ancient Spanish hunted the bulls on horse in the field") File:Goya - Otro modo de cazar a pie (Another Way of Hunting on Foot).jpg|Νο. 2: ''Otro modo de cazar a pie'' ("Another way of hunting on foot") File:Goya - Los moros ... lancean un toro en el campo.jpg|Νο. 3: ''Los moros establecidos en España, prescindiendo de las supersticiones de su Alcorán, adoptaron esta caza y arte, y lancean un toro en el campo.'' ("The Moors established in Spain, prescinding of the superstitions of their Quran, adopted this hunt and art, and they spear a bull on the field") File:Goya - Capean otro encerrado (They Play Another with the Cape in an Enclosure).jpg|Νο. 4: ''Capean otro encerrado'' ("Another one is caped") File:Goya - El animoso moro Gazul es el primero que lanceo toros en regla.jpg|Νο. 5: ''El animoso moro Gazul es el primero que lanceó toros en regla'' ("The animous Moor Gazul was the first to spear bulls in horseback") File:Goya - Los Moros hacen otro capeo en plaza con su albornoz.jpg|Νο. 6: ''Los Moros hacen otro capeo en plaza con su albornoz'' ("The Moors do another caping in the plaza with their bournouses") File:Goya - Origen de los arpones o banderillas (Origin of the Harpoons or Banderillas).jpg|Νο. 7: ''Origen de los arpones o banderillas'' ("Origin of the harpoons or banderillas") File:Goya - Cogida de un moro estando en la plaza (A Moor Caught by the Bull in the Ring).jpg|Νο. 8: ''Cogida de un moro estando en la plaza'' ("A Moor getting caught while in the plaza") File:Goya - Un caballero espanol mata un toro despues de haber perdido el caballo.jpg|Νο. 9: '' Un caballero español mata un toro después de haber perdido el caballo'' ("A Spanish knight kills a bull after his horse is wounded") File:Goya - Carlos V. lanceando un toro en la plaza de Valladolid (Charles V Spearing a Bull in the Ring at Valladolid).jpg|Νο. 10: ''Carlos V. lanceando un toro en la plaza de Valladolid" ("Carlos V spearing a bull in the plaza of Valladolid") File:Goya - El Cid Campeador lanceando otro toro (The Cid Campeador Spearing Another Bull).jpg|Νο. 11: ''El Cid Campeador lanceando otro toro'' ("El Cid spearing another bull") File:Goya - Desjarrete de la canalla con lanzas, medias-lunas, banderillas y otras armas.jpg|Νο. 12: ''Desjarrete de la canalla con lanzas, medias-lunas, banderillas y otras armas'' ("Slashing of the leg with spears, half-moons, banderillas, and other weapons") File:Goya - Un caballero espanol en plaza quebrando rejoncillos sin auxilio de los chulos.jpg|Νο. 13: ''Un caballero español en plaza quebrando rejoncillos sin auxilio de los chulos'' (A Spanish knight in the plaza, breaking his spears without being helped by the "chulos") File:Goya - El diestrisimo estudiante de Falces, embozadoburla al toro con sus quiebros.jpg|Νο. 14: ''El diestrisimo estudiante de Falces, embozado, burla al toro con sus quiebros'' ("The dexterous student of Falces, embossed, tricks the bull with his breaks") File:Goya - El famoso Martincho poniendo banderillas al quiebro.jpg|Νο. 15: ''El famoso Martincho poniendo banderillas al quiebro'' ("The famous Martincho putting banderillas while breaking") File:Goya - El mismo vuelca un toro en la plaza de Madrid (The Same Man Throws a Bull in the Ring at Madrid).jpg|Νο. 16: ''El mismo vuelca un toro en la plaza de Madrid'' ("He turns a bull upside down by himself in Madrid's plaza") File:Goya - Palenque de los moros hecho con burros para defenderse del toro embolado.jpg|Νο. 17: ''Palenque de los moros hecho con burros para defenderse del toro embolado'' ("Palisade of the Moors made with donkeys to defend themselves of the enraged bull") File:Goya - Temeridad de martincho en la plaza de Zaragoza (The Daring of Martincho in the Ring at Saragossa).jpg|Νο. 18: ''Temeridad de Martincho en la plaza de Zaragoza'' ("Temerity of Martincho in Zaragoza's plaza") File:Goya - Otra locura suya en la misma plaza (Another Madness of His in the Same Ring).jpg|Νο. 19: ''Otra locura suya en la misma plaza'' ("More of his madness in the same plaza") File:Goya - Ligereza y atrevimiento de Juanito Apinani en la de Madrid.jpg|Νο. 20: ''Ligereza y atrevimiento de Juanito Apiñani en la de Madrid'' ("Lightness and boldness of Juanito Apiñani in Madrid's ("plaza")) File:Goya - Desgracias acaecidas en el tendido de la plaza de Madrid, y muerte del alcalde de Torrejón.jpg|Νο. 21: "Desgracias acaecidas en el tendido de la plaza de Madrid, y muerte del alcalde de Torrejón" ("[[Unfortunate events in the front seats of the ring of Madrid, and the death of the mayor of Torrejón|Befallen disgraces in the front seats of the plaza of Madrid, and the death of the Mayor of Torrejón]]") File:Goya - Valor varonil de la celebre Pajuelera en la de Zaragoza.jpg|Νο. 22: ''Valor varonil de la celebre Pajuelera en la de Zaragoza'' ("Manly valour of the celebrity Pajuelera in Zaragoza's ("Plaza") ) File:Goya - Mariano Ceballos, alias el Indio, mata el toro desde su caballo.jpg|Νο. 23: ''Mariano Ceballos, alias "El Indio", mata el toro desde su caballo'' ("Mariano Ceballos, AKA "The Indian", kills the bull while riding his horse") File:Goya - El mismo Ceballos montado sobre otro toro quiebra rejones en la plaza de Madrid.jpg|Νο. 24: ''El mismo Ceballos montado sobre otro toro quiebra rejones en la plaza de Madrid'' ("The same Ceballos, riding another bull, breaks the "rejones" in Madrid's Plaza") File:Goya - Echan perros al toro (They Loose Dogs on the Bull).jpg|Νο. 25: ''Echan perros al toro'' ("Dogs are sicced on the bull") File:Goya - Caida de un picador de su caballo debajo del toro (A Picador is Unhorsed and Falls under the Bull).jpg|Νο. 26: ''Caida de un picador de su caballo debajo del toro'' ("A "picador" falls from his horse, and beneath the bull") File:Goya - El celebre Fernando del Toro, barilarguero, obligando a la fiera con su garrocha.jpg|Νο. 27: ''El celebre Fernando del Toro, barilarguero, obligando a la fiera con su garrocha'' ("The celebrity Fernando del Toro, "varilarguero", forcing the beast with his "garrocha") File:Goya - El esforzado Rendon picando un toro, de cuya suerte murio en plaza de Madrid.jpg|Νο. 28: ''El esforzado Rendón picando un toro, de cuya suerte murió en plaza de Madrid'' ("The vigorous Rendón stings a bull, who luckily died in Madrid's plaza") File:Goya - Pepe Illo haciendo el recorte al toro (Pepe Illo Making the Pass of the 'Recorte').jpg|Νο. 29: ''Pepe Illo haciendo el recorte al toro'' ("Pepe Illo cuts away at the bull") File:Goya - Pedro Romero matando a toro parado (Pedro Romero Killing the Halted Bull).jpg|Νο. 30: ''Pedro Romero matando a toro parado'' ("Pedro Romero slaying a standing bull") File:Goya - Banderillas de fuego (Banderillas with Firecrackers).jpg|Νο. 31: ''Banderillas de fuego'' ("Fiery "banderillas") File:Goya - Dos grupos de picadores arrollados de seguida por un solo toro.jpg|Νο. 32: ''Dos grupos de picadores arrollados de seguida por un solo toro'' ("Two groups of "picadores" pinned down by a single bull") File:Goya - La desgraciada muerte de Pepe Illo en la plaza de Madrid 2.jpg|Νο. 33: ''La desgraciada muerte de Pepe Illo en la plaza de Madrid'' ("The disgraceful death of Pepe Illo in Madrid's plaza") </gallery> === Необјавените отпечатоци === <gallery mode=packed-hover heights=150> File:Goya La Tauromaquia (A) Un caballero en plaza quebrando un rejoncillo con ayuda de un chulo.jpg|A: ''Un caballero en plaza quebrando un rejoncillo con ayuda de un chulo'' File:Goya La Tauromaquia (B) Desgraciada embestida de un poderoso toro.jpg|B: ''Desgraciada embestida de un poderoso toro'' File:Goya La Tauromaquia (C) Perros al toro.jpg|C: ''Perros al toro'' File:Goya La Tauromaquia (D) Un varilarguero, montado a hombros de un chulo, pica al toro.jpg|D: ''Un varilarguero, montado a hombros de un chulo, pica al toro'' File:Goya La Tauromaquia (E) Espanto y confusión en la defensa de un chulo cogido.jpg|E: ''Espanto y confusión en la defensa de un chulo cogido'' File:Goya La Tauromaquia (F) Varilarguero y chulos haciendo el quite a un torero cogido.jpg|F: ''Varilarguero y chulos haciendo el quite a un torero cogido'' File:Goya La Tauromaquia (G) Función de mojiganga.jpg|G: ''Función de mojiganga'' </gallery> ==Наводи== {{наводи}} == Литература == * Philip Hofer, ''La Tauromaquia and the Bulls of Bordeaux'', New York, Dover, 1969 réédition 2006,{{ISBN|0486447588}} * [[Pierre Daix]], ''Dictionnaire Picasso'', [[Robert Laffont]], collection Bouquins, [[Paris]], 1995, section ''Carnets'' * Pierre Gassier, ''Goya, toro y toreros'', catalogue de l'exposition du {{date-|3 mars}} au {{date-|3 juin}} à l'espace Van Gogh, Arles. [[Actes Sud]] Arles 1990 {{ISBN|2868695353}} * [[Théophile Gautier]], ''Voyage en Espagne'', édition Charpentier, Paris, 1859, réédition Folio Gallimard, 1981 * Pierre Gassier : '' Goya, étude biographique et critique'', éditions [[Albert Skira]], [[Genève]], 1955 * Sebastan Goeppert, Herma Goeppert-Frank, Patrick Cramer, ''Pablo Picasso : les livres illustrés'' éditions Patrick Cramer, [[Genève]], 1983 * [[Musée du Prado]], ''Catalogue de la rétrospective pour le {{250e}} anniversaire de la naissance de Goya'', [[Madrid]], 1996, {{p.}}307-308{{ISBN|8487317480}} * François Zumbiehl, ''la Tauromachie, art et littérature'', postface de Florence Delay, L'Harmattan, Paris, 1990, 151 pages, {{ISBN|2738406858}} == Надворешни врски == *[http://www.museodelprado.es/goya-en-el-prado/obras/lista/?tx_gbgonline_pi1%5Bgocollectionids%5D=28 www.museodelprado.es - Goya en el Prado, ''Tauromaquia''] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Гоја Франциско}} [[Категорија:Слики од Франсиско Гоја]] omsb1v2z2y29krousdwcpx6s89ntq1c 0 1255199 5649334 5646573 2026-10-24T08:36:34Z Carshalton 30527 5649334 wikitext text/x-wiki '''Дарко Брашанац''' (12 февруари 1992) е [[Србија|српски]] професионален [[Фудбал|фудбалер,]] кој игра за шпанскиот клуб Осасуна како [[Среден ред (фудбал)|централен играч]] . Брашанац ја претставувал својата земја на сите младински меѓународни нивоа, собирајќи повеќе од 35 настапи, пред да дебитира за неговиот тим за сениорци во 2015 година. == Клупска кариера == === Партизан === Откако започнал на 6-годишна возраст во неговиот локален клуб Златибор Чајетина, Брашанац се преселил во [[ФК Партизан|Партизан]] сè уште како приправник во 2005 година. Тој бил еден од најперспективните членови на тимот предводен од Слаѓан Чеповиќ кој победил на бројни меѓународни турнири за млади.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://staraarhiva.partizan.rs/vest.php?Jezik=sr&IDV=420&akcija=show&prikaz1=2008&prikaz2=6&sec=2|title=Omladinska škola za ponos!|date=13 June 2008|publisher=partizan.rs|accessdate=11 December 2015}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://staraarhiva.partizan.rs/vest.php?Jezik=sr&IDV=403&akcija=show&prikaz1=2009&prikaz2=6&sec=2|title=Partizan pobednik 27. Memorijala Stevan Nešticki|date=8 June 2009|publisher=partizan.rs|accessdate=11 December 2015}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Следствено, Брашанац бил промовиран во постариот одред во јануари 2010 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://staraarhiva.partizan.rs/vest.php?Jezik=sr&IDV=71&akcija=show&prikaz1=2010&prikaz2=1&sec=2|title=Darko se nameće samo radom|date=26 January 2010|publisher=partizan.rs|accessdate=28 June 2011}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Тој го направил своето деби за Партизан во конкуренција на гостувањето кај Хајдук Кула во гостински терен со 2-0 на 14 март 2010 година, како замена за Клео во 80-та минута <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://staraarhiva.partizan.rs/vest.php?Jezik=sr&IDV=195&akcija=show&prikaz1=2010&prikaz2=3&sec=2|title=Dan posle Kule|date=15 March 2010|publisher=partizan.rs|accessdate=28 June 2011}}{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> До крајот на сезоната 2009-10, Браќанац забележа уште два настапи во лигата, бидејќи клубот ја освои својата трета последователна шампионска титула. Во јуни 2010 година, заедно со Марко [[Матија Настасиќ|Чеповиќ]] и [[Матија Настасиќ]], Брашанац го потпишале својот прв професионален договор со Партизан.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://staraarhiva.partizan.rs/vest.php?Jezik=sr&IDV=438&akcija=show&prikaz1=2010&prikaz2=6&sec=2|title=Mladost nadolazi|date=24 June 2010|publisher=partizan.rs|accessdate=20 March 2012}}{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Тој го направил својот прв настап во новата сезона на 4 септември 2010 година, заменувајќи го Саша Илиќ во победата над Хајдук Кула во домашната лига со 2: 0. На 8 декември 2010 година, Брашанац го имал своето деби во [[Лига на шампиони во фудбал|Лигата на шампионите на УЕФА]] во пораз од 1-3 на гостувањето кај [[ФК Арсенал|Арсенал]] на [[Стадион Емирати|стадионот „Емирати“]], влегувајќи како замена за време на повредите за Алмами Мореира .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2011/matches/round=2000118/match=2002903/index.html|title=Walcott settles Arsenal nerves to seal passage|date=8 December 2010|publisher=uefa.com|accessdate=20 March 2012}}</ref> Тој настапил на шест настапи во сите натпреварувања во кампањата 2010-11 година, бидејќи клубот го освои двојникот. Во август 2011 година, Брашанац бил испратен на шестмесечен заем во Смедерево .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.b92.net/sport/fudbal/vesti.php?yyyy=2011&mm=08&dd=19&nav_id=536170|title=Darko Brašanac pozajmljen Smederevu|date=19 August 2011|publisher=b92.net|accessdate=28 October 2011}}</ref> Тој го постигнал својот прв гол во кариерата за сениори на 26 октомври 2011 година, израмнувајќи го израмнувачкиот погодок во ремито 1-1 на Купот на Србија со Слобода Ужице . Тие на крајот минале во следната рунда со пенали. Во февруари 2012 година, Брашанац бил позајмен назад во Смедерево до крајот на сезоната. Тој го постигнал својот прв лигашки погодок на 4 март 2012 година, наоѓајќи ја мрежата во победата од 1: 0 против БСК Борча . Вкупно, Брашанац настапил на 24 натпревари во лигата и постигна два гола во кампањата во периодот 2011-12 . По една сезонска позајмица, Брашанац се вратил во Партизан, но ретко бил избран да игра во првата половина од кампањата во периодот 2012-13, остварувајќи само два настапи во националниот куп. Тој на крајот добил поголема минутажа во втората половина од сезоната, често играјќи во почетниот состав. Брашанац го постигнал својот прв гол за клубот на 6 март 2013 година, постигнувајќи погодок директно од аголот во победата од 4-0 на гостувањето кај БСК Борча во гостински терен со 4-0.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.b92.net/sport/fudbal/vesti.php?yyyy=2013&mm=03&dd=06&nav_id=692651|title=Partizan ubedljiv u Borči za +8|date=6 March 2013|publisher=b92.net|accessdate=11 December 2015}}</ref> На 7 декември 2013 година, Брашанац го постигнал својот прв гол во тековната сезона, постигнувајќи го победникот во победата од 1-0 на гостувањето кај Шукаришки . Потоа, тој потпишал договор што ќе го задржи во клубот до летото 2017 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sr.partizan.rs/78012-brasanac-produzio-ugovor/|title=Brašanac produžio ugovor|date=17 January 2014|publisher=partizan.rs|accessdate=18 June 2014|archive-date=2014-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20140825174611/http://www.sr.partizan.rs/78012-brasanac-produzio-ugovor/|url-status=dead}}</ref> После тоа, Браќанац станал редовен играч на првиот тим, пропушти само еден од 15 натпревари во лигата во вториот дел од кампањата во периодот 2013-14 . Тој продолжил редовно да игра на почетокот на сезоната 2014-15, добивајки ги сите шест стартови во квалификациите за натпреварувањата на УЕФА, пред да претрпи скршеница на реброто додека играше за националниот младински тим во септември 2014 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://sport.blic.rs/fudbal/domaci-fudbal/peh-za-partizan-pred-ligu-evrope-brasanac-slomio-rebro-i-ostetio-plucnu-maramicu/gqw1q2p|title=Peh za Partizan pred Ligu Evrope: Brašanac slomio rebro i oštetio plućnu maramicu!|date=6 September 2014|publisher=blic.rs|accessdate=19 March 2017}}</ref> По целосно закрепнување, Браќанац се врати во почетниот состав по зимската пауза, помагајќи му на Партизан да ја освои шампионската титула. Во сезоната 2015–16, Брашанац бил стартер на Партизан, забележа 40 настапи и постигна четири гола во сите натпреварувања, бидејќи клубот го освоил домашниот куп по пет години. === Бетис === Во август 2016 година, Брашанац бил префрлен во шпанскиот клуб [[Реал Бетис|Бетис]] со петгодишен договор.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sr.partizan.rs/145070-145070/|title=Darko Brašanac prešao u Betis iz Sevilje|date=26 August 2016|publisher=partizan.rs|accessdate=19 March 2017|archive-date=2019-05-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190530231652/http://www.sr.partizan.rs/145070-145070/|url-status=dead}}</ref> Тој го направи своето официјално деби за андалусиската екипа на 11 септември 2016 година, одигра цели 90 минути и доби жолт картон во победата од 3: 2 против [[ФК Валенсија|Валенсија на]] гости. На 23 април 2017 година, Брашанац го постигна својот прв гол во [[Примера Дивисион (Шпанија)|Ла Лига]], давајќи му победа на неговиот тим од 1-0 на гостувањето кај Селта . ==== Заеми на Леганес и Алавес ==== На 30 август 2017 година, Брашанац бил позајмен на клупскиот клуб ЦД Леганес за една година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://realbetisbalompie.es/en/noticias/last-news/9774/el-real-betis-y-el-cd-leganes-llegan-un-acuerdo-pa|title=Real Betis and CD Leganés reach an agreement for the loan of Brasanac|date=30 August 2017|publisher=Real Betis|archive-url=https://web.archive.org/web/20170831040716/http://realbetisbalompie.es/en/noticias/last-news/9774/el-real-betis-y-el-cd-leganes-llegan-un-acuerdo-pa|archive-date=31 August 2017|accessdate=30 August 2017}}</ref> Приближно една година подоцна, тој се приклучи на Депортиво Алавес во истата категорија, исто така, во привремена зделка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.realbetisbalompie.es/es/noticias/actualidad/12103/darko-brasanac-se-marcha-cedido-al-deportivo-alave|title=Darko Brasanac se marcha cedido al Deportivo Alavés|date=31 August 2018|publisher=Real Betis|language=es|trans-title=Darko Brasanac moves out on loan at Deportivo Alavés|archive-url=https://web.archive.org/web/20180901003744/http://www.realbetisbalompie.es/es/noticias/actualidad/12103/darko-brasanac-se-marcha-cedido-al-deportivo-alave|archive-date=1 September 2018|accessdate=31 August 2018}}</ref> === Осасуна === На 22 јули 2019 година, Брашанац се согласил на договор на три години со ново промовираниот клуб Осасуна, за сума од [[Евро|€]] 1 милион и дополнителни 750.000 € во бонуси, со Бетис задржување на 10% на иднината продажба; неговата клаузула за ослободување беше утврдена на 8 милиони евра.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.osasuna.es/noticia/_/13143/22-07-2019-darko-brasanac-nuevo-jugador-de-osasuna-hasta-2022.html|title=Darko Brasanac, nuevo jugador de Osasuna hasta 2022|date=22 July 2019|publisher=CA Osasuna|language=es|trans-title=Darko Brasanac, new player of Osasuna until 2022|accessdate=22 July 2019|archive-date=2019-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20190722210410/https://www.osasuna.es/noticia/_/13143/22-07-2019-darko-brasanac-nuevo-jugador-de-osasuna-hasta-2022.html|url-status=dead}}</ref> == Меѓународна кариера == Брашанац бил редовен член на репрезентацијата на Србија до 17 години . Тој исто така ја претставувал Србија на УЕФА првенството до 19 години во 2011 година . Тие стигнаа до полуфиналето на турнирот и беа елиминирани од Чешка . На почетокот на 2013 година, Брашанац дебитирал за Србија до 21 година и веднаш станал редовен член на тимот. Тој го постигнал својот прв гол за тимот до 21 година во победата од 3: 0 над Белгија на 5 март 2014 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.uefa.com/under21/season=2015/matches/round=2000412/match=2011560/index.html|title=Mitrović heads Serbia to Belgium success|date=5 March 2014|publisher=uefa.com|accessdate=11 December 2015}}</ref> Брашанац исто така бил член на последниот состав на [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година 2015|УЕФА првенството до 21 година]] до [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година 2015|2015 година]] . На 4 септември 2015 година, Брашанац го имал своето целосно меѓународно деби за [[Фудбалска репрезентација на Србија|Србија]], играјќи ги целите 90 минути во победата на Ерменија во квалификациите за [[Европско првенство во фудбал 2016|ЕП 2016 за УЕФА]] 2-0.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2016/matches/round=2000446/match=2013986/index.html|title=Serbia see off Armenia for first win|date=4 September 2015|publisher=uefa.com|accessdate=8 March 2016}}</ref> Тој исто така беше неискористена замена во последните два квалификациски натпревари на тимот на УЕФА Евро 2016 против [[Фудбалска репрезентација на Албанија|Албанија]] и [[Фудбалска репрезентација на Португалија|Португалија]] во октомври 2015 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2016/matches/round=2000446/match=2014028/index.html|title=Serbia spoil Albania's big night|date=8 October 2015|publisher=uefa.com|accessdate=8 March 2016}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2016/matches/round=2000446/match=2014055/index.html|title=Moutinho magic keeps Portugal buoyant|date=11 October 2015|publisher=uefa.com|accessdate=8 March 2016}}</ref> == Статистика за кариера == === Клуб === {| class="wikitable" style="text-align:center" ! rowspan="2" |Клуб ! rowspan="2" | Сезона ! colspan="2" | Лига ! colspan="2" | Куп ! colspan="2" | Интернационално ! colspan="2" | Вкупно |- ! Настапи ! Голови ! Настапи ! Голови ! Настапи ! Голови ! Настапи ! Голови |- | rowspan="8" | [[ФК Партизан|Партизан]] | 2009–10 година | 3 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 3 | 0 |- | 2010–11 | 4 | 0 | 1 | 0 | 1 | 0 | 6 | 0 |- | 2012–13 година | 11 | 1 | 2 | 1 | 0 | 0 | 13 | 2 |- | 2013–14 | 18 | 2 | 1 | 0 | 2 | 0 | 21 | 2 |- | 2014-15 година | 17 | 1 | 3 | 1 | 6 | 0 | 26 | 2 |- | 2015–16 | 25 | 3 | 5 | 0 | 10 | 1 | 40 | 4 |- | 2016–17 | 4 | 0 | 0 | 0 | 2 | 0 | 6 | 0 |- ! Вкупно ! 82 ! 7 ! 12 ! 2 ! 21 ! 1 ! 115 ! 10 |- | Смедерево (заем) | 2011–12 | 24 | 2 | 3 | 1 | colspan="2" | - | 27 | 3 |- | rowspan="1" | [[Реал Бетис|Бетис]] | 2016–17 | 25 | 1 | 1 | 0 | colspan="2" | - | 26 | 1 |- | rowspan="1" | Леганес (заем) | 2017–18 година | 23 | 2 | 5 | 0 | colspan="2" | - | 28 | 2 |- | rowspan="1" | Алавес (заем) | 2018–19 | 18 | 0 | 2 | 0 | colspan="2" | - | 20 | 0 |- ! colspan="2" | Вкупно кариера ! 172 ! 12 ! 23 ! 3 ! 21 ! 1 ! 216 ! 16 |} === Меѓународен === {{Updated|7 May 2018}} {| class="wikitable" style="text-align:center" !Репрезентација ! Година ! Настапи ! Голови |- | rowspan="2" | [[Фудбалска репрезентација на Србија|Србија]] | 2015 година | 1 | 0 |- | 2016 година | 2 | 0 |- ! colspan="2" | Вкупно ! 3 ! 0 |} == Наводи== {{Белешки}} == Надворешни врски == * {{Soccerway|darko-brasanac/122138}} * {{UEFA player|250005616}} [[Категорија:Српски фудбалери]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1992 година]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Партизан]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Реал Бетис]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Алавес]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Осасуна]] [[Категорија:Фудбалери од Ла Лига]] eq206euajrvprcz8di05shvy5zdyyle 5649338 5649334 2026-10-24T09:17:46Z Carshalton 30527 5649338 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | playername = Дарко Брашанац | image = | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1992|2|12}}<ref name="FIFA"/> | cityofbirth = {{роден во|Чајетина|}} | countryofbirth = [[Србија]] | nationality = {{flagsport|SRB}} [[Србија]] | height = {{height|m=1.78}} | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | currentclub = | clubnumber = | retired = 2026 <small>(34 г.)</small> | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Partizan}} | years1 = 2010-2016 | caps1 = 82 | goals1 = 7 | clubs1 = {{Fb team Partizan}} | years2 = 2011-2012 | caps2 = 24 | goals2 = 2 | clubs2 = →{{Fb team Smederevo}} | years3 = 2016-2019 | caps3 = 25 | goals3 = 1 | clubs3 = {{Fb team Betis}} | years4 = 2017-2018 | caps4 = 23 | goals4 = 2 | clubs4 = →{{Fb team Leganes}} | years5 = 2018-2019 | caps5 = 24 | goals5 = 0 | clubs5 = →{{Fb team Alaves}} | years6 = 2019-2024 | caps6 = 108 | goals6 = 4 | clubs6 = {{Fb team Osasuna}} | years7 = 2024-2025 | caps7 = 45 | goals7 = 1 | clubs7 = {{Fb team Leganes}} | years8 = 2025-2026 | caps8 = 11 | goals8 = 1 | clubs8 = {{Fb team Malaga}} | nationalyears1 = 2008-2009 | nationalcaps1 = 6 | nationalgoals1 = 1 | nationalteam1 = {{flagsport|SRB}} [[Фудбалска репрезентација на Србија под 17 години|Србија 17]] | nationalyears2 = 2009-2011 | nationalcaps2 = 14 | nationalgoals2 = 1 | nationalteam2 = {{flagsport|SRB}} [[Фудбалска репрезентација на Србија под 19 години|Србија 19]] | nationalyears3 = 2013-2015 | nationalcaps3 = 17 | nationalgoals3 = 1 | nationalteam3 = {{flagsport|SRB}} [[Фудбалска репрезентација на Србија под 21 година|Србија 21]] | nationalyears4 = 2015-2016 | nationalcaps4 = 70 | nationalgoals4 = 8 | nationalteam4 = {{flagsport|SRB}} [[Фудбалска репрезентација на Србија|Србија]] }} '''Дарко Брашанац''' (12 февруари 1992) — [[Србија|српски]] поранешен [[Фудбал|фудбалер]], [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]] . Брашанац ја претставувал својата земја на сите младински меѓународни нивоа, собирајќи повеќе од 35 настапи, пред да дебитира за неговиот тим за сениорци во 2015 година. == Клупска кариера == === Партизан === Откако започнал на 6-годишна возраст во неговиот локален клуб Златибор Чајетина, Брашанац се преселил во [[ФК Партизан|Партизан]] сè уште како приправник во 2005 година. Тој бил еден од најперспективните членови на тимот предводен од Слаѓан Чеповиќ кој победил на бројни меѓународни турнири за млади.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://staraarhiva.partizan.rs/vest.php?Jezik=sr&IDV=420&akcija=show&prikaz1=2008&prikaz2=6&sec=2|title=Omladinska škola za ponos!|date=13 June 2008|publisher=partizan.rs|accessdate=11 December 2015}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://staraarhiva.partizan.rs/vest.php?Jezik=sr&IDV=403&akcija=show&prikaz1=2009&prikaz2=6&sec=2|title=Partizan pobednik 27. Memorijala Stevan Nešticki|date=8 June 2009|publisher=partizan.rs|accessdate=11 December 2015}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Следствено, Брашанац бил промовиран во постариот одред во јануари 2010 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://staraarhiva.partizan.rs/vest.php?Jezik=sr&IDV=71&akcija=show&prikaz1=2010&prikaz2=1&sec=2|title=Darko se nameće samo radom|date=26 January 2010|publisher=partizan.rs|accessdate=28 June 2011}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Тој го направил своето деби за Партизан во конкуренција на гостувањето кај Хајдук Кула во гостински терен со 2-0 на 14 март 2010 година, како замена за Клео во 80-та минута <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://staraarhiva.partizan.rs/vest.php?Jezik=sr&IDV=195&akcija=show&prikaz1=2010&prikaz2=3&sec=2|title=Dan posle Kule|date=15 March 2010|publisher=partizan.rs|accessdate=28 June 2011}}{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> До крајот на сезоната 2009-10, Браќанац забележа уште два настапи во лигата, бидејќи клубот ја освои својата трета последователна шампионска титула. Во јуни 2010 година, заедно со Марко [[Матија Настасиќ|Чеповиќ]] и [[Матија Настасиќ]], Брашанац го потпишале својот прв професионален договор со Партизан.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://staraarhiva.partizan.rs/vest.php?Jezik=sr&IDV=438&akcija=show&prikaz1=2010&prikaz2=6&sec=2|title=Mladost nadolazi|date=24 June 2010|publisher=partizan.rs|accessdate=20 March 2012}}{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Тој го направил својот прв настап во новата сезона на 4 септември 2010 година, заменувајќи го Саша Илиќ во победата над Хајдук Кула во домашната лига со 2: 0. На 8 декември 2010 година, Брашанац го имал своето деби во [[Лига на шампиони во фудбал|Лигата на шампионите на УЕФА]] во пораз од 1-3 на гостувањето кај [[ФК Арсенал|Арсенал]] на [[Стадион Емирати|стадионот „Емирати“]], влегувајќи како замена за време на повредите за Алмами Мореира .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2011/matches/round=2000118/match=2002903/index.html|title=Walcott settles Arsenal nerves to seal passage|date=8 December 2010|publisher=uefa.com|accessdate=20 March 2012}}</ref> Тој настапил на шест настапи во сите натпреварувања во кампањата 2010-11 година, бидејќи клубот го освои двојникот. Во август 2011 година, Брашанац бил испратен на шестмесечен заем во Смедерево .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.b92.net/sport/fudbal/vesti.php?yyyy=2011&mm=08&dd=19&nav_id=536170|title=Darko Brašanac pozajmljen Smederevu|date=19 August 2011|publisher=b92.net|accessdate=28 October 2011}}</ref> Тој го постигнал својот прв гол во кариерата за сениори на 26 октомври 2011 година, израмнувајќи го израмнувачкиот погодок во ремито 1-1 на Купот на Србија со Слобода Ужице . Тие на крајот минале во следната рунда со пенали. Во февруари 2012 година, Брашанац бил позајмен назад во Смедерево до крајот на сезоната. Тој го постигнал својот прв лигашки погодок на 4 март 2012 година, наоѓајќи ја мрежата во победата од 1: 0 против БСК Борча . Вкупно, Брашанац настапил на 24 натпревари во лигата и постигна два гола во кампањата во периодот 2011-12 . По една сезонска позајмица, Брашанац се вратил во Партизан, но ретко бил избран да игра во првата половина од кампањата во периодот 2012-13, остварувајќи само два настапи во националниот куп. Тој на крајот добил поголема минутажа во втората половина од сезоната, често играјќи во почетниот состав. Брашанац го постигнал својот прв гол за клубот на 6 март 2013 година, постигнувајќи погодок директно од аголот во победата од 4-0 на гостувањето кај БСК Борча во гостински терен со 4-0.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.b92.net/sport/fudbal/vesti.php?yyyy=2013&mm=03&dd=06&nav_id=692651|title=Partizan ubedljiv u Borči za +8|date=6 March 2013|publisher=b92.net|accessdate=11 December 2015}}</ref> На 7 декември 2013 година, Брашанац го постигнал својот прв гол во тековната сезона, постигнувајќи го победникот во победата од 1-0 на гостувањето кај Шукаришки . Потоа, тој потпишал договор што ќе го задржи во клубот до летото 2017 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sr.partizan.rs/78012-brasanac-produzio-ugovor/|title=Brašanac produžio ugovor|date=17 January 2014|publisher=partizan.rs|accessdate=18 June 2014|archive-date=2014-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20140825174611/http://www.sr.partizan.rs/78012-brasanac-produzio-ugovor/|url-status=dead}}</ref> После тоа, Браќанац станал редовен играч на првиот тим, пропушти само еден од 15 натпревари во лигата во вториот дел од кампањата во периодот 2013-14 . Тој продолжил редовно да игра на почетокот на сезоната 2014-15, добивајки ги сите шест стартови во квалификациите за натпреварувањата на УЕФА, пред да претрпи скршеница на реброто додека играше за националниот младински тим во септември 2014 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://sport.blic.rs/fudbal/domaci-fudbal/peh-za-partizan-pred-ligu-evrope-brasanac-slomio-rebro-i-ostetio-plucnu-maramicu/gqw1q2p|title=Peh za Partizan pred Ligu Evrope: Brašanac slomio rebro i oštetio plućnu maramicu!|date=6 September 2014|publisher=blic.rs|accessdate=19 March 2017}}</ref> По целосно закрепнување, Браќанац се врати во почетниот состав по зимската пауза, помагајќи му на Партизан да ја освои шампионската титула. Во сезоната 2015–16, Брашанац бил стартер на Партизан, забележа 40 настапи и постигна четири гола во сите натпреварувања, бидејќи клубот го освоил домашниот куп по пет години. === Бетис === Во август 2016 година, Брашанац бил префрлен во шпанскиот клуб [[Реал Бетис|Бетис]] со петгодишен договор.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sr.partizan.rs/145070-145070/|title=Darko Brašanac prešao u Betis iz Sevilje|date=26 August 2016|publisher=partizan.rs|accessdate=19 March 2017|archive-date=2019-05-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190530231652/http://www.sr.partizan.rs/145070-145070/|url-status=dead}}</ref> Тој го направи своето официјално деби за андалусиската екипа на 11 септември 2016 година, одигра цели 90 минути и доби жолт картон во победата од 3: 2 против [[ФК Валенсија|Валенсија на]] гости. На 23 април 2017 година, Брашанац го постигна својот прв гол во [[Примера Дивисион (Шпанија)|Ла Лига]], давајќи му победа на неговиот тим од 1-0 на гостувањето кај Селта . ==== Заеми на Леганес и Алавес ==== На 30 август 2017 година, Брашанац бил позајмен на клупскиот клуб ЦД Леганес за една година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://realbetisbalompie.es/en/noticias/last-news/9774/el-real-betis-y-el-cd-leganes-llegan-un-acuerdo-pa|title=Real Betis and CD Leganés reach an agreement for the loan of Brasanac|date=30 August 2017|publisher=Real Betis|archive-url=https://web.archive.org/web/20170831040716/http://realbetisbalompie.es/en/noticias/last-news/9774/el-real-betis-y-el-cd-leganes-llegan-un-acuerdo-pa|archive-date=31 August 2017|accessdate=30 August 2017}}</ref> Приближно една година подоцна, тој се приклучи на Депортиво Алавес во истата категорија, исто така, во привремена зделка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.realbetisbalompie.es/es/noticias/actualidad/12103/darko-brasanac-se-marcha-cedido-al-deportivo-alave|title=Darko Brasanac se marcha cedido al Deportivo Alavés|date=31 August 2018|publisher=Real Betis|language=es|trans-title=Darko Brasanac moves out on loan at Deportivo Alavés|archive-url=https://web.archive.org/web/20180901003744/http://www.realbetisbalompie.es/es/noticias/actualidad/12103/darko-brasanac-se-marcha-cedido-al-deportivo-alave|archive-date=1 September 2018|accessdate=31 August 2018}}</ref> === Осасуна === На 22 јули 2019 година, Брашанац се согласил на договор на три години со ново промовираниот клуб Осасуна, за сума од [[Евро|€]] 1 милион и дополнителни 750.000 € во бонуси, со Бетис задржување на 10% на иднината продажба; неговата клаузула за ослободување беше утврдена на 8 милиони евра.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.osasuna.es/noticia/_/13143/22-07-2019-darko-brasanac-nuevo-jugador-de-osasuna-hasta-2022.html|title=Darko Brasanac, nuevo jugador de Osasuna hasta 2022|date=22 July 2019|publisher=CA Osasuna|language=es|trans-title=Darko Brasanac, new player of Osasuna until 2022|accessdate=22 July 2019|archive-date=2019-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20190722210410/https://www.osasuna.es/noticia/_/13143/22-07-2019-darko-brasanac-nuevo-jugador-de-osasuna-hasta-2022.html|url-status=dead}}</ref> == Меѓународна кариера == Брашанац бил редовен член на репрезентацијата на Србија до 17 години . Тој исто така ја претставувал Србија на УЕФА првенството до 19 години во 2011 година . Тие стигнаа до полуфиналето на турнирот и беа елиминирани од Чешка . На почетокот на 2013 година, Брашанац дебитирал за Србија до 21 година и веднаш станал редовен член на тимот. Тој го постигнал својот прв гол за тимот до 21 година во победата од 3: 0 над Белгија на 5 март 2014 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.uefa.com/under21/season=2015/matches/round=2000412/match=2011560/index.html|title=Mitrović heads Serbia to Belgium success|date=5 March 2014|publisher=uefa.com|accessdate=11 December 2015}}</ref> Брашанац исто така бил член на последниот состав на [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година 2015|УЕФА првенството до 21 година]] до [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година 2015|2015 година]] . На 4 септември 2015 година, Брашанац го имал своето целосно меѓународно деби за [[Фудбалска репрезентација на Србија|Србија]], играјќи ги целите 90 минути во победата на Ерменија во квалификациите за [[Европско првенство во фудбал 2016|ЕП 2016 за УЕФА]] 2-0.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2016/matches/round=2000446/match=2013986/index.html|title=Serbia see off Armenia for first win|date=4 September 2015|publisher=uefa.com|accessdate=8 March 2016}}</ref> Тој исто така беше неискористена замена во последните два квалификациски натпревари на тимот на УЕФА Евро 2016 против [[Фудбалска репрезентација на Албанија|Албанија]] и [[Фудбалска репрезентација на Португалија|Португалија]] во октомври 2015 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2016/matches/round=2000446/match=2014028/index.html|title=Serbia spoil Albania's big night|date=8 October 2015|publisher=uefa.com|accessdate=8 March 2016}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2016/matches/round=2000446/match=2014055/index.html|title=Moutinho magic keeps Portugal buoyant|date=11 October 2015|publisher=uefa.com|accessdate=8 March 2016}}</ref> == Статистика за кариера == === Клуб === {| class="wikitable" style="text-align:center" ! rowspan="2" |Клуб ! rowspan="2" | Сезона ! colspan="2" | Лига ! colspan="2" | Куп ! colspan="2" | Интернационално ! colspan="2" | Вкупно |- ! Настапи ! Голови ! Настапи ! Голови ! Настапи ! Голови ! Настапи ! Голови |- | rowspan="8" | [[ФК Партизан|Партизан]] | 2009–10 година | 3 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 3 | 0 |- | 2010–11 | 4 | 0 | 1 | 0 | 1 | 0 | 6 | 0 |- | 2012–13 година | 11 | 1 | 2 | 1 | 0 | 0 | 13 | 2 |- | 2013–14 | 18 | 2 | 1 | 0 | 2 | 0 | 21 | 2 |- | 2014-15 година | 17 | 1 | 3 | 1 | 6 | 0 | 26 | 2 |- | 2015–16 | 25 | 3 | 5 | 0 | 10 | 1 | 40 | 4 |- | 2016–17 | 4 | 0 | 0 | 0 | 2 | 0 | 6 | 0 |- ! Вкупно ! 82 ! 7 ! 12 ! 2 ! 21 ! 1 ! 115 ! 10 |- | Смедерево (заем) | 2011–12 | 24 | 2 | 3 | 1 | colspan="2" | - | 27 | 3 |- | rowspan="1" | [[Реал Бетис|Бетис]] | 2016–17 | 25 | 1 | 1 | 0 | colspan="2" | - | 26 | 1 |- | rowspan="1" | Леганес (заем) | 2017–18 година | 23 | 2 | 5 | 0 | colspan="2" | - | 28 | 2 |- | rowspan="1" | Алавес (заем) | 2018–19 | 18 | 0 | 2 | 0 | colspan="2" | - | 20 | 0 |- ! colspan="2" | Вкупно кариера ! 172 ! 12 ! 23 ! 3 ! 21 ! 1 ! 216 ! 16 |} === Меѓународен === {{Updated|7 May 2018}} {| class="wikitable" style="text-align:center" !Репрезентација ! Година ! Настапи ! Голови |- | rowspan="2" | [[Фудбалска репрезентација на Србија|Србија]] | 2015 година | 1 | 0 |- | 2016 година | 2 | 0 |- ! colspan="2" | Вкупно ! 3 ! 0 |} == Наводи== {{Белешки}} == Надворешни врски == * {{Soccerway|darko-brasanac/122138}} * {{UEFA player|250005616}} [[Категорија:Српски фудбалери]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1992 година]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Партизан]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Реал Бетис]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Алавес]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Осасуна]] [[Категорија:Фудбалери од Ла Лига]] lu0lb1ac6j8rdc97d717h40ncbv9eyr 5649339 5649338 2026-10-24T09:18:15Z Carshalton 30527 5649339 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | playername = Дарко Брашанац | image = | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1992|2|12}}<ref name="FIFA"/> | cityofbirth = {{роден во|Чајетина|}} | countryofbirth = [[Србија]] | nationality = {{flagsport|SRB}} [[Србија]] | height = {{height|m=1.78}} | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | currentclub = | clubnumber = | retired = 2026 <small>(34 г.)</small> | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Partizan}} | years1 = 2010-2016 | caps1 = 82 | goals1 = 7 | clubs1 = {{Fb team Partizan}} | years2 = 2011-2012 | caps2 = 24 | goals2 = 2 | clubs2 = →{{Fb team Smederevo}} | years3 = 2016-2019 | caps3 = 25 | goals3 = 1 | clubs3 = {{Fb team Betis}} | years4 = 2017-2018 | caps4 = 23 | goals4 = 2 | clubs4 = →{{Fb team Leganes}} | years5 = 2018-2019 | caps5 = 24 | goals5 = 0 | clubs5 = →{{Fb team Alaves}} | years6 = 2019-2024 | caps6 = 108 | goals6 = 4 | clubs6 = {{Fb team Osasuna}} | years7 = 2024-2025 | caps7 = 45 | goals7 = 1 | clubs7 = {{Fb team Leganes}} | years8 = 2025-2026 | caps8 = 11 | goals8 = 1 | clubs8 = {{Fb team Malaga}} | nationalyears1 = 2008-2009 | nationalcaps1 = 6 | nationalgoals1 = 1 | nationalteam1 = {{flagsport|SRB}} [[Фудбалска репрезентација на Србија под 17 години|Србија 17]] | nationalyears2 = 2009-2011 | nationalcaps2 = 14 | nationalgoals2 = 1 | nationalteam2 = {{flagsport|SRB}} [[Фудбалска репрезентација на Србија под 19 години|Србија 19]] | nationalyears3 = 2013-2015 | nationalcaps3 = 17 | nationalgoals3 = 1 | nationalteam3 = {{flagsport|SRB}} [[Фудбалска репрезентација на Србија под 21 година|Србија 21]] | nationalyears4 = 2015-2016 | nationalcaps4 = 70 | nationalgoals4 = 8 | nationalteam4 = {{flagsport|SRB}} [[Фудбалска репрезентација на Србија|Србија]] }} '''Дарко Брашанац''' (12 февруари 1992) — [[Србија|српски]] поранешен [[Фудбал|фудбалер]], [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]] . Брашанац ја претставувал својата земја на сите младински меѓународни нивоа, собирајќи повеќе од 35 настапи, пред да дебитира за неговиот тим за сениорци во 2015 година. == Клупска кариера == === Партизан === Откако започнал на 6-годишна возраст во неговиот локален клуб Златибор Чајетина, Брашанац се преселил во [[ФК Партизан|Партизан]] сè уште како приправник во 2005 година. Тој бил еден од најперспективните членови на тимот предводен од Слаѓан Чеповиќ кој победил на бројни меѓународни турнири за млади.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://staraarhiva.partizan.rs/vest.php?Jezik=sr&IDV=420&akcija=show&prikaz1=2008&prikaz2=6&sec=2|title=Omladinska škola za ponos!|date=13 June 2008|publisher=partizan.rs|accessdate=11 December 2015}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://staraarhiva.partizan.rs/vest.php?Jezik=sr&IDV=403&akcija=show&prikaz1=2009&prikaz2=6&sec=2|title=Partizan pobednik 27. Memorijala Stevan Nešticki|date=8 June 2009|publisher=partizan.rs|accessdate=11 December 2015}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Следствено, Брашанац бил промовиран во постариот одред во јануари 2010 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://staraarhiva.partizan.rs/vest.php?Jezik=sr&IDV=71&akcija=show&prikaz1=2010&prikaz2=1&sec=2|title=Darko se nameće samo radom|date=26 January 2010|publisher=partizan.rs|accessdate=28 June 2011}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Тој го направил своето деби за Партизан во конкуренција на гостувањето кај Хајдук Кула во гостински терен со 2-0 на 14 март 2010 година, како замена за Клео во 80-та минута <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://staraarhiva.partizan.rs/vest.php?Jezik=sr&IDV=195&akcija=show&prikaz1=2010&prikaz2=3&sec=2|title=Dan posle Kule|date=15 March 2010|publisher=partizan.rs|accessdate=28 June 2011}}{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> До крајот на сезоната 2009-10, Браќанац забележа уште два настапи во лигата, бидејќи клубот ја освои својата трета последователна шампионска титула. Во јуни 2010 година, заедно со Марко [[Матија Настасиќ|Чеповиќ]] и [[Матија Настасиќ]], Брашанац го потпишале својот прв професионален договор со Партизан.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://staraarhiva.partizan.rs/vest.php?Jezik=sr&IDV=438&akcija=show&prikaz1=2010&prikaz2=6&sec=2|title=Mladost nadolazi|date=24 June 2010|publisher=partizan.rs|accessdate=20 March 2012}}{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Тој го направил својот прв настап во новата сезона на 4 септември 2010 година, заменувајќи го Саша Илиќ во победата над Хајдук Кула во домашната лига со 2: 0. На 8 декември 2010 година, Брашанац го имал своето деби во [[Лига на шампиони во фудбал|Лигата на шампионите на УЕФА]] во пораз од 1-3 на гостувањето кај [[ФК Арсенал|Арсенал]] на [[Стадион Емирати|стадионот „Емирати“]], влегувајќи како замена за време на повредите за Алмами Мореира .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2011/matches/round=2000118/match=2002903/index.html|title=Walcott settles Arsenal nerves to seal passage|date=8 December 2010|publisher=uefa.com|accessdate=20 March 2012}}</ref> Тој настапил на шест настапи во сите натпреварувања во кампањата 2010-11 година, бидејќи клубот го освои двојникот. Во август 2011 година, Брашанац бил испратен на шестмесечен заем во Смедерево .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.b92.net/sport/fudbal/vesti.php?yyyy=2011&mm=08&dd=19&nav_id=536170|title=Darko Brašanac pozajmljen Smederevu|date=19 August 2011|publisher=b92.net|accessdate=28 October 2011}}</ref> Тој го постигнал својот прв гол во кариерата за сениори на 26 октомври 2011 година, израмнувајќи го израмнувачкиот погодок во ремито 1-1 на Купот на Србија со Слобода Ужице . Тие на крајот минале во следната рунда со пенали. Во февруари 2012 година, Брашанац бил позајмен назад во Смедерево до крајот на сезоната. Тој го постигнал својот прв лигашки погодок на 4 март 2012 година, наоѓајќи ја мрежата во победата од 1: 0 против БСК Борча . Вкупно, Брашанац настапил на 24 натпревари во лигата и постигна два гола во кампањата во периодот 2011-12 . По една сезонска позајмица, Брашанац се вратил во Партизан, но ретко бил избран да игра во првата половина од кампањата во периодот 2012-13, остварувајќи само два настапи во националниот куп. Тој на крајот добил поголема минутажа во втората половина од сезоната, често играјќи во почетниот состав. Брашанац го постигнал својот прв гол за клубот на 6 март 2013 година, постигнувајќи погодок директно од аголот во победата од 4-0 на гостувањето кај БСК Борча во гостински терен со 4-0.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.b92.net/sport/fudbal/vesti.php?yyyy=2013&mm=03&dd=06&nav_id=692651|title=Partizan ubedljiv u Borči za +8|date=6 March 2013|publisher=b92.net|accessdate=11 December 2015}}</ref> На 7 декември 2013 година, Брашанац го постигнал својот прв гол во тековната сезона, постигнувајќи го победникот во победата од 1-0 на гостувањето кај Шукаришки . Потоа, тој потпишал договор што ќе го задржи во клубот до летото 2017 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sr.partizan.rs/78012-brasanac-produzio-ugovor/|title=Brašanac produžio ugovor|date=17 January 2014|publisher=partizan.rs|accessdate=18 June 2014|archive-date=2014-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20140825174611/http://www.sr.partizan.rs/78012-brasanac-produzio-ugovor/|url-status=dead}}</ref> После тоа, Браќанац станал редовен играч на првиот тим, пропушти само еден од 15 натпревари во лигата во вториот дел од кампањата во периодот 2013-14 . Тој продолжил редовно да игра на почетокот на сезоната 2014-15, добивајки ги сите шест стартови во квалификациите за натпреварувањата на УЕФА, пред да претрпи скршеница на реброто додека играше за националниот младински тим во септември 2014 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://sport.blic.rs/fudbal/domaci-fudbal/peh-za-partizan-pred-ligu-evrope-brasanac-slomio-rebro-i-ostetio-plucnu-maramicu/gqw1q2p|title=Peh za Partizan pred Ligu Evrope: Brašanac slomio rebro i oštetio plućnu maramicu!|date=6 September 2014|publisher=blic.rs|accessdate=19 March 2017}}</ref> По целосно закрепнување, Браќанац се врати во почетниот состав по зимската пауза, помагајќи му на Партизан да ја освои шампионската титула. Во сезоната 2015–16, Брашанац бил стартер на Партизан, забележа 40 настапи и постигна четири гола во сите натпреварувања, бидејќи клубот го освоил домашниот куп по пет години. === Бетис === Во август 2016 година, Брашанац бил префрлен во шпанскиот клуб [[Реал Бетис|Бетис]] со петгодишен договор.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sr.partizan.rs/145070-145070/|title=Darko Brašanac prešao u Betis iz Sevilje|date=26 August 2016|publisher=partizan.rs|accessdate=19 March 2017|archive-date=2019-05-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190530231652/http://www.sr.partizan.rs/145070-145070/|url-status=dead}}</ref> Тој го направи своето официјално деби за андалусиската екипа на 11 септември 2016 година, одигра цели 90 минути и доби жолт картон во победата од 3: 2 против [[ФК Валенсија|Валенсија на]] гости. На 23 април 2017 година, Брашанац го постигна својот прв гол во [[Примера Дивисион (Шпанија)|Ла Лига]], давајќи му победа на неговиот тим од 1-0 на гостувањето кај Селта . ==== Заеми на Леганес и Алавес ==== На 30 август 2017 година, Брашанац бил позајмен на клупскиот клуб ЦД Леганес за една година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://realbetisbalompie.es/en/noticias/last-news/9774/el-real-betis-y-el-cd-leganes-llegan-un-acuerdo-pa|title=Real Betis and CD Leganés reach an agreement for the loan of Brasanac|date=30 August 2017|publisher=Real Betis|archive-url=https://web.archive.org/web/20170831040716/http://realbetisbalompie.es/en/noticias/last-news/9774/el-real-betis-y-el-cd-leganes-llegan-un-acuerdo-pa|archive-date=31 August 2017|accessdate=30 August 2017}}</ref> Приближно една година подоцна, тој се приклучи на Депортиво Алавес во истата категорија, исто така, во привремена зделка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.realbetisbalompie.es/es/noticias/actualidad/12103/darko-brasanac-se-marcha-cedido-al-deportivo-alave|title=Darko Brasanac se marcha cedido al Deportivo Alavés|date=31 August 2018|publisher=Real Betis|language=es|trans-title=Darko Brasanac moves out on loan at Deportivo Alavés|archive-url=https://web.archive.org/web/20180901003744/http://www.realbetisbalompie.es/es/noticias/actualidad/12103/darko-brasanac-se-marcha-cedido-al-deportivo-alave|archive-date=1 September 2018|accessdate=31 August 2018}}</ref> === Осасуна === На 22 јули 2019 година, Брашанац се согласил на договор на три години со ново промовираниот клуб Осасуна, за сума од [[Евро|€]] 1 милион и дополнителни 750.000 € во бонуси, со Бетис задржување на 10% на иднината продажба; неговата клаузула за ослободување беше утврдена на 8 милиони евра.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.osasuna.es/noticia/_/13143/22-07-2019-darko-brasanac-nuevo-jugador-de-osasuna-hasta-2022.html|title=Darko Brasanac, nuevo jugador de Osasuna hasta 2022|date=22 July 2019|publisher=CA Osasuna|language=es|trans-title=Darko Brasanac, new player of Osasuna until 2022|accessdate=22 July 2019|archive-date=2019-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20190722210410/https://www.osasuna.es/noticia/_/13143/22-07-2019-darko-brasanac-nuevo-jugador-de-osasuna-hasta-2022.html|url-status=dead}}</ref> == Меѓународна кариера == Брашанац бил редовен член на репрезентацијата на Србија до 17 години . Тој исто така ја претставувал Србија на УЕФА првенството до 19 години во 2011 година . Тие стигнаа до полуфиналето на турнирот и беа елиминирани од Чешка . На почетокот на 2013 година, Брашанац дебитирал за Србија до 21 година и веднаш станал редовен член на тимот. Тој го постигнал својот прв гол за тимот до 21 година во победата од 3: 0 над Белгија на 5 март 2014 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.uefa.com/under21/season=2015/matches/round=2000412/match=2011560/index.html|title=Mitrović heads Serbia to Belgium success|date=5 March 2014|publisher=uefa.com|accessdate=11 December 2015}}</ref> Брашанац исто така бил член на последниот состав на [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година 2015|УЕФА првенството до 21 година]] до [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година 2015|2015 година]] . На 4 септември 2015 година, Брашанац го имал своето целосно меѓународно деби за [[Фудбалска репрезентација на Србија|Србија]], играјќи ги целите 90 минути во победата на Ерменија во квалификациите за [[Европско првенство во фудбал 2016|ЕП 2016 за УЕФА]] 2-0.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2016/matches/round=2000446/match=2013986/index.html|title=Serbia see off Armenia for first win|date=4 September 2015|publisher=uefa.com|accessdate=8 March 2016}}</ref> Тој исто така беше неискористена замена во последните два квалификациски натпревари на тимот на УЕФА Евро 2016 против [[Фудбалска репрезентација на Албанија|Албанија]] и [[Фудбалска репрезентација на Португалија|Португалија]] во октомври 2015 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2016/matches/round=2000446/match=2014028/index.html|title=Serbia spoil Albania's big night|date=8 October 2015|publisher=uefa.com|accessdate=8 March 2016}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2016/matches/round=2000446/match=2014055/index.html|title=Moutinho magic keeps Portugal buoyant|date=11 October 2015|publisher=uefa.com|accessdate=8 March 2016}}</ref> == Статистика за кариера == === Клуб === {| class="wikitable" style="text-align:center" ! rowspan="2" |Клуб ! rowspan="2" | Сезона ! colspan="2" | Лига ! colspan="2" | Куп ! colspan="2" | Интернационално ! colspan="2" | Вкупно |- ! Настапи ! Голови ! Настапи ! Голови ! Настапи ! Голови ! Настапи ! Голови |- | rowspan="8" | [[ФК Партизан|Партизан]] | 2009–10 година | 3 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 3 | 0 |- | 2010–11 | 4 | 0 | 1 | 0 | 1 | 0 | 6 | 0 |- | 2012–13 година | 11 | 1 | 2 | 1 | 0 | 0 | 13 | 2 |- | 2013–14 | 18 | 2 | 1 | 0 | 2 | 0 | 21 | 2 |- | 2014-15 година | 17 | 1 | 3 | 1 | 6 | 0 | 26 | 2 |- | 2015–16 | 25 | 3 | 5 | 0 | 10 | 1 | 40 | 4 |- | 2016–17 | 4 | 0 | 0 | 0 | 2 | 0 | 6 | 0 |- ! Вкупно ! 82 ! 7 ! 12 ! 2 ! 21 ! 1 ! 115 ! 10 |- | Смедерево (заем) | 2011–12 | 24 | 2 | 3 | 1 | colspan="2" | - | 27 | 3 |- | rowspan="1" | [[Реал Бетис|Бетис]] | 2016–17 | 25 | 1 | 1 | 0 | colspan="2" | - | 26 | 1 |- | rowspan="1" | Леганес (заем) | 2017–18 година | 23 | 2 | 5 | 0 | colspan="2" | - | 28 | 2 |- | rowspan="1" | Алавес (заем) | 2018–19 | 18 | 0 | 2 | 0 | colspan="2" | - | 20 | 0 |- ! colspan="2" | Вкупно кариера ! 172 ! 12 ! 23 ! 3 ! 21 ! 1 ! 216 ! 16 |} === Меѓународен === {{Updated|7 May 2018}} {| class="wikitable" style="text-align:center" !Репрезентација ! Година ! Настапи ! Голови |- | rowspan="2" | [[Фудбалска репрезентација на Србија|Србија]] | 2015 година | 1 | 0 |- | 2016 година | 2 | 0 |- ! colspan="2" | Вкупно ! 3 ! 0 |} == Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Soccerway|darko-brasanac/122138}} * {{UEFA player|250005616}} [[Категорија:Српски фудбалери]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1992 година]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Партизан]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Реал Бетис]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Алавес]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Осасуна]] [[Категорија:Фудбалери од Ла Лига]] kgr762jd12lbd2yrlm4d8wccwuo0yv0 5649340 5649339 2026-10-24T09:19:01Z Carshalton 30527 /* Надворешни врски */ 5649340 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | playername = Дарко Брашанац | image = | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1992|2|12}}<ref name="FIFA"/> | cityofbirth = {{роден во|Чајетина|}} | countryofbirth = [[Србија]] | nationality = {{flagsport|SRB}} [[Србија]] | height = {{height|m=1.78}} | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | currentclub = | clubnumber = | retired = 2026 <small>(34 г.)</small> | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Partizan}} | years1 = 2010-2016 | caps1 = 82 | goals1 = 7 | clubs1 = {{Fb team Partizan}} | years2 = 2011-2012 | caps2 = 24 | goals2 = 2 | clubs2 = →{{Fb team Smederevo}} | years3 = 2016-2019 | caps3 = 25 | goals3 = 1 | clubs3 = {{Fb team Betis}} | years4 = 2017-2018 | caps4 = 23 | goals4 = 2 | clubs4 = →{{Fb team Leganes}} | years5 = 2018-2019 | caps5 = 24 | goals5 = 0 | clubs5 = →{{Fb team Alaves}} | years6 = 2019-2024 | caps6 = 108 | goals6 = 4 | clubs6 = {{Fb team Osasuna}} | years7 = 2024-2025 | caps7 = 45 | goals7 = 1 | clubs7 = {{Fb team Leganes}} | years8 = 2025-2026 | caps8 = 11 | goals8 = 1 | clubs8 = {{Fb team Malaga}} | nationalyears1 = 2008-2009 | nationalcaps1 = 6 | nationalgoals1 = 1 | nationalteam1 = {{flagsport|SRB}} [[Фудбалска репрезентација на Србија под 17 години|Србија 17]] | nationalyears2 = 2009-2011 | nationalcaps2 = 14 | nationalgoals2 = 1 | nationalteam2 = {{flagsport|SRB}} [[Фудбалска репрезентација на Србија под 19 години|Србија 19]] | nationalyears3 = 2013-2015 | nationalcaps3 = 17 | nationalgoals3 = 1 | nationalteam3 = {{flagsport|SRB}} [[Фудбалска репрезентација на Србија под 21 година|Србија 21]] | nationalyears4 = 2015-2016 | nationalcaps4 = 70 | nationalgoals4 = 8 | nationalteam4 = {{flagsport|SRB}} [[Фудбалска репрезентација на Србија|Србија]] }} '''Дарко Брашанац''' (12 февруари 1992) — [[Србија|српски]] поранешен [[Фудбал|фудбалер]], [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]] . Брашанац ја претставувал својата земја на сите младински меѓународни нивоа, собирајќи повеќе од 35 настапи, пред да дебитира за неговиот тим за сениорци во 2015 година. == Клупска кариера == === Партизан === Откако започнал на 6-годишна возраст во неговиот локален клуб Златибор Чајетина, Брашанац се преселил во [[ФК Партизан|Партизан]] сè уште како приправник во 2005 година. Тој бил еден од најперспективните членови на тимот предводен од Слаѓан Чеповиќ кој победил на бројни меѓународни турнири за млади.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://staraarhiva.partizan.rs/vest.php?Jezik=sr&IDV=420&akcija=show&prikaz1=2008&prikaz2=6&sec=2|title=Omladinska škola za ponos!|date=13 June 2008|publisher=partizan.rs|accessdate=11 December 2015}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://staraarhiva.partizan.rs/vest.php?Jezik=sr&IDV=403&akcija=show&prikaz1=2009&prikaz2=6&sec=2|title=Partizan pobednik 27. Memorijala Stevan Nešticki|date=8 June 2009|publisher=partizan.rs|accessdate=11 December 2015}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Следствено, Брашанац бил промовиран во постариот одред во јануари 2010 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://staraarhiva.partizan.rs/vest.php?Jezik=sr&IDV=71&akcija=show&prikaz1=2010&prikaz2=1&sec=2|title=Darko se nameće samo radom|date=26 January 2010|publisher=partizan.rs|accessdate=28 June 2011}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Тој го направил своето деби за Партизан во конкуренција на гостувањето кај Хајдук Кула во гостински терен со 2-0 на 14 март 2010 година, како замена за Клео во 80-та минута <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://staraarhiva.partizan.rs/vest.php?Jezik=sr&IDV=195&akcija=show&prikaz1=2010&prikaz2=3&sec=2|title=Dan posle Kule|date=15 March 2010|publisher=partizan.rs|accessdate=28 June 2011}}{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> До крајот на сезоната 2009-10, Браќанац забележа уште два настапи во лигата, бидејќи клубот ја освои својата трета последователна шампионска титула. Во јуни 2010 година, заедно со Марко [[Матија Настасиќ|Чеповиќ]] и [[Матија Настасиќ]], Брашанац го потпишале својот прв професионален договор со Партизан.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://staraarhiva.partizan.rs/vest.php?Jezik=sr&IDV=438&akcija=show&prikaz1=2010&prikaz2=6&sec=2|title=Mladost nadolazi|date=24 June 2010|publisher=partizan.rs|accessdate=20 March 2012}}{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Тој го направил својот прв настап во новата сезона на 4 септември 2010 година, заменувајќи го Саша Илиќ во победата над Хајдук Кула во домашната лига со 2: 0. На 8 декември 2010 година, Брашанац го имал своето деби во [[Лига на шампиони во фудбал|Лигата на шампионите на УЕФА]] во пораз од 1-3 на гостувањето кај [[ФК Арсенал|Арсенал]] на [[Стадион Емирати|стадионот „Емирати“]], влегувајќи како замена за време на повредите за Алмами Мореира .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2011/matches/round=2000118/match=2002903/index.html|title=Walcott settles Arsenal nerves to seal passage|date=8 December 2010|publisher=uefa.com|accessdate=20 March 2012}}</ref> Тој настапил на шест настапи во сите натпреварувања во кампањата 2010-11 година, бидејќи клубот го освои двојникот. Во август 2011 година, Брашанац бил испратен на шестмесечен заем во Смедерево .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.b92.net/sport/fudbal/vesti.php?yyyy=2011&mm=08&dd=19&nav_id=536170|title=Darko Brašanac pozajmljen Smederevu|date=19 August 2011|publisher=b92.net|accessdate=28 October 2011}}</ref> Тој го постигнал својот прв гол во кариерата за сениори на 26 октомври 2011 година, израмнувајќи го израмнувачкиот погодок во ремито 1-1 на Купот на Србија со Слобода Ужице . Тие на крајот минале во следната рунда со пенали. Во февруари 2012 година, Брашанац бил позајмен назад во Смедерево до крајот на сезоната. Тој го постигнал својот прв лигашки погодок на 4 март 2012 година, наоѓајќи ја мрежата во победата од 1: 0 против БСК Борча . Вкупно, Брашанац настапил на 24 натпревари во лигата и постигна два гола во кампањата во периодот 2011-12 . По една сезонска позајмица, Брашанац се вратил во Партизан, но ретко бил избран да игра во првата половина од кампањата во периодот 2012-13, остварувајќи само два настапи во националниот куп. Тој на крајот добил поголема минутажа во втората половина од сезоната, често играјќи во почетниот состав. Брашанац го постигнал својот прв гол за клубот на 6 март 2013 година, постигнувајќи погодок директно од аголот во победата од 4-0 на гостувањето кај БСК Борча во гостински терен со 4-0.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.b92.net/sport/fudbal/vesti.php?yyyy=2013&mm=03&dd=06&nav_id=692651|title=Partizan ubedljiv u Borči za +8|date=6 March 2013|publisher=b92.net|accessdate=11 December 2015}}</ref> На 7 декември 2013 година, Брашанац го постигнал својот прв гол во тековната сезона, постигнувајќи го победникот во победата од 1-0 на гостувањето кај Шукаришки . Потоа, тој потпишал договор што ќе го задржи во клубот до летото 2017 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sr.partizan.rs/78012-brasanac-produzio-ugovor/|title=Brašanac produžio ugovor|date=17 January 2014|publisher=partizan.rs|accessdate=18 June 2014|archive-date=2014-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20140825174611/http://www.sr.partizan.rs/78012-brasanac-produzio-ugovor/|url-status=dead}}</ref> После тоа, Браќанац станал редовен играч на првиот тим, пропушти само еден од 15 натпревари во лигата во вториот дел од кампањата во периодот 2013-14 . Тој продолжил редовно да игра на почетокот на сезоната 2014-15, добивајки ги сите шест стартови во квалификациите за натпреварувањата на УЕФА, пред да претрпи скршеница на реброто додека играше за националниот младински тим во септември 2014 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://sport.blic.rs/fudbal/domaci-fudbal/peh-za-partizan-pred-ligu-evrope-brasanac-slomio-rebro-i-ostetio-plucnu-maramicu/gqw1q2p|title=Peh za Partizan pred Ligu Evrope: Brašanac slomio rebro i oštetio plućnu maramicu!|date=6 September 2014|publisher=blic.rs|accessdate=19 March 2017}}</ref> По целосно закрепнување, Браќанац се врати во почетниот состав по зимската пауза, помагајќи му на Партизан да ја освои шампионската титула. Во сезоната 2015–16, Брашанац бил стартер на Партизан, забележа 40 настапи и постигна четири гола во сите натпреварувања, бидејќи клубот го освоил домашниот куп по пет години. === Бетис === Во август 2016 година, Брашанац бил префрлен во шпанскиот клуб [[Реал Бетис|Бетис]] со петгодишен договор.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sr.partizan.rs/145070-145070/|title=Darko Brašanac prešao u Betis iz Sevilje|date=26 August 2016|publisher=partizan.rs|accessdate=19 March 2017|archive-date=2019-05-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190530231652/http://www.sr.partizan.rs/145070-145070/|url-status=dead}}</ref> Тој го направи своето официјално деби за андалусиската екипа на 11 септември 2016 година, одигра цели 90 минути и доби жолт картон во победата од 3: 2 против [[ФК Валенсија|Валенсија на]] гости. На 23 април 2017 година, Брашанац го постигна својот прв гол во [[Примера Дивисион (Шпанија)|Ла Лига]], давајќи му победа на неговиот тим од 1-0 на гостувањето кај Селта . ==== Заеми на Леганес и Алавес ==== На 30 август 2017 година, Брашанац бил позајмен на клупскиот клуб ЦД Леганес за една година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://realbetisbalompie.es/en/noticias/last-news/9774/el-real-betis-y-el-cd-leganes-llegan-un-acuerdo-pa|title=Real Betis and CD Leganés reach an agreement for the loan of Brasanac|date=30 August 2017|publisher=Real Betis|archive-url=https://web.archive.org/web/20170831040716/http://realbetisbalompie.es/en/noticias/last-news/9774/el-real-betis-y-el-cd-leganes-llegan-un-acuerdo-pa|archive-date=31 August 2017|accessdate=30 August 2017}}</ref> Приближно една година подоцна, тој се приклучи на Депортиво Алавес во истата категорија, исто така, во привремена зделка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.realbetisbalompie.es/es/noticias/actualidad/12103/darko-brasanac-se-marcha-cedido-al-deportivo-alave|title=Darko Brasanac se marcha cedido al Deportivo Alavés|date=31 August 2018|publisher=Real Betis|language=es|trans-title=Darko Brasanac moves out on loan at Deportivo Alavés|archive-url=https://web.archive.org/web/20180901003744/http://www.realbetisbalompie.es/es/noticias/actualidad/12103/darko-brasanac-se-marcha-cedido-al-deportivo-alave|archive-date=1 September 2018|accessdate=31 August 2018}}</ref> === Осасуна === На 22 јули 2019 година, Брашанац се согласил на договор на три години со ново промовираниот клуб Осасуна, за сума од [[Евро|€]] 1 милион и дополнителни 750.000 € во бонуси, со Бетис задржување на 10% на иднината продажба; неговата клаузула за ослободување беше утврдена на 8 милиони евра.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.osasuna.es/noticia/_/13143/22-07-2019-darko-brasanac-nuevo-jugador-de-osasuna-hasta-2022.html|title=Darko Brasanac, nuevo jugador de Osasuna hasta 2022|date=22 July 2019|publisher=CA Osasuna|language=es|trans-title=Darko Brasanac, new player of Osasuna until 2022|accessdate=22 July 2019|archive-date=2019-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20190722210410/https://www.osasuna.es/noticia/_/13143/22-07-2019-darko-brasanac-nuevo-jugador-de-osasuna-hasta-2022.html|url-status=dead}}</ref> == Меѓународна кариера == Брашанац бил редовен член на репрезентацијата на Србија до 17 години . Тој исто така ја претставувал Србија на УЕФА првенството до 19 години во 2011 година . Тие стигнаа до полуфиналето на турнирот и беа елиминирани од Чешка . На почетокот на 2013 година, Брашанац дебитирал за Србија до 21 година и веднаш станал редовен член на тимот. Тој го постигнал својот прв гол за тимот до 21 година во победата од 3: 0 над Белгија на 5 март 2014 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.uefa.com/under21/season=2015/matches/round=2000412/match=2011560/index.html|title=Mitrović heads Serbia to Belgium success|date=5 March 2014|publisher=uefa.com|accessdate=11 December 2015}}</ref> Брашанац исто така бил член на последниот состав на [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година 2015|УЕФА првенството до 21 година]] до [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година 2015|2015 година]] . На 4 септември 2015 година, Брашанац го имал своето целосно меѓународно деби за [[Фудбалска репрезентација на Србија|Србија]], играјќи ги целите 90 минути во победата на Ерменија во квалификациите за [[Европско првенство во фудбал 2016|ЕП 2016 за УЕФА]] 2-0.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2016/matches/round=2000446/match=2013986/index.html|title=Serbia see off Armenia for first win|date=4 September 2015|publisher=uefa.com|accessdate=8 March 2016}}</ref> Тој исто така беше неискористена замена во последните два квалификациски натпревари на тимот на УЕФА Евро 2016 против [[Фудбалска репрезентација на Албанија|Албанија]] и [[Фудбалска репрезентација на Португалија|Португалија]] во октомври 2015 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2016/matches/round=2000446/match=2014028/index.html|title=Serbia spoil Albania's big night|date=8 October 2015|publisher=uefa.com|accessdate=8 March 2016}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2016/matches/round=2000446/match=2014055/index.html|title=Moutinho magic keeps Portugal buoyant|date=11 October 2015|publisher=uefa.com|accessdate=8 March 2016}}</ref> == Статистика за кариера == === Клуб === {| class="wikitable" style="text-align:center" ! rowspan="2" |Клуб ! rowspan="2" | Сезона ! colspan="2" | Лига ! colspan="2" | Куп ! colspan="2" | Интернационално ! colspan="2" | Вкупно |- ! Настапи ! Голови ! Настапи ! Голови ! Настапи ! Голови ! Настапи ! Голови |- | rowspan="8" | [[ФК Партизан|Партизан]] | 2009–10 година | 3 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 3 | 0 |- | 2010–11 | 4 | 0 | 1 | 0 | 1 | 0 | 6 | 0 |- | 2012–13 година | 11 | 1 | 2 | 1 | 0 | 0 | 13 | 2 |- | 2013–14 | 18 | 2 | 1 | 0 | 2 | 0 | 21 | 2 |- | 2014-15 година | 17 | 1 | 3 | 1 | 6 | 0 | 26 | 2 |- | 2015–16 | 25 | 3 | 5 | 0 | 10 | 1 | 40 | 4 |- | 2016–17 | 4 | 0 | 0 | 0 | 2 | 0 | 6 | 0 |- ! Вкупно ! 82 ! 7 ! 12 ! 2 ! 21 ! 1 ! 115 ! 10 |- | Смедерево (заем) | 2011–12 | 24 | 2 | 3 | 1 | colspan="2" | - | 27 | 3 |- | rowspan="1" | [[Реал Бетис|Бетис]] | 2016–17 | 25 | 1 | 1 | 0 | colspan="2" | - | 26 | 1 |- | rowspan="1" | Леганес (заем) | 2017–18 година | 23 | 2 | 5 | 0 | colspan="2" | - | 28 | 2 |- | rowspan="1" | Алавес (заем) | 2018–19 | 18 | 0 | 2 | 0 | colspan="2" | - | 20 | 0 |- ! colspan="2" | Вкупно кариера ! 172 ! 12 ! 23 ! 3 ! 21 ! 1 ! 216 ! 16 |} === Меѓународен === {{Updated|7 May 2018}} {| class="wikitable" style="text-align:center" !Репрезентација ! Година ! Настапи ! Голови |- | rowspan="2" | [[Фудбалска репрезентација на Србија|Србија]] | 2015 година | 1 | 0 |- | 2016 година | 2 | 0 |- ! colspan="2" | Вкупно ! 3 ! 0 |} == Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Soccerway|darko-brasanac/122138}} * {{UEFA player|250005616}} [[Категорија:Српски фудбалери]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1992 година]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Партизан]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Реал Бетис]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Алавес]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Осасуна]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Малага]] [[Категорија:Фудбалери од Ла Лига]] rusylagkblxg3vurejnib2b8oxsa84y 0 1259452 5649314 4878424 2026-10-24T06:59:04Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5649314 wikitext text/x-wiki {{speciesbox | image = Kirinia climene male.jpg | image_caption = | genus = Kirinia | species = climene | authority = ([[Еугениус Јохан Христоф Еспер|Esper]], 1783)<ref>[http://ftp.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/papilionoidea/nymphalidae/satyrinae/kirinia/ "''Kirinia'' Moore, 1893"] at Markku Savela's ''Lepidoptera and Some Other Life Forms''</ref> | synonyms = *''Papilio climene'' <small>Esper, 1783</small> *''Esperarge climene'' *''Pararga clymene'' var. ''roxandra'' <small>Nordmann, 1851</small> *''Pararge valentinae'' <small>Miller, 1923</small> *''Pararge tkatshukovi'' <small>Sheljuzhko, 1925</small> }} '''Темната решеткарка''' (''Kirinia climene'') е пеперутка од видот на шарени пеперутки. Живее во [[Јужна Европа]], вклучително и во [[Македонија]], [[Мала Азија]] и [[Кавказот]].<ref>[http://www.butterfly-conservation-armenia.org/esperarge-climene.html Esperarge climene at Butterfly Conservation Armenia]</ref> ==Опис== Горната страна на пеперугата е темнокафена, со изразени темни вени. Средишниот дел на крилјата е портокалов, а во долниот дел има портокалови дамки со црни точки. Долната страна на крилјата е слична со горната само во посветли нијанси и со позиразени окца. Пеперугата лета од мај до јуни.<ref>[[Adalbert Seitz|Seitz. A.]] in Seitz, A. ed. Band 1: Abt. 1, ''Die Großschmetterlinge des palaearktischen Faunengebietes, Die palaearktischen Tagfalter'', 1909, 379 Seiten, mit 89 kolorierten Tafeln (3470 Figuren){{PD-notice}}</ref> Пеперугата сака отворени шуми, карпести падини, долини на надморска висина од 1500 до 2300 метри. .<ref>{{cite web |url=http://www.eurobutterflies.com/sp/climene.php |title=''Kirinia climene'': lattice brown |author=Rowlings, Matt |publisher=European butterflies |accessdate=27 July 2020 }}</ref><ref name=Wagner>{{cite web |url=http://www.pyrgus.de/Kirinia_climene_en.html |title=''Kirinia climene'' (Esper, 1783) |author=Wagner, Wolfgang |work=European lepidoptera and their ecology |accessdate=27 July 2020 }}</ref> ==Подвидови== *''Kirinia climene climene'' *''Kirinia climene roxandra'' <small>(Herrich-Schäffer, [1850])</small> ==Наводи== {{wikispecies|Kirinia}} {{reflist}} ==Надворешни врски== *[https://web.archive.org/web/20210524174108/https://www.butterfly-conservation-armenia.org/ Пеперутки во Ерменија] *[http://www.lepiforum.de/lepiwiki.pl?Kirinia_Climene Lepiforum.de] {{Taxonbar|from=Q2979260}} [[Категорија:Шаренци]] [[Category:Инсекти на Македонија]] elouqieu6pmx9159awqxpyj9ssbjty3 0 1262824 5649280 5283180 2026-10-23T23:26:12Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5649280 wikitext text/x-wiki '''Стеван Базеркоски - Лански''' ({{Роден|||1921}}во {{Роден во|Прилеп}} ― {{Починат|20|декември|1942}} во {{Починат во|Прилепец}}, [[Прилепско]]) ― [[револуционер]], [[Македонци|македонски]] партизан и учесник во [[НОВ]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Македонски историски речник|first=д-р Стојан Киселиновски и др.|publisher=ИНИ|year=2000|isbn=9989-624-46-1|location=Скопје|pages=58}}</ref> == Животопис == [[Податотека:Споменик во Прилепец.jpg|мини|лево|Споменик во Прилепец посветен на деветтемина борци од партизанскиот одред „Ѓорче Петров“ кои на 19 декември 1942 година откако беа предадени загинаа во борба против бугарската војска и полиција]] Стеван бил учесник во работничкото и комунистишкото движење и борец во првиот Прилепски партизански одред. Член е на СКОЈ од [[1940]] година, а на КПЈ од [[1941]] година. Од [[1941]] година работел на подготовките за [[Ден на востанието на Македонија|оруженото востание]] во прилепскиот крај. Од октомври до декември [[1941]] година, се наоѓал во [[Прилепски партизански одред „Гоце Делчев“|Прилепскиот НОПО „''Гоце Делчев“'']]. По расформирањето на одредот, работел во [[Скопје]]. Во мај [[1942]] година стапил во [[Прилепски одред „Ѓорче Петров“|Прилепскиот НОПО ''„Ѓорче Петров“'']]. Загинал во борба со [[Бугарија во Втората светска војна|бугарската]] војска и полиција, во близина на селото [[Прилепец]].<ref name=":0" /> == Наводи == <references /> == Надворешни врски == * [https://hi-in.facebook.com/SekulaVojvodaFanClub/posts/1953882841453930/ Загинаа деветмина борци на партизанскиот одред „Ѓорче Петров“] * [https://web.archive.org/web/20210731193044/https://www.oldprilep.com/stevan-bazerkoski-lanski/ Стеван Базеркоски – Лански] [[Категорија:Жртви на Бугарската окупација на Македонија во Втората светска војна]] 78wgx6c17fm7tgni3pffu0hy7uvoc3l 0 1270339 5649352 5611466 2026-10-24T09:46:39Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5649352 wikitext text/x-wiki {{Infobox astronaut | type =[[CNES]]/[[ESA]] астронаут | image =Thomas Pesquet, official portrait in EMU (2020).jpg | status =активен | nationality =француска | birth_date ={{Birth date and age|1978|2|26|df=y}} | birth_name =Тома Готје Песке | birth_place =[[Руан]], [[Нормандија]], [[Франција]] | occupation =[[инженер]], [[пилот]] | rank = | selection =[[Список на астронаути по избор#2009|Група ЕСА 2009]] | time = Моментално во вселената | eva1 =5 | eva2 =33 часа | mission =[[Soyuz MS-03]] ([[Expedition 50]]/[[Expedition 51|51]]), [[SpaceX Crew-2]] ([[Expedition 65]]/[[Expedition 66|66]]) | insignia =[[File:ISS Expedition 50 Patch.png|50px]] [[File:ISS Expedition 51 Patch.svg|50px]] [[File:SpaceX Crew-2 logo.png|50px]] [[File:ISS Expedition 65 Patch.png|35px]] [[File:ISS Expedition 66 Patch.svg|55px]] | website = {{URL|http://thomaspesquet.esa.int}} |}} '''Тома Готје Песке''' ({{langx|fr|Thomas Gautier Pesquet}}; {{роден на|26|февруари|1978}}, {{роден во|Руан}}) — француски инженер за воздухопловство, пилот и астронаут на [[Европска вселенска агенција|Европската вселенска агенција]]. Песке бил избран од ЕВА како кандидат во мај 2009 година,<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.esa.int/SPECIALS/Astronaut_Selection/SEM2I9FF5ZF_0.html |title=New class of European astronauts report for training |accessdate=2021-06-19 |archive-date=2012-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120804124800/http://www.esa.int/SPECIALS/Astronaut_Selection/SEM2I9FF5ZF_0.html |url-status=dead }}</ref> и успешно ја завршил основната обука во ноември 2010 година.<ref>[http://www.esa.int/esaCP/SEM25956JGG_index_0.html Graduation ceremony for ESA's new astronauts]</ref> Од ноември 2016 година до јуни 2017 година, Песке бил дел од Експедиција 50 и Експедиција 51 како инженер за летање.<ref>[http://www.esa.int/Our_Activities/Human_Spaceflight/Astronauts/ESA_astronaut_Thomas_Pesquet_will_fly_to_the_International_Space_Station_in_2016 ESA astronaut Thomas Pesquet will fly to the International Space Station in 2016] 19 јуни 2021</ref> Песке се вратил во вселената во април 2021 година на бродот „Спејс Екс Кру Дрегон“ за втор шестмесечен престој на ISS. == Личен живот == Песке е роден во [[Руан]], [[Франција]] и го смета [[Диеп]] за свој роден град. Тој е помладиот од двајцата браќа. Песке има црн појас во џудо и ги наведува кошарката, џогирање, пливање и [[сквош]] како негови омилени спортови. Тој е ентузијаст на отворено и авантуристички активности и ужива во планински велосипедизам, едрење, скијање и планинарење. Тој исто така е со долгогодишно искуство и има напредни лиценци за нуркање и [[падобранство]]. Неговите други интереси вклучуваат патување, свирење на саксофон и читање. Ан Моте е негова партнерка.<ref>[https://www.programme-tv.net/news/societe/123182-thomas-pesquet-se-confie-sur-sa-vie-amoureuse-avec-sa-compagne-anne-mottet/]</ref> == Образование == Песке матурирал во гимназијата Пјер Корнеј во Руан,<ref name="LyCo6">{{Наведена мрежна страница |url=http://lgcorneille-lyc.spip.ac-rouen.fr/spip.php?article6 |title=Lycée Pierre Corneille de Rouen - History |accessdate=2021-06-19 |archive-date=2019-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190610094205/http://lgcorneille-lyc.spip.ac-rouen.fr/spip.php?article6 |url-status=dead }}</ref> Франција, во 1996 година. Во 2001 година магистрирал на ''Национална виша школа за аеронаутика и вселена'' во [[Тулуза]], Франција, насока вселенски системи и механика на вселенски возила. Последната година пред дипломирањето ја поминал на ''Политехничко училиште во Монтреал'', [[Канада]], како студент за размена на аеронаутика и вселенски магистер. Песке дипломирал на школата за летови на Ер Франс во 2006 година. Ова довело до [[Airline Transport Pilot License]]-[[Instrument Rating]] (ATPL-IR). Зборува француски, англиски, шпански, кинески, германски и руски, и е член на Француската асоцијација за аеронаутика и астронаутика и на Американскиот институт за аеронаутика и астронаутика (AIAA). == Кариера == [[Податотека:NEEMO_18_aquanaut_Thomas_Pesquet.jpg|лево|мини|Песке тренира за NEEMO 18.]] Од октомври 2001 година, Песке работел како инженер за динамика на вселенски летала во мисии за далечинско набљудување за GMV, S.A. во [[Мадрид]], Шпанија. Помеѓу 2002 и 2004 година, Песке работел во француската вселенска агенција [[ЦНЕС]], како истражувачки инженер за автономија на вселенските мисии. Тој исто така спровел различни студии за идниот дизајн на европскиот копнен сегмент и хармонизацијата на европската вселенска технологија. Од крајот на 2002 година, тој бил претставник на CNES на CCSDS, Консултативниот комитет за системи за вселенски податоци, работејќи на темата за вкрстена поддршка помеѓу меѓународните вселенски агенции. Приватен пилот, бил избран во 2004 година за програмата за обука на летови на [[Ер Франс]]. Продолжил да стане комерцијален пилот на француската авиокомпанија, каде што започнал да лета со [[Ербас А320 семејство|Ербас А320]] во 2006 година. Тој се пријавил на повеќе од 2000 часа на летање на разни комерцијални патнички авиони и се квалификувал како инструктор за летање со типови на A320 и како инструктор за управување со ресурси на екипажот. Во 2018 година, Песке го добил својот рејтинг од типот „[[Ербас А310|Ербас А310“]] и е квалификуван како пилот на авиони ''Novespace Zero-G''. == Кариера во ЕВА == Песке бил избран за [[Европска вселенска агенција|астронаут на Европската вселенска агенција]] (ЕВА) во мај 2009 година. Тој се приклучил на ЕВА во септември 2009 година и успешно ја завршил основната обука на астронаутот во ноември 2010 година. Песке е најмладиот член на Европски астронаутски корпус и последниот од класата на астронаути на ЕВА од 2009 година кој пристигнал во вселената. На 10 јуни 2014 година, НАСА објавила дека Песке ќе служи како [[акванаут]] на Аквариус [[подводна лабораторија]] за време на мисијата за истражување на подморските води НЕЕМО 18, која започнала на 21 јули 2014 година и траела девет дена.<ref name="eighteen">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nasa.gov/press/2014/june/nasa-announces-two-upcoming-undersea-missions/#.U6maKldj4jU|title=NASA Announces Two Upcoming Undersea Missions|date=10 June 2014|publisher=[[NASA]]|accessdate=19 јуни 2021}}</ref><ref name="Bergin">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nasaspaceflight.com/2014/06/neemo-returns-two-new-underwater-missions/|title=NEEMO returns with two new underwater missions|last=Bergin|first=Chris|date=11 June 2014|publisher=[[NASAspaceflight.com|NASASpaceflight]]|accessdate=24 June 2014}}</ref> Тој исто така учествувал во подземниот курс на ЕВА КАВЕС <ref>{{Наведено списание|date=2021-07-01|title=Speleology as an analogue to space exploration: The ESA CAVES training programme|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0094576521001478|journal=Acta Astronautica|language=en|volume=184|pages=150–166|doi=10.1016/j.actaastro.2021.04.003|issn=0094-5765}}</ref><ref name="twenty">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cbsnews.com/pictures/seeing-the-light-astronauts-cave-crew-returns-to-earth/|title=Astronauts cave crew returns to earth|date=21 September 2011|publisher=[[CBS]]|accessdate=21 September 2011}}</ref> и НАСА СЕАТЕСТ II мисијата во 2013 година, напредувајќи го своето искуство во истражувањето. Во 2014 година, Тома бил избран од ESA за шестмесечна мисија во Меѓународната вселенска станица, почнувајќи од ноември 2016 година.<ref name="nineteen">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.esa.int/Our_Activities/Human_Spaceflight/Astronauts/ESA_astronaut_Thomas_Pesquet_will_fly_to_the_International_Space_Station_in_2016|title=ESA astronaut Thomas Pesquet will fly to the International Space Station in 2016|date=17 March 2014|publisher=[[ESA]]|accessdate=19 јуни 2021}}</ref> Тома исто така бил резерва на астронаутот на ESA, [[Андреас Могенсен]], кој полетал до Меѓународната вселенска станица со 10-дневен лет во септември 2015 година === Експедиција 50/51 === [[Податотека:ISS-50_EVA-2_(h)_Thomas_Pesquet.jpg|мини|Песке за време на ЕВА на 13 јануари 2017 година]] Песке бил лансиран од [[Бајконур (космодром)|космодромот Бајконур]] на Сојуз МС-03 на 17 ноември 2016 година. Тој поминал шест месеци на [[Меѓународна вселенска станица|Меѓународната вселенска станица]] како дел од Експедиција 50/51. Пристигнувајќи на ISS на 19 ноември 2016 година, тој бил првиот француски астронаут откако Леополд Ејхартс помогнал да се инсталира европскиот лабораториски модул ''[[Columbus]] за'' време на Експедиција 16. Неговото доаѓање го означил почетокот на европската мисија '''Проксима''' <ref name="arrive">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.esa.int/Our_Activities/Human_Spaceflight/Proxima/ESA_astronaut_Thomas_Pesquet_arrives_at_the_International_Space_Station|title=ESA Astronaut Thomas Pesquet arrives at the International Space Station|date=19 ноември 2016|publisher=[[ESA]]|accessdate=19 јуни 2021}}</ref> [[Податотека:Soyuz_MS-03_prime_crew.jpg|лево|мини| Песке (лево) и колегите членови на екипажот Пеги Витсон (Peggy Whitson) (десно) и Олег Новицки]] Мисијата „Проксима“ вклучувала 50 научни експерименти за [[Европска вселенска агенција|ЕВА]] и [[ЦНЕС]]. Мисијата била именувана по [[Проксима Кентаур]], продолжувајќи ја традицијата на француските астронаути да ги именуваат мисиите по ѕвезди и соѕвездија. Х во логото симболизира дека Песке е десеттиот француски астронаут, како и непознатото. Името на мисијата „Проксима“ било избрано на натпревар, а победничкото име го дал 13-годишниот Самуел Плана од Тулуза, Франција. Логото на мисијата е дизајнирано од Тома Песке и Карен Олденбург.<ref name="logo">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.esa.int/spaceinimages/Images/2015/11/Proxima_mission_logo|title=Proxima Mission Logo|date=12 November 2015|publisher=[[ESA]]}}</ref> Песке ја извршил своето прво излегување во отворена вселена со астронаутот Шејн Кимброу на 13 јануари 2017 година. За време на излегувањето, тие ја подготвиле инфраструктурата за да ги заменат батериите ИСС. Излегувањето во вселента траело 5 часа и 58 минути.<ref name="EVA">{{Наведена мрежна страница|url=https://blogs.nasa.gov/spacestation/2017/01/13/second-spacewalk-of-2017-successfully-complete/|title=Second Spacewalk of 2017 Successfully Complete|date=January 13, 2017|publisher=NASA|accessdate=January 28, 2017|archive-date=2019-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20191012170227/https://blogs.nasa.gov/spacestation/2017/01/13/second-spacewalk-of-2017-successfully-complete/|url-status=dead}}</ref> [[Податотека:ISS-50_Thomas_Pesquet_poses_with_a_photo_of_Timothy_Peake_in_the_Kibo_lab.jpg|мини|Песке држи фотографија од колегата од ESA, Тим Пик (Tim Peake), држејќи фотографија од колегите астронаути на ЕСА]] На 23 март 2017 година, Песке ја извел своето втор излегување со Шејн Кимброу. Главната цел била да се подготви Адаптер за парење под притисок-3 (PМА-3) за инсталација на вториот меѓународен адаптер за прицврстување Меѓународен адаптер за приклучување (IDA), кој ќе ги смести идните пристаништа за возила на трговскиот екипаж. PMA-3 обезбедува под притисок на интерфејсот помеѓу станичните модули и прицврстувачкиот адаптер. Експедицијата 50 Кимброу и Песке ги исклучиле каблите и електричните врски на PMA-3 за да се подготват за неговиот роботски потег на 26 март 2017 година. PMA-3 ќе биде преместена од пристанишната страна на ''модулот Транкуилити'' на страничната страна на модулот Хармони, каде што ќе стане дом за прицврстувачкиот адаптер, кој ќе биде испорачан на иден лет на товарен брод Спејс Екс Дрегон. Просторните возачи инсталираа и нова станица со нула бандаж (ITS) нова компјутерска реле-кутија опремена со напреден софтвер за адаптерот. Двајцата астронаути го подмачкале заклучувачкиот ефектор на роботската рака Канадарм 2, прегледаа вентил на радијаторот осомничен за мало истекување на амонијак и ги замениле камерите на јапонскиот сегмент на излезната станица. Радијаторите се користат за исфрлање на вишок топлина што се собира преку нормално работење на вселенската станица. Процесот траел 6 часа и 34 минути.<ref name="EVA2">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cbsnews.com/news/first-of-three-station-spacewalks-underway/|title=Astronauts carry out first of three station spacewalks|date=March 24, 2017|publisher=CBS news|accessdate=March 28, 2017}}</ref> На 2 јуни 2017 година, МС-03 undocked од ISS, носејќи ги Песке и Новицки на Земјата, заклучувајќи 196-дневна мисија во вселената. Пеги Витсон останала на ISS и се врати на Сојуз МС-04. MС-03 се допре нешто повеќе од 3 часа по откачувањето, заклучувајќи го првиот вселенски лет на Песке. Песке поминал 196 дена, 17 часа и 49 минути во вселената.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://blogs.nasa.gov/spacestation/2017/06/02/expedition-51-crew-back-on-earth-after-196-days/|title=Expedition 51 Crew Back on Earth After 196 Days|last=Garcia|first=Mark|date=June 2, 2017|publisher=NASA}}</ref> === Експедиција 65/66 === На 11 март 2020 година, ESA објави во блог пост дека Песке ќе се врати на ИСС во втората половина на 2021 година за втор шестмесечен престој, во кој тој ќе стане првиот европски астронаут што пуштал Американски Комерцијално возило на екипажот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://blogs.esa.int/exploration/thomas-starts-training-for-second-space-mission/|title=Thomas starts training for second space mission|date=2020-03-11|work=ESA - Exploration|accessdate=19 јуни 2021}}</ref> Тој требал да отпатува во [[Вселенски центар Џонсон]] (Johnson Space Center) во [[Тексас]] за да започне со обука за неговиот лет до крајот на март 2020 година, иако во средината на март 2020 година на својата приказна на [[Инстаграм]] изјавил дека ќе го одложи своето патување до [[Хјустон]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.businessinsider.fr/thomas-pesquet-informe-que-la-preparation-pour-sa-deuxieme-mission-spatiale-est-en-stand-by-184183|title=Thomas Pesquet informe que la préparation pour sa deuxième mission spatiale est en 'stand-by'|last=Goya|first=Chisato|date=2020-03-27|work=Business Insider France|language=fr|accessdate=2020-08-04}}</ref> Тој пристигнал во Хјустон, заедно со [[Германци|германскиот]] астронаут на ЕВА, [[Матијас Маурер]] и космонаутите од Роскосмос, [[Сергеј Рижиков]], [[Сергеј Куд-Сверчков]], [[Олег Новицки]] и [[Петар Дубров]] на 12 мај 2020 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://twitter.com/shuttlealmanac/status/1260111163930468354|title=Space Shuttle Almanac|work=Twitter|language=en|accessdate=2020-08-04}}</ref> На 29 април 2020 година, ЕВА објавиле конкурс за именување на мисијата на Песке; победникот требало да биде објавен во летото 2020 година и ќе добие потпишана мисија за лет, пренесена од Песке до ИСС.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.collectspace.com/ubb/Forum18/HTML/001584.html|title=Thomas Pesquet's 'Alpha' mission patch - collectSPACE: Messages|work=www.collectspace.com|accessdate=2020-08-04}}</ref> На 28 јули 2020 година, Песке бил официјално доделен на мисијата Спејс Екс Кру-2, која започнал на 23 април 2021 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://blogs.nasa.gov/commercialcrew/2021/01/29/nasa-spacex-to-launch-second-commercial-crew-rotation-mission-to-international-space-station/|title=NASA, SpaceX to Launch Second Commercial Crew Rotation Mission to International Space Station|date=29 January 2021|work=NASA|accessdate=1 March 2021}}</ref> Тој патувал до Меѓународната вселенска станица заедно со астронаутите на [[НАСА]], Шејн Кимброу, кој командувал со Кру Дрегон, Меган Мекартур, како пилот и астронаутот од [[Јапонски центар за вселенски истражувања|JAXA]], Акихико Хошиде. Откако ќе се качат на станицата, тие ќе се приклучат на ИСС експедицијата 65.<ref name="JAXA Crew Announcement">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.jaxa.jp/press/2020/07/20200728-1_j.html|title=JAXA星出彰彦宇宙飛行士の国際宇宙ステーション（ISS）長期滞在 搭乗機決定について|date=28 July 2020|work=JAXA|accessdate=28 July 2020}}</ref><ref name="ESA20200728">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.esa.int/Science_Exploration/Human_and_Robotic_Exploration/Thomas_Pesquet_first_ESA_astronaut_to_ride_a_Dragon_to_space//|title=Thomas Pesquet first ESA astronaut to ride a Dragon to space|date=28 July 2020|publisher=ESA Science & Exploration}}</ref><ref name="NASA Crew Announcement">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nasa.gov/press-release/nasa-announces-astronauts-to-fly-on-spacex-crew-2-mission-to-space-station|title=NASA Announces Astronauts to Fly on SpaceX Crew-2 Mission to Space Station|last=Potter|first=Sean|date=28 July 2020|work=NASA|accessdate=28 July 2020}}</ref> Неколку часа пред објавата, Песке го открил своето второ име на мисија како '''Алфа''', по [[Алфа Кентаур]], најблискиот ѕвезден систем на Сонцето, следејќи ја традицијата за именување на француската мисија. == Амбасадор на добра волја == На 12 април 2021 година, Тома Песке бил номиниран за амбасадор на добра волја за [[Организација за храна и земјоделство на ООН|Организацијата за храна и земјоделство]] на [[Обединети нации|Обединетите нации]] ('''ООН''').<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fao.org/news/story/en/item/1393472/icode/|title=FAO Website|work=Food and Agriculture Organization|accessdate=19 јуни 2021|archive-date=2021-05-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210509175222/http://www.fao.org/news/story/en/item/1393472/icode/|url-status=dead}}</ref> == Поврзано == * [[Француска вселенска програма]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.quotes.euronews.com/people/thomas-pesquet-OxEXjgKW Цитати од Томас Пескет за ''сите погледи според цитати''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170802163848/http://www.quotes.euronews.com/people/thomas-pesquet-OxEXjgKW |date=2017-08-02 }} * [https://web.archive.org/web/20160625111925/http://thomaspesquet.esa.int/ Томас Пескет на веб-страницата на ЕСА] * [http://www.spacefacts.de/bios/international/english/pesquet_thomas.htm Биографија на вселенски факти за Томас Пескет] * {{Твитер}} * [http://blogs.esa.int/astronauts Блог на класа на астронаути на ЕСА од 2009 година] * [http://esamultimedia.esa.int/multimedia/publications/Proxima_brochure_EN/ Брошура на ЕСА за Песке и мисијата „Проксима“] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Песке, Тома}} [[Категорија:Витези на Легијата на честа]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Француски авиоконструктори]] [[Категорија:Офицери на Легијата на честа]] 23yyjeuauv7hzzrixez5ynk0vnsga0u 0 1281096 5649281 5615519 2026-10-23T23:35:10Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5649281 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Stella Nyanzi, September 2020 (cropped).jpg|thumb|десно|200п|Стела Нинзи]] '''Стела Нинзи''' (родена на 16 јуни 1974 година) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sahistory.org.za/people/stella-nyanzi|title=Stella Nyanzi {{!}} South African History Online|work=www.sahistory.org.za|accessdate=2020-08-20}}</ref> е застапник за човекови права од Уганда, поетеса, медицински антрополог, феминистка, застапник за квир права и научник за сексуалност, планирање на семејството и јавно здравје. Таа била уапсена во 2017 година поради навреда на претседателот на Уганда. == Образование == Стела Нијанзи добила диплома за уметности по масовна комуникација и литература на Универзитетот Макерере каде студирала од 1993 до 1996 година.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.researchgate.net/profile/Stella_Nyanzi2|title=Stella Nyanzi {{!}} PhD {{!}} Makerere University, Kampala {{!}} Makerere Institute of Social Research (MISR)|last=PhD|first=Stella NyanziMakerere University · Makerere Institute of Social Research23 09 ·|work=ResearchGate|language=en|accessdate=2019-01-07}}</ref> Магистрирала по медицинска антропологија на Универзитетскиот колеџ во Лондон, каде студирала од 1999 до 2000 година.<ref name=":1"/> [[Доктор на науки|Докторирала]] по [[антропологија]] на Лондонската школа за хигиена и тропска медицина, каде студирала социјална антропологија, сексуалност и младинска и здравствена политика од 2003 до 2008 година.<ref name=":1"/> Таа спровела истражување за сексуалноста на младите во [[Уганда]], а исто така и во [[Гамбија]] во 2005 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://blizz.co.ug/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni/|title=Who is Stella Nyanzi? Biography, CV, background, marriage, career and war against Museveni|work=Blizz Uganda|accessdate=19 March 2018|archive-date=2019-05-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20190507015646/https://blizz.co.ug/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni/|url-status=dead}}</ref> == Кариера == Стела Нинзи ја започнала својата кариера во 1997 година како соработник за истражување на општествените науки во Програмата на Советот за медицински истражувања (Велика Британија) во Уганда, каде што работела до септември 2002 година.<ref name=":1"/> Таа потоа добила нова позиција работејќи како локален антрополог во Лабораториите на Советот за медицински истражувања, Гамбија, каде што работи една година. Таа ја напушта таа позиција за да продолжи со докторат во Лондон.<ref name=":1"/> Во 2009 година, Стела Нијанзи започнала на Универзитетот Макерере како истражувач на проектот за истражување на правото, родот и сексуалноста, како член на Правниот факултет, каде што работеше до декември 2013 година. Таа потоа работела како научен соработник во Институтот за социјални истражувања Макерере до 2016 година.<ref name=":1"/> Додека била таму, од неа било побарано да држи предавања во новата програма за докторски студии, наречена Проект за докторски науки Mamdani, но таа одбила. Нејзината канцеларија била затворена и, како пример на западноафриканската феминистичка културна практика на она што научникот Намината Диабате го нарече „ [https://web.archive.org/web/20230321125143/https://africana.cornell.edu/naminata-diabate гола агенција] “, направила гол протест против нејзиниот шеф.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.monitor.co.ug/artsculture/Reviews/The-Dr-Stella-Nyanzi-you-did-not-know-/691232-3178870-r84xty/index.html|title=The Dr Stella Nyanzi you did not know…|work=Daily Monitor|accessdate=27 April 2016}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.the-star.co.ke/news/2018/11/16/why-leaders-tremble-when-women-strip_c1850940|title=Why leaders tremble when women strip|work=The Star, Kenya|language=en|accessdate=2019-01-07|archive-date=2019-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20190108050408/https://www.the-star.co.ke/news/2018/11/16/why-leaders-tremble-when-women-strip_c1850940|url-status=dead}}</ref> По нејзиното апсење во 2017 година, таа била суспендирана од Универзитетот Макерере. Таа ја обжали одлуката пред жалбениот трибунал на Универзитетот Макерере, кој наложил таа да биде вратена на работа, да биде унапредена на ниво на научен соработник со непосреден ефект и да и ги исплати заостанатите плати.<ref name="monitor.co.ug">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.monitor.co.ug/News/National/Stella-Nyanzi-says-suffered-miscarriage-in-jail/688334-4927622-3oxu3oz/index.html|title=Stella Nyanzi says she suffered a miscarriage in jail|work=Daily Monitor|language=en|accessdate=2019-01-09}}</ref> Универзитетот одби да ја почитува одлуката на својот трибунал. Така, таа поднела тужба против универзитетот барајќи враќање на работа и заостанати плати.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nation.co.ke/news/africa/Makerere-lifts-Stella-Nyanzi-suspension/1066-4789122-hy36pk/index.html|title=Big win for Stella Nyanzi against Makerere|work=Daily Nation|language=en|accessdate=2019-01-07}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nation.co.ke/news/africa/Court-sets-date-for-Nyanzi--case-against-Makerere--/1066-4916964-7b2hbxz/index.html|title=Court sets date for Nyanzi case against Makerere|work=Daily Nation|language=en|accessdate=2019-01-07}}</ref> Како одговор, во декември 2018 година, универзитетот ја отпушти, заедно со 45 други академици, тврдејќи дека нејзиниот договор истекол.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nation.co.ke/news/africa/Makerere-University-sacks-Stella-Nyanzi/1066-4906744-uwkb5i/index.html|title=Makerere University sacks Stella Nyanzi|work=Daily Nation|language=en|accessdate=2019-01-07}}</ref> Стела Нинзи, исто така, има направено консултантска работа за различни организации за социјални истражувања надвор од Уганда и Гамбија.<ref name=":1"/> == Истражување == Стела Нијанзи е добро цитиран научник во нејзините области, со 54 статии и 1.432 цитати до крајот на 2018 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://scholar.google.com/scholar?hl=en&as_sdt=0,31&q=Stella+Nyanzi&btnG=|title=Google Scholar|work=scholar.google.com|accessdate=2019-01-07}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://scholar.google.com/citations?user=Ge66gEUAAAAJ&hl=en|title=Stella Nyanzi - Google Scholar Citations|work=scholar.google.com|accessdate=2019-01-07}}</ref> Меѓу нејзините најцитирани написи се оние за преговорите за сексуални односи на младите од Уганда,<ref>{{Наведено списание|last=Nyanzi|first=S.|last2=Pool|first2=R.|last3=Kinsman|first3=J.|year=2001|title=The negotiation of sexual relationships among school pupils in south-western Uganda|url=https://archive.org/details/sim_aids-care_2001-02_13_1/page/83|journal=AIDS Care|volume=13|issue=1|pages=83–98|doi=10.1080/09540120020018206|pmid=11177467}}</ref> ставовите кон тестирањето за ХИВ кај бремените жени од Уганда,<ref>{{Наведено списание|last=Pool|first=R.|last2=Nyanzi|first2=S.|last3=Whitworth|first3=J. A. G.|year=2001|title=Attitudes to voluntary counselling and testing for HIV among pregnant women in rural south-west Uganda|url=https://archive.org/details/sim_aids-care_2001-10_13_5/page/605|journal=AIDS Care|volume=13|issue=5|pages=605–615|doi=10.1080/09540120120063232|pmid=11571007}}</ref> контролата на жените од Уганда над сексуалните средби,<ref>{{Наведено списание|last=Green|first=Gill|last2=Pool|first2=Robert|last3=Harrison|first3=Susan|last4=Hart|first4=Graham J.|last5=Wilkinson|first5=Joanie|last6=Nyanzi|first6=Stella|last7=Whitworth|first7=JamesA.G|date=2001-02-01|title=Female control of sexuality: illusion or reality? Use of vaginal products in south west Uganda|url=https://archive.org/details/sim_social-science-medicine_2001-02_52_4/page/585|journal=Social Science & Medicine|language=en|volume=52|issue=4|pages=585–598|doi=10.1016/S0277-9536(00)00162-3|issn=0277-9536|pmid=11206655}}</ref> ставовите на мажите од Уганда кон употребата на контрацепција,<ref>{{Наведено списание|last=Pool|first=Robert|last2=Hart|first2=Graham|last3=Green|first3=Gillian|last4=Harrison|first4=Susan|last5=Nyanzi|first5=Stella|last6=Whitworth|first6=Jimmy|year=2000|title=Men's attitudes to condoms and female controlled means of protection against HIV and STDs in south-western Uganda|journal=Culture, Health & Sexuality|volume=2|issue=2|pages=197–211|doi=10.1080/136910500300804|pmid=12295882}}</ref> и сексуалното однесување на многу групи.<ref>{{Наведено списание|last=Nyanzi|first=Stella|last2=Nyanzi|first2=Barbara|last3=Kalina|first3=Bessie|last4=Pool|first4=Robert|year=2004|title=Mobility, sexual networks and exchange amongbodabodamenin southwest Uganda|journal=Culture, Health & Sexuality|volume=6|issue=3|pages=239–254|doi=10.1080/13691050310001658208|pmid=21972876}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Nyanzi|first=Barbara|last2=Nyanzi|first2=Stella|last3=Wolff|first3=Brent|last4=Whitworth|first4=James|year=2005|title=Money, men and markets: Economic and sexual empowerment of market women in southwestern Uganda|journal=Culture, Health & Sexuality|volume=7|issue=1|pages=13–26|doi=10.1080/13691050410001731099|pmid=16864185}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Nyanzi|first=Stella|last2=Rosenberg‐Jallow|first2=Ousman|last3=Bah|first3=Ousman|last4=Nyanzi|first4=Susan|year=2005|title=Bumsters, big black organs and old white gold: Embodied racial myths in sexual relationships of Gambian beach boys|journal=Culture, Health & Sexuality|volume=7|issue=6|pages=557–569|doi=10.1080/13691050500245687|pmid=16864222}}</ref> Таа е исто така една од првите научници што објавила истражување за африканската хомосексуалност.<ref>{{Наведено списание|last=Nyanzi|first=Stella|date=2013-07-19|title=Politicizing the 'Sin of Sodom and Gomorrah': Examining the Christian Rightists' War Against Homosexuality in Uganda|language=en|location=Rochester, NY|ssrn=2295792}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=enchBQAAQBAJ&q=info:sA8mBBju8RgJ:scholar.google.com&pg=PA61|title="Queering Queer Africa," in Reclaiming Afrikan: Queer Perspectives on Sexual and Gender Indentities by Zethu Matabeni|last=Nyanzi|first=Stella|date=2014-10-25|publisher=Modjaji Books|isbn=9781920590499|language=en}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Nyanzi|first=Stella|year=2013|title=Dismantling reified African culture through localised homosexualities in Uganda|journal=Culture, Health & Sexuality|volume=15|issue=8|pages=952–967|doi=10.1080/13691058.2013.798684|pmid=23767462}}</ref> == Активизам == Стела Нинзи го практикува она што научниците го нарекуваат „радикална грубост“, што е традиционална стратегија на Уганда за повикување на одговорност моќниците преку јавна навреда.<ref name="ifex.org">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ifex.org/uganda/2018/12/05/stella-nyanzi-profile/|title=Stella Nyanzi: Challenging power through "radical rudeness"|work=IFEX|language=en|accessdate=2019-01-07}}</ref><ref name="Thomas">{{Наведена мрежна страница|url=https://mg.co.za/article/2018-11-15-stella-nyanzi-the-formidable-feminist-foe-museveni-has-failed-to-silence/|title=Stella Nyanzi: The formidable feminist foe Museveni has failed to silence|last=Thomas|first=Kylie|date=15 November 2018|work=The M&G Online|language=en|accessdate=2019-01-07}}</ref> Била развиена за време на колонијалната ера, како „груба, јавно прославена стратегија на навреди, скандали, нарушување и неред што ги прекрши конвенциите за колонијално пријателство, партнерство и взаемна корист“.<ref>Summers, Carol.</ref> Таа водела кампања за правата на жените, младите од Уганда и ЛГБТКИА+ луѓето.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://theconversation.com/stella-nyanzi-the-formidable-feminist-foe-museveni-has-failed-to-silence-107017|title=Stella Nyanzi: the formidable feminist foe Museveni has failed to silence|last=Thomas|first=Kylie|work=The Conversation|language=en|accessdate=2019-01-07}}</ref> На 6 март 2017 година, Стела Нијанзи го започнала проектот Pads4girlsUg, поради нејзината загриженост за девојчињата кои го пропуштаат училиштето затоа што не можат да си дозволат производи за менструација. Таа собрала илјадници влошки за повеќекратна употреба и им ги поделила на ученичките, а исто така им нудеше предавања на училишните деца за здравјето на менструацијата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/global-development/2017/apr/13/stella-nyanzi-fury-arrest-uganda-president-a-pair-of-buttocks-yoweri-museveni-cyber-harassment|title=Fury over arrest of academic who called Uganda's president a pair of buttocks|date=13 April 2017|work=The Guardian}}</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=RlFzK179BGo</ref> == Апсење == Во март 2017 година, Стела Нинзи го нарекла претседателот Мусевени како „пар на задник“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://pen-international.org/news/uganda-must-release-academic-stella-nyanzi-and-drop-all-charges-against-her|title=PEN International - Uganda must release academic Stella Nyanzi and drop all charges against her|work=PEN International|accessdate=26 March 2019|archive-date=2021-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120163322/https://pen-international.org/news/uganda-must-release-academic-stella-nyanzi-and-drop-all-charges-against-her|url-status=dead}}</ref> На 7 април 2017 година, Стела Нинзи била уапсена и приведена од полицијата во полициската станица Киира под обвинение за сајбер вознемирување и навредлива комуникација.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://theinsider.ug/index.php/2017/04/10/nyanzi-charged-of-cyber-harassment-subjected-to-medical-examination/|title=Nyanzi charged of cyber harassment, subjected to medical examination|work=The Insider|accessdate=10 April 2017|archive-date=2021-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20210621230044/https://theinsider.ug/index.php/2017/04/10/nyanzi-charged-of-cyber-harassment-subjected-to-medical-examination/|url-status=dead}}</ref> На 10 април 2017 година, таа потоа била изведена на суд, каде што била обвинета за злоупотреба на компјутер, сајбер вознемирување и злоупотреба на претседателот според член 24 и 25 од Законот за злоупотреба на компјутери од 2011 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nation.co.ke/news/africa/Stella-Nyanzi--remanded-Yoweri-Museveni/1066-4890134-10qssupz/index.html|title=Stella Nyanzi to stay longer in remand|work=Daily Nation|language=en|accessdate=2019-01-07}}</ref> Таа потоа била задржана во затворот Лузира . На 11 април 2017 година, од лекарите од болницата Бутабика било побарано да извршат психијатриско испитување за да се утврди дали е луда, како што тврдел владиниот обвинител. Но, таа се спротивставила на прегледот и побарала да присуствува нејзиниот личен лекар и барем еден член од семејството доколку сакаат да и направат медицински тест.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ugblizz.com/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni/|title=Who is Stella Nyanzi? Biography, CV, background, marriage, career and war against Museveni|work=Ug Blizz|accessdate=12 April 2017|archive-date=2017-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20170414154013/http://ugblizz.com/stella-nyanzi-biography-cv-background-marriage-career-war-museveni|url-status=dead}}</ref> На 10 мај 2017 година, таа била ослободена со безготовинска кауција [[Угандски шилинг|од 10 милиони уганда шилинзи]] ( 2904 <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://allafrica.com/stories/201705100617.html|title=Uganda: Dr Stella Nyanzi Released on Bail|work=All Africa|accessdate=10 May 2017}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.monitor.co.ug/News/National/Nyanzi-returns-court-today/688334-3920712-3em3w8/index.html|title=Dr Stella Nyanzi released on bail|work=Daily Monitor}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.news24.com/Africa/News/activist-who-called-president-museveni-pair-of-buttocks-gets-bail-20170510|title=Activist who called Ugandan president a 'pair of buttocks ' gets bail|work=News24|accessdate=10 May 2017}}</ref> Во октомври 2018 година, таа била задржана во затвор.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://observer.ug/news/headlines/59504-i-feel-safer-in-prison-stella-nyanzi|title=I feel safer in prison – Stella Nyanzi|last=BATTE|first=BAKER|work=The Observer - Uganda|language=en-gb|accessdate=2019-01-07}}</ref> Таа не побарала кауција затоа што верувала дека е побезбедна во затвор и затоа што сакала да продолжи со своето образование со жените во затвор.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://observer.ug/news/headlines/59147-nyanzi-rejects-bail-sent-back-to-luzira|title=Nyanzi rejects bail, sent back to Luzira|last=URN|work=The Observer - Uganda|language=en-gb|accessdate=2019-01-07}}</ref><ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://76crimes.com/2018/12/24/christmas-in-prison-for-outspoken-ugandan-gay-ally/|title=Christmas in prison for outspoken Ugandan gay ally|last=admin76crimes|date=2018-12-24|work=Erasing 76 Crimes|language=en-US|accessdate=2019-01-07}}</ref> Во декември 2018 година, нејзиниот адвокат ги нападнал обвиненијата како незаконски.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.monitor.co.ug/News/National/Dr-Stella-Nyanzi-spend-Christmas-Luzira-prison/688334-4902486-1per72z/index.html|title=Dr Stella Nyanzi to spend Christmas in Luzira prison|work=Daily Monitor|language=en|accessdate=2019-01-07}}</ref> Во јануари 2019 година, таа бара да и се одложи датумот на суд бидејќи била болна и претрпела спонтан абортус во затвор.<ref name="monitor.co.ug"/> На 2 август 2019 година, таа ги разголи [[Дојка|градите]] во знак на протест на изрекувањето на пресудата.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-49210281|title=Uganda's Stella Nyanzi bares breasts in protest at jail sentence|date=2019-08-02|work=BBC News|access-date=2021-09-17|language=en-GB}}</ref> == Репутација и прием == Меѓународниот печат ја нарекува „една од најистакнатите активистки за родови права во Африка“,<ref name="ifex.org"/> „водечки научник во полето на африканските квир студии“ <ref name="Thomas"/> и лидер во борбата против „репресивните анти-квир закони. и за „слобода на говор“.<ref name="Thomas" /> Нејзината стипендија обезбеди „увид во ефектите на патријархатот, мизогинијата и хомофобијата во Уганда, Гамбија и Танзанија“.<ref name="Thomas" /> Некои сметаат дека нејзиното апсење има повеќе врска со нејзиниот статус на геј сојузник отколку со други фактори.<ref name=":0"/> Меѓународното негодување го следело апсењето на Стела Нинзи, при што групите за човекови права го осудија чинот како повреда на академската слобода и слободата на изразување. Амнести интернешнал ја повика Уганда да се откаже од „апсурдните обвиненија“ против неа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2018/12/uganda-drop-absurd-charges-against-academic-stella-nyanzi/|title=Uganda contravenes constitution in Stella Nyanzi case|date=19 December 2018|work=www.amnesty.org|language=en|accessdate=2019-01-07}}</ref> Пен Интернешнл, организацијата на писателот, исто така го осуди нејзиното апсење.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://pensouthafrica.co.za/pen-sa-condemns-re-arrest-in-uganda-of-dr-stella-nyanzi/|title=PEN SA Condemns Re-Arrest in Uganda of Dr Stella Nyanzi {{!}} PEN South Africa|last=Mulgrew|first=Nick|language=en-US|accessdate=2019-01-07}}</ref> Хјуман рајтс воч го осуди нејзиното апсење како „показател дека оние кои изразуваат критички ставови за владата на Уганда, особено првото семејство, можат да се соочат со нејзиниот гнев“.<ref name="aljazeera.com">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aljazeera.com/news/2017/04/academic-stella-nyanzi-charged-cyber-harassment-170410183134831.html|title=Academic Stella Nyanzi charged with 'cyber harassment' {{!}} Uganda News {{!}} Al Jazeera|work=www.aljazeera.com|accessdate=2019-01-07}}</ref> Меѓународните новински агенции наведуваат дека причините за нејзиното апсење се политички. НПР објави дека нејзиното апсење е за давање надеж „дека немоќните можат да се пресметаат со моќниците“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2018/05/08/609390039/she-strips-she-swears-she-goes-to-jail-for-the-good-of-her-country|title=She Strips, She Swears, She Goes To Jail ... For The Good Of Her Country|work=NPR.org|language=en|accessdate=2019-01-07}}</ref> ''„Вашингтон пост“'' објави дека нејзиното апсење било затоа што била „отворена антимусевенска активистка“.<ref>Max Bearak, 12 April 2017, "This professor called her president ‘a pair of buttocks.’</ref> ''Ал Џезира Инглиш'' објави дека нејзиното апсење се должи на плановите на Мусевени да владее доживотно и неговата нетолеранција кон критичарите.<ref name="aljazeera.com"/> Канадскиот ''Globe and Mail'' објави дека нејзиното апсење било „во средиштето на сето тоа [за] нејзината имагинативна употреба на јазикот и нејзиниот жесток пркос на перцепираните граници за жените од Уганда“.<ref name="theglobeandmail.com">{{Наведени вести|url=https://www.theglobeandmail.com/news/world/ugandan-scholar-stella-nyanzi-the-woman-who-tickled-the-leopard/article35159152/|title=Stella Nyanzi: The woman who used Facebook to take on Uganda's president|access-date=2019-01-07}}</ref> ''Гардијан'' објави дека нејзиниот „напад врз одбивањето на нејзината влада да финансира санитарни производи за девојчињата доведела до успешна кампања за групно финансирање и затвор“.<ref name="theglobeandmail.com" /> Во Уганда, таа има голем број поддржувачи, со најголеми следбеници на социјалните мрежи од кој било во Уганда.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://observer.ug/viewpoint/59557-how-stella-nyanzi-challenges-our-public-use-of-reason|title=How Stella Nyanzi challenges our public use of reason|last=Serunkuma|first=Yusuf|work=The Observer - Uganda|language=en-gb|accessdate=2019-01-07}}</ref> Многумина и собираа храна во затворот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ntv.co.ug/news/national/Stella-Nyanzi-fans-demand-for-her-release-/4522324-4899102-14dxfhbz/index.html|title=Stella Nyanzi fans collect foodstuffs, want activist freed on|last=nationmedia 2017|work=NTV|language=en|accessdate=2019-01-07|archive-date=2019-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20190108050039/http://www.ntv.co.ug/news/national/Stella-Nyanzi-fans-demand-for-her-release-/4522324-4899102-14dxfhbz/index.html|url-status=dead}}</ref> Научниците од Уганда ја пофалија дека се спротивставува на „нашите мачители“.<ref>{{Наведување|last=BEST SHOOTS|title=Dr Besigye speaks out on Stella Nyanzi Museveni wants to End her Life|url=https://www.youtube.com/watch?v=OrWT77YeptA|access-date=2019-01-08}}</ref> Нејзиниот адвокат Исак Кимазе Семакаде бил прогласен за „најистакнат адвокат за судски спор од јавен интерес во Уганда“ од Правното друштво на Уганда, делумно за неговата работа на овој случај.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.ug/isaac-semakadde-legal-rebel-anti-clockwise-thinker/|title=Isaac Semakadde; Legal rebel Anti-clockwise thinker|date=16 May 2018|work=The Independent|access-date=14 February 2019}}</ref> Во Уганда постојат „силни културни табуа против отворено и графички да се зборува за сексот и сексуалноста“, а „хомосексуалноста е нелегална и сексуалното образование е забрането во училиштата“. Сепак, Нинзи зборува „отворено - и живописно - за сексот, гениталиите и политиката. Поради ова, таа е обожувана од многу нејзини сограѓани, но со невкус се гледа од некои од поконзервативните елементи на Уганда.“ <ref name="ifex.org"/> == Егзил == На 30 јануари 2021 година, Стела Нинзи пристигнала во [[Најроби|Најроби, Кенија]] со автобус и преку нејзиниот адвокат, професорот Џорџ Лучири Вајакојах, побарала [[Право на азил|азил]] во Кенија, поради политички прогон од владата во Уганда предводена од Јовери Мусевени.<ref name="ExileR">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theeastafrican.co.ke/tea/news/east-africa/ugandan-activist-stella-nyanzi-flees-to-kenya-3278594|title=Ugandan activist Stella Nyanzi flees to Kenya|last=Washington Gikunju|date=3 February 2021|location=Nairobi|accessdate=4 February 2021}}</ref> == Поврзано == * [[Образование во Уганда]] * [[ЛГБТ правата во Уганда]] == Наводи == <references /> {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Нинзи, Стела}} [[Категорија:Статии со hCards]] [[Категорија:Апсолвенти на Универзитетскиот колеџ во Лондон]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1974 година]] [[Категорија:Активисти за човекови права по националност]] [[Категорија:Активисти за ЛГБТ-права]] 8syzuck2ryzdlxx7f07sd70fko69he9 0 1299351 5649154 5409649 2026-10-23T15:05:44Z P.Nedelkovski 47736 поправка на правопис - случаи наместо случаеви 5649154 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Catalan lentil soup.JPG|алт=Чорба од леќа Каталан Каталанска Catalan lentil soup|мини|Каталонска чорба од леќа]] [[Податотека:Localización_de_Cataluña.svg|мини|Локација на Каталонија во Шпанија]] [[Податотека:LocationCataloniaInEurope.png|мини| Локација на Каталонија во Шпанија и [[Европа]]. Поголемиот дел од каталонската територија е дел од Средоземниот слив, а нејзината кујна главно припаѓа на кулинарската традиција на оваа област.]] '''Каталонската кујна''' е кујна од [[Каталонија]]. Може да се однесува и на заедничката кујна на Русијон и [[Андора]], од кои втората има слична кујна како онаа на соседните ''комарки'' ''Алт Ургел'' и ''Черданија,'' која често се нарекува „каталонска планинска кујна“.<ref>Sen, Miquel, et al, 2005, ''La Cuina comarca a comarca: Andorra-Cerdanya'', Ciro DL. Barcelona.</ref> Се смета за дел од западната [[средоземна кујна]].<ref>[https://www.nytimes.com/1990/05/13/magazine/food-spain-a-catalan-ole.html] [[The New York Times]], Spain: A Catalan Ole</ref> == Историја == Постојат неколку книги со рецепти на [[каталонски јазик]] од [[Среден век|средниот век,]] кои им се познати на современите научници. ''Либре де Кох'' (1520) била една од највлијателните готвачки на ренесансната Шпанија.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.com/books/edition/Writing_Food_History/7WUDAAAAQBAJ?hl=PT47|title=Writing Food History: A Global Perspective|last=Scholliers|first=Peter|date=2012}}</ref> Вклучува неколку рецепти за [[сос]]ови направени со состојки како ѓумбир, морско оревче во прав, цимет, шафран, каранфилче, вино и мед.<ref>''Lybre de doctrina Pera ben Servir: de Tallar: y del Art de Coch''</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=34GZHYTGWkAC|title=Alimentació i societat a la Catalunya medieval|date=1998|publisher=[[CSIC Press]]|isbn=9788400069209}}</ref> ''Салса де паго,'' го добила своето име по паунот ({{Langx|ca|el paó}}), со која било наменето да се служи секаков вид живина и бил дел од средновековниот божиќен оброк.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cuinacatalana.eu/ca/pag/receptes-1714/?id=14|title=Pollastre o capó rostit amb salsa de pagó|work=Fundació Institut Català de la Cuina}}</ref> ''Салса мирауст'' (или ''{{Јаз|it|mirausto alla catalana}}'' како што се нарекува во ''Куоко Наполетано'' ) била полупечена (''{{Јаз|ca|mi-raust}}'') живина која е завршена во ''салса'' задебелена со жолчки, потпечени бадеми и презла. Во верзијата на рецептот од ''Либре де Сент Сови'' од 14 век, сосот се згуснува со пире од живински црн дроб наместо жолчки од јајце.<ref>[https://online.ucpress.edu/gastronomica/issue/7/2 Two Ways of Looking at Maestro Martino] ''Gastronomica'' Spring 2007 Vol. 7 Issue 2</ref> [[Хипокрас]] (''{{Јаз|ca|pimentes de clareya}}'') е зачинето вино направено со цимет, каранфилче, ѓумбир, бибер, мед и вино притиснато преку ''манега'', ткаенина во облик на кеса за пециво, која првично ја дизајнирал [[Хипократ]] за филтрирање на водата.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=BDF9IlUOaP8C&pg=PA103|title=Pedralbes|publisher=Universidad de Barcelona}}</ref> == Основни состојки == Каталонската кујна во голема мера се потпира на состојките популарни долж брегот на [[Средоземно Море|Медитеранот]], вклучувајќи свеж [[зеленчук]] (особено [[домат]]и, [[лук]], [[модар патлиџан]], [[пипер]]ка и [[артичока]]), пченични производи ([[леб]], [[тестенини]]), [[маслиново масло]] од Арбекина, [[Вино|вина]], мешунки ([[грав]], [[Леблебија|наут]]), печурки (особено диви печурки), јаткасти плодови (ореви, лешници и бадеми), сите видови [[Свинско месо|свински]] препарати ([[колбас]]и и [[шунка]] највеќе), овчо и козјо [[сирење]], [[живина]], јагнешко месо и многу видови риби како сардина, аншоа, [[туна]] и бакалар.{{Sfn|Pujol|2009}} Традиционалната каталонска кујна е доста разновидна, почнувајќи од јадења со интензивно свинско месо, приготвени во внатрешниот дел на регионот (Каталонија е еден од главните производители на свински производи во Шпанија) до рецепти на база на риба, од регионите близу брегот.<ref>{{Наведено списание|last=Pujol|first=Anton|year=2009|title=Cosmopolitan Taste|journal=Food, Culture & Society|volume=12|issue=4|pages=437–455|doi=10.2752/175174409X456737}}</ref> Во својата храна тие вклучуваат пилешко со јастог, пилешко со рак и ориз со месо и морска храна. Кујната вклучува подготовки кои мешаат слатки и солени и чорби, со сосови на база на ''ботифара'' (свински [[колбас]]) и карактеристична ''пикада'' (мелени [[бадем]]и, [[лешници]], [[Пињоли|борови ореви]] и сл. понекогаш со [[лук]], [[Билка|билки]], [[бисквити]]).{{Sfn|Pujol|2009}}<gallery class="center" widths="175" heights="175"> Податотека:La Boqueria.JPG|Овошје од пазарот Ла Букерија, [[Barcelona|Барселона]] Податотека:Rovellons.jpg|''[[Lactarius deliciosus|Рујница]]'', вкусна дива печурка </gallery> == Солени јадења == [[Податотека:Coca_de_mullador.jpg|мини|''Коки'']] [[Податотека:Foto_Llonganissa.JPG|мини| [[Колбас]] од Вик]] * Бакалар со суво грозје и со пињоли * ''Ескаливада -'' зеленчук на скара * ''Ескудела -'' чорба или во некои случаи, супа која може да се сервира со тестенини, мелено месо и зеленчук. * ''Фрикандо'' * ''Олада -'' чорба со месо и зеленчук * ''Есќеиксада -'' солена салата со бакалар, домат и кромид * Грав и колбас од свинско месо * ''Па амб томаќет -'' леб намачкан со масло и со домати озгоре (некогаш се става и лук) * ''Мар и мунтања -'' јадења кои комбинираат месо и морска храна * ''Емботитс -'' обработено свинско месо ([[салама]]) * ''Калкот -'' специфичен култивиран кромид, потоа грилован и сервиран како ''Калкотада'' * ''Караголс а ла лауна -'' готвени полжави * ''Сонсос (Средоземна песочна јагула) -'' специфичен вид на риба која припаѓа на семејството Амодидае. Таа е единствениот вид од ова семејство, кој може да се најде во [[Средоземно Море|Средоземното Море]].<ref name="FishBase">{{FishBase|Gymnammodytes|cicerelus}}</ref> == Сосови и зачини == [[Податотека:Calçots_i_romesco.jpg|мини|Калкот со сос Ромеско за потопување]] * ''Алиоли -'' густ сос направен од лук и маслиново масло, кој се користи со месо или зеленчук на скара и некои јадења. Алиоли значи лук ({{Јаз|ca|all}}) и масло ({{Јаз|ca|oli}}) на каталонски. * ''Самфаина (''исто така наречена ''томакат'' или ''пебротс амб томаќет) -'' разновидност на окситански [[рататуј]] или [[Шпанија|шпанско]] писто. * ''Ромеско'' - направено од бадеми, лешници, лук, леб, оцет, домати, маслиново масло и суви црвени пиперки. * ''Ксато'', разновидност на ''Ромеско,'' но без домати. == Слатки и десерти == [[Податотека:Creme_catalane.jpg|мини|''Каталонски крем'']] [[Податотека:Xuixo_obert.jpg|мини|''Шуиксо'']] [[Податотека:Panellets_(surtido).jpg|мини|Послужавник со ''панели'', како што обично се сервираат]] * ''Крема Каталана'', познатиот жолт крем направен со [[Жолчка (јајце)|жолчка од јајце]], [[млеко]] и [[шеќер]], чија густина е помеѓу ''[[Крем|крем пастисиер]]'' или ''натила'' и флан. Се користи како полнеж во големо количество пецива, или за правење едноставни десерти со, на пример, овошје, а тоа се јаде и во мала рамна грнчарска чинија, откако ќе се покрие кремот со бел кристален шеќер и ќе се запали, за да се создаде слој цврст шеќер кој треба да се скрши со мало лажиче пред да стигне до кремот. * ''Мато де Педралбес'' или <nowiki><i>мато де моња,</i></nowiki> е друг вид каталонски крем, со потекло од [[Барселона]]. * ''Мењабланк'' или ''мењар бланк'', типично се конзумира во Реус, но се јаде низ цела Каталонија, е вид на бел крем направен со [[бадем]]и, од кој прво се добива еден вид млеко, а потоа и крем кој што се јаде со мала лажица. * ''Перес де Леида'' е типичен десерт кој потекнува од Леида, составен од излупени круши кои се варат во еден вид полесна ''крема каталана'' и се сервира ладно, покриено со белки и украсено со цреши. * ''Ксуиксос'' се пржени колачи создадени во Жирона и полнети со ''крем Каталана''. * ''Мел и мато'', десерт од ''мато'' сирење со [[мед]]. * ''Пасисетс'' или ''касќетс'' се слатки колачи во форма на полукруг, полнети со џем од тиква, а покриени со шеќер. Се јадат кога се пие кафе. * ''Карквињоли'' се мали крцкави бисквити од бадем кои често се јадат кога пијат кафе. * ''Катани'' се каталонски ''маркона'' бадеми, прелиени со бело чоколадо и со црно чоколадо во прав. И овие се десерти што се јадат со кафе. * Слатките ''коки'' прво се јаделе само на празници. Каталонците имаат барем еден вид традиционална ''кока'' за секој празник и празник во годината. * ''Орлетес'' се тенки пржени колачи покриени со шеќер и се јадат кога се оди на [[карневал]]. Тие исто така постојат во блиските региони во Шпанија или Франција. * Слатките ''буњоли,'' обично се прават и се јадат во среда и петок за време на постот. * ''Мона де Пасќа,'' е пециво прекриено со бадеми, џем од жолчка, чоколадни јајца (или, моментално, големи чоколадни скулптури) и обоена декорација што кумот и кумата секоја година ги подаруваат на своите кумашини на Велигден. Тоа е древна претхристијанска традиција која го означила преминот од детството во светот на возрасните. Отпрвин, има по едно јајце за секоја година од возраста на децата, и продолжува да додава по едно јајце секоја година до дванаесет, бидејќи на тринаесет годишна возраст тие повеќе не се сметаат за деца. * ''Панелeтите'' се мали колачи направени од пињоли, бадеми и шеќер со различни форми и вкусови, кои се јадат за време на Ла ''Кастањада'', која Каталонците ја слават на 1 ноември наместо на [[Ноќ на вештерките|Ноќта на вештерките]]. Нивното потекло е еврејско, пред средниот век, но традицијата на ''кастањада'' е многу постара. * ''Тортел'', исто така наречен ''торта'' или ''роско'' на северните и јужните дијалекти. Тркалезна е, може да се направи од лиснато тесто или мешавина слична на ''лајонези'' и ''пало'', и полнети со ''труфа'' (мешавина од какао, чоколадо и крем) или со ''крема каталана''. Обично се купува и се јаде по неделниот ручек, во семејството или со пријателите. Вообичаена алтернатива се нарекува ''braç de gitano'' ([[Роми|Циганска]] рака), која во Каталонија секогаш е покриена со џем од жолчка. * Специфичен ''тортел'' е всушност специјална ''кока'' што Каталонците ја јадат само на Денот на тројцата кралеви (6 јануари), која се нарекува ''тортел де реис'' (или ''галета де реис'' во Северна Каталонија) типично пециво во облик на прстен, полнето со марципан или каталонски крем, и прелиен со глазирано овошје и ореви. * ''Торо'', божиќно слатко направено со бадеми. * ''Неулите'' се јадат и на Божиќ во Каталонија. Се потопуваат во ''кава'' (каталонски шампањ). Тие имаат исто потекло како [[Вафла|вафлите]] и белгиските ''гофри''. == Вина == [[Податотека:Rüttelpult.jpg|мини|Стареење на виното кава]] Постојат 11 каталонски лозарски региони квалификувани од Каталонскиот институт за вино: Приорат, Пенедес, [[Каталонија|Каталуња]], Костерс дел Сегре, Конка де Барбера, Монтсан, Алела, [[Тарагона]], Емпорда, Пла дел Баџе и Тера Алта. Пенливото вино „кава“, направено главно во регионите Пенедес и Аноја, е каталонски еквивалент на [[Шампањ (вино)|шампањ]]. Широко се извезува. „Москател“ (мускат), е слатко каталонско вино кое има слични сорти во други земји како [[Франција]], [[Италија]], [[Португалија]], [[Албанија]], [[Словенија]], [[Грција]], [[Романија]] и [[Турција]], како и во региони на [[Шпанија]]. Меѓутоа, каталонскиот ''москател'' е погуст од францускиот ''мускат'' и не се пие пред оброкот (''aperitiu''), туку после него, со или после десертот. == Алтернативни погледи == Некои каталонски автори, како што се Јосеп Пла,<ref name="Pla">PLA, Josep, 1970, 'El Que hem menjat', Barcelona (Catalonia)) (this edition 1997 Premsa catalana); photographs by F. Català Roca were added for the edition of 1981 by Edicions Destino, Barcelona.</ref> Џом Фабрега<ref name="fabrega">[http://www.gastroteca.cat/ca/noticies/fitxa-entrevistes/jaume_fabrega:__la_cuina_catalana_es_la_mes_antiga_d_europa_/ Gastroteca.cat Interview with Jaume Fàbrega]</ref> или Елијана Тибаут Комлада,<ref>THIBAUT I COMALADA, Eliana, 2001, 'La Cuina dels Països Catalans, reflex d'una societat', Editorial Pòrtic, S.A. {{ISBN|978-84-7306-716-4}}</ref> и други како Колман Ендрјус,<ref name="andrews">[https://books.google.com/books?id=-K_ekX6BVXsC&dq=Catalan+cuisine&printsec=frontcover&source=bl&ots=EPOjf2C9gx&sig=tktfrnZVRAACTogCLql6BGroq1U&hl=en&sa=X&oi=book_result&resnum=9&ct=result#PPA4,M1 ANDREWS, Colman, ''Catalan cuisine'' pp. 3-4: "It is, to put it another way, the cooking of the region of Catalonia in northeastern Spain - and, by extension, of the historically and linguistically related ''països catalans'' or Catalan lands.."]</ref> сугерираат дека оваа кујна ги опфаќа и Балеарските и Валенсијанските кујни,<ref name="Fabrega">[http://www.llibreriaona.com/llibres/C/CUINA-DELS-PAISOS-CATALANS,-LA--REFLEX-D'UNA-SOCIETAT-,978-84-7306-716-4.htm gastronomy of the Catalan-speaking Countries: Jaume Fàbrega:"Belonging to the nation of Catalans Valencians and Balearics is not just a question of a common language: it is also a way of expressing that culture at table, of a culinary culture."] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081011210956/http://www.llibreriaona.com/llibres/C/CUINA-DELS-PAISOS-CATALANS%2C-LA--REFLEX-D%27UNA-SOCIETAT-%2C978-84-7306-716-4.htm|date=11 October 2008}}</ref> но ова мислење е оспорено како политизирано, и не е широко распространето, ниту е поддржано ниту од [[Балеарски Острови|Балеарската]] ниту од владата на Валенсија,<ref>[http://www.comunitatvalenciana.com/gastronomia/gastro1.htm gastronomy from the Valencian Community] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080509174759/http://www.comunitatvalenciana.com/gastronomia/gastro1.htm|date=9 May 2008}}</ref><ref>[http://www.comunitatvalenciana.com/descargas/gastronomia_in.pdf Gastronomy of the Valencian Community] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080509161210/http://www.comunitatvalenciana.com/descargas/gastronomia_in.pdf|date=9 May 2008}}</ref> додека самата каталонска влада дава различни гледишта.<ref>[http://www.gencat.cat/catalunya/cat/coneixer-gastronomia.htm Generalitat de Catalunya] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130514054637/http://www.gencat.cat/catalunya/cat/coneixer-gastronomia.htm|date=14 May 2013}}</ref><ref>[http://www20.gencat.cat/portal/site/culturacatalana/menuitem.0b9b63f2f0392d88f94a9710b0c0e1a0/?vgnextoid=94b1ef2126896210VgnVCM1000000b0c1e0aRCRD&vgnextchannel=94b1ef2126896210VgnVCM1000000b0c1e0aRCRD Culturcat] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140106172418/http://www20.gencat.cat/portal/site/culturacatalana/menuitem.0b9b63f2f0392d88f94a9710b0c0e1a0/?vgnextoid=94b1ef2126896210VgnVCM1000000b0c1e0aRCRD&vgnextchannel=94b1ef2126896210VgnVCM1000000b0c1e0aRCRD|date=6 January 2014}}</ref> Во секој случај, постојат меѓусебни врски помеѓу каталонската гастрономија и другите западни средоземни гастрономии, како што се балеарската кујна, валенсијанската кујна, [[Француска кујна|јужнофранцуската кујна]], арагонската кујна или кујната на Мурсија. == Готвачи и ресторани == [[Податотека:Ferran_Adrià_a_El_Bulli.jpg|мини|Феран Адриа бил главен готвач на ''Ел Були'']] Каталонските готвачи се широко познати и критички признати низ целиот свет. Три од 50-те најдобри ресторани во светот се во Каталонија,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2009-04-21/news/27654601_1_chef-restaurant-magazine-signature-dishes|title=Spain's El Bulli named best restaurant in world|date=21 April 2009|work=The Economic Times|location=India|accessdate=30 April 2012|archive-date=2015-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208131151/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2009-04-21/news/27654601_1_chef-restaurant-magazine-signature-dishes|url-status=dead}}</ref> и четири ресторани имаат три Мишелин ѕвезди. Изданието Мишелин Водич во Шпанија и Португалија 2022 година додели 49 ресторани низ Каталонија со вкупно 64 Мишелин ѕвезди.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.catalannews.com/life-style/item/three-catalan-restaurants-maintain-their-three-michelin-stars,%20https://www.catalannews.com/life-style/item/three-catalan-restaurants-maintain-their-three-michelin-stars|title=Three Catalan restaurants maintain their three Michelin stars|last=Jordan|first=Guifré|work=www.catalannews.com|language=en-gb|accessdate=2021-12-25}}</ref> Барселона има 28 ѕвезди на Мишелин во 18 ресторани <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.catalannews.com/life-style/item/interactive-map-all-michelin-starred-restaurants-in-catalonia,%20https://www.catalannews.com/life-style/item/interactive-map-all-michelin-starred-restaurants-in-catalonia|title=Interactive map: All Michelin-starred restaurants in Catalonia|last=Doherty|first=Lorcan|work=www.catalannews.com|language=en-gb|accessdate=2021-12-25}}</ref><ref name="viamichelinweb">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.viamichelin.co.uk/web/Restaurants/Restaurants-Barcelona-_-Barcelona-Spain?strLocid=31M3JyYjEwY05ERXVNemczT1RJPWNNaTR4TmprNU1nPT0=#description@poi=203796_41102|title=ViaMichelin Barcelona Restaurants: online restaurant guide|work=[[Michelin Guide]]|publisher=[[Michelin]]|accessdate=12 February 2012|archive-date=2023-03-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20230317174410/https://www.viamichelin.co.uk/web/Restaurants-search/Restaurants-Barcelona-08001-Barcelona-Spain#description@poi=203796_41102|url-status=dead}}</ref> и е избрана за најдобар гастрономски град од [[Соединети Американски Држави|американската]] ТВ мрежа MSNBC во 2009 година, на врвот на листата на десетте најдобри гастрономски градови во светот. Во провинцијата Жирона се наоѓаат два од најдобрите ресторани во светот, ''Ел Сејер де Кан Рока'', најдобар на светот во 2014 и 2015 година, и ''Ел Буи'', најдобриот во 2002, 2006, 2007, 2008, 2009 година и 2-ри во 2010 година, пред неговото затворање, во 2011 г. == Поврзано == * [[Балеарска кујна]] * [[Список на ресторани во Барселона]] * [[Шпанска кујна]] * [[Валенсијанска кујна]] == Наводи == {{Наводи}} == Изворни места == * Ендрјус, Колман, ''каталонска кујна'' . Harvard Common Press, 2006 година{{ISBN|1-55832-329-5}} * Fàbrega i Colom, Jaume, ''традиционално каталонско готвење'' . Изданија на Ла Маграна, 1997 година,{{ISBN|84-7410-964-7}}{{ISBN|9788474109641}} * Ладоноса и Жиро, Хосеп, ''Книгата на каталонската кујна'' . Едиторијал Алијанза, 2007 година,{{ISBN|84-206-0354-6}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20131022070205/http://www.vegueries.com/gastronomia/indexENG.htm Каталонски рецепти на англиски јазик] * [http://www.eatcatalunya.com www.eatcatalunya.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220526103510/http://eatcatalunya.com/ |date=2022-05-26 }} * [https://web.archive.org/web/20100329144226/http://www.lacuinacatalana.com/index.htm www.lacuinacatalana.com] (in Catalan) * [http://www.cerespain.com/salchichon_de_vic.html DOP IGP Salchichón de Vic или Llonganissa de Vic] (in Spanish) [[Категорија:Шпанска кујна]] [[Категорија:Средоземна кујна]] 225g91wlwg4rqxdc6c574lo0r1ees4n 0 1306774 5649222 5646798 2026-10-23T18:23:48Z Gurther 105215 5649222 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место|name=Станица „Амундсен-Скот“|official_name=Amundsen–Scott South Pole Station|native_name=|native_name_lang=<!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead -->|settlement_type=[[Истражувачки станици во Антарктикот|Антарктичка станица]]|image_skyline=SouthPoleStationDestinationAlpha.jpg|imagesize=300px|image_caption=Станицата Амундсен-Скот во ноември 2009 година. В|image_flag=United States Antarctic Program Flag (White Variant).svg|flag_size=110px|flag_border=no|flag_alt=|image_seal=|seal_alt=|image_shield=|shield_alt=|nickname=|motto=|image_map=Antarctica Station South Pole Amundsen-Scott.png|mapsize=300px|map_alt=|map_caption=Карта на Антарктикот што ја покажува местоположбата на станицата Амундсен-Скот на Јужниот Пол (заокружено)|pushpin_map=Антарктик|pushpin_map_alt=Местоположба на станицата|pushpin_map_caption=Местоположба на станицата|pushpin_mapsize=300|pushpin_relief=yes|pushpin_label_position=|coor_pinpoint=|coordinates_footnotes=|subdivision_type=Земја|subdivision_name=САД|subdivision_type1=Location in {{ATA}}|subdivision_name1=[[Јужен Пол]], [[Антарктичка Висорамнина]]|subdivision_type2=|subdivision_name2=|subdivision_type3=Управувана од|subdivision_name3=[[Американска антарктичка програма]] на [[Национална научна фондација]]|established_title=Основана|established_date={{start date|1956|11|df=y}}|extinct_title=Евакуирана|extinct_date=|named_for=[[Роалд Амундсен]] и [[Роберт Фалкон Скот]]|founder=|seat_type=|seat=|government_footnotes=|leader_party=|leader_title=|leader_name=|unit_pref=метрички|area_footnotes=|dimensions_footnotes=|elevation_footnotes=<ref name=aasps/>|elevation_m=2835|population_as_of=|population_footnotes=<ref name=aasps/>|population_total={{bulleted list |лето: 150 |зима: 45}}|population_density_km2=auto|population_note=|population_demonym=|timezone1=[[Време во Нов Зеланд|NZST]]|utc_offset1=+12|timezone1_DST=[[Време во Нов Зеланд|NZDT]]|utc_offset1_DST=+13|blank_name_sec1=Вид|blank_info_sec1=Цела година|blank1_name_sec1=Период|blank1_info_sec1=Годишен|blank2_name_sec1=Статус|blank2_info_sec1=Оператовен|blank_name_sec2=Објекти|blank_info_sec2=Објектите се:<ref name=aasps>{{cite web |url=https://www.nsf.gov/geo/plr/support/southp.jsp |title=Amundsen-Scott South Pole Station |work=Giosciences: Polar Programs |publisher=[[National Science Foundation]] |access-date=July 11, 2016 |archive-date=2017-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170502111439/https://www.nsf.gov/geo/plr/support/southp.jsp |url-status=dead }}</ref><ref name=aasps2>{{cite web |url= https://nsf.gov/news/mmg/mmg_disp.jsp?med_id=58581 |title=Amundsen-Scott South Pole Station Hydroponic Greenhouse |work=Giosciences: Polar Programs |publisher=[[National Science Foundation]] |access-date=May 31, 2022}}</ref>{{bulleted list|[[Аеродром Амундсен-Скот]]|Сместување|Атмосферска истражувачка опсерваторија|Ппсерваторија за астрофизика|Компјутерски системи за истражување и комуникација|Збирка на најдолгиот континуиран сет метеоролошки податоци од Антарктикот|Астрономија и астрофизика|Мала биомедицинска истражувачка установа |Хидропонска стаклена градина|Други области на интерес вклучуваат глациологија, геофизика и сеизмологија, океански и климатски системи, астрофизика, астрономија и биологија.}}|postal_code_type=|postal_code=|area_code_type=|area_code=|iso_code=|website={{nowrap|{{URL|https://www.nsf.gov/geo/opp/support/southp.jsp|Amundsen-Scott South Pole Station}}}}|footnotes=}} '''Станица Амундсен-Скот''' — американска научно-истражувачка станица која се наоѓа [[Јужен Пол|Јужниот Пол]]. Таа е најјужната точка под делокруг на [[Соединетите Американски Држави]]. Станицата се наоѓа на [[Антарктичка Висорамнина|Антарктичката Висорамнина]] на 2,835 метри надморска [[Морско ниво|височина]]. Станицата е управувана од Канцеларијата за поларни програми на [[Национална научна фондација|Националната научна фондација]], конкретно [[Американска антарктичка програма|Американската антарктичка програма]] (ААП). Именувана е во чест на Норвежанецот [[Роалд Амундсен]] и Британецот [[Роберт Фалкон Скот|Роберт Ф. Скот]], кои воделе одделни тимови кои се тркале да станат први кои ќе стигнат на [[Јужниот пол|Јужниот Пол]] во раните 1900-ти. Оригиналната станица Амундсен-Скот била изградена од сојузната влада на САД во текот на ноември&nbsp;1956 година, како дел од нејзината посветеност на [[Наука|научните]] цели на [[Меѓународна геофизичка година|Меѓународната геофизичка година]], напор кој траел од јануари&nbsp;1957 до јуни&nbsp;1958 година за да ја проучува, меѓу другото, [[геофизика]]та на [[Поларни региони|поларните региони на Земјата]]. Пред ноември&nbsp;1956 година, немало постојана вештачка структура на полот и практично немало човечко присуство во внатрешноста на [[Антарктикот]]. Неколкуте научни станици на Антарктикот биле во близина на неговиот брег. Станицата е континуирано окупирана откако е изградена и неколку пати била обновувана, проширувана и надградувана. Станицата е единственото населено место на површината на Земјата од кое [[Сонцето]] е постојано видливо шест месеци; потоа е постојано темно во следните шест месеци, со приближно два дена просечно темнина и светлина. Овие се, во опсервациски термини, наречени еден исклучително долг „ден“ и една подеднакво долга „ноќ“. Во текот на шестмесечниот „ден“, аголот на издигнување на [[Сонце]]то над [[хоризонт]]от постепено се менува. Сонцето достигнува растечка позиција во текот на [[септемвриска рамноденица|септемвриската рамноденица]], а потоа е очигледно највисока во [[декемвриска краткоденица|декемвриската краткоденица]], која е [[Долгодневица|летна краткоденица]] на југ, заоѓа на [[мартовска рамноденица|мартовската рамноденица]]. Во текот на шестмесечната поларна ноќ, температурите на воздухот може да се спуштат под {{Cvt|-73|°C|}} и [[Близард (ветар)|снежните виулици]] се почести. Помеѓу овие бури, и без оглед на времето за бранови должини кои не се засегнати од лебдат снег, грубо{{Дроп|5|3|4}} месеци обилна темнина и сува атмосфера ја прават станицата одлично место за астрономски набљудувања. Бројот на научни истражувачи и членови на помошниот персонал сместени во станицата Амундсен-Скот отсекогаш варирал сезонски, со максимално население од околу 200 во летната оперативна сезона од октомври до февруари. Во последниве години, населението во зима е околу 50 луѓе. == Структури == === Оригинална станица (1957–2010) === [[Податотека:Geographic_Southpole_crop.jpg|врска=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9f/Geographic Southpole crop.jpg/220px-Geographic Southpole crop.jpg|лево|мини|Географски Јужен Пол]] Оригиналната станица на Јужниот Пол сега се нарекува „''Стар Пол''“. Станицата била изградена од американската морнарица предводена од Ричард Бауерс, и осумчлена група транспортирана од воздухопловната ескадрила VX-6 во два R4D во 1956 година. C-124 Globemaster II на Осумнаесеттото воздухопловство на САД исфрлил поголем дел од опремата и градежниот материјал. Зградите биле изградени од префабрикувани модуларни панели од четири на осум метри. Надворешните површини биле {{Convert|4|inch|cm}} дебели, со алуминиумска внатрешна површина и надворешна површина од [[иверица]]. Прозорците биле единствените прозорци со рамни униформни нивоа на покривот, додека зградите биле поврзани со тунелски систем. Последниот од градежната екипа заминал во јануари [[1957]] година. Првата група за презимување се состоела од осум научници од [[Меѓународна геофизичка година|Меѓународната геофизичка година]] предводени од Пол Сипл и осум луѓе од поддршката на морнарицата предводени од Џон Так. Клучните компоненти на кампот вклучувале астрономска опсерваторија, кулата Равин, засолниште за надувување на метеоролошки балон и снежен тунел долг 1000 метри со јами за [[сеизмометар]] и магнетометар. Најниските просечни температури забележани од групата биле во -90&nbsp;°F, иако, како што истакнува Сипл, „''дури и на -60 ° видов мажи како плукаат крв бидејќи [[капилар]]ите на [[Бронхии|бронхијалниот]] тракт се замрзнаа''“.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/90southstoryoft00sipl|title=90° South|last=Siple|first=Paul|date=1959|publisher=G.P. Putnam's Sons|location=New York|pages=[https://archive.org/details/90southstoryoft00sipl/page/158 158], 164, 168–169, 175–177, 192–193, 198, 239–240, 293, 303, 370–371|url-access=registration}}</ref> Во јануари 1958 година, тимот на Сер [[Едмунд Хилари]] од Нов Зеланд, дел од Задантарктичката експедиција на Комонвелтот, стигнала до станицата преку копно од [[Скот (поларна база)|Скотовата база]], по што набрзо следела британската научна експедиција на Сер [[Вивијан Фукс]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nzhistory.net.nz/media/photo/edmund-hillary-antarctica|title=Edmund Hillary in Antarctica|work=New Zealand History|publisher=[[New Zealand Ministry for Culture and Heritage]]|accessdate=March 31, 2016}}</ref> Зградите на „Стар Пол“ биле собрани од префабрикувани компоненти доставени до [[Јужниот Пол]] по воздушен пат и исфрлени во воздух. Тие првично биле изградени на површината, со покриени патеки со рамка од дрво што ги поврзуваат зградите. Иако акумулацијата на снег во отворените области на [[Јужниот Пол]] е приближно {{Convert|8|in|cm}} годишно, снегот од ветер многу побрзо се акумулира во близина на подигнати објекти. До 1960 година, три години по изградбата на станицата, таа веќе била закопана за {{Convert|6|feet}} снег.<ref name="oldpole">{{Наведена книга|url=http://acwc.sdp.sirsi.net/client/search/asset/1044471|title=Remediation of Old South Pole Station, Phase I: Ground-Penetrating-Radar Surveys|last=Barna|first=Lynette|last2=Courville|first2=Zoe|last3=Rand|first3=John|last4=Delaney|first4=Allan|date=July 2015|publisher=U.S. Army Engineer Research and Development Center|location=Hanover, NH|access-date=May 3, 2016|archive-date=2016-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20161011120123/http://acwc.sdp.sirsi.net/client/search/asset/1044471|url-status=dead}}</ref> Станицата била напуштена во [[1975]] година и станала длабоко закопана, при што притисокот предизвикал претежно дрвениот покрив да пропадне. Станицата била урната во декември&nbsp;2010 година, откако оператор на опрема паднал низ структурата правејќи тестирање на стабилноста на снег за Националната научна фондација (ННФ).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mnn.com/earth-matters/wilderness-resources/stories/south-poles-first-building-blown-up-after-53-years|title=South Pole's first building blown up after 53 years|date=March 31, 2011|work=OurAmazingPlanet.com}}</ref><ref>[https://www.livescience.com/13497-south-pole-station-exploded-antarctica.html South Pole's First Building Blown Up After 53 Years], ''livescience.com'', 2011</ref> Областа била проверена за користење како камп за гости на невладини организации. === Купола (1975–2010) === Станицата била преместена во 1975 година во новоизградената геодетска купола [[Бакминстер Фулер]] која била 50 метри широка, 16 метри висока, со 14х24 метри челични сводови. Едниот служел како влез во куполата и имал попречен лак кој содржел модуларни згради за одржување на станицата, бешиња за гориво, електрана, топилница за снег, опрема и возила. Поединечните згради во рамките на куполата содржеле студентски домови, галија, рекреативен центар, пошта и лаборатории за следење на горната и долната атмосфера и бројни други сложени проекти во [[астрономија]]та и [[астрофизика]]та. Станицата ја вклучувала и Скајлаб, кула во облик на кутија малку повисока од куполата. Скајлаб бил поврзан со куполата преку тунел. Скајлаб имал опрема за атмосферски сензор, а подоцна и музичка соба. Во текот на летата од 1970 до 1974 година, „''Морските Пчели''“, кои ја граделе [[Геодетска купола|куполата]] биле сместени во колибите на Џејмсвеј од ерата на [[Корејска војна|Корејската војна]]. Колиба се состоела од дрвена рамка со подигната платформа покриена со платнена церада. На секој крај имало предворие со две врати. Иако се загревале, топлината не била доволна за да ги одржува погодни за живеење во текот на зимата. По неколку изгорени во текот на летото 1976-1977 година, градежниот камп бил напуштен и подоцна отстранет. Меѓутоа, во сезоната 1981-1982, дополнителен цивилен сезонски персонал бил сместен во група Џејмсвејс позната како „''Летен Камп''“. Првично составен од само две колиби, кампот пораснал на 11 колиби во кои имале по околу 10 луѓе, плус две рекреативни колиби со бања и теретана. Дополнително, во 1990-тите биле додадени голем број научни и структури за лежај, како што се хипертатите и издигнатиот студентски дом, особено за астрономијата и астрофизиката. За време на периодот во кој куполата служела како главна станица, се случиле многу промени во работата на [[Јужен Пол|Јужниот Пол]] на САД. Од 1990-тите, астрофизичките истражувања спроведени на Јужниот Пол ги искористиле неговите поволни атмосферски услови и почнале да даваат важни научни резултати. Таквите експерименти ги вклучуваат телескопите Питон, [[Випер (телескоп)|Випер]] и [[ДАСИ (телескоп)|ДАСИ]], како и десетметарскиот телескоп „[[Јужен Пол (телескоп)|Јужен Пол]]“. Оттогаш, телескопот ДАСИ е деактивиран и неговата монтажа се користи за [[позадинска слика на космичка вонгалактична поларизација]].<ref name="KAO">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cfa.harvard.edu/CMB/keckarray/|title=Keck Array Overview|work=[[Harvard–Smithsonian Center for Astrophysics]]|publisher=National Science Foundation|accessdate=July 28, 2014}}</ref>. Летната сезона 1998–1999 година била последната година кога [[VXE-6]] со авионот ''[[Lockheed LC-130]]'' ја опслужувал американската програма за [[Антарктикот]]. Почнувајќи од 1999-2000 година, Националната гарда на Њујорк ја презела одговорноста за дневните карго и патнички летови помеѓу [[Мекмердо (поларна станица)|станицата Мекмердо]] и [[Јужниот Пол]] во текот на летото. Во текот на зимата 1988 година се слушнало гласно пукање во куполата. По истрагата било откриено дека прстените на основата на темелите биле скршени поради пренапрегнатост.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://antarcticsun.usap.gov/features/contentHandler.cfm?id=1985|title=News about Antarctica - Deconstruction of the Dome (page 2)|work=[[The Antarctic Sun]]|publisher=United States Antarctic Program|accessdate=August 3, 2017|archive-date=2016-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20160414020309/http://antarcticsun.usap.gov/features/contentHandler.cfm?id=1985|url-status=dead}}</ref> Куполата била демонтирана кон крајот на [[2009]] година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://antarcticsun.usap.gov/features/contenthandler.cfm?id=1984|title=News about Antarctica - Deconstruction of the Dome (page 1)|work=The Antarctic Sun|publisher=United States Antarctic Program|accessdate=August 3, 2017|archive-date=2018-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20180728071012/https://antarcticsun.usap.gov/features/contenthandler.cfm?id=1984|url-status=dead}}</ref> <gallery mode="packed" heights="180"> Податотека:Amundsen-Scott South Pole Station.jpg|Главниот влез во поранешната [[Geodesic dome|геодетска купола]] се спуштала од нивото на површината. Основата на куполата првично била на нивото на површината на ледената капа, но основата била полека закопана од снег и мраз. Податотека:Pole-from-air.jpg|Воздушен поглед на станицата Амундсен-Скот на Јужниот Пол направен околу 1983 година. Централната купола е прикажана заедно со сводовите, со различни објекти за складирање и други помошни згради како гаражи и хангари. Податотека:South Pole Dome From Station.JPG|Куполата во јануари 2009 година, како што се гледа од новата возвишена станица. Податотека:Ceremonial South Pole.jpg|Церемонијален Јужен Пол (куполата во позадина била демонтирана во 2009–2010 година). Податотека:South pole dome deconstruction.jpeg|Јануари 2010: Последниот дел од старата купола, пред да биде отстранет следниот ден. </gallery> === 2008–денес === Во 1992 година започнало дизајнирањето на нова станица за {{Cvt|7400|m2|sqft}} зграда со два ката која чинела 150 милиони американски долари.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nsf.gov/od/opp/budget/08_budget/fy08_southpole.pdf|title=FY 2008 NSF Budget Request to Congress|work=National Science Foundation|accessdate=November 8, 2009|archive-date=2012-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20121017135952/http://www.nsf.gov/od/opp/budget/08_budget/fy08_southpole.pdf|url-status=dead}}</ref> Изградбата започнала во 1999 година, во непосредна близина на куполата. Објектот бил официјално посветен на [[12 јануари]] [[2008]] година, со церемонија која вклучувала пуштање во употреба на старата станица.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://antarcticsun.usap.gov/science/contenthandler.cfm?id=1315|title=A New Era|date=May 1, 2009|work=The Antarctic Sun|publisher=United States Antarctic Program|accessdate=May 1, 2009|archive-date=2017-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20170804113605/https://antarcticsun.usap.gov/science/contenthandler.cfm?id=1315|url-status=dead}}</ref> На церемонијата присуствувале голем број достоинственици кои специјално допатувале за тој ден, вклучително и директорот на [[Национална научна фондација|Националната научна фондација]] [[Арден Бемент]], научникот Сузан Соломон и други владини претставници. Целиот градежен материјал за завршување на изградбата на новата станица на Јужниот Пол бил пренесен од станицата Мекмердо со авионот ''LC-130 Херкулес'' и 139-тата воздушна ескадрона „Стратон“, воздухопловна база на националната гарда. Секој авион носел 12,000 килограми товар секој лет со вкупна тежина на градежниот материјал е 11,000,000 килограми.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nsf.gov/news/news_summ.jsp?cntn_id=110961|title=National Science Foundation|last=West|first=Peter|date=|work=National Science Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20080215134846/http://www.nsf.gov:80/news/news_summ.jsp?cntn_id=110961|archive-date=February 15, 2008|accessdate=2021-09-12}}</ref> Новата станица вклучувала модуларен дизајн, за да се приспособи на порастот на населението и прилагодлива височина за да се спречи да биде затрупана во снег. Околу 20 сантиметри снег се акумулира секоја година без воопшто да се одмрзне,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nsf.gov/pubs/stis1993/opp93103/opp93103.txt|title=Initial Environmental Evaluation Development of Blue-Ice and Compacted-Snow Runways in support of the U.S. Antarctic Program|date=April 9, 1993|work=National Science Foundation Office of Polar Programs|accessdate=2022-09-29|archive-date=2021-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210319154044/https://www.nsf.gov/pubs/stis1993/opp93103/opp93103.txt|url-status=dead}}</ref> дизајнерите на зградата вклучиле заоблени агли и рабови околу структурата за да помогнат во намалувањето на снежните наноси. Зградата е свртена кон ветерот со наведнат долен дел од ѕидот. Аголниот ѕид ја зголемува брзината на ветрот додека тече под зградите и поминува над снежниот пакет, предизвикувајќи снегот да се исчисти. Ова го спречува брзото закопување на зградата. Тестовите во тунелот за ветер покажуваат дека чистењето ќе продолжи сè додека нивото на снегот не достигне до вториот кат. Бидејќи снегот постепено се таложи со текот на времето под сопствената тежина, темелите на зградата биле дизајнирани да приспособат значителни диференцијални таложења над секое едно крило во која било линија или која било колона. Ако диференцијалното таложење продолжи, потпорната структура ќе треба да се подигне и повторно да се израмни. Објектот е дизајниран со примарни потпорни столбови надвор од надворешните ѕидови, така што целата зграда може да се подигне на целосно ниво на подот. За време на овој процес, ќе се додаде нов дел од колоната над постоечките столбови.<gallery mode="packed" heights="180"> Податотека:SPSM.05.jpg|Воздушен поглед на станицата Амундсен-Скот во јануари 2005 година. Постарата купола станица е видлива на десната страна на оваа фотографија. Податотека:Amundsen-scott-south pole station 2007.jpg|Станицата Амундсен-Скот на јужниот пол за време на летната сезона 2007-2008 година. Податотека:Amundsen-Scott marsstation ray h edit.jpg|Фотографија од станицата во текот на ноќта. На крај лево се гледа новата станица, во центарот е [[Electric power|електричната]] централа, а во долниот десен дел механичарска гаража. Зеленото светло на небото е дел од [[Aurora|поларната светлина]]. </gallery> == Операција == Во текот на летото населението на станицата е обично околу 150 луѓе. Поголемиот дел од персоналот заминува до средината на февруари, оставајќи неколку десетици (39 во 2021 година) „зими“, главно помошен персонал плус неколку научници, кои ја одржуваат станицата функционална во текот на месеците на ноќта на Антарктикот. Зимскиот персонал е изолиран помеѓу средината на февруари и крајот на октомври. Презимувањето претставува озлогласени опасности и стресови, бидејќи популацијата на станицата е речиси целосно изолирана. Станицата е целосно самодоволна во текот на зимата и се напојува со три генератори кои работат на млазно гориво JP-8. Годишна традиција е да се гледаат ''The Thing from Another World'' (1951), [[Нешто (филм од 1982)|''The Thing'' (1982)]] и [[Нешто (филм од 2011)|''The Thing'' (2011)]] откако последниот лет заминле за зимата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://antarcticsun.usap.gov/aroundTheContinent/contentHandler.cfm?id=1602|title=South Pole enters winter with crew of 44 people|last=McLane|first=Marie|date=March 8, 2013|work=The Antarctic Sun|publisher=United States Antarctic Program|accessdate=February 26, 2014|archive-date=2015-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20150226162211/http://antarcticsun.usap.gov/aroundTheContinent/contentHandler.cfm?id=1602|url-status=dead}}</ref> Истражувањата на станицата вклучуваат глациологија, [[геофизика]], [[метеорологија]], [[Атмосфера|физика на горната атмосфера]], [[астрономија]], [[астрофизика]] и биомедицински студии. Во последниве години, повеќето зимски научници работеле за опсерваторијата IceCube Neutrino или за нискочестотни астрономски експерименти како што се телескопот на Јужниот Пол и BICEP2. Ниската температура и ниската содржина на влага на поларниот воздух, во комбинација со надморска височина од над 2.743 метри, предизвикува воздухот да биде многу потранспарентен на некои честоти отколку што е типично на друго место, а месеците на темнина дозволуваат чувствителната опрема да работи постојано. На станицата има мала стаклена градина. Разновидноста на зеленчук и билки во стаклена градина, кои се движат од свеж [[модар патлиџан]] до халапењо, се произведуваат [[Хидропоника|хидропонично]], користејќи само вода и хранливи материи и без почва. Стаклена градина е единствениот извор на свежо овошје и зеленчук во текот на зимата. === Сообраќај === Станицата има писта за авиони {{Аеродромски кодови||NZSP||}}, која е долга 3.658 метри. Помеѓу октомври и февруари, има неколку летови дневно на авиони Lockheed LC-130 Hercules, опремени со скии на американските воздухопловни сили од Националната гарда на Њујорк, 109 AW, 139AS Stratton Air National Guard преку [[Мекмердо (поларна станица)|станицата Мекмердо]] за снабдување на станицата. Мисиите за надополнување се колективно наречени [[операција „Длабоко замрзнување“]]. Има снежен пат над ледената покривка од Мекмердо, автопатот Мекмердо-Јужен Пол, кој е 995 милји (1601 км) долг. === Комуникација === [[Податотека:Comms_office.png|врска=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9b/Comms office.png/220px-Comms office.png|мини| Канцеларијата за комуникација на Јужниот Пол]] Пристапот до податоците до станицата е овозможен од сателитите TDRS -4, 5 и 6 на [[НАСА]], сателитот [[Министерство за одбрана на Соединетите Американски Држави|DOD]] DSCS -3 и комерцијалната сателитска констелација ''[[Иридиум (сателит)|Иридиум]]''. За сезоната 2007–2008, релето TDRS (наречено Јужен Пол TDRSS реле или SPTR) било надградено за да поддржува брзина на враќање на податоци од 50 [[Единици за пренос на податоци|Mbit/s]], што опфаќа над 90% од способноста за враќање на податоците.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.southpolestation.com/news/news.html|title=South Pole - News|work=Amundsen-Scott South Pole Station|accessdate=November 8, 2009}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Israel|first=D. J.|date=September 1, 2000|title=South Pole TDRSS Relay (SPTR)|url=http://msp.gsfc.nasa.gov/SPTR/|journal=Astrophysics from Antarctica|volume=141|pages=319|bibcode=1998ASPC..141..319I|archive-url=https://web.archive.org/web/20090525205631/http://msp.gsfc.nasa.gov/SPTR/|archive-date=May 25, 2009|access-date=November 8, 2009}}</ref> Сателитот ТДРС-1 порано давал услуги на станицата, но не успеал во октомври [[2009]] година и потоа бил деактивиран. Порано се користеле и Marisat и LES9. Во јули 2016 година, сателитот GOES-3 бил деактивиран поради тоа што се приближувал до крајот на снабдувањето со гориво и бил заменет со употреба на сателитот DSCS-3, воен комуникациски сателит. DSCS-3 може да обезбеди брзина на податоци од 30 MB/s во споредба со 1,5 MB/s на GOES-3. DSCS-3 и TDRS-4, 5 и 6 се користат заедно за да ја обезбедат главната комуникациска способност за станицата. Овие сателити обезбедуваат податочна врска за научните податоци на станицата, како и обезбедуваат широкопојасен интернет и телекомуникациски пристап. Само за време на главните сателитски настани, телефонскиот систем на станицата може да бира. Комерцијалниот сателит ''[[Иридиум (сателит)|Иридиум]]'' се користи кога сателитите TDRS и DSCS се надвор од опсегот за да ѝ дадат на станицата ограничена способност за комуникација во тие времиња. Во тоа време, телефонските повици може да се прават само на неколку сателитски телефонски апарати Iridium во сопственост на станицата. ИТ системот на станицата има и ограничена податочна врска преку мрежата ''[[Иридиум (сателит)|Иридиум]]'', што овозможува постојано испраќање и примање е-пошта помала од 100 KB и пренос на мали критични датотеки со податоци. Оваа надградба работи со поврзување на протокот на податоци преку 12 гласовни канали. Некомерцијална и невоена комуникација е обезбедена преку [[Радиоаматерство|аматерско радио]] со користење првенствено HF SSB врски денес, но Морзеовиот код и други режими се користени, делумно во експерименти. Секторот на САД го има префиксот на знакот за повици за радиоаматерски повици на KC4 и AT; додека за советските/руските станици се знае дека користат 4K1 и други. === Астрофизички експерименти на станицата === '''Космички телескопи со микробранова позадина:''' * Телескоп Пајтон (1992–1997),<ref name="CARASO">{{Наведена мрежна страница|url=http://astro.uchicago.edu/cara/research/overview.html|title=CARA Science: Overview|work=University of Chicago Department of Astronomy and Astrophysics|accessdate=August 4, 2014|archive-date=2014-08-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20140810042216/http://astro.uchicago.edu/cara/research/overview.html|url-status=dead}}</ref> користен за набљудување на температурните анизотропии во космичката микробранова позадина (CMB).<ref>{{Наведено списание|last=Coble|first=K.|last2=Dragovan|first2=M.|last3=Kovac|first3=J.|last4=Halverson|first4=N. W.|last5=Holzapfel|first5=W. L.|last6=Knox|first6=L.|last7=Dodelson|first7=S.|last8=Ganga|first8=K.|last9=Alvarez|first9=D.|date=July 1, 1999|title=Anisotropy in the Cosmic Microwave Background at Degree Angular Scales: Python V Results|journal=[[The Astrophysical Journal]]|volume=519|issue=1|pages=L5–L8|arxiv=astro-ph/9902195|bibcode=1999ApJ...519L...5C|doi=10.1086/312093}}</ref> * [[Випер (телескоп)|Телескоп Випер]] (1997-2000), кој се користи за набљудување на температурните анизотропии во CMB.<ref name="CARASO" /> Бил повторно опремен со ACBAR болометар (2000-2008).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://cosmology.berkeley.edu/group/swlh/acbar/instrument/index.html|title=Arcminute Cosmology Bolometer Array Receiver: Instrument Description|work=Berkeley Cosmology Group|accessdate=August 4, 2014|archive-date=2014-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20140110135135/http://cosmology.berkeley.edu/group/swlh/acbar/instrument/index.html|url-status=dead}}</ref> * [[ДАСИ (телескоп)|ДАСИ]] (1999–2000), се користи за мерење на температурата и спектарот на моќност на CMB.<ref name="MPDASI">{{Наведено списание|last=Leitch|first=E.M.|displayauthors=etal|date=December 2002|title=Measurement of polarization with the Degree Angular Scale Interferometer|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_december-19-26-2002_420_6917/page/763|journal=Nature|volume=420|issue=6917|pages=763–771|arxiv=astro-ph/0209476|bibcode=2002Natur.420..763L|doi=10.1038/nature01271|pmid=12490940}}</ref> * QUaD (2004–2009), го користел монтирањето ДАСИ, што се користеше за детални набљудувања на поларизацијата на CMB.<ref>{{Наведено списание|last=Ade|first=P.|last2=Bock|first2=J.|last3=Bowden|first3=M.|last4=Brown|first4=M. L.|last5=Cahill|first5=G.|last6=Carlstrom|first6=J. E.|last7=Castro|first7=P. G.|last8=Church|first8=S.|last9=Culverhouse|first9=T.|date=February 10, 2008|title=First Season QUaD CMB Temperature and Polarization Power Spectra|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2008-02-10_674_1/page/22|journal=The Astrophysical Journal|volume=674|issue=1|pages=22–28|arxiv=0705.2359|bibcode=2008ApJ...674...22A|doi=10.1086/524922}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Brown|first=M. L.|last2=Ade|first2=P.|last3=Bock|first3=J.|last4=Bowden|first4=M.|last5=Cahill|first5=G.|last6=Castro|first6=P. G.|last7=Church|first7=S.|last8=Culverhouse|first8=T.|last9=Friedman|first9=R. B.|date=November 1, 2009|title=Improved Measurements of the Temperature and Polarization of the Cosmic Microwave Background From QUaD|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2009-11-01_705_1/page/978|journal=The Astrophysical Journal|volume=705|issue=1|pages=978–999|arxiv=0906.1003|bibcode=2009ApJ...705..978B|doi=10.1088/0004-637X/705/1/978}}</ref> * Инструмент BICEP1 (2006-2008) и BICEP2 (2010-2012) исто така биле користени за набљудување на анизотропиите на поларизација во CMB. BICEP3 бил инсталиран во 2015 година.<ref>{{Наведено списание|last=Francis|first=Matthew R.|date=16 May 2016|title=Dusting for the fingerprint of inflation with BICEP3|url=http://www.symmetrymagazine.org/article/dusting-for-the-fingerprint-of-inflation-with-bicep3|journal=Symmetry|publisher=[[Fermilab]]/[[SLAC]]}}</ref> * [[Јужен Пол (телескоп)|Телескоп „Јужен Пол“]] (2007-денес), кој се користи за истражување на CMB за да се бараат далечни [[Галактичко јато|галаксии]].<ref>{{Наведена книга|title=Millimeter and Submillimeter Detectors for Astronomy II|last=Ruhl|first=John|date=October 2004|work=Proc. SPIE|editor-last=Zmuidzinas|editor-first=Jonas|volume=5498|pages=11–29|chapter=The South Pole Telescope|arxiv=astro-ph/0411122|doi=10.1117/12.552473|display-authors=etal|editor-last2=Holland|editor-first2=Wayne S|editor-last3=Withington|editor-first3=Stafford}}</ref> * Keck Array (2010–денес), користејќи го DASI монтирањето,<ref name="KAO"/> сега се користи за продолжување на работата на поларизациските анизотропии на CMB. '''Експерименти со неутрино''' * [[АМАНДА]] (1997–2009) бил експеримент за откривање на [[Неутрино]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://phys.org/news123497018.html|title=Amanda's First Six Years|last=Mgrdichian|first=Laura|work=[[Phys.org]]|accessdate=August 4, 2014}}</ref> * IceCube (2010–денес) е експеримент за откривање на [[неутрино]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://icecube.wisc.edu/|title=IceCube South Pole Neutrino Observatory|work=University of Wisconsin-Madison|accessdate=August 4, 2014}}</ref> * Radio Ice Cherenkov Experiment или RICE (1999–2012), експеримент за откривање на неутрино со ултра висока енергија (UHE). * Баждарење на радио со неутрино или NARC (2008–2012), надградба на експериментот RICE. * Askaryan Radio Array или ARA (2011–сега), наследник на RICE, моментално (од 2022 година) во изградба. == Клима == Типично за внатрешноста на Антарктикот, станицата Амундсен-Скот на Јужниот Пол доживува клима со ледена капа.<ref name="weatherbase">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=90098&refer=&units=metric|title=South Pole, Antarctica|work=WeatherBase|accessdate=October 7, 2009|archive-date=2018-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226021147/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=90098&refer=&units=metric%0A%20|url-status=dead}}</ref> Врвната сезона на летото трае од декември до средината на февруари. {{Weather box |location = Станица „Амундсен-Скот“ |metric first = yes |single line = yes |Jan record high C = -14.4 |Feb record high C = -20.6 |Mar record high C = -26.7 |Apr record high C = -27.8 |May record high C = -25.1 |Jun record high C = -28.8 |Jul record high C = -33.9 |Aug record high C = -32.8 |Sep record high C = -29.3 |Oct record high C = -25.1 |Nov record high C = -18.9 |Dec record high C = -12.3 |year record high C = -12.3 |Jan high C = -26.0 |Feb high C = -37.9 |Mar high C = -49.6 |Apr high C = -53.0 |May high C = -53.6 |Jun high C = -54.5 |Jul high C = -55.2 |Aug high C = -54.9 |Sep high C = -54.4 |Oct high C = -48.4 |Nov high C = -36.2 |Dec high C = -26.3 |year high C = -45.8 |Jan mean C = -28.4 |Feb mean C = -40.9 |Mar mean C = -53.7 |Apr mean C = -57.8 |May mean C = -58.0 |Jun mean C = -58.9 |Jul mean C = -59.8 |Aug mean C = -59.7 |Sep mean C = -59.1 |Oct mean C = -51.6 |Nov mean C = -38.2 |Dec mean C = -28.0 |year mean C = -49.5 |Jan low C = -29.6 |Feb low C = -43.1 |Mar low C = -56.8 |Apr low C = -60.9 |May low C = -61.5 |Jun low C = -62.8 |Jul low C = -63.4 |Aug low C = -63.2 |Sep low C = -61.7 |Oct low C = -54.3 |Nov low C = -40.1 |Dec low C = -29.1 |year low C = -52.2 |Jan record low C = -41.1 |Feb record low C = -58.9 |Mar record low C = -71.1 |Apr record low C = -75.0 |May record low C = -78.3 |Jun record low C = -82.8 |Jul record low C = -80.6 |Aug record low C = -79.3 |Sep record low C = -79.4 |Oct record low C = -72.0 |Nov record low C = -55.0 |Dec record low C = -41.1 |year record low C = -82.8 |Jan precipitation mm = 0.3 |Feb precipitation mm = 0.6 |Mar precipitation mm = 0.2 |Apr precipitation mm = 0.1 |May precipitation mm = 0.2 |Jun precipitation mm = 0.1 |Jul precipitation mm = 0.0 |Aug precipitation mm = 0.0 |Sep precipitation mm = 0.1 |Oct precipitation mm = 0.1 |Nov precipitation mm = 0.1 |Dec precipitation mm = 0.3 |year precipitation mm = 2.3 |Jan snow cm = 0.3 |Feb snow cm = 0.5 |Mar snow cm =- |Apr snow cm =- |May snow cm = 0.3 |Jun snow cm =- |Jul snow cm =trace |Aug snow cm =- |Sep snow cm =- |Oct snow cm =- |Nov snow cm =- |Dec snow cm = 0.3 |year snow cm = 1.3 |unit precipitation days = 0.1 mm |Jan precipitation days = 0.2 |Feb precipitation days = 0.3 |Mar precipitation days = 0.2 |Apr precipitation days = 0.0 |May precipitation days = 0.2 |Jun precipitation days = 0.1 |Jul precipitation days = 0.0 |Aug precipitation days = 0.0 |Sep precipitation days = 0.1 |Oct precipitation days = 0.1 |Nov precipitation days = 0.1 |Dec precipitation days = 0.3 |year precipitation days = 1.6 |Jan snow days = 22.0 |Feb snow days = 19.6 |Mar snow days = 13.6 |Apr snow days = 11.4 |May snow days = 17.2 |Jun snow days = 17.3 |Jul snow days = 18.2 |Aug snow days = 17.5 |Sep snow days = 11.7 |Oct snow days = 16.7 |Nov snow days = 16.9 |Dec snow days = 20.6 |year snow days = 203.0 |Jan sun = 406.1 |Feb sun = 497.2 |Mar sun = 195.3 |Apr sun = 0.0 |May sun = 0.0 |Jun sun = 0.0 |Jul sun = 0.0 |Aug sun = 0.0 |Sep sun = 34.1 |Oct sun = 390.6 |Nov sun = 558.0 |Dec sun = 616.9 |year sun = 2698.2 |Jand sun = 13.1 |Febd sun = 17.6 |Mard sun = 6.3 |Aprd sun = 0.0 |Mayd sun = 0.0 |Jund sun = 0.0 |Juld sun = 0.0 |Augd sun = 0.0 |Sepd sun = 1.1 |Octd sun = 12.6 |Novd sun = 18.6 |Decd sun = 19.9 |yeard sun = 7.4 |source 1 = Pogoda.ru.net (температура, 1981–2010, 1957–денес)<ref name=pogoda>{{cite web | url = http://www.pogodaiklimat.ru/climate2/89009.htm | title = Weather and Climate – The Climate of Amundsen–Scott | language = ru | website = Weather and Climate (Погода и климат) | access-date = 5 April 2017}}</ref> |source 2 = [[Германска метеоролошка служба]] (1957–1988 и 1978–1993),<ref name=DWD> {{cite web | url = http://www.dwd.de/DWD/klima/beratung/ak/ak_890090_kt.pdf | title = Klimatafel von Amundsen-Scott / Südpol-Station (USA) / Antarktis | website = Baseline climate means (1961–1990) from stations all over the world | publisher= [[Deutscher Wetterdienst]] | language = de | access-date = 5 April 2017}}</ref> NOAA (снежни денови и податоци за снежните врнежи, 1961–1988)<ref name=NOAA>{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/ANTARCTICA/AM/89009.TXT | title = Amundsen–Scott Climate Normals 1961−1990 | website = [[National Oceanic and Atmospheric Administration]] | access-date = 5 April 2017}}</ref> |date=August 2010 }} == Медиуми и настани == Во 1991 година, [[Мајкл Палин|Мајкл Пејлин]] ја посетил базата на осмата и последна епизода од неговиот документарец за телевизијата Би-Би-Си, ''Пол до Пол''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://palinstravels.co.uk/book-1264?from=photoindex-36-7|title=Day 141: To the South Pole|last=Palin|first=Michael|work=palinstravels.co.uk|accessdate=3 August 2017|archive-date=2022-10-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20221002075053/https://www.palinstravels.co.uk/book-1264?from=photoindex-36-7|url-status=dead}}</ref><ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211211/DsmTx36OeCw Ghostarchive] and the {{Наведена мрежна страница|url=http://www.youtube.com/watch?v=DsmTx36OeCw|title=Michael Palin reaches the South Pole|last=BBC Worldwide|authorlink=BBC Worldwide|date=September 20, 2007|work=YouTube|accessdate=August 3, 2017|archive-date=2007-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929135835/http://www.youtube.com/watch?v=DsmTx36OeCw|url-status=bot: unknown}}: {{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=DsmTx36OeCw|title=Michael Palin reaches the South Pole|last=BBC Worldwide|authorlink=BBC Worldwide|date=September 20, 2007|work=YouTube|accessdate=August 3, 2017}}</ref> На 10 јануари 1995 година, [[НАСА]], PBS и NSF соработувале за првиот телевизиски пренос во живо од Јужниот Пол, насловен ''Вселенски брод Јужен Пол''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://passporttoknowledge.com/antarctica/interact/updates/lfa/four.html|title=Live From Antarctica|work=Passport to Knowledge|accessdate=October 4, 2010}}</ref> За време на овој интерактивен пренос, ученици од неколку училишта во [[САД]] им поставувале прашања на научниците во станицата за нивната работа и условите на полот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.falxa.net/spole.htm|title=Tech Crew at the South Pole Interactive TV Broadcast|last=Falxa|first=Greg|publisher=Falxa.net|accessdate=November 8, 2009|archive-date=2012-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20120322184548/http://www.falxa.net/spole.htm|url-status=dead}}</ref> Во 1999 година, дописникот на CBS News Џери Боуен известувал пред камера во разговор со водители од саботното издание на ''CBS This Morning''. На 11 мај 2000 година, астрофизичарот Родни Маркс се разболел додека одел помеѓу оддалечената опсерваторија и базата. Тој се разболел во текот на 36 часа, трипати се враќал повознемирен кај лекарот на станицата. Бил побаран совет преку сателит, но Маркс починал на 12 мај 2000 година, а неговата состојба не била дијагностицирана.<ref name="cfaAlmanac">{{Наведено списание|date=July 2000|title=In Memoriam|url=http://cfa-www.harvard.edu/cfa/ep/almanac/0700c.htm|journal=The CfA Almanac|publisher=Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics|volume=XIII|archive-url=https://web.archive.org/web/20061026171626/http://cfa-www.harvard.edu/cfa/ep/almanac/0700c.htm|archive-date=October 26, 2006|access-date=December 19, 2006}}</ref><ref name="southpole">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.southpolestation.com/memorial.html|title=Memorial|work=Amundsen–Scott South Pole Station|accessdate=December 19, 2006}}</ref> Националната научна фондација издала соопштение дека Родни Маркс „''очигледно умрел од природна смрт, но специфичната причина за смртта допрва треба да се утврди''“.<ref name="nsf">{{Наведена изјава за печат|location=Arlington, Virginia|access-date=December 19, 2006}}</ref> Точната причина за смртта на Маркс не можела да се утврди додека неговото тело не било извадено од станицата Амундсен-Скот и одлетано надвор од Антарктикот на обдукција.<ref name="antarcticsun">{{Наведена мрежна страница|url=http://antarcticsun.usap.gov/oldissues2000-2001/2000_1022/rodney.html|title=Australian scientist dies during Pole winter|date=October 22, 2000|work=The Antarctic Sun|publisher=United States Antarctic Program|archive-url=https://web.archive.org/web/20070218123355/http://antarcticsun.usap.gov/oldissues2000-2001/2000_1022/rodney.html|archive-date=February 18, 2007|accessdate=December 19, 2006}}</ref> Смртта на Маркс била поради труење со [[метанол]], а случајот добил медиумско внимание како „''прво убиство на Јужниот Пол''“,<ref name="TelegraphChapman">{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=/news/2006/12/14/wpole14.xml|title=New Zealand Probes What May Be First South Pole Murder|last=Chapman|first=Paul|date=December 14, 2006|work=[[The Daily Telegraph]]|access-date=December 19, 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20071103025921/http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=%2Fnews%2F2006%2F12%2F14%2Fwpole14.xml|archive-date=November 3, 2007}}</ref> иако нема докази дека Маркс починал како резултат на чин на друго лице.<ref name="DPA">{{Наведени вести|url=http://news.monstersandcritics.com/asiapacific/news/printer_1233162.php|title=Death of Australian astrophysicist an Antarctic whodunnit|date=December 14, 2006|access-date=December 19, 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20070901103854/http://news.monstersandcritics.com/asiapacific/news/printer_1233162.php|archive-date=September 1, 2007|agency=[[Deutsche Presse-Agentur]]}}</ref><ref name="mj200912">{{Наведен нестручен часопис|access-date=February 13, 2015}}</ref> На 26 април 2001 година, Кен Борек Ер користел авион DHC-6 Twin Otter за да го спаси д-р Роналд Шеменски од Амундсен-Скот.<ref name="GlobalTV-2013-01-23">{{Наведени вести|url=http://www.globalnews.ca/plane+carrying+3+canadians+missing+in+antarctica/6442794393/story.html|title=Bad weather hampers search for 3 Canadians on plane missing in Antarctica|last=Weber|first=Bob|date=23 January 2013|work=[[Global News]]|access-date=23 January 2013|archive-url=https://archive.today/2013.02.19-185355/http://www.globalnews.ca/plane+carrying+3+canadians+missing+in+antarctica/6442794393/story.html|archive-date=19 February 2013}}</ref><ref name="CTV-2013-01-23">{{Наведени вести|url=http://calgary.ctvnews.ca/kenn-borek-plane-carrying-three-canadians-missing-in-antarctica-1.1126655|title=Kenn Borek plane carrying three Canadians missing in Antarctica|date=January 23, 2013|work=CTV News Calgary|access-date=23 January 2013}}</ref><ref name="Antol-Shemenski">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.stargate4173.com/Polar/PolarJournals/southPoleRescue.html|title=The Rescue of Dr. Ron Shemenski from the South Pole|last=Antol|first=Bob|date=April 2001|work=Bob Antol's Polar Journals|accessdate=January 23, 2013}}</ref><ref name="NZH-2001-04-27">{{Наведени вести|url=http://www.nzherald.co.nz/world/news/article.cfm?c_id=2&objectid=185352|title=Doctor rescued from Antarctica safely in Chile|date=April 27, 2001|work=[[The New Zealand Herald]]|access-date=January 23, 2013}}</ref> Ова било прво спасување од [[Јужен Пол|Јужниот Пол]] за време на поларната зима.<ref name="CNNtranscript-2001-04-26">{{Наведени вести|url=http://edition.cnn.com/TRANSCRIPTS/0104/26/bn.02.html|title=Plane With Dr. Shemenski Arrives in Chile|date=April 26, 2001|work=CNN|access-date=January 23, 2013|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305005205/http://edition.cnn.com/TRANSCRIPTS/0104/26/bn.02.html|url-status=dead}}</ref> За да се постигне опсегот неопходен за овој лет, Twin Otter била опремена со специјален резервоар за траект. Во јануари 2007 година, станицата била посетена од група руски функционери на високо ниво, вклучувајќи ги и шефовите на ФСБ Николај Патрушев и Владимир Проничев. Експедицијата, предводена од поларниот истражувач Артур Чилингаров, тргнала од [[Чиле]] со два хеликоптери Ми-8 и слетала на [[Јужен Пол|Јужниот Пол]].<ref>{{Наведени вести|url=http://www.interfax.ru/e/B/politics/28.html?id_issue=11656613|title=Patrushev lands at South Pole during Antarctic expedition|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930223721/http://www.interfax.ru/e/B/politics/28.html?id_issue=11656613|archive-date=September 30, 2007|agency=[[Interfax]]}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.timesrussia.com/two-russian-helicopters-landed-at-south-pole-for-the-first-time|title=Two Russian helicopters land at the South Pole|date=January 9, 2007|work=TimesRussia|archive-url=https://web.archive.org/web/20071009025328/http://www.timesrussia.com/two-russian-helicopters-landed-at-south-pole-for-the-first-time|archive-date=October 9, 2007|accessdate=November 8, 2009}}</ref> На 6 септември 2007 година, телевизиското шоу ''Man Made'' на [[Национален географски канал|National Geographic Channel]] емитувала епизода за изградбата на нивниот нов објект.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://channel.nationalgeographic.com/channel/ET/popup/200709070000.html|title=Man-Made: The South Pole Project|work=National Geographic Channel|archive-url=https://web.archive.org/web/20071022051440/http://channel.nationalgeographic.com/channel/ET/popup/200709070000.html|archive-date=October 22, 2007}}</ref> На 9 ноември 2007 година, изданието на NBC 's ''Today'', ко-водителката на шоуто Ен Кари направила сателитски телефонски повик кој се емитувал во живо од Јужниот Пол.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.today.com/money/today-s-world-traveler-ready-come-back-wbna21706630|title=Today's world traveler ready to come back|last=Celizic|first=Mike|date=November 9, 2007|work=Today.com|accessdate=November 8, 2009}}</ref> На Божиќ 2007 година, двајца вработени во базата се степале и морале да бидат евакуирани.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/international/story/0,,2232454,00.html|title=Antarctic base staff evacuated after Christmas brawl|last=McMahon|first=Barbara|date=December 27, 2007|work=[[The Guardian]]|access-date=November 8, 2009|location=London}}</ref> На 11 јули 2011 година, на комуникацискиот техничар во текот на зимата му се слошило и му бил дијагностициран [[апендицит]]ис. Била извршена итна отворена апендектомија од страна на лекарите од станицата со неколку зимски прегледи кои помагале за време на операцијата. ТВ-програмата на [[Би-би-си|БиБиСи]]''Замрзната Планета'' од 2011 година дискутира за базата и прикажува снимки од внатрешноста и надворешноста на возвишената станица. За време на зимската сезона во 2011 година, менаџерот на станицата Рене-Никол Доусер доживеал [[мозочен удар]] на 27 август, што резултирало со губење на видот и когнитивната функција. Бидејќи базата Амундсен-Скот нема дијагностичка медицинска опрема, како што е машина за скенирање на МРИ или КТ, лекарите на станицата не можеле целосно да ја проценат штетата направена од мозочниот удар или можноста за повторување. Лекарите на лице место препорачале лет што е можно поскоро за Доусер, но лекарите надвор од локацијата ангажирани од Raytheon Polar Services (компанијата склучила договор да ја води базата) и Националната научна фондација не се согласиле со сериозноста на ситуацијата. Националната научна фондација, која е крајниот орган за сите летови и ја презема целата финансиска одговорност за летовите, го одбила барањето, велејќи дека времето е сè уште премногу опасно.<ref name="Weather Channel">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.weather.com/weather/videos/news-41/top-stories-169/pilot-describes-antarctica-wx-challenges-22222|title=Pilot describes Antarctica wx challenges|work=Weather.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20111018170824/http://www.weather.com/weather/videos/news-41/top-stories-169/pilot-describes-antarctica-wx-challenges-22222|archive-date=October 18, 2011}}</ref> Биле направени планови за евакуација на првиот достапен лет. Доусер и неговата внука, сметајќи дека состојбата на Дусер е тешка и верувајќи дека е возможен претходен лет, контактирале со сенаторот Жан Шахин за помош; бидејќи Националната научна фондација продолжила да наведува дека состојбата на Доусер не се квалификува за обид и условите во базата не дозволуваат претходен лет, Доусер и нејзините поддржувачи ја обрнале ситуацијата на медиумското внимание.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2011/10/08/science/08southpole.html|title=Worker at South Pole Station Pushes for a Rescue After a Stroke|last=Quenqua|first=Douglas|date=October 7, 2011|work=[[The New York Times]]|access-date=October 14, 2011}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.msnbc.msn.com/id/44820005/ns/technology_and_science-science/|title=Evacuation is denied for South Pole stroke victim|last=Niiler|first=Eric|date=October 7, 2011|work=MSNBC|access-date=October 14, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111008103317/http://www.msnbc.msn.com/id/44820005/ns/technology_and_science-science/|archive-date=October 8, 2011}}</ref> Доусер бил евакуиран, заедно со лекар и една придружничка, на товарен лет на 17 октомври. Ова бил првиот достапен лет кога се отворил временскиот прозорец на 16 октомври. Овој прв лет обично е исклучиво за снабдување и полнење гориво на станицата и вообичаено не прима патници, бидејќи кабината на авионот не е под притисок.<ref>{{Наведени вести|url=http://news.bostonherald.com/business/technology/general/view/2011_1012raytheon_worker_stuck_in_south_pole_is_coming_home/srvc=home&position=recent|title=Raytheon worker stuck in South Pole is coming home|work=[[Boston Herald]]|access-date=October 14, 2011}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://abcnews.go.com/Technology/south-pole-stroke-victim-renee-nicole-douceur-waits/story?id=14711852|title=South Pole: Stroke Victim Waits for Plane Flight|last=Potter|first=Ned|date=October 11, 2011|work=ABC News|access-date=October 14, 2011}}</ref> Евакуацијата била успешна, а Доусер пристигнал во [[Крајстчерч]], Нов Зеланд, во 10:55 часот.&nbsp;часот <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.msnbc.msn.com/id/44923433/ns/us_news-life/|title=Sick American engineer flies out of South Pole|date=October 17, 2011|work=MSNBC|archive-url=https://web.archive.org/web/20111017140357/http://www.msnbc.msn.com/id/44923433/ns/us_news-life/|archive-date=October 17, 2011|accessdate=December 28, 2011}}</ref> Таа на крајот целосно закрепнала.<ref>{{Наведени вести|url=http://articles.baltimoresun.com/2011-10-28/health/bs-hs-south-pole-patient-20111028_1_raytheon-polar-services-physical-therapy-south-pole|title=South Pole stroke victim recovering at Johns Hopkins|last=Walker|first=Andrea K.|date=October 28, 2011|work=[[The Baltimore Sun]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140407083220/http://articles.baltimoresun.com/2011-10-28/health/bs-hs-south-pole-patient-20111028_1_raytheon-polar-services-physical-therapy-south-pole|archive-date=April 7, 2014}}</ref> На 20 јуни 2016 година, имало уште една медицинска евакуација на двајца луѓе околу средината на зимата, повторно во која биле вклучени авионите Kenn Borek Air и DHC-6 Twin Otter.<ref>{{Наведена изјава за печат|location=Arlington, Virginia|access-date=July 11, 2016}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.southpolestation.com/news/news.html|title=News|date=July 2016|work=South Pole News|access-date=July 11, 2016}}</ref><ref name="NYT-20160622">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2016/06/23/world/antarctica-south-pole-rescue.html|title=Rescue Flight Lands at South Pole to Evacuate Sick Worker|last=Ramzy|first=Austin|date=June 22, 2016|work=The New York Times|access-date=June 22, 2016}}</ref> Во декември 2016 година, [[Баз Олдрин]] ја посетил станицата Амундсен-Скот, Антарктик, како дел од туристичка група, кога му се слошило и бил евакуиран, прво во станицата Мекмердо, а оттаму во [[Крајстчерч|Крајстчерч, Нов Зеланд]], каде бил пријавен дека е во стабилна состојба. Посетата на Олдрин на 86-годишна возраст го прави најстариот човек што некогаш стигнал до Јужниот Пол. Во летото 2016-2017 година, Ентони Бурден снимил дел од епизода од неговото телевизиско шоу ''Ентони Бурдејн: Непознати делови'' на станицата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://antarcticsun.usap.gov/aroundTheContinent/contentHandler.cfm?id=4295|title=Summer's Almost Gone|last=West|first=Adam|date=February 23, 2017|work=The Antarctic Sun|publisher=United States Antarctic Program|accessdate=June 12, 2017|archive-date=2017-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20170804052826/https://antarcticsun.usap.gov/aroundTheContinent/contentHandler.cfm?id=4295|url-status=dead}}</ref> == Во популарната култура == Науката и животот на станицата Амундсен-Скот на Јужниот Пол се документирани во наградуваната книга на д-р Џон Брд, ''Еден ден, една ноќ: Портрети на Јужниот Пол'' <ref>{{Наведена книга|title=One Day, One Night: Portraits of the South Pole.|last=Bird|first=John|last2=McCallum|first2=Jennifer|date=2017|publisher=Createspace.|isbn=978-1539947301}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://newyorkbookfest.brinkster.net/portal/content.asp?ContentID=832|title=2016 NEW YORK BOOK FESTIVAL WINNERS|accessdate=March 4, 2018|archive-date=2022-01-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20220131161751/http://newyorkbookfest.brinkster.net/portal/content.asp?ContentID=832|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.indiebookawards.com/winners|title=Winners and Finalists 2017|work=Next Generation Indie Book Awards|accessdate=March 4, 2018|archive-date=2021-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225103020/https://indiebookawards.com/winners|url-status=dead}}</ref><ref name="Hughes">{{Наведени вести|url=https://parade.com/641576/beckyhughes/explore-life-at-the-south-pole-in-one-day-one-night-portraits-of-the-south-pole|title=Explore Life at the South Pole in One Day, One Night: Portraits of the South Pole|last=Hughes|first=Becky|date=January 24, 2018|work=Parade|access-date=March 4, 2018}}</ref> која прикажува [[Фукоово нишало]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2002/09/24/science/here-they-are-science-s-10-most-beautiful-experiments.html?pagewanted=all&src=pm|title=Here They Are, Science's 10 Most Beautiful Experiments|last=Johnson|first=George|date=September 24, 2002|work=The New York Times|access-date=March 4, 2018}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Seven Tales of the Pendulum|last=Baker|first=G. P.|publisher=Oxford University Press|year=2011|isbn=978-0-19-958951-7|pages=388}}</ref> Книгата ''[[Антарктикот (роман)|Антарктик]]'' на авторот на научна фантастика Ким Стенли Робинсон содржи измислен приказ на културата на Амундсен-Скот и [[Мекмердо (поларна станица)|Мекмердо]], сместена во блиска иднина. Станицата е видно прикажана во филмот „''[[Досиеја икс|Даосиеја икс“]]'' од 1998 година. Филмот ''Whiteout'' од 2009 година е главно сместен во базата Амундсен-Скот, иако распоредот на зградите е сосема поинаков. Стратешката [[игра]] ''Цивилизација VI'', во својата експанзија ''Rise and Fall'', ја вклучила станицата Амундсен-Скот на Јужниот Пол како чудо. Филмот од 2019 година ''Where'd You Go, Bernadette'' ја прикажува станицата видно и вклучува сцени од нејзината изградба на завршните наслови, иако вистинската станица прикажана во филмот е британската истражувачка станица на Антарктикот Хали VI. Станицата Амундсен-Скот е амбиент на аудио драма подкаст од ''90 степени Југ''. == Часовен појас == Јужниот Пол го гледа Сонцето како [[Изгрејсонце|изгрева]] и [[Зајдисонце|заоѓа]] само еднаш годишно. Поради атмосферско прекршување, тие не се случуваат точно на септемвриската и мартовската рамноденица, соодветно: Сонцето е над хоризонтот четири дена подолго во секоја рамноденица. Местото нема [[сончево време]]; нема дневна максимална или минимална сончева висина над хоризонтот. Станицата го користи [[Време во Нов Зеланд|времето на Нов Зеланд]] (UTC + 12 за време на стандардното време и UTC + 13 за време на [[Летно сметање на времето|летното сметање на времето]]) бидејќи сите летови до станицата Мекмердо поаѓаат од [[Крајстчерч]] и, според тоа, сите официјални патувања од полот минуваат низ Нов Зеланд. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.southpolestation.com/maps/oldmaps.html|title=South Pole Station images and maps|work=old and, well, older looks at Old Pole}} * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.usap.gov/videoclipsandmaps/spwebcam.cfm|title=South Pole Station Webcams|work=United States Antarctic Program}} * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.esrl.noaa.gov/gmd/webdata/spo/webcam/cmdlfullsize.jpg|title=Amundsen–Scott Station webcam|work=NOAA}} * {{Наведена мрежна страница|url=https://www.nsf.gov/od/opp/support/southp.jsp|title=Amundsen–Scott South Pole Station|work=National Science Foundation|accessdate=2022-09-29|archive-date=2020-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20200414060623/https://www.nsf.gov/geo/opp/support/southp.jsp|url-status=dead}} * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.comnap.aq/facilities|title=Antarctic Facilities|work=[[COMNAP]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20080424075823/http://www.comnap.aq/facilities|archive-date=2008-04-24}} * {{Наведена мрежна страница|url=https://www.comnap.aq/publications/maps/comnap_map_edition5_a0_2009-07-24.pdf|title=Antarctic Facilities Map (Edition 5)|date=24 July 2009|work=COMNAP|archive-url=https://web.archive.org/web/20110220115654/https://www.comnap.aq/publications/maps/comnap_map_edition5_a0_2009-07-24.pdf|archive-date=20 February 2011}} * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.southpolestation.com/|title=Amundsen-Scott South Pole Station|last=Spindler|first=Bill|work=southpolestation.com}} * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.antarctic-adventures.de/|title=Iceman's South Pole page|work=antarctic-adventures.de|accessdate=2022-09-29|archive-date=2021-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20210516031309/http://www.antarctic-adventures.de/|url-status=dead}} * {{Наведена мрежна страница|url=http://weaknuclearforce.wordpress.com/|title=Weak Nuclear Force|work=Wordpress}} * {{NWS-current|NZSP}} [[Категорија:Антарктички станици|Амундсен-Скот]] [[Категорија:Статии со извори на германски (de)]] [[Категорија:Статии со извори на руски (ru)]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Американска антарктичка програма]] [[Категорија:Јужен Пол]] mibuoztcser6ecernthvmcc5yiljwz5 0 1307705 5649284 5524665 2026-10-24T00:32:45Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5649284 wikitext text/x-wiki {{Infobox Painting | image_file = [[[[File:Monet dejeunersurlherbe.jpg|thumb|''[[Ручекот на тревата (Моне, Париз)|Ручекот на тревата]]'' (десен дел), 1865–1866, Париз, со [[Гистав Курбе]], [[Фредерик Базил]] и Камил Донсие , првата сопруга на уметникот, [[Musée d'Orsay]]]]]] | image_size = 80px | title = ''Wheatstacks (Крај на летото)'' | artist = [[Клод Моне]] | year = 1890–91 | medium = Масло на платно | height_metric = 60 | width_metric = 100 | metric_unit = цм | height_imperial = {{frac|23|5|8}} | width_imperial = {{frac|39|3|8}} | imperial_unit = во | city = | museum = [[Уметнички институт во Чикаго]] }} '''''Стогови сено''''' е [[серија]] од [[импресионизам|импресионист]]ички [[слики]] од [[Клод Моне]]<ref>[https://www.sothebys.com/en/auctions/ecatalogue/2019/impressionist-modern-art-evening-n10067/lot.8.html/ Claude Monet Meules]</ref>. Главниот мотив на секоја слика во серијата се стогови на сено од [[пченица]] (или евентуално [[јачмен]] или [[овес]]: оригиналниот француски наслов, '''''Les Meules à Giverny''' '', едноставно значи '''''' Стогови кај Гиверни''''''). Насловот првенствено се однесува на дваесет и пет [[платна]] од серија според ([[Број на индекс на Вилденштајн|Броеви на индекс на Вилденштајн]] 1266–1290) која Моне ја започнал при крајот на летото 1890 година и продолжил до следната пролет, иако Моне исто така создаде пет претходни слики користејќи го истиот мотив. Серијата е позната по начинот на кој Моне ја повторуваше истата тема за да ги прикаже различните моменти на [[светлина]]та и [[атмосфера]]та во различни периоди од денот и во различни времиња. Серијата е меѓу најзначајните дела на Моне. Најголемите збирки „Стогови сено“ се чуваат во [[Музеј Орсе]] и [[Музеј Мармотан-Моне]] во [[Париз]] и во [[Институт за уметноста во Чикагу]]. Други колекции се во [[Музејот на ликовни уметности, Бостон]]. Други музеи што чуваат делови од оваа серија го вклучуваат [[Гети центар]] во [[Лос Анџелес]], [[Музејот Хил-Стед]] во [[Фармингтон , Конектикат]] (кој исто така има една од петте од претходната жетва 1888–89), [[Шкотската национална галерија]], [[Институт за уметности во Минеаполис]]. ==Историја== {{главна|Клод Моне}} Моне се населил во [[Живерни]] во 1883 година. Повеќето од неговите слики од 1883 година до неговата смрт, 40 години подоцна, биле со сцени во рамките на {{convert|3|km|0}} [[Fondation Monet in Giverny|од неговиот дом и градини]]. Моне билинспириран и фасциниран од визуелните нијанси на пејзажот од околината и од бескрајните варијации на светлината во деновите и низ годишните времиња - а стоговите биле најчесто пред неговиот дом. Моне претходно насликал еден предмет во различно светло и различно расположение. Меѓутоа, како што созреваше како сликар, неговите сликарски реализации на [[Атмосфера|атмосферски]] ликовни феномени се повеќе го привлекувале особено не само со специфичните ефекти туку и со целокупните хармонии на боите што му овозможија авторска употреба на спектар од богат колорит. Најпрво се мислело дека стоговите билеедноставна тема. Сепак, современите писатели и пријатели на уметникот забележале дека темата на Моне била секогаш внимателно избрана, со внимателна мисла и анализа. Моне се обврзал да ги долови стоговите во директна светлина и потоа да се преиспитаат од иста гледна точка во различни, често попригушени, светлосни и атмосферски услови. Тогаш не било невообичаено за Моне, во потрага по хармонични транзиции во серијата, да ги менува платната назад во неговото студио<ref>[https://www.dailyartmagazine.com/painting-of-the-week-claude-monet-meules// Claude Monet Meules]</ref>. ==Историја на циклусот == Стоговите {{convert|10|to|20|ft|adj=on}} биле начин на одржување суви додека зрното не се одвои од стебленцата со [[млатење]]. Локалниот метод за складирање и сушење неизмелени зрна биле да се користи слама, или понекогаш сено, како сламен „покрив“ за стогот, заштитувајќи ја пченицата, јачменот или овесот од елементите додека, откако ќе се исуши, доволно, можеа да се млатеат. Потоа [[гумната]] патуваа од село до село. Така, иако житото беше собрано и купиштата биле изградени до јули, честопати требало до следната пролет или дури подоцна - така што низ сите промени на светлината и атмосферата во летото, есента, зимата и пролетта - за да се достигнат сите купишта од страна на гумните. Складирање/сушење на житарки како овие станало вообичаени низ [[Европа]] во 19 век и опстанаа до почетокот на [[комбајните]]. Формите на купите биле регионални: во [[Нормандија]], каде што се наоѓа Живерни, вообичаено биле тие да бидат кружни со прилично стрмни сламени „покриви“ - исто како што сликал Моне. Стоговите му припаѓале на соседот, земјоделец на Моне, Мр Куеруел. Забележувајќи го начинот на кој светлината се менува на стоговите на М. Керуел, Моне ја замоли својата поќерка, Бланш Хошеде, да му донесе две платна, едно за сончеви и едно за облачни услови. Но, Моне. набргу открил дека не може да ја фати постојано променливата светлина и расположение на само со две платна: како резултат на тоа, неговата подготвена помошничка брзо донела онолку платна колку што може да собере нејзината [[количка]]. Затоа, секојдневната рутина на Моне вклучувала [[боја]], [[штафелај]] и многу недовршени платна напред-назад, работејќи на кое било платно што најмногу наликува на сцената во моментот како што се условите и што светлината флуктуираше. Иако почна да ги слика стековите ''[[eна отворено]]'', Моне подоцна ги ревидира своите првични впечатоци во своето студио, за да создаде контраст и за да ја зачува хармонијата во серијата. Моне направи бројни слики „Стогови сено“. Тој насликал пет слики (Вилденштајн Индекс Броеви 1213–1217) со стогови како негов примарен предмет за време на жетвата во 1888 година. 900–995, 1073) вклучувале стогови и исто така некои попрецизно опишани : тоа се помали купишта сено за добиточна храна. Општ консензус е дека само платната произведени со жетвата од 1890 година (Вилденштајн Индекс број 1266–1290) ја сочинуваат вистинската серија „Стогови сено“. Сепак, некои коментатори вклучуваат дополнителни слики кога се повикуваат на оваа серија. На пример, [[Музејот Хил-Стед]] зборуваат за нивните две слики на стогови, иако едната е од „правилната“ жетва од 1890 година, а другата од жетвата од 1888 година. Серијата „Стагови сено“ на Моне е една од неговите најрани кои се потпираат на повторување за да ги илустрираат нијансите во неговата перцепција за природните варијации како што се времето од денот, годишните времиња и видовите на временски услови. За Моне, концептот за производство и изложување на серија слики поврзани по тема и гледна точка започна во 1889 година, со најмалку десет слики направени во „Долината на Креуз“, а потоа прикажани во [[Уметничка галерија|Галерија]] [[Жорже Петит]]. Овој интерес за циклуси ќе продолжи до крајот на неговата кариера<ref name="joyofmuseums.com">{{Наведена мрежна страница |url=https://joyofmuseums.com/museums/australasia-museums/australian-museums/museums-in-canberra-australia/national-gallery-of-australia/meules-milieu-du-jour-by-claude-monet/ |title=Meules, milieu du jour” by Claude Monet |accessdate=2022-10-13 |archive-date=2022-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221013184244/https://joyofmuseums.com/museums/australasia-museums/australian-museums/museums-in-canberra-australia/national-gallery-of-australia/meules-milieu-du-jour-by-claude-monet/ |url-status=dead }}</ref>. ==Стилски анализи== Иако секојдневниот предмет бил постојан во текот на серијата „Сено“, основната тема може да се гледа како минливоста на светлината. Овој концепт му овозможил на Моне да користи повторување за да прикаже нијанси на перцепција како што се менуваше времето од денот, годишните времиња и времето. Речиси непроменливата тема му даде основа да ги спореди промените на светлината и расположението низ неговите нијансирани серијали. Првите слики од серијата биле започнати кон крајот на септември или почетокот на октомври 1890 година, и тој продолжи да ги создава овие слики околу седум месеци. Овие слики го направија Моне првиот сликар кој насликал толку големо количество слики од иста тема, диференцирани според светлината, времето, атмосферата и перспективата. Почнувајќи од 1880-тите и 1890-тите, Моне се фокусираше на „Стогови сено“ и голем број други теми (другите серии ги вклучуваа „Утрата на [[Сена]],“ [[Топола серија (Моне)|Топола]]'', ''[[Катедрала во Руен (Моне)|Катедрала во Руан]],'' ''[[(Моне)|Лондонскиот парламент]],'' и ''[[Водни лилјани ]]“, меѓу другото). За да работи на многу слики практично истовремено, тој се будел пред [[зазорување]] за да започне во најраното време од денот: Како што утрото напредувало и светлината се менувала, тој се префрлал на последователни подоцнежни поставки на платното, понекогаш работејќи на десет или дванаесет слики дневно, секоја прикажувајќи малку поинаков аспект на светлината.Во писмото до Алис Моне дат. На 29 март 1893 година, Моне напишал дека работел на четиринаесет слики во еден ден во Руан. Процесот се повторувал во текот на денови, недели или месеци, во зависност од временските услови и напредокот на сликите додека не бидат завршени. Како што се менуваа годишните времиња, процесот бил обновен. Одредени ефекти на светлината траат само неколку минути, така што на платната што документираат такви ефемери добивале внимание не повеќе од неколку минути на ден.„Во 1883 година Жил Лафорг зборувал за четвртина час како природен временски распон за Импресионистичко сликарство, додека самиот Моне спомна седум минути како граница за една од неговите серии „Топола“... и во 1918 година зборуваше за ефекти кои траеја „понекогаш најмногу три или четири минути“. Хаус, стр.142. Дополнително комплицирајќи ги работите, светлината на последователните [[изгрејсонце]], на пример, може значително да се промени и ќе бара посебни платна во циклусот. Последователно, различни [[нијанса]] се видливи во секоја слика, и во секое дело, [[боја]] се користи за да се опише не само директната, туку и рефлектираната светлина. Во различни периоди од денот и во различни сезони, стоговите ја апсорбираат светлината од различни делови на бојата [[спектар]]. Како резултат на тоа, преостанатата светлина што се рефлектира од купите се гледа како постојано менување и се манифестира во карактеристични бои, блескаво јадро, додека светлината на зајдисонцето го обезличува врвовите со зелена боја и жолта боја, и ги расфрла осветлените делови од полето со честички од розова, портокалова и виолетова боја“.<ref name="joyofmuseums.com"/>. Многу значајни сликари биле под влијание на овој циклус, вклучувајќи ги [[Фовизам]], [[Андре Деран]] и [[Морис де Вламинк]]. [[Датотека:1274 Grainstacks Snow Effect, Millstones, snow effect, 1890-91, 6 0 x 100 см, масло на платно, музеј Хил-Стед, Фармингтон, CT.jpg|палец|десно|240 px|''Стагови, снежен ефект'', 1890–91, [[Национална галерија на Шкотска]], [[Единбург ]], [[Шкотска]].]]Серијата ''Стогови'' била финансиски успех. Петнаесет од нив беа изложени од [[Дјуранд-Руел]] во мај 1891 година, а повеќето од сликите биле продадени во рок од еден месец. ==1888–1889 слики== <gallery caption="" widths="150px" heights="150px" perrow="5"> Image:1213 Grainstacks at Giverny sunset.jpg|"Граинстакс кај Гиверни, зајдисонце", 1888–89. Масло на платно. Image:Grainstack at Giverny 1889 Claude Monet Tel Aviv.jpg|„Граинстак кај Гиверни“, 1888–89. Масло на платно. [[Музеј на уметност во Тел Авив]]. </gallery> ==1890–1891 series== <gallery widths="150" heights="150" perrow="5"> File:Claude Monet. Haystack. End of the Summer. Morning. 1891. Oil on canvas. Louvre, Paris, France.jpg|'' Стогови, крајот на летото '' (Meules, fin de l'été), 1891. Масло на платно. [[Musée d'Orsay]], [[Париз, Франција]]. W1266 File:Monet - Grainstacks, in Bright Sunlight, 1890.jpg|„Грајнстакс, во светла сончева светлина“, 1890 година, [[Музејот Хил-Стед]], [[Фармингтон, КТ]], W1267 File:Claude Monet, Grainstacks in the Sunlight, Morning Effect, 1890, oil on canvas 65 x 100 cm.jpg|''''Стагови на сончева светлина, утрински ефект'','', 1890. Oil on canvas. Private collection. W1268. File:Claude_Monet_-_Stacks_of_Wheat_(End_of_Summer)_-_1985.1103_-_Art_Institute_of_Chicago.jpg|''Wheatstacks (End of Summer)'',1890–91. Oil on canvas. [[Art Institute of Chicago]], W1269 File:1270 Wheatstacks, 1890-91, 65.8 x 101 cm, 25 7-8 x 39 3-4 in, The Art Institute of Chicago.jpg|„Женински стогови“, 1890–91 година. Масло на платно. [[Уметнички институт во Чикаго]]. W1270 File:Claude Monet - Meules, milieu du jour.jpg|''Стогови сено, (пладне),'' 1890–91, [[Национална галерија на Австралија]],, W1271 File:Monet - Wildenstein 1996, 1272.jpg|Моне – Вилденштајн 1996, 1272 година. File:Claude Monet - Meules (W 1273).jpg|„Грајнстакс“, 1890 година, File:Monet grainstacks-snow-effect-1891 W1274.jpg|„Граинстак, ефект на бел мраз“, 1890-91 година, [[Музејот Шелбурн]], Вермонт File:Monet - Wildenstein 1996, 1275.png|Monet – Wildenstein 1996, 1275. File:Getty monet wheatstacks.jpg|''Стогови, ефект на снег, утро'',1891. Масло на платно. [[Џ. Музејот Пол Гети]]. W1276. File:Haystacks, Snow Effect 1891 Claude Monet NGScotland.jpg|''''Граинстакс снежен ефект'', 1891. масло на платно. [[Национална галерија на Шкотска]], [[Единбург]], [[Шкотска]],W1277 File:1278 Wheatstacks (Sunset, Snow Effect), 1890-91, 65.3 x 100.4 cm, 25 11-16 x 39 1-2 in., The Art Institute of Chicago.jpg|(зајдисонце, ефект на снег)'' 1890-91. Масло на платно. [[Уметнички институт во Чикаго]]. W1278 File:Claude Monet (French, Paris 1840–1926 Giverny) - Haystacks (Effect of Snow and Sun) - Google Art Project.jpg|''Стогови сено (ефект на снег и сонце)'' Масло на платно. [[Метрополитен музеј на уметност]] – W1279 File:Claude Monet, Haystack, Morning Snow Effect (Meule, Effet de Neige, le Matin), 1891, oil on canvas, 65 x 92 cm, Museum of Fine Arts, Boston.jpg|„Стог сено, ефект на утрински снег“ (Meule, Effet de Neige, le Matin), 1891 година. Масло на платно. [[Музеј на ликовни уметности, Бостон]].W1280 File:1281 Wheatstack (Snow Effect, Overcast day), 1890-91, 66 x 93 cm, 26 x 36 5-8, The Art Institute of Chicago.jpg|(ефект на снег, облачен ден)“, 1890–91. Масло на платно. [[Уметнички институт во Чикаго]]. W1281 File:Monet haystacks-at-sunset-frosty-weather-1891 W1282.jpg|''Стогови сено на зајдисонце, ладно време'', приватна колекција. W1282 File:1283 Wheatstack, 1890-91, 65.6 x 92 cm, 25 13-16 x 36 1-4 in., The Art Institute of Chicago.jpg|„Стог“, 1890-1891 година. Масло на платно. [[Уметнички институт во Чикаго]].W1283 File:1284 Wheatstack (Thaw, Sunset), 1890-91, 66 x 93, 26 x 36 5-8 in. The Art Institute of Chicago.jpg|„ (затоплување, зајдисонце)“, 1890–91. Масло на платно. [[Уметнички институт во Чикаго]]. W1284 File:Monet grainstack 65 x 92 cm, 1891 W1285.jpg|Моне жито 65 x 92 см, 1891 година W1285 File:1286 Wheatstack (Sun in the Mist), 1891, 65 x 100 cm; 25 5-8 x 39 3-8 in., Minneapolis Institute of Arts.jpg|' „Женитостак (Сонце во магла)“, 1891 година.. [[Minneapolis Institute of Arts]].'', 1891. Масло на платно. [[Институт за уметност во Минеаполис]]. W1286 File:Monet - Wildenstein 1996, 1287.jpg|''Сток на сончева светлина, ефект на снег,''1891, , на траен заем во [[Музејот Барберини]], Потсдам. W1287 File:Poss 1288 Grainstack in Sunshine, 1891, Meule au soleil, Oil on Canvas, 60 x 100 cm, Zurich, Kunsthaus Zurich.jpg| ''Сток на жито во сонце'',''1891. Oil on canvas. [[Kunsthaus Zürich]]. '', 1891. Масло на платно. [[Кунстхаус Цирих]]. W1288 File:Claude Monet - Graystaks I.JPG|''Сток од жито. (Зајдисонце.)'', 1890–91. Масло на платно. [[Музеј на ликовни уметности, Бостон]]. W1289 File:1290 Grainstack in the Sunlight, 1891, Oil on Canvas, Private Collection.jpg|''''Сток на жито на сончева светлина'','', 1891. Масло на платно. Приватна колекција. W1290 File:Claude Monet - Haystack in the Evening Sun - Gösta Serlachius Fine Arts foundation.jpg|''Стог сено на вечерното сонце'', 1891 година. Масло на платно. Фондација за ликовни уметности Gösta Serlachius. </gallery> ==Наводи== {{наводи}} === Библиографија=== ==== Монографии за Моне или импресионизам ==== * {{Ouvrage|langue=fr|prénom1=Marianne|nom1=Alphant|lien auteur1=Marianne Alphant|titre=Claude Monet|sous-titre=Une vie dans le paysage|lieu=Paris|éditeur=Hazan|collection=Bibliothèque Hazan|année=2010|pages totales=728|passage=482-503 (chapitre XXVIII, « Des meules, des peupliers »)|isbn=978-2-7541-0449-4}} * {{Ouvrage|langue=fr|prénom1=Jean|nom1=Clay|titre=Comprendre l'impressionnisme|lieu=Paris|éditeur=Chêne|année=1984|pages totales=118|passage=84-85 (consacrées aux variations de cadrage des ''Meules'')|isbn=978-2-85108-342-5}} * {{Ouvrage|langue=fr|prénom1=Gustave|nom1=Geffroy|lien auteur1=Gustave Geffroy|titre=Claude Monet, sa vie, son temps, son œuvre|lieu=Paris|éditeur=G. Grès|année=1922|passage=89 (lettre de Monet du 7 octobre 1890)|lire en ligne=https://archive.org/stream/claudemonetsavie00geff#page/188/mode/2up|consulté le=7 avril 2012}} * {{Ouvrage|langue=fr|prénom1=Karin|nom1=Sagner-Düchting|titre=Claude Monet 1840-1926|sous-titre=Une fête pour les yeux|lieu=Cologne|éditeur=[[Taschen]]|année=1990|pages totales=220|passage=158-161 (consacrées à la série des ''Meules'' de 1890-91)|isbn=978-3-8228-7082-2}} * {{Ouvrage|langue=fr|prénom1=Daniel|nom1=Wildenstein|lien auteur1=Daniel Wildenstein|titre=Monet ou le triomphe de l'impressionnisme|lieu=Cologne|éditeur=[[Taschen]]|année=2010|pages totales=480|passage=244-247 (« Les premières ''Meules'' ») et {{p.|273-275}} (« Variations sur un thème, les ''Meules'' »)|isbn=978-3-8365-2322-6}} * {{Ouvrage|langue=fr|prénom1=Daniel|nom1=Wildenstein|titre=Monet ou le triomphe de l'impressionnisme. Catalogue raisonné|sous-titre=Werkverzeichnis Nos. 969–1595|volume=3|lieu=Köln/Paris|éditeur=Taschen/Wildenstein Institute|année=1996|pages totales=480|isbn=978-3-8365-2322-6}} ==== Каталози од изложби ==== * {{Ouvrage|langue=fr|prénom1=Guy|nom1=Cogeval|prénom2=Sylvie|nom2=Patin|prénom3=Sylvie|nom3=Patry|prénom4=Anne|nom4=Roquebert|prénom5=Richard|nom5=Thomson|titre=Claude Monet 1840-1926|sous-titre=Catalogue d’exposition (Paris, Grand Palais, 22 septembre 2010 – 24 janvier 2011)|lieu=Paris|éditeur=RMN/Musée d’Orsay|année=2010|pages totales=385|passage=260-268, Sylvie Patin, « Répétitions et séries » et {{p.|32-47}}, Richard Thomson, « Un naturalisme d’émotivité, 1881-1891 »|isbn=978-2-7118-5687-9}} ==== Историски сведоштва за Моне и „Стоговите“ ==== * {{Ouvrage|langue=fr|prénom1=Willem Gertrud Cornelis|nom1=Bijvanck|titre=Un Hollandais à Paris en 1891|sous-titre=Sensations de littérature et d'art|lieu=Paris|éditeur=[[Éditions Perrin|Perrin]]|année=1892|passage=175-178 (« Une impression »)|lire en ligne=http://fr.wikisource.org/wiki/Page:Byvanck_-_Un_Hollandais_%C3%A0_Paris_en_1891,_1892.djvu/193|consulté le=7 avril 2012}} *{{ouvrage|langue=fr|prénom1=Camille|nom1=Pissarro|lien auteur1=Camille Pissarro|titre=Correspondance de Camille Pissarro 1891-1894|sous-titre=commentaires de Janine Bailly-Herzberg<!--|volume=tome 3-->|éditeur=Valhermeil |lieu=Saint-Ouen-l'Aumône|année=1988|pages totales=580|isbn=978-2-905684-09-7 }} ==Наводи== *Forge, Andrew, and Gordon, Robert, ''Monet'', Harry N. Abrams, Inc., 1989. *Gerdts, William H., ''Monet's Giverny: An Impressionist Colony'', [[Abbeville Press|Abbeville Press Publishers]], 1993. *Heinrich, Christoph, ''Claude Monet'', Benedikt [[Taschen]] Verlag GmbH, 2000 *House, John, ''Monet: Nature into Art'', Yale University Press, 1986. *Kelder, Diane, ''The Great Book of French Impressionism,'' Abbeville Press Publishers, 1980. *Lemonedes, Heather, Lynn Federle Orr and David Steel, ''Monet in Normandy,'' Rizzoli International Publications, 2006, {{ISBN|0-8478-2842-5}} *Sagner, Karin, ''Monet at Giverny'', Prestel Verlag *Stuckey, Charles F., ''Claude Monet 1840–1926'', 1995, co-published by The Art Institute of Chicago and Thames and Hudson. *Tucker, Paul Hayes, ''Monet in the '90s: The Series Paintings'', 1989, [[Museum of Fine Arts, Boston]] in association with Yale University Press *Wildenstein, Daniel, ''Monet: or the Triumph of Impressionism'', 2006, Taschen GmbH *Published on the occasion of the Exhibition ''Monet’s Years at Giverny: Beyond Impressionism'' Organized by the [[Metropolitan Museum of Art]] in association with the [[St. Louis Art Museum]], 1978, Abradale Press/Harry N. Abrams, Inc. ==Надворешни врски== {{commons category|Haystacks by Claude Monet}} * [https://web.archive.org/web/20070623095644/http://www.hillstead.org/collection/paint_monet.html Experience two of Monet's ''Haystacks'' at Hill-Stead Museum, Farmington, Connecticut] *[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/85352 ''Monet's Years at Giverny: Beyond Impressionism''], exhibition catalog fully online as PDF from The Metropolitan Museum of Art, which contains material on these works *[https://web.archive.org/web/20240731071442/https://publications.artic.edu/monet/reader/paintingsanddrawings/section/135598/135598_anchor Monet works at the Art Institute of Chicago], featuring Haystack paintings *[https://web.archive.org/web/20171205202356/http://thatchinginfo.com/thatching-ricks-stacks-in-britain/ Examples of stacks and their thatching (in Britain)] {{Клод Моне}} [[Категорија:Циклуси слики од Клод Моне]] [[Категорија:Слики од Клод Моне]] 4cgi8z87jm9m6y2pazl2e5i4wwifr6p 0 1309968 5649291 5626689 2026-10-24T02:53:51Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5649291 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="font-size: 90%; width: 20em;" |- ! colspan="2" style="font-size: medium;" | <center>Суперлига на Србија <br>Линглонг</center> |- | colspan="2" style="text-align: center; background-color:#ffffff; border-top:solid 1px #ccd2d9; border-bottom:solid 1px #ccd2d9;" | |- | '''Спорт''' || [[Фудбал]] |- | '''Држава''' || [[Слика:Flag of Serbia.svg|22x20п|Flag of Serbia]]&nbsp;[[Србија]] |- | '''Ранг''' || 1 |- | '''Понизок ранг''' || [[Прва лига на Србија во фудбал 2021/22|Прва лига на Србија]] |- | '''Број на екипи''' || 16 |- | '''Почеток на сезоната''' || 16 јули 2021 |- | '''Крај на сезоната'''|| 22 мај 2022 |- | '''ТВ партнери''' || [[Арена спорт]] |- | '''Шампион''' || [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена ѕвезда]]<br /> <small>(8. титула)</small> |- | '''Најдобар стрелец''' || {{знаме|Зелен ’Рт}} [[Рикардо Гомеш]] <small>(29)</small> |- | ◄ [[Суперлига на Србија во фудбал 2020/21|2020/21]] || [[Суперлига на Србија во фудбал 2022/23|2022/23]] ► |} '''[[Суперлига на Србија|Суперлига на Србија во фудбал во сезоната 2021-2022 година]]''' — 16-то официјлно натпреварување организирано под тоа име од страна на [[Фудбалски сојуз на Србија|Фудбалскиот сојуз на Србија]]. Сезоната започнала на [[16 јули]] [[2021]] година а завршила на [[22 мај]] [[2022]] година. == Состав== {| class="wikitable" style="text-align:left" ! style="background:lightgrey;width:15em" | Клуб ! style="background:lightgrey;width:12em" | Град/Населено место ! style="background:lightgrey;width:13em" | Позизија во претходна сезона |- | '''[[ФК Вождовац|Вождовац]]''' | [[Белград]] | 14. |- |'''[[ФК Војводина|Војводина]]''' | [[Нови Сад]] | 4. |- | '''[[ФК Колубара|Колубара]]''' | [[Лазаревац]] | [[Слика:Green-Up-Arrow.svg|15п]] 2. во [[Прва лига на Србија во фудбал 2020/21|Прва лига]] |- | '''[[ФК Металац Горен Милановац|Металац]]''' | [[Горен Милановац]] | 9. |- | '''[[ФК Младост Лучани|Младост]]''' | [[Лучани]] | 7. |- | '''[[ФК Напредак Крушевац|Напредак]]''' | [[Крушевац]] | 11. |- | '''[[ФК Нови Пазар|Нови Пазар]]''' | [[Нови Пазар]] | 12. |- | '''[[ФК Партизан|Партизан]]''' | [[Белград]] | 2. |- | '''[[ФК Пролетер Нови Сад|Пролетер]]''' | [[Нови Сад]] | 8. |- | '''[[ФК Радник Сурдулица|Радник]]''' | [[Сурдулица]] | 6. |- | '''[[ФК Раднички 1923|Раднички 1923]]''' | [[Крагуевац]] | [[Слика:Green-Up-Arrow.svg|15п]] 1. во [[Прва лига на Србија во фудбал 2020/21|Прва лига]] |- | '''[[ФК Раднички Ниш|Раднички]]''' | [[Ниш]] | 13. |- | '''[[ФК Спартак Суботица|Спартак Ждрепчева крв]]''' | [[Суботица]] | 10. |- | '''[[ФК ТСЦ|ТСЦ]]''' | [[Бачка Топола]] | 5. |- | '''[[ФК Црвена ѕвезда|Црвена ѕвезда]]''' | [[Белград]] | 1. |- | '''[[ФК Чукарички|Чукарички]]''' | [[Белград]] | 3. |- |} {{Clear}} {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !style="width:25%"|[[ФК Вождовац|Вождовац]] !style="width:25%"|[[ФК Војводина|Војводина]] !style="width:25%"|[[ФК Колубара|Колубара]] !style="width:25%"|[[ФК Металац Горен Милановац|Металац]] |- |[[Стадион Вождовац]],<br />[[Белград]] |[[Стадион Караѓорѓе]],<br />[[Нови Сад]] |[[Стадион ФК Колубара]],<br />[[Лазаревац]] |[[Стадион Металац|Стадион ФК Металац]],<br />[[Горен Милановац]] |- |Капацитет: '''5.174'''<ref>{{cite web|title=ФК Вождовац|url=http://srbijafudbal.com/vozdovac.htm|website=srbijafudbal.com|accessdate=17 април 2018.}}</ref> |Капацитет: '''14.853'''<ref name="ФК Војводина">{{cite web|title=ФК Војводина|url=http://srbijafudbal.com/vojvodina.html|website=srbijafudbal.com|accessdate=17 април 2018.}}</ref> |Капацитет: '''2.500'''<ref>[https://www.prvaliga.rs/component/joomsport/venue/38?Itemid=0 Stadion FK Kolubara, Lazarevac - Prva liga Srbije]{{Мртва_врска|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, 28 7. 2020.</ref> |Капацитет: '''4.600''' |- |[[Слика:Trzni Centar.jpg|200px]] |[[Слика:Stadion vojvodine01.jpg|200px]] | |[[Слика:Stadion FK Metalac.jpg|200px]] |- ![[ФК Младост Лучани|ФК Младост]] ![[ФК Напредак Крушевац|ФК Напредак]] ![[ФК Нови Пазар|Нови Пазар]] ![[ФК Партизан|Партизан]] |- |[[Стадион Младост (Лучани)|Стадион Младост]],<br />[[Лучани]] |[[Стадион Младост (Крушевац)|Стадион Младост]],<br />[[Крушевац]] |[[Градски стадион у Новом Пазару|Градски стадион]],<br />[[Нови Пазар]] |[[Партизан (стадион)|Стадион Партизан]],<br />[[Белград]] |- |Капацитет: '''5.944'''<ref>{{cite web|title=ФК Младост Лучани|url=http://srbijafudbal.com/mladost_lucani.htm|website=srbijafudbal.com|accessdate=17 април 2018.}}</ref> |Капацитет: '''10.331'''<ref name="kapacitet">[http://www.fknapredak.rs/page.php?70 Стадион Младост - инфо, www.fknapredak.rs] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120518083744/http://www.fknapredak.rs/page.php?70 |date=2012-05-18 }}, Пристапено 25. 4. 2013.</ref> |Капацитет: '''9.200'''<ref>{{cite web|title=ФК Нови Пазар|url=http://srbijafudbal.com/novi%20pazar.htm|website=srbijafudbal.com|accessdate=17 април 2018.}}</ref> |Капацитет: '''32.710'''<ref name="Stadium info">{{cite news| url=http://www.sr.partizan.rs/klub-info/stadion/| title=Stadium info| publisher=Partizan.rs {{sr}} {{en}}| accessdate=14 јули 2014| archive-url=https://web.archive.org/web/20170606065347/http://www.sr.partizan.rs/klub-info/stadion/| archive-date=6 јуни 2017| url-status=dead}}</ref> |- |[[Слика:Stadion Mladost Lučani 1.jpg|200px]] |[[Слика:Stadion Mladost Kruševac.jpg|200px]] | |[[Слика:Panoramic of Partizan Stadium.png|250px]] |- ![[ФК Пролетер Нови Сад|ФК Пролетер]] !rowspan=8 colspan=2|{{Location map+|Serbia|float=right|width=350|places= {{Location map marker|Serbia|lat=44.8162 |long=20.4816 |label='''Белград'''}} <!--HIDDEN MARKER FOR BELGRADE CLUBS (UPPER RIGHT CORNER)--> {{Location map marker|Serbia|mark=TransparentPlaceholder.png|lat=46.15 |long=23.15 |label='''Белград:'''|position=left}} {{Location map marker|Serbia|mark=TransparentPlaceholder.png|lat=46.00 |long=23.15 |label=[[ФК Вождовац|Вождовац]] <br /> [[ФК Партизан|Партизан]]<br />[[ФК Црвена ѕвезда|Ц. ѕвезда]]<br />[[ФК Чукарички|Чукарички]]|position=left}} {{Location map marker|Serbia|lat=44.3745 |long=20.258333 |label= [[ФК Колубара|Колубара]] |position=left}} {{Location map marker|Serbia|lat=44.02654 |long=20.466346 |label=[[ФК Металац Горен Милановац|Металац]] |position=left}} {{Location map marker|Serbia|lat=43.8565 |long=20.136166 |label=[[ФК Младост Лучани|Младост]] |position=right}} {{Location map marker|Serbia|lat=43.583333 |long=21.316667 |label=[[ФК Напредак Крушевац|Напредак]] |position=right}}{{Location map marker|Serbia|lat=43.135333 |long=20.507333 |label=[[ФК Нови Пазар|Нови Пазар]] |position=top}} {{Location map marker|Serbia|lat=45.246944 |long=19.842222 |label='''Нови Сад''' }} <!--HIDDEN MARKER FOR NOVI SAD CLUBS (UPPER RIGHT CORNER)--> {{Location map marker|Serbia|mark=TransparentPlaceholder.png|lat=45.10 |long=23.15 |label='''Нови Сад:'''|position=left}} {{Location map marker|Serbia|mark=TransparentPlaceholder.png|lat=44.95 |long=23.15 |label=[[ФК Војводина|Војводина]] <br /> [[ФК Пролетер Нови Сад|Пролетер]]|position=left}} {{Location map marker|Serbia|lat=42.687666 |long=22.169166 |label=[[ФК Радник Сурдулица|Радник]] |position=bottom}} {{Location map marker|Serbia|lat=44.014167 |long=20.911667 |label=[[ФК Раднички 1923|Раднички 1923]] |position=top}} {{Location map marker|Serbia|lat=43.3246 |long=21.9030 |label=[[ФК Раднички Ниш|Раднички]] |position=right}} {{Location map marker|Serbia|lat=46.081781 |long=19.676958 |label=[[ФК Спартак Суботица|Спартак]] |position=bottom}} {{Location map marker|Serbia|lat=45.809 |long=19.635 |label=[[ФК ТСЦ|ТСЦ]] |position=bottom}} |caption=Местоположба на клубовите '''Линглонг Суперлига на Србија 2021/22.'''}} {{Location map+|Belgrade|float=right|width=350|places= {{Location map marker|Belgrade|lat= 44.7757562 |long= 20.4872952 |label= [[ФК Вождовац|'''Вождовац''']] |position=right}} {{Location map marker|Belgrade|lat= 44.7887694 |long= 20.4568735 |label= [[ФК Партизан|'''Партизан''']]|position=right}} {{Location map marker|Belgrade|lat= 44.76045 |long= 20.4222724 |label= [[ФК Чукарички|'''Чукарички''']]|position=bottom}} {{Location map marker|Belgrade|lat= 44.7830618 |long= 20.4626087 |label= [[ФК Црвена ѕвезда|'''Црвена ѕвезда''']]|position=left}} {{Location map marker|Belgrade|lat= 44.931119 |long= 20.471598 |label= |position=bottom}} |caption=Местоположба на клубовите '''Линглонг Суперлига на Србија 2021/22.''' на територија на [[Белград]]}} ![[ФК Радник Сурдулица|ФК Радник]] |- |[[Стадион Караѓорѓе]]<br />[[Нови Сад]] |[[Стадион ФК Радник]],<br />[[Сурдулица]] |- |Капацитет: '''14.853'''<ref name="ФК Војводина"/> |Капацитет: '''3.312'''<ref>[http://www.novosti.rs/vesti/sport.294.html:553494-Surdulica-se-sprema-za-utakmice-u-Superligi Surdulica se sprema za utakmice u Superligi]</ref> |- |[[Слика:Stadion vojvodine01.jpg|200px]] |[[Слика:StadionSurdulica.jpg|200px]] |- ![[ФК Раднички Ниш|Раднички]] ![[ФК Раднички 1923|Раднички 1923]] |- |[[Стадион Чаир]],<br />[[Ниш]] |[[Стадион Чика Дача]],<br />[[Крагуевац]] |- |Капацитет: '''18.321'''<ref>{{cite web|title=ФК Раднички Ниш|url=http://srbijafudbal.com/radnickinis.html|website=srbijafudbal.com|accessdate=17. април 2018.}}</ref> |Капацитет: '''15.022'''<ref>{{cite web|title=ФК Раднички 1923|url=http://srbijafudbal.com/radnicki_kragujevac.htm|website=srbijafudbal.com|accessdate=17 април 2018.}}</ref> |- |[[Слика:Stadion cair atrajkovic.jpg|200px]] |[[Слика:FK-Šumadija-Radnicki-1923.jpg|250px]] |- ![[ФК Спартак Суботица|Спартак]] ![[ФК ТСЦ|ТСЦ]] ![[ФК Црвена ѕвезда|Црвена ѕвезда]] ![[ФК Чукарички|Чукарички]] |- |[[Градски стадион у Суботици|Градски стадион]],<br />[[Суботица]] |[[ТСЦ арена]],<br />[[Бачка Топола]] |[[Стадион Рајко Митиќ]],<br />[[Белград]] |[[Стадион Чукарички]],<br />[[Белград]] |- |Капацитет: '''13.020'''<ref>{{cite web|title=ФК Спартак|url=http://srbijafudbal.com/spartak_zlatiborvoda.htm|website=srbijafudbal.com|accessdate=17 април 2018.}}</ref> |Капацитет: '''4.500'''<ref>{{cite web|title=ФК ТСЦ|url=http://mojabackatopola.rs/sport/otvorena-tsc-arena/|website=Moja Bačka Topola.rs|accessdate=3 септември 2021.}}</ref> |Капацитет: '''55.538'''<ref name="urlStadium Marakana, Museum, Maps and Infrastructure - FC Red Star">{{cite web | url = http://www.redstarbelgrade.com/stadium.aspx?ID=39&cultureID=1 | title = Stadium Marakana, Museum, Maps and Infrastructure - FC Red Star | format = | work = | accessdate = 22. 3. 2011.}}</ref> |Капацитет: '''4.070'''<ref name="stadion cukaricki">[http://www.fkcukaricki.rs/klub/stadion ФК Чукарички - стадион] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170608055841/http://www.fkcukaricki.rs/klub/stadion |date=2017-06-08 }}, www.fkcukaricki.rs</ref> |- |[[Слика:Gradski stadion Subotica 2.jpg|200px]] |[[Слика:TSC Arena Bačka Topola.jpg|200px]] |[[Слика:Fk Red Star stadium.jpg|200px]] |[[Слика:Cukarica - Banovo Brdo stadion f k cukarici IMG 1725.JPG|200px]] |} == Прва фаза== === Резултати === ''Домакините се наведени во левата колона.'' {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style="background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" !align="left"| !!Екипа !![[ФК Вождовац|ВОЖ]]!![[ФК Војводина|ВОЈ]]!![[ФК Колубара|КОЛ]]!![[ФК Металац Горен Милановац|МЕТ]]!![[ФК Младост Лучани|МЛА]]!![[ФК Напредак Крушевац|НАП]]!![[ФК Нови Пазар|НПА]]!![[ФК Партизан|ПАР]]!![[ФК Пролетер Нови Сад|ПРО]]!![[ФК Радник Сурдулица|РДС]]!![[ФК Раднички 1923|РКГ]]!![[ФК Раднички Ниш|РНИ]]!![[ФК Спартак Суботица|СПА]]!![[ФК ТСЦ|ТСЦ]]!![[ФК Црвена ѕвезда|ЦЗВ]]!![[ФК Чукарички|ЧУК]] |- !1|| [[ФК Вождовац|Вождовац]] |'''XXX'''||style="background:#C0FFC0;"|3:1 ||style="background:#C0FFC0;"|2:0 ||style="background:#C0FFC0;"|5:2 ||style="background:#FFFACD;"|1:1 ||style="background:#FFFACD;"|0:0 ||style="background:#C0FFC0;"|3:2 ||style="background:#FFE4E1;"|0:3 ||style="background:#C0FFC0;"|2:1 ||style="background:#C0FFC0;"|4:0 ||style="background:#FFE4E1;"|1:2 ||style="background:#FFFACD;"|0:0 ||style="background:#FFFACD;"|1:1 ||style="background:#FFFACD;"|1:1 ||style="background:#FFE4E1;"|0:3 ||style="background:#FFFACD;"|1:1 |-! style="background:#F0F0F0;" !2|| [[ФК Војводина|Војводина]] |style="background:#C0FFC0;"|2:0 ||'''XXX'''||style="background:#C0FFC0;"|2:1 ||style="background:#FFFACD;"|2:2 ||style="background:#C0FFC0;"|3:1 ||style="background:#C0FFC0;"|1:0 ||style="background:#C0FFC0;"|2:1 ||style="background:#FFE4E1;"|0:2 ||style="background:#C0FFC0;"|2:1 ||style="background:#FFE4E1;"|0:1 ||style="background:#C0FFC0;"|3:1 ||style="background:#FFFACD;"|1:1 ||style="background:#FFE4E1;"|2:3 ||style="background:#FFE4E1;"|0:1 ||style="background:#FFE4E1;"|1:2 ||style="background:#FFE4E1;"|1:2 |- !3|| [[ФК Колубара|Колубара]] |style="background:#C0FFC0;"|1:0 ||style="background:#C0FFC0;"|1:0 ||'''XXX'''||style="background:#FFE4E1;"|0:1 ||style="background:#FFFACD;"|2:2 ||style="background:#C0FFC0;"|1:0 ||style="background:#C0FFC0;"|3:0 ||style="background:#FFE4E1;"|0:4 ||style="background:#C0FFC0;"|2:1 ||style="background:#FFFACD;"|1:1 ||style="background:#FFFACD;"|0:0 ||style="background:#FFE4E1;"|2:3 ||style="background:#FFE4E1;"|1:2 ||style="background:#C0FFC0;"|2:1 ||style="background:#FFE4E1;"|1:7 ||style="background:#C0FFC0;"|3:1 |-! style="background:#F0F0F0;" !4|| [[ФК Металац Горен Милановац|Металац Горен Милановац]] |style="background:#FFE4E1;"|0:1 ||style="background:#FFE4E1;"|2:3 ||style="background:#C0FFC0;"|3:1 ||'''XXX'''||style="background:#FFE4E1;"|0:2 ||style="background:#FFE4E1;"|2:3 ||style="background:#C0FFC0;"|1:0 ||style="background:#FFE4E1;"|0:3 ||style="background:#C0FFC0;"|3:0 ||style="background:#FFFACD;"|1:1 ||style="background:#C0FFC0;"|4:1 ||style="background:#FFFACD;"|1:1 ||style="background:#C0FFC0;"|2:0 ||style="background:#FFE4E1;"|2:4 ||style="background:#FFE4E1;"|1:2 ||style="background:#FFE4E1;"|0:3 |- !5|| [[ФК Младост Лучани|Младост Лучани]] |style="background:#FFE4E1;"|2:4 ||style="background:#FFE4E1;"|0:2 ||style="background:#C0FFC0;"|3:1 ||style="background:#FFFACD;"|3:3 ||'''XXX'''||style="background:#C0FFC0;"|3:2 ||style="background:#C0FFC0;"|3:0 ||style="background:#FFE4E1;"|0:3 ||style="background:#C0FFC0;"|2:1 ||style="background:#FFE4E1;"|0:2 ||style="background:#FFE4E1;"|0:1 ||style="background:#C0FFC0;"|2:0 ||style="background:#FFE4E1;"|1:2 ||style="background:#C0FFC0;"|2:0 ||style="background:#FFE4E1;"|1:5 ||style="background:#FFFACD;"|0:0 |-! style="background:#F0F0F0;" !6|| [[ФК Напредак Крушевац|Напредак Крушевац]] |style="background:#FFE4E1;"|1:3 ||style="background:#C0FFC0;"|2:0 ||style="background:#C0FFC0;"|3:0 ||style="background:#C0FFC0;"|1:0 ||style="background:#C0FFC0;"|2:1 ||'''XXX'''||style="background:#FFFACD;"|1:1 ||style="background:#FFE4E1;"|0:1 ||style="background:#FFFACD;"|1:1 ||style="background:#C0FFC0;"|1:0 ||style="background:#C0FFC0;"|1:0 ||style="background:#FFFACD;"|1:1 ||style="background:#C0FFC0;"|1:0 ||style="background:#FFFACD;"|2:2 ||style="background:#FFE4E1;"|0:2 ||style="background:#FFE4E1;"|1:2 |- !7|| [[ФК Нови Пазар|Нови Пазар]] |style="background:#FFFACD;"|0:0 ||style="background:#FFFACD;"|1:1 ||style="background:#FFE4E1;"|1:2 ||style="background:#C0FFC0;"|2:0 ||style="background:#FFFACD;"|0:0 ||style="background:#C0FFC0;"|1:0 ||'''XXX'''||style="background:#FFE4E1;"|1:4 ||style="background:#C0FFC0;"|2:0 ||style="background:#FFFACD;"|1:1 ||style="background:#FFE4E1;"|0:1 ||style="background:#C0FFC0;"|2:1 ||style="background:#FFE4E1;"|0:1 ||style="background:#FFFACD;"|1:1 ||style="background:#FFE4E1;"|0:4 ||style="background:#FFFACD;"|2:2 |-! style="background:#F0F0F0;" !8|| [[ФК Партизан|Партизан]] |style="background:#C0FFC0;"|4:0 ||style="background:#C0FFC0;"|4:1 ||style="background:#C0FFC0;"|1:0 ||style="background:#C0FFC0;"|3:1 ||style="background:#C0FFC0;"|2:1 ||style="background:#FFFACD;"|0:0 ||style="background:#C0FFC0;"|2:0 ||'''XXX'''||style="background:#FFFACD;"|0:0 ||style="background:#C0FFC0;"|2:0 ||style="background:#C0FFC0;"|2:0 ||style="background:#C0FFC0;"|4:0 ||style="background:#C0FFC0;"|5:0 ||style="background:#C0FFC0;"|2:0 ||style="background:#FFFACD;"|1:1 ||style="background:#C0FFC0;"|2:0 |- !9|| [[ФК Пролетер Нови Сад|Пролетер Нови Сад]] |style="background:#C0FFC0;"|1:0 ||style="background:#FFE4E1;"|0:1 ||style="background:#FFE4E1;"|0:1 ||style="background:#C0FFC0;"|1:0 ||style="background:#FFE4E1;"|2:3 ||style="background:#C0FFC0;"|1:0 ||style="background:#FFFACD;"|2:2 ||style="background:#FFE4E1;"|0:4 ||'''XXX'''||style="background:#FFE4E1;"|0:2 ||style="background:#FFFACD;"|1:1 ||style="background:#FFE4E1;"|0:3 ||style="background:#FFE4E1;"|0:3 ||style="background:#C0FFC0;"|1:0 ||style="background:#FFE4E1;"|1:2 ||style="background:#FFFACD;"|1:1 |-! style="background:#F0F0F0;" !10|| [[ФК Радник Сурдулица|Радник Сурдулица]] |style="background:#FFE4E1;"|1:3 ||style="background:#FFE4E1;"|0:2 ||style="background:#FFFACD;"|1:1 ||style="background:#FFFACD;"|0:0 ||style="background:#FFE4E1;"|0:2 ||style="background:#FFFACD;"|0:0 ||style="background:#C0FFC0;"|2:0 ||style="background:#FFE4E1;"|1:2 ||style="background:#FFE4E1;"|0:1 ||'''XXX'''||style="background:#FFFACD;"|0:0 ||style="background:#FFFACD;"|1:1 ||style="background:#FFE4E1;"|1:2 ||style="background:#C0FFC0;"|2:1 ||style="background:#C0FFC0;"|2:1 ||style="background:#FFFACD;"|0:0 |- !11|| [[ФК Раднички 1923|Раднички 1923]] |style="background:#C0FFC0;"|1:0 ||style="background:#C0FFC0;"|3:2 ||style="background:#FFE4E1;"|0:2 ||style="background:#C0FFC0;"|1:0 ||style="background:#FFE4E1;"|1:2 ||style="background:#FFE4E1;"|1:2 ||style="background:#C0FFC0;"|2:1 ||style="background:#FFE4E1;"|1:3 ||style="background:#FFE4E1;"|0:1 ||style="background:#FFE4E1;"|0:1 ||'''XXX'''||style="background:#FFFACD;"|0:0 ||style="background:#C0FFC0;"|3:2 ||style="background:#FFE4E1;"|0:3 ||style="background:#FFE4E1;"|0:3 ||style="background:#FFE4E1;"|0:3 |-! style="background:#F0F0F0;" !12|| [[ФК Раднички Ниш|Раднички Ниш]] |style="background:#C0FFC0;"|1:0 ||style="background:#C0FFC0;"|1:0 ||style="background:#C0FFC0;"|1:0 ||style="background:#FFFACD;"|1:1 ||style="background:#C0FFC0;"|2:0 ||style="background:#C0FFC0;"|4:2 ||style="background:#FFFACD;"|1:1 ||style="background:#FFE4E1;"|0:2 ||style="background:#FFE4E1;"|0:1 ||style="background:#C0FFC0;"|3:0 ||style="background:#C0FFC0;"|2:1 ||'''XXX'''||style="background:#FFFACD;"|0:0 ||style="background:#FFE4E1;"|1:2 ||style="background:#FFE4E1;"|1:5 ||style="background:#FFFACD;"|1:1 |- !13|| [[ФК Спартак Суботица|Спартак Ждрепчева крв]] |style="background:#FFE4E1;"|0:4 ||style="background:#FFFACD;"|2:2 ||style="background:#C0FFC0;"|4:3 ||style="background:#C0FFC0;"|2:0 ||style="background:#FFFACD;"|0:0 ||style="background:#C0FFC0;"|3:2 ||style="background:#FFE4E1;"|1:2 ||style="background:#FFE4E1;"|0:1 ||style="background:#FFE4E1;"|1:2 ||style="background:#FFE4E1;"|0:2 ||style="background:#FFFACD;"|1:1 ||style="background:#FFFACD;"|1:1 ||'''XXX'''||style="background:#FFFACD;"|0:0 ||style="background:#FFE4E1;"|1:3 ||style="background:#FFE4E1;"|1:2 |-! style="background:#F0F0F0;" !14|| [[ФК ТСЦ|ТСЦ Бачка Топола]] |style="background:#C0FFC0;"|2:1 ||style="background:#C0FFC0;"|1:0 ||style="background:#C0FFC0;"|4:0 ||style="background:#FFE4E1;"|1:2 ||style="background:#C0FFC0;"|2:1 ||style="background:#FFE4E1;"|1:2 ||style="background:#C0FFC0;"|2:0 ||style="background:#FFE4E1;"|1:3 ||style="background:#C0FFC0;"|2:1 ||style="background:#FFFACD;"|0:0 ||style="background:#FFFACD;"|4:4 ||style="background:#FFFACD;"|1:1 ||style="background:#C0FFC0;"|2:1 ||'''XXX'''||style="background:#FFE4E1;"|2:3 ||style="background:#FFE4E1;"|1:2 |- !15|| [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена ѕвезда]] |style="background:#C0FFC0;"|1:0 ||style="background:#FFFACD;"|0:0 ||style="background:#C0FFC0;"|3:0 ||style="background:#C0FFC0;"|3:1 ||style="background:#C0FFC0;"|1:0 ||style="background:#C0FFC0;"|1:0 ||style="background:#C0FFC0;"|5:0 ||style="background:#C0FFC0;"|2:0 ||style="background:#C0FFC0;"|3:0 ||style="background:#FFFACD;"|1:1 ||style="background:#C0FFC0;"|4:1 ||style="background:#C0FFC0;"|1:0 ||style="background:#C0FFC0;"|3:0 ||style="background:#C0FFC0;"|3:1 ||'''XXX'''||style="background:#C0FFC0;"|3:0 |-! style="background:#F0F0F0;" !16|| [[ФК Чукарички|Чукарички]] |style="background:#C0FFC0;"|2:1 ||style="background:#FFFACD;"|1:1 ||style="background:#C0FFC0;"|5:0 ||style="background:#C0FFC0;"|2:1 ||style="background:#C0FFC0;"|1:0 ||style="background:#C0FFC0;"|3:0 ||style="background:#FFFACD;"|1:1 ||style="background:#FFFACD;"|0:0 ||style="background:#C0FFC0;"|6:1 ||style="background:#FFFACD;"|1:1 ||style="background:#C0FFC0;"|2:0 ||style="background:#FFFACD;"|0:0 ||style="background:#C0FFC0;"|2:1 ||style="background:#FFFACD;"|1:1 ||style="background:#FFE4E1;"|1:2 ||'''XXX''' |} === Резултати по коло=== {| table width=100% |- | width=20% valign="top" | {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=1em style="font-size: 85%; border-collapse: collapse;" width=100% |- | colspan=5 bgcolor=#98A1B2 style="border:1px solid #7A8392;" |<div class="center"><span style="color:#FFFFFF">1. коло, 16—19.7.2021.</span></div> |- align=center bgcolor=#AFEEEE | '''Чукарички''' — Вождовац || '''2:1''' |- align=center bgcolor=#AFEEEE | [[Слика:golden star.svg|20п]] Ц. ѕвезда — Војводина || '''0:0''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | '''ТСЦ''' — Нови Пазар || '''2:0''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | Пролетер — '''Партизан''' || '''0:4''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | Спартак — Раднички НИ || '''1:1''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | Младост — '''Раднички 1923''' || '''0:1''' |- align=center bgcolor=#0090FF | Радник — Металац || '''0:0''' |- align=center bgcolor=#0090FF | '''Напредак''' — Колубара || '''3:0''' |} | width=20% valign="top" | {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=1em style="font-size: 85%; border-collapse: collapse;" width=100% |- | colspan=5 bgcolor=#98A1B2 style="border:1px solid #7A8392;" |<div class="center"><span style="color:#FFFFFF">2. коло, 23—26.7.2021.</span></div> |- align=center bgcolor=#AFEEEE | '''Раднички 1923''' — Спартак || '''3:2''' |- align=center bgcolor=#AFEEEE | '''Вождовац''' — Пролетер || '''2:1''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | '''Раднички НИ''' — Напредак || '''4:2''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | '''Ц. ѕвезда''' — Младост || '''1:0''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | Металац — '''ТСЦ''' || '''2:4''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | [[Слика:golden star.svg|20п]] Војводина — '''Партизан''' || '''0:2''' |- align=center bgcolor=#0090FF | Колубара — Радник || '''1:1''' |- align=center bgcolor=#FFCCCC | Нови Пазар — Чукарички (18.11) || '''2:2''' |} | width=20% valign="top" | {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=1em style="font-size: 85%; border-collapse: collapse;" width=100% |- | colspan=5 bgcolor=#98A1B2 style="border:1px solid #7A8392;" |<div class="center"><span style="color:#FFFFFF">3. коло, 30.7—2.8.2021.</span></div> |- align=center bgcolor=#AFEEEE | Пролетер — Нови Пазар || '''2:2''' |- align=center bgcolor=#AFEEEE | '''Напредак''' — Раднички 1923 || '''1:0''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | Спартак — '''Ц. ѕвезда''' || '''1:3''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | Радник — Раднички НИ || '''1:1''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | '''Чукарички''' — Металац || '''2:1''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | '''Партизан''' — Вождовац || '''4:0''' |- align=center bgcolor=#0090FF | '''ТСЦ''' — Колубара || '''4:0''' |- align=center bgcolor=#FFCCCC | Младост — '''Војводина''' (25.11) || '''0:2''' |} | width=20% valign="top" | {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=1em style="font-size: 85%; border-collapse: collapse;" width=100% |- | colspan=5 bgcolor=#98A1B2 style="border:1px solid #7A8392;" |<div class="center"><span style="color:#FFFFFF">4. коло, 6—9.8.2021.</span></div> |- align=center bgcolor=#AFEEEE | Раднички 1923 — '''Радник''' || '''0:1''' |- align=center bgcolor=#AFEEEE | '''Ц. ѕвезда''' — Напредак || '''1:0''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | Младост — '''Спартак''' || '''1:2''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | '''Металац''' — Пролетер || '''3:0''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | '''Колубара''' — Чукарички || '''3:1''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | '''Војводина''' — Вождовац || '''2:0''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | Нови Пазар — '''Партизан''' || '''1:4''' |- align=center bgcolor=#0090FF | Раднички НИ — '''ТСЦ''' || '''1:2''' |} | width=20% valign="top" | {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=1em style="font-size: 85%; border-collapse: collapse;" width=100% |- | colspan=5 bgcolor=#98A1B2 style="border:1px solid #7A8392;" |<div class="center"><span style="color:#FFFFFF">5. коло, 14—16.8.2021.</span></div> |- align=center bgcolor=#AFEEEE | ТСЦ — Раднички 1923 || '''4:4''' |- align=center bgcolor=#AFEEEE | '''Напредак''' — Младост || '''2:1''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | [[Слика:golden star.svg|20п]] Чукарички — Раднички НИ || '''0:0''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | '''Вождовац''' — Нови Пазар || '''3:2''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | Пролетер — '''Колубара''' || '''0:1''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | Спартак — Војводина || '''2:2''' |- align=center bgcolor=#FFCCCC | '''Радник''' — Ц. ѕвезда (27.10) || '''2:1''' |- align=center bgcolor=#FFCCCC | '''Партизан''' — Металац (28.10) || '''3:1''' |} |} {| table width=100% |- | width=20% valign="top" | {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=1em style="font-size: 85%; border-collapse: collapse;" width=100% |- | colspan=5 bgcolor=#98A1B2 style="border:1px solid #7A8392;" |<div class="center"><span style="color:#FFFFFF">6. коло, 20—23.8.2021.</span></div> |- align=center bgcolor=#AFEEEE | Младост — '''Радник''' || '''0:2''' |- align=center bgcolor=#AFEEEE | Металац — '''Вождовац''' || '''0:1''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | Раднички 1923 — '''Чукарички''' || '''0:3''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | '''Ц. ѕвезда''' — ТСЦ || '''3:1''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | '''Војводина''' — Нови Пазар || '''2:1''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | '''Спартак''' — Напредак || '''3:2''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | Колубара — '''Партизан''' || '''0:4''' |- align=center bgcolor=#0090FF | Раднички НИ — '''Пролетер''' || '''0:1''' |} | width=20% valign="top" | {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=1em style="font-size: 85%; border-collapse: collapse;" width=100% |- | colspan=5 bgcolor=#98A1B2 style="border:1px solid #7A8392;" |<div class="center"><span style="color:#FFFFFF">7. коло, 27—30.8.2021.</span></div> |- align=center bgcolor=#AFEEEE | '''ТСЦ''' — Младост || '''2:1''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | '''Нови Пазар''' — Металац || '''2:0''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | Радник — '''Спартак''' || '''1:2''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | '''Напредак''' — Војводина || '''2:0''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | [[Слика:golden star.svg|20п]] Чукарички — '''Ц. ѕвезда''' || '''1:2''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | [[Слика:golden star.svg|20п]] '''Партизан''' — Раднички НИ || '''4:0''' |- align=center bgcolor=#0090FF | Пролетер — Раднички 1923 || '''1:1''' |- align=center bgcolor=#0090FF | '''Вождовац''' — Колубара || '''2:0''' |} | width=20% valign="top" | {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=1em style="font-size: 85%; border-collapse: collapse;" width=100% |- | colspan=5 bgcolor=#98A1B2 style="border:1px solid #7A8392;" |<div class="center"><span style="color:#FFFFFF">8. коло, 10—12.9.2021.</span></div> |- align=center bgcolor=#AFEEEE | '''Напредак''' — Радник || '''1:0''' |- align=center bgcolor=#AFEEEE | Спартак — ТСЦ || '''0:0''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | Раднички 1923 — '''Партизан''' || '''1:3''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | Војводина — Металац || '''2:2''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | '''Ц. ѕвезда''' — Пролетер || '''3:0''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | '''Колубара''' — Нови Пазар || '''3:0''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | '''Раднички НИ''' — Вождовац || '''1:0''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | Младост — Чукарички || '''0:0''' |} | width=20% valign="top" | {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=1em style="font-size: 85%; border-collapse: collapse;" width=100% |- | colspan=5 bgcolor=#98A1B2 style="border:1px solid #7A8392;" |<div class="center"><span style="color:#FFFFFF">9. коло, 16—19.9.2021.</span></div> |- align=center bgcolor=#AFEEEE | ТСЦ — '''Напредак''' || '''1:2''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | '''Нови Пазар''' — Раднички НИ || '''2:1''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | '''Металац''' — Колубара || '''3:1''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | Радник — '''Војводина''' || '''0:2''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | '''Чукарички''' — Спартак || '''2:1''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | Пролетер — '''Младост''' || '''2:3''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | Вождовац — '''Раднички 1923''' || '''1:2''' |- align=center bgcolor=#0090FF | [[Слика:golden star.svg|20п]] Партизан — Ц. ѕвезда || '''1:1''' |} | width=20% valign="top" | {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=1em style="font-size: 85%; border-collapse: collapse;" width=100% |- | colspan=5 bgcolor=#98A1B2 style="border:1px solid #7A8392;" |<div class="center"><span style="color:#FFFFFF">10. коло, 21—23.9.2021.</span></div> |- align=center bgcolor=#AFEEEE | '''Војводина''' — Колубара || '''2:1''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | '''Раднички 1923''' — Нови Пазар || '''2:1''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | Напредак — '''Чукарички''' || '''1:2''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | Спартак — '''Пролетер''' || '''1:2''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | Младост — '''Партизан''' || '''0:2''' |- align=center bgcolor=#FFCCCC | Раднички НИ — Металац (30.9) || '''1:1''' |- align=center bgcolor=#FFCCCC | '''Радник''' — ТСЦ (24.11) || '''2:1''' |- align=center bgcolor=#FFCCCC | '''Ц. ѕвезда''' — Вождовац (1.12) || '''1:0''' |} |} {| table width=100% |- | width=20% valign="top" | {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=1em style="font-size: 85%; border-collapse: collapse;" width=100% |- | colspan=5 bgcolor=#98A1B2 style="border:1px solid #7A8392;" |<div class="center"><span style="color:#FFFFFF">11. коло, 25—27.9.2021.</span></div> |- align=center bgcolor=#AFEEEE | '''ТСЦ''' — Војводина || '''1:0''' |- align=center bgcolor=#AFEEEE | Колубара — '''Раднички НИ''' || '''2:3''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | Нови Пазар — '''Ц. ѕвезда''' || '''0:4''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | '''Металац''' — Раднички 1923 || '''4:1''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | '''Партизан''' — Спартак || '''5:0''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | Вождовац — Младост || '''1:1''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | '''Пролетер''' — Напредак || '''1:0''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | Чукарички — Радник || '''1:1''' |} | width=20% valign="top" | {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=1em style="font-size: 85%; border-collapse: collapse;" width=100% |- | colspan=5 bgcolor=#98A1B2 style="border:1px solid #7A8392;" |<div class="center"><span style="color:#FFFFFF">12. коло, 1—3.10.2021.</span></div> |- align=center bgcolor=#AFEEEE | Раднички 1923 — '''Колубара''' || '''0:2''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | ТСЦ — '''Чукарички''' || '''1:2''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | Радник — '''Пролетер''' || '''0:1''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | Спартак — '''Вождовац''' || '''0:4''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | Напредак — '''Партизан''' || '''0:1''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | '''Младост''' — Нови Пазар || '''3:0''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | '''Ц. ѕвезда''' — Металац || '''3:1''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | [[Слика:golden star.svg|20п]] Војводина — Раднички НИ || '''1:1''' |} | width=20% valign="top" | {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=1em style="font-size: 85%; border-collapse: collapse;" width=100% |- | colspan=5 bgcolor=#98A1B2 style="border:1px solid #7A8392;" |<div class="center"><span style="color:#FFFFFF">13. коло, 15—18.10.2021.</span></div> |- align=center bgcolor=#AFEEEE | Нови Пазар — '''Спартак''' || '''0:1''' |- align=center bgcolor=#AFEEEE | Вождовац — Напредак || '''0:0''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | Колубара — '''Ц. ѕвезда''' || '''1:7''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | [[Слика:golden star.svg|20п]] Чукарички — Војводина || '''1:1''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | '''Партизан''' — Радник || '''2:0''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | '''Пролетер''' — ТСЦ || '''1:0''' |- align=center bgcolor=#0090FF | Металац — '''Младост''' || '''0:2''' |- align=center bgcolor=#FFCCCC | '''Раднич. НИ''' — Раднички 1923 (3.11) || '''2:1''' |} | width=20% valign="top" | {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=1em style="font-size: 85%; border-collapse: collapse;" width=100% |- | colspan=5 bgcolor=#98A1B2 style="border:1px solid #7A8392;" |<div class="center"><span style="color:#FFFFFF">14. коло, 21—24.10.2021.</span></div> |- align=center bgcolor=#AFEEEE | Напредак — Нови Пазар || '''1:1''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | Радник — '''Вождовац''' || '''1:3''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | '''Чукарички''' — Пролетер || '''6:1''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | '''Младост''' — Колубара || '''3:1''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | '''Спартак''' — Металац || '''2:0''' |- align=center bgcolor=#0090FF | ТСЦ — '''Партизан''' || '''1:3''' |- align=center bgcolor=#0090FF | '''Војводина''' — Раднички 1923 || '''3:1''' |- align=center bgcolor=#0090FF | [[Слика:golden star.svg|20п]] '''Ц. ѕвезда''' — Раднички НИ || '''1:0''' |} | width=20% valign="top" | {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=1em style="font-size: 85%; border-collapse: collapse;" width=100% |- | colspan=5 bgcolor=#98A1B2 style="border:1px solid #7A8392;" |<div class="center"><span style="color:#FFFFFF">15. коло, 30.10—2.11.2021.</span></div> |- align=center bgcolor=#AFEEEE | '''Раднички НИ''' — Младост || '''2:0''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | Раднички 1923 — '''Ц. ѕвезда''' || '''0:3''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | Вождовац — ТСЦ || '''1:1''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | [[Слика:golden star.svg|20п]] '''Партизан''' — Чукарички || '''2:0''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | Нови Пазар — Радник || '''1:1''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | Пролетер — '''Војводина''' || '''0:1''' |- align=center bgcolor=#0090FF | Колубара — '''Спартак''' || '''1:2''' |- align=center bgcolor=#0090FF | Металац — '''Напредак''' || '''2:3''' |} |} {| table width=100% |- | width=20% valign="top" | {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=1em style="font-size: 85%; border-collapse: collapse;" width=100% |- | colspan=5 bgcolor=#98A1B2 style="border:1px solid #7A8392;" |<div class="center"><span style="color:#FFFFFF">16. коло, 5—8.11.2021.</span></div> |- align=center bgcolor=#AFEEEE | Вождовац — Чукарички || '''1:1''' |- align=center bgcolor=#AFEEEE | Нови Пазар — ТСЦ || '''1:1''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | '''Колубара''' — Напредак || '''1:0''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | Металац — Радник || '''1:1''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | [[Слика:golden star.svg|20п]] Војводина — '''Ц. ѕвезда''' || '''1:2''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | Раднички НИ — Спартак || '''0:0''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | Партизан — Пролетер || '''0:0''' |- align=center bgcolor=#0090FF | Раднички 1923 — '''Младост''' || '''1:2''' |} | width=20% valign="top" | {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=1em style="font-size: 85%; border-collapse: collapse;" width=100% |- | colspan=5 bgcolor=#98A1B2 style="border:1px solid #7A8392;" |<div class="center"><span style="color:#FFFFFF">17. коло, 19—22.11.2021.</span></div> |- align=center bgcolor=#AFEEEE | ТСЦ — '''Металац''' || '''1:2''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | '''Пролетер''' — Вождовац || '''1:0''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | Радник — Колубара || '''1:1''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | Напредак — Раднички НИ || '''1:1''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | Младост — '''Ц. ѕвезда''' || '''1:5''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | [[Слика:golden star.svg|20п]] '''Партизан''' — Војводина || '''4:1''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | Спартак — Раднички 1923 || '''1:1''' |- align=center bgcolor=#0090FF | Чукарички — Нови Пазар || '''1:1''' |} | width=20% valign="top" | {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=1em style="font-size: 85%; border-collapse: collapse;" width=100% |- | colspan=5 bgcolor=#98A1B2 style="border:1px solid #7A8392;" |<div class="center"><span style="color:#FFFFFF">18. коло, 27—29.11.2021.</span></div> |- align=center bgcolor=#AFEEEE | Раднички 1923 — '''Напредак''' || '''1:2''' |- align=center bgcolor=#AFEEEE | Металац — '''Чукарички''' || '''0:3''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | '''Колубара''' — ТСЦ || '''2:1''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | '''Раднички НИ''' — Радник || '''3:0''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | '''Ц. ѕвезда''' — Спартак || '''3:0''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | Вождовац — '''Партизан''' || '''0:3''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | '''Нови Пазар''' — Пролетер || '''2:0''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | '''Војводина''' — Младост || '''3:1''' |} | width=20% valign="top" | {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=1em style="font-size: 85%; border-collapse: collapse;" width=100% |- | colspan=5 bgcolor=#98A1B2 style="border:1px solid #7A8392;" |<div class="center"><span style="color:#FFFFFF">19. коло, 4—7.12.2021.</span></div> |- align=center bgcolor=#AFEEEE | '''Пролетер''' — Металац || '''1:0''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | Напредак — '''Ц. ѕвезда''' || '''0:2''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | '''Партизан''' — Нови Пазар || '''2:0''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | Спартак — Младост || '''0:0''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | Радник — Раднички 1923 || '''0:0''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | '''Чукарички''' — Колубара || '''5:0''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | ТСЦ — Раднички НИ || '''1:1''' |- align=center bgcolor=#0090FF | '''Вождовац''' — Војводина || '''3:1''' |} | width=20% valign="top" | {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=1em style="font-size: 85%; border-collapse: collapse;" width=100% |- | colspan=5 bgcolor=#98A1B2 style="border:1px solid #7A8392;" |<div class="center"><span style="color:#FFFFFF">20. коло, 11—13.12.2021.</span></div> |- align=center bgcolor=#AFEEEE | Раднички 1923 — '''ТСЦ''' || '''0:3''' |- align=center bgcolor=#AFEEEE | [[Слика:golden star.svg|20п]] Раднички НИ — Чукарички || '''1:1''' |- align=center bgcolor=#AFEEEE | '''Колубара''' — Пролетер || '''2:1''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | Ц. ѕвезда — Радник || '''1:1''' |- align=center bgcolor=#FFCCCC | Нови Пазар — Вождовац (14.12) || '''0:0''' |- align=center bgcolor=#FFCCCC | Војводина — '''Спартак''' (14.12) || '''2:3''' |- align=center bgcolor=#FFCCCC | '''Младост''' — Напредак (15.12) || '''3:2''' |- align=center bgcolor=#FFCCCC | Металац — '''Партизан''' (15.12) || '''0:3''' |} |} {| table width=100% |- | width=20% valign="top" | {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=1em style="font-size: 85%; border-collapse: collapse;" width=100% |- | colspan=5 bgcolor=#98A1B2 style="border:1px solid #7A8392;" |<div class="center"><span style="color:#FFFFFF">21. коло, 15—16. и 18—19.12.2021.</span></div> |- align=center bgcolor=#AFEEEE | '''Чукарички''' — Раднички 1923 || '''2:0''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | Пролетер — '''Раднички НИ''' || '''0:3''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | ТСЦ — '''Ц. ѕвезда''' || '''2:3''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | '''Партизан''' — Колубара || '''1:0''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | Нови Пазар — Војводина || '''1:1''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | '''Напредак''' — Спартак || '''1:0''' |- align=center bgcolor=#0090FF | Радник — '''Младост''' || '''0:2''' |- align=center bgcolor=#0090FF | '''Вождовац''' — Металац || '''5:2''' |} | width=20% valign="top" | {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=1em style="font-size: 85%; border-collapse: collapse;" width=100% |- | colspan=5 bgcolor=#98A1B2 style="border:1px solid #7A8392;" |<div class="center"><span style="color:#FFFFFF">22. коло, 12—14.2.2022.</span></div> |- align=center bgcolor=#AFEEEE | Раднички 1923 — '''Пролетер''' || '''0:1''' |- align=center bgcolor=#AFEEEE | [[Слика:golden star.svg|20п]] Раднички НИ — '''Партизан''' || '''0:2''' |- align=center bgcolor=#AFEEEE | [[Слика:golden star.svg|20п]] '''Ц. ѕвезда''' — Чукарички || '''3:0''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | '''Младост''' — ТСЦ || '''2:0''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | '''Металац''' — Нови Пазар || '''1:0''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | '''Колубара''' — Вождовац || '''1:0''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | Спартак — '''Радник''' || '''0:2''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | '''Војводина''' — Напредак || '''1:0''' |} | width=20% valign="top" | {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=1em style="font-size: 85%; border-collapse: collapse;" width=100% |- | colspan=5 bgcolor=#98A1B2 style="border:1px solid #7A8392;" |<div class="center"><span style="color:#FFFFFF">23. коло, 19—21.2.2022.</span></div> |- align=center bgcolor=#AFEEEE | Нови Пазар — '''Колубара''' || '''1:2''' |- align=center bgcolor=#AFEEEE | '''Чукарички''' — Младост || '''1:0''' |- align=center bgcolor=#AFEEEE | '''ТСЦ''' — Спартак || '''2:1''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | Пролетер — '''Ц. ѕвезда''' ||'''1:2''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | '''Партизан''' — Раднички 1923 || '''2:0''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | Вождовац — Раднички НИ || '''0:0''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | Металац — '''Војводина''' || '''2:3''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | Радник — Напредак || '''0:0''' |} | width=20% valign="top" | {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=1em style="font-size: 85%; border-collapse: collapse;" width=100% |- | colspan=5 bgcolor=#98A1B2 style="border:1px solid #7A8392;" |<div class="center"><span style="color:#FFFFFF">24. коло, 25—27.2.2022.</span></div> |- align=center bgcolor=#AFEEEE | '''Раднички 1923''' — Вождовац || '''1:0''' |- align=center bgcolor=#AFEEEE | '''Младост''' — Пролетер || '''2:1''' |- align=center bgcolor=#AFEEEE | Раднички НИ — Нови Пазар || '''1:1''' |- align=center bgcolor=#AFEEEE | Спартак — '''Чукарички''' || '''1:2''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | Напредак — ТСЦ || '''2:2''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | Војводина — '''Радник''' || '''0:1''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | Колубара — '''Металац''' || '''0:1''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | [[Слика:golden star.svg|20п]] '''Ц. ѕвезда''' — Партизан || '''2:0''' |} | width=20% valign="top" | {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=1em style="font-size: 85%; border-collapse: collapse;" width=100% |- | colspan=5 bgcolor=#98A1B2 style="border:1px solid #7A8392;" |<div class="center"><span style="color:#FFFFFF">25. коло, 1—3.3.2022.</span></div> |- align=center bgcolor=#AFEEEE | Нови Пазар — '''Раднички 1923''' || '''0:1''' |- align=center bgcolor=#AFEEEE | Пролетер — '''Спартак''' || '''0:3''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | Металац — Раднички НИ || '''1:1''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | ТСЦ — Радник || '''0:0''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | '''Чукарички''' — Напредак || '''3:0''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | '''Колубара''' — Војводина || '''1:0''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | Вождовац — '''Ц. ѕвезда''' || '''0:3''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | '''Партизан''' — Младост || '''2:1''' |} |} {| table width=100% |- | width=20% valign="top" | {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=1em style="font-size: 85%; border-collapse: collapse;" width=100% |- | colspan=5 bgcolor=#98A1B2 style="border:1px solid #7A8392;" |<div class="center"><span style="color:#FFFFFF">26. коло, 6—8.3.2022.</span></div> |- align=center bgcolor=#AFEEEE | Спартак — '''Партизан''' || '''0:1''' |- align=center bgcolor=#AFEEEE | '''Ц. ѕвезда''' — Нови Пазар || '''5:0''' |- align=center bgcolor=#AFEEEE | Војводина — '''ТСЦ''' || '''0:1''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | '''Раднички 1923''' — Металац || '''1:0''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | Напредак — Пролетер || '''1:1''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | Радник — Чукарички || '''0:0''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | '''Раднички НИ''' — Колубара || '''1:0''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | Младост — '''Вождовац''' || '''2:4''' |} | width=20% valign="top" | {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=1em style="font-size: 85%; border-collapse: collapse;" width=100% |- | colspan=5 bgcolor=#98A1B2 style="border:1px solid #7A8392;" |<div class="center"><span style="color:#FFFFFF">27. коло, 12—14.3.2022.</span></div> |- align=center bgcolor=#AFEEEE | Пролетер — '''Радник''' || '''0:2''' |- align=center bgcolor=#AFEEEE | [[Слика:golden star.svg|20п]] '''Раднички НИ''' — Војводина || '''1:0''' |- align=center bgcolor=#AFEEEE | Чукарички — ТСЦ || '''1:1''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | Колубара — Раднички 1923 || '''0:0''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | Партизан — Напредак || '''0:0''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | Вождовац — Спартак || '''1:1''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | Нови Пазар — Младост || '''0:0''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | Металац — '''Ц. ѕвезда''' || '''1:2''' |} | width=20% valign="top" | {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=1em style="font-size: 85%; border-collapse: collapse;" width=100% |- | colspan=5 bgcolor=#98A1B2 style="border:1px solid #7A8392;" |<div class="center"><span style="color:#FFFFFF">28 коло, 18—21.3.2022.</span></div> |- align=center bgcolor=#AFEEEE | '''ТСЦ''' — Пролетер || '''2:1''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | Раднички 1923 — Раднички НИ || '''0:0''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | Напредак — '''Вождовац''' || '''1:3''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | [[Слика:golden star.svg|20п]] Војводина — '''Чукарички''' || '''1:2''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | Спартак — '''Нови Пазар''' || '''1:2''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | Младост — Металац || '''3:3''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | '''Ц. ѕвезда''' — Колубара || '''3:0''' |- align=center bgcolor=#0090FF | Радник — '''Партизан''' || '''1:2''' |} | width=20% valign="top" | {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=1em style="font-size: 85%; border-collapse: collapse;" width=100% |- | colspan=5 bgcolor=#98A1B2 style="border:1px solid #7A8392;" |<div class="center"><span style="color:#FFFFFF">29. коло, 1—4.4.2022.</span></div> |- align=center bgcolor=#AFEEEE | '''Нови Пазар''' — Напредак || '''1:0''' |- align=center bgcolor=#AFEEEE | Колубара — Младост || '''2:2''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | '''Партизан''' — ТСЦ || '''2:0''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | '''Раднички 1923''' — Војводина || '''3:2''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | [[Слика:golden star.svg|20п]] Раднички НИ — '''Ц. ѕвезда''' || '''1:5''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | '''Металац''' — Спартак || '''2:0''' |- align=center bgcolor=#0090FF | '''Вождовац''' — Радник || '''4:0''' |- align=center bgcolor=#0090FF | Пролетер — Чукарички || '''1:1''' |} | width=20% valign="top" | {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=1em style="font-size: 85%; border-collapse: collapse;" width=100% |- | colspan=5 bgcolor=#98A1B2 style="border:1px solid #7A8392;" |<div class="center"><span style="color:#FFFFFF">30. коло, 9—11.4.2022.</span></div> |- align=center bgcolor=#AFEEEE | '''Спартак''' — Колубара || '''4:3''' |- align=center bgcolor=#AFEEEE | '''Младост''' — Раднички НИ || '''2:0''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | '''ТСЦ''' — Вождовац || '''2:1''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | '''Ц. ѕвезда''' — Раднички 1923 || '''4:1''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | [[Слика:golden star.svg|20п]] Чукарички — Партизан || '''0:0''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | '''Напредак''' — Металац || '''1:0''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | '''Радник''' — Нови Пазар || '''2:0''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | '''Војводина''' — Пролетер || '''2:1''' |} |} '''Легенда:''' {{легенда|#AFEEEE|Натпревар одигран првиот ден од тоа коло}} {{легенда|#CEEBFB|Натпревар одигран вториот ден од тоа коло}} {{легенда|#97DEFF|Натпревар одигран третиот ден од тоа коло}} {{легенда|#FFCCCC|Одложени натпревари - во заграда е датумот на одигрување на натпреварот}} [[Слика:golden star.svg|20п]] Дерби натпревари === Табела и статистика === {| class="infobox" style="font-size: 75%; width: 43em;" |- ! colspan="2" style="font-size: medium;" | Статистички податоци |- | '''Одиграни кола''' || 30 од 30 |- | '''Одиграни натпревари''' || 240 од 240 |- | '''Број на победи на домакинските екипи''' || 104 (43%) |- | '''Број на натпревари без победник''' || 58 (24%) |- | '''Број на победи на гостинските екипи''' || 78 (32%) |- | '''Вкупен број на дадени голови''' || 621 |- | '''Број на голови по коло''' || 20,7 |- | '''Број на голови по натпревар''' || 2,59 |- | '''Голови на домашните екипи''' || 335 |- | '''Голови на домашните екипи по натпревар''' || 1,4 |- | '''Голови на гостинските екипи''' || 286 |- | '''Голови на гостинските екипи по натпревар''' || 1,19 |- | '''Најголема победа на домашна екипа''' || +5 ([[ФК Партизан|Партизан]] — [[ФК Спартак Суботица|Спартак ЖК]] 5:0; <br /> [[ФК Чукарички|Чукарички]] — [[ФК Пролетер Нови Сад|Пролетер Нови Сад]] 6:1; <br /> [[ФК Чукарички|Чукарички]] — [[ФК Колубара|Колубара]] 5:0; <br /> [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена ѕвезда]] — [[ФК Нови Пазар|Нови Пазар]] 5:0) |- | '''Најголема победа на гостинска екипа''' || -6 ([[ФК Колубара|Колубара]] — [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена ѕвезда]] 1:7) |- | '''Најмногу голови на еден натпревар''' || 8 ([[ФК ТСЦ|ТСЦ Бачка Топола]] — [[ФК Раднички 1923|Раднички 1923]] 4:4; <br /> [[ФК Колубара|Колубара]] — [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена ѕвезда]] 1:7) |- |} {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%; clear: center;" ! ! М ! Клуб ! Одиг. ! Поб. ! Нер. ! Пор. ! ГД ! ГП ! ГР ! Бод. |- bgcolor=#90EE90 align=center | ! 1 | align=left | [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена ѕвезда]] | 30 | 26 | 3 | 1 | 79 | 17 | +62 | 81 |- bgcolor=#90EE90 align=center | ! 2 | align=left | [[ФК Партизан|Партизан]] | 30 | 25 | 4 | 1 | 68 | 10 | +58 | 79 |- bgcolor=#90EE90 align=center | ! 3 | align=left | [[ФК Чукарички|Чукарички]] | 30 | 14 | 12 | 4 | 48 | 27 | +21 | 54 |- bgcolor=#90EE90 align=center | ! 4 | align=left | [[ФК ТСЦ|ТСЦ Бачка Топола]] | 30 | 11 | 8 | 11 | 44 | 41 | +3 | 41 |- bgcolor=#90EE90 align=center | ! 5 | align=left | [[ФК Раднички Ниш|Раднички Ниш]] | 30 | 9 | 13 | 8 | 32 | 33 | -1 | 40 |- bgcolor=#90EE90 align=center | ! 6 | align=left | [[ФК Вождовац|Вождовац]] | 30 | 11 | 7 | 12 | 41 | 37 | +4 | 40 |- bgcolor=#90EE90 align=center | ! 7 | align=left | [[ФК Војводина|Војводина]] | 30 | 11 | 6 | 13 | 38 | 40 | -2 | 39 |- bgcolor=#90EE90 align=center | ! 8 | align=left | [[ФК Напредак Крушевац|Напредак Крушевац]] | 30 | 10 | 7 | 13 | 31 | 36 | -5 | 37 |- bgcolor=#F66666 align=center | ! 9 | align=left | [[ФК Младост Лучани|Младост Лучани]] | 30 | 10 | 6 | 14 | 38 | 44 | -6 | 36 |- bgcolor=#F66666 align=center | ! 10 | align=left | [[ФК Радник Сурдулица|Радник Сурдулица]] | 30 | 8 | 12 | 10 | 24 | 31 | -7 | 36 |- bgcolor=#F66666 align=center | ! 11 | align=left | [[ФК Спартак Суботица|Спартак Ждрепчева крв]] | 30 | 9 | 7 | 14 | 35 | 49 | -14 | 34 |- bgcolor=#F66666 align=center | ! 12 | align=left | [[ФК Колубара|Колубара]] | 30 | 10 | 4 | 16 | 32 | 56 | -24 | 34 |- bgcolor=#F66666 align=center | ! 13 | align=left | [[ФК Раднички 1923|Раднички 1923]] | 30 | 8 | 6 | 16 | 27 | 50 | -23 | 30 |- bgcolor=#F66666 align=center | ! 14 | align=left | [[ФК Пролетер Нови Сад|Пролетер Нови Сад]] | 30 | 8 | 5 | 17 | 23 | 49 | -26 | 29 |- bgcolor=#F66666 align=center | ! 15 | align=left | [[ФК Металац Горен Милановац|Металац Горен Милановац]] | 30 | 7 | 6 | 17 | 36 | 52 | -16 | 27 |- bgcolor=#F66666 align=center | ! 16 | align=left | [[ФК Нови Пазар|Нови Пазар]] | 30 | 5 | 10 | 15 | 25 | 49 | -24 | 25 |} * <ref name="СЛС 2021/22 — Табела">{{cite web |title=СЛС 2021/22 — Табела |url=https://superliga.rs/sezona-2021-22/tabele-21-22 |website=superliga.rs |date=24 мај 2022 |accessdate=24 мај 2022 |archive-date=2022-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220531020400/https://superliga.rs/sezona-2021-22/tabele-21-22 |url-status=dead }}</ref> '''Легенда:''' {{легенда|#90EE90|Пласман за доигрување за титула (Плеј-оф)}} {{легенда|#FF6666|Пласман за доигрување за опстанок (Плеј-аут)}} == Доигрување за титула (Плеј-оф) == === Резултати === ''Домакините се наведени во левата колона.'' {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style="background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" !align="left"|&nbsp;!!Екипа !![[ФК Вождовац|ВОЖ]]!![[ФК Војводина|ВОЈ]]!![[ФК Напредак Крушевац|НАП]]!![[ФК Партизан|ПАР]]!![[ФК Раднички Ниш|РНИ]]!![[ФК ТСЦ|ТСЦ]]!![[ФК Црвена ѕвезда|ЦЗВ]]!![[ФК Чукарички|ЧУК]] |- !1|| [[ФК Вождовац|Вождовац]] ||'''XXX'''||style="background:#C0FFC0;"|2:1 ||style="background:#C0FFC0;"|3:0 ||style="background:#FFE4E1;"|0:3 || Х || Х || Х || Х |-! style="background:#F0F0F0;" !2|| [[ФК Војводина|Војводина]] | Х ||'''XXX'''||style="background:#C0FFC0;"|2:0 || Х || Х || Х ||style="background:#FFE4E1;"|0:3 ||style="background:#FFE4E1;"|0:3 |- !3|| [[ФК Напредак Крушевац|Напредак Крушевац]] | Х || Х ||'''XXX'''||style="background:#FFE4E1;"|0:3 ||style="background:#FFE4E1;"|0:4 || Х ||style="background:#FFE4E1;"|0:1 || Х |-! style="background:#F0F0F0;" !4|| [[ФК Партизан|Партизан]] | Х ||style="background:#C0FFC0;"|2:1 || Х ||'''XXX'''||style="background:#C0FFC0;"|2:0 ||style="background:#C0FFC0;"|4:1 || Х ||style="background:#C0FFC0;"|3:1 |- !5|| [[ФК Раднички Ниш|Раднички Ниш]] |style="background:#FFFACD;"|0:0 ||style="background:#C0FFC0;"|1:0 || Х || Х ||'''XXX'''||style="background:#C0FFC0;"|2:0 || Х || Х |-! style="background:#F0F0F0;" !6|| [[ФК ТСЦ|ТСЦ Бачка Топола]] |style="background:#FFFACD;"|1:1 ||style="background:#FFE4E1;"|0:2 ||style="background:#C0FFC0;"|2:0 || Х || Х ||'''XXX'''||style="background:#FFE4E1;"|0:4 || Х |- !7|| [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена ѕвезда]] |style="background:#C0FFC0;"|3:1 || Х || Х ||style="background:#FFFACD;"|0:0 ||style="background:#C0FFC0;"|4:1 || Х ||'''XXX'''||style="background:#C0FFC0;"|1:0 |-! style="background:#F0F0F0;" !8|| [[ФК Чукарички|Чукарички]] |style="background:#FFFACD;"|0:0 || Х ||style="background:#FFFACD;"|0:0 || Х ||style="background:#FFFACD;"|0:0 ||style="background:#FFE4E1;"|2:3 || Х ||'''XXX''' |- |} === Резултати по коло=== {| table width=100% |- | width=20% valign="top" | {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=1em style="font-size: 85%; border-collapse: collapse;" width=100% |- | colspan=5 bgcolor=#98A1B2 style="border:1px solid #7A8392;" |<div class="center"><span style="color:#FFFFFF">31. коло, 15—17.4.2022.</span></div> |- align=center bgcolor=#AFEEEE | Раднички Ниш — Вождовац || '''0:0''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | Чукарички — '''ТСЦ''' || '''2:3''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | [[Слика:golden star.svg|20п]] Ц. ѕвезда — Партизан || '''0:0''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | '''Војводина''' — Напредак || '''2:0''' |} | width=20% valign="top" | {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=1em style="font-size: 85%; border-collapse: collapse;" width=100% |- | colspan=5 bgcolor=#98A1B2 style="border:1px solid #7A8392;" |<div class="center"><span style="color:#FFFFFF">32. коло, 20—21.4.2022.</span></div> |- align=center bgcolor=#AFEEEE | ТСЦ — '''Ц. ѕвезда''' || '''0:4''' |- align=center bgcolor=#AFEEEE | Напредак — '''Раднички Ниш''' || '''0:4''' |- align=center bgcolor=#AFEEEE | [[Слика:golden star.svg|20п]] '''Партизан''' — Чукарички || '''3:1''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | '''Вождовац''' — Војводина || '''2:1''' |} | width=20% valign="top" | {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=1em style="font-size: 85%; border-collapse: collapse;" width=100% |- | colspan=5 bgcolor=#98A1B2 style="border:1px solid #7A8392;" |<div class="center"><span style="color:#FFFFFF">33. коло, 26—27.4.2022.</span></div> |- align=center bgcolor=#AFEEEE | '''Раднички Ниш''' — Војводина || '''1:0''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | '''Партизан''' — ТСЦ || '''4:1''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | '''Вождовац''' — Напредак || '''3:0''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | [[Слика:golden star.svg|20п]] '''Ц. ѕвезда''' — Чукарички || '''1:0''' |} | width=20% valign="top" | {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=1em style="font-size: 85%; border-collapse: collapse;" width=100% |- | colspan=5 bgcolor=#98A1B2 style="border:1px solid #7A8392;" |<div class="center"><span style="color:#FFFFFF">34. коло, 1—2.5.2022.</span></div> |- align=center bgcolor=#AFEEEE | Војводина — '''Ц. ѕвезда''' || '''0:3''' |- align=center bgcolor=#AFEEEE | ТСЦ — Вождовац || '''1:1''' |- align=center bgcolor=#AFEEEE | Напредак — '''Партизан''' || '''0:3''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | [[Слика:golden star.svg|20п]] Чукарички — Раднички Ниш || '''0:0''' |} | width=20% valign="top" | {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=1em style="font-size: 85%; border-collapse: collapse;" width=100% |- | colspan=5 bgcolor=#98A1B2 style="border:1px solid #7A8392;" |<div class="center"><span style="color:#FFFFFF">35. коло, 6—9.5.2022.</span></div> |- align=center bgcolor=#AFEEEE | '''ТСЦ''' — Напредак || '''2:0''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | '''Партизан''' — Војводина || '''2:1''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | [[Слика:golden star.svg|20п]] '''Ц. ѕвезда''' — Раднички Ниш || '''4:1''' |- align=center bgcolor=#0090FF | Чукарички — Вождовац || '''0:0''' |} |} {| table width=40% |- | width=20% valign="top" | {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=1em style="font-size: 85%; border-collapse: collapse;" width=100% |- | colspan=5 bgcolor=#98A1B2 style="border:1px solid #7A8392;" |<div class="center"><span style="color:#FFFFFF">36. коло, 13—16.5.2022.</span></div> |- align=center bgcolor=#AFEEEE | '''Раднички Ниш''' — ТСЦ || '''2:0''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | Војводина — '''Чукарички''' || '''0:3''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | Напредак — '''Ц. ѕвезда''' || '''0:1''' |- align=center bgcolor=#0090FF | Вождовац — '''Партизан''' || '''0:3''' |} | width=20% valign="top" | {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=1em style="font-size: 85%; border-collapse: collapse;" width=100% |- | colspan=5 bgcolor=#98A1B2 style="border:1px solid #7A8392;" |<div class="center"><span style="color:#FFFFFF">37. коло, 19—22.5.2022.</span></div> |- align=center bgcolor=#AFEEEE | Чукарички — Напредак || '''0:0''' |- align=center bgcolor=#0090FF | '''Ц. ѕвезда''' — Вождовац || '''3:1''' |- align=center bgcolor=#0090FF | [[Слика:golden star.svg|20п]] '''Партизан''' — Раднички Ниш || '''2:0''' |- align=center bgcolor=#0090FF | ТСЦ — '''Војводина''' || '''0:2''' |} |} '''Легенда:''' {{легенда|#AFEEEE|Натпревар одигран првиот ден од тоа коло}} {{легенда|#CEEBFB|Натпревар одигран вториот ден од тоа коло}} {{легенда|#97DEFF|Натпревар одигран третиот ден од тоа коло}} {{легенда|#0090FF|Меч одигран четвртог дана тог кола}} {{легенда|#FFCCCC|Одложени натпревари - во заграда е датумот на одигрување на натпреварот}} [[Слика:golden star.svg|20п]] Дерби натпревари === Табела и статистика === {| class="infobox" style="font-size: 75%; width: 43em;" |- ! colspan="2" style="font-size: medium;" | Статистички податоци |- | '''Одиграни кола''' || 7 од 7 |- | '''Одиграни натпревари''' || 28 |- | '''Број на победи на домакинските екипи''' || 13 (46%) |- | '''Број на натпревари без победник''' || 6 (21%) |- | '''Број на победи на гостинските екипи''' || 9 (32%) |- | '''Вкупен број на дадени голови''' || 67 |- | '''Број на голови по коло''' || 9,57 |- | '''Број на голови по натпревар''' || 2,39 |- | '''Голови на домашните екипи''' || 34 |- | '''Голови на домашните екипи по натпревар''' || 1,21 |- | '''Голови на гостинските екипи''' || 33 |- | '''Голови на гостинските екипи по натпревар''' || 1,18 |- | '''Најголема победа на домашна екипа''' || 0 |- | '''Најголема победа на гостинска екипа''' || 0 |- | '''Најмногу голови на еден натпревар''' || 0 |- |} {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%; clear: center;" ! ! М ! Клуб ! Одиг. ! Поб. ! Нер. ! Пор. ! ГД ! ГП ! ГР ! Бод. |- bgcolor=#90EE90 align=center | ! 1 | align=left | [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена ѕвезда]] | 37 | 32 | 4 | 1 | 95 | 19 | +76 | 100 |- bgcolor=#AFEEEE align=center | ! 2 | align=left | [[ФК Партизан|Партизан]] | 37 | 31 | 5 | 1 | 85 | 13 | +72 | 98 |- bgcolor=#E0FFFF align=center | ! 3 | align=left | [[ФК Чукарички|Чукарички]] | 37 | 15 | 15 | 7 | 54 | 34 | +20 | 60 |- bgcolor=#E0FFFF align=center | ! 4 | align=left | [[ФК Раднички Ниш|Раднички Ниш]] | 37 | 12 | 15 | 10 | 40 | 39 | +1 | 51 |- align=center | ! 5 | align=left | [[ФК Вождовац|Вождовац]] | 37 | 13 | 10 | 14 | 48 | 45 | +3 | 49 |- align=center | ! 6 | align=left | [[ФК ТСЦ|ТСЦ Бачка Топола]] | 37 | 13 | 9 | 15 | 51 | 56 | -5 | 48 |- align=center | ! 7 | align=left | [[ФК Војводина|Војводина]] | 37 | 13 | 6 | 18 | 44 | 51 | -7 | 45 |- align=center | ! 8 | align=left | [[ФК Напредак Крушевац|Напредак Крушевац]] | 37 | 10 | 8 | 19 | 31 | 51 | -20 | 38 |- |} * <ref name="СЛС 2021/22 — Табела"/> '''Легенда:''' {{легенда|#90EE90|Шампион на Србија; во квалификации за [[Лига на шампиони во фудбал|Лига на шампиони]]}} {{легенда|#AFEEEE|Во квалификации за [[УЕФА Лига Европа|Лига Европа]]}} {{легенда|#E0FFFF|Во квалификации за [[УЕФА Лига конференција]]<ref>Место резервирано за победникот на [[Куп на Србија во фудбал 2021/22|Купот на Србија]].</ref>}} {| width=95% |- align=center |'''Шампион на Српска Суперлига 2019-2020'''<br><br> <br>'''[[ФК Црвена ѕвезда|Црвена ѕвезда]]'''<br>'''8-та титула'''<ref>Вкупно 33 титули на Црвена ѕвезда, сметајќи ги и трофеите од Првите лиги на ФНРЈ, СФРЈ, СРЈ и СЦГ.</ref> |} == Доигрување за опстанок (Плеј-аут) == === Резултати === ''Домакините се наведени во левата колона.'' {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style="background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" !align="left"|&nbsp;!!Екипа !![[ФК Колубара|КОЛ]]!![[ФК Младост Лучани|МЛА]]!![[ФК Металац Горен Милановац|МЕТ]]!![[ФК Нови Пазар|НПА]]!![[ФК Пролетер Нови Сад|ПРО]]!![[ФК Радник Сурдулица|РДС]]!![[ФК Раднички 1923|РКГ]]!![[ФК Спартак Суботица|СПА]] |- !1|| [[ФК Колубара|Колубара]] ||'''XXX'''||style="background:#C0FFC0;"|3:0 ||style="background:#C0FFC0;"|2:0 ||style="background:#FFE4E1;"|1:3 ||style="background:#C0FFC0;"|1:0 || Х || Х || Х |-! style="background:#F0F0F0;" !2|| [[ФК Младост Лучани|Младост Лучани]] | Х ||'''XXX'''|| Х || Х ||style="background:#FFFACD;"|0:0 ||style="background:#FFE4E1;"|2:3 ||style="background:#FFFACD;"|0:0 ||style="background:#C0FFC0;"|2:1 |- !3|| [[ФК Металац Горен Милановац|Металац Горен Милановац]] | Х ||style="background:#FFE4E1;"|0:3 ||'''XXX'''||style="background:#FFE4E1;"|0:3 || Х || Х || Х ||style="background:#FFFACD;"|1:1 |-! style="background:#F0F0F0;" !4|| [[ФК Нови Пазар|Нови Пазар]] | Х ||style="background:#FFFACD;"|1:1 || Х ||'''XXX'''|| Х ||style="background:#FFE4E1;"|0:1 ||style="background:#C0FFC0;"|2:1 || Х |- !5|| [[ФК Пролетер Нови Сад|Пролетер Нови Сад]] | Х || Х ||style="background:#FFFACD;"|0:0 ||style="background:#FFE4E1;"|0:2 ||'''XXX'''||style="background:#FFFACD;"|0:0 || Х || Х |-! style="background:#F0F0F0;" !6|| [[ФК Радник Сурдулица|Радник Сурдулица]] |style="background:#C0FFC0;"|3:0 || Х ||style="background:#FFFACD;"|3:3 || Х || Х ||'''XXX'''||style="background:#FFFACD;"|1:1 ||style="background:#C0FFC0;"|2:0 |- !7|| [[ФК Раднички 1923|Раднички 1923]] |style="background:#FFE4E1;"|1:2 || Х ||style="background:#FFE4E1;"|1:2 || Х ||style="background:#C0FFC0;"|2:1 || Х ||'''XXX'''|| Х |-! style="background:#F0F0F0;" !8|| [[ФК Спартак Суботица|Спартак Ждрепчева крв]] |style="background:#C0FFC0;"|2:1 || Х || Х ||style="background:#FFE4E1;"|1:3 ||style="background:#C0FFC0;"|3:1 || Х ||style="background:#C0FFC0;"|2:1 ||'''XXX''' |- |} === Резултати по коло=== {| table width=100% |- | width=20% valign="top" | {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=1em style="font-size: 85%; border-collapse: collapse;" width=100% |- | colspan=5 bgcolor=#98A1B2 style="border:1px solid #7A8392;" |<div class="center"><span style="color:#FFFFFF">31. коло, 15—17.4.2022.</span></div> |- align=center bgcolor=#AFEEEE | Радник — Раднички 1923 || '''1:1''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | Младост — Пролетер || '''0:0''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | Спартак — '''Нови Пазар''' || '''1:3''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | '''Колубара''' — Металац || '''2:0''' |} | width=20% valign="top" | {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=1em style="font-size: 85%; border-collapse: collapse;" width=100% |- | colspan=5 bgcolor=#98A1B2 style="border:1px solid #7A8392;" |<div class="center"><span style="color:#FFFFFF">32. коло, 20—21.4.2022.</span></div> |- align=center bgcolor=#AFEEEE | Пролетер — Радник || '''0:0''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | Раднички 1923 — '''Колубара''' || '''1:2''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | Металац — Спартак || '''1:1''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | Нови Пазар — Младост || '''1:1''' |} | width=20% valign="top" | {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=1em style="font-size: 85%; border-collapse: collapse;" width=100% |- | colspan=5 bgcolor=#98A1B2 style="border:1px solid #7A8392;" |<div class="center"><span style="color:#FFFFFF">33. коло, 26—28.4.2022.</span></div> |- align=center bgcolor=#AFEEEE | Колубара — '''Нови Пазар''' || '''1:3''' |- align=center bgcolor=#AFEEEE | Младост — Раднички 1923 || '''0:0''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | Радник — Металац || '''3:3''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | '''Спартак''' — Пролетер || '''3:1''' |} | width=20% valign="top" | {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=1em style="font-size: 85%; border-collapse: collapse;" width=100% |- | colspan=5 bgcolor=#98A1B2 style="border:1px solid #7A8392;" |<div class="center"><span style="color:#FFFFFF">34. коло, 30.4—2.5.2022.</span></div> |- align=center bgcolor=#AFEEEE | '''Нови Пазар''' — Раднички 1923 || '''2:1''' |- align=center bgcolor=#AFEEEE | '''Колубара''' — Младост || '''3:0''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | '''Радник''' — Спартак || '''2:0''' |- align=center bgcolor=#97DEFF | Пролетер — Металац || '''0:0''' |} | width=20% valign="top" | {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=1em style="font-size: 85%; border-collapse: collapse;" width=100% |- | colspan=5 bgcolor=#98A1B2 style="border:1px solid #7A8392;" |<div class="center"><span style="color:#FFFFFF">35. коло, 7—8.5.2022.</span></div> |- align=center bgcolor=#AFEEEE | Металац — '''Нови Пазар''' || '''0:3''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | '''Раднички 1923''' — Пролетер || '''2:1''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | '''Спартак''' — Колубара || '''2:1''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | Младост — '''Радник''' || '''2:3''' |} |} {| table width=40% |- | width=20% valign="top" | {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=1em style="font-size: 85%; border-collapse: collapse;" width=100% |- | colspan=5 bgcolor=#98A1B2 style="border:1px solid #7A8392;" |<div class="center"><span style="color:#FFFFFF">36. коло, 14—15.5.2022.</span></div> |- align=center bgcolor=#AFEEEE | '''Колубара''' — Пролетер || '''1:0''' |- align=center bgcolor=#AFEEEE | '''Спартак''' — Раднички 1923 || '''2:1''' |- align=center bgcolor=#AFEEEE | Металац — '''Младост''' || '''0:3''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | Нови Пазар — '''Радник''' || '''0:1''' |} | width=20% valign="top" | {| border=0 cellspacing=0 cellpadding=1em style="font-size: 85%; border-collapse: collapse;" width=100% |- | colspan=5 bgcolor=#98A1B2 style="border:1px solid #7A8392;" |<div class="center"><span style="color:#FFFFFF">37. коло, 19—20.5.2022.</span></div> |- align=center bgcolor=#AFEEEE | '''Радник''' — Колубара || '''3:0''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | '''Младост''' — Спартак || '''2:1''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | Пролетер — '''Нови Пазар''' || '''0:2''' |- align=center bgcolor=#CEEBFB | Раднички 1923 — '''Металац''' || '''1:2''' |} |} '''Легенда:''' {{легенда|#AFEEEE|Натпревар одигран првиот ден од тоа коло}} {{легенда|#CEEBFB|Натпревар одигран вториот ден од тоа коло}} {{легенда|#97DEFF|Натпревар одигран третиот ден од тоа коло}} {{легенда|#FFCCCC|Одложени натпревари - во заграда е датумот на одигрување на натпреварот}} [[Слика:golden star.svg|20п]] Дерби натпревари === Табела и статистика === {| class="infobox" style="font-size: 75%; width: 43em;" |- ! colspan="2" style="font-size: medium;" | Статистички податоци |- | '''Одиграни кола''' || 7 од 7 |- | '''Одиграни натпревари''' || 28 |- | '''Број на победи на домакинските екипи''' || 11 (100%) |- | '''Број на натпревари без победник''' || 8 (39%) |- | '''Број на победи на гостинските екипи''' || 9 (28%) |- | '''Вкупен број на дадени голови''' || 70 |- | '''Број на голови по коло''' || 10 |- | '''Број на голови по натпревар''' || 2,5 |- | '''Голови на домашните екипи''' || 36 |- | '''Голови на домашните екипи по натпревар''' || 1,29 |- | '''Голови на гостинските екипи''' || 34 |- | '''Голови на гостинските екипи по натпревар''' || 1,21 |- | '''Најголема победа на домашна екипа''' || +3 ([[ФК Колубара|Колубара]] — [[ФК Младост Лучани|Младост Лучани]] 3:0; <br /> [[ФК Радник Сурдулица|Радник Сурдулица]] — [[ФК Колубара|Колубара]] 3:0) |- | '''Најголема победа на гостинска екипа''' || -3 ([[ФК Металац Горен Милановац|Металац Горен Милановац]] — [[ФК Нови Пазар|Нови Пазар]] 0:3; <br /> [[ФК Металац Горен Милановац|Металац Горен Милановац]] — [[ФК Младост Лучани|Младост Лучани]] 0:3) |- | '''Најмногу голови на еден натпревар''' || 6 ([[ФК Радник Сурдулица|Радник Сурдулица]] — [[ФК Металац Горен Милановац|Металац Горен Милановац]] 3:3) |- |} {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%; clear: center;" ! ! М ! Клуб ! Одиг. ! Поб. ! Нер. ! Пор. ! ГД ! ГП ! ГР ! Бод. |- align=center | ! 9 | align=left | [[ФК Радник Сурдулица|Радник Сурдулица]] | 37 | 12 | 15 | 10 | 37 | 37 | 0 | 51 |- align=center | ! 10 | align=left | [[ФК Колубара|Колубара]] | 37 | 14 | 4 | 19 | 42 | 65 | -23 | 46 |- align=center | ! 11 | align=left | [[ФК Младост Лучани|Младост Лучани]] | 37 | 12 | 9 | 16 | 46 | 52 | -6 | 45 |- align=center | ! 12 | align=left | [[ФК Спартак Суботица|Спартак Ждрепчева крв]] | 37 | 12 | 8 | 17 | 45 | 60 | -15 | 44 |- bgcolor=#FFCCCC align=center | ! 13 | align=left | [[ФК Нови Пазар|Нови Пазар]] | 37 | 10 | 11 | 16 | 39 | 54 | -15 | 41 |- bgcolor=#FFCCCC align=center | ! 14 | align=left | [[ФК Раднички 1923|Раднички 1923]] | 37 | 9 | 8 | 20 | 34 | 60 | -26 | 35 |- bgcolor=#F66666 align=center | [[Слика:RedDownArrow.svg|15п|Прва лига на Србија 2022/23.]] ! 15 | align=left | [[ФК Металац Горен Милановац|Металац Горен Милановац]] | 37 | 8 | 9 | 20 | 42 | 65 | -23 | 33 |- bgcolor=#F66666 align=center | [[Слика:RedDownArrow.svg|15п|Прва лига на Србија 2022/23.]] ! 16 | align=left | [[ФК Пролетер Нови Сад|Пролетер Нови Сад]] | 37 | 8 | 8 | 21 | 25 | 57 | -32 | 32 |- |} * <ref name="СЛС 2021/22 — Табела"/> '''Легенда:''' {{легенда|#FFCCCC|Бараж за опстанок во лигата}} {{легенда|#FF6666|Следната сезона во [[Прва лига на Србија во фудбал|Прва лига на Србија]]}} {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%; clear: center;" ! ! М ! Клуб ! Одиг. ! Поб. ! Нер. ! Пор. ! ГД ! ГП ! ГР ! Бод. |- bgcolor=#90EE90 align=center | [[Слика:Green-Up-Arrow.svg|15п|Суперлига на Србија 2022/23.]] ! 1 | align=left | [[ФК Младост Нови Сад|Младост ГАТ]] | 37 | 21 | 9 | 7 | 48 | 24 | +24 | 72 |- bgcolor=#90EE90 align=center | [[Слика:Green-Up-Arrow.svg|15п|Суперлига на Србија 2022/23.]] ! 2 | align=left | [[ФК Јавор Ивањица|Јавор Матис]] | 37 | 19 | 12 | 6 | 57 | 30 | +27 | 69 |} === Бараж за опстанок=== {| class="wikitable" |-align="center" ! Датум !! Место !! Клуб 1 !! Резултат !! Клуб 2 |- | 25 мај 2022. || [[Смедерево (стадион)|Смедерево]], [[Смедерево]] || [[ФК Железничар Панчево|Железничар Панчево]] ||align="center" | '''1:3''' || '''[[ФК Раднички 1923|Раднички 1923]]''' |- | 29 мај 2022. || [[Стадион Чика Дача]], [[Крагуевац]] || [[ФК Раднички 1923|Раднички 1923]] ||align="center" | '''0:1''' || '''[[ФК Железничар Панчево|Железничар Панчево]]''' |} ---- {| class="wikitable" |-align="center" ! Датум !! Место !! Клуб 1 !! Резултат !! Клуб 2 |- | 25 мај 2022. || [[Стадион Чукарички]], [[Белград]] || [[ФК ИМТ|ИМТ]] ||align="center" | '''1:3''' || '''[[ФК Нови Пазар|Нови Пазар]]''' |- | 29 мај 2022. || [[Градски стадион у Новом Пазару|Градски стадион]], [[Нови Пазар]] || [[ФК Нови Пазар|Нови Пазар]] ||align="center" | '''0:2''' || '''[[ФК ИМТ|ИМТ]]''' |} == Успешност и форма== {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style="background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" !align="left"|&nbsp;!!Екипа !!1!!2!!3!!4!!5!!6!!7!!8!!9!!10!!11!!12!!13!!14!!15!!16!!17!!18!!19!!20!!21!!22!!23!!24!!25!!26!!27!!28!!29!!30!!31!!32!!33!!34!!35!!36!!37 |- |-! style="background:#F0F0F0;" !1|| [[ФК Вождовац|Вождовац]] |style="background:#FF6666;"|1 ||style="background:#90EE90;"|2 ||style="background:#FF6666;"|3 ||style="background:#FF6666;"|4 ||style="background:#90EE90;"|5 ||style="background:#90EE90;"|6 ||style="background:#90EE90;"|7 ||style="background:#FF6666;"|8 ||style="background:#FF6666;"|9 ||style="background:#FFFF00;"|11 ||style="background:#90EE90;"|12 ||style="background:#FFFF00;"|13 ||style="background:#90EE90;"|14 ||style="background:#FFFF00;"|15 ||style="background:#FFFF00;"|16 ||style="background:#FF6666;"|17 ||style="background:#FF6666;"|18 ||style="background:#FF6666;"|10 ||style="background:#90EE90;"|19 ||style="background:#FFFF00;"|20 ||style="background:#90EE90;"|21 ||style="background:#FF6666;"|22 ||style="background:#FFFF00;"|23 ||style="background:#FF6666;"|24 ||style="background:#FF6666;"|25 ||style="background:#90EE90;"|26 ||style="background:#FFFF00;"|27 ||style="background:#90EE90;"|28 ||style="background:#90EE90;"|29 ||style="background:#FF6666;"|30 ||style="background:#FFFF00;"|31 ||style="background:#90EE90;"|32 ||style="background:#90EE90;"|33 ||style="background:#FFFF00;"|34 ||style="background:#FFFF00;"|35 ||style="background:#FF6666;"|36 ||style="background:#FF6666;"|37 |- |-! style="background:#F0F0F0;" !2|| [[ФК Војводина|Војводина]] |style="background:#FFFF00;"|1 ||style="background:#FF6666;"|2 ||style="background:#90EE90;"|4 ||style="background:#FFFF00;"|5 ||style="background:#90EE90;"|6 ||style="background:#FF6666;"|7 ||style="background:#FFFF00;"|8 ||style="background:#90EE90;"|9 ||style="background:#90EE90;"|10 ||style="background:#FF6666;"|11 ||style="background:#FFFF00;"|12 ||style="background:#FFFF00;"|13 ||style="background:#90EE90;"|14 ||style="background:#90EE90;"|15 ||style="background:#FF6666;"|16 ||style="background:#FF6666;"|17 ||style="background:#90EE90;"|3 ||style="background:#90EE90;"|18 ||style="background:#FF6666;"|19 ||style="background:#FF6666;"|20 ||style="background:#FFFF00;"|21 ||style="background:#90EE90;"|22 ||style="background:#90EE90;"|23 ||style="background:#FF6666;"|24 ||style="background:#FF6666;"|25 ||style="background:#FF6666;"|26 ||style="background:#FF6666;"|27 ||style="background:#FF6666;"|28 ||style="background:#FF6666;"|29 ||style="background:#90EE90;"|30 ||style="background:#90EE90;"|31 ||style="background:#FF6666;"|32 ||style="background:#FF6666;"|33 ||style="background:#FF6666;"|34 ||style="background:#FF6666;"|35 ||style="background:#FF6666;"|36 ||style="background:#90EE90;"|37 |- |-! style="background:#F0F0F0;" !3|| [[ФК Колубара|Колубара]] |style="background:#FF6666;"|1 ||style="background:#FFFF00;"|1 ||style="background:#FF6666;"|3 ||style="background:#90EE90;"|4 ||style="background:#90EE90;"|5 ||style="background:#FF6666;"|6 ||style="background:#FF6666;"|7 ||style="background:#90EE90;"|8 ||style="background:#FF6666;"|9 ||style="background:#FF6666;"|10 ||style="background:#FF6666;"|11 ||style="background:#90EE90;"|12 ||style="background:#FF6666;"|13 ||style="background:#FF6666;"|14 ||style="background:#FF6666;"|15 ||style="background:#90EE90;"|16 ||style="background:#FFFF00;"|17 ||style="background:#90EE90;"|18 ||style="background:#FF6666;"|19 ||style="background:#90EE90;"|20 ||style="background:#FF6666;"|21 ||style="background:#90EE90;"|22 ||style="background:#90EE90;"|23 ||style="background:#FF6666;"|24 ||style="background:#90EE90;"|25 ||style="background:#FF6666;"|26 ||style="background:#FFFF00;"|27 ||style="background:#FF6666;"|28 ||style="background:#FFFF00;"|29 ||style="background:#FF6666;"|30 ||style="background:#90EE90;"|31 ||style="background:#90EE90;"|32 ||style="background:#FF6666;"|33 ||style="background:#90EE90;"|34 ||style="background:#FF6666;"|35 ||style="background:#90EE90;"|36 ||style="background:#FF6666;"|37 |- |-! style="background:#F0F0F0;" !4|| [[ФК Металац Горен Милановац|Металац Горен Милановац]] |style="background:#FFFF00;"|1 ||style="background:#FF6666;"|2 ||style="background:#FF6666;"|3 ||style="background:#90EE90;"|4 ||style="background:#FF6666;"|6 ||style="background:#FF6666;"|7 ||style="background:#FFFF00;"|8 ||style="background:#90EE90;"|9 ||style="background:#90EE90;"|11 ||style="background:#FFFF00;"|10 ||style="background:#FF6666;"|12 ||style="background:#FF6666;"|13 ||style="background:#FF6666;"|14 ||style="background:#FF6666;"|5 ||style="background:#FF6666;"|15 ||style="background:#FFFF00;"|16 ||style="background:#90EE90;"|17 ||style="background:#FF6666;"|18 ||style="background:#FF6666;"|19 ||style="background:#FF6666;"|20 ||style="background:#FF6666;"|21 ||style="background:#90EE90;"|22 ||style="background:#FF6666;"|23 ||style="background:#90EE90;"|24 ||style="background:#FFFF00;"|25 ||style="background:#FF6666;"|26 ||style="background:#FF6666;"|27 ||style="background:#FFFF00;"|28 ||style="background:#90EE90;"|29 ||style="background:#FF6666;"|30 ||style="background:#FF6666;"|31 ||style="background:#FFFF00;"|32 ||style="background:#FFFF00;"|33 ||style="background:#FFFF00;"|34 ||style="background:#FF6666;"|35 ||style="background:#FF6666;"|36 ||style="background:#90EE90;"|37 |- |-! style="background:#F0F0F0;" !5|| [[ФК Младост Лучани|Младост Лучани]] |style="background:#FF6666;"|1 ||style="background:#FF6666;"|2 ||style="background:#FF6666;"|4 ||style="background:#FF6666;"|5 ||style="background:#FF6666;"|6 ||style="background:#FF6666;"|7 ||style="background:#FFFF00;"|8 ||style="background:#90EE90;"|9 ||style="background:#FF6666;"|10 ||style="background:#FFFF00;"|11 ||style="background:#90EE90;"|12 ||style="background:#90EE90;"|13 ||style="background:#90EE90;"|14 ||style="background:#FF6666;"|15 ||style="background:#90EE90;"|16 ||style="background:#FF6666;"|17 ||style="background:#FF6666;"|3 ||style="background:#FF6666;"|18 ||style="background:#FFFF00;"|19 ||style="background:#90EE90;"|20 ||style="background:#90EE90;"|21 ||style="background:#90EE90;"|22 ||style="background:#FF6666;"|23 ||style="background:#90EE90;"|24 ||style="background:#FF6666;"|25 ||style="background:#FF6666;"|26 ||style="background:#FFFF00;"|27 ||style="background:#FFFF00;"|28 ||style="background:#FFFF00;"|29 ||style="background:#90EE90;"|30 ||style="background:#FFFF00;"|31 ||style="background:#FFFF00;"|32 ||style="background:#FFFF00;"|33 ||style="background:#FF6666;"|34 ||style="background:#FF6666;"|35 ||style="background:#90EE90;"|36 ||style="background:#90EE90;"|37 |- |-! style="background:#F0F0F0;" !6|| [[ФК Напредак Крушевац|Напредак Крушевац]] |style="background:#90EE90;"|1 ||style="background:#FF6666;"|2 ||style="background:#90EE90;"|3 ||style="background:#FF6666;"|4 ||style="background:#90EE90;"|5 ||style="background:#FF6666;"|6 ||style="background:#90EE90;"|7 ||style="background:#90EE90;"|8 ||style="background:#90EE90;"|9 ||style="background:#FF6666;"|10 ||style="background:#FF6666;"|11 ||style="background:#FF6666;"|12 ||style="background:#FFFF00;"|13 ||style="background:#FFFF00;"|14 ||style="background:#90EE90;"|15 ||style="background:#FF6666;"|16 ||style="background:#FFFF00;"|17 ||style="background:#90EE90;"|18 ||style="background:#FF6666;"|19 ||style="background:#FF6666;"|20 ||style="background:#90EE90;"|21 ||style="background:#FF6666;"|22 ||style="background:#FFFF00;"|23 ||style="background:#FFFF00;"|24 ||style="background:#FF6666;"|25 ||style="background:#FFFF00;"|26 ||style="background:#FFFF00;"|27 ||style="background:#FF6666;"|28 ||style="background:#FF6666;"|29 ||style="background:#90EE90;"|30 ||style="background:#FF6666;"|31 ||style="background:#FF6666;"|32 ||style="background:#FF6666;"|33 ||style="background:#FF6666;"|34 ||style="background:#FF6666;"|35 ||style="background:#FF6666;"|36 ||style="background:#FFFF00;"|37 |- |-! style="background:#F0F0F0;" !7|| [[ФК Нови Пазар|Нови Пазар]] |style="background:#FF6666;"|1 ||style="background:#FFFF00;"|3 ||style="background:#FF6666;"|4 ||style="background:#FF6666;"|5 ||style="background:#FF6666;"|6 ||style="background:#90EE90;"|7 ||style="background:#FF6666;"|8 ||style="background:#90EE90;"|9 ||style="background:#FF6666;"|10 ||style="background:#FF6666;"|11 ||style="background:#FF6666;"|12 ||style="background:#FF6666;"|13 ||style="background:#FFFF00;"|14 ||style="background:#FFFF00;"|15 ||style="background:#FFFF00;"|16 ||style="background:#FFFF00;"|2 ||style="background:#FFFF00;"|17 ||style="background:#90EE90;"|18 ||style="background:#FF6666;"|19 ||style="background:#FFFF00;"|20 ||style="background:#FFFF00;"|21 ||style="background:#FF6666;"|22 ||style="background:#FF6666;"|23 ||style="background:#FFFF00;"|24 ||style="background:#FF6666;"|25 ||style="background:#FF6666;"|26 ||style="background:#FFFF00;"|27 ||style="background:#90EE90;"|28 ||style="background:#90EE90;"|29 ||style="background:#FF6666;"|30 ||style="background:#90EE90;"|31 ||style="background:#FFFF00;"|32 ||style="background:#90EE90;"|33 ||style="background:#90EE90;"|34 ||style="background:#90EE90;"|35 ||style="background:#FF6666;"|36 ||style="background:#90EE90;"|37 |- |-! style="background:#F0F0F0;" !8|| [[ФК Партизан|Партизан]] |style="background:#90EE90;"|1 ||style="background:#90EE90;"|2 ||style="background:#90EE90;"|3 ||style="background:#90EE90;"|4 ||style="background:#90EE90;"|6 ||style="background:#90EE90;"|7 ||style="background:#90EE90;"|8 ||style="background:#FFFF00;"|9 ||style="background:#90EE90;"|10 ||style="background:#90EE90;"|11 ||style="background:#90EE90;"|12 ||style="background:#90EE90;"|13 ||style="background:#90EE90;"|14 ||style="background:#90EE90;"|5 ||style="background:#90EE90;"|15 ||style="background:#FFFF00;"|16 ||style="background:#90EE90;"|17 ||style="background:#90EE90;"|18 ||style="background:#90EE90;"|19 ||style="background:#90EE90;"|20 ||style="background:#90EE90;"|21 ||style="background:#90EE90;"|22 ||style="background:#90EE90;"|23 ||style="background:#FF6666;"|24 ||style="background:#90EE90;"|25 ||style="background:#90EE90;"|26 ||style="background:#FFFF00;"|27 ||style="background:#90EE90;"|28 ||style="background:#90EE90;"|29 ||style="background:#FFFF00;"|30 ||style="background:#FFFF00;"|31 ||style="background:#90EE90;"|32 ||style="background:#90EE90;"|33 ||style="background:#90EE90;"|34 ||style="background:#90EE90;"|35 ||style="background:#90EE90;"|36 ||style="background:#90EE90;"|37 |- |-! style="background:#F0F0F0;" !9|| [[ФК Пролетер Нови Сад|Пролетер Нови Сад]] |style="background:#FF6666;"|1 ||style="background:#FF6666;"|2 ||style="background:#FFFF00;"|3 ||style="background:#FF6666;"|4 ||style="background:#FF6666;"|5 ||style="background:#90EE90;"|6 ||style="background:#FFFF00;"|7 ||style="background:#FF6666;"|8 ||style="background:#FF6666;"|9 ||style="background:#90EE90;"|10 ||style="background:#90EE90;"|11 ||style="background:#90EE90;"|12 ||style="background:#90EE90;"|13 ||style="background:#FF6666;"|14 ||style="background:#FF6666;"|15 ||style="background:#FFFF00;"|16 ||style="background:#90EE90;"|17 ||style="background:#FF6666;"|18 ||style="background:#90EE90;"|19 ||style="background:#FF6666;"|20 ||style="background:#FF6666;"|21 ||style="background:#90EE90;"|22 ||style="background:#FF6666;"|23 ||style="background:#FF6666;"|24 ||style="background:#FF6666;"|25 ||style="background:#FFFF00;"|26 ||style="background:#FF6666;"|27 ||style="background:#FF6666;"|28 ||style="background:#FFFF00;"|29 ||style="background:#FF6666;"|30 ||style="background:#FFFF00;"|31 ||style="background:#FFFF00;"|32 ||style="background:#FF6666;"|33 ||style="background:#FFFF00;"|34 ||style="background:#FF6666;"|35 ||style="background:#FF6666;"|36 ||style="background:#FF6666;"|37 |- |-! style="background:#F0F0F0;" !10|| [[ФК Радник Сурдулица|Радник Сурдулица]] |style="background:#FFFF00;"|1 ||style="background:#FFFF00;"|2 ||style="background:#FFFF00;"|3 ||style="background:#90EE90;"|4 ||style="background:#90EE90;"|6 ||style="background:#FF6666;"|7 ||style="background:#FF6666;"|8 ||style="background:#FF6666;"|9 ||style="background:#FFFF00;"|11 ||style="background:#FF6666;"|12 ||style="background:#FF6666;"|13 ||style="background:#FF6666;"|14 ||style="background:#90EE90;"|5 ||style="background:#FFFF00;"|15 ||style="background:#FFFF00;"|16 ||style="background:#FFFF00;"|17 ||style="background:#90EE90;"|10 ||style="background:#FF6666;"|18 ||style="background:#FFFF00;"|19 ||style="background:#FFFF00;"|20 ||style="background:#FF6666;"|21 ||style="background:#90EE90;"|22 ||style="background:#FFFF00;"|23 ||style="background:#90EE90;"|24 ||style="background:#FFFF00;"|25 ||style="background:#FFFF00;"|26 ||style="background:#90EE90;"|27 ||style="background:#FF6666;"|28 ||style="background:#FF6666;"|29 ||style="background:#90EE90;"|30 ||style="background:#FFFF00;"|31 ||style="background:#FFFF00;"|32 ||style="background:#FFFF00;"|33 ||style="background:#90EE90;"|34 ||style="background:#90EE90;"|35 ||style="background:#90EE90;"|36 ||style="background:#90EE90;"|37 |- |-! style="background:#F0F0F0;" !11|| [[ФК Раднички 1923|Раднички 1923]] |style="background:#90EE90;"|1 ||style="background:#90EE90;"|2 ||style="background:#FF6666;"|3 ||style="background:#FF6666;"|4 ||style="background:#FFFF00;"|5 ||style="background:#FF6666;"|6 ||style="background:#FFFF00;"|7 ||style="background:#FF6666;"|8 ||style="background:#90EE90;"|9 ||style="background:#90EE90;"|10 ||style="background:#FF6666;"|11 ||style="background:#FF6666;"|12 ||style="background:#FF6666;"|14 ||style="background:#FF6666;"|15 ||style="background:#FF6666;"|13 ||style="background:#FF6666;"|16 ||style="background:#FFFF00;"|17 ||style="background:#FF6666;"|18 ||style="background:#FFFF00;"|19 ||style="background:#FF6666;"|20 ||style="background:#FF6666;"|21 ||style="background:#FF6666;"|22 ||style="background:#FF6666;"|23 ||style="background:#90EE90;"|24 ||style="background:#90EE90;"|25 ||style="background:#90EE90;"|26 ||style="background:#FFFF00;"|27 ||style="background:#FFFF00;"|28 ||style="background:#90EE90;"|29 ||style="background:#FF6666;"|30 ||style="background:#FFFF00;"|31 ||style="background:#FF6666;"|32 ||style="background:#FFFF00;"|33 ||style="background:#FF6666;"|34 ||style="background:#90EE90;"|35 ||style="background:#FF6666;"|36 ||style="background:#FF6666;"|37 |- |-! style="background:#F0F0F0;" !12|| [[ФК Раднички Ниш|Раднички Ниш]] |style="background:#FFFF00;"|1 ||style="background:#90EE90;"|2 ||style="background:#FFFF00;"|3 ||style="background:#FF6666;"|4 ||style="background:#FFFF00;"|5 ||style="background:#FF6666;"|6 ||style="background:#FF6666;"|7 ||style="background:#90EE90;"|8 ||style="background:#FF6666;"|9 ||style="background:#90EE90;"|11 ||style="background:#FFFF00;"|10 ||style="background:#FFFF00;"|12 ||style="background:#FF6666;"|14 ||style="background:#90EE90;"|15 ||style="background:#90EE90;"|13 ||style="background:#FFFF00;"|16 ||style="background:#FFFF00;"|17 ||style="background:#90EE90;"|18 ||style="background:#FFFF00;"|19 ||style="background:#FFFF00;"|20 ||style="background:#90EE90;"|21 ||style="background:#FF6666;"|22 ||style="background:#FFFF00;"|23 ||style="background:#FFFF00;"|24 ||style="background:#FFFF00;"|25 ||style="background:#90EE90;"|26 ||style="background:#90EE90;"|27 ||style="background:#FFFF00;"|28 ||style="background:#FF6666;"|29 ||style="background:#FF6666;"|30 ||style="background:#FFFF00;"|31 ||style="background:#90EE90;"|32 ||style="background:#90EE90;"|33 ||style="background:#FFFF00;"|34 ||style="background:#FF6666;"|35 ||style="background:#90EE90;"|36 ||style="background:#FF6666;"|37 |- |-! style="background:#F0F0F0;" !13|| [[ФК Спартак Суботица|Спартак Ждрепчева крв]] |style="background:#FFFF00;"|1 ||style="background:#FF6666;"|2 ||style="background:#FF6666;"|3 ||style="background:#90EE90;"|4 ||style="background:#FFFF00;"|5 ||style="background:#90EE90;"|6 ||style="background:#90EE90;"|7 ||style="background:#FFFF00;"|8 ||style="background:#FF6666;"|9 ||style="background:#FF6666;"|10 ||style="background:#FF6666;"|11 ||style="background:#FF6666;"|12 ||style="background:#90EE90;"|13 ||style="background:#90EE90;"|14 ||style="background:#90EE90;"|15 ||style="background:#FFFF00;"|16 ||style="background:#FFFF00;"|17 ||style="background:#FF6666;"|18 ||style="background:#FFFF00;"|19 ||style="background:#90EE90;"|20 ||style="background:#FF6666;"|21 ||style="background:#FF6666;"|22 ||style="background:#FF6666;"|23 ||style="background:#FF6666;"|24 ||style="background:#90EE90;"|25 ||style="background:#FF6666;"|26 ||style="background:#FFFF00;"|27 ||style="background:#FF6666;"|28 ||style="background:#FF6666;"|29 ||style="background:#90EE90;"|30 ||style="background:#FF6666;"|31 ||style="background:#FFFF00;"|32 ||style="background:#90EE90;"|33 ||style="background:#FF6666;"|34 ||style="background:#90EE90;"|35 ||style="background:#90EE90;"|36 ||style="background:#FF6666;"|37 |- |-! style="background:#F0F0F0;" !14|| [[ФК ТСЦ|ТСЦ Бачка Топола]] |style="background:#90EE90;"|1 ||style="background:#90EE90;"|2 ||style="background:#90EE90;"|3 ||style="background:#90EE90;"|4 ||style="background:#FFFF00;"|5 ||style="background:#FF6666;"|6 ||style="background:#90EE90;"|7 ||style="background:#FFFF00;"|8 ||style="background:#FF6666;"|9 ||style="background:#90EE90;"|11 ||style="background:#FF6666;"|12 ||style="background:#FF6666;"|13 ||style="background:#FF6666;"|14 ||style="background:#FFFF00;"|15 ||style="background:#FFFF00;"|16 ||style="background:#FF6666;"|17 ||style="background:#FF6666;"|10 ||style="background:#FF6666;"|18 ||style="background:#FFFF00;"|19 ||style="background:#90EE90;"|20 ||style="background:#FF6666;"|21 ||style="background:#FF6666;"|22 ||style="background:#90EE90;"|23 ||style="background:#FFFF00;"|24 ||style="background:#FFFF00;"|25 ||style="background:#90EE90;"|26 ||style="background:#FFFF00;"|27 ||style="background:#90EE90;"|28 ||style="background:#FF6666;"|29 ||style="background:#90EE90;"|30 ||style="background:#90EE90;"|31 ||style="background:#FF6666;"|32 ||style="background:#FF6666;"|33 ||style="background:#FFFF00;"|34 ||style="background:#90EE90;"|35 ||style="background:#FF6666;"|36 ||style="background:#FF6666;"|37 |- |-! style="background:#F0F0F0;" !15|| [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена ѕвезда]] |style="background:#FFFF00;"|1 ||style="background:#90EE90;"|2 ||style="background:#90EE90;"|3 ||style="background:#90EE90;"|4 ||style="background:#90EE90;"|6 ||style="background:#90EE90;"|7 ||style="background:#90EE90;"|8 ||style="background:#FFFF00;"|9 ||style="background:#90EE90;"|11 ||style="background:#90EE90;"|12 ||style="background:#90EE90;"|13 ||style="background:#90EE90;"|14 ||style="background:#FF6666;"|5 ||style="background:#90EE90;"|15 ||style="background:#90EE90;"|16 ||style="background:#90EE90;"|17 ||style="background:#90EE90;"|18 ||style="background:#90EE90;"|10 ||style="background:#90EE90;"|19 ||style="background:#FFFF00;"|20 ||style="background:#90EE90;"|21 ||style="background:#90EE90;"|22 ||style="background:#90EE90;"|23 ||style="background:#90EE90;"|24 ||style="background:#90EE90;"|25 ||style="background:#90EE90;"|26 ||style="background:#90EE90;"|27 ||style="background:#90EE90;"|28 ||style="background:#90EE90;"|29 ||style="background:#90EE90;"|30 ||style="background:#FFFF00;"|31 ||style="background:#90EE90;"|32 ||style="background:#90EE90;"|33 ||style="background:#90EE90;"|34 ||style="background:#90EE90;"|35 ||style="background:#90EE90;"|36 ||style="background:#90EE90;"|37 |- |-! style="background:#F0F0F0;" !16|| [[ФК Чукарички|Чукарички]] |style="background:#90EE90;"|1 ||style="background:#90EE90;"|3 ||style="background:#FF6666;"|4 ||style="background:#FFFF00;"|5 ||style="background:#90EE90;"|6 ||style="background:#FF6666;"|7 ||style="background:#FFFF00;"|8 ||style="background:#90EE90;"|9 ||style="background:#90EE90;"|10 ||style="background:#FFFF00;"|11 ||style="background:#90EE90;"|12 ||style="background:#FFFF00;"|13 ||style="background:#90EE90;"|14 ||style="background:#FF6666;"|15 ||style="background:#FFFF00;"|16 ||style="background:#FFFF00;"|2 ||style="background:#FFFF00;"|17 ||style="background:#90EE90;"|18 ||style="background:#90EE90;"|19 ||style="background:#FFFF00;"|20 ||style="background:#90EE90;"|21 ||style="background:#FF6666;"|22 ||style="background:#90EE90;"|23 ||style="background:#90EE90;"|24 ||style="background:#90EE90;"|25 ||style="background:#FFFF00;"|26 ||style="background:#FFFF00;"|27 ||style="background:#90EE90;"|28 ||style="background:#FFFF00;"|29 ||style="background:#FFFF00;"|30 ||style="background:#FF6666;"|31 ||style="background:#FF6666;"|32 ||style="background:#FF6666;"|33 ||style="background:#FFFF00;"|34 ||style="background:#FFFF00;"|35 ||style="background:#90EE90;"|36 ||style="background:#FFFF00;"|37 |- |} '''Легенда:''' {{легенда|#90EE90|П — победа}} {{легенда|#FFFF00|Н — нерешено}} {{легенда|#FF6666|И — пораз}} * бројот се однесува на колото во кое се одиграл натпреварот {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- | '''Најдолга победничка серија''' || [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена ѕвезда]] || 10 натпревари |- | '''Најдолга серија без пораз''' || [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена ѕвезда]] || 24 натпревари |- | '''Најдолга серија без победа''' || [[ФК Пролетер Нови Сад|Пролетер Нови Сад]] || 15 натпревари |- | '''Најдолга серија на порази''' || [[ФК Војводина|Војводина]], [[ФК Младост Лучани|Младост Лучани]], [[ФК Напредак Крушевац|Напредак Крушевац]], [[ФК Раднички 1923|Раднички 1923]] || 6 натпревари |- |} == Позиција на табелата по коло== {| align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" style="background-color: #f9f9f9; font-size: 90%; text-align: center" class="wikitable" !align="left"|&nbsp;!!Екипа !!1!!2!!3!!4!!5!!6!!7!!8!!9!!10!!11!!12!!13!!14!!15!!16!!17!!18!!19!!20!!21!!22!!23!!24!!25!!26!!27!!28!!29!!30!!31!!32!!33!!34!!35!!36!!37 |- |-! style="background:#F0F0F0;" !1|| [[ФК Вождовац|Вождовац]] |style="background:#90EE90;"|12 ||style="background:#90EE90;"|8 ||style="background:#FFCCCC;"|10 ||style="background:#FFCCCC;"|13 ||style="background:#90EE90;"|11 ||style="background:#90EE90;"|8 ||style="background:#90EE90;"|6 ||style="background:#FFCCCC;"|9 ||style="background:#CEEBFB;"|9 ||style="background:#FFCCCC;"|10 ||style="background:#CEEBFB;"|10 ||style="background:#90EE90;"|8 ||style="background:#90EE90;"|7 ||style="background:#CEEBFB;"|7 ||style="background:#CEEBFB;"|7 ||style="background:#CEEBFB;"|7 ||style="background:#FFCCCC;"|8 ||style="background:#FFCCCC;"|9 ||style="background:#90EE90;"|7 ||style="background:#FFCCCC;"|9 ||style="background:#90EE90;"|7 ||style="background:#CEEBFB;"|7 ||style="background:#CEEBFB;"|7 ||style="background:#FFCCCC;"|8 ||style="background:#FFCCCC;"|9 ||style="background:#90EE90;"|7 ||style="background:#CEEBFB;"|7 ||style="background:#90EE90;"|6 ||style="background:#90EE90;"|4 ||style="background:#FFCCCC;"|6 ||style="background:#CEEBFB;"|6 ||style="background:#90EE90;"|4 ||style="background:#CEEBFB;"|4 ||style="background:#CEEBFB;"|4 ||style="background:#CEEBFB;"|4 ||style="background:#FFCCCC;"|5 ||style="background:#CEEBFB;"|5 |- |-! style="background:#F0F0F0;" !2|| [[ФК Војводина|Војводина]] |style="background:#90EE90;"|8 ||style="background:#FFCCCC;"|13 ||style="background:#90EE90;"|8 ||style="background:#90EE90;"|4 ||style="background:#FFCCCC;"|6 ||style="background:#CEEBFB;"|6 ||style="background:#FFCCCC;"|8 ||style="background:#90EE90;"|7 ||style="background:#90EE90;"|6 ||style="background:#90EE90;"|5 ||style="background:#FFCCCC;"|6 ||style="background:#90EE90;"|5 ||style="background:#CEEBFB;"|5 ||style="background:#90EE90;"|4 ||style="background:#CEEBFB;"|4 ||style="background:#CEEBFB;"|4 ||style="background:#CEEBFB;"|4 ||style="background:#CEEBFB;"|4 ||style="background:#CEEBFB;"|4 ||style="background:#CEEBFB;"|4 ||style="background:#FFCCCC;"|5 ||style="background:#90EE90;"|4 ||style="background:#CEEBFB;"|4 ||style="background:#CEEBFB;"|4 ||style="background:#CEEBFB;"|4 ||style="background:#FFCCCC;"|5 ||style="background:#CEEBFB;"|5 ||style="background:#FFCCCC;"|7 ||style="background:#CEEBFB;"|7 ||style="background:#CEEBFB;"|7 ||style="background:#90EE90;"|5 ||style="background:#FFCCCC;"|7 ||style="background:#CEEBFB;"|7 ||style="background:#CEEBFB;"|7 ||style="background:#CEEBFB;"|7 ||style="background:#CEEBFB;"|7 ||style="background:#CEEBFB;"|7 |- |-! style="background:#F0F0F0;" !3|| [[ФК Колубара|Колубара]] |style="background:#90EE90;"|15 ||style="background:#90EE90;"|14 ||style="background:#FFCCCC;"|15 ||style="background:#90EE90;"|12 ||style="background:#90EE90;"|9 ||style="background:#FFCCCC;"|11 ||style="background:#CEEBFB;"|11 ||style="background:#90EE90;"|10 ||style="background:#FFCCCC;"|11 ||style="background:#90EE90;"|12 ||style="background:#FFCCCC;"|14 ||style="background:#90EE90;"|12 ||style="background:#FFCCCC;"|13 ||style="background:#FFCCCC;"|14 ||style="background:#CEEBFB;"|14 ||style="background:#90EE90;"|13 ||style="background:#CEEBFB;"|13 ||style="background:#90EE90;"|11 ||style="background:#FFCCCC;"|12 ||style="background:#90EE90;"|11 ||style="background:#FFCCCC;"|12 ||style="background:#CEEBFB;"|12 ||style="background:#90EE90;"|9 ||style="background:#FFCCCC;"|10 ||style="background:#90EE90;"|7 ||style="background:#FFCCCC;"|9 ||style="background:#FFCCCC;"|10 ||style="background:#CEEBFB;"|10 ||style="background:#90EE90;"|9 ||style="background:#FFCCCC;"|12 ||style="background:#90EE90;"|11 ||style="background:#90EE90;"|9 ||style="background:#CEEBFB;"|9 ||style="background:#CEEBFB;"|9 ||style="background:#FFCCCC;"|10 ||style="background:#CEEBFB;"|10 ||style="background:#CEEBFB;"|10 |- |-! style="background:#F0F0F0;" !4|| [[ФК Металац Горен Милановац|Металац Горен Милановац]] |style="background:#90EE90;"|9 ||style="background:#FFCCCC;"|11 ||style="background:#FFCCCC;"|13 ||style="background:#90EE90;"|10 ||style="background:#FFCCCC;"|13 ||style="background:#CEEBFB;"|13 ||style="background:#FFCCCC;"|15 ||style="background:#90EE90;"|13 ||style="background:#CEEBFB;"|13 ||style="background:#CEEBFB;"|13 ||style="background:#90EE90;"|11 ||style="background:#FFCCCC;"|13 ||style="background:#FFCCCC;"|14 ||style="background:#FFCCCC;"|15 ||style="background:#CEEBFB;"|15 ||style="background:#CEEBFB;"|15 ||style="background:#90EE90;"|14 ||style="background:#CEEBFB;"|14 ||style="background:#CEEBFB;"|14 ||style="background:#CEEBFB;"|14 ||style="background:#FFCCCC;"|15 ||style="background:#90EE90;"|14 ||style="background:#CEEBFB;"|14 ||style="background:#CEEBFB;"|14 ||style="background:#CEEBFB;"|14 ||style="background:#FFCCCC;"|15 ||style="background:#CEEBFB;"|15 ||style="background:#CEEBFB;"|15 ||style="background:#CEEBFB;"|15 ||style="background:#CEEBFB;"|15 ||style="background:#FFCCCC;"|16 ||style="background:#CEEBFB;"|16 ||style="background:#CEEBFB;"|16 ||style="background:#CEEBFB;"|16 ||style="background:#CEEBFB;"|16 ||style="background:#CEEBFB;"|16 ||style="background:#90EE90;"|15 |- |-! style="background:#F0F0F0;" !5|| [[ФК Младост Лучани|Младост Лучани]] |style="background:#90EE90;"|13 ||style="background:#FFCCCC;"|15 ||style="background:#FFCCCC;"|16 ||style="background:#CEEBFB;"|16 ||style="background:#CEEBFB;"|16 ||style="background:#CEEBFB;"|16 ||style="background:#CEEBFB;"|16 ||style="background:#CEEBFB;"|16 ||style="background:#CEEBFB;"|16 ||style="background:#CEEBFB;"|16 ||style="background:#CEEBFB;"|16 ||style="background:#90EE90;"|15 ||style="background:#CEEBFB;"|15 ||style="background:#90EE90;"|12 ||style="background:#CEEBFB;"|12 ||style="background:#CEEBFB;"|12 ||style="background:#CEEBFB;"|12 ||style="background:#FFCCCC;"|13 ||style="background:#CEEBFB;"|13 ||style="background:#CEEBFB;"|13 ||style="background:#90EE90;"|10 ||style="background:#90EE90;"|8 ||style="background:#FFCCCC;"|10 ||style="background:#90EE90;"|9 ||style="background:#FFCCCC;"|10 ||style="background:#CEEBFB;"|10 ||style="background:#FFCCCC;"|11 ||style="background:#CEEBFB;"|11 ||style="background:#90EE90;"|10 ||style="background:#90EE90;"|9 ||style="background:#CEEBFB;"|9 ||style="background:#FFCCCC;"|10 ||style="background:#CEEBFB;"|10 ||style="background:#FFCCCC;"|11 ||style="background:#FFCCCC;"|12 ||style="background:#CEEBFB;"|12 ||style="background:#90EE90;"|11 |- |-! style="background:#F0F0F0;" !6|| [[ФК Напредак Крушевац|Напредак Крушевац]] |style="background:#90EE90;"|2 ||style="background:#FFCCCC;"|7 ||style="background:#90EE90;"|5 ||style="background:#FFCCCC;"|6 ||style="background:#90EE90;"|4 ||style="background:#FFCCCC;"|7 ||style="background:#90EE90;"|4 ||style="background:#CEEBFB;"|4 ||style="background:#90EE90;"|3 ||style="background:#CEEBFB;"|3 ||style="background:#FFCCCC;"|5 ||style="background:#FFCCCC;"|6 ||style="background:#CEEBFB;"|6 ||style="background:#CEEBFB;"|6 ||style="background:#90EE90;"|5 ||style="background:#CEEBFB;"|5 ||style="background:#CEEBFB;"|5 ||style="background:#CEEBFB;"|5 ||style="background:#CEEBFB;"|5 ||style="background:#FFCCCC;"|6 ||style="background:#CEEBFB;"|6 ||style="background:#CEEBFB;"|6 ||style="background:#CEEBFB;"|6 ||style="background:#CEEBFB;"|6 ||style="background:#CEEBFB;"|6 ||style="background:#FFCCCC;"|8 ||style="background:#CEEBFB;"|8 ||style="background:#CEEBFB;"|8 ||style="background:#CEEBFB;"|8 ||style="background:#CEEBFB;"|8 ||style="background:#CEEBFB;"|8 ||style="background:#CEEBFB;"|8 ||style="background:#CEEBFB;"|8 ||style="background:#CEEBFB;"|8 ||style="background:#CEEBFB;"|8 ||style="background:#CEEBFB;"|8 ||style="background:#CEEBFB;"|8 |- |-! style="background:#F0F0F0;" !7|| [[ФК Нови Пазар|Нови Пазар]] |style="background:#90EE90;"|14 ||style="background:#90EE90;"|12 ||style="background:#90EE90;"|11 ||style="background:#FFCCCC;"|14 ||style="background:#CEEBFB;"|14 ||style="background:#FFCCCC;"|15 ||style="background:#90EE90;"|13 ||style="background:#FFCCCC;"|14 ||style="background:#CEEBFB;"|14 ||style="background:#CEEBFB;"|14 ||style="background:#FFCCCC;"|15 ||style="background:#FFCCCC;"|16 ||style="background:#CEEBFB;"|16 ||style="background:#CEEBFB;"|16 ||style="background:#CEEBFB;"|16 ||style="background:#CEEBFB;"|16 ||style="background:#CEEBFB;"|16 ||style="background:#90EE90;"|15 ||style="background:#FFCCCC;"|16 ||style="background:#90EE90;"|15 ||style="background:#90EE90;"|14 ||style="background:#FFCCCC;"|15 ||style="background:#CEEBFB;"|15 ||style="background:#FFCCCC;"|16 ||style="background:#CEEBFB;"|16 ||style="background:#CEEBFB;"|16 ||style="background:#CEEBFB;"|16 ||style="background:#CEEBFB;"|16 ||style="background:#CEEBFB;"|16 ||style="background:#CEEBFB;"|16 ||style="background:#90EE90;"|15 ||style="background:#CEEBFB;"|15 ||style="background:#90EE90;"|13 ||style="background:#CEEBFB;"|13 ||style="background:#CEEBFB;"|13 ||style="background:#CEEBFB;"|13 ||style="background:#CEEBFB;"|13 |- |-! style="background:#F0F0F0;" !8|| [[ФК Партизан|Партизан]] |style="background:#90EE90;"|1 ||style="background:#CEEBFB;"|1 ||style="background:#CEEBFB;"|1 ||style="background:#CEEBFB;"|1 ||style="background:#CEEBFB;"|1 ||style="background:#CEEBFB;"|1 ||style="background:#CEEBFB;"|1 ||style="background:#CEEBFB;"|1 ||style="background:#CEEBFB;"|1 ||style="background:#CEEBFB;"|1 ||style="background:#CEEBFB;"|1 ||style="background:#CEEBFB;"|1 ||style="background:#CEEBFB;"|1 ||style="background:#CEEBFB;"|1 ||style="background:#CEEBFB;"|1 ||style="background:#CEEBFB;"|1 ||style="background:#CEEBFB;"|1 ||style="background:#CEEBFB;"|1 ||style="background:#CEEBFB;"|1 ||style="background:#CEEBFB;"|1 ||style="background:#CEEBFB;"|1 ||style="background:#CEEBFB;"|1 ||style="background:#CEEBFB;"|1 ||style="background:#CEEBFB;"|1 ||style="background:#CEEBFB;"|1 ||style="background:#CEEBFB;"|1 ||style="background:#CEEBFB;"|1 ||style="background:#CEEBFB;"|1 ||style="background:#FFCCCC;"|2 ||style="background:#CEEBFB;"|2 ||style="background:#CEEBFB;"|2 ||style="background:#CEEBFB;"|2 ||style="background:#CEEBFB;"|2 ||style="background:#CEEBFB;"|2 ||style="background:#CEEBFB;"|2 ||style="background:#CEEBFB;"|2 ||style="background:#CEEBFB;"|2 |- |-! style="background:#F0F0F0;" !9|| [[ФК Пролетер Нови Сад|Пролетер Нови Сад]] |style="background:#90EE90;"|16 ||style="background:#CEEBFB;"|16 ||style="background:#90EE90;"|14 ||style="background:#FFCCCC;"|15 ||style="background:#CEEBFB;"|15 ||style="background:#90EE90;"|14 ||style="background:#CEEBFB;"|14 ||style="background:#FFCCCC;"|15 ||style="background:#CEEBFB;"|15 ||style="background:#CEEBFB;"|15 ||style="background:#90EE90;"|13 ||style="background:#90EE90;"|11 ||style="background:#90EE90;"|9 ||style="background:#FFCCCC;"|10 ||style="background:#FFCCCC;"|11 ||style="background:#CEEBFB;"|11 ||style="background:#90EE90;"|10 ||style="background:#CEEBFB;"|10 ||style="background:#90EE90;"|9 ||style="background:#FFCCCC;"|10 ||style="background:#FFCCCC;"|11 ||style="background:#90EE90;"|10 ||style="background:#FFCCCC;"|12 ||style="background:#FFCCCC;"|13 ||style="background:#CEEBFB;"|13 ||style="background:#CEEBFB;"|13 ||style="background:#CEEBFB;"|13 ||style="background:#CEEBFB;"|13 ||style="background:#FFCCCC;"|14 ||style="background:#CEEBFB;"|14 ||style="background:#CEEBFB;"|14 ||style="background:#CEEBFB;"|14 ||style="background:#FFCCCC;"|15 ||style="background:#CEEBFB;"|15 ||style="background:#CEEBFB;"|15 ||style="background:#CEEBFB;"|15 ||style="background:#FFCCCC;"|16 |- |-! style="background:#F0F0F0;" !10|| [[ФК Радник Сурдулица|Радник Сурдулица]] |style="background:#90EE90;"|10 ||style="background:#90EE90;"|9 ||style="background:#CEEBFB;"|9 ||style="background:#90EE90;"|7 ||style="background:#90EE90;"|5 ||style="background:#90EE90;"|4 ||style="background:#FFCCCC;"|5 ||style="background:#FFCCCC;"|6 ||style="background:#FFCCCC;"|7 ||style="background:#CEEBFB;"|7 ||style="background:#CEEBFB;"|7 ||style="background:#CEEBFB;"|7 ||style="background:#FFCCCC;"|10 ||style="background:#FFCCCC;"|11 ||style="background:#90EE90;"|10 ||style="background:#CEEBFB;"|10 ||style="background:#FFCCCC;"|11 ||style="background:#FFCCCC;"|12 ||style="background:#90EE90;"|11 ||style="background:#FFCCCC;"|12 ||style="background:#FFCCCC;"|13 ||style="background:#CEEBFB;"|13 ||style="background:#CEEBFB;"|13 ||style="background:#90EE90;"|11 ||style="background:#FFCCCC;"|12 ||style="background:#CEEBFB;"|12 ||style="background:#90EE90;"|9 ||style="background:#CEEBFB;"|9 ||style="background:#FFCCCC;"|11 ||style="background:#90EE90;"|10 ||style="background:#CEEBFB;"|10 ||style="background:#FFCCCC;"|11 ||style="background:#CEEBFB;"|11 ||style="background:#90EE90;"|10 ||style="background:#90EE90;"|9 ||style="background:#CEEBFB;"|9 ||style="background:#CEEBFB;"|9 |- |-! style="background:#F0F0F0;" !11|| [[ФК Раднички 1923|Раднички 1923]] |style="background:#90EE90;"|5 ||style="background:#90EE90;"|3 ||style="background:#FFCCCC;"|6 ||style="background:#FFCCCC;"|8 ||style="background:#CEEBFB;"|8 ||style="background:#FFCCCC;"|10 ||style="background:#CEEBFB;"|10 ||style="background:#FFCCCC;"|12 ||style="background:#90EE90;"|10 ||style="background:#90EE90;"|8 ||style="background:#CEEBFB;"|8 ||style="background:#FFCCCC;"|12 ||style="background:#CEEBFB;"|12 ||style="background:#FFCCCC;"|13 ||style="background:#CEEBFB;"|13 ||style="background:#FFCCCC;"|14 ||style="background:#FFCCCC;"|15 ||style="background:#FFCCCC;"|16 ||style="background:#90EE90;"|15 ||style="background:#FFCCCC;"|16 ||style="background:#CEEBFB;"|16 ||style="background:#CEEBFB;"|16 ||style="background:#CEEBFB;"|16 ||style="background:#90EE90;"|15 ||style="background:#CEEBFB;"|15 ||style="background:#90EE90;"|14 ||style="background:#CEEBFB;"|14 ||style="background:#CEEBFB;"|14 ||style="background:#90EE90;"|13 ||style="background:#CEEBFB;"|13 ||style="background:#CEEBFB;"|13 ||style="background:#CEEBFB;"|13 ||style="background:#FFCCCC;"|14 ||style="background:#CEEBFB;"|14 ||style="background:#CEEBFB;"|14 ||style="background:#CEEBFB;"|14 ||style="background:#CEEBFB;"|14 |- |-! style="background:#F0F0F0;" !12|| [[ФК Раднички Ниш|Раднички Ниш]] |style="background:#90EE90;"|6 ||style="background:#90EE90;"|4 ||style="background:#FFCCCC;"|7 ||style="background:#FFCCCC;"|9 ||style="background:#FFCCCC;"|10 ||style="background:#FFCCCC;"|12 ||style="background:#CEEBFB;"|12 ||style="background:#90EE90;"|11 ||style="background:#FFCCCC;"|12 ||style="background:#90EE90;"|11 ||style="background:#90EE90;"|9 ||style="background:#CEEBFB;"|9 ||style="background:#CEEBFB;"|9 ||style="background:#CEEBFB;"|9 ||style="background:#CEEBFB;"|9 ||style="background:#CEEBFB;"|9 ||style="background:#CEEBFB;"|9 ||style="background:#90EE90;"|6 ||style="background:#CEEBFB;"|6 ||style="background:#90EE90;"|5 ||style="background:#90EE90;"|4 ||style="background:#FFCCCC;"|5 ||style="background:#CEEBFB;"|5 ||style="background:#CEEBFB;"|5 ||style="background:#CEEBFB;"|5 ||style="background:#90EE90;"|4 ||style="background:#CEEBFB;"|4 ||style="background:#CEEBFB;"|4 ||style="background:#FFCCCC;"|5 ||style="background:#CEEBFB;"|5 ||style="background:#FFCCCC;"|7 ||style="background:#90EE90;"|5 ||style="background:#CEEBFB;"|5 ||style="background:#CEEBFB;"|5 ||style="background:#CEEBFB;"|5 ||style="background:#90EE90;"|4 ||style="background:#CEEBFB;"|4 |- |-! style="background:#F0F0F0;" !13|| [[ФК Спартак Суботица|Спартак Ждрепчева крв]] |style="background:#90EE90;"|7 ||style="background:#FFCCCC;"|10 ||style="background:#FFCCCC;"|12 ||style="background:#90EE90;"|11 ||style="background:#FFCCCC;"|12 ||style="background:#90EE90;"|9 ||style="background:#CEEBFB;"|9 ||style="background:#90EE90;"|8 ||style="background:#CEEBFB;"|8 ||style="background:#FFCCCC;"|9 ||style="background:#FFCCCC;"|12 ||style="background:#FFCCCC;"|14 ||style="background:#90EE90;"|11 ||style="background:#90EE90;"|8 ||style="background:#CEEBFB;"|8 ||style="background:#CEEBFB;"|8 ||style="background:#90EE90;"|6 ||style="background:#FFCCCC;"|7 ||style="background:#FFCCCC;"|8 ||style="background:#90EE90;"|7 ||style="background:#FFCCCC;"|8 ||style="background:#FFCCCC;"|9 ||style="background:#FFCCCC;"|11 ||style="background:#FFCCCC;"|12 ||style="background:#90EE90;"|11 ||style="background:#CEEBFB;"|11 ||style="background:#FFCCCC;"|12 ||style="background:#CEEBFB;"|12 ||style="background:#CEEBFB;"|12 ||style="background:#90EE90;"|11 ||style="background:#FFCCCC;"|12 ||style="background:#CEEBFB;"|12 ||style="background:#CEEBFB;"|12 ||style="background:#CEEBFB;"|12 ||style="background:#90EE90;"|11 ||style="background:#CEEBFB;"|11 ||style="background:#FFCCCC;"|12 |- |-! style="background:#F0F0F0;" !14|| [[ФК ТСЦ|ТСЦ Бачка Топола]] |style="background:#90EE90;"|3 ||style="background:#90EE90;"|2 ||style="background:#CEEBFB;"|2 ||style="background:#CEEBFB;"|2 ||style="background:#CEEBFB;"|2 ||style="background:#CEEBFB;"|2 ||style="background:#CEEBFB;"|2 ||style="background:#FFCCCC;"|3 ||style="background:#FFCCCC;"|4 ||style="background:#FFCCCC;"|6 ||style="background:#90EE90;"|3 ||style="background:#FFCCCC;"|4 ||style="background:#CEEBFB;"|4 ||style="background:#FFCCCC;"|5 ||style="background:#FFCCCC;"|6 ||style="background:#CEEBFB;"|6 ||style="background:#FFCCCC;"|7 ||style="background:#FFCCCC;"|8 ||style="background:#FFCCCC;"|10 ||style="background:#90EE90;"|8 ||style="background:#FFCCCC;"|9 ||style="background:#FFCCCC;"|11 ||style="background:#90EE90;"|8 ||style="background:#90EE90;"|7 ||style="background:#FFCCCC;"|8 ||style="background:#90EE90;"|6 ||style="background:#CEEBFB;"|6 ||style="background:#90EE90;"|5 ||style="background:#FFCCCC;"|6 ||style="background:#90EE90;"|4 ||style="background:#CEEBFB;"|4 ||style="background:#FFCCCC;"|6 ||style="background:#CEEBFB;"|6 ||style="background:#CEEBFB;"|6 ||style="background:#CEEBFB;"|6 ||style="background:#CEEBFB;"|6 ||style="background:#CEEBFB;"|6 |- |-! style="background:#F0F0F0;" !15|| [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена ѕвезда]] |style="background:#90EE90;"|11 ||style="background:#90EE90;"|6 ||style="background:#90EE90;"|3 ||style="background:#CEEBFB;"|3 ||style="background:#CEEBFB;"|3 ||style="background:#CEEBFB;"|3 ||style="background:#CEEBFB;"|3 ||style="background:#90EE90;"|2 ||style="background:#CEEBFB;"|2 ||style="background:#CEEBFB;"|2 ||style="background:#CEEBFB;"|2 ||style="background:#CEEBFB;"|2 ||style="background:#CEEBFB;"|2 ||style="background:#CEEBFB;"|2 ||style="background:#CEEBFB;"|2 ||style="background:#CEEBFB;"|2 ||style="background:#CEEBFB;"|2 ||style="background:#CEEBFB;"|2 ||style="background:#CEEBFB;"|2 ||style="background:#CEEBFB;"|2 ||style="background:#CEEBFB;"|2 ||style="background:#CEEBFB;"|2 ||style="background:#CEEBFB;"|2 ||style="background:#CEEBFB;"|2 ||style="background:#CEEBFB;"|2 ||style="background:#CEEBFB;"|2 ||style="background:#CEEBFB;"|2 ||style="background:#CEEBFB;"|2 ||style="background:#90EE90;"|1 ||style="background:#CEEBFB;"|1 ||style="background:#CEEBFB;"|1 ||style="background:#CEEBFB;"|1 ||style="background:#CEEBFB;"|1 ||style="background:#CEEBFB;"|1 ||style="background:#CEEBFB;"|1 ||style="background:#CEEBFB;"|1 ||style="background:#CEEBFB;"|1 |- |-! style="background:#F0F0F0;" !16|| [[ФК Чукарички|Чукарички]] |style="background:#90EE90;"|4 ||style="background:#FFCCCC;"|5 ||style="background:#90EE90;"|4 ||style="background:#FFCCCC;"|5 ||style="background:#FFCCCC;"|7 ||style="background:#90EE90;"|5 ||style="background:#FFCCCC;"|7 ||style="background:#90EE90;"|5 ||style="background:#CEEBFB;"|5 ||style="background:#90EE90;"|4 ||style="background:#CEEBFB;"|4 ||style="background:#90EE90;"|3 ||style="background:#CEEBFB;"|3 ||style="background:#CEEBFB;"|3 ||style="background:#CEEBFB;"|3 ||style="background:#CEEBFB;"|3 ||style="background:#CEEBFB;"|3 ||style="background:#CEEBFB;"|3 ||style="background:#CEEBFB;"|3 ||style="background:#CEEBFB;"|3 ||style="background:#CEEBFB;"|3 ||style="background:#CEEBFB;"|3 ||style="background:#CEEBFB;"|3 ||style="background:#CEEBFB;"|3 ||style="background:#CEEBFB;"|3 ||style="background:#CEEBFB;"|3 ||style="background:#CEEBFB;"|3 ||style="background:#CEEBFB;"|3 ||style="background:#CEEBFB;"|3 ||style="background:#CEEBFB;"|3 ||style="background:#CEEBFB;"|3 ||style="background:#CEEBFB;"|3 ||style="background:#CEEBFB;"|3 ||style="background:#CEEBFB;"|3 ||style="background:#CEEBFB;"|3 ||style="background:#CEEBFB;"|3 ||style="background:#CEEBFB;"|3 |- |} == Најмногу голови== {| class="wikitable" |- !Поз. !Име и презиме !Клуб !Голови |- | rowspan=1 align=center|1. | {{знаме|COV}} [[Рикардо Гомеш]] | [[ФК Партизан|Партизан]] | style="text-align:center;"|29 |- | rowspan=1 align=center|2. | {{знаме|СРБ}} [[Александар Катаи]] | [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена ѕвезда]] | style="text-align:center;"|24 |- | rowspan=1 align=center|3. | {{знаме|Црна Гора}} [[Мирко Иваниќ]] | [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена ѕвезда]] | style="text-align:center;"|17 |- | rowspan=2 align=center|4. | {{знаме|Комори}} [[Ел Фарду Бен]] | [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена ѕвезда]] | style="text-align:center;"|13 |- | {{знаме|Црна Гора}} [[Урош Ѓурановиќ]] | [[ФК Колубара|Колубара]] | style="text-align:center;"|13 |- | rowspan=1 align=center|6. | {{знаме|СРБ}} [[Урош Миловановиќ (фудбалер)|Урош Миловановиќ]] | [[ФК Радник Сурдулица|Радник Сурдулица]] | style="text-align:center;"|12 |- | rowspan=5 align=center|7. | {{знаме|СРБ}} [[Стефан Вукиќ (фудбалер)|Стефан Вукиќ]] | [[ФК ТСЦ|ТСЦ Бачка Топола]] | style="text-align:center;"|11 |- | {{знаме|СРБ}} [[Ѓорѓе Јовановиќ (фудбалер)|Ѓорѓе Јовановиќ]] | [[ФК Чукарички|Чукарички]] | style="text-align:center;"|11 |- | {{знаме|СРБ}} [[Немања Николиќ (фудбалер, 1992)|Немања Николиќ]] | [[ФК Спартак Суботица|Спартак Ждрепчева крв]] | style="text-align:center;"|11 |- | {{знаме|СРБ}} [[Милан Павков]] | [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена ѕвезда]] | style="text-align:center;"|11 |- | {{знаме|СРБ}} [[Марко Ракоњац]] | [[ФК Чукарички|Чукарички]] | style="text-align:center;"|11 |- |} * <ref>{{cite web |title=СЛС 2021/22 — Најмногу голови |url=https://superliga.rs/sezona-2021-22/lista-strelaca |website=superliga.rs |date=24 мај 2022 |accessdate=24 мај 2022 |archive-date=2022-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220523224807/https://superliga.rs/sezona-2021-22/lista-strelaca |url-status=dead }}</ref> == Играчи на колото == {| class="wikitable" margin-top:0.2em;" |- ! Коло ! Играч ! Клуб ! Голови ! Асистенција |- | style="text-align:center;"|1. | {{знаме|СРБ}} [[Ѓорѓе Јовановиќ (фудбалер, 2001)|Ѓорѓе Јовановиќ]] | [[ФК Напредак Крушевац|Напредак Крушевац]] | style="text-align:center;"|2 | style="text-align:center;"|1 |- | style="text-align:center;"|2. | {{знаме|ИЗР}} [[Бибрас Натхо]] | [[ФК Партизан|Партизан]] | style="text-align:center;"|2 | style="text-align:center;"|0 |- | style="text-align:center;"|3. | {{знаме|СРБ}} [[Михајло Бањац]] | [[ФК ТСЦ|ТСЦ Бачка Паланка]] | style="text-align:center;"|0 | style="text-align:center;"|2 |- | style="text-align:center;"|4. | {{знаме|Црна Гора}} [[Урош Ѓурановиќ]] | [[ФК Колубара|Колубара]] | style="text-align:center;"|2 | style="text-align:center;"|0 |- | style="text-align:center;"|5. | {{знаме|СРБ}} [[Саша Марјановиќ]] | [[ФК Напредак Крушевац|Напредак Крушевац]] | style="text-align:center;"|1 | style="text-align:center;"|1 |- | style="text-align:center;"|6. | {{знаме|СРБ}} [[Срѓан Хрстиќ]] | [[ФК Спартак Суботица|Спартак Ждрепчева крв]] | style="text-align:center;"|2 | style="text-align:center;"|0 |- | style="text-align:center;"|7. | {{знаме|COV}} [[Рикардо Гомеш]] | [[ФК Партизан|Партизан]] | style="text-align:center;"|2 | style="text-align:center;"|2 |- | style="text-align:center;"|8. | {{знаме|СРБ}} [[Александар Катаи]] | [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена ѕвезда]] | style="text-align:center;"|2 | style="text-align:center;"|0 |- | style="text-align:center;"|9. | {{знаме|СРБ}} [[Саша Јовановиќ (фудбалер, 1991)|Саша Јовановиќ]] | [[ФК Младост Лучани|Младост Лучани]] | style="text-align:center;"|1 | style="text-align:center;"|2 |- | style="text-align:center;"|10. | {{знаме|СРБ}} [[Иван Обрадовиќ]] | [[ФК Партизан|Партизан]] | style="text-align:center;"|1 | style="text-align:center;"|1 |- | style="text-align:center;"|11. | {{знаме|ХОЛ}} [[Квинси Мениг]] | [[ФК Партизан|Партизан]] | style="text-align:center;"|1 | style="text-align:center;"|2 |- | style="text-align:center;"|12. | {{знаме|СРБ}} [[Иван Милосављевиќ]] | [[ФК Вождовац|Вождовац]] | style="text-align:center;"|0 | style="text-align:center;"|3 |- | style="text-align:center;"|13. | {{знаме|СРБ}} [[Милан Родиќ (фудбалер)|Милан Родиќ]] | [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена ѕвезда]] | style="text-align:center;"|0 | style="text-align:center;"|2 |- | style="text-align:center;"|14. | {{знаме|СРБ}} [[Никола Терзиќ]] | [[ФК Партизан|Партизан]] | style="text-align:center;"|2 | style="text-align:center;"|0 |- | style="text-align:center;"|15. | {{знаме|СРБ}} [[Миљан Шкрбиќ]] | [[ФК Раднички Ниш|Раднички Ниш]] | style="text-align:center;"|2 | style="text-align:center;"|0 |- | style="text-align:center;"|16. | {{знаме|СРБ}} [[Никола Петриќ]] | [[ФК Пролетер Нови Сад|Пролетер Нови Сад]] | colspan=2 style="text-align:center;"|10 одбрана, 1 одбр. пенал |- | style="text-align:center;"|17. | {{знаме|СРБ}} [[Александар Катаи]] <small>(2)</small> | [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена ѕвезда]] | style="text-align:center;"|3 | style="text-align:center;"|1 |- | style="text-align:center;"|18. | {{знаме|Комори}} [[Ел Фарду Бен]] | [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена ѕвезда]] | style="text-align:center;"|2 | style="text-align:center;"|1 |- | style="text-align:center;"|19. | {{знаме|СРБ}} [[Александар Станисавлевиќ (фудбалер, 1989)|Александар Станисавлевиќ]] | [[ФК Вождовац|Вождовац]] | style="text-align:center;"|0 | style="text-align:center;"|2 |- | style="text-align:center;"|20. | {{знаме|Црна Гора}} [[Урош Ѓурановиќ]] <small>(2)</small> | [[ФК Колубара|Колубара]] | style="text-align:center;"|2 | style="text-align:center;"|0 |- | style="text-align:center;"|21. | {{знаме|СРБ}} [[Милан Павков]] | [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена ѕвезда]] | style="text-align:center;"|2 | style="text-align:center;"|0 |- | style="text-align:center;"|22. | {{знаме|Црна Гора}} [[Јанко Тумбасевиќ]] | [[ФК Младост Лучани|Младост Лучани]] | style="text-align:center;"|2 | style="text-align:center;"|0 |- | style="text-align:center;"|23. | {{знаме|СРБ}} [[Милош Ѓокиќ]] | [[ФК Колубара|Колубара]] | style="text-align:center;"|0 | style="text-align:center;"|2 |- | style="text-align:center;"|24. | {{знаме|СРБ}} [[Саша Марјановиќ]] <small>(2)</small> | [[ФК Напредак Крушевац|Напредак Крушевац]] | style="text-align:center;"|1 | style="text-align:center;"|1 |- | style="text-align:center;"|25. | {{знаме|Црна Гора}} [[Марко Ракоњац]] | [[ФК Чукарички|Чукарички]] | style="text-align:center;"|1 | style="text-align:center;"|2 |- | style="text-align:center;"|26. | {{знаме|СРБ}} [[Александар Катаи]] <small>(3)</small> | [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена ѕвезда]] | style="text-align:center;"|3 | style="text-align:center;"|1 |- | style="text-align:center;"|27. | {{знаме|СРБ}} [[Синиша Бабиќ]] | [[ФК Радник Сурдулица|Радник Сурдулица]] | style="text-align:center;"|1 | style="text-align:center;"|1 |- | style="text-align:center;"|28. | {{знаме|СРБ}} [[Стефан Вукиќ (фудбалер)|Стефан Вукиќ]] | [[ФК ТСЦ|ТСЦ Бачка Топола]] | style="text-align:center;"|2 | style="text-align:center;"|0 |- | style="text-align:center;"|29. | {{знаме|СРБ}} [[Александар Катаи]] <small>(4)</small> | [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена ѕвезда]] | style="text-align:center;"|3 | style="text-align:center;"|1 |- | style="text-align:center;"|30. | {{знаме|СРБ}} [[Саша Марјановиќ]] <small>(3)</small> | [[ФК Напредак Крушевац|Напредак Крушевац]] | style="text-align:center;"|1 | style="text-align:center;"|0 |- | style="text-align:center;"|31. | {{знаме|СРБ}} [[Милош Филиповиќ]] | [[ФК Колубара|Колубара]] | style="text-align:center;"|2 | style="text-align:center;"|0 |- | style="text-align:center;"|32. | {{знаме|Црна Гора}} [[Мирко Иваниќ]] | [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена ѕвезда]] | style="text-align:center;"|3 | style="text-align:center;"|0 |- | style="text-align:center;"|33. | {{знаме|СРБ}} [[Немања Николиќ (фудбалер, 1992)|Немања Николиќ]] | [[ФК Спартак Суботица|Спартак Ждрепчева крв]] | style="text-align:center;"|2 | style="text-align:center;"|1 |- | style="text-align:center;"|34. | {{знаме|СРБ}} [[Александар Катаи]] <small>(5)</small> | [[ФК Црвена ѕвезда|Црвена ѕвезда]] | style="text-align:center;"|2 | style="text-align:center;"|1 |- | style="text-align:center;"|35. | {{знаме|СРБ}} [[Милош Спасиќ (фудбалер, 1997)|Милош Спасиќ]] | [[ФК Радник Сурдулица|Радник Сурдулица]] | style="text-align:center;"|2 | style="text-align:center;"|0 |- | style="text-align:center;"|36. | {{знаме|COV}} [[Рикардо Гомеш]] <small>(2)</small> | [[ФК Партизан|Партизан]] | style="text-align:center;"|2 | style="text-align:center;"|0 |- | style="text-align:center;"|37. | {{знаме|СРБ}} [[Никола Јојиќ]] | [[ФК Младост Лучани|Младост Лучани]] | style="text-align:center;"|2 | style="text-align:center;"|0 |- |} * <ref>{{cite web |title=СЛС 2021/22 — Играчи кола |url=https://superliga.rs/sezona-2021-22/igraci-kola |website=superliga.rs |date=24 мај 2022 |accessdate=24 мај 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220530123602/https://superliga.rs/sezona-2021-22/igraci-kola |archive-date=2022-05-30 |url-status=dead}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски== * [https://www.superliga.rs/ Официјално мрежно место] — -{superliga.rs}- * [https://www.srbijasport.net/league/5481/ Суперлига на Србија] на сајту -{srbijasport.net}- {{Сезони на Суперлига на Србија во фудбал}} [[Категорија:Сезони на Српска Суперлига во фудбал|2021/2022]] 2s1wcgfcj8djyrplxc7oxla4ki7rimx 0 1310943 5649272 5508551 2026-10-23T22:05:57Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5649272 wikitext text/x-wiki {{внимание}} '''Станислав Гајда''' (роден [[3 октомври|на 3 октомври]] [[1945|1945 година]] <ref name="pan">''Członkowie Polskiej Akademii Nauk. Informator'', wyd. PAN, Warszawa 2011, s. 74-75</ref> во Сиемислoв, починал [[23 ноември|на 23 ноември]] [[2022|2022 година]] <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://opole.wyborcza.pl/opole/7,35086,29176198,zmarl-prof-stanislaw-gajda-z-uniwerytetu-opolskiego-wielki.html|title=Zmarł prof. Stanisław Gajda z Uniwersytetu Opolskiego. "Wielki uczony i wielki człowiek"|language=pl}}</ref> ) - полски филолог, специјализиран за полска и словенска лингвистика, лексикологија, социолингвистика, стилистика и теорија на текст, академски наставник на Универзитетот во Ополе, редовен член [[Полска академија на науките|на Полската академија на науките]] . == Биографија == Роден е во Сиемислав во близина на Намислов . По завршувањето на средното училиште во Намислав во 1963 година, студирал полски јазик на Педагошкиот универзитет во [[Ополе]], магистрирајќи во 1968 година под менторство на проф. Станислав Роспонд <ref>S. Nicieja, ''Alma Mater Opoliensis. Ludzie, fakty, wydarzenia'', Opole 2004, s. 216.</ref> . По една година работа во училиште, се враќа на својот универзитет. Каде во 1975 година добива [[Доктор на науки|докторат]] на хуманистички науки од областа на филологијата за тезата со наслов ''Развојот на полската рударска терминологија'', напишана под менторство на проф. Хенрик Борек . Својата хабилитација ја стекнува на Филолошкиот факултет на Универзитетот во Вроцлав во 1981 година врз основа на дисертацијата: ''Основите на стилското истражување на научниот јазик'' . Титулата [[професор]] ја добил во 1990 година од претседателот [[Лех Валенса]] <ref name="autonazwa1">S. Nicieja, ''op. cit.'', s. 217.</ref> . Во периодот 1990-2012 година бил директор на Институтот за полска филологија <ref name="pan"/><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.uni.opole.pl/page/2369/prof-stanislaw-gajda-doktorem-honoris-causa-ujd-w-czestochowie |title=''Prof. Stanisław Gajda doktorem honoris causa UJD w Częstochowie'' |accessdate=2022-12-06 |archive-date=2022-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206090941/https://uni.opole.pl/page/2369/prof-stanislaw-gajda-doktorem-honoris-causa-ujd-w-czestochowie |url-status=dead }}</ref>, а во периодот 1998-2012 година бил раководител на Катедрата за полски јазик <ref name="autonazwa2">[http://www.up.krakow.pl/main/?page=dhc_prof_S_Gajda Biografia na stronie UP im. KEN w Krakowie] [on-line] [dostęp 2012-02-24]</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://indeks.uni.opole.pl/wp-content/uploads/indeks-189190.pdf |title=Beata Łabutin ''Mistrzowi językoznawców. Trzeci doktorat honorowy prof. Stanisława Gajdy'', w ''Indeks'', 7-8 (189-199)/2018 s. 34 |accessdate=2022-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124222410/http://indeks.uni.opole.pl/wp-content/uploads/indeks-189190.pdf |archive-date=2022-01-24 |url-status=dead}}</ref> . Во 2010 година станал дописен член <ref name="pan"/>, а во 2016 година редовен член [[Полска академија на науките|на Полската академија на науките]] <ref>[http://wfil.uni.opole.pl/prof-stanislaw-gajda-czlonkiem-rzeczywistym-pan/ ''Prof. Stanisław Gajda – członkiem rzeczywistym PAN'']</ref> . Бил член на комитетите [[Полска академија на науките|на Полската академија на науките]] : Комитетот за лингвистика (од 1990 година, претседавал со Комитетот во два мандата, 1999–2007 година), Комитетот за славистика (од 2003 година) и Советот за полски јазик при Президиумот на Полската академија на науките. Како член на Советот за полски јазик од почетокот на неговото постоење (т.е. од 1966 година), тој бил одговорен, меѓу другито, за сите правописни решенија на Советот. Бил член на научните совети на ИБЛ ПАН (од 1998 г.) и ИЈП ПАН (од 1993 г.). Покрај тоа, работел во уреднички тимови на странски и домашни списанија, на пр. „Славии“ ( [[Прага]] ), „Славтерму“ ( [[Москва]] ), „Стилу“ ( [[Белград]] ), „Студии по полска лингвистика“ ( [[Краков]] ), „Студија прагмалингвистицне“ ( [[Варшава]] ). Од 2000 до 2013 година бил член на Президиум на Меѓународниот комитет на слависти, каде што ја организира работата на 35 комитети поврзани со МКС. Во 2018 година, тој станал нејзин почесен член <ref>[http://www.pol.uni.opole.pl/show.php?id=106&lang=pl Biografia na stronie IFP UO]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [on-line] [dostęp 2012-02-24]</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://polonistyka.wfil.uni.opole.pl/profesor-stanislaw-gajda-czlonkiem-honorowym-miedzynarodowego-komitetu-slawistow/|title=''Profesor Stanisław Gajda członkiem honorowym Międzynarodowego Komitetu Slawistów''|accessdate=2022-12-06|archive-date=2019-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20190823230617/http://polonistyka.wfil.uni.opole.pl/profesor-stanislaw-gajda-czlonkiem-honorowym-miedzynarodowego-komitetu-slawistow/|url-status=dead}}</ref> . Тој е основач и долгогодишен главен уредник на списанието „Стилистика“.<ref>{{Наведување|title=Stylistyka|url=https://czasopisma.uni.opole.pl/index.php/s|language=en}}</ref> Во периодот помеѓу 1997–2005 година бил член на Научно-истражувачката комисија, а во периодот 2007–2010 година бил претседател на I Оддел на Централната комисија за степени и чинови <ref name="pan"/> . Бил почесен член на Чешкото лингвистичко друштво (од 2002 година), ја добил титулата почесен доктор [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|на Универзитетот во Св.]] [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|Кирил и Св.]] [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|Методиј]] во [[Скопје]] (2005), Педагошкиот универзитет на КЕН во [[Краков]] (2010) <ref name="autonazwa2"/> и Универзитетот за хуманистички и животни науки. Јан Длугош во Ченстохова (2018) <ref>{{Наведување|title=Święto Uczelni Uniwersytetu Humanistyczno-Przyrodniczego im. Jana Długosza w Częstochowie|url=https://www.ujd.edu.pl/news/view/swieto-uczelni-uniwersytetu-humanistyczno-przyrodniczego-im-jana-dugosza-w-czestochowie|language=pl|accessdate=2022-12-06|archive-date=2022-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20221206090924/https://www.ujd.edu.pl/news/view/swieto-uczelni-uniwersytetu-humanistyczno-przyrodniczego-im-jana-dugosza-w-czestochowie|url-status=dead}}</ref> . Добитник е на Златен крст за заслуги (1985) <ref name="pan"/>, Витез од Орденот на Polonia Restituta (1998) и Медал на Националната комисија за образование (1987). == Академски достигнувања == Неговите истражувачки интереси се фокусирале на полскиот и словенските јазици. Се интересирал за теоријата и историјата на јазикот, стилистиката, ономастиката, лексикологијата, текстуалната лингвистика, социолингвистиката и јазичната култура. Тој се произнесува во речиси 300 публикации, кои се значаен придонес за полската и словенската лингвистика. Покрај чисто истражувачките достигнувања, неопходно е да се спомене и извонредниот научен и организациски талент на проф. С. Гајда и неговите заслуги во управувањето со истражувачките тимови и учеството во работата на научните институции.<ref name="autonazwa1"/> Неговите достигнувања во славистиката му донеле светска популарност, со двете издавачки серии: ''Најновата историја на словенските јазици'' (том 1–14, 1996–2004) и ''Споредба на системи и функционирање на современите словенски јазици'' (том 1. –4, 2003–2009). Тие брзо го нашле своето место во словенските библиотеки ширум светот. И двете серии биле плод на имплементација на големи меѓународни истражувачки програми <ref name="autonazwa2"/> . == Фусноти == {{Наводи}} == Библиографија == * Prof. dr hab. czł. rzecz. PAN Stanisław Gajda, [w:] baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI) [online] [dostęp 2020-05-14] . * Nicieja, S., ''Alma Mater Opoliensis. Ludzie, fakty, wydarzenia'', Opole 2004. * [http://www.pol.uni.opole.pl/show.php?id=106&lang=pl Biografia na stronie Instytutu Filologii Polskiej UO]{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.up.krakow.pl/main/?page=dhc_prof_S_Gajda Biografia na stronie UP im. KEN w Krakowie] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Гајда, Станислав}} [[Категорија:Починати во 2022 година]] [[Категорија:Родени во 1945 година]] tiyx8jt4jnx4lwxz86bun08mlhewi0h 0 1312311 5649354 5593280 2026-10-24T09:53:45Z Ziv 110717 ([[c:GR|GR]]) [[File:Cairo conference.jpg]] → [[File:Franklin D. Roosevelt, Chiang Kai-shek, and Winston Churchill at the Cairo Conference, 1943.jpg]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] · More precise 5649354 wikitext text/x-wiki '''Втората кинеско-јапонска војна''' (1937-1945) бил воен конфликт кој претежно се водел меѓу [[Република Кина (1912 - 1949)|Република Кина]] и Царството Јапонија. Војната го опфаќа кинеското боиште како дел од поширокото [[тихоокеанско боиште]] во [[Втора светска војна|Втората светска војна]] . За почеток на војната се смета [[Инцидент на мостот Марко Поло|инцидентот на мостот Марко Поло]] на 7 јули 1937 година, по што спорот меѓу јапонските и кинеските трупи во Пекинг ескалирал во целосна инвазија. Оваа војна меѓу Кина и Јапонија честопати се смета за почеток на [[Втора светска војна|Втората светска војна]] во Азија. Кина со помош на [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]], [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]] и [[Соединети Американски Држави|САД]] се борела против Јапонија. По [[Јапонска инвазија на Малаја|јапонските напади на Малаја]] и [[Напад на Перл Харбор|Перл Харбор]] во 1941 година, војната се споила со други конфликти кои главно се категоризираат како конфликти од [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. Втората кинеско-јапонска војна била најголемата војна во Азија во 20 век.<ref>{{Наведување|last=Bix|first=Herbert P.|title=The Showa Emperor's 'Monologue' and the Problem of War Responsibility|journal=Journal of Japanese Studies|volume=18|number=2|year=1992|pages=295–363|doi=10.2307/132824|jstor=132824}}</ref> Оваа војна имала најмногу цивилни и воени [[Жртви во Втората светска војна|жртви]] во Војната на Тихиот Океан при што загинале од 10 до 25&nbsp;милиони кинески цивили а исчезнале или загинале преку 4&nbsp;милиони кинески и јапонски војници или воен персонал. Војната се нарекува и „азиски [[холокауст]]“. {{Sfn|Hsiung|Levine}} <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://vancouversun.com/news/metro/douglas-todd-lest-we-overlook-the-asian-holocaust|title=Douglas Todd: Lest we overlook the 'Asian Holocaust'|last=Todd|first=Douglas|work=Vancouver Sun|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709184534/https://vancouversun.com/news/metro/douglas-todd-lest-we-overlook-the-asian-holocaust|archive-date=9 July 2021|accessdate=2 July 2021}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-08-04-me-31301-story.html|title=Breaking Silence : Exhibit on 'Forgotten Holocaust' Focuses on Japanese War Crimes|last=Kang|first=K.|date=4 August 1995|work=Los Angeles Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20220119212048/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-08-04-me-31301-story.html|archive-date=19 January 2022|accessdate=2 July 2021}}</ref> Војната била резултат на повеќедецениската [[Империјализам|јапонска империјалистичка]] политика за проширување на своето политичко и воено влијание во Кина за да си обезбеди пристап до суровини, храна и работна сила. По [[Прва светска војна|Првата светска војна]], јапонската политика била погодена од силни потреси. Левичарите барале универзално право на глас и поголеми права за работниците.  Зголеменото текстилно производство во кинеските фабрики негативно влијаело на јапонското производство, а со [[Големата депресија]] се забавувил извозот. Сето ова го поттикнало милитантниот [[национализам]], кој кулминирал откако на власт дошла милитаристичка фракција. На чело на оваа фракција, со указ на императорот [[Хирохито]], бил [[Хидеки Тојо]] од [[Здружението за помош на царското владеење]]. Во 1931 година, [[Мукденски инцидент|Мукденскиот инцидентот]] бил повод за [[Јапонска инвазија на Манџурија|јапонската инвазија на Манџурија]]. Кинезите биле поразени, а Јапонија создала нова марионетска држава, [[Манџукуо]]; многу историчари како почеток на војната ја наведуваат 1931 година.<ref name="Hotta2007">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Kih_DAAAQBAJ&pg=PA75|title=Pan-Asianism and Japan's War 1931–1945|last=Hotta|first=E.|date=25 December 2007|publisher=Palgrave Macmillan US|isbn=978-0-230-60992-1|page=40|access-date=28 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20221012012415/https://books.google.com/books?id=Kih_DAAAQBAJ&pg=PA75|archive-date=12 October 2022}}</ref><ref name="Paine2012">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=bAYgAwAAQBAJ&pg=PA123|title=The Wars for Asia, 1911–1949|last=Paine|first=S. C. M.|date=20 August 2012|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-139-56087-0|page=123|access-date=28 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20221012012418/https://books.google.com/books?id=bAYgAwAAQBAJ&pg=PA123|archive-date=12 October 2022}}</ref> Од 1931 до 1937 година, Кина и Јапонија продолжиле да се препукуваат во мали, локализирани судири, таканаречени „инциденти“. По [[Инцидент на мостот Марко Поло|инцидентот на мостот Марко Поло]], Јапонците извојувале големи победи, и во 1937 година ги освоиле [[Битката кај Пејпинг-Тјанџин|Пекинг]], [[Битката кај Шангај|Шангај]] и кинескиот главен град [[Битката кај Нанџинг|Нанџинг]], по што следел и [[Масакр во Нанџинг|масакрот во Нанџинг]]. Откако не успеала да го спречи продорот на Јапонците во [[Битката кај Вухан]], кинеската централна влада била преместена во [[Чунгќинг|Чонгкинг]] (Чунгкинг) во внатрешноста на Кина. По [[Кинеско-советски пакт за ненапаѓање|кинеско-советскиот договор од 1937 година]], добиената голема материјална поддршка ѝ помогнала на [[Армијата на Република Кина|Националистичката армија на Кина]] и на [[Воздухопловните сили на Република Кина|кинеското воздухопловство]] да продолжат да даваат силен отпор против јапонската офанзива. Во 1939 година, по кинеските победи во [[Битката кај Чангша (1939)|Чангша]] и [[Битка кај Јужен Гуангкси|Гуангкси]] војната била во пат состојба. И Јапонците исто така не можеле да ги поразат кинеските комунистички сили во [[Шенси|Шанкси]], кои воделе тактика на саботажа и [[Герила војна|герилска војна]] против напаѓачите. Иако Јапонија владеела со големите градови, немала доволно човечки ресурси за да ги контролира огромните села на Кина. Во ноември 1939 година, кинеските националистички сили [[Зимска офанзива 1939–40|започнале голема зимска офанзива]], а во август 1940 година, кинеските комунистички сили [[Офанзива на сто полкови|започнале контраофанзива]] во централна Кина. САД ја поддржале Кина преку серија санкции против Јапонија, што кулминирало со прекин на извозот на челик и бензин за Јапонија во јуни 1941 година. Исто така, со американски [[Платеник|платеници]] како што се [[Летечки тигри|Летечките тигри]] ѝ дале директна дополнителна поддршка на Кина. Во декември 1941 година, Јапонија ненадејно го [[Напад на Перл Харбор|нападнала Перл Харбор]] и ѝ објавила војна на САД. Соединетите Американски Држави за возврат ѝ објавиле војна на Јапонија и ја зголемиле воената помош за Кина, САД на Кина и дале вкупно 1,6 милијарди долари (18,4 милијарди долари во денешна вредност).<ref>Wolfgang Schumann (et al.</ref> Во 1944 година, Јапонија ја започнала [[Операција Ичи-Го|операцијата Ичи-Го]], инвазија на [[Хенан]] и [[Чангша]]. Сепак, не успеале да издејствуваат предавање од кинеските сили. Во 1945 година, [[Кинески експедициски сили|кинеските експедициски сили]] го продолжиле да [[Битка на Северна Бурма и Западен Јунан|напредуваат во Бурма]] и го завршиле [[патот Ледо]] кој ги поврзува Индија и Кина. Истовремено, Кина започнала големи контраофанзиви во Јужна Кина и ги [[Битка кај Западен Хунан|зазела Западен Хунан]] [[Втора кампања во Гуангкси|и Гуангкси]]. Јапонија формално се предала на 2 септември 1945 година. Кина била призната како една од [[Четворица полицајци|четирите големи сојузници]] за време на војната, ги вратила сите територии изгубени од Јапонија и станала една од [[постојана членка на Советот за безбедност на ООН|петте постојани членки]] на [[Совет за безбедност на ООН|Советот за безбедност на Обединетите нации]].{{Sfnp|Mitter|2013}} <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=HymSg_Pp7X0C&pg=PA223|title=The New York Times Living History: World War II, 1942–1945: The Allied Counteroffensive|last=Brinkley|first=Douglas|year=2003|isbn=9780805072471|access-date=2 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20221012012542/https://books.google.com/books?id=HymSg_Pp7X0C&pg=PA223|archive-date=12 October 2022}}</ref> == Имиња == [[Податотека:Chiang_Kai-shek_in_full_uniform.jpeg|лево|мини| [[Генералисимус]] [[Чанг Кај Шек]], врховен командант на сојузниците во кинескиот театар од 1942 до 1945 година]] [[Податотека:WW2_Documentary_二戰紀錄片Part_1_of_7.ogg|лево|мини|Почетокот на војната]] Во Кина, оваа војна е најпозната како „Војна на отпорот против јапонската агресија“ ({{langx|zh|抗日}} ) или „Војна на отпорот“ (抗战;). Наречена е и „Осумгодишна војна на отпорот“ (八年抗战), но во 2017 година [[Министерство за образование на Кина|кинеското Министерство за образование]] издало директива во која се наведува дека учебниците треба да се повикуваат на војната како „Четиринаесетгодишна војна на отпорот“ (十四年抗战), ставајќи го фокусот на поширокиот воен конфликт со Јапонија кој датира со [[Јапонска инвазија на Манџурија|јапонската инвазија на Манџурија]] во 1931 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theguardian.com/books/2017/jan/13/china-rewrites-history-books-to-extend-sino-japanese-war-by-six-years|title=China rewrites history books to extend Sino-Japanese war by six years|last=Cain|first=Sian|date=2017-01-13|work=the Guardian|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210525000904/https://www.theguardian.com/books/2017/jan/13/china-rewrites-history-books-to-extend-sino-japanese-war-by-six-years|archive-date=25 May 2021|accessdate=2021-05-04}}</ref> Се нарекува и дел од „Глобалната антифашистичка војна“, а тоа е начинот на кој Втората светска војна е перцепирана од Кинеската комунистичка партија (ККП) и владата на НР Кина. Во Јапонија, денес, најчесто се користи името „Јапонско-кинеска војна“ ({{langx|ja|日中戦爭}}). == Причини == Причините за Втората кинеско-јапонска војна може да се најдат уште во [[Прва кинеско-јапонска војна|Првата кинеско-јапонска војна]] (1894–1895), кога Кина со која владеела [[Ќинг (династија)|династијата Ќинг]], била поразена од Јапонија и според [[Договорот од Шимоносеки]] била принудена на Јапонија да ѝ го отстапи [[Република Кина|Тајван]] и да ја признае целосната независност на [[Чосон|Кореја]].<ref name="Economist-2012-12-empty-space">{{Наведени вести|url=https://www.economist.com/news/christmas/21568696-behind-row-over-bunch-pacific-rocks-lies-sad-magical-history-okinawa-narrative|title=The Senkaku or Diaoyu Islands: Narrative of an empty space|last=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=22 December 2012|work=[[The Economist]]|access-date=26 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140226002234/http://www.economist.com/news/christmas/21568696-behind-row-over-bunch-pacific-rocks-lies-sad-magical-history-okinawa-narrative|archive-date=26 February 2014|publisher=[[Economist Group]]|issue=Christmas Specials 2012|location=London|issn=0013-0613}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.historytoday.com/joyman-lee/senkakudiaoyu-islands-conflict|title=Senkaku/Diaoyu: Islands of Conflict|work=History Today|archive-url=https://web.archive.org/web/20190201151322/https://www.historytoday.com/joyman-lee/senkakudiaoyu-islands-conflict|archive-date=1 February 2019|accessdate=13 August 2016}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-11341139|title=How uninhabited islands soured China-Japan ties – BBC News|date=10 November 2014|access-date=13 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20191108101023/https://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-11341139|archive-date=8 November 2019|publisher=BBC}}</ref> Династијата Ќинг била на раб на пропаст предизвикан од внатрешните бунтови и странскиот [[империјализам]], а Јапонија прераснувала во [[Голема моќ|велесила]] пред се поради своите ефективни мерки за [[модернизација]].{{Sfn|Wilson}} [[Република Кина (1912 - 1949)|Република Кина]] е основана во 1912 година, откако со [[Сјинхајска револуција|Синхајската револуција]] била соборена последната кинеска династија, династијата Ќинг (1644–1911). Но, централната власт за брзо била расцепкана и републичкиот авторитет подлегнал на авторитетот на регионалните воени водачи. Било тешко да се замисли обединувањето на нацијата и намалувањето на влијанието на странските сили. {{Sfn|Wilson}} Некои воени лидери дури се потпирале на одредени странски сили во меѓусебните битки. На пример, воениот лидер [[Џанг Зуолин|Жанг Зуолин]] од [[Манџурија]] неприкриено соработувал со Јапонците за воена и економска помош. === Дваесет и едно барање === Во 1915 година, Јапонија го објавила [[Дваесет и едно барање|Дваесет и едното барање]] за да изнуди поголеми политички и трговски привилегии од Кина, кои [[Јуан Шикаи]] ги прифатил.<ref>Hoyt, Edwin P., Japan's War: The Great Pacific Conflict, p. 45</ref> По [[Прва светска војна|Првата светска војна]], на Јапонија ѝ припаднала [[Германско Царство|германската]] [[Сфера на влијание|сферата на влијание]] во регионот [[Шандунг|Шандонг]],<ref>Palmer and Colton, A History of Modern World, p. 725</ref> што предизвикало антијапонски [[Четвртомајско движење|протести и масовни демонстрации]] во Кина. За време на владата на Беијанг, Кина останала внатрешно поделена и не можела да се спротивстави на странските упади.{{Sfn|Taylor}} Со цел обединување на Кина и поразување на регионалните воени лидери, [[Куоминтанг]] (КМТ, позната и како Кинеска националистичка партија) во [[Гуангџоу]] ја започнала [[Северна експедиција|Северната експедиција]] (1926 до 1928) со ограничена помош од [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]].{{Sfn|Taylor}} === Инцидент во Џинан === [[Национална револуционерна армија|Националната револуционерна армија]] (НРА) основана од КМТ дејствувала во јужна и централна Кина, а во Шандонг се конфронтирала со јапонскиот гарнизон што подоцна ескалирало во вооружен конфликт. Овие конфликти се познати по заедничко име како [[Инцидентот во Џинан|инцидент во Џинан]] од 1928 година, кога јапонската војска убила неколку кинески официјални лица и истрелала артилериски гранати во Џинан. Се верува дека за време на овие конфликти биле убиени меѓу 2.000 и 11.000 кинески и јапонски цивили. Како резултат на инцидентот во Џинан сериозно се влошиле односите меѓу кинеската националистичка влада и Јапонија. {{Sfn|Taylor}} {{Sfn|Taylor}} === Повторно обединување на Кина (1928) === Додека Националната револуционерна армија напредувала кон Пекинг, Жанг Зуолин решил да се повлече во Манџурија, а во 1928 бил убиен од [[Квантуншка армија|Квантуншката армија]].<ref>Boorman, Biographical Dictionary, vol. 1, p. 121</ref> Неговиот син, [[Џанг Ксуелианг|Чанг Ксуелианг]], ја презел функцијата водач на кликата Фенгтиан во Манџурија. Подоцна во истата година, Чанг одлучил да ја објави својата верност на националистичката влада во Нанџинг под раководство на [[Чанг Кај Шек]], и како резултат на тоа, Кина била обединета под една влада.{{Sfn|Taylor}} === Кинеско-советска војна (1929) === Конфликтот од јули до ноември 1929 година поврзан со [[Кинеска источна железница|Кинеската источна железница]] дополнително ги зголемил тензиите во североисточна Кина. Победата на советската [[Црвена армија]] над силите на [[Џанг Ксуелианг|Чанг Ксуелианг]] не само што ја потврдила советската контрола на Кинеската источна железница во Манџурија, туку ги истакнала воените слабости на Кина кои што офицерите од јапонската Квантуншка армија брзо ги забележале.<ref>Michael M. Walker, ''The 1929 Sino-Soviet War: The War Nobody Knew'' (Lawrence: University Press of Kansas, 2017), p. 290.</ref> Преформансите на советската Црвена армија, исто така, ги запрепастила Јапонците. Манџурија имала централна улога во јапонската политика за источна Азија. Победата на Црвената армија во 1929 година до срж ја разнишала таа политика. Во 1930 година, Квантуншка армија сфатила дека за Манџурија всушност се бори против Црвената армија која станувала сѐ посилна. Јапонските планови за освојување на североисточна Кина биле забрзани.<ref>Michael M. Walker, ''The 1929 Sino-Soviet War: The War Nobody Knew'' (Lawrence: University Press of Kansas, 2017), pp. 290–291.</ref> === Кинеската комунистичка партија === Во 1930 година, во Кина избувнала [[Војна во Централните рамнини|Војната во Централните Рамнини]], во која учествувале и регионални команданти кои биле во сојуз со Куоминтанг за време на Северната експедиција и со владата на Нанџинг под Чанг. [[Комунистичка партија на Кина|Кинеската комунистичка партија]] (ККП) по [[масакрот во Шангај во 1927 година]] отворено се борела против владата на Нанџинг, и продолжила да се шири за време на оваа граѓанска војна. Владата на Куоминтанг во Нанџинг одлучила да се сконцентрира на напорите на потиснување на кинеските комунисти преку политиката на „прво внатрешно помирување, потоа надворешен отпор“ (Кинески: 攘外必先安內). == Историјат на борбите == === Увертира: инвазија на Манџурија и Северна Кина === [[Податотека:Mukden_1931_japan_shenyang.jpg|лево|мини| Јапонските трупи влегуваат во [[Шенјанг]] за време на инцидентот во [[Инцидентот во Мукден|Мукден]]]] Граѓанската војна во Кина, на Јапонија ѝ овозможило лесно да ја нападне Манџурија кон која гледала како подрачје кое ќе ѝ овозможи неограничено снабдување со суровини, пазар за нејзините произведени стоки (сега исклучени од пазарите на многу западни земји како резултат на [[царински давачки|тарифите]] од времето на [[Големата депресија|депресијата]]) и како [[тампон-држава]] против [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]].{{Се бара извор|date=November 2018}} По Мукденскиот инцидент во септември 1931 [[Јапонска инвазија на Манџурија|Јапонија директно ја нападнала Манџурија]]. Јапонија навела дека нејзините права врз Манџурија, воспоставени по нејзината победа во [[Руско-јапонска војна|Руско-јапонската војна]], биле систематски прекршувани и дека имало „повеќе од 120 случаи на повреда на права и интереси, мешање во бизнисот, бојкот на јапонски стоки, неразумно оданочување, притвор на поединци, конфискација на имоти, иселување, барање за прекин на бизнисот, напади и тепање и угнетување на корејските жители“.<ref>[http://ibiblio.org/pha/monos/144/144chap1.html POLITICAL STRATEGY PRIOR TO OUTBREAK OF WAR PART I] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220331143507/http://ibiblio.org/pha/monos/144/144chap1.html |date=2022-03-31 }} Japanese monograph No. 144</ref> По петмесечни борби, Јапонија ја во 1932 ја основала [[Марионетска држава|марионетската држава]] [[Манџукуо]], а последниот [[Цар на Кина|кинески цар]], [[Пу Ји]], бил поставен за нивни марионетски владетел. Кина која била воено премногу слаба за директно да се соочи со Јапонија, апелирала до [[Друштво на народите|Лигата на народите]] за помош. По истрагата на Лигата бил објавен [[Извештај Литон|Извештајот Литон]], со кој се осудува Јапонија за упадот во Манџурија, по што Јапонија се повлекла од Лигата на народите. Освен млака цензура, ниту една земја не презела акција против Јапонија. По инцидентот во Мукден имало непрестајни борби. Во 1932 година, кинеските и јапонските трупи се судриле во т.н. [[Инцидент на 28 јануари|инцидент од 28 јануари]]. Како резултат на оваа битка била извршена [[демилитаризација]] на [[Шангај]], односно на Кинезите им било забрането да распоредуваат војници во овој град. [[Податотека:Dadao_map_1939.svg|мини|260x260пкс| [[Список на територии окупирани од Јапонското Царство|Територијална експанзија]] на Јапонското Царство]] Во 1933 година, Јапонците [[Одбрана на Кинескиот ѕид|го нападнале регионот крај Кинескиот ѕид]]. Како последица на овој конфликт било склучено [[Танггу примирје|примирјето од Тангу]], според кое Јапонија стекнала контрола врз регионот [[Жехе|Јехол]], како и врз демилитаризираната зона помеѓу Кинескиот ѕид и регионот Пепинг-Тјанџин. Јапонија имала за цел да создаде уште една тампон зона меѓу Манџукуо и кинеската националистичка влада во [[Нанџјинг|Нанџинг]]. Јапонија сè повеќе ги користела внатрешните конфликти на Кина за уште повеќе да ја ослабне. Дури и неколку години по [[Северна експедиција|Северната експедиција]], политичката моќ на националистичката влада била ограничена само на областа околу делтата на реката [[Јангце]]. Другите делови на Кина всушност биле во рацете на локалните кинески воени лидери. Јапонија барала разни [[Ханџијан|кинески соработници]] и им помогнала да воспостават влади пријателски настроени кон Јапонија. Оваа политика била наречена ''Специјализација'' на [[Северна Кина]] (кинески: 華北特殊化), попозната е како Автономно движење на Северна Кина. Северните провинции погодени од оваа политика беа [[провинција Чахар|Чахар]], [[Суијуан|Сујуан]], [[Хебеј]], [[Шанси|Шанкси]] и [[Шандунг|Шандонг]] . Оваа јапонска политика била најефикасна во областа на сегашната [[Внатрешна Монголија]] и Хебеј. Во 1935 година, под јапонски притисок, Кина го потпишала Договорот [[Договорот Хе-Умезу|Хе-Умезу]], со кој на КМТ му се забранува да спроведува партиски операции во Хебеј. Истата година, бил потпишан [[Договорот Чин-Доихара]] со кој КМТ се протерува од Чахар. Така, до крајот на 1935 година кинеската влада во суштина ја напуштила северна Кина. На нејзино место, биле основани [[Автономен совет на Источен Хебеј|Автономниот совет на Источен Хебеј]] поддржан од Јапонија и [[Политички совет Хебеј-Чахар|Политичкиот совет Хебеј-Чахар]]. Таму во празниот простор на Чахар на 12 мај 1936 година била формирана [[Менгѓанг|Монголската воена влада]]. Јапонија ја обезбедила сета потребна воена и економска помош. Потоа, кинеските доброволни сили продолжиле да се спротивставуваат на јапонската агресија [[Пацификација на Манчукуо|во Манџурија]] и [[Дејства во Внатрешна Монголија (1933–1936)|Чахар и Сујуан]]. === 1937: Целосна инвазија на Кина === [[Податотека:Bloody_Saturday,_Shanghai.jpg|мини| Бебе седи во рушевините од железничката станица во Шангај на [[Крвава сабота (фотографија)|„Крвава сабота“]], 1937 година]] [[Податотека:Jiangjieshi-declare.jpg|лево|мини| [[Генералисимус|Генералисимото]] [[Чанг Кај Шек|Чианг Кај Шек]] ја објавува политиката на отпор на [[Куоминтанг]] против Јапонија во [[Областа Лушан|Лушан]] на 10 јули 1937 година, три дена по [[Инцидент на мостот Марко Поло|инцидентот на мостот Марко Поло]].]] Ноќта на 7 јули 1937 година, кинеските и јапонските вооружени сили размениле оган во близина на мостот Марко Поло (или Лугу), клучен пристап до [[Пекинг]]. Она што започнало како спорадично препукување набрзо ескалирало во [[Битката кај Пепинг-Тијанџин|целосна битка]] по која Пекинг и неговиот пристаништен град Тијанџин паднале во рацете на јапонските сили (јули-август 1937 година). На 29 јули, околу 5.000 војници на 1-виот и 2-от корпус на армијата Источен Хопеј се побуниле и се спротивставиле на јапонскиот гарнизон. Покрај јапонскиот воен персонал, биле масакрирани околу 260 цивили во Тонгжу за време на востанието во сцени кои потсетуваат на [[Боксерски протокол|Боксерскиот протокол]] од 1901 година. Цивилите претежно биле Јапонци, заедно со полициските сили и некои етнички Корејци. Кинезите потоа запалиле и уништиле голем дел од градот. Преживеале само околу 60 јапонски цивили, кои подоцна на новинарите и историчарите им дале извештаи од прва рака. Како резултат на таквото насилство, бунтот во [[Бунт во Тунгчов|Тунгчоу]] силно го потресло јавното мислење во Јапонија. ==== Битката за Шангај ==== [[Податотека:Shanghai1937IJA_landing.jpg|мини|Јапонци се истовараат во близина на Шангај, ноември 1937 година]] Царкиот генерален штаб во Токио, задоволен од територијалните придобивки стекнати во северна Кина по инцидентот на мостот Марко Поло, првично покажал неподготвеност да го ескалира конфликтот во целосна војна. Сепак, КМТ утврдила дека е достигната „пресвртната точка“ на јапонската агресија. [[Чанг Кај Шек]] набрзина ја мобилизирал армијата и воздухопловните сили на централната влада, и ги ставил под своја директна команда. Откако на 9 август 1937 година бил застрелан јапонски офицер кој се обидел да влезе на воениот аеродром Хонгкиао, Јапонците побарале сите кинески сили да се повлечат од Шангај; Кинезите го одбиле ова барање. Затоа, и Кинезите и Јапонците марширале за да ги засилат своите позиции во областа Шангај. На 13 август 1937 година, војниците на [[Куоминтанг]] ги нападнале позициите на [[Копнените сили на царската јапонска морнарица|јапонските маринци]] во Шангај, а за возврат трупите на јапонската армија и маринците влегле во градот, што ја предизвикало [[Битката кај Шангај]]. На 14 август, на кинеските сили под команда на [[Џанг Жижонг|Жанг Жижонг]] им било наредено да ги заземат или да ги уништат јапонските упоришта во Шангај, што предизвикало жестоки улични борби. При нападот на јапонскиот крстосувач ''[[Јапонскиот крстосувач Изумо|Изумо]]'', авионите на Куоминтанг ненамерно ја бомбардирале Шангајската меѓународна населба, при што биле убиени преку 3.000 цивили.<ref name="Wakeman280281">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=vT5GrHv4VcMC&q=August%2014%2C%201937%20Shanghai&pg=PA281|title=Policing Shanghai, 1927–1937|last=Frederic E. Wakeman|date=September 1996|publisher=University of California Press|isbn=0-520-20761-0|pages=280–281|access-date=2011-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20221012012459/https://books.google.com/books?id=vT5GrHv4VcMC&q=August%2014%2C%201937%20Shanghai&pg=PA281|archive-date=12 October 2022}}</ref> За три дена од 14-ти до 16-ти август 1937 година, [[Империјална јапонска морнарица|Царската јапонска морнарица]] испратила многу видови на тогаш напредни средно тешки копнени бомбардери со голем дострел G3M и разновидни авиони сместени на носачи на авиони во очекување да го уништат [[Воздухопловни сили на Република Кина|Кинеските воздухопловни сили]]. Сепак, царската јапонска морнарица наишла на неочекуван отпори и претрпела тешки (50%) загуби од кинеските пилоти.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://air.mnd.gov.tw/English/Publish.aspx?cnid=906&p=13447&Level=2|title=－Brief history of military airplanes|date=19 September 2006|work=mnd.gov.tw|archive-url=https://web.archive.org/web/20160826110540/http://air.mnd.gov.tw/English/Publish.aspx?cnid=906&p=13447&Level=2|archive-date=26 August 2016|accessdate=13 August 2016}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.taipeitimes.com/News/taiwan/archives/2012/02/13/2003525367|title=War hero's son seeks to establish museum in Taiwan|date=13 February 2012|work=Taipei Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20210924090122/http://www.taipeitimes.com/News/taiwan/archives/2012/02/13/2003525367|archive-date=24 September 2021|accessdate=13 August 2016}}</ref> [[Податотека:Shanghai1937IJA_ruins.jpg|лево|мини| Јапонски војници во урнатините на Шангај]] Воведувањето на напредните ловци А5М „Клод“ во боиштето Шангај-Нанџинг, од 18 септември 1937, им помогнало на Јапонците да постигнат одредено ниво на [[Борец за супериорност на воздухот|воздушна супериорност]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.militaryfactory.com/aircraft/detail-page-2.asp?aircraft_id=619|title=Mitsubishi A5M (Claude) – Development and Operational History, Performance Specifications and Picture Gallery|work=militaryfactory.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303225928/http://www.militaryfactory.com/aircraft/detail-page-2.asp?aircraft_id=619|archive-date=3 March 2016|accessdate=13 August 2016}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Mitsubishi A5M Claude (Yellow Series)|last=Januszewski|first=Tadeusz|publisher=STRATUS|year=2013|isbn=978-83-61421-99-3|location=Sandomierz, Poland}}</ref> Сепак, неколкуте искусни кинески пилоти ветерани, како и неколку кинеско-американските доброволни борбени пилоти се покажало дека се способни да се спротивстават на A5M авионите. На почетокот на битката, националната кинеска армија броела околу пет дивизии, или околу 70.000 војници, а тамошните јапонски сили биле сочинети од околу 6.300 маринци. На 23 август, кинеското воено воздухопловство со борбени авиони ги нападнало истоварените јапонски трупи во Вусонгкоу во северниот дел на Шангај, а Јапонците најголемиот дел од нападот го пресретнале со ловци А2Н и А4Н сместени на носачите на авиони.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://air.mnd.gov.tw/EN/PastCurrent/PastCurrent_Detail.aspx?FID=28&CID=176&ID=1327|title=Martyr Qin Jia-zhu|work=air.mnd.gov.tw|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20201105082630/https://air.mnd.gov.tw/EN/PastCurrent/PastCurrent_Detail.aspx?FID=28&CID=176&ID=1327|archive-date=5 November 2020|accessdate=2020-11-08}}</ref> Царската јапонска армија за да го заземат градот на крајот ангажирала над 200.000 војници, заедно со многу поморски бродови и авиони. По тримесечни интензивни борби, нивните жртви далеку ги надминале првичните очекувања.<ref>Fu Jing-hui, An Introduction of Chinese and Foreign History of War, 2003, pp. 109–111</ref> На 26 октомври, Јапонската армија го зазела Дачанг, клучна точка во Шангај, а на 5 ноември во заливот Хангжу стигнало дополнително засилување од Јапонија. Конечно, на 9 ноември, Националната републиканска армија започнала со општо повлекување. ==== Битката кај Нанџинг и масакр ==== [[Податотека:Soviet_embassy_burned_down.PNG|мини|Советската амбасада во Нанџинг изгорела во пожар на 1 јануари 1938.]] Надоврзувајќи се на тешко извојуваната победа во Шангај, ЦЈА [[Битката кај Нанџинг|го зазела главниот град на КМТ]] [[Нанџјинг|Нанџинг]] (декември 1937) и [[Битка кај Ксинку|Северен Шанкси]] (септември-ноември 1937). Во овие кампањи биле вклучени околу 350.000 јапонски војници и многу повеќе Кинези. Историчарите проценуваат дека во „[[Масакрот во Нанџинг]]“ од 13 декември 1937 до крајот на јануари 1938, јапонските сили убиле или раниле околу 40.000 до 300.000 Кинези (претежно цивили). Некои јапонски историчари ги негираат овие податоци наведувајќи дека 75% од цивилното население на Нанџинг веќе побегнало од градот пред да започне битката, а поголемиот дел од останатите се засолниле во [[Безбедносна зона на Нанкинг|безбедносната зона Нанкинг]], и зад себе го оставиле само сиромашните класи. === 1938 === На почетокот на 1938 година, раководството во Токио сè уште се надевале дека конфликтот ќе го ограничи на окупирарење на областите околу Шангај, Нанџинг и поголемиот дел од северна Кина. Се надевале дека со ова ќе ја зачуваат силата за очекуваната пресметка со Советскиот Сојуз, но дотогаш јапонската влада и ГШ практично ја изгубиле контролата врз јапонската армија во Кина. По извојуваните победи, јапонските теренски генерали [[Битка кај Ксужоу|ја продолжиле војната во Џиангсу]] во обид да го уништат кинескиот отпор, но биле поразени во [[Битка кај Тајержуанг|Битката кај Тајержуанг]] (март-април 1938 година). Потоа, Царската јапонска армија ја променила својата стратегија и ги распоредила речиси сета своја војска во Кина за напад на градот [[Вухан]], кој стана политички, економски и воен центар на задниот дел од Кина, со надеж дека ќе ја уништи борбената сила на [[Национална револуционерна армија|НРА]] и ќе ја принуди владата на КМТ да преговара за мир. {{Sfn|Huang}} На 6 јуни, тие го зазеле Каифенг, главниот град на Хенан, и се заканиле дека ќе го заземат Женгжу, каде се спојува пругата од Пинган и Лонгхај. [[Податотека:1938_June_Yellow_River.gif|мини| Војници на Националната револуционерна армија за време на [[1938 Поплава на Жолта Река|поплавата на Жолтата река во 1938 година]]]] ==== 1938 Поплава на Жолта Река ==== За да го спречат напредувањето на јапонската армија во западна и јужна Кина, Чанг Кај Шек, на предлог на Чен Гуофу, наредил отворање на насипите на [[Жолта Река|Жолтата река]] во близина на Женгжу. Првичниот план бил да се уништи насипот во Жаоку, но поради тешкотии на тоа место, на 5 јуни бил уништен насипот кај Хуајуанку на јужниот брег и биле предизвикани поплави во источен Хенан, централен Анхуи и северниот и централен дел на Џиангсу. [[1938 Поплава на Жолта Река|Поплавите]] зафатиле и уништиле илјадници квадратни километри земјоделско земјиште и го поместиле устието на Жолтата река стотици километри кон југ. Биле поплавени или уништени илјадници села, а неколку милиони селани биле принудени да се евакуираат од своите домови. Се удавиле 400.000 луѓе, меѓу кои имало и јапонски војници, а уште 10&nbsp;милиони станаа бегалци. Оштетувањата на плантажите подоцна предизвикале глад. И покрај ова, Јапонците на 27 октомври 1938 година [[Битката кај Вухан|го зазеле Вухан]], принудувајќи го КМТ да се повлече во [[Чунгќинг|Чонгкинг]] (Чунгкинг), но Чанг Кај Шек сепак одбил да преговара, велејќи дека би разгледувал разговори само доколку Јапонија се согласи да се повлече на границите од пред 1937 година. === 1939–40: Кинески контранапад === [[Податотека:Second_Sino-Japanese_War_WW2.png|мини|Карта што ги прикажува јапонските окупирани територии во 1941 година (црвено)]] [[Податотека:Theaters_of_Chinese_National_Revolutionary_Army.png|мини|Боишта (воени оперативни региони) на кинеската Национална револуционерна армија од крајот на 1938 до почетокот на 1940 година]] Од почетокот на 1939 година, војната влегла во нова фаза по првите порази на Јапонците во [[Битка кај Суиксиан-Заојанг|Битката кај Суиксијан-Заојанг]], [[Битката кај Чангша (1939)|прватата битка кај Чангша]], [[Битка кај Јужен Гуангкси|Битката кај Јужен Гуангкси]] и [[Битка кај Заои|Битката кај Заои]]. Овие успеси ги охрабриле Кинезите на почетокот на 1940 година да ја започнат својата прва голема [[Зимска офанзива 1939–1940 година|контраофанзива]] против ЦЈА; сепак, поради нискиот воено-индустриски капацитет и ограниченото искуство во [[Модерно војување|модерното војување]], оваа офанзива била поразена. Потоа, Чанг не можел да ризикува други сеопфатни офанзивни кампањи со оглед на слабо обучената, недоволно опремена и неорганизирана состојба на неговите војски. За време на офанзивата, силите на Хуи во Сујуан под команда на генералите Ма Хонгбин и Ма Букинг ја поразиле Царската јапонска армија и нивните марионетски сојузнички војски и го спречиле планираниот јапонски напредок во северозападна Кина. Генералот Ма Биао ги предводел коњаницате на Хуи, Салар и Донгсијанг и ги поразил Јапонците во [[Battle of Huaiyang|Битката кај Хуајанг]]. [[Податотека:Wang_Jingwei_and_officers_of_the_Reorganized_National_Government_of_Chinese_army.jpg|лево|мини| [[Ванг Ѓингвеј|Ванг Џингвеи]] и офицерите на [[Колаборационистичка кинеска армија|колаборационистичката кинеска армија]]]] По 1940 година, Јапонците наишле на тешкотии во администрирањето и гарнизонирањето на заземените територии и се обиделе да ги решат тоа преку спроведување на стратегија за создавање пријателски [[Марионетска држава|марионетски влади]] наклонети кон јапонските интереси во освоените територии. Најпозната е [[Режим на Ванг Ѓингвеј|Владата на Ванг Џингвеи]] на чело со поранешниот Премиерот на KMT, [[Ванг Ѓингвеј|Ванг Џингвеи]]. Меѓутоа, злосторствата извршени од страна на Царската јапонска армија, како и одбивањето на Јапонсците да им делегираат вистинска моќ, ги направило марионетите влади многу непопуларни и во голема мера неефикасни. Единствен успех кој го имале Јапонците било регрутирањето на голема [[колаборационистичка кинеска армија]] која требало да ја одржува јавната безбедност во окупираните области.{{Среди|left}} === Јапонско проширување === Во 1941 година, Јапонија ги имала под контрола поголемиот дел од источните крајбрежни области на Кина и Виетнам, но во овие окупирани области продолжиле [[Герила војна|герилските]] борби. Јапонија претрпела големи жртви од неочекуваниот кинески отпор и ниедна страна не можела да постигне брз напредок како [[Трет Рајх|нацистичка Германија]] во [[Битка за Франција|Западна Европа]] . Во 1943 година, во Гуангдонг завладеал глад. Додека ситуацијата се влошувала, до кинеските иселеници во [[Њујорк (град)|Њујорк]] стигнало писмо во кое се наведувало дека во [[Сији]] од глад умреле 600.000 луѓе.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=4hdwAgAAQBAJ&pg=PA117|title=Brokering Belonging: Chinese in Canada's Exclusion Era, 1885–1945|last=Mar|first=Lisa Rose|date=11 October 2010|isbn=9780199780549|access-date=2 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20221012012459/https://books.google.com/books?id=4hdwAgAAQBAJ&pg=PA117|archive-date=12 October 2022}}</ref> ==== Кинеска стратегија на отпор ==== Основата на кинеската стратегија на отпор може да се подели на два периода: * '''Прв период''': 7 јули 1937 година ([[Инцидент на мостот Марко Поло|Битката кај мостот Лугу]])&nbsp;– 25 октомври 1938 година (завршување на [[Битката кај Вухан]] и пад на градот). * '''Втор период''': 25 октомври 1938 година (по падот на Вухан)&nbsp;– декември 1941 година (пред сојузниците да ѝ [[Објавување на војна|објават на војна]] на Јапонија). За разлика од Јапонија, Кина не била подготвена за [[Тотална војна|целосна војна]] и неразвиена воена индустрија, без [[оклопно војување|механизирани дивизии]] и мал број на [[Оклопно возило|оклопни сили]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://warfare.gq/dutcheastindies/china_armour.html|title=Chinese Nationalist Armour in World War II|last=L|first=Klemen|date=1999–2000|work=Forgotten Campaign: The Dutch East Indies Campaign 1941–1942|archive-url=https://web.archive.org/web/20110321233313/http://www.dutcheastindies.webs.com/china_armour.html|archive-date=21 March 2011}}</ref> До средината на 1930-тите, Кина се надевала дека [[Друштво на народите|Лигата на народите]] ќе обезбеди контрамерки за јапонската агресија. Покрај тоа, владата на [[Куоминтанг]] била во граѓанска војна против Кинеската комунистичка партија. [[Чанг Кај Шек]] рекол: „Јапонците се кожна болест, комунистите се срцева болест“. [[Втор обединет фронт|Вториот обединет фронт]] помеѓу КМТ и ККП никогаш не бил вистински обединет, бидејќи дури и за време на организирани, вооружени, контраофанзиви, комунистите и националистите сè уште се натпреварувале за влијание. [[Податотека:Taierzhuang.jpg|мини| Кинески војници во борба од [[Урбана војна|куќа до куќа]] во [[Битка кај Тајержуанг|Битката кај Тајержуанг]], март-април 1938 година]] Дури и под овие крајно неповолни околности, Чанг сфатил дека за да добие поддршка од САД и други странски држави, Кина мора да докаже дека е способна да се бори. Знаејќи дека избрзаното повлекување ќе ја обесхрабри странската помош, Чанг решил да се утврди во Шангај, за да го одбрани најголемиот и [[Индустријализација|најиндустриски]] град во Кина од Јапонците ги користел своите најдобри дивизии обучени од Германија. Битката траела повеќе од три месеци, имало многу жртви од двете страни и завршила со кинеско повлекување кон Нанџинг, но докажа дека Кина нема лесно да биде поразена и ја покажала својата одлучност пред светот. Битката го зајакнала моралот кај кинескиот народ, бидејќи го побила фалењето на Јапонците дека може да го освојат Шангај за три дена, а Кина за три месеци. Потоа, Кина ја усвоила Фабијановата стратегија за „тргување простор за време“. Кинеската армија ќе се бори за да го одложи јапонското напредување кон северните и источните градови, овозможувајќи му на домашниот фронт, со своите професионалци и клучните индустрии, да се повлече на запад во Чонгкинг. Како резултат на стратегиите за изгорена земја на кинеската војска, намерно биле саботирани браните и насипите за да се предизвикаат огромни поплави, кои требало да го спречат јапонското напредување. === Втора фаза: октомври 1938 – декември 1941 === [[Податотека:Chinese_soldiers_1939.jpg|мини|Војниците од Националната револуционерна армија маршираат кон фронтот (1939 година).]] Во овој период, основна кинеска цел била колку што е можно подолго одолговлекување на војната во [[Атрициона војна|војна на истрошување]], за да ги исцрпи јапонските ресурси додека истовремено го зајакнува кинескиот воен капацитет. НРА го усвоила концептот на „магнетно војување“ за да ги привлече напредните јапонски трупи до одредени точки каде што паѓале во заседа и биле подложени на странични напади и опколување. Најдобар пример за оваа тактика била успешната одбрана на [[Чангша]] во [[Битката кај Чангша (1939)|1939 година]] (и повторно во [[Битката кај Чангша (1941)|1941 година]]), кога ѝ биле нанесени големи загуби на ЦЈА. === Приклучување на западните Сојузници === [[Податотека:1941_Chinese_War_Declaration_vs_Japan.jpg|мини| [[Објавување на војна]] на Јапонија од страна на националистичката влада на Чонгкинг на 9 декември 1941 година]] [[Податотека:Chiang_Kai_Shek_and_wife_with_Lieutenant_General_Stilwell.jpg|мини|Генералисимусот Чанг Кај Шек и неговата сопруга Мадам Чанг со генерал-полковник Џозеф Стилвел во 1942 година, Бурма]] [[Податотека:United_China_Relief1.jpg|мини|Постер од Соединетите Американски Држави од организацијата „Помош за Обединета Кина“ која се залагала за помош на Кина.]] По [[Напад на Перл Харбор|нападот на Перл Харбор]], САД ѝ објавиле војна на Јапонија, а по неколку дена Кина им се придружила на сојузниците во формалната објава на војна против Јапонија, Германија и Италија.<ref name="China Declares War">{{Наведено списание|date=15 December 1941|title=China's Declaration of War Against Japan, Germany and Italy|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/ww2/chinawar.html|journal=Contemporary China|publisher=jewishvirtuallibrary.org|volume=1|issue=15|archive-url=https://web.archive.org/web/20110717032735/http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/ww2/chinawar.html|archive-date=17 July 2011|access-date=10 September 2010}}</ref> Откако западните сојузници влегле во војна против Јапонија, кинеско-јапонската војна ќе стане дел од поголем конфликт, [[Тихоокеанско боиште|Тихоокеанското боиште]] од [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. Речиси веднаш, кинеските трупи постигнаа уште една одлучувачка победа во [[Битка кај Чангша (1942)|Битката кај Чангша]], која на кинеската влада ѝ донел голем престиж кај западните сојузници.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/decisiveencounte00west|title=Decisive Encounters: The Chinese Civil War, 1946–1950|last=Westad|first=Odd|publisher=Stanford University Press|year=2003|isbn=978-0-8047-4484-3|page=[https://archive.org/details/decisiveencounte00west/page/305 305]|url-access=registration}}</ref> Чанг Кај Шек продолжил да добива воена помош од Соединетите Американски Држави. Сепак, морските патишта кон Кина и [[Железница Јунан-Виетнам|железницата Јунан-Виетнам]] биле затворени од 1940 година. Затоа, по [[Јапонско освојување на Бурма|затворањето на Бурманскиот пат]] во 1942, странската помош за Кина беше во голема мера ограничена на она што можеше да се пренесе преку Хималаите. Во Бурма, на 16 април 1942 година, за време на [[Битка кај Јенангјаунг|Битката кај Јенангјаунг]] 7.000 британски војници биле опколени од јапонската 33-та дивизија, а биле спасени од кинеската 38-ма дивизија.<ref>{{Наведена книга|title=Defeat into Victory|url=https://archive.org/details/bwb_KU-154-859|last=Slim|first=William|publisher=Cassell|year=1956|isbn=0-304-29114-5|location=London}}</ref> По [[Дулитлов напад|Дулитловиот напад]], Царската јапонска армија спровела акција на масовно чистење во областите [[Џеѓанг|Жеџијанг]] и [[Џјангшји|Џиангкси]] во Кина, денес позната како [[Кампања Жеџијанг-Џиангкси]], за да ги пронајде преживеаните американски воздухопловци и за да им се одмазди на Кинезите кои им помогнале да го извршат нападот. Операцијата започнала на 15 мај 1942 година, но во септември била одбиена од кинеските сили.<ref>{{Наведена книга|title=In a Sea of Bitterness, Refugees during the Sino-Japanese War|url=https://archive.org/details/inseaofbitternes0000scho|last=Schoppa|first=R. Keith|publisher=Harvard University Press|year=2011|isbn=978-0-674-05988-7|page=[https://archive.org/details/inseaofbitternes0000scho/page/28 28]}}</ref> За време на оваа кампања, [[Империјална јапонска армија|Царската јапонска армија]] зад себе оставила трага на уништување и исто така ширела [[колера]], [[тифус]], [[Чума (болест)|чума]] и патогена [[дизентерија]]. Кинеските проценки тврдат дека дури 250.000 цивили, од кои мнозинство биле сиромашни луѓе кои не можеле да побегнат, можеби умреле од болест.<ref>Yuki Tanaka, ''Hidden Horrors'', Westviewpres, 1996, p.138</ref> Акцијата предизвикала повеќе од 16&nbsp;милиони цивили да се евакуираат далеку во внатрешноста на Кина. 90% од населението на Нингбо веќе побегнало пред да започне битката.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=azXW683kls0C&pg=PA49|title=Wuhan, 1938: War, Refugees, and the Making of Modern China|last=MacKinnon|first=Stephen R.|date=21 May 2008|isbn=9780520934603|access-date=3 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20221012012446/https://books.google.com/books?id=azXW683kls0C&pg=PA49|archive-date=12 October 2022}}</ref> Поголемиот дел од кинеската индустрија веќе била заробена или уништена од Јапонија, а Советскиот Сојуз одбил да им дозволи на Соединетите Држави да ја снабдуваат Кина преку [[Казашка Советска Социјалистичка Република|Казахстан]] во [[Синѓанг]] бидејќи воениот лидер на Ксинџијанг [[Шенг Шикаи]] во 1942 година со одобрение на Чанг бил антисоветски настроен. Поради овие причини, кинеската влада немала доволни залихи и опрема потребни за да изврши големи контраофанзиви. И покрај големиот недостиг на материјал, во 1943 година, Кинезите успешно ги одбиле големите јапонски офанзиви [[Битка кај Западен Хубеи|во Хубеи]] и [[Битка кај Чангде|Чангде]]. Чанг бил именуван за врховен командант на сојузниците во кинеското боиште во 1942 година. Американскиот генерал Џозеф Стилвел извесно време служел како началник на Генералштабот на Чанг, додека истовремено командувал со американските сили во [[Кина Бурма Индија Театар на Втората светска војна|боиштето Кина-Бурма-Индија]]. Од различни причини, односите меѓу Стилвел и Чанг набрзо се влошиле. Многу историчари (како Барбара В. Тухман) наведуваат дека тоа најмногу се должи на корупцијата и неефикасноста на владата на [[Куоминтанг]], додека други (како Реј Хуанг и Ханс ван де Вен ) сметаат дека се работи за покомплицирана ситуација. Стилвел посакувал да преземе целосна контрола врз кинеските трупи и да продолжи со агресивна стратегија, додека Чанг претпочитал трпелива и поевтина стратегија на чекање на Јапонците. Чанг продолжил да одржува дефанзивни позиции и покрај апелите од сојузниците активно да ја прекине јапонската блокада, бидејќи Кина веќе претрпела десетици милиони воени жртви и верувале дека Јапонија на крајот ќе капитулира пред огромното индустриско производство на Америка. Поради овие причини, другите сојузници постепено почнаа да ја губат довербата во кинеската способност да спроведуваат офанзивни операции, и затоа своите напори против Јапонците ги насочиле во областите на Тихиот Океан и Југозападната Тихоокеанска област, применувајќи стратегија на [[Прескокнување (стратегија)|прескокнување на острови]].<ref>Hans Van de Ven, "Stilwell in the Stocks: The Chinese Nationalists and the Allied Powers in the Second World War", ''Asian Affairs'' 34.3 (November 2003): 243–259.</ref> [[Податотека:Franklin D. Roosevelt, Chiang Kai-shek, and Winston Churchill at the Cairo Conference, 1943.jpg|мини| Генералисимусот Чанг Кај Шек, [[Франклин Д. Рузвелт|Френклин Д. Рузвелт]] и [[Винстон Черчил]] се состанаа на [[Конференција во Каиро (1943)|конференцијата во Каиро]] во 1943 година за време на Втората светска војна.]] Долготрајните разлики во националниот интерес и политичкиот став меѓу Кина, САД и Обединетото Кралство сѐ уште постоеле. Британскиот премиер [[Винстон Черчил]] не сакал да ангажира британски трупи за повторно отворање на патот од Бурма; Стилвел, од друга страна, верувал дека пробивањето на патот е од витално значење, бидејќи сите пристаништа во континентална Кина биле под јапонска контрола. Политиката на сојузниците „[[Европа на прво место|Европа прво]]“ не му одговарала на Чанг, а подоцнежното британско инсистирање Кина да испраќа сѐ повеќе и повеќе војници во Индокина за [[Кампања во Бурма|Кампањата во Бурма]], Чанг го сметал за обид да се искористат кинеските човечки ресурси за одбрана на британскиот колонијален имот. Чанг, исто така, верувал дека Кина своите армиски дивизии треба да ги пренасочи од Бурма во источна Кина за да ги бранат воздушните бази на американските бомбардери кои сметал дека со бомбардирање ќе ја поразат Јапонија. Покрај тоа, Чанг на состанокот со [[Махатма Ганди]] во 1942 година, ја поддржал [[Индиско движење за независност|индиската независност]], што дополнително ги влошило односите меѓу Кина и Обединетото Кралство. {{Sfn|Huang}} Кинези родени во Америка и Канада биле регрутирани да дејствуваат како тајни оперативци во окупираната Кина. Требало да се измешаат со месното население и да водат кампања на саботажа. Активностите биле насочени кон уништување на јапонската логистика. {{Sfn|MacLaren}} Кон крајот на 1943 година, Кинеските сили [[Битка на Северна Бурма и Западен Јунан|напредувале кон северна Бурма]], ги опколиле јапонските трупи во [[Мјичина|Миткиина]] и [[Битката на планината Сонг|ја зазедоа планината Сонг]].<ref>{{Наведена книга|title=The Second World War|last=———|publisher=[[Weidenfeld & Nicolson]]|year=2012|isbn=978-0-297-84497-6|location=London|ref=CITEREFBeevor2012}}</ref> Британските сили и силите на Комонвелтот ја спровеле [[Мисија 204|Мисијата 204]] со која требало да се обезбеди помош за кинеската националистичка армија.{{Sfn|Stevens}} Во првата фаза во 1942 година речиси ништо не се постигнало, а во втората поуспешна фаза, која започнала во февруари 1943 година под британска воена команда, била спроведена пред јапонската офанзивна [[операција Ичи-Го]] во 1944 година.{{Sfn|Stevens}} Соединетите Американски Држави на кинеското боиште гледале како можност за ангажирање на многу јапонски војници, како и место за американските воздушни бази од каде што ќе ги нападнат јапонските острови. Во 1944 година, кога јапонската позиција на Тихиот Океан брзо се влошувала, ЦЈА мобилизирала преку 500.000 војници и ја започнала операцијата Ичи-Го, нивната најголема офанзива во Втората светска војна, и ги нападнала американските воздушни бази во Кина и успеала со железница да ги поврзе Манџурија и Виетнам. Големите градови во Хунан, Хенан и Гуангкси потпаднале под јапонска окупација. По неможноста на кинеските сили да ги одбранат овие области, Стилвел се обидел да ја добие целокупната команда на кинеската армија, а по неговата пресметка со Чанг бил заменет со генерал-мајор Алберт Коади Ведемаер. Во 1944 година, Кина извојувала неколку победи против Јапонија во Бурма, што довело до прекумерна самодоверба. Националистичка Кина, исто така, во 1942 година пренасочила војници во Синџијанг за да ја врати провинцијата од советскиот клиент [[Шенг Шикаи|Шенг Шичаи]], чија марионетска армија била поддржана од 8-миот полк на советската Црвена армија во Хами. Борбите ескалираа на почетокот од 1944 година со [[Или бунт|бунтот во Или]] од ујгурските комунистички бунтовници поддржани од Советскиот Сојуз, предизвикувајќи ја Кина да се бори против непријателите на два фронта. Целта на јапонската операција Ичиго била да се уништат американските аеродроми во јужна Кина кои биле закана за јапонските матични острови и да ги поврзе железничките пруги во Пекинг, Ханку и градовите од северна Кина во Пекинг со јужниот кинески брег на Кантон. Јапонија била вознемирена од американските воздушни напади врз јапонските сили во тајванскиот аеродром [[Хсинчу|Синчу]] од американски бомбардери со седиште во јужна Кина, и заклучила дека јужна Кина може да стане база на голема американска кампања за бомбардирање на јапонските острови, па Јапонија со операцијата Ичиго решила да ги уништи и заземе сите воздушни бази од каде оперирале американски бомбардери. [[Чанг Кај Шек]] и властите од Република Кина намерно ја игнорирале и ја отфрлиле дојавата до кинеската влада во Чонгкинг од страна на француската војска за претстојната јапонска офанзива за поврзување на трите града. Кинеската војска верувале дека тоа е лажна дојава подметната од Јапонија за да ги доведе во заблуда, бидејќи операцијата Ичиго во северна Кина започнала со само 30.000 јапонски војници кои ја преминале Жолта Река, па Кинезите претпоставувале дека тоа ќе биде операција ограничена само на северна Кина. само. Друг фактор за игнорирање на дојавата било тоа што борбениот фронт меѓу Кина и Јапонија бил статичен и стабилизиран уште од 1940 година, па Чанг претпоставил дека Јапонија ќе продолжи со истата тактика и ќе остане зад линиите во окупираните територии пред 1940 година, зајакнувајќи ја марионетската кинеска влада на Ванг Џингвеи и користејќи ги тамошните ресурси. Јапонците постапувале на ваков начин од 1940 до 1944 година, а Јапонците презеле само неколку неуспешни и млаки обиди да го заземат привремениот главен град на Кина во Чонгкинг на реката Јангце, кој брзо го напуштиле пред 1944 година. Јапонија, исто така, претходно немала намера да ги поврзе прекуконтинентските железници на кантонот Ханков во Пекинг. Кина исто така имала самодоверба по нејзините три победи по ред за одбрана на Чангша од Јапонија во [[Битката кај Чангша (1939)|1939]], [[Битката кај Чангша (1941)|1941]] и [[Битка кај Чангша (1942)|1942 година]]. Кина, исто така, ја победила Јапонија во [[Кампања во Бурма|Бурманската кампања]] во Југоисточна Азија, а Кинезите не можеле да поверуваат дека Јапонија поради невнимание дозволила информациите за планираната инвазија да стигнат до Французите, и верувала дека Јапонија намерно им давала дезинформации за Кина да ги пренасочи своите трупи од Индија и Бурма. Кина верувала дека боиштето во Бурма е многу поважен за Јапонија од јужна Кина и дека јапонските сили во јужна Кина ќе ја зачуваат одбранбената положба. Кина верувала дека првиот јапонски напад во Ичиго е само одвлекување на вниманието во северна Кина, така што кинеските трупи составени од 400.000 војници во Северна Кина по нападот на Јапонија намерно и без борба се повлекле. Оваа грешка довела до уништување на кинеските одбранбени линии бидејќи јапонските војници, кои на крајот броеле стотици илјади, по нападот продолжиле да продираат од северна Кина кон централна Кина и до јужните кинески региони додека кинеските војници намерно се повлекувале. Исклучок била [[Одбрана на Хенгјанг|одбраната на Хенгјанг]] каде што 17.000 кинески војници со месеци се спротивставувале на преку 110.000 јапонски војници во најдолгата опсада во војната, каде погинале 19.000-60.000 Јапонци. Во Тушан во провинцијата Гуижоу, националистичката влада на Кина билапринудена да распореди пет армии од 8-та воена зона што ги користеше за целата војна до Ичиго. Но, во тој момент, недостатокот на храна кај јапонските војници и многуте жртви кои ги претрпела Јапонија ја принудиле да ја прекине операцијата Ичиго. По операцијата Ичиго, Чанг Кај Шек започнал план за повлекување на кинеските трупи од Бурма и да ги пренасочи против Јапонија во Југоисточна Азија во контраофанзива наречена „Бела кула“ и „Леден човек“ против јапонските војници во Кина во 1945 година.{{Sfn|Hsiung|Levine}} На крајот од 1944 година, во [[Монг-Ју]] се здружиле [[Кинеската армија во Индија|кинеските трупи]] под команда на [[Сун Ли-Џен]] кои напаѓале од Индија и трупите под команда на [[Веи Лихуанг]] кои напаѓале од [[Јунан]] и успеале да ги протераат избркаат Јапонците од Северна Бурма и да го обезбедат [[патот Ледо]] кој бил витален за снабдување на Кина.{{Sfn|Huang}} Пролетта 1945 година, Кинезите започнале офанзива со која ги вратиле [[Битка кај Западен Хунан|Хунан]] и [[Втора кампања во Гуангкси|Гуангкси]]. Бидејќи кинеската армија добро напредувала обука и опрема, Ведемаер за летото 1945 година планирал да ја започне операцијата Карбонадо за повторно да го заземе Гуангдонг, на тој начин да има крајбрежно пристаниште и оттаму да напредува на север кон Шангај. Сепак, [[Атомски бомбардирања на Хирошима и Нагасаки|атомските бомбардирања на Хирошима и Нагасаки]] и [[Советска инвазија на Манџурија|советската инвазија на Манџурија]] го забрзале Јапонското предавање и овие планови не биле спроведени.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.history.army.mil/brochures/chinoff/chinoff.htm|title=China Offensive|last=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=3 October 2003|work=Center of Military History|publisher=United states Army|archive-url=https://web.archive.org/web/20141111214346/http://www.history.army.mil/brochures/chinoff/chinoff.htm|archive-date=11 November 2014|accessdate=14 November 2014}}</ref> == Крај и последици == [[Податотека:3_September_1945_-_Chungking_Victory_Parade.jpg|мини|Парада за победата во Втората светска војна во Чонгкинг на 3 септември 1945 година]] [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]] и [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] ставиле крај на војната со напад на Јапонија со ново оружје (од САД) и упад во Манџурија (од Советскиот Сојуз). На 6 август 1945 година, американскиот бомбардер Б-29, ''[[Енола Геј]]'', ја фрлил [[Мало момче|првата атомска бомба употребена во борба]] врз [[Хирошима]], при што биле убиени десетици илјади луѓе, а градот бил срамнет. На 9 август 1945 година, Советскиот Сојуз се откажал од [[Советско-јапонски пакт за неутралност|пактот за ненапаѓање]] со Јапонија и [[Советска инвазија на Манџурија|ги нападнал Јапонците во Манџурија]], со што го исполнал ветеното на [[Кримска конференција|Конференцијата во Јалта]] да ги нападне Јапонците во рок од три месеци по [[Ден на победата во Европа|завршувањето на војната во Европа]]. Истиот ден, САД фрлиле втора поразорна атомска бомба врз [[Нагасаки]]. За помалку од две недели [[Квантуншка армија|Квантуншката армија]], која била главна јапонска борбена сила,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www-cgsc.army.mil/carl/resources/csi/glantz3/glantz3.asp|title=Leavenworth Papers No. 7 (August Storm: The Soviet 1945 Strategic Offensive in Manchuria)|archive-url=https://web.archive.org/web/20080302130751/http://www-cgsc.army.mil/carl/resources/csi/glantz3/glantz3.asp|archive-date=2 March 2008|accessdate=2013-07-15}}</ref><ref>Robert A. Pape.</ref> која се состоела од преку милион војници, но со несоодветени оклопни возила, артилерија или воздушна поддршка, била уништена од Советите. На 15 август 1945 година, [[Цар на Јапонија|Јапонскиот цар]] [[Хирохито]] официјално [[Капитулација на Јапонија|капитулирал]] пред [[Сојузници во Втората светска војна|сојузниците]]. Официјалното предавање било потпишано на воениот брод {{USS|Missouri|BB-63|6}} на 2 септември 1945 година, на церемонија на која биле присутни неколку сојузнички команданти, меѓу кои и кинескиот генерал [[Хсу Јунг-чанг|Су Јунгчанг]]. [[Податотека:Japanese_Surrender_China_1945.jpg|мини|Јапонските трупи им се предаваат на Кинезите]] По сојузничката победа во Тихиот Океан, генералот [[Даглас Мекартур]] им наредил на сите јапонски сили во Кина (со исклучок на [[Манџурија]]), [[Република Кина|Тајван]] и [[француска Индокина]] северно од 16° северна географска ширина да му се предадат на [[Чанг Кај Шек]], а јапонските трупи во Кина формално се предале на 9-ти септември 1945 година, во 9:00 часот.<ref name="surrender">[http://www.taiwandocuments.org/surrender02.htm Act of Surrender, 9 September 1945] (page visited on 3 September 2015).</ref> Деветтиот час од деветтиот ден од деветтиот месец е избран како аналогија на [[Примирје од 11 ноември 1918 година|примирјето од 11 ноември 1918 година]] (во единаесеттиот час од единаесеттиот ден од единаесетиот месец) и затоа што „девет“ на кинески е хомофон на зборот за „долготраен“ (да сугерира дека постигнатиот мир ќе трае вечно).<ref>Hans Van De Ven, "A call to not lead humanity into another war", ''[[China Daily]]'', 31 August 2015.</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [[wikisource:Chinese declaration of war against Japan, 9 December 1941|Целосен текст на кинеската декларација за војна против Јапонија на Викиизвор]] * „CBI Theater of Operations“ – [http://www.ibiblio.org/hyperwar/CBI/index.html IBIBLIO II World War: China Burma India] Врски до избрани документи, фотографии, мапи и книги. * * [http://www.warbirdforum.com/avg.htm Анали на летечките тигри] * [https://www.lib.utexas.edu/maps/ams/china/ Колекција на карти на библиотеката Пери-Кастанеда], Кина 1:250.000, Серија L500, Служба за карти на американската армија, 1954-. Топографски карти на Кина за време на Втората светска војна. * [https://www.lib.utexas.edu/maps/ams/manchuria/ Колекција на карти на библиотеката Пери–Кастанеда] Манџурија 1:250.000, серија L542, служба за карти на американската армија, 1950-. Топографски карти на Манџурија за време на Втората светска војна. * Повеќегодишниот проект има за цел да го прошири истражувањето преку промовирање на соработка меѓу научниците и институциите во Кина, Јапонија, САД и други нации. Вклучува обемни библиографии. * [http://www.presbyterian.org.nz/archives/photogallery11/page1.htm Фотографии од војната од презвитеријанска мисија во близина на Кантон] * [http://www.microworks.net/pacific/road_to_war/route_south.htm „Патот југ“] {{Втора светска војна}} [[Категорија:Тихоокеанско боиште]] [[Категорија:Војни на Јапонија]] [[Категорија:CS1-одржување: место]] [[Категорија:Врски за Wayback од предлошката „Семарх“]] [[Категорија:Статии со извори на француски (fr)]] [[Категорија:Страници со наводи со голи URL-адреси]] [[Категорија:Страници со наводи без наслов]] [[Категорија:Статии со извори на јапонски (ja)]] [[Категорија:Статии со извори на кинески (zh)]] [[Категорија:CS1 со писмо на кинески (zh)]] [[Категорија:Статии со текст на упростен кинески]] [[Категорија:Статии со текст на традиционален кинески]] [[Категорија:Статии со текст на кинески]] 2qdx2rg17v6ncqlsy9ly6eb447jjfmf 0 1315721 5649316 5390215 2026-10-24T07:17:37Z Linxedits28 138005 5649316 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist| | image =Kim Petras, Feed the Beast World Tour, Warsaw 2024, 05 (cropped) (2).jpg | caption = Ким Петрас во 2024 | birth_date = {{Birth date and age|1992|8|27|df=yes}} | birth_place = [[Келн]], [[Северна Рајна-Вестфалија]], Германија | occupation = {{hlist|Пејач|текстописец}} | years_active = 2008–денес | discography = | website = {{URL|https://kimpetras.com}} | genre = {{hlist|[[Поп-музика|Поп]]|[[Електронска денс-музика|ЕДМ]]|[[денс-поп]]|[[баблгам-поп]]|[[хиперпоп]]}} | label = {{hlist|Bionic Ballroom|BunHead|Amigo|[[Republic Records|Republic]]<ref>{{cite web|url=https://music.apple.com/us/album/malibu-single/1579004336|title=Malibu – Single by Kim Petras|website=Apple music|date=7 May 2020|access-date=2 August 2021|archive-date=3 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210803023805/https://music.apple.com/us/album/malibu-single/1579004336|url-status=live}}</ref>}} | current_member_of = [[K/DA]] }} '''Ким Петрас''' (германски: Kim Petras; роденa на 27 август 1992 година) е германскa пејачка и текстописец во [[Лос Анџелес|Лос Анџелес, Калифорнија]]. Помеѓу 2016 и 2020 година, таа објави музика како независен изведувач под нејзин печат, BunHead Records, пред да потпише со Amigo и Republic Records во 2021 година. Петрас почналa да прави музика како тинејџер. Таа самостојно го издаде својот дебитантски меѓународен сингл „Не сакам се“, во 2017 година. Неколку нејзини синглови што следеа - „Чувство на паѓање“, „Heart to Breaк “ и „ 1, 2, 3 Dayz Up “ - се најдоа на табелата за танц/електронски песни {{'}} ''[[Билборд (магазин)|Билборд]]''. Во 2019 година, Петрас самостојно го издаде својот деби албум, Јавност, и нејзиниот втор студиски албум, ''Исклучи ги светлата.'' Петрас потпишала со Republic Records во 2021 година и го издадала EP ''Slut Pop'', нејзиниот прв проект со Republic. Колаборативниот сингл на Петрас од 2022 година „Unholy “ со [[Сем Смит]] се најде на врвот на топ листите на меѓународно ниво, вклучително и [[UK Singles Chart|топ листите за самци во Велика Британија]] и ''[[Билборд Хот 100]]'', што ја прави првата отворено трансродова соло изведувачка која го достигнала првото место во САД.<ref name="Segalov 2022">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/music/2022/nov/11/kim-petras-music-interview-sam-smith-unholy-jesus-rockstar|title=Kim Petras: ‘I am unapologetic about who I am’|last=Segalov|first=Michael|date=11 November 2022|work=[[The Guardian]]|access-date=12 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221112000705/https://www.theguardian.com/music/2022/nov/11/kim-petras-music-interview-sam-smith-unholy-jesus-rockstar|archive-date=12 November 2022}}</ref> Петрас била првата отворено трансродовиот уметник кој ја доби [[Награди Греми|наградата Греми]], освојувајќи ја најдобрата поп-дуо/групна изведба за „Unholy“ на 5 февруари 2023 година. == Ран живот == Петрас е родена во [[Келн]], Германија. Нејзината мајка е кореограф и уметник, нејзиниот татко е архитект, а нејзината постара сестра е исто така пејачка.Во 2006 година, Петрас, тогаш на 13-годишна возраст, се појави на германска телевизија за актуелно шоу во кое разговараше за нејзината медицинска родова транзиција . На 14-годишна возраст, Петрас се појавила во [[документарен филм]] и ток-шоу,<ref>[http://www.stern.de/tv/reportage/:Reportage-VOX-Mann-Frau-Menschen-K%F6rper-/624510.html "Mann oder Frau?"]</ref> во обид да добие дозвола за рана операција за потврдување на полот на 16-годишна возраст, пред минималната возраст од 18 години во Германија. Овие појави резултираа со покривање на меѓународните медиуми за нејзината транзиција, промовирајќи ја како „најмладиот транссексуалец во светот“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.papermag.com/kim-petras-clarity-project-2639362951.html|title=The Glow-Up of Kim Petras|date=26 July 2019|publisher=Paper|archive-url=https://web.archive.org/web/20200301191447/https://www.papermag.com/kim-petras-clarity-project-2639362951.html|archive-date=1 March 2020|accessdate=1 March 2020}}</ref> Во септември 2007 година, таа била модел за германски ланец на фризерски салони.<ref>[https://web.archive.org/web/20120220141556/http://www.unisex-friseure.de/Events/Shootings/Default.aspx Fotoshooting mit Kim im Unisex Bonn 1 September 2007] – unisex-friseure.de</ref> Петрас била оценета од раководителот на психијатриската единица во болницата во Франкфурт, д-р Бернд Мејенбург и одобрена за операцијата за потврда на полот на 16-годишна возраст;<ref name="heavy">{{Наведена мрежна страница|url=https://heavy.com/entertainment/2019/11/kim-petras|title=Kim Petras 5 Fast Facts You Need to Know|date=15 November 2019|publisher=heavy.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200301191504/https://heavy.com/entertainment/2019/11/kim-petras/|archive-date=1 March 2020|accessdate=1 March 2020}}</ref> Петрас објавила, во ноември 2008 година, дека операцијата е завршена.<ref>[https://archive.today/20120718182523/http://kimperium.blogspot.com/2008/11/nur-mal-nebenbei.html Gender reassignment surgery blog post] (26 November 2008)</ref> ''„Дејли телеграф“'' тврди дека Петрас била најмладиот човек во светот што ја имал таа операција во тоа време. За нејзината операција, таа изјавила: „Ме прашаа дали сега се чувствувам како жена – но вистината е дека отсекогаш се чувствував како жена – едноставно завршив во погрешно тело“.<ref name="outprofile">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.out.com/music/2017/8/02/trans-pop-star-kim-petras-shares-debut-dr-luke-produced-single|title=Trans Pop Star Kim Petras Shares Debut Dr. Luke-Produced Single|date=2 August 2017|publisher=out.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20190623173204/https://www.out.com/music/2017/8/02/trans-pop-star-kim-petras-shares-debut-dr-luke-produced-single|archive-date=23 June 2019|accessdate=1 March 2020}}</ref> Во интервју за Базфит, Петрас рекла дека првата песна што некогаш ја напишала е „за овој пријател во второ одделение кој не му се допаднав назад.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=y9t09g79lSs|title=Kim Petras Tells Us About Her First Times|work=YouTube|publisher=BuzzFeed Celeb|archive-url=https://web.archive.org/web/20200712091804/https://www.youtube.com/watch?v=y9t09g79lSs|archive-date=12 July 2020|accessdate=10 July 2020}}</ref> == Кариера == === 2008–2015: Почетоци во кариерата === Помеѓу 2008 и 2009 година, Петрас објавила низа синглови под Џојс рекордс: „Избледуваат“ (2008), „Да трае вечно“, „Умри за тебе“ и „Бумеранг“ (сите 2009). Во 2009 година, таа била прикажана на „Вкус“ на Собертруф,а во 2011 година била прикажана на „Магнетик“. Подоцна во 2011 година, Петрас ја објавила својата дебитантска [[EP|продолжена драма]], ''Едно парче лента'', под отпечатокот Бионик Балрум. Во 2013 година, Петрас била претставена во два сингла наречени „Лет до Париз“ и „Отчукување на срцето“ од германскиот диџеј Клас. Во текот на следните неколку години, Петрас работела со продуценти, вклучувајќи ги Стереотипите, Си Џеј Абрахам, Стивен Дресер, Јохан „Џонс“ Ветерберг, Едвард Елис и Арон Џозеф на музичка кариера, објавувајќи [[Демо снимка|демо снимки]] на нејзината страница Саунд Клауд,вклучително и едно со наслов „STFU“. За нејзиниот придонес во [[Друштвени медиуми|социјалните медиуми]], Петрас била рангирана на 19-то место на табелата за изведувачи ''[[Билборд (магазин)|Билборд]]'', набројувајќи ги уметниците во развој, во јули 2013 година. Во 2015 година, Петрас се појави на „Ти“ од Исак Фајс за неговиот албум „ ''Фаза 00001“'' . === 2017–2019: Пробив со ''Ера 1'' === [[Податотека:2018.06.10_Capital_Pride_Festival_and_Concert,_Washington,_DC_USA_03314_(40931623630).jpg|лево|мини|280x280пкс| Петрас настапува на Капитал Прајд во 2018 година]] Во август 2017 година, Петрас го издала својот деби-сингл „I Don't Want It At Al“,<ref>{{Наведување|title=I Don't Want It At All – Single by Kim Petras on Apple Music|date=1 August 2017|url=https://itunes.apple.com/us/album/i-dont-want-it-at-all-single/id1264668410|access-date=2 September 2017|archivedate=27 November 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171127123652/https://itunes.apple.com/us/album/i-dont-want-it-at-all-single/id1264668410}}</ref> Песната стигна до глобалната вирална топ листа на Spotify.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.bakersfield.com/entertainment/music/going-viral-local-musicians-songs-land-on-spotify-charts/article_ce4e0e54-876f-11e7-85d1-1328d1c8798b.html|title=Going viral: Local musicians' songs land on Spotify charts|last=Californian|first=CESAREO GARASA For The|work=The Bakersfield Californian|access-date=2 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170902235643/http://www.bakersfield.com/entertainment/music/going-viral-local-musicians-songs-land-on-spotify-charts/article_ce4e0e54-876f-11e7-85d1-1328d1c8798b.html|archive-date=2 September 2017}}</ref> Придружното музичко видео за песната била премиерно прикажано во октомври на Вево, а има камео појавување на Парис Хилтон.<ref>{{Наведени вести|url=https://ew.com/music/2017/10/30/kim-petras-i-dont-want-it-at-all-video-paris-hilton/|title=Kim Petras parties with Paris Hilton in dreamy 'I Don't Want It At All' video|work=EW.com|access-date=2 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180203005818/http://ew.com/music/2017/10/30/kim-petras-i-dont-want-it-at-all-video-paris-hilton/|archive-date=3 February 2018}}</ref> Во истиот месец, таа била избрана од Spotify да биде една од четворицата уметници именувани како Рајз артист, „програма дизајнирана да го идентификува и прекине следниот бран на музички суперѕвезди“.<ref>{{Наведени вести|url=https://news.spotify.com/us/2017/10/20/spotify-introduces-rise/|title=Spotify introduces RISE, its New Emerging Artist Program, with Kim Petras, Lauv, Russell Dickerson and Trippie Redd|date=20 October 2017|work=News|access-date=2 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180203064219/https://news.spotify.com/us/2017/10/20/spotify-introduces-rise/|archive-date=3 February 2018}}</ref> На крајот на 2017 година, Петрас била наречена „најверојатно да доминира на поп-листите“ од магазинот Пејпер, и се појави на микстејпот на Чарли ХЦХ Поп2,(2017) за песната „Анлок ит“ заедно со Џеј Парк. Во јануари 2018 година, видеото во режија на Николас Харвуд за синглот на Петрас „Избледени“, во кое се појавува Лил Арон, премиерно прикажан на Noisey,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/KimPetras/videos/334633480384006/|title=Kim Petras|work=www.facebook.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200222190407/https://www.facebook.com/KimPetras/videos/334633480384006/|archive-date=22 February 2020|accessdate=3 March 2018}}</ref> Истиот месец,таа се појавила во јануарското издание на ''Изобилство'' Петрас ја објави „Срце да скршиш“ инспирирана од раскинувањето во февруари, за да го одбележи [[Ден на вљубените|Денот на вљубените]].<ref name="Billboard">{{Наведен нестручен часопис|access-date=2 March 2018}}</ref> Песната го добила своето радио деби на BBC Radio 1 на 19 февруари. Брајан Крес од ''[[Билборд (магазин)|Билборд]]'' забележал додека синглот „сè уште го одржува оптимистичкиот, беспрекорен поп звук на Петрас... [тој] се впушта во нова територија за текстописецот“.<ref name="Billboard" /> На 1 октомври 2018 година, Петрас го издаде Исклучи ги светлата продолжена претстава со тема [[Ноќ на вештерките|Ноќта на вештерките]]. Проектот се сметал за отстапување од типичниот звук на Петрас и има гостување од ликот на хорор-водителката Елвира.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.out.com/out-exclusives/2018/10/01/kim-petrass-track-track-breakdown-her-halloween-mixtape-turn-light-vol-1|title=Kim Petras's Track-by-Track Breakdown of Her Halloween Mixtape Turn Off the Light, Vol. 1|last=Dommu|first=Rose|date=October 2018|work=Out.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20191021013909/https://www.out.com/out-exclusives/2018/10/01/kim-petrass-track-track-breakdown-her-halloween-mixtape-turn-light-vol-1|archive-date=21 October 2019|accessdate=2 October 2018}}</ref> Потоа, Петрас ги објавила плановите за објавување на сингл месечно како предводник до нејзиниот деби албум. Таа била претставена на песната на Чит коудс „ Чувство на паѓање “ во ноември 2018 година<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=30 November 2018}}</ref> Петрас е заслужена за компонирањето на песната „Млад и див“ на 6-тото EP на Твајс, Да или да.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.koreaboo.com/stories/twice-transgender-composer-kim-petras/|title=TWICE Becomes First K-Pop Group To Work With Transgender Composer Kim Petras|date=26 October 2019|work=Koreaboo|archive-url=https://web.archive.org/web/20200114160844/https://www.koreaboo.com/stories/twice-transgender-composer-kim-petras/|archive-date=14 January 2020}}</ref> Во февруари 2019 година, Петрас објавила три синглови со наслов „1,2,3 Дејз ап“ со Софи, „Ако мислиш на мене...“ и „Домашно“ со Лил Арон.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thefader.com/2019/02/06/kim-petras-sophie-collaboration-lil-aaron-123-dayz-up|title=Kim Petras drops three new singles featuring SOPHIE and lil aaron|last=Maicki|first=Salvatore|work=The Fader|archive-url=https://web.archive.org/web/20190714053826/https://www.thefader.com/2019/02/06/kim-petras-sophie-collaboration-lil-aaron-123-dayz-up|archive-date=14 July 2019|accessdate=15 February 2019}}</ref> Петрас јавно не ги изразила плановите да издаде албум со некој од нејзините дигитални синглови од 2016 година до почетокот на 2019 година, но го нарекла овој период на издавање како ''Ера 1.''<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=10 May 2019}}</ref> Во март 2019 година, Петрас се појавила како главен чин на Сиднејскиот геј и лезбејката Марди Грас, забележана како еден од најголемите светски фестивали на гордост, кој бил на чело на други значајни дела, вклучувајќи ги [[Кајли Миног]], [[Шер]], [[Дуа Липа]], [[Кеша]], [[Сем Смит]]., Вероники<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pedestrian.tv/news/the-veronicas-are-here-queer-cleared-to-slay-the-mardi-gras-after-party/|title=The Veronicas Are Here, Queer & Cleared To Slay The Mardi Gras After Party|date=22 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20220211144309/https://www.pedestrian.tv/news/the-veronicas-are-here-queer-cleared-to-slay-the-mardi-gras-after-party/|archive-date=11 February 2022|accessdate=11 February 2022}}</ref> и [[Џорџ Мајкл]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mardigras.org.au/news/pnau-and-kim-petras-first-artists-announced-for-2019-mardi-gras-party|title=News: PNAU and Kim Petras first artists announced for 2019 Mardi Gras Party|date=11 December 2018|work=Sydney Gay and Lesbian Mardi Gras Ltd|archive-url=https://web.archive.org/web/20220211143419/https://www.mardigras.org.au/news/pnau-and-kim-petras-first-artists-announced-for-2019-mardi-gras-party|archive-date=11 February 2022|accessdate=11 February 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nomadicboys.com/10-best-gay-pride-events-in-the-world/|title=10 largest Gay Prides in the world|last=Arestis|first=Stefan|date=25 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20220211143832/https://nomadicboys.com/10-best-gay-pride-events-in-the-world/|archive-date=11 February 2022|accessdate=11 February 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.huffingtonpost.com.au/entry/mardi-gras-2020-parade-sam-smith_au_5e5a46bec5b6beedb4eba7b8|title=Mardi Gras 2020: Sam Smith Surprises Fans With Kind Gesture|date=29 February 2020|work=HuffPost|archive-url=https://archive.today/20210212210243/https://www.huffingtonpost.com.au/entry/mardi-gras-2020-parade-sam-smith_au_5e5a46bec5b6beedb4eba7b8|archive-date=12 February 2021|accessdate=14 February 2022}}</ref> === 2019–2021: ''Јасност'' и ''исклучете ја светлината'' === [[Податотека:Kim_Petras_Aaron_Joseph_Clarity_Tour_2019.jpg|мини|Петрас и Арон Џозеф на турнејата The Clarity во 2019 година]] Петрас го издадала својот деби албум,Јавност, на 28 јуни 2019 година. Во текот на мај и јуни, Петрас објавувала по една песна неделно како предводник до објавувањето на албумот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thelineofbestfit.com/news/latest-news/kim-petras-announces-new-collection-of-tracks-clarity|title=Kim Petras announces new collection of tracks Clarity|last=Kenneally|first=Cerys|date=13 June 2019|work=[[The Line of Best Fit]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190616063145/https://www.thelineofbestfit.com/news/latest-news/kim-petras-announces-new-collection-of-tracks-clarity|archive-date=16 June 2019|accessdate=14 June 2019}}</ref> Во јуни, Петрас ја започнала 24-тата „Скршена турнеја“ низ Северна Америка и Европа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.axs.com/kim-petras-announces-broken-tour-2019-137958|title=Kim Petras announces 'Broken' Tour 2019|last=Robinson|first=Dominiq|work=AXS|archive-url=https://web.archive.org/web/20190501195750/https://www.axs.com/kim-petras-announces-broken-tour-2019-137958|archive-date=1 May 2019|accessdate=21 May 2019}}</ref> Петрас била прикажана на насловните страници на списанијата Изобилство и Поим истиот месец. На албумот му претходеа промотивни синглови вклучувајќи ги „ Се што правам е плачам“ и „Слатка точка “ и била придружена од водечкиот сингл „Ледени“ на датумот на неговото издавање. Во август, Петрас објавила дека ќе има ограничено издание на винил пресување на Исклучи ги светлата преку Urban тимови. Петрас објавила дека Исклучи ги светлата ''Vol. 2'' ќе излезе точно една година по првиот дел. На 1 октомври 2019 година, бил објавен вториот студиски албум на Петрас '', Исклучи ги светлата''. Албумот ги содржел сите песни од ''Vol. 1'', како и девет нови песни, со бонус песна додадена една година подоцна.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.flaunt.com/content/kim-petras|title=Kim Petras {{!}} A Neon Rhinestone|last=Griffis|first=Miles|date=2 May 2019|work=[[Flaunt]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20191102163029/https://www.flaunt.com/content/kim-petras|archive-date=2 November 2019|accessdate=3 May 2019}}</ref> На 11 февруари 2020 година, таа го издала синглот „ Ме потсеќа“. Истиот месец, таа објавила дека ќе биде спореден чин на европската етапа на [[Камила Кабељо|турнејата]] Романтика на [[Камила Кабељо|Камила Кабело]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mtv.com/news/3156199/kim-petras-reminds-me-camila-cabello-tour/|title=Kim Petras Gives A Big 'Fuck You' To Love On New Song 'Reminds Me'|last=Roth|first=Madeline|work=MTV News|archive-url=https://web.archive.org/web/20200212140241/http://www.mtv.com/news/3156199/kim-petras-reminds-me-camila-cabello-tour/|archive-date=12 February 2020|accessdate=19 February 2020}}</ref> која била одложена поради [[Пандемија на КОВИД-19|пандемијата на коронавирус]]. На 7 мај, Петрас го издала синглот „Малибу“ како главен сингл од нејзиниот следен албум. Песната била промовирана со настап на Џими Кимел во живо''!'' и означена во Обединетото Кралство. Петрас подоцна била вклучена во песната „Скршено стакло“ од Киго, од неговиот албум ''Златен час ,'' објавен на 29 мај.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=2 June 2020}}</ref> На 23 октомври, Петрас објавила дека Исклучи ги светлата ''Vol. 3'' ќе биде објавен некое време во 2021 година „кога [таа] ќе може да го изведе во живо“.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thelineofbestfit.com/news/latest-news/kim-petras-shares-new-halloween-track-party-till-i-die|title=Kim Petras confirms final Turn Off The Light volume for 2021 with surprise teaser "Party Till I Die"|last=Kent|first=Matthew|work=The Line of Best Fit|archive-url=https://web.archive.org/web/20201026215856/https://www.thelineofbestfit.com/news/latest-news/kim-petras-shares-new-halloween-track-party-till-i-die|archive-date=26 October 2020|accessdate=23 October 2020}}</ref> Таа објавила и нова песна „Забава додека не умрам“. Песната на Петрас „Ме потсеќа“ била избрана од Кид Ларои за неговата песна „Ме потсеќа на тебе“, соработка со Џуис Врлд објавена на првата годишнина од неговата смрт.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.complex.com/music/2020/12/the-kid-laroi-reminds-me-of-you-juice-wrld-stream|title=The Kid Laroi Drops "Reminds Me of You" With Posthumous Juice WRLD Vocals|last=Abel|first=Shifferaw|date=8 December 2020|work=[[Complex (magazine)|Complex]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201208053451/https://www.complex.com/music/2020/12/the-kid-laroi-reminds-me-of-you-juice-wrld-stream|archive-date=8 December 2020|accessdate=8 December 2020}}</ref> На 6 ноември 2020 година, Петрас била претставена на EP-то на K/DA Сите надвор, појавувајќи се во песната „Негативец“ заедно со Медисон Биер, која се најде на топ листите во Нов Зеланд и на американската Светска листа на песни. Во 2021 година, Петрас била прикажана на ремикси на неколку песни популарни на Тик Ток, вклучувајќи ги „ Џени“ со Студио убијци и „ SugarCrash! “ од Елиото и Кертис Вотерс.<ref>{{Наведени вести|url=https://muumuse.com/2021/01/studio-killers-jenny-ruin-our-friendship-tiktok-interview.html/|title=How Studio Killers' "Jenny" Became a Queer TikTok Hit (Interview)|last=Bradley|first=Stern|date=9 January 2021|work=Muumuse|access-date=2 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211030085622/https://muumuse.com/2021/01/studio-killers-jenny-ruin-our-friendship-tiktok-interview.html/|archive-date=30 October 2021}}</ref> Дополнително, нејзината песна од 2017 година „ Отклучи го “ со Чарли XCX и Џеј Парк станала вирална на апликацијата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.papermag.com/charli-xcx-unlock-it-2652721946.html|title=Charli's 'Unlock It' Is Finally Getting the Recognition It Deserves|date=2021-04-22|work=PAPER|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220705193556/https://www.papermag.com/charli-xcx-unlock-it-2652721946.html|archive-date=5 July 2022|accessdate=2022-08-09}}</ref> Петрас дополнително го најавила Исклучи ги светлата,''Vol. 3'' ќе биде објавен некаде во 2021 година,<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thelineofbestfit.com/news/latest-news/kim-petras-shares-new-halloween-track-party-till-i-die|title=Kim Petras confirms final Turn Off The Light volume for 2021 with surprise teaser "Party Till I Die"|last=Kent|first=Matthew|work=The Line of Best Fit|archive-url=https://web.archive.org/web/20201026215856/https://www.thelineofbestfit.com/news/latest-news/kim-petras-shares-new-halloween-track-party-till-i-die|archive-date=26 October 2020|accessdate=23 October 2020}}</ref> иако овој план не се остварил. Во август 2021 година, Петрас потпишала со Republic Records и го издала „ Иднината започнува сега “ како главен сингл од нејзиниот претстоен деби студиски албум на големите етикети.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://variety.com/2021/music/news/kim-petras-republic-records-1235049989/|title=Pop Singer-Songwriter Kim Petras Signs With Republic Records (EXCLUSIVE)|last=Aswad|first=Jem|date=26 August 2021|work=Variety|archive-url=https://web.archive.org/web/20220922080321/https://variety.com/2021/music/news/kim-petras-republic-records-1235049989/|archive-date=22 September 2022|accessdate=27 August 2021}}</ref> Петрас ја извела песната на предшоуто на MTV видео музички награди во 2021 година на 12 септември 2021 година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mtv.com/news/3180711/kim-petras-vma-pre-show-performance/|title=Kim Petras Serves Bubblegum-Pop Realness in VMAs Pre-Show Performance|last=Manzella|first=Sam|date=12 September 2021|work=MTV|archive-url=https://web.archive.org/web/20210913002106/http://www.mtv.com/news/3180711/kim-petras-vma-pre-show-performance/|archive-date=13 September 2021|accessdate=13 September 2021}}</ref> како прв транс изведувач што настапил на [[МТВ Видео Музички Награди|VMA наградите]].<ref name="Paper 2021-11-14">{{Наведени вести|url=https://www.papermag.com/kim-petras-emas-coconuts-2021-2655549225.html|title=Kim Petras Brings Her 'Coconuts' to the EMAs Stage|last=Moran|first=Justin|date=14 November 2021|work=[[Paper (magazine)|Paper]]|access-date=15 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211116114722/https://www.papermag.com/kim-petras-emas-coconuts-2021-2655549225.html?rebelltitem=13|archive-date=16 November 2021}}</ref> Во ноември 2021 година, таа изведела уште два сингла од претстојниот албум - „Кокоси“и „Удри го одзади“<ref name="Paper 2021-11-14" /><ref name="Gay Times 2021-11-15">{{Наведени вести|url=https://www.gaytimes.co.uk/life/kim-petras-makes-history-as-first-out-trans-artist-to-perform-at-mtv-europe-music-awards/|title=Kim Petras makes history as first out trans artist to perform at MTV Europe Music Awards|last=Clark|first=Conor|date=15 November 2021|work=[[Gay Times]]|access-date=15 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211115160049/https://www.gaytimes.co.uk/life/kim-petras-makes-history-as-first-out-trans-artist-to-perform-at-mtv-europe-music-awards/|archive-date=15 November 2021}}</ref> — кога се појавила на MTV Европски музички нахради 2021 година, станувајќи првиот надворешен транс изведувач на настапи на ЕМА,<ref name="Paper 2021-11-14" /><ref name="Gay Times 2021-11-15" /> емисија што МТВ намерно ја организираше во [[Будимпешта]], како „можност да се солидаризираме“<ref name="THR 2021-10-19">{{Наведени вести|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/mtv-emas-budapest-lgbtq-solidarity-hungarys-anti-gay-law-1235033406/|title=MTV to Counter Hungary's Anti-Gay Law as EMAs in Budapest Will "Stand in Solidarity" With LGBTQ+ Community|last=Szalai|first=Georg|date=19 October 2021|work=[[The Hollywood Reporter]]|access-date=15 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211025160534/https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/mtv-emas-budapest-lgbtq-solidarity-hungarys-anti-gay-law-1235033406/|archive-date=25 October 2021}}</ref> во знак на протест против унгарскиот анти-ЛГБТ закон ;<ref name="Gay Times 2021-11-15" /> на ист начин, настапот на Петрас бил намерно лут и „секс позитивен“<ref name="Paper 2021-11-14" /> и зборувал за да рече „Ќе биде прилично моќно да се биде во Унгарија и да се изведе шоуто кога овие закони штотуку ќе се случат“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.huffpost.com/entry/2021-mtv-emas-hungary-lgbtq-community_n_619288fbe4b00aa1efebc321|title=2021 MTV EMAs Displays Support For LGBTQ People During Ceremony In Hungary|last=Spike|first=Justin|date=15 November 2021|work=[[HuffPost]]|access-date=15 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211115190629/https://www.huffpost.com/entry/2021-mtv-emas-hungary-lgbtq-community_n_619288fbe4b00aa1efebc321|archive-date=15 November 2021|agency=[[Associated Press]]}}</ref> Петрас, исто така, настапила на Парадата на Денот на благодарноста на Мејси во 2021 година, со што станала првиот надворешен транс изведувач што го сторила тоа.<ref name="Paper 2021-11-14" /> Таа била прикажана во празничниот филм од 2021 година ''„Кучката што го украде Божиќ“'' <ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=2 November 2021}}</ref> На 3 декември 2021 година, по огромниот одговор на обожавателите на Тик Ток, Петрас го објавила „Кокоси“, правејќи го тоа околу еден месец порано од планираното. === 2022 – денес: Издавање на песната „Unholy“ и прв студиски албум === На 10 февруари 2022 година, по задевањето на некои од песните на Тик Ток, Петрас објавила изненадувачко ЕП со наслов ''Slut Pop'',<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://readdork.com/news/kim-petras-slut-pop-announce/|title=Kim Petras is dropping a new collection, 'Slut Pop', this week {{!}} Dork|last=Ackroyd|first=Stephen|date=2022-02-09|work=readdork.com|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20220216151726/https://readdork.com/news/kim-petras-slut-pop-announce/|archive-date=16 February 2022|accessdate=2022-02-16}}</ref> кое било објавено следниот ден. На 11 јуни 2022 година, Петрас настапила во Лос Анџелес Прајд со [[Кристина Агилера]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hola.com/us/celebrities/20220613333753/christina-aguilera-paris-hilton-lady-marmalade/|title=CHRISTINA AGUILERA BRINGS PARIS HILTON AND KIM PETRAS TO THE STAGE, PERFORMS ‘LADY MARMALADE’|work=Hola|archive-url=https://web.archive.org/web/20221125102542/https://www.hola.com/us/celebrities/20220613333753/christina-aguilera-paris-hilton-lady-marmalade/|archive-date=25 November 2022|accessdate=November 25, 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/christina-aguilera-mya-paris-hilton-kim-petras-la-pride-1366495/|title=Christina Aguilera Performs ‘Lady Marmalade’ with Mya at LA Pride|work=Rolling Stone|archive-url=https://web.archive.org/web/20221125102538/https://www.rollingstone.com/music/music-news/christina-aguilera-mya-paris-hilton-kim-petras-la-pride-1366495/|archive-date=25 November 2022|accessdate=November 25, 2022}}</ref> На 30 јули 2022 година, Петрас навидум потврдила преку Твитер дека албумот насловен Проблематичен е укинат.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thelineofbestfit.com/news/latest-news/kim-petras-appears-to-confirm-her-problematique-album-has-been-scrapped|title=Kim Petras appears to confirm her PROBLÉMATIQUE album has been scrapped {{!}} The Line of Best Fit|last=Kenneally|first=Cerys|date=2022-08-01|work=thelineofbestfit.com|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20220804172828/https://www.thelineofbestfit.com/news/latest-news/kim-petras-appears-to-confirm-her-problematique-album-has-been-scrapped|archive-date=4 August 2022|accessdate=4 August 2022}}</ref> На 2 август 2022 година, многу песни за кои се верува дека се на албумот протекоа на интернет. Петрас одговорила на овие протекувања на Твитер, велејќи: „Во ред е ако сакаш да ги слушаш протекувањата. . . Во секој случај, нема да објавувам музика, заебана сум.“<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=4 August 2022}}</ref> На 22 септември 2022 година, Петрас ја објавила песната „Unholy“, соработка со [[Сем Смит]]. Траката станала вирална на TikTok и го освои првото место во различни земји по објавувањето, вклучувајќи ги Австралија, Обединетото Кралство и Нов Зеланд.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.officialcharts.com/artist/54404/kim-petras/|title=Kim Petras {{!}} full Official Chart History {{!}} Official Charts Company|work=www.officialcharts.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20221002070604/https://www.officialcharts.com/artist/54404/kim-petras/|archive-date=2 October 2022|accessdate=2022-10-02}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nztop40.co.nz/|title=The Official New Zealand Music Chart|work=THE OFFICIAL NZ MUSIC CHART|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20070223085716/https://nztop40.co.nz/|archive-date=23 February 2007|accessdate=2022-10-02}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aria.com.au/charts/singles-chart/../charts/singles-chart|title=ARIA Top 50 Singles Chart|work=www.aria.com.au|language=en|accessdate=2022-10-02}}</ref> Тоа бил,нејзиниот прв влез во кариерата на американскиот Билборд хот 100, кој на крајот бил на врвот на табелата во октомври 2022 година.<ref name="ReferenceA">{{Наведен нестручен часопис|access-date=2022-10-24}}</ref> Ова ја направила Петрас првата отворено трансродова жена во историјата која имала песна број еден на топ-листата, а Смит првата отворено небинарна личност што го направила тоа.<ref name="ReferenceA"/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.musictimes.com/articles/87593/20221024/sam-smith-kim-petras-unholy-set-record-first-non-binary-trans-artists-to-top-billboard-hot-100.htm|title=Sam Smith, Kim Petras' 'Unholy' Set Record: First Non-Binary, Trans Artists To Top Billboard Hot 100 &#124; Music Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20230115171602/https://www.musictimes.com/articles/87593/20221024/sam-smith-kim-petras-unholy-set-record-first-non-binary-trans-artists-to-top-billboard-hot-100.htm|archive-date=15 January 2023|accessdate=25 October 2022}}</ref> На 6 февруари 2023 година, Петрас и Смит ја освоија [[Награди Греми|наградата Греми]] за најдобра поп-дуо/групна изведба за „Unholy“. Ова го направил Петрас првиот отворен трансродов уметник кој освоил Греми, а Смит првиот небинарен уметник што го направил тоа.<ref name="McEvoy">{{Наведени вести|url=https://www.biography.com/musicians/a42780435/2023-grammy-award-winners-who-made-history|title=Beyoncé Made History at the 2023 Grammy Awards. She Wasn’t the Only One.|last=McEvoy|first=Colin|date=February 6, 2023|work=[[Biography (TV program)|Biography]]|access-date=February 11, 2023}}</ref><ref name="Nicholson">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.billboard.com/music/awards/kim-petras-2023-grammy-win-makes-history-sam-smith-1235213081|title=Kim Petras Makes History As First Openly Trans Woman to Win a Grammy|last=Nicholson|first=Jessica|date=February 5, 2023|work=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230206134113/https://www.billboard.com/music/awards/kim-petras-2023-grammy-win-makes-history-sam-smith-1235213081/|archive-date=6 February 2023|accessdate=February 6, 2023}}</ref> За време на нејзиниот говор за прифаќање, Петрас и се заблагодарила на нејзината мајка, која рекла дека „ми веруваше дека сум девојче и немаше да бидам тука без неа и нејзината поддршка“. Таа им се заблагодарила и на музичките уметници [[Мадона (пејачка)|Мадона]] и на покојната Софи.<ref name="McEvoy" /><ref>{{Наведени вести|url=https://www.nme.com/news/music/kim-petras-pays-tribute-to-sophie-at-2023-grammys-3392610|title=Kim Petras pays tribute to SOPHIE at 2023 Grammys|last=Daly|first=Rhian|date=February 6, 2023|work=[[NME]]|access-date=February 11, 2023}}</ref> Поттикната од огромниот комерцијален успех со „Unholy“, Петрас ги објавила сингловите „If Jesus Was a Rockstar“ (ноември 2022) и „Brrr“ (јануари 2023), но тие не биле успешни како нивниот претходник. На 15 мај 2023 година, Петрас го објавила нејзиниот прв студиски албум ''Feed the Beast,''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://variety.com/2023/music/news/kim-petras-new-album-feed-the-beast-1235613185/|title=Kim Petras' New Album 'Feed the Beast' Will Arrive This Summer|last=Garcia|first=Thania|date=15 May 2023|work=Variety|archive-url=https://web.archive.org/web/20230515195340/https://variety.com/2023/music/news/kim-petras-new-album-feed-the-beast-1235613185/|archive-date=15 May 2023|accessdate=16 May 2023}}</ref> а песната „Alone“ била објавена како водечки сингл од албумот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.spin.com/2023/05/kim-petras-reveals-june-release-date-for-debut-lp-feed-the-beast/|title=Kim Petras Reveals June Release Date For Debut LP, Feed The Beast|last=Cohen|first=Jonathan|date=15 May 2023|work=[[Spin (magazine)|Spin]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230918182339/https://www.spin.com/2023/05/kim-petras-reveals-june-release-date-for-debut-lp-feed-the-beast/|archive-date=18 September 2023|accessdate=16 May 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://m.youtube.com/watch?v=NS9GJhHqlF4&t=684|title=Kim Petras On "Torturing" Her Friends, Surprising Sam Smith & Epic Album Announce|date=4 May 2023|publisher=[[Elvis Duran and the Morning Show|Elvis Duran Show]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230918182339/https://www.youtube.com/watch?app=desktop&v=NS9GJhHqlF4&t=684|archive-date=18 September 2023|accessdate=23 May 2023}}</ref> За поддршка на албумот, Петрас ја започнала светската турнеја Feed the Beast.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/news/music/kim-petras-announces-feed-the-beast-world-tour-3458898|title=Kim Petras announces 'Feed The Beast' world tour|last=Jones|first=Damian|date=21 June 2023|work=NME|archive-url=https://web.archive.org/web/20230623065733/https://www.nme.com/news/music/kim-petras-announces-feed-the-beast-world-tour-3458898|archive-date=23 June 2023|accessdate=23 June 2023}}</ref><ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=23 June 2023}}</ref> На 18 септември 2023 година, Петрас ненадејно го објавила албумот ''Problématique''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://consequence.net/2023/09/kim-petras-problematique-scrapped-album-stream/|title=Kim Petras Surprise Releases Scrapped Debut Album Problématique: Stream|last=Fu|first=Eddie|date=18 September 2023|work=[[Consequence (website)|Consequence]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230919084852/https://consequence.net/2023/09/kim-petras-problematique-scrapped-album-stream/|archive-date=19 September 2023|accessdate=23 June 2023}}</ref> == Уметност и јавен имиџ == Петрас е [[Поп-музика|поп]]-пејачка која исто така создава електронска денс музика (EDM), [[денс-поп]],електропоп и баблгум-поп музика.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=13 October 2019}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.papermag.com/charli-xcx-track-by-track-2640323881.html?rebelltitem=64#rebelltitem64|title=Charli XCX Dissects Her Album, Track by Track|last=Wetmore|first=Brendan|date=16 September 2019|work=[[Paper (magazine)|Paper]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709183244/https://www.papermag.com/charli-xcx-track-by-track-2640323881.html?rebelltitem=64#rebelltitem64|archive-date=9 July 2021|accessdate=4 July 2021}}</ref> Таа ја признала поп-сцената од доцните 1990-ти и раните 2000-ти, како и дискотеката Italo од 1980-тите,<ref name="PAPER">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.papermag.com/paper-2018-predictions-kim-petras-2519934406.html|title=Kim Petras: Most Likely to Dominate the Pop Charts|date=27 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20190727035926/http://www.papermag.com/paper-2018-predictions-kim-petras-2519934406.html|archive-date=27 July 2019|accessdate=3 March 2018}}</ref> како примарна основа за нејзиниот звук. Петрас се опишувала себеси како „прво на [[Кајли Миног]] “, наведувајќи ја Миног како клучно влијание врз нејзиниот звук како поп-уметник.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://twitter.com/kimpetras/status/1126258415284523008|title=Kim Petras on Twitter|date=8 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20221026144325/https://twitter.com/kimpetras/status/1126258415284523008|archive-date=26 October 2022|accessdate=26 October 2022}}</ref> Другите инспирации на Петрас ги вклучуваат [[Кети Пери]], [[Шер]], [[Лејди Гага]], Ријана, [[Ријана|Бијонсе]], [[Бритни Спирс]] [[Бијонсе Ноулс|,]] [[Кристина Агилера]], [[Мадона (пејачка)|Мадона]] и [[Spice Girls|Спајс Грлс]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nyunews.com/music/2019/06/26/pops-newest-princess-is-here-and-her-name-is-kim-petras/|title=Pop's Newest Princess is Here, and Her Name is Kim Petras|date=26 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20200211122412/https://nyunews.com/music/2019/06/26/pops-newest-princess-is-here-and-her-name-is-kim-petras|archive-date=11 February 2020|accessdate=17 May 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://junkee.com/kim-petras-interview/196546|title=Kim Petras Wants It All, And She Doesn't Care If She Pisses People Off|last=Richards|first=Jared|date=15 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190823222810/https://junkee.com/kim-petras-interview/196546|archive-date=23 August 2019|accessdate=16 May 2019}}</ref><ref name="Faded">{{Наведена мрежна страница|url=https://noisey.vice.com/en_uk/article/a3np5e/kim-petras-faded-video-premiere-interview|title=Kim Petras Is a True, Unapologetic Poptimist|date=25 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180617170614/https://noisey.vice.com/en_uk/article/a3np5e/kim-petras-faded-video-premiere-interview|archive-date=17 June 2018|accessdate=3 March 2018}}</ref> како и Бој Џорџ, Деби Хари, [[Queen|Квин]], [[Фреди Меркјури|Фреди Меркур]],<ref name="NastyGal">{{Наведена мрежна страница|url=https://blog.nastygal.com/culture/2017/12/want-kim-petras/|title=We Want All of Kim Petras – Nasty Galaxy|date=13 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20200218212707/https://blog.nastygal.com/culture/2017/12/want-kim-petras/|archive-date=18 February 2020|accessdate=3 March 2018}}</ref> [[Џуди Гарланд]], Бејби Е, Лил Арон, Лиз И2К,<ref name="Galore">{{Наведена мрежна страница|url=https://galoremag.com/kim-petras-single-i-dont-want-it-all-bratty-banger/|title=Kim Petras' new single is a bratty banger|date=16 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022164926/https://galoremag.com/kim-petras-single-i-dont-want-it-all-bratty-banger/|archive-date=22 October 2019|accessdate=3 March 2018}}</ref> и [[Кеша]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://twitter.com/kimpetras/status/6803709955|title=Tweet by Kim Petras|date=18 Dec 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20210912195339/https://twitter.com/kimpetras/status/6803709955|archive-date=12 September 2021|accessdate=3 Oct 2022}}</ref> Во едно интервју, Петрас изјавила „За мене поп музиката е бегство од моите проблеми. Можам да ставам слушалки и да ги слушам три и пол минути за да заборавам на сè што ме мачи. За мене отсекогаш било така. Чувствувам дека попот дефинитивно ми го спаси животот на толку многу начини.“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.idolator.com/7822785/kim-petras-is-a-glam-goddess-in-new-spread-for-notion?chrome=1|title=Kim Petras is a Glam Goddess in New Spread for 'Notion'|date=5 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20230207160856/https://www.idolator.com/7822785/kim-petras-is-a-glam-goddess-in-new-spread-for-notion?chrome=1|archive-date=7 February 2023|accessdate=5 July 2019}}</ref> При пишувањето на нејзината песна, Петрас му рекла на ''Нојси'' дека „има нешто во правењето песна што секој може да ја пее и запомни, а кога ќе ја слушате првиот пат, веќе ги знаете зборовите од вториот рефрен, како што секогаш сте ја знаеле песната. Јас сум опседнатa со таа идеја.“ Таа коментираla за темите, изјавувајќи „Пишувам за момчињата, скршеното срце, сексот, забавата и работите низ кои поминувам“. По нејзиното деби, Петрас била наречена „новата принцеза на попот “од ''Nasty Galaxy''. Насловот бил повторен од публикации вклучувајќи ги ''[[Билборд (магазин)|Билборд]]'',<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=2 July 2019}}</ref> ''ABC Вести'',<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://abcnews.go.com/Entertainment/kim-petras-breaking-barriers-musics-pop-princess/story?id=63941056|title=Kim Petras is breaking barriers as music's new pop princess|work=[[ABC News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190904023611/https://abcnews.go.com/Entertainment/kim-petras-breaking-barriers-musics-pop-princess/story?id=63941056|archive-date=4 September 2019|accessdate=2 July 2019}}</ref> ''V'',<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://vmagazine.com/article/behind-the-making-of-kim-petrass-clarity-era/|title=Behind the Making of Kim Petras's "Clarity" Era|last=Anderson|first=Samuel|date=28 June 2019|work=[[V (American magazine)|V]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190702233724/https://vmagazine.com/article/behind-the-making-of-kim-petrass-clarity-era/|archive-date=2 July 2019|accessdate=2 July 2019}}</ref> и ''Идолатор.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.idolator.com/7793660/kim-petras-announces-clarity|title=She's Unstoppable! Kim Petras Announces 'Clarity'|last=Nied|first=Mike|date=6 June 2019|work=Idolator|archive-url=https://web.archive.org/web/20230207160858/https://www.idolator.com/7793660/kim-petras-announces-clarity|archive-date=7 February 2023|accessdate=2 July 2019}}</ref>'' По објавувањето на нејзиниот деби албум Јавност (2019), многу рецензенти ја пофалиле плочата, но ја критикувале нејзината вмешаност со д-р Лук, кој бил обвинет за сексуален и вербален напад на американската пејачка и кантавтор [[Кеша]] во 2015 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://pitchfork.com/thepitch/what-does-it-mean-to-be-an-apolitical-trans-pop-star-kim-petras/|title=What Does It Mean to Be an Apolitical Trans Pop Star?|date=31 May 2018|work=Pitchfork|archive-url=https://web.archive.org/web/20200126224807/https://pitchfork.com/thepitch/what-does-it-mean-to-be-an-apolitical-trans-pop-star-kim-petras/|archive-date=26 January 2020|accessdate=29 February 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://studybreaks.com/culture/music/kim-petras-and-dr-luke/|title=Kim Petras' Groundbreaking and Controversial Debut Album|date=12 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20200229021034/https://studybreaks.com/culture/music/kim-petras-and-dr-luke/|archive-date=29 February 2020|accessdate=29 February 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theatlantic.com/entertainment/archive/2018/08/dr-luke-kim-petras-kesha/568639/|title=Dr. Luke's Queasy Two-Front Comeback Effort|last=Kornhaber|first=Spencer|date=29 August 2018|work=The Atlantic|archive-url=https://web.archive.org/web/20200229021035/https://www.theatlantic.com/entertainment/archive/2018/08/dr-luke-kim-petras-kesha/568639/|archive-date=29 February 2020|accessdate=29 February 2020}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.motherjones.com/media/2019/05/kim-petras-new-track-revitalizes-a-longstanding-controversy/|title=Kim Petras' new track revitalizes a longstanding controversy|last=Pykeren|first=Sam Van|work=Mother Jones|archive-url=https://web.archive.org/web/20200511221305/https://www.motherjones.com/media/2019/05/kim-petras-new-track-revitalizes-a-longstanding-controversy/|archive-date=11 May 2020|accessdate=29 February 2020}}</ref>  Истата контроверзност повторно се разгорела во 2022 година со објавувањето на нејзиниот EP ''Slut Pop'', продуциран од д-р Лук. По објавувањето на ЕП, „#FreeKesha“ станала тренд на Твитер и Петрас се соочила со дополнителни реакции поради стиховите во ЕП во кои се повикувала Лејди Гага, поддржувач на Кеша и самата преживеана од сексуален напад. == Дискографија == ; Студиски албуми * ''Feed the Beast'' (2023) * ''Problématique'' (2023) == Турнеи == ; Сопствени * The Broken Tour (2019) * The Clarity Tour (2019–2020) * Feed the Beast (2023–2024) ; Поддршка * Турнејата на Блум {{Мали|([[Troye Sivan]])}} (2018) * [[Камила Кабељо|Романтичната турнеја]] {{Мали|([[Камила Кабељо]])}} (2020 година; откажана) ; Специјален гостин * Промотивна турнеја Oil of Every Pearl's Un-Insides {{Мали|([[Sophie (musician)|Sophie]])}} (2019) * Поп 2 турнеја {{Мали|([[Charli XCX]])}} (2018) * Светска турнеја Феникс {{Мали|([[Рита Ора]])}} (2019) * Турнеја во живо на Charli {{Мали|(Charli XCX)}} (2019) == Наводи == <references responsive="1"></references> == Надворешни врски == * {{Матична}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Петрас, Ким}} [[Категорија:Добитници на Греми]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1992 година]] [[Категорија:Статии со hCards]] [[Категорија:Добитници на MTV Europe музички награди]] [[Категорија:Електронски музичарки]] [[Категорија:Германски пејачки]] [[Категорија:Германски ЛГБТ-пејачи]] [[Категорија:Денс-поп музичари]] [[Категорија:Трансродови личности]] [[Категорија:Германски денс-музичари]] ivhf8mvrlgnq7c0k3x4p6h47flokyuq 0 1316127 5649224 5647174 2026-10-23T18:24:56Z Gurther 105215 5649224 wikitext text/x-wiki {{Внимание}} '''Трицентрична двоелектронска (3c–2e) врска''' е [[хемиска врска]] со дефицит на електрони каде што три [[атом]]и може да поделат два [[електрон]]и . Комбинацијата од три [[Атомска орбитала|атомски орбитали]] формира три молекуларни орбитали : една сврзувачка, една ''не'' -врзувачка и една ''анти'' -сврзувачка. Двата електрони влегуваат во орбиталата за поврзување, што резултира со ефект на нето врзување и сочинува хемиска врска меѓу сите три атоми. Во многу вообичаени врски од овој тип, орбиталата за поврзување е поместена кон два од трите атоми наместо да се шири подеднакво меѓу сите три. Пример за молекули со 3c-2e врски се триводородниот катјон ( {{Хем|H|3|+}}<nowiki></br></nowiki> {{Хем|H|3|+}} ) и диборан ( {{Хем|B|2|H|6}}<nowiki></br></nowiki> {{Хем|B|2|H|6}}<nowiki></br></nowiki> {{Хем|B|2|H|6}} ). Во овие две структури, трите атоми во секоја врска 3c-2e формираат аголна геометрија, што доведува до свиткана врска . == Борани и карборани == {{Повеќе|Polyhedral skeletal electron pair theory}} Проширената верзија на моделот на врската 3c–2e во голема мера се одликува со кластер соединенија опишани со теоријата на полиедарски скелетни електронски парови, како што се борани и карборани . Овие молекули ја црпат својата стабилност од тоа што имаат целосно исполнет сет на сврзувачки молекуларни орбитали како што е наведено во правилата на Вејд со следнава формула . Мономерот BH <nowiki><sub id="mwJg">3</sub></nowiki> е нестабилен бидејќи атомот на бор има празна p-орбитала. '''B−H−B''' 3-центар-2-електронска врска се формира кога атом на бор дели електрони со B−H врска на друг атом на бор. Двата електрони (што одговараат на една врска) во молекуларната орбитала за поврзување '''B−H−B''' се распоредени низ три меѓунуклеарни простори.<ref name="Mayer">{{Наведено списание|last=I. Mayer|year=1989|title=Bond orders in three-centre bonds: an analytical investigation into the electronic structure of diborane and the three-centre four-electron bonds of hypervalent sulphur|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-molecular-structure_1989-04_186/page/43|journal=[[Journal of Molecular Structure]]|volume=186|issue=|pages=43–52|doi=10.1016/0166-1280(89)87037-X}}</ref> Во диборанот (B ₂ H ₆ ), постојат две такви 3c-2e врски: два атома H ги премостуваат двата атома B, оставајќи два дополнителни H атоми во обичните B-H врски на секоја B. Како резултат на тоа, молекулата постигнува добра стабилност бидејќи секоја B учествува во вкупно четири врски и сите сврзувачки молекуларни орбитали се исполнети, иако две од четирите врски се 3-централни B−H−B врски. Пријавениот редослед на врска за секоја интеракција B−H во мостот е 0,5,<ref>[[F. Albert Cotton]], [[Geoffrey Wilkinson]] and Paul L. Gaus, ''Basic Inorganic Chemistry'', 2nd ed. (Wiley 1987), p.113</ref> така што премостувачките B−H−B врски се послаби и подолги од терминалните B−H врски, како што е прикажано со должините на врските во структурните Дијаграм. : [[Податотека:Diborane-2D-dimensions.svg|алт=Diborane. The two central hydrogen atoms are simultaneously bonded to both boron atoms in 3c-2e bonds.|280x280пкс|Диборане. Двата централни атоми на водород се истовремено поврзани со двата атоми на бор во врските 3c-2e.]] == Комплекси на преодни метали == [[Податотека:Cp'Mn(CO)2(HSiPh3).png|мини|144x144пкс| Еден од многуте преодни метални силилански комплекси, примерите се одликуваат со трицентрално поврзување со два електрони.<ref>{{Наведено списание|last=Nikonov, G. I.|year=2005|title=Recent advances in nonclassical interligand SiH interactions|journal=Adv. Organomet. Chem.|volume=53|page=217–309|doi=10.1016/s0065-3055(05)53006-5}}</ref>]] Трицентралното поврзување со два електрони е распространето во хемијата на органотранзиционите метали. Познато семејство на соединенија со такви интеракции како што се нарекуваат агостични комплекси . == Други соединенија == Оваа шема на поврзување се гледа и кај триметилалуминиумот, кој формира еден димер Al ₂ (CH ₃ ) ₆ со јаглеродните атоми на две од метил групите во премостувачки јаки позиции. Овој тип на врска се јавува и во [[јаглерод]]ните соединенија, каде што понекогаш се нарекува хиперконјугација ; друго име за асиметрични трицентрални двоелектронски врски. === Берилиум === Првиот стабилен субвалентен Бе комплекс некогаш забележан кој содржи трицентрична двоелектронска π-врска која се состои од интеракции донор-акцептор над јадрото C-Be-C на адуктот на Be(0)-карбен.<ref name="Arrowsmith">{{Наведено списание|last=Arrowsmith, M; Braunschweig, H.; Celik, M.A.; Dellermann, T.; Dewhurst, R.D.; Ewing, W.C.; Hammond, K.; Kramer, T.; Krummenacher, I.; Mies, J.; Radacki, K.; and Schuster, J.K.|year=2016|title=Neutral zero-valent s-block complexes with strong multiple bonding|journal=Nature Chemistry|volume=8|issue=9|pages=890–894|bibcode=2016NatCh...8..890A|doi=10.1038/nchem.2542|pmid=27334631}}</ref> === Карбокации === Реакциите на преуредување [[Карбокатјон|на карбокација]] се случуваат преку транзициони состојби на врска со три центри. Бидејќи трите структури на централните врски имаат приближно иста енергија како карбокациите, генерално практично нема енергија за активирање за овие преуредувања, така што тие се случуваат со невообичаено високи стапки. Јаглеродни јони како што е етаниум {{Хем|C|2|H|7|+}}<nowiki></br></nowiki> {{Хем|C|2|H|7|+}}<nowiki></br></nowiki> {{Хем|C|2|H|7|+}} имаат трицентрични двоелектронски врски. Можеби најпознатата и проучена структура од овој вид е 2-Норборнил катјон . == Поврзано == {{Наводи}} [[Категорија:Хемиски врски]] tt5gthhq0n2d370k5lx5pk4mtz6mlcf 10 1316371 5649363 5238071 2026-10-24T10:41:25Z Buli 2648 5649363 wikitext text/x-wiki {{navbox | name = Луѓе моментално во вселената | title = Луѓе кои моментално се наоѓаат во [[нискоземјина орбита]] | bodyclass = hlist | state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} | group1 = [[Меѓународна вселенска станица]] | list1 = | group1 = [[Меѓународна вселенска станица]]<br />([[Експедиција 75]]) | list1 = {{navbox|child | group1 = [[Сојуз МС-29]] | list1 = * {{flag icon|size=15px|Russia}}&nbsp;[[Пјотр Дубров]] * {{flag icon|size=15px|Russia}}&nbsp;[[Ана Кикина]] * {{flag icon|size=15px|United States}}&nbsp;[[Анил Менон]] | group2 = [[Спејсекс Кру-13]] | list2 = * {{flag icon|size=15px|United States}}&nbsp;[[Џесика Воткинс]] * {{flag icon|size=15px|United States}}&nbsp;[[Лук Дилејни]] * {{flag icon|size=15px|Canada}}&nbsp;[[Џошуа Катрик]] * {{flag icon|size=15px|Russia}}&nbsp;[[Сергеј Тетерјатников]] <!-- Крај на екипажите на МВС --> }} | group2 = [[Тјенгунг (вселенска станица)|Тјенгунг]] ([[Список на експедиции на вселенската станица Тјенгунг|11-та експедиција]]) | list2 = {{navbox|child | group1 = [[Шенџоу 23]] | list1 = * {{flag icon|size=15px|China}}&nbsp;[[Џу Јангџу]] * {{flag icon|size=15px|China}}&nbsp;[[Џанг Џијуан (астронаут)|Џанг Џијуан]] * {{flag icon|size=15px|Hong Kong}}&nbsp;[[Лај Кајинг]] }} | below = }} <noinclude> {{documentation}} </noinclude> oed4nlcbvhd1lb3mazcxx7tqw6o6lol 0 1316853 5649329 5640357 2026-10-24T08:21:28Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5649329 wikitext text/x-wiki {{Chembox | Verifiedfields = changed | Watchedfields = changed | Name = | ImageFileL1 = Heavy-water-3D-vdW.svg | ImageFileL1_Ref = {{chemboximage|correct|??}} | ImageSizeL1 = 150 | ImageNameL1 = ТМодел на тешка вода | ImageFileR1 = Heavy water.svg | ImageSizeR1 = 100 | IUPACName = (²H₂)Water<ref>{{RedBook2005|page=306}}</ref> | SystematicName = | OtherNames = {{unbulleted list |Деутериум оксид<ref name=parpart1935>{{cite journal|last1=Parpart|first1=Arthur K.|title=The permeability of the mammalian erythrocyte to deuterium oxide (heavy water)|journal=Journal of Cellular and Comparative Physiology|date=December 1935|volume=7|issue=2|pages=153–162|doi=10.1002/jcp.1030070202}}</ref> |Вода-''d''₂<ref name=svishchev1994>{{cite journal|last1=Svishchev|first1=I. M.|last2=Kusalik|first2=P. G.|title=Dynamics in liquid water, water-d2, and water-t2: a comparative simulation study|journal=The Journal of Physical Chemistry|date=January 1994|volume=98|issue=3|pages=728–733|doi=10.1021/j100054a002}}</ref> |Dideuterium monoxide}} | Section1 = {{Chembox Identifiers | CASNo = 7789-20-0 | CASNo_Ref = {{cascite|correct|CAS}} | PubChem = 24602 | ChEMBL_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} | ChEMBL = 1232306 | ChemSpiderID = 23004 | ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}} | UNII = J65BV539M3 | UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} | EINECS = 232-148-9 | KEGG = D03703 | KEGG_Ref = {{keggcite|correct|kegg}} | MeSHName = Deuterium+Oxide | ChEBI = 41981 | ChEBI_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} | RTECS = ZC0230000 | Gmelin = 97 | SMILES = [2H]O[2H] | StdInChI = 1S/H2O/h1H2/i/hD2 | StdInChI_Ref = {{stdinchicite|changed|chemspider}} | StdInChIKey = XLYOFNOQVPJJNP-ZSJDYOACSA-N | StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|changed|chemspider}} }} | Section2 = {{Chembox Properties | Formula = {{хем|D|2|O}} | MolarMass = 20.0276 g mol⁻¹ | Appearance = Безбојна течност | Odor = Без мирис | Density = 1.107 g mL⁻¹ | MeltingPtK = 276.97 | BoilingPtC = 101.4 | Solubility = Miscible | LogP = −1.38 | RefractIndex = 1.328 | Viscosity = 1.25 mPa s (at 20&nbsp;°C) | Dipole = 1.87 D }} | Section3 = {{Chembox Hazards | NFPA-H = 1 | NFPA-F = 0 | NFPA-R = 0 }} | Section4 = | Section5 = | Section6 = }} '''Тешка вода''' ('''деутериум оксид''', '''{{Хем|2|H|2|O}}''' '''{{Хем|D|2|O}}''') — форма на вода која содржи само [[деутериум]] ({{Хем|2|H}} или D, исто така познат како ''тежок водород''), наместо обичниот изотоп на водород-1 ( {{Хем|1|H}} или H, исто така наречени ''протиум'') што го сочинува најголемиот дел од водородот во нормалната вода.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/24602|title=Deuterium oxide|last=PubChem|work=pubchem.ncbi.nlm.nih.gov|language=en|accessdate=22 April 2021}}</ref> Присуството на потешкиот водороден изотоп и дава на водата различни јадрени својства, а зголемувањето на масата и дава малку поинакви физички и хемиски својства во споредба со нормалната вода. == Состав == Деутериум е водороден изотоп со јадро што содржи [[неутрон]] и [[протон]]; јадрото на атом на протиум (нормален водород) се состои од само протон. Дополнителниот неутрон го прави атом на деутериум приближно двапати потежок од атом на протиум. Молекулата на тешка вода има два атоми на деутериум на местото на двата атоми на протиум на обичната „лесна“ вода. Терминот тешка вода како што е дефинирано во Златната книга на [[Меѓународен сојуз за чиста и применета хемија|IUPAC]] може да се однесува и на вода во која поголем од вообичаениот дел од атоми на водород се деутериум наместо протиум. За споредба, обичната вода („обична вода“ што се користи за стандард на деутериум) содржи само околу 156 атоми на деутериум на милион атоми на водород, што значи дека 0,0156% од атомите на водород се од тежок тип. Така, тешката вода како што е дефинирана во Златната книга вклучува водород-деутериум оксид (HDO) и други мешавини на {{Хем|D|2|O}}, {{Хем|H|2|O}} и HDO кај кои процентот на деутериум е поголем од вообичаеното. На пример, тешката вода што се користи во реакторите CANDU е високо збогатена водена мешавина која содржи претежно деутериум оксид {{Хем|D|2|O}} но и малку водород-деутериум оксид и помала количина на обичен водороден оксид {{Хем|H|2|O}}. Тој е 99,75% збогатен со фракција на атом на водород - што значи дека 99,75% од атомите на водород се од тежок тип; сепак, тешката вода во смисла на Златната книга не треба да биде толку многу збогатена. Тежината на молекулата на тешка вода, сепак, не е суштински различна од онаа на нормалната молекула на вода, бидејќи околу 89% од молекуларната тежина на водата доаѓа од единечниот атом на [[кислород]], а не од двата водородни атоми. Тешката вода не е [[Радиоактивност|радиоактивна]]. Во својата чиста форма, има густина околу 11% поголема од водата, но инаку е физички и хемиски слична. Како и да е, различните разлики во водата што содржи деутериум (особено влијае на биолошките својства) се поголеми отколку во кое било друго вообичаено супституирано со изотоп соединение бидејќи деутериумот е единствен меѓу тешките стабилни изотопи по тоа што е двапати потежок од најлесниот изотоп. Оваа разлика ја зголемува јачината на водородно-кислородните врски на водата, а тоа пак е доволно за да предизвика разлики кои се важни за некои биохемиски реакции. Човечкото тело природно содржи деутериум што е еквивалентно на околу пет грама тешка вода, што е безопасно. Кога голем дел од водата (> 50%) во повисоките организми се заменува со тешка вода, резултатот е [[Клетка|клеточна]] дисфункција и смрт.<ref>{{Наведено списание|last=D. J. Kushner|last2=Alison Baker|last3=T. G. Dunstall|date=1999|title=Pharmacological uses and perspectives of heavy water and deuterated compounds|url=https://archive.org/details/sim_canadian-journal-of-physiology-and-pharmacology_1999-02_77_2/page/2|journal=Can. J. Physiol. Pharmacol.|volume=77|issue=2|pages=79–88|doi=10.1139/cjpp-77-2-79|pmid=10535697}}</ref> Тешката вода првпат била произведена во 1932 година, неколку месеци по откривањето на деутериумот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.columbia.edu/cu/chemistry/fac-bios/brus/group/pages/urey.html|title=Harold Clayton Urey (1893–1981)|work=[[Columbia University]]}}</ref> Со откривањето на [[Јадрено цепење|јадреното цепење]] кон крајот на 1938 година, и потребата за модератор на неутрони кој заробува неколку неутрони, тешката вода станала компонента на раното истражување на јадрената енергија. Оттогаш, тешката вода е суштинска компонента во некои типови реактори, и оние кои генерираат енергија и оние дизајнирани да произведуваат изотопи за јадрено оружје. Овие реактори за тешка вода ја имаат предноста што можат да работат на природен ураниум без да користат [[графит]]ни модератори кои претставуваат опасност од радиолошка <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www-pub.iaea.org/MTCD/publications/PDF/ngwm-cd/PDF-Files/paper%2017%20(Holt).pdf|title=Radioactive Graphite Management at UK Magnox Nuclear Power Stations|work=Pub-iaea.org|accessdate=11 January 2017}}</ref> и експлозија на прашина <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://cigr.ageng2012.org/images/fotosg/tabla_137_C0371.pdf|title=Архивиран примерок|archive-url=https://web.archive.org/web/20140422132744/http://cigr.ageng2012.org/images/fotosg/tabla_137_C0371.pdf|archive-date=22 April 2014|accessdate=25 August 2012}}</ref> во фазата на деактивирање. Советскиот дизајн RBMK со умерен графит се обидел да избегне да користи ниту збогатен ураниум ''ниту'' тешка вода (наместо тоа да се лади со обична „лесна“ вода) што го произвел позитивниот коефициент на празнина што бил еден од низата недостатоци во дизајнот на реакторот што довело до [[Чернобилска несреќа|катастрофата во Чернобил]]. Повеќето современи реактори користат збогатен ураниум со обична вода како модератор. == Други тешки форми на вода == === Полутешка вода === [[Податотека:Semiheavy_water.svg|десно|мини|120x120пкс| Структура на полутешка вода]] Полутешка вода, HDO, постои секогаш кога има вода со лесен водород (протиум, {{Хем|1|H}}) и деутериум (D или {{Хем|2|H}}) во смесата. Тоа е затоа што атомите на водород (водород-1 и деутериум) брзо се разменуваат помеѓу молекулите на водата. Водата која содржи 50% H и 50% D во својот водород всушност содржи околу 50% HDO и 25% секој од {{Хем|H|2|O}} и {{Хем|D|2|O}} во динамичка рамнотежа. Во нормална вода, околу 1 молекула на 3.200 е HDO (еден водород на 6.400 е во форма на D), а молекули на тешка вода ( {{Хем|D|2|O}}) се јавуваат само во пропорција од околу 1 молекула на 41 милион (т.е. една од 6.400 ² ). Така, полутешките молекули на вода се многу почести од молекулите на „чистата“ (хомоизотопска) тешка вода. === Тешка кислородна вода === Вода збогатена со потешки изотопи на кислород {{хем|17|O}} и {{хем|18|O}} е исто така комерцијално достапна. Таа е „тешка вода“ бидејќи е погуста од нормалната вода ({{Хем|H|2}} {{Хем|18|O}}) е приближно густо како {{Хем|D|2|O}} {{Хем|H|2}} {{Хем|17|O}} е околу половина пат помеѓу {{Хем|H|2|O}} и {{Хем|D|2|O}}) - но ретко се нарекува тешка вода, бидејќи не содржи деутериум кој му дава на D ₂ O неговите необични јадрени и биолошки својства. Тој е поскап од D ₂ O поради потешкото одвојување на ¹⁷ O и ¹⁸ O.<ref>Mosin, O. V, Ignatov, I. (2011) Separation of Heavy Isotopes Deuterium (D) and Tritium (T) and Oxygen (¹⁸O) in Water Treatment, Clean Water: Problems and Decisions, Moscow, No. 3–4, pp. 69–78.</ref> H ₂ ¹⁸ O исто така се користи за производство на флуор-18 за радиофармацевтски производи и радиотрасери и за позитронска емисиона томографија. Мали количини од {{Хем|17|O}} и {{Хем|18|O}} се природно присутни во водата и повеќето процеси кои ја збогатуваат тешката вода, исто така, ги збогатуваат потешките изотопи на кислород како несакан ефект. Ова е непожелно ако тешката вода треба да се користи како модератор на неутрони во јадрените реактори, бидејќи {{Хем|17|O}} може да биде подложен на фаќање неутрони, проследено со емисија на [[Алфа-честичка|алфа честичка]], произведувајќи радиоактивно {{Хем|14|C}}. Сепак, двојно означената вода, која содржи и тежок кислород и тежок водород, е корисна како нерадиоактивен изотопски трагач. Во споредба со изотопската промена на атомите на водородот, изотопската промена на кислородот има помал ефект врз физичките својства.<ref>Steckel, F., & Szapiro, S. (1963).</ref> === Трициумска вода === Водата со трициум содржи трициум (³ H) наместо протиум (¹ H) или деутериум (² H), а бидејќи самиот трициум е радиоактивен, тритиираната вода е исто така радиоактивна. == Физички својства == {| class="wikitable" |+Физички својства на изотополози на водата <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www1.lsbu.ac.uk/water/water_properties.html|title=Water Properties (including isotopologues)|last=Martin Chaplin|work=lsbu.ac.uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20141007210436/http://www.lsbu.ac.uk/water/water_properties.html|archive-date=7 October 2014|accessdate=4 December 2017}}</ref> ! Својство ! D ₂ O (Тешка вода) ! HDO (полутешка вода) ! H₂O (лесна вода) |- | [[Точка на топење]]<br />([[Атмосфера (единица)|стандарден притисок]] ) | style="text-align:center;" | {{Convert|3.82|C|F K}} | style="text-align:center;" | {{Convert|2.04|C|F K}} | style="text-align:center;" | {{Convert|0.0|C|F K}} |- | [[Точка на вриење]] | style="text-align:center;" | {{Convert|101.4|C|F K}} | style="text-align:center;" | {{Convert|100.7|C|F K}} | style="text-align:center;" | {{Convert|100.0|C|F K}} |- | [[Густина]] на [[Стандардни услови|STP]] (g/ [[Литар|mL]] ) | style="text-align:center;" | 1.1056 | style="text-align:center;" | 1.054 | style="text-align:center;" | 0,9982 |- | Темп. со максимална густина | style="text-align:center;" | 11.6&nbsp;°C | style="text-align:center;" | Непроверено | style="text-align:center;" | 3,98&nbsp;°C <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=a9emw3FvCrAC|title=Chemistry and Chemical Reactivity, Volume 1|last=Kotz|first=John|last2=Teichel|first2=Paul|last3=Townsend|first3=John|date=2008|publisher=Cengage Learning|isbn=978-0-495-38711-4|edition=7|page=15}}</ref> |- | [[Вискозност|Динамички вискозитет]] (на 20&nbsp;°C, [[Паскал (единица)|mPa]] · [[Секунда|s]] ) | style="text-align:center;" | 1,2467 | style="text-align:center;" | 1,1248 | style="text-align:center;" | 1.0016 |- | [[Површински напон]] (на 25&nbsp;°C, [[Њутн (единица)|N]] / [[Метар|m]] ) | style="text-align:center;" | 0,07187 | style="text-align:center;" | 0,07193 | style="text-align:center;" | 0,07198 |- | Топлина на соединување ( [[Џул|kJ]] / [[Мол|mol]] ) | style="text-align:center;" | 6.132 | style="text-align:center;" | 6.227 | style="text-align:center;" | 6.00678 |- | [[Топлина на испарување]] (kJ/mol) | style="text-align:center;" | 41.521 | style="text-align:center;" | Непроверено | style="text-align:center;" | 40.657 |- | [[Водороден показател|pH]] (на 25&nbsp;°C) <ref name="discussion of pD">[http://www.nuceng.ca/candu/pdf/15%20-%20Chemistry%20in%20CANDU%20Process%20Systems.pdf discussion of pD],</ref> | style="text-align:center;" | 7,44 („pD“) | style="text-align:center;" | 7.266 („pHD“) | style="text-align:center;" | 7.0 |- | [[Киселинска дисоцијациона константа|p ''K'' _b]] (на 25&nbsp;°C) <ref name="discussion of pD" /> | style="text-align:center;" | 7,44 („p ''K'' _b D ₂ O“) | style="text-align:center;" | Непроверено | style="text-align:center;" | 7.0 |- | [[Показател на прекршување|Индекс на рефракција]] (на 20&nbsp;°C, 0,5893 [[Микрометар|μm]] ) <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://refractiveindex.info/?group=LIQUIDS&material=Heavy_water|title=RefractiveIndex.INFO|accessdate=21 January 2010}}</ref> | style="text-align:center;" | 1,32844 | style="text-align:center;" | Непроверено | style="text-align:center;" | 1,33335 |} Физичките својства на водата и тешката вода се разликуваат во неколку аспекти. Тешката вода е помалку дисоцирана од лесната вода на дадена температура, а вистинската концентрација на јоните D ⁺ е помала од H + јоните би биле за примерок од лесна вода на иста температура. Истото важи и за OD ⁻ vs.{{OH-}} јони. За тешка вода Kw D ₂ O (25.0&nbsp;°C) = 1,35 × 10 ⁻¹⁵ и [D ⁺ ] мора да биде еднаква на [OD ⁻ ] за неутрална вода. Така pKw D ₂ O = p[OD ⁻ ] + p[D ⁺ ] = 7,44 + 7,44 = 14,87 (25,0&nbsp;°C), а p[D ⁺ ] на неутрална тешка вода на 25,0&nbsp;°C е 7,44. pD на тешката вода генерално се мери со користење на pH електроди кои даваат pH (очигледна) вредност, или pHa, а на различни температури може да се процени вистинска кисела pD од директно измерениот pH метар pHa, така што pD+ = pHa (очигледно читање од рН метар) + 0,41. Корекцијата на електродата за алкални услови е 0,456 за тешка вода. Тогаш алкалната корекција е pD+ = pH _a (привидно отчитување од рН метар) + 0,456. Овие корекции се малку различни од разликите во p[D+] и p[OD-] од 0,44 од соодветните во тешка вода.<ref>[http://www.nuceng.ca/candu/pdf/15%20-%20Chemistry%20in%20CANDU%20Process%20Systems.pdf discussion of pD+],</ref> Тешката вода е 10,6% погуста од обичната вода, а физичките различни својства на тешката вода може да се видат без опрема ако замрзнатиот примерок се фрли во нормална вода, бидејќи ќе потоне. Ако водата е ладна, може да се забележи и повисока температура на топење на тешкиот мраз: се топи на 3,7&nbsp;°C, и на тој начин не се топи во ледено ладна нормална вода.<ref>{{Наведен нестручен часопис|access-date=21 January 2008}}</ref> Експериментот од 1935 година не пријавил „најмала разлика“ во вкусот помеѓу обичната и тешката вода.<ref>{{Наведено списание|last=Urey|first=HC|last2=Failla|first2=G|date=15 March 1935|title=Concerning the Taste of Heavy Water|url=https://archive.org/details/sim_science_1935-03-15_81_2098/page/273|journal=Science|volume=81|issue=2098|page=273|bibcode=1935Sci....81..273U|doi=10.1126/science.81.2098.273-a|pmid=17811065}}</ref> Една студија заклучила дека тешката вода има „''извонредно посладок вкус''“ за луѓето и е посредувана од рецепторот за вкус TAS1R2 / TAS1R3 .<ref>{{Наведено списание|last=Ben Abu|first=Natalie|last2=Mason|first2=Philip E.|date=6 April 2021|title=Sweet taste of heavy water|journal=Communications Biology|volume=4|issue=1|page=440|doi=10.1038/s42003-021-01964-y|pmc=8024362|pmid=33824405|doi-access=free}}</ref> Стаорците на кои им бил даден избор помеѓу дестилирана нормална вода и тешка вода, можеле да ја избегнат тешката вода заснована на мирис, а таа можела да има поинаков вкус.<ref>{{Наведено списание|last=Miller|first=Inglis J.|last2=Mooser|first2=Gregory|year=1979|title=Taste responses to deuterium oxide|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-physiology_1979-07_237_1/page/n454|journal=Physiology|volume=23|issue=1|pages=69–74|doi=10.1016/0031-9384(79)90124-0|pmid=515218}}</ref> Некои луѓе велат дека минералите во водата влијаат на вкусот, на пр. калиумот дава сладок вкус на тврдата вода, но има многу фактори за воочениот вкус на водата покрај содржината на минералите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/news/magazine-22247668|title=Is there really a north-south water taste divide?|last=Westcott|first=Kathryn|date=29 April 2013|publisher=BBC News Magazine|accessdate=12 October 2020}}</ref> На тешката вода ѝ недостасува [[Боја на водата|карактеристичната сина боја]] на светлата вода; тоа е затоа што хармониците на молекуларните вибрации, кои во лесната вода предизвикуваат слаба апсорпција во црвениот дел од видливиот спектар, се префрлаат во [[Инфрацрвено зрачење|инфрацрвениот дел]] и на тој начин тешката вода не ја апсорбира црвената светлина.<ref name="Webexhibits">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.webexhibits.org/causesofcolour/5B.html|title=Colours from Vibration|last=WebExhibits|work=Causes of Colour|publisher=[[WebExhibits]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170223212434/http://www.webexhibits.org/causesofcolour/5B.html|archive-date=23 February 2017|accessdate=21 October 2017|quote=Heavy water is colourless because all of its corresponding vibrational transitions are shifted to lower energy (higher wavelength) by the increase in isotope mass.}}</ref> Не се наведени физички својства за „чиста“ полутешка вода, бидејќи таа е нестабилна како рефус течност. Во течна состојба, неколку молекули на вода се секогаш во [[Автојонизација на водата|јонизирана состојба]], што значи дека атомите на водород можат да се разменуваат меѓу различни атоми на кислород. Полутешката вода, теоретски, може да се создаде преку хемиски метод, но брзо ќе се трансформира во динамична мешавина од 25% лесна вода, 25% тешка вода и 50% полутешка вода. Меѓутоа, доколку би бил направен во гасовита фаза и директно депониран во цврста, полутешка вода во форма на мраз би можела да биде стабилна. Ова се должи на судирите меѓу молекулите на водена пареа кои се речиси целосно занемарливи во гасната фаза на стандардни температури, а откако ќе се кристализираат, судирите меѓу молекулите целосно престануваат поради цврстата решеткаста структура на цврстиот мраз. == Историја == Американскиот научник и нобеловец Харолд Ури го открил изотопот деутериум во 1931 година и подоцна можел да го концентрира во вода.<ref>{{Наведено списание|last=H. C. Urey|last2=Ferdinand G. Brickwedde|last3=G. M. Murphy|date=1932|title=A Hydrogen Isotope of Mass 2|url=https://archive.org/details/sim_physical-review_1932-01-01_39_1/page/164|journal=Physical Review|volume=39|issue=1|pages=164–165|bibcode=1932PhRv...39..164U|doi=10.1103/PhysRev.39.164|doi-access=free}}</ref> Менторот на Ури, Гилберт Њутн Луис, го изолирал првиот примерок од чиста тешка вода со [[електролиза]] во 1933 година <ref>{{Наведено списание|last=Lewis|first=G. N.|last2=MacDonald|first2=R. T.|year=1933|title=Concentration of H2 Isotope|journal=The Journal of Chemical Physics|volume=1|issue=6|page=341|bibcode=1933JChPh...1..341L|doi=10.1063/1.1749300}}</ref> Џорџ де Хевеси и Ерих Хофер користеле тешка вода во 1934 година во еден од првите експерименти за биолошки трагачи, за да ја проценат стапката на обрт на вода во човечкото тело.<ref>{{Наведено списание|last=Hevesy|first=George de|last2=Hofer|first2=Erich|year=1934|title=Elimination of Water from the Human Body|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1934-12-08_134_3397/page/879|journal=Nature|volume=134|issue=3397|page=879|bibcode=1934Natur.134..879H|doi=10.1038/134879a0}}</ref> Историјата на големо количество производство и употреба на тешка вода, во раните јадрени експерименти, е опишана подолу. Емилијан Брату и Ото Редлич ја проучувале автодисоцијацијата на тешката вода во 1934 година <ref>Em. Bratu, E. Abel, O. Redlich, Die elektrolytische Dissoziation des schweren Wassers; vorläufige Mitttelung, Zeitschrift für physikalische Chemie, 170, 153 (1934)</ref> == Ефект врз биолошките системи == Различни [[изотоп]]и на хемиски елементи имаат малку поинакво хемиско однесување, но за повеќето елементи разликите се премногу мали за да имаат биолошки ефект. Во случај на водород, се јавуваат поголеми разлики во хемиските својства меѓу протиумот (лесниот водород), деутериумот и трициумот, бидејќи енергијата на хемиската врска зависи од намалената маса на системот јадро-електрон; ова е изменето во тешките водородни соединенија (водород-деутериум оксид е најчестиот вид) повеќе отколку за замена со тешки изотоп што вклучува други хемиски елементи. Ефектите на изотоп се особено релевантни во биолошките системи, кои се многу чувствителни на дури и помали промени, поради изотопски под влијание на својствата на водата кога таа делува како растворувач. Тешката вода влијае на периодот на деноноќните осцилации, постојано зголемувајќи ја должината на секој циклус. Ефектот е докажан кај едноклеточни организми, зелени растенија, изоподи, инсекти, птици, глувци и хрчаци. Механизмот е непознат.<ref>{{Наведено списание|last=Pittendrigh, C. S.|last2=Caldarola, P. C.|last3=Cosbey, E. S.|date=July 1973|title=A Differential Effect of Heavy Water on Temperature-Dependent and Temperature-Compensated Aspects of the Circadian System of Drosophila pseudoobscura|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_1973-07_70_7/page/2037|journal=[[Proc. Natl. Acad. Sci. USA]]|volume=70|issue=7|pages=2037–2041|bibcode=1973PNAS...70.2037P|doi=10.1073/pnas.70.7.2037|pmc=433660|pmid=4516204|doi-access=free}}</ref> За извршување на нивните задачи, [[ензим]]ите се потпираат на нивните фино подесени мрежи на [[Водородна врска|водородни врски]], како во активниот центар со нивните подлоги, така и надвор од активниот центар, за да ги стабилизираат нивните [[Третична структура на белковините|терциерни структури]]. Бидејќи водородната врска со деутериум е малку посилна <ref>Katz, J.J. 1965.</ref> од онаа што вклучува обичен водород, во високо деутерирана средина, некои нормални реакции во клетките се нарушени. Особено тешко погодени од тешката вода се деликатните склопови на формации на митотични вретено неопходни за [[Митоза|клеточната делба]] кај [[еукариоти]]те. Растенијата престануваат да растат и семињата не 'ртат кога се дава само тешка вода, бидејќи тешката вода ја запира делбата на еукариотските клетки.<ref>{{Наведено списание|last=Mosin|first=O. V|last2=Ignatov|first2=I.|year=2012|title=Studying of Isotopic Effects of Heavy Water in Biological Systems on Example of Prokaryotic and Eukaryotic Cells|journal=Biomédicine|volume=1|issue=1–3|pages=31–50}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Bild|first=W|last2=Năstasă|first2=V|last3=Haulică|year=2004|title=In Vivo and in Vitro Research on the Biological Effects of Deuterium-depleted water: Influence of Deuterium-depleted water on Cultured Cell Growth|journal=Rom J. Physiol|volume=41|issue=1–2|pages=53–67|pmid=15984656}}</ref> Клетката на деутериум е поголема и е модификација на насоката на делење.<ref>Crespi, H., Conrad, S., Uphaus, R., Katz, J. (1960) Cultivation of Microorganisms in Heavy Water, Annals of the New York Academy of Sciences, Deuterium Isotopes in Chemistry and Biology, pp. 648–666.</ref><ref>Mosin, O. V., I. Ignatov, I. (2013) Microbiological Synthesis of 2H-Labeled Phenylalanine, Alanine, Valine, and Leucine/Isoleucine with Different Degrees of Deuterium Enrichment by the Gram-Positive Facultative Methylotrophic Bacterium Вrevibacterium Methylicum, ''International Journal of Biomedicine'' Vol. 3, N 2, pp. 132–138.</ref> Се менува и клеточната мембрана и таа прво реагира на ударот на тешката вода. Во 1972 година, било докажано дека зголемувањето на процентуалната содржина на деутериум во водата го намалува растот на растенијата.<ref>{{Наведено списание|last=Katz|first=J.|last2=Crespy|first2=H. L.|year=1972|title=Biologically important isotope hybrid compounds in nmr: 1H Fourier transform nmr at unnatural abundance|journal=Pure Appl. Chem.|volume=32|issue=1–4|pages=221–250|doi=10.1351/pac197232010221|pmid=4343107|doi-access=free}}</ref> Истражувањето спроведено за растот на [[Прокариоти|прокариотските]] микроорганизми во вештачки услови на тешка водородна средина покажала дека во оваа средина, сите водородни атоми на водата може да се заменат со деутериум.<ref>{{Наведено списание|last=Mosin|first=O. B.|last2=Skladnev|first2=D. A.|last3=Egorova|first3=T. A.|last4=Shvets|first4=V. I.|year=1996|title=Biological Effects of Heavy Water|journal=Bioorganic Chemistry|volume=22|issue=10–11|pages=861–874}}</ref><ref>Mosin, O. V., Shvez, V. I, Skladnev, D. A., Ignatov, I. (2012) Studying of Microbic Synthesis of Deuterium Labeled L-Phenylalanin by Methylotrophic Bacterium Brevibacterium Methylicum on Media with Different Content of Heavy Water, ''Biopharmaceutical journal'', Moscow, No. 1, Vol. 4, No 1, pp. 11–22.</ref><ref>Mosin, O. V., Ignatov, I. (2012) Isotopic Effects of Deuterium in Bacteria and Micro-Algae in Vegetation in Heavy Water, ''Water: Chemistry and Ecology'', No. 3, Moscow, pp. 83–94.</ref> Експериментите покажале дека бактериите можат да живеат во 98% тешка вода.<ref>Skladnev D. A., Mosin O. V., Egorova T. A., Eremin S. V., Shvets V. I. (1996) Methylotrophic Bacteria as Sources of 2H-and 13C-amino Acids.</ref> Концентрациите над 50% се смртоносни за повеќеклеточните организми, но познати се неколку исклучоци како што е тревата (''Panicum virgatum'') која може да расте на 50% D₂O;<ref>{{Наведено списание|last=Evans|first=B.R.|displayauthors=etal|year=2015|title=Production of deuterated switchgrass by hydroponic cultivation. Planta|journal=Planta|volume=242|issue=1|pages=215–22|doi=10.1007/s00425-015-2298-0|osti=1185899|pmid=25896375}}</ref> растението ''Arabidopsis thaliana'' (70% D₂O);<ref>{{Наведено списание|last=Bhatia|first=C.R.|displayauthors=etal|year=1968|title=Adaptation and growth response of ''Arabidopsis thaliana'' to deuterium. Planta|volume=80|doi=10.1007/BF00385593}}</ref> растението ''Vesicularia dubyana'' (85% D₂O);<ref>{{Наведено списание|last=Kutyshenko|first=V.P.|displayauthors=etal|year=2015|title="In-plant" NMR: Analysis of the Intact Plant ''Vesicularia dubyana'' by High Resolution NMR Spectroscopy. Molecules|doi=10.1007/BF00385593}}</ref> растението ''Funaria hygrometrica'' (90% D₂O);<ref>{{Наведено списание|last=Vergara|first=F.|displayauthors=etal|year=2018|title=''Funaria hygrometrica'' Hedw. elevated tolerance to D₂O: its use for the production of highly deuterated metabolites. Planta|journal=Planta|volume=247|issue=2|pages=405–412|doi=10.1007/s00425-017-2794-5|pmid=29030693}}</ref> и [[Криптобиоза|анхидробиотскиот]] вид на [[Цевчести црви|нематодата]] ''Panagrolaimus superbus'' (скоро 100% D₂O).<ref name="An animal able to tolerate D">{{Наведено списание|last=de Carli|first=G.J.|displayauthors=etal|year=2020|title=An animal able to tolerate D₂O|journal=ChemBioChem|volume=22|issue=6|pages=988–991|doi=10.1002/cbic.202000642|pmid=33125805}}</ref> Сеопфатна студија за тешката вода на цепниот квасец ''Schizosaccharomyces pombe'' покажала дека клетките покажуваат променет метаболизам на гликоза и бавен раст при високи концентрации на тешка вода.<ref name="pubs.acs.org">{{Наведено списание|last=Kampmeyer|first=Caroline|last2=Johansen|first2=Jens V.|last3=Holmberg|first3=Christian|last4=Karlson|first4=Magnus|last5=Gersing|first5=Sarah K.|last6=Bordallo|first6=Heloisa N.|last7=Kragelund|first7=Birthe B.|last8=Lerche|first8=Mathilde H.|last9=Jourdain|first9=Isabelle|date=17 April 2020|title=Mutations in a Single Signaling Pathway Allow Cell Growth in Heavy Water|url=https://pubs.acs.org/doi/10.1021/acssynbio.9b00376|journal=ACS Synthetic Biology|language=en|volume=9|issue=4|pages=733–748|doi=10.1021/acssynbio.9b00376|issn=2161-5063|pmid=32142608}}</ref> Дополнително, клетките ја активирале патеката за одговор на топлински шок и патеката за интегритет на клетките, а мутантите во патеката за интегритет на клетките покажале зголемена толеранција кон тешка вода.<ref name="pubs.acs.org" /> === Ефект врз животните === Експериментите со глувци, стаорци и кучиња <ref name="k">{{Наведено списание|last=D. J. Kushner|last2=Alison Baker|last3=T. G. Dunstall|date=1999|title=Pharmacological uses and perspectives of heavy water and deuterated compounds|url=https://archive.org/details/sim_canadian-journal-of-physiology-and-pharmacology_1999-02_77_2/page/2|journal=Can. J. Physiol. Pharmacol.|volume=77|issue=2|pages=79–88|doi=10.1139/cjpp-77-2-79|pmid=10535697|quote=used in boron neutron capture therapy ... D₂O is more toxic to malignant than normal animal cells ... Protozoa are able to withstand up to 70% D₂O. Algae and bacteria can adapt to grow in 100% D₂O}}</ref> покажале дека степенот од 25% деутерација предизвикува (понекогаш неповратен) стерилитет, бидејќи ниту [[Гамета|гамети]] ниту [[зигот]]и не можат да се развијат. Високите концентрации на тешка вода (90%) брзо убиваат [[риби]], полноглавци, [[Сплескани црви|рамни црви]] и ''Дрософили''. Единствениот познат исклучок е [[Криптобиоза|анхидробиотскиот]] [[Цевчести црви|нематод]] ''Panagrolaimus superbus'', кој може да преживее и да се репродуцира во 99,9% D ₂ O.<ref name="An animal able to tolerate D"/> Цицачите (на пример, стаорци) на кои им се дава тешка вода за пиење умираат по една недела, во време кога водата во нивното тело се приближува до околу 50% деутерација.<ref>{{Наведено списание|last=Thomson|first=J.F.|year=1960|title=Physiological Effects of D₂O in Mammals. Deuterium Isotope Effects in Chemistry and Biology|url=https://archive.org/details/annals-of-the-new-york-academy-of-sciences_1960-11-25_84_16/page/736|journal=Annals of the New York Academy of Sciences|volume=84|issue=16|pages=736–744|bibcode=1960NYASA..84..736T|doi=10.1111/j.1749-6632.1960.tb39105.x|pmid=13776654}}</ref> Начинот на смрт се чини дека е ист како оној кај цитотоксичното труење (како [[хемотерапија]]) или кај синдромот на акутен зрачење (иако деутериумот не е радиоактивен), и се должи на дејството на деутериумот во општо инхибиција на клеточната делба. Тој е поотровен за малигните клетки од нормалните клетки, но потребните концентрации се превисоки за редовна употреба.<ref name="k" /> Како што може да се случи во хемотерапијата, цицачите отруени со деутериум умираат од дефект на коскената срцевина (произведувајќи крварење и инфекции) и функциите на цревната бариера (производство на [[Пролив|дијареа]] и губење на течности). И покрај проблемите на растенијата и животните во животот со премногу деутериум, [[Прокариоти|прокариотските]] организми како што се бактериите, кои немаат митотични проблеми предизвикани од деутериум, може да се одгледуваат и размножуваат во целосно деутерирани услови, што резултира со замена на сите атоми на водород во бактериски белковини и ДНК со изотоп на деутериум.<ref name="k"/><ref>Trotsenko, Y. A., Khmelenina, V. N., Beschastny, A. P. (1995) The Ribulose Monophosphate (Quayle) Cycle: News and Views.</ref> Во повисоките организми, целосната замена со тешки изотопи може да се постигне со други нерадиоактивни тешки изотопи (како што се јаглерод-13, азот-15 и кислород-18), но тоа не може да се направи за деутериум. Ова е последица на односот на јадрените маси помеѓу изотопите на водородот, кој е многу поголем отколку за кој било друг елемент.<ref name="isotopegeochem">{{Наведена книга|title=Stable Isotope Geochemistry|last=Hoefs|first=J.|publisher=Springer|year=1997|isbn=978-3-540-61126-4|edition=4}}</ref> Деутериум оксид се користи за подобрување на терапијата за заробување на неутрони со бор, но овој ефект не се потпира на биолошките или хемиските ефекти на деутериумот, туку на способноста на деутериумот да ги ублажи (бавните) неутрони без да ги зароби.<ref name="k"/> Неодамнешните експериментални докази покажуваат дека системската администрација на деутериум оксид (30% дополнување со вода за пиење) го потиснува растот на туморот кај стандарден глувчешки модел на човечки [[меланом]], ефект кој се припишува на селективна индукција на сигнализација на клеточниот стрес и генска експресија во клетките на туморот.<ref>{{Наведено списание|last=Jandova|first=J.|last2=Hua|first2=A. B.|last3=Fimbres|first3=J.|last4=Wondrak|first4=G. T.|date=February 2021|title=Deuterium Oxide (D2O) Induces Early Stress Response Gene Expression and Impairs Growth and Metastasis of Experimental Malignant Melanoma|journal=[[Cancers]]|volume=13|issue=4|pages=605|doi=10.3390/cancers13040605|pmc=7913703|pmid=33546433|doi-access=free}}</ref> === Токсичност кај луѓето === Бидејќи би било потребно многу голема количина на тешка вода за да се замени 25% до 50% од водата на телото на човечко суштество (водата пак е 50-75% од телесната тежина <ref>{{Наведено списание|last=Watson|first=P. E.|displayauthors=etal|year=1980|title=Total body water volumes for adult males and females estimated from simple anthropometric measurements|url=https://semanticscholar.org/paper/098d4cd37a32284694c80751c112d6f00ca23ce0|journal=The American Journal of Clinical Nutrition|volume=33|issue=1|pages=27–39|doi=10.1093/ajcn/33.1.27|pmid=6986753}}</ref>) со тешка вода, случајно или намерно [[Отров|труење]] со тешки водата е малку веројатно до точка на практично непочитување. Труењето би барало жртвата да внесува големи количини тешка вода без значителен нормален внес на вода многу денови за да предизвика забележителни токсични ефекти. Орални дози на тешка вода во опсег од неколку грама, како и тежок кислород ¹⁸O, рутински се користат во метаболичките експерименти кај луѓето. Бидејќи еден од околу 6.400 атоми на водород е деутериум, 50 кг човек кој содржи 32 кг телесна вода нормално би содржал доволно деутериум (околу 1,1 грам) за да се направат грама од чиста тешка вода, така што приближно оваа доза е потребна за да се удвои количината на деутериум во телото. Губењето на крвниот притисок може делумно да ја објасни пријавената инциденца на вртоглавица при ингестија на тешка вода. Сепак, поверојатно е дека овој симптом може да се припише на изменета вестибуларна функција.<ref>{{Наведено списание|last=Money|first=K. E.|last2=Myles|date=February 1974|title=Heavy water nystagmus and effects of alcohol|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1974-02-08_247_5440/page/404|journal=Nature|volume=247|issue=5440|pages=404–405|bibcode=1974Natur.247..404M|doi=10.1038/247404a0|pmid=4544739}}</ref> === Збунетост од контаминација од зрачење на тешка вода === Иако многу луѓе ја поврзуваат тешката вода првенствено со нејзината употреба во јадрени реактори, чистата тешка вода не е радиоактивна. Тешката вода од комерцијална класа е малку радиоактивна поради присуството на ситни траги од природен трициум, но истото важи и за обичната вода. Тешката вода што се користела како течност за ладење во атомските централи содржи значително повеќе трициум како резултат на неутронско бомбардирање на деутериумот во тешката вода (трициумот е ризик за здравјето кога се внесува во големи количини). Во 1990 година, еден незадоволен вработен во јадрената генераторска станица „Поинт Лепри“ во Канада добил примерок (проценета на околу „половина чаша“) тешка вода од примарната јамка за транспорт на топлина на [[Јадрен реактор|јадрениот реактор]] и ја натоварил во дозерот за пијалаци во кафетеријата. Осум вработени испиле дел од загадената вода. Инцидентот бил откриен кога вработените почнале да оставаат примероци на урина од биоесеј со покачени нивоа на трициум. Количината на вклучена тешка вода била далеку под нивото што може да предизвика токсичност од тешка вода, но неколку вработени добиле зголемени дози на зрачење од трициум и хемикалии активирани со неутрони во водата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ecology.at/nni/site.php?site=Point++Lepreau|title=Point Lepreau in Canada|publisher=NNI (No Nukes Inforesource)|archive-url=https://web.archive.org/web/20070710224724/http://www.ecology.at/nni/site.php?site=Point++Lepreau <!-- Bot retrieved archive -->|archive-date=10 July 2007|accessdate=10 September 2007}}</ref> Ова не бил инцидент на труење со тешка вода, туку труење со радијација од други изотопи во тешката вода. Некои новински сервиси не внимавале да ги разликуваат овие точки, а дел од јавноста останала со впечаток дека тешката вода е нормално радиоактивна и посериозно отровна отколку што всушност е. Дури и да се користела чиста тешка вода во ладилникот за вода на неодредено време, не е веројатно дека инцидентот би бил откриен или предизвикана штета, бидејќи од ниту еден вработен не се очекува да добие многу повеќе од 25% од дневната вода за пиење од таков извор.<ref> {{Наведени вести|url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=DN&s_site=philly&p_multi=PI%7CDN&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EB29D29C1FD71F6&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM|title=Radiation Punch Nuke Plant Worker Charged With Spiking Juice|date=6 March 1990|work=[[Philadelphia Daily News]]|access-date=30 November 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024214618/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=DN&s_site=philly&p_multi=PI%7CDN&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EB29D29C1FD71F6&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM|archive-date=24 October 2012|agency=Associated Press}}</ref> == Производство == На [[Земја (планета)|Земјата]], деутерираната вода, HDO, природно се јавува во нормална вода во сооднос од околу 1 молекула на 3.200. Ова значи дека 1 од 6.400 атоми на водород е деутериум, што е 1 дел од 3.200 по тежина (тежина на водород). HDO може да се одвои од нормалната вода со [[дестилација]] или [[електролиза]], а исто така и со различни процеси на хемиска размена, од кои сите експлоатираат кинетички изотопски ефект. При што делумното збогатување се случува и во природните водни тела под одредени услови на испарување.<ref>https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1029/JZ068i017p05079 {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230302210632/https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1029/JZ068i017p05079 |date=2023-03-02 }} Isotopic exchange effects in the evaporation of water: 1.</ref> Теоретски, деутериум за тешка вода може да се создаде во јадрен реактор, но одвојувањето од обичната вода е најевтиниот процес на производство на големо. Разликата во масата помеѓу двата водородни изотопи се претвора во разлика во енергијата од нулта точка, а со тоа и во мала разлика во брзината на реакцијата. Откако HDO ќе стане значителен дел од водата, тешката вода станува поприсутна бидејќи молекулите на водата многу често тргуваат со атоми на водород. Производството на чиста тешка вода со дестилација или електролиза бара голема каскада од станици или комори за електролиза и троши големи количини на енергија, така што хемиските методи генерално се претпочитаат. Најисплатливиот процес за производство на тешка вода е процесот на двојна температурна размена на сулфид (познат како Површински сулфид процес) развиен паралелно од Карл-Херман Геиб и Џером С. Спевак во 1943 година Алтернативен процес,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.google.com/patents?vid=4620909|title=Method for isotope replenishment in an exchange liquid used in a laser|accessdate=14 August 2010}}</ref> патентиран од Греам М. Кејзер, користи [[ласер]]и за селективно дисоцирање на деутерираните флуоројаглеводороди за да формира деутериум флуорид, кој потоа може да се одвои со физички средства. Иако потрошувачката на енергија за овој процес е многу помала отколку за Површинскиot сулфид-процес, овој метод во моментов е неекономичен поради трошоците за набавка на потребните флуоројаглеводороди. Како што е наведено, sovremenata комерцијална тешка вода речиси универзално се нарекува и се продава како деутериум оксид. Најчесто се продава во различни степени на чистота, од 98% збогатување до 99,75-99,98% збогатување деутериум (одделение на јадрен реактор) и повремено дури и поголема изотопска чистота. === Аргентина === [[Аргентина]] била главниот производител на тешка вода, користејќи постројка базирана на размена на амонијак/водород, обезбедена од швајцарската компанија Сулцер. Исто така, била и главен извозник во Канада, Германија, САД и други земји. Објектот за производство на тешка вода сместен во Аројито бил најголемиот капацитет за производство на тешка вода во светот. Аргентина произведувала 180 тони тешка вода годишно во 2015 година користејќи го методот на ''монотермална изотопска размена на амонијак-водород'' .<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.trimodbesta.com/ru/references/references-plant-engineering.html?getFile=ApplicationInformation_BAG_201510%2F500_plant%2FAI_BAG_Arroyito_HeavyWater_LTG501EN1510_English_.pdf|title=Trimod Besta : Arroyito Heavy Water Production Plant, Argentina|work=Trimodbesta.com|accessdate=11 January 2017|archive-date=2019-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190202043950/http://www.trimodbesta.com/ru/references/references-plant-engineering.html?getFile=ApplicationInformation_BAG_201510%2F500_plant%2FAI_BAG_Arroyito_HeavyWater_LTG501EN1510_English_.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Ecabert, R.|year=1984|title=The heavy water production plant at Arroyito, Arge..&#124;INIS|url=https://inis.iaea.org/search/search.aspx?orig_q=RN:16017940|journal=Sulzer Technical Review|volume=66|issue=3|pages=21–24|access-date=11 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20220319075136/https://inis.iaea.org/search/search.aspx?orig_q=RN:16017940|archive-date=2022-03-19|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Garcia, E.E.|year=1982|title=The projects for heavy water production of the Arg..&#124;INIS|url=https://inis.iaea.org/search/search.aspx?orig_q=RN:16038740|journal=Energia Nuclear (Buenos Aires)|pages=50–64|access-date=11 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20220319075138/https://inis.iaea.org/search/search.aspx?orig_q=RN:16038740|archive-date=2022-03-19|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Conde Bidabehere, Luis F.|year=2000|title=Heavy water. An original project in the Argentine ..&#124;INIS|url=https://inis.iaea.org/search/search.aspx?orig_q=RN:33064784|access-date=11 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20220319075140/https://inis.iaea.org/search/search.aspx?orig_q=RN:33064784|archive-date=2022-03-19|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iaea.org/inis/collection/NCLCollectionStore/_Public/18/096/18096007.pdf#page=441|title=Selection of a Safeguards Approach for the Arroyito Heavy Water Production Plant|work=Iaea.org|format=PDF|accessdate=11 January 2017}}</ref> Од 2017 година, фабриката во Аројито не работи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eleconomista.com.ar/actualidad/argentina-recupera-planta-industrial-agua-pesada-n54887|title=Argentina recupera la Planta Industrial de Agua Pesada|accessdate=29 December 2022}}</ref> === Советски Сојуз === Во октомври 1939 година, [[Советски Сојуз|советските]] [[физичар]]и Јаков Борисович Зелдович и Јули Борисович Харитон заклучиле дека тешката вода и јаглеродот се единствените изводливи модератори за реактор на природен ураниум, а во август 1940 година, заедно со Георги Фљоров, поднеле план до [[Руска академија на науките|Руската академија на науките]], пресметувајќи дека за реактор биле потребни 15 тони тешка вода. Бидејќи [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] немал рудници за ураниум во тоа време, младите работници на Академијата биле испратени во фотографските продавници во Ленинград за да купат ураниум нитрат, но целиот проект за тешка вода бил прекинат во 1941 година кога германските сили извршиле инвазија за време [[Операција Барбароса|на операцијата Барбароса]]. До 1943 година, советските научници откриле дека целата научна литература поврзана со тешката вода исчезнала од Запад, за што Фљоров во писмо го предупредил советскиот лидер [[Јосиф Сталин]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.osti.gov/opennet/manhattan-project-history/Events/1942-1945/espionage.htm|title=Manhattan Project: Espionage and the Manhattan Project, 1940–1945}}</ref> и во тоа време имало само 2-3&nbsp;кг тешка вода во целата земја. Кон крајот на 1943 година, советската комисија за купување во САД добила 1&nbsp;кг тешка вода и уште 100&nbsp;кг во февруари 1945 година, а по завршувањето на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], НКВД го презела проектот. Во октомври 1946 година, како дел од рускиот Алсос, НКВД ги депортирал во [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] од [[Германија]] германските научници кои работеле на производство на тешка вода за време на војната, вклучително и Карл-Херман Геиб, пронаоѓачот на површинскиот сулфид процес.<ref name="KG">{{Наведен извештај|access-date=21 March 2016}}</ref> Овие германски научници работеле под надзор на [[Германија|германскиот]] [[Физичка хемија|физичко хемичар]] Макс Волмер на Институтот за физичка хемија во [[Москва]] со фабриката што ја конструирале и произведувала големи количества тешка вода до 1948 година <ref>{{Наведен извештај|access-date=19 March 2016}}</ref> === САД === За време на [[Проект „Менхетн“|проектот Менхетен,]] Соединетите Американски Држави изградиле три постројки за производство на тешка вода како дел од проектот P-9 во Моргантаун Орднанс, во близина на Моргантаун, Западна Вирџинија; во реката Вабаш, во близина на Дана и Њупорт, Индијана; и во Алабама орденс. Тешка вода била набавена и од фабриката Коминкол во Трејл, Британска Колумбија, Канада. Експерименталниот реактор Чикаго Пил-3 користел тешка вода како модератор и станал критичен во 1944 година <ref>{{Наведено списание|last=Waltham|first=Chris|date=October 2011|title=An Early History of Heavy Water|journal=|pages=8–9|arxiv=physics/0206076}}</ref> Трите домашни производствени погони биле затворени во 1945 година, откако произвеле околу 81.470.<ref>{{Наведена книга|title=Manhattan District History Book III The P-9 Project|language=en}}</ref> Фабриката Вабаш го обновила производството на тешка вода во 1952 година. Во 1953 година, Соединетите Држави почнале да користат тешка вода во реакторите за производство на [[плутониум]] на локацијата на реката Савана. Првиот од петте реактори за тешка вода излегол во 1953 година, а последниот бил ставен во ладно исклучување во 1996 година. Реакторите претставувале реактори за тешка вода за да можат да произведуваат и плутониум и трициум за американската програма за јадрено оружје. САД го развиле процесот на производство на хемиска размена кој првпат бил демонстриран во голем обем во фабриката Дана, Индијана во 1945 година и во фабриката на реката Савана, Јужна Каролина, во 1952 година. DuPont управувал со SRP за USDOE до 1 април 1989 година, кога Вестингхаус ги презел. === Индија === Индија е еден од најголемите светски производители на тешка вода преку својот одбор за тешки води.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hwb.gov.in/nuclear-applications|title=Nuclear Applications {{!}} Heavy Water Board, Government of India|work=www.hwb.gov.in|accessdate=25 March 2022}}</ref> Извезува тешка вода во земји како Република Кореја, Кина и САД.<ref>{{Наведени вести|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/full-circle-india-exports-heavy-water-to-us/articleshow/1774012.cms|title=Full circle: India exports heavy water to US|last=Laxman|first=Srinivas|work=The Times of India|access-date=21 July 2022}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.livemint.com/Home-Page/iQNmfgnbS9FMtBH3l5IzSL/Heavy-Water-Board-reaches-new-high-in-export-market.html|title=Heavy Water Board reaches new high in export market|last=PTI|first=|date=18 March 2007|access-date=21 July 2022|agency=Livemint}}</ref> === Јапонија === Во 1930-тите, [[Соединети Американски Држави|Соединетите Држави]] и [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] се сомневале дека австрискиот хемичар Фриц Јохан Хансгирг изградил пилот-централа за Јапонското Царство во јапонската управа во Северна Кореја за производство на тешка вода користејќи нов процес што тој го измислил.<ref name="FH">{{Наведен извештај|access-date=24 March 2016}}</ref> === Норвешка === [[Податотека:Deuterium_oxide_Norsk.jpg|мини|„Тешка вода“ направена од Norsk Hydro]] Во 1934 година, Норск Хидро ја изградил првата комерцијална фабрика за тешка вода во Веморк, Тин, на крајот произведувајќи 4 кг на ден.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ntnu.no/forskning/kjentealumni/tronstad|title=Leif Tronstad|publisher=Norwegian University of Science and Technology|accessdate=8 March 2021|archive-date=2012-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20120207150639/http://www.ntnu.no/forskning/kjentealumni/tronstad|url-status=dead}}</ref> Од 1940 година и во текот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], централата била под [[Трет Рајх|германска]] контрола и [[Сојузници во Втората светска војна|сојузниците]] одлучиле да ја уништат централата и нејзината тешка вода за да го спречат германскиот развој на јадрено оружје. Кон крајот на 1942 година, планираниот напад наречен Операција Новак од страна на британските воздушни трупи не успеал, и двете едрилица се урнале. Напаѓачите биле убиени во несреќата или потоа погубени од Германците. Ноќта на 27 февруари 1943 година, операцијата Гунерсид успеала. Норвешките командоси и локалниот отпор успеале да уништат мали, но клучни делови од електролитските ќелии, исфрлајќи ја акумулираната тешка вода во одводите на фабриката.<ref>{{Наведена книга|title=Assault In Norway: Sabotaging the Nazi Nuclear Program|last=Gallagher|first=Thomas|publisher=The Lyons Press|year=2002|isbn=978-1585747504|location=Guilford, Connecticut}}</ref> На 16 ноември 1943 година, сојузничките воздушни сили фрлиле повеќе од 400 бомби на локацијата. Сојузничкиот воздушен напад ја натерало нацистичката влада да ја премести целата достапна тешка вода во Германија на чување. На 20 февруари 1944 година, норвешки партизан го потопил траектот М/Ф<nowiki><span typeof="mw:Entity" id="mwAm4">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki><nowiki><i id="mwAm8">Хидрото</i></nowiki> пренесување тешка вода преку езерото Тин, по цена на 14 норвешки цивили, а најголемиот дел од тешката вода се претпоставува дека е изгубен. Неколку од бурињата биле само до половина полни, па оттука пловни, и можеби се спасени и транспортирани во Германија. Неодамнешната истрага на записите за производство во Норск Хидро и анализата на недопреното буре кое било спасено во 2004 година, открило дека иако бурињата во оваа пратка содржеле вода со [[Водороден показател|pH вредност]]&nbsp;14 - што укажува на процесот на алкална електролитичка рафинирање - тие не содржеле високи концентрации на D₂O.<ref name="NOVA">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pbs.org/wgbh/nova/transcripts/3216_hydro.html|title=Hitler's Sunken Secret (transcript)|last=NOVA|authorlink=Nova (American TV program)|date=8 November 2005|publisher=NOVA Web site|accessdate=8 October 2008}}</ref> И покрај очигледната големина на пратката, вкупната количина на чиста тешка вода била прилично мала, повеќето буриња содржеле само 0,5-1% чиста тешка вода. На Германците би им биле потребни вкупно околу 5 тони тешка вода за да се активира јадрениот реактор. Манифестот јасно покажувал дека има само половина тон тешка вода што се транспортира во Германија. Хидро носел многу малку тешка вода за еден реактор, а камоли 10 или повеќе тони потребни за да се направи доволно плутониум за јадрено оружје.<ref name="NOVA" /> Германската програма за јадрено оружје била многу помалку напредна од проектот на Менхетен и ниту еден реактор изграден во нацистичка Германија никогаш не бил блиску до критичност. Ниту една количина на тешка вода не би го променила тоа. Израел признал дека работи на реакторот „Димона“ со норвешка тешка вода што му била продадена во 1959 година. Преку реекспорт користејќи Романија и Германија, Индија веројатно користела и норвешка тешка вода.<ref>[http://www.wisconsinproject.org/pubs/editorials/1988/3scandals.htm "3 Scandals Oslo Must Put to Rest"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120423220548/http://www.wisconsinproject.org/pubs/editorials/1988/3scandals.htm|date=23 April 2012}}.</ref><ref name="Milhollin1987">{{Наведено списание|last=Milhollin|first=Gary|year=1987|title=Heavy Water Cheaters|url=https://archive.org/details/sim_foreign-policy_winter-1987-88_69/page/100|journal=Foreign Policy|issue=69|pages=100–119|doi=10.2307/1148590|issn=0015-7228|jstor=1148590}}</ref> === Шведска === За време на Втората светска војна, компанијата Фосфатболагет во Љунгаверк, Шведска, произведувала 2.300 литри годишно тешка вода. Тешката вода потоа била продадена и на Германија и на [[Проект „Менхетн“|проектот Менхетен]] во САД за цена од 1,40 SEK за грам тешка вода.<ref>{{Наведени вести|url=http://sverigesradio.se/sida/artikel.aspx?programid=110&artikel=6209697|title=Tungt vatten till kärnvapen tillverkades i Ljungaverk - P4 Västernorrland|last=Radio|first=Sveriges|date=10 July 2015|work=Sveriges Radio|access-date=22 January 2018}}</ref> === Канада === Како дел од својот придонес кон [[Проект „Менхетн“|проектот Менхетен]], Канада изградила и управувала 450 до 540 кг месечно (дизајнерски капацитет) постројка за електролити за тешка вода во Трејл, Британска Колумбија, која започнала со работа во 1943 година <ref>{{Наведен извештај|access-date=16 February 2019}}</ref> Дизајнот на енергетскиот реактор за атомска енергија на Канада (AECL) бара големи количества тешка вода за да дејствува како неутронски модератор и течност за ладење. AECL нарачал две постројки за тешка вода, кои биле изградени и работеле во Атлантик Канада во заливот Глејс, [[Нова Шкотска]] (од страна на Deuterium of Canada Limited) и Порт Хоксбери, Нова Шкотска (од General Electric Canada). Овие погони се покажале дека имаат значителни проблеми во дизајнот, изградбата и производството. Следствено, AECL ја изградила фабриката за тешка вода Брус ({{Coord|44.1854|-81.3618|type:landmark_region:CA}} ),<ref>Google Earth</ref> која подоцна ја продала на Онтарио Хидро, за да обезбеди сигурно снабдување со тешка вода за идните електрани. Двете фабрики во Нова Шкотска биле затворени во 1985 година кога нивното производство се покажало како непотребно. Фабриката за тешка вода Брус (BHWP) во [[Онтарио]] била најголемата фабрика за производство на тешка вода во светот со капацитет од 1600 тони годишно во својот врв (800 тони годишно по целосна фабрика, две целосно оперативни постројки на својот врв). Тој го користел површинскиот сулфид процес за производство на тешка вода и барал 340.000 тони вода за производство на еден тон тешка вода. Тоа било дел од комплексот кој вклучувал осум реактори CANDU, кои обезбедувале топлина и енергија за постројката за тешка вода. Локацијата се наоѓала на јадрената генераторска станица Даглас Поинт / Брус во близина на Тивертон, Онтарио, на [[Хјурон|езерото Хјурон]] каде што имало пристап до водите на [[Големи Езера|Големите езера]].<ref name="CSR on BHWP decommissioning">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ceaa-acee.gc.ca/EADDB84F-docs/report_e.pdf|title=Bruce Heavy Water Plant Decommissioning Project|date=March 2003|publisher=Canadian Nuclear Safety Commission|accessdate=21 February 2018}}</ref> AECL го издал договорот за изградба во 1969 година за првата единица BHWP (BHWP A). Пуштањето во употреба на BHWP A било направено од Онтарио Хидро од 1971 до 1973 година, при што фабриката стапила во употреба на 28 јуни 1973 година, а дизајнот производствен капацитет бил постигнат во април 1974 година. Поради успехот на BHWP A и големата количина на тешка вода што би била потребна за големиот број претстојни планирани проекти за изградба на атомска централа CANDU, Ontario Hydro пуштил во употреба три дополнителни постројки за производство на тешка вода за локацијата Брус (BHWP B, C и Г). BHWP B бил пуштен во употреба во 1979 година. Овие први две постројки биле значително поефикасни од планираното, а бројот на градежни проекти на CANDU било значително помало од првично планираниот, што довело до откажување на изградбата на BHWP C & D. Во 1984 година, BHWP A била затворена. До 1993 година, Ontario Hydro имал произведено доволно тешка вода за да ги задоволи сите свои предвидени домашни потреби (кои биле пониски од очекуваното поради подобрената ефикасност во користењето и рециклирањето на тешката вода), така што тие затвориле и уништилеполовина од капацитетот на BHWP B. Преостанатиот капацитет продолжил да работи со цел да се исполни побарувачката за извоз на тешка вода сè додека не била трајно затворена во 1997 година, по што постројката била постепено демонтирана и локацијата била расчистена.<ref name="BHWP performance">{{Наведена книга|title=Separation of Hydrogen Isotopes|last=DAVIDSON|first=G. D.|date=1978|publisher=American Chemical Society|isbn=978-0841204201|series=ACS Symposium Series|volume=68|pages=27–39|chapter=Bruce Heavy Water Plant Performance|doi=10.1021/bk-1978-0068.ch002}}</ref><ref name="CHWP 1970–1980">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.iaea.org/inis/collection/NCLCollectionStore/_Public/13/680/13680421.pdf|title=Canadian Heavy Water Production - 1970 TO 1980|last=Galley|first=M.R.|last2=Bancroft|first2=A.R.|date=October 1981|accessdate=21 February 2018}}</ref> AECL во моментов истражува други поефикасни и еколошки побенигни процеси за создавање тешка вода. Ова е релевантно за реакторите CANDU бидејќи тешката вода претставуваше околу 15-20% од вкупните капитални трошоци на секоја централа CANDU во 1970-тите и 1980-тите.<ref name="CHWP 1970–1980"/> === Иран === Од 1996 година во Хондаб кај Арак се гради фабрика за производство на тешка вода.  На 26 август 2006 година, иранскиот претседател [[Махмуд Ахмадинежад|Ахмадинеџад]] го инаугурирал проширувањето на фабриката за тешка вода во земјата. Иран укажал дека постројката за производство на тешка вода ќе работи во тандем со истражувачки реактор од 40 MW, кој имал закажан датум за завршување во 2009 година <ref>{{Наведени вести|url=https://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=/news/2006/08/26/uiran.xml|title=Iran's president launches a new nuclear project|date=27 August 2006|access-date=10 September 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070713013652/http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=%2Fnews%2F2006%2F08%2F26%2Fuiran.xml|archive-date=13 July 2007|publisher=Telegraph.co.uk}}</ref> Иран произвел деутерирани растворувачи на почетокот на 2011 година за прв пат.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://isna.ir/fa/news/92071711508/%D8%A2%D8%A8-%D8%B3%D9%86%DA%AF%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B1%D8%A7%DA%A9-%D8%A8%D9%87%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AC%D9%88%DB%8C%DB%8C-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%BA%D8%B1%D8%A8|title=آب سنگین اراک، بهانه‌جویی جدید غرب – ایسنا|date=9 October 2013|work=Isna.ir|accessdate=11 January 2017}}</ref> Јадрото на IR-40 требало да биде редизајнирано врз основа на јадрениот договор во јули 2015 година. На Иран му е дозволено да складира само 130 тони тешка вода.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.apnews.com/daa46987ba2d4da98edfcab735aed304|title=Iran says it has transferred 11 tons of heavy water to Oman|date=22 November 2016|work=[[AP News]]|language=En|accessdate=21 October 2018|archive-date=2022-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20220319195331/https://apnews.com/daa46987ba2d4da98edfcab735aed304|url-status=dead}}</ref> Иран извезува вишок производство откако ја надминал нивната распределба што го прави Иран трет најголем извозник на тешка вода во светот.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/national/world-digest-march-8-2016/2016/03/08/e4fcbee4-e53f-11e5-a6f3-21ccdbc5f74e_story.html|title=World Digest: March 8, 2016|date=8 March 2016|work=The Washington Post|access-date=21 October 2018|language=En}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://atlas.media.mit.edu/en/profile/hs92/284510/|title=OEC – Heavy water (deuterium oxide) (HS92_ 284510) Product Trade, Exporters and Importers|work=[[The Observatory of Economic Complexity]]|language=En|archive-url=https://web.archive.org/web/20181021095310/https://atlas.media.mit.edu/en/profile/hs92/284510/|archive-date=21 October 2018|accessdate=21 October 2018}}</ref> === Пакистан === Истражувачкиот реактор за тешка вода и природен ураниум од 50 MW во Кушаб, во провинцијата Пенџаб, е централен елемент на пакистанската програма за производство на плутониум, деутериум и трициум за напредни компактни боеви глави (т.е. термојадрено оружје). Пакистан успеал да набави фабрика за прочистување и складирање на трициум и материјали прекурсори на деутериум и трициум од две германски фирми.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://fas.org/nuke/guide/pakistan/facility/khushab.htm|title=Khushab Heavy Water Plant|publisher=Fas.org|accessdate=14 August 2010|archive-date=2021-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210419001413/https://fas.org/nuke/guide/pakistan/facility/khushab.htm|url-status=dead}}</ref> === Други земји === Романија произведувала тешка вода во сега деактивираната фабрика за сулфид Дробета Гирдлер за домашни и извозни цели.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://peopletales.blogspot.com/2015/04/heavy-water-candu-reactors-and-living.html|title=History or Utopia: 45) Heavy water, nuclear reactors and... the living water|work=Peopletales.blogspot.com|accessdate=11 January 2017}}</ref> Франција управувала со мала фабрика во текот на 1950-тите и 1960-тите. Тешка вода постои во зголемена концентрација во хиполимнионот на [[Тангањика (езеро)|езерото Тангањика]] во [[Источна Африка]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://unesdoc.unesco.org/images/0010/001085/108584eb.pdf|title=Limnology and hydrology of Lakes Tanganyika and Malawi; Studies and reports in hydrology; Vol.:54; 1997|work=Unesdoc.unesco.org|page=39|accessdate=11 January 2017}}</ref> Веројатно е дека слични покачени концентрации постојат во езерата со слична [[лимнологија]], но ова е само 4% збогатување (24 наспроти 28) <ref>H Craig 1974 http://escholarship.org/uc/item/4ct114wz#page-55</ref> и површинските води обично се збогатени со {{Хем|D|2|O}} со испарување во уште поголема мера со побрзо {{Хем|H|2|O}}испарување. == Употреба == === Јадрена магнетна резонанца === Деутериум оксид се користи во спектроскопија на јадрена магнетна резонанца кога се користи вода како растворувач ако интересниот [[нуклид]] е водород. Ова е затоа што сигналот од молекулите на растворувачот светлина-вода (H2O) се меша со сигналот од интересната молекула растворена во него. Деутериумот има различен [[магнетен момент]] и затоа не придонесува за сигналот 1 H-NMR на фреквенцијата на водород-1 резонанца. За некои експерименти, може да биде пожелно да се идентификуваат лабилните водогени на соединението, тоа се водородните кои лесно може да се разменуваат како H⁺ јони на некои позиции во молекулата. Со додавање на D₂O, лабилните водороди се разменуваат и се заменуваат со атоми на деутериум (²H). Овие позиции во молекулата тогаш не се појавуваат во спектарот ¹ H-NMR. === Органска хемија === Деутериум оксид често се користи како извор на деутериум за подготовка на специфично означени изотополози на органски соединенија. На пример, CH врските во непосредна близина на кетонските карбонилни групи може да се заменат со ЦД врски, користејќи киселинска или базна катализа. Триметилсулфоксониум јодид, направен од диметил сулфоксид и метил јодид може да се рекристализира од деутериум оксид, а потоа да се дисоцира за да се регенерираат метил јодид и диметил сулфоксид, обата означени со деутериум. Во случаи кога се размислува за специфично двојно означување со деутериум и трициум, истражувачот мора да биде свесен дека деутериум оксидот, во зависност од возраста и потеклото, може да содржи малку трициум. === Инфрацрвена спектроскопија === Деутериум оксид често се користи наместо вода при собирање FTIR спектри на белковини во раствор. H₂O создава силна лента што се преклопува со [[амид]] I регионот на белковини. Појасот од D₂O е оддалечен од регионот на амид I. === Неутронски модератор === Тешката вода се користи во одредени типови на [[Јадрен реактор|јадрени реактори]], каде што делува како модератор на неутрони за да ги успори неутроните, така што тие се со поголема веројатност да реагираат со фисилниот [[ураниум-235]] отколку со ураниум-238, кој заробува неутрони без расцепување. Реакторот CANDU го користи овој дизајн. Лесната вода исто така делува како модератор, но бидејќи лесната вода апсорбира повеќе [[неутрон]]и од тешката вода, реакторите што користат лесна вода за модератор на реактор мора да користат збогатен ураниум наместо природен ураниум, инаку критичноста е невозможна. Значителен дел од застарените енергетски реактори, како што се реакторите RBMK во СССР, биле изградени со користење на нормална вода за ладење, но графит како модератор. Сепак, опасноста од графит во енергетските реактори (пожарите на графит делумно довеле до [[Чернобилска несреќа|катастрофата во Чернобил]]) довеле до прекин на графитот во стандардните дизајни на реактори. Бидејќи тие не бараат збогатување ураниум, реакторите за тешка вода се повеќе загрижувачки во однос на ширењето на јадреното оружје.  Размножувањето и екстракцијата на плутониум може да биде релативно брз и евтин пат за изградба на [[јадрено оружје]], бидејќи хемиското одвојување на плутониумот од горивото е полесно отколку изотопското одвојување на U-235 од природниот ураниум. Помеѓу сегашните и минатите држави со јадрено оружје, Израел, Индија и Северна Кореја <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www-pub.iaea.org/MTCD/publications/PDF/TRS407_scr/D407_scr1.pdf|title=Heavy Water Reactors: Status and Projected Development}}</ref> првпат користеле плутониум од реактори со умерена тешка вода кои согорувале природен ураниум, додека Кина, Јужна Африка и Пакистан први изградиле оружје користејќи високо збогатен ураниум. Нацистичката јадрена програма, која работи со поскромни средства од современиот проект Менхетен и е попречена од многу водечки научници кои биле протерани во егзил (многу од нив завршиле со работа за проектот Менхетен), како и континуираните внатрешни борби, погрешно го отфрлиле графитот како модератор поради непрепознавање на ефектот на нечистотиите. Со оглед на тоа што изотопското раздвојување на ураниумот се сметал за преголема пречка, ова оставило тешка вода како потенцијален модератор. Други проблеми биле идеолошката аверзија во однос на она што пропагандата го отфрлила како „ еврејска физика“ и недовербата меѓу оние кои биле ентузијасти нацисти уште пред 1933 година и оние кои биле ''Митлауфер'' или се обидувале да задржат низок профил. Делумно поради сојузничките саботажи и командосите на Норск Хидро (тогаш најголемиот светски производител на тешка вода) како и гореспоменатите внатрешни борби, германската јадрена програма никогаш не успеала да собере доволно ураниум и тешка вода на едно место за да постигне критичност и покрај тоа што поседувала доволно од двете до крајот на војната. Меѓутоа, во САД, првиот експериментален атомски реактор (1942), како и производствените реактори на [[Проект „Менхетн“|проектот Менхетен]] Ханфорд кои го произведуваа плутониумот за [[Тринити (проба)|Trinity]] и бомбите Fat Man, сите користеле модератори на неутрони од чист јаглерод (графит) во комбинација со нормална вода. цевки за ладење. Тие не функционирале ниту со збогатен ураниум ниту со тешка вода. Руското и британското производство на плутониум исто така користеле реактори модерирани со графит. Нема докази дека цивилните реактори за електрична енергија за тешка вода - како што се дизајните CANDU или Atucha - биле користени за производство на воени фисилни материјали. Во државите кои веќе не поседуваат јадрено оружје, јадрениот материјал во овие капацитети е под заштитни мерки на [[Меѓународна агенција за атомска енергија|МААЕ]] за да се обесхрабри какво било пренасочување. Поради неговиот потенцијал за употреба во програмите за [[јадрено оружје]], поседувањето или увозот/извозот на големи индустриски количества тешка вода се предмет на владина контрола во неколку земји. Добавувачите на технологија за производство на тешка вода вообичаено ги применуваат заштитните мерки и сметководството на материјалите администрирани од [[Меѓународна агенција за атомска енергија|IAEA]] (Меѓународната агенција за атомска енергија) за тешката вода. (Во Австралија, ''Законот за јадрено неширење (заштитни мерки) од 1987 година'') Во САД и Канада, неиндустриските количини на тешка вода (т.е. во опсег од грам до кг) се рутински достапни без посебна лиценца преку дилерите за снабдување со хемикалии и комерцијалните компании како што е поранешниот голем светски производител Ontario Hydro. === Неутрино детектор === Опсерваторијата Sudbury Neutrino (SNO) во Садбери, [[Онтарио]] користи 1.000 тони тешка вода на заем од Atomic Energy of Canada Limited. Детекторот за неутрино е 2,100 метри под земја во рудник, за да се заштити од [[мион]]ите произведени од [[Космичко зрачење|космичките зраци]]. SNO е изграден за да одговори на прашањето дали [[Неутрино|неутрините]] од типот на електрони произведени со соединување на [[Сонце]]то (единствениот тип што Сонцето треба директно да го произведува, според теоријата) би можеле да се претворат во други видови неутрина на патот кон Земјата. SNO го детектира черенковото зрачење во водата од електрони со висока енергија произведени од [[Неутрино|неутрина]] од типот на електрони додека тие се подложени на интеракции на наелектризирана струја (CC) со [[неутрон]]ите во деутериум, претворајќи ги во протони и електрони (сепак, само електроните се доволно брзи за да произведат Черенково зрачење за откривање). SNO, исто така, ги детектира настаните на расејување на електрони на неутрино (ES), каде што неутриното пренесува енергија на електронот, кој потоа продолжува да генерира черенковско зрачење кое се разликува од она што го произведуваат настаните CC. Првата од овие две реакции е произведена само од неутрина од типот на електрони, додека втората може да биде предизвикана од сите вкусови на неутрино. Употребата на деутериум е клучна за функцијата SNO, бидејќи сите три „вкусови“ (типови) на неутрина <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sno.phy.queensu.ca/sno/sno2.html|title=The SNO Detector|publisher=The Sudbury Neutrino Observatory Institute, Queen's University at Kingston|archive-url=https://web.archive.org/web/20210507204823/https://sno.phy.queensu.ca/sno/sno2.html|archive-date=7 May 2021|accessdate=10 September 2007}}</ref> може да се детектираат и во трет тип на реакција, неутрино-дезинтеграција, во која неутрино од кој било тип (електрон, мион или тау) се расејува од јадрото на деутериум ( деутерон ), пренесувајќи доволно енергија за да го разбие лабаво врзаниот деутрон во слободен [[неутрон]] и [[протон]] преку интеракција на неутрална струја (NC). Овој настан е откриен кога слободниот неутрон се апсорбира од ³⁵ Cl ⁻ присутни од NaCl намерно растворен во тешката вода, предизвикувајќи емисија на карактеристични заробени гама зраци. Така, во овој експеримент, тешката вода не само што обезбедува транспарентен медиум неопходен за производство и визуелизација на радијацијата Черенков, туку обезбедува и деутериум за откривање на егзотични неутрина од типот mu (μ) и тау (τ), како и модератор што не апсорбира медиум за зачувување на слободните неутрони од оваа реакција, додека не се апсорбираат од лесно откриен изотоп активиран од неутрони. === Тестирање на метаболичка стапка и промет на вода во физиологија и биологија === Тешката вода се користи како дел од мешавината со H₂¹⁸ O за заеднички и безбеден тест за просечната метаболичка стапка кај луѓето и животните кои се подложени на нивните нормални активности. Стапката на елиминација само на деутериум е мерка за обртот на водата во телото. Ова е многу променливо помеѓу поединци и зависи од условите на околината, како и од големината на предметот, полот, возраста и физичката активност.<ref>{{Наведено списание|last=Yamada|first=Yosuke|last2=Zhang|first2=Xueying|last3=Henderson|first3=Mary E. T.|last4=Sagayama|first4=Hiroyuki|last5=Pontzer|first5=Herman|last6=Speakman|first6=John R.|date=2022|title=Variation in human water turnover associated with environmental and lifestyle factors|url=https://archive.org/details/science_2022-11-25_378_6622/page/909|journal=Science|language=en|volume=378|issue=6622|pages=909–915|doi=10.1126/science.abm8668|pmc=9764345|pmid=36423296}}</ref> === Производство на трициум === Трициумот е активната супстанција во самонапојуваното осветлување и контролираната jadreno соединување, неговите други намени, вклучително и авторадиографија и радиоактивно означување. Исто така се користи во дизајнот на јадрено оружје за засилени оружја со фисија и иницијатори. Трициумот се подложува на [[Бета-распад|бета распаѓање]] во Хелиум-3, кој е стабилен, но редок, изотоп на Хелиум кој сам по себе е многу баран. Некои трициум се создаваат во реактори со умерена тешка вода кога деутериумот фаќа неутрон. Оваа реакција има мал пресек (веројатност за еден настан за фаќање неутрони) и произведува само мали количини на трициум, иако доволно за да се оправда чистењето на трициум од модераторот на секои неколку години за да се намали ризикот од бегство на трициум врз животната средина. Со оглед на тоа што Хелиум-3 е неутронски отров со повисок пресек на заробување од редот на големина од која било компонента на тешка или тритиирана вода, неговата акумулација во модератор на неутрони од тешка вода или [[Target (Physics)|цел]] за производство на трициум мора да се сведе на минимум. За производство на многу трициум на овој начин ќе бидат потребни реактори со многу високи неутронски текови, или со многу висок процент на тешка вода во јадреното гориво и многу ниска апсорпција на неутрони од друг реакторски материјал. Тогаш трициумот би требало да се обнови со одвојување на изотоп од многу поголемо количество деутериум, за разлика од производството од литиум-6 (сегашниот метод), каде што е потребно само хемиско одвојување. Апсорпциониот пресек на деутериум за топлински неутрони е 0,52 мили [[Барн|бари]] (5,2 × 10 ⁻³² m ² ; 1 бар = 10 ⁻²⁸ m ² ), додека оние на кислород-16 и кислород-17 се 0,19 и 0,24 милибари соодветно. ¹⁷ O сочинува 0,038% од природниот [[кислород]], со што севкупниот пресек е 0,28 милибарни. Затоа, во D₂O со природен кислород, 21% од заробените неутрони се на кислород, што се зголемува повисоко бидејќи ¹⁷ O се собира од зафаќањето на неутрони на ¹⁶O. Исто така, ¹⁷O може да емитира [[Алфа-честичка|алфа честичка]] при фаќање на неутрони, произведувајќи радиоактивен јаглерод-14. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.periodicvideos.com/videos/mv_heavywater.htm Тешка вода] и [http://www.periodicvideos.com/videos/mv_heavywater_part2.htm тешка вода - Втор дел] на ''периодичниот систем на видеа'' (Универзитет во Нотингем) * [https://web.archive.org/web/20160227012413/http://fas.org/nuke/intro/nuke/heavy.htm Производство на тешка вода], Федерација на американски научници * [https://web.archive.org/web/20040721172828/http://www.cns-snc.ca/Bulletin/A_Miller_Heavy_Water.pdf Тешка вода: водич за производители за векот на водород] * [http://www.straightdope.com/mailbag/mheavywater.html Дали „тешката вода“ е опасна?] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20050204232753/http://www.straightdope.com/mailbag/mheavywater.html}} Извештај на персоналот за прав наркотик. 9 декември 2003 година * [https://web.archive.org/web/20051210084630/http://alsos.wlu.edu/qsearch.aspx?browse=science%2FHeavy+Water Коментирана библиографија за тешка вода од Дигиталната библиотека Алсос за јадрени прашања] * [https://web.archive.org/web/20071216010940/http://www.popsci.com/popsci/how20/a07160a72252c010vgnvcm1000004eecbccdrcrd.html Мразот би требало да лебди, но со малку тешка вода можете да направите коцки кои тонат] * [http://www.o8ode.ru/article/eng/Isotopic_effects_of_heavy_water_in_biological_objects Изотопски ефекти на тешка вода во биолошки објекти] Олег Мосин, Игнат Игнатов * [http://scitation.aip.org/content/aip/journal/jcp/41/3/10.1063/1.1725946 J. Chem.] [http://scitation.aip.org/content/aip/journal/jcp/41/3/10.1063/1.1725946 Физ. 41, 1964 година] * [https://www.hwb.gov.in/mou-between-hwb-and-ms-clearsynth-mumbai-sale-20-tonnes-heavy-water-year-its-non-nuclear-0 MOU помеѓу HWB и M/s Clearsynth] MOU помеѓу HWB и M/s Clearsynth, Мумбаи за продажба на 20 тони тешка вода за една година за нејзините нејадрени апликации. {{Соединенија на кислородот}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Соединенија на кислородот]] [[Категорија:Облици на водата]] apcgmfsgh66r505jndnv3btuk3n50l3 0 1317489 5649366 5229942 2026-10-24T10:51:15Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5649366 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food | name = Тортелини | image = Tortellini Bolognesi.jpg | image_size = 250px | caption = | alternate_name = | country = [[Италија]] | region = [[Емилија-Ромања]] | creator = | course = | type = [[Тестенини]] | served = | main_ingredient = | variations = | calories = | other = }} '''Тортелините''' [[Тестенини|се тестенини во облик на прстен]] кои потекнуваат од [[италија]]нскиот регион Емилија (особено од [[Болоња]] и Модена). Тие традиционално се полнети со мешавина од месо (свинско филе, сирова пршута, [[мортадела]]), сирење [[пармезан]], јајца и морско оревче и се служат во супа од капон (чорба од капон).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.confraternitadeltortellino.it/pdf/pergamena_ricetta-ufficiale.pdf|title=Official recipe of the tortellino, as it was registered at the Chamber of Commerce of Bologna in 1974|work=www.confraternitadeltortellino.it|language=it|accessdate=2018-12-31}}</ref> Додека вообичаено се продаваат свежи или домашни во областа на потеклото, индустриски спакувани, сушени и замрзнати тортелини се појавуваат на многу локации низ светот, особено таму каде што има големи италијански заедници. == Потекло == [[Податотека:Tortellini_sul_tagliere.jpg|алт=Hand made tortellini|мини| Тортелини рачно изработени над дрвена даска за тркалање на тесто]] [[Податотека:Tortellini.jpg|алт=Industrially-made tortellini made using a machine|мини| Индустриски направени тортелини, лесно препознатливи по исклучително правилно сечење на тестото и симетричното затворање на краевите]] Потеклото на тортелините е спорно: и [[Болоња]] и Модена, градови во италијанскиот [[Емилија-Ромања|регион Емилија-Ромања]], тврдат дека се нејзиното родно место.<ref name="encyclopedia">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/encyclopediaofpa00zani|title=Encyclopedia of Pasta|last=Zanini De Vita|first=Oretta|publisher=University of California Press|year=2009|isbn=9780520944718|pages=[https://archive.org/details/encyclopediaofpa00zani/page/297 297]–299|url-access=registration}}</ref> Рецептот за јадење наречено „тортелети“ се појавува во [[1570|1570 година]] во Бартоломео Скапи. Записите на Винченцо Танаро во средината на [[17 век]] биле одговорни за преименување на тестенините во тортелини. Во 1800-тите, се појавиле легенди кои го објаснат потеклото на рецептот, нудејќи компромис. Кастелфранко Емилија, сместен помеѓу Болоња и Модена,<ref name="encyclopedia" /> е претставен во легенда, во која Венера престојува во гостилница. Обземен од нејзината убавина, гостилничарот ја шпионира низ клучалката низ која може да го види само нејзиниот папок. Тоа беше инспирирано од создавањето на тестенини во оваа форма. Од оваа легенда произлегува терминот ''ombellico di Venere'' (Папокот на Венера), кој повремено се користи за опишување на тортелини.<ref>[https://books.google.com/books?id=-HStec87HdcC&pg=PT200&dq=tortellini+belly+button&hl=en&sa=X&ei=TR4HT8ndNfD34QTX1uFl&ved=0CFwQ6AEwBw#v=onepage&q=tortellini%20belly%20button&f=false The Oxford Companion to Italian Food by Gillian Riley]</ref> Во чест на оваа легенда, во Кастелфранко Емилија се одржува годишен фестивал.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.npr.org/sections/thesalt/2013/08/27/210555719/tortellini-the-dumpling-inspired-by-venus-navel|title=Tortellini, The Dumpling Inspired By Venus' Navel|last=Poggioli|first=Sylvia|date=27 August 2013|work=[[NPR]]|accessdate=12 May 2018}}</ref> Друга легенда вели дека формата доаѓа од архитектурата на Модена, која наликува на желка. [[Податотека:Tortelliniinbrodo.jpg|десно|мини| ''Тортелини'' во супа]] == Споредба со тортелони == Тортелоните се тестенини во слична форма, но поголеми, обично 5 g, наспроти 2 g за тортелини,<ref>[http://www.barilla.com/faq Barilla US (manufacturer) FAQ]</ref> и со различни затворени краеви. Додека тортелините имаат фил на база на месо, тортелоните се полнат со рикота, а понекогаш и со [[магдонос]] или [[спанаќ]]. Покрај тоа, додека тортелините традиционално се готват и се сервираат во супа, тортелоните се готват во вода, се пржат во смеса (традиционално со путер и [[Обична жалфија|жалфија]]) и се служат суви. == Процес на производство == === Производни чекори === # Измешајте мелено свинско месо заедно со останатите состојки за да го направите филот # Измешајте брашно и јајца за да направите тесто # Следува израмнување на тестото # Израмнето тесто исечи го на квадрати # Депонирање на дел од филот на секој квадрат тесто # Формирање на тортелини [[Податотека:Tortellini_bolognesi.jpg|алт=Tortellini over a dough rolling board|мини| Тортелини над дрвена даска за виткање на тестото, за време на процесот на производство]] === Опрема === ==== Домашна ==== * даска за сечење * нож * оклагија * секач за тесто ==== Индустрија ==== * сецкалка * машина за мешање * машина за формирање (машина за тортелини) == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://cookingclassesinbologna.com/recipe/tortellini// Оригинален рецепт за рачно изработени тортелини во училиште за готвење сместено во Болоња] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20151223000105/http://cookingclassesinbologna.com/recipe/tortellini/ |date=2015-12-23 }} (23 декември 2015 * [https://web.archive.org/web/20230312211300/https://gianni.tv/tortellini-in-brodo-homemade-stuffed-pasta-in-broth/ Рачно изработени тортелини во Бродо, со видео] * [https://www.youtube.com/watch?v=HrQym_P2UNE Видео за производство на Тортелини] * [https://www.youtube.com/watch?v=c1lSSjpqLQQ Рачно изработени тортелини (тестенини во форма на папок) направени од ролна тесто за тестенини богато со јајца и брашно, исполнето со мешавина од месо - видео] [[Категорија:Италијанска кујна]] [[Категорија:Тестенини]] gcexbhjw8jlo7c27lkjrv8zean7gh7g 0 1317725 5649289 5250564 2026-10-24T02:22:29Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5649289 wikitext text/x-wiki '''Сузане Бикел''' (родена 1960 година, во Рим) е швајцарски египтолог. == Биографија == Студирала египтологија во [[Женева]], а потоа работела во Францускиот институт за ориентална археологија во Каиро и во [[Swiss Institute of Egyptian Antiquity|Швајцарскиот институт за египетска антика]] . Работела како археолог на повеќе локации во Среден и Горен Египет. Од 2000 година таа е предавач на Универзитетот во Фрајбург и од 2006 година е професор по египтологија на Универзитетот во Базел.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.religionswissenschaft.uzh.ch/idd/editorial_board.php |title=www.religionswissenschaft.uzh.ch |accessdate=2023-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231120065915/https://www.religionswissenschaft.uzh.ch/idd/editorial_board.php |archive-date=2023-11-20 |url-status=dead}}</ref> Истражувањето на Сузана Бикел се фокусира на религијата и египетската археологија. Бикел е директор на проектот на Универзитетот во Базел Кингс долина <ref name="SBickel">Susanne Bickel, Princesses, Robbers, and Priests - The unknown side of the Kings' Valley, Presentation at a conference at the Museo Egizio in Turin, Italy, October 14 2017, [https://www.youtube.com/watch?v=8MkJHpafTJk Online; KV 64 is discussed at 27:30 onward]</ref> и била член на тимот што ја ископал гробницата KV64, која го содржи погребот на Нехмес Бастет, во 2011 година <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hindawi.com/journals/bmri/2015/530362/|title=New Ancient Egyptian Human Mummies from the Valley of the Kings, Luxor: Anthropological, Radiological, and Egyptological Investigations|last=Rühli|first=Frank|last2=Ikram|first2=Salima|date=2015|work=BioMed Research International|language=en|accessdate=2020-03-11|last3=Bickel|first3=Susanne}}</ref><ref name="KV64">S. Bickel & E. Paulin-Grothe, “KV 64: two burials in one tomb,” Egyptian Archaeology, vol. 41, pp. 36–40, 2012.</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://english.ahram.org.eg/NewsContent/9/40/31799/Heritage/Ancient-Egypt/New-archaeological-discovery-at-the-Valley-of-the-.aspx|title=New archaeological discovery at the Valley of the Kings - Ancient Egypt - Heritage - Ahram Online|work=english.ahram.org.eg|language=en|accessdate=2018-02-26}}</ref> == Публикации == * ''Katalytische und regulatorische Wechselwirkungen von Adeninnukleotiden mit der H+-ATPase des Chloroplasten'', 1988 * ''Missions épigraphiques du Fonds de l'Egyptologie de Genève au Spéos Artémidos'', 1988 * ''Telekommunikation und Gesellschaft : kritisches Jahrbuch der Telekommunikation. [1]'', 1991 година * ''Египетската космогонија : avant le nouvel Empire'', 1994 година * ''Tore und andere wiederverwendete Bauteile Amenophis' III'', 1997 г. * ''Die Dekoration des Tempelhaustores под Александар IV : und der Südwand unter Augustus'', 1998 година * ''„Sortir au jour“ : уметност во египетската фондација Мартин Бодмер'', 2001 година * ''Aspects et fonctions de la deification d'amenhotep III'', 2002 * ''Werbung für die Götter: Heilsbringer aus 4000 Jahren'', 2003 година * ''Les animaux du 6ème jour : Les animaux dans la Bible et dans l'Orient ancien'', 2003 година * ''D'un monde á l'autre textes des пирамиди и textes des sarcophages'', 2004 * ''Во ägyptischer Gesellschaft : Aegyptiaca der Sammlungen Bibel+Orient an der Universität Freiburg Schweiz'', 2004 * ''Ахенатон и Нефертити : soleil et ombres des pharaons'', 2008 година * ''Vergangenheit und Zukunft Studien zum historischen Bewusstsein in der Thutmosidenzeit'', 2014 * ''La porte d'Horemheb au Xe pylône de Karnak'', 2015 година * ''Египет и древниот Близок Исток - перцепции на алтеритетот'', 2016 година * ''Студии во античка египетска погребна литература'', 2017 година == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1960 година]] [[Категорија:Француски археолози]] [[Категорија:Француски египтолози]] d55kny4mftziqt1nrm2leq5dyxhlhlf 0 1318083 5649161 5639614 2026-10-23T15:08:53Z P.Nedelkovski 47736 поправка на правопис - случаи наместо случаеви 5649161 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Istoriya-slavyanobulgarska.jpg|мини|327x327пкс|Корицата на книгата „''[[Историjа словенобугарска]]''“ — според мнозинството на бугарски историчари, делото е основноположник на бугарската историографија.]] '''Бугарска историографија''' ({{langx|ru|Болгарская историография}}, {{langx|bg|Българска историография}}) — наука што ја проучува историјата на [[Бугарија]] и [[Демографија на Бугарија|нејзините жители]]. Формирана за време на [[Бугарска преродба|националната преродба во Бугарија]] претежно од делата на руските набљудувачи. Мнозинството на историчари во Бугарија го сметаат [[Свети Паисиј Хилендарски]] како катализатор на историографијата но дела за историјата на [[Бугари|бугарскиот народ]] постоеле пред него. Денес, односите на бугарската историографија со [[Македонска историографиjа|македонската]] се проблематични поради нивните спротивставени ставови за [[Македонско прашање|македонското прашање]].<ref>''[https://novamakedonija.com.mk/mislenja/kolumni/osudete-go-bugarskiot-istoriski-revizionizam/ Осудете го бугарскиот историски ревизионизам]'' (2022) од [[Нова Македонија]]</ref> Во бугарската историографија не е признаено постоењето на уникатен [[Македонци|македонски народ]] или [[Македонски јазик|јазик]], туку ги сметаат како вештачки народ создадени од т.н. идеалогија „Македонизам“. Низ нејзиниот развиток историографијата била критикувана заради нејзината фалсификација на историјата. За време на [[Народна Република Бугарија|комунистичкиот период во Бугарија]] историографијата била под строга контрола на [[Татковински фронт (Бугарија)|тогашната власт]], поради тоа историографијата во вид била злоупотребена како политички инструмент за стабилност.<ref>{{Cite book|url=https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/9789633861387/html|title=Quest for a Suitable Past. Myth and Memory in Central and Eastern Europe|last=Claudia-Florentina Dobre and Cristian Emilian Ghita|publisher=Central European University Press|year=2017|chapter=The Phenomenon of “Parahistory” in Post-Communist Bulgaria: Old Theories and New Myths on Proto-Bulgarians|chapter-url=https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/9789633861387-012/html?lang=en&srsltid=AfmBOooHEjIShgRZ7AJfAqm8DFkHmpUc5AEIiHZGDvY7M3oHX6C5KDZ2}}</ref> Бугарската историографија исто така е обвинетата дека цепивлакнува или ситничарува случаи во нејзината историја со цел да ја претстават Бугарија во добра намера, според бугарскиот историчар Максим Стаменов, тоа е најголемиот грев на историографијата.<ref>{{Наведено списание|last=Стаменов|first=Максим|date=2020|title=QUO VADIS БЪЛГАРИСТИЧНИ ИЗСЛЕДВАНИЯ: ПРОФ. МАХИЕЛ КИЙЛ ЗА БЪЛГАРИЯ И БЪЛГАРИТЕ. ЧАСТ I|url=https://ibl.bas.bg/izvestiya/wp-content/uploads/2020/12/Stamenov-IZVESTIA-IBE-XXXII-276-332-1.pdf|journal=Институт за български език, БАН|volume=XXXII|pages=320}}</ref> Други значајни периоди во нејзината историја како нивната преродба се исто така сменети поради политички цели и идеи кои се спротивставуваат со официјалната докторина на историографијата се потценети или целосно негирани. Во една објава [[Европската унија]] ѝ препорачала на Бугарија да го прекине процесот на политизација на нејзината историографија против [[Македонија]] и да отстапи со одредени барања.<ref>''[https://just-access.de/quick-fixes-are-not-a-solution-to-the-century-long-balkan-problems/ Quick-fixes are not a solution to the century-long Balkan problems]'' (2022) Just-Access</ref> Според бугарскиот новинар Светослав Тодоров, бугарската историографија е злоупотребена да го спречи [[Приклучување на Македонија кон ЕУ|влезот на Македонија во Европската унија]] од [[Бојко Борисов|Бојковата администрација]] со политичка цел да добие повеќе подржувачи на неговата влада.<ref>''[[Boyko Borisov|Boyko Borisov's]] GERB and the nationalist alliance United Patriots (currently disintegrated), the then-ruling coalition of Bulgaria, decided to impose the ban in a moment when the government was shaken by widespread anti-establishment protests and Borissov’s government was increasingly associated with corruption allegations. Ever since, the Macedonian card has been played out by whoever wants to provoke a similar reaction in the society. Another controversial layer is that in 2019 several members of one of the parties in the United Patriots group, IMRO, were charged with selling Bulgarian passports to Macedonians who want to benefit from having EU documents.'' [https://www.veridica.ro/en/editorials/why-lifting-the-veto-on-north-macedonias-eu-accession-might-come-costly-for-bulgaria Why lifting the veto on North Macedonia’s EU accession might come costly for Bulgaria] (February 3rd 2023) by Svetoslav Todorov</ref> Во една изјава бугарскиот историчар Чавдар Маринов признал како оспорени македонски фигури, како [[Ванчо Михајлов|Иван Михајлов]], се целосно рехабилитирани во бугарската историографија и наука со цел да ги користат нивните дела за негирањето на македонски идентитет.<ref>{{Наведени вести|url=https://prizma.mk/marinov-vancho-mihajlov-e-rehabilitiran-vo-bugarija-poradi-makedonija/|title=Маринов: Ванчо Михајлов е рехабилитиран во Бугарија поради Македонија|last=Димеска|first=Фросина|date=19 април 2022|work=Призма}}</ref> == Развој == {{See also|бугарска преродба}}{{внимание|Заглавјето}}[[Податотека:BASA-546K-1-108-21-Vasil Aprilov (cropped).JPG|мини|293x293пкс|Слика од [[Васил Априлов]], познат преродбеник во историографијата на Бугарија, но самиот автор никогаш не се именувал самиот себеси како [[Бугарија|бугарин]], туку се именувал како [[грк]].<ref>Roudometof, V. (2001). ''[https://www.google.mk/books/edition/Nationalism_Globalization_and_Orthodoxy/EyJpAAAAMAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=Vasil+Aprilov+greek&dq=Vasil+Aprilov+greek&printsec=frontcover Nationalism, Globalization, and Orthodoxy: The Social Origins of Ethnic Conflict in the Balkans.]'' Bloomsbury Academic.</ref> При грчката војна на независност тој вложел пари за да ѝ помогнел. Но при неговата посете во Русија русофилскиот автор [[Јуриј Венелин]] пробал да формира вештачки бугарски идентитет на Априлов. Но тој сепак продолжил да се именува како грк.<ref>''[https://www.google.mk/books/edition/Trade_Migration_and_Urban_Networks_in_Po/snJvEAAAQBAJ?hl=mk&gbpv=1&dq=Vasil+Aprilov+greek&pg=PA129&printsec=frontcover Trade, Migration and Urban Networks in Port Cities, C. 1640-1940]''. (2017). Обединето Кралство: Liverpool University Press</ref>]] Народот во Бугарија пред нејзината преродба немале чист определен концепт на бугарски идентитет ниту ни бугарски јазик или култура, граѓани кој што се наоѓале во јужниот дел од Бугарија имале грчки идентитет и самите се именувале како дел од [[Грци|грчкиот народ]], но со разлика од јужниот дел, северниот дел од бугарија содржила силен [[Русофилија|русофилски идентитет]].<ref>Blunt, F. J. S. (2023). ''[https://www.google.mk/books/edition/Twenty_Years_Residence_among_the_People/z5feEAAAQBAJ?hl=mk&gbpv=1&dq=Bulgarians+called+themselves+greeks&pg=PA26&printsec=frontcover Twenty Years' Residence Among the People of Turkey; Bulgarians, Greeks, Albanians, Turks, and Armenians: In Large Print.]'' (n.p.): Megali Verlag. page 26</ref> Голем број на буржоазијата во Бугарија само користеле [[Грчки јазик|грчкиот јазик]], самите себеси се именувале како грци и нивната култура, во црковни школа исто така беше користен грчки.<ref>Schurman, J. G. (2023). ''[https://www.google.mk/books/edition/The_Balkan_Wars_1912_1913/tRXYEAAAQBAJ?hl=mk&gbpv=1&dq=Bulgarians+called+themselves+greeks&pg=PT19&printsec=frontcover The Balkan Wars: 1912-1913]''. Good Press.</ref> Со појава на историографија почна процесот на формирање вештачки бугарски идентитет и разделување народот во Бугарија од грците и русите. Бугарската историографија како концепт првпат се појави околу периодот на [[Русофилија|русофилската]] [[Бугарска преродба|преродба на Бугарија]] со делата на [[Петар Богдан|Петар Бакшиќ]], [[Срби|србски]] [[Католици|католичар]] од [[Бугарија]]<ref>{{Наведена книга|title=Дело, Том 70|last=Станојевиќ|first=А. М.|year=1914|pages=92}}</ref> кој што во 1667 ја објавил книгата ''„Историја на Бугарија“,'' многу историчари од Бугарија ја сметаат книгата како почеток на Бугарската историографија, но во времето на Бакшиќ единствена цел на книгата беше ширење на тогашната католичка пропаганда присутна во Бугарија.<ref>{{Наведена книга|title=Čiprovská literární škola: autoři a jejich dílo|last=Tesař|first=Jiří|publisher=MASARYKOVA UNIVERZITA, Filozofická fakulta|year=2011|pages=12-21}}</ref> Во 1762 околу почетокот на [[Бугарска преродба|преродбата во Бугарија]], познат [[Пирински Македонци|македонски преродбеник од Бугарија]] [[Свети Паисиј Хилендарски]] го пишува еден од најпознатите дела во Бугарската историографија и ренесансата во Бугарија, под името ''„Историја на славјанобугарска“ (''во постар правопис''- '''Исторїѧ славѣноболгарскаѧ''').''<ref>{{Наведена книга|url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d3/Paisii_Hilendarski_Istoriya_Slavyanobolgarskaya_red_Y_Ivanov_BAN_1914.pdf|title=Исторiја Славјанскобугарско|last=Хилендарски|first=Паисиј|publisher=Бугарската академија на науки|year=1914}}</ref> Во нејзе имаше детална историја на народот во Бугарија и нејзините цареви, но книгата има неколку проблематични карактеристики како грешавање на датумот на владеење на одредени цареви. Во 1823 беше објавено уште едно дело што помогна со развиток во историографијата, [[Јован Рајиќ]], познат [[срби]]н од [[војводина]] ја објавил книгата „''Исторія разныхъ славенскихъ народовъ наипаче Болгаръ, Хорватовъ, и Сербовъ“'' каде што ја објаснувал историјата на Хрватите, Србите и народот во Бугарија. Според авторот на делото, народот од бугарија имало [[Татари|татарско потекло]] и се преселиле од [[Монголија]] кон денешна Русија со [[Печенези]]те и после при мешавање со [[Руси|рускиот народ]] станале [[словени]].<ref>Раичъ, Іоаннъ (1794a). ''[https://books.google.mk/books?redir_esc=y&id=F2NgAAAAcAAJ&q=%D0%A0%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8#v=snippet&q=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B8%20%D0%A0%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8&f=false Исторія разныхъ славенскихъ народовъ наипаче Болгаръ, Хорватовъ, и Сербовъ]''. '''1'''. Въ Вїеннѣ: Въ Славенно-Сербской, Валахїиской и Восточныхъ языковъ Привилег. Тѵпографїй.</ref> При преродбата Историографијата успешно ги раздели народот од Бугарија со Грците но не можеле да ги разделат од нивните русофилски чувства, голем број на преродбеници се именувале како [[Русофилија|Русофили]] а не [[Бугарија|Бугари]]. Според историчарот Константин Косев, познат историчар од Бугарија, тој истакнува како Русофилството беше длабоко во корените на народот и не можеле да го разделат.<ref>Kosev, K. D. (2001). ''Кратка история на Българското възраждане''. Бугарија: Академично издателство "Проф.Марин Дринов". с.170</ref> == Во Кнежевството Бугарија == {{See also|Кнежевство Бугарија}} [[Податотека:Bulgaria-San Stefano-Berlin 1878.jpg|мини|Слика од [[Санстефанска Бугарија]], голем број на Бугарски историчари и националисти сметаат дека Санстефанска Бугарија е ''„етничката граница на Бугарија“'' но според историски наводи причината што Бугарија ги доби тие територи е ништо друго освен политички корист од страна на Русија. Руското царство планираше да имплементира вештачка Бугарска држава што би била кукла на Русија и би дадел право на Русија да ги користи [[Пристаниште|пристаништа]] во [[Егејска Македонија]] за трговија.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/Tsarist_Russia_and_Balkan_Nationalism/m5ngEAAAQBAJ?hl=mk&gbpv=1&dq=San+Stefano+Bulgaria+port+Russia&pg=PA5&printsec=frontcover|title=Tsarist Russia and Balkan Nationalism, Russian Influence in the Internal Affairs of Bulgaria and Serbia, 1879-1886|last=Jelavich|first=Charles|publisher=University of California Press|year=2023|isbn=9780520350427|pages=5}}</ref><ref>Neilson, K. (2016). ''[https://www.google.mk/books/edition/The_British_Way_in_Warfare_Power_and_the/Wei_CwAAQBAJ?hl=mk&gbpv=1&dq=San+Stefano+Bulgaria+port+Russia&pg=PT16&printsec=frontcover The British Way in Warfare: Power and the International System, 1856–1956: Essays in Honour of David French.]'' Обединето Кралство: Taylor & Francis.</ref>]] При војните на Бугарија со помош на Русија беше формирана вештачка Бугарска држава под името „Кнежевство Бугарија“ и околу овој период Бугарската историографија почна повеќе да се развива,<ref>{{Наведена книга|title=Проблеми на бъларската историография след Втората световна война|last=Konstantinov|first=Dimitŭr|publisher=Bŭlgarsko istorichesko druzhestvo|year=1973|pages=115}}</ref> заради силното влијание на Русија, Историографијата беше составена со претежно русофилски историчари. Кога беше формирана нова официјална државна историографија нејзината главна улога беше да ја шири историјата на [[Балкански Полуостров|Балканот]] кон луѓето во [[Бугарија]], тие воделе истрашувања за словенскиот народ во време на [[Византија]] и после [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]]. Еден од првите историчари беа Петар Мутафичиев.<ref>{{Наведена книга|title=Jugoslovenski istoriski časopis|publisher=Jugoslovensko istorisko društvo|year=1938|pages=61}}</ref> Новата историографија од прво беше спротив идеата со сојуз со [[Румелија]] заради тоа што Русија беше против идеата.<ref>''[https://www.sds.bg/%D0%BA%D0%BE%D0%B8-%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%B8-%D0%B1%D1%8F%D1%85%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B8%D0%B2-%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%B8%D1%8F/ Кои русофили бяха против националния идеал – Съединението]'' (2020) от СДС</ref> Сепак постепено ја прифатиле идеата и почнале да шират про-сојузна пропаганда, според нив, Румелија само беше уште еден дел од Бугарија што не беше ослободено.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/Partien_zhivot/-yg8AAAAIAAJ?hl=mk&gbpv=1&dq=%D0%91%D1%8A%D0%BB%D0%B3%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B0+%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F+%D0%9A%D0%BD%D1%8F%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE+%D0%91%D1%8A%D0%BB%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F&pg=PA73&printsec=frontcover|title=Partien zhivot|last=Bŭlgarska komunisticheska partii︠a︡|publisher=T︠S︡K BKP|year=1985|pages=73}}</ref> Познато дело што испадна околу тој период беше „''Историја Бугарскога народа до пропасти државе“'' во 1878 од српски историчар [[Милан Савиќ]]. Во нејзе детално ја објаснува историјата на Бугарија, во книгата го обележуваат народот во Бугарија со татарско-руско потекло, истакнувајќи дека при нападите од Татарите во европа се вмешале со Финските Руски каде што биле произведувани Фински „Бугари“ и после тие се преселиле во [[Балтичко Море|Балтикот]].<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.mk/books?redir_esc=y&id=MNg7AQAAMAAJ&q=%D0%B1%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80+%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80#v=snippet&q=%D0%B1%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B8%20%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B8&f=false|title=Историја бугарскога народа до пропасти државе|last=Савиќ|first=Милан|publisher="Srpske narodne zadružne štamparije"|year=1878|pages=28}}</ref> Под влијание на [[Панславизам|пансловенските]] идеи и особено на руската славистика, прашањето за припадноста на Бугарите на словенските народи доби централно значење во историографија на Бугарија. Ова прашање стана централно во филолошко-историските истражувања од тоа време, речиси до крајот на 20 век. Предизвикан од политичките интереси на големите сили, а особено на Русија, научниот интерес за ракописното наследство на словенските народи е на големо значење за изградбата на новите национални држави во Средна Европа и на Балканот. И покрај зависноста на научните идеи од политичките цели на Руската Империја.<ref>''[https://ebox.nbu.bg/hist/ne3/04%20Zvetana%20Cholova%20+%20r.pdf Българската медиевистика (краят на XIX - средата на ХХ в.) и националната идея]'' от Цветана Чолова</ref> Околу овој период со појава на официјална историографија за прв пат почна дискусија за [[Македонско прашање|Македонското прашање]], голем број на историчарите во Бугарија не се согласувале со концептот на македонски народ со свој јазик и култура, тоа е заради тоа што беше против политиката на владата.<ref>Македонски преглед: издава Македонският научен институт. (2006). Бугарија: Институт.</ref> Руската влада имала големи интереси кон политичките односи на Историографијата, знаејќи дека Историографијата веќе имало силно русофилско влијание одлучија да ја користат историографијата како начин на проширување русофилските гледишта. Нивните операции биле успешни и народот во Бугарија посакале да имаат [[Руси|Руски]] цар наместо цар од потекло од Бугарија.<ref>Jelavich, C. (2023). ''[https://www.google.mk/books/edition/Tsarist_Russia_and_Balkan_Nationalism/m5ngEAAAQBAJ?hl=mk&gbpv=1 Tsarist Russia and Balkan Nationalism: Russian Influence in the Internal Affairs of Bulgaria and Serbia]'', 1879-1886. Германија: University of California Press. страна 28</ref> При 1880-тите имаше разделба помеѓу историографијата за руското влијание во Бугарија, [[Пирински Македонци|македонскиот социјалист во Бугарија]] [[Димитар Благоев]] се декларирал како [[Русофилија|Русофил]]. Голем број на поранешни револуционерни што соработувале со [[Васил Левски]] и [[Внатрешна револуционерна организација|Внатрешната Револуционерна Организација]] што биле против русофилското влијание биле отстранети и изгубиле сите нивни правда. [[Захариј Стојанов]] беше еден од овие револуционери, кој после открие за неговата иднина почна да соработува поблиску со Руската влада во Бугарија и Русофилската Историографија. Историографијата исто промовираше другарство со Бугарија и Русија, наведувајќи дека со длабоки корени се поврзани двете народи.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/Debating_the_Past/lGovFoKjOB8C?hl=mk&gbpv=1&dq=Bulgarian+historiography&printsec=frontcover|title=Debating the Past, Modern Bulgarian Historiography—From Stambolov to Zhivkov|last=Daskalov|first=Rumen|publisher=Central European University Press|year=2011|isbn=9786155053009|pages=34}}</ref> Социјалисти околу овој период биле строго против Русија (Русофоби или Русофобија) што создаде различни разделби помеѓу Историографијата.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/The_Making_of_a_Nation_in_the_Balkans/HYOFBT1F7JEC?hl=mk&gbpv=1&dq=Roumen+Daskalov+The+Making+of+a+Nation+in+the+Balkans:+Historiography+of+the+Bulgarian+Revival&printsec=frontcover|title=The making of a nation in the Balkans : historiography of the Bulgarian revival|last=Daskalov|first=Rumen|publisher=Central European University Press|year=2004|isbn=9789639241831|pages=153}}</ref> == Под Царството Бугарија == [[Податотека:Bulgaria deporting the Macedonian Jews.jpg|мини|238x238пкс|Слика од [[Депортација на Евреите од Македонија|Бугарската армија депортирајќи евреиското население од Македонија]], според Историографијата на Бугарија тие пробале да им помогнат на евреите, но според историски наводи тие биле [[Антисемитизам|антисемитизни]] и убиле над 11.000 евреици од Македонија. Сепак Историографијата на Бугарија не посакувајќи да ја признава вистина го именува тоа како ''„пропаганда од Македонија“''<ref>''[https://www.slobodnaevropa.mk/a/%D0%B8-%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D1%83%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%82-%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B4-%D0%B7%D0%B0-%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE---%D0%B1%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%B7%D0%B8%D0%B8/32315537.html И Холокаустот повод за македонско - бугарски тензии]'' (2023) од Марија Тумановска</ref>]] [[Податотека:Pogreb na car boris.jpg|лево|мини|Слика од погребот на [[Борис III|Цар Борис III]], според Историографијата на Бугарија тој бил ''„форсиран“'' да соработува со Третиот Рајх, но при неговото погребување во 1943 биле прикажани знамиња на Нацистичка Гермија со неговиот гроб.<ref>''[https://republika.mk/vesti/balkan/tsar-boris-bil-pogreban-so-natsistichki-znamina/ Цар Борис бил погребан со нацистички знамиња] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240101161358/https://republika.mk/vesti/balkan/tsar-boris-bil-pogreban-so-natsistichki-znamina/ |date=2024-01-01 }}'' (2023) од Балкан</ref> Многумина луѓе од Бугарија сметале дека Германскиот народ и нивниот биле ''„браќа со иста цел“'']] Во време на [[Царство Бугарија|Царството Бугарија]], Историографијата почнала да се разделува од русофилското влијание на Руското царство, тие почнале повеќе и повеќе да се ориентират кон национална политика и национална историја.<ref>''[https://istoriograph.bg/istoriq/nova-istoriq/%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B7%D0%BC%D1%8A%D1%82-%D0%B2-%D0%A6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE-%D0%91%D1%8A%D0%BB%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-1919-1944-%D0%B3 Национализмът в Царство България (1919-1944 г.)]'' (2015) от Антон Николов</ref> тие почнале да се ориентират кон бугарска историја и кон историјата на [[Македонија]] заради [[Втора светска војна|Втората Светска Војна]]. При II (2) светска војна Историографијата редовно ширеше пропаганда за Бугарското учество во војна, именувајќи ги народите во [[Егејска Македонија|Егејска]] и [[Вардарска Македонија]] како Бугари. Истовремено Историографијата соработувала со централната влада да произведува предрасудиски дела каде што пробале да oбјаснат како заслужено беше алијансата помеѓу [[Царство Бугарија|Фашистичка Бугарија]] и [[Трет Рајх|Третиот Рајх]].<ref>''[https://api.bulgarianhistory.shop/uploads/pdf/1591267043048_rajhutotkus01.pdf РАЙХЪТ И ЦАРСТВОТО ГЕРМАНСКОТО ПРИСЪСТВИЕ В БЪЛГАРИЯ (1933 – 1940 г.)]'' (2020) от Владамир Затарски (БЪЛГАРСКА ИСТОРИЯ) с. 11-12</ref> При процесот на [[Депортација на Евреите од Македонија|депортација на евреиското население од Македонија]], историографијата беше поделена во два дела за субјектот, двете страни во одредено ниво содржиле [[Антисемитизам|антисемитизни]] гледишта кон ситуацијата, според една страна Бугарската армија ги депортирале не од одмразда туку според Историографијата ''„биле форсирана од страна на Третиот Рајх“''<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/Saving_the_Bulgarian_Jews_in_World_War_I/gsKEAAAAIAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=Bulgaria+jews+WW2+deny&dq=Bulgaria+jews+WW2+deny&printsec=frontcover|title=Saving the Bulgarian Jews in World War II|last=Бојаџиев|first=Христо|publisher=Free Bulgarian Center|year=1989|pages=1}}</ref>. Втората група смета дека воопшто не депортирале евреици, туку им помогнале на 50.000 Евреици, и двете групи според историски докази биле грешни, некој историчари од Бугарија сметаат дека втората група шираат чиста пропаганда, како историчарот [[Стефан Дечев]] кој посакувал влада на Бугарија да признае нејзините злонамерни дела кон евреискиот народ.<ref>''[https://www.svobodnaevropa.bg/a/30554658.html 11,343 people. How and why did the Jews from the "new Bulgarian lands" die in March 1943]''. (2020) by Stefan Dechev</ref> [[Податотека:Ослободено Скопје.jpg|мини|347x347пкс|Слика од весник за [[Ослободување на Скопје|Народноослободување на Скопје]]. Историографијата во Бугарија како обид да си ја подобри сликата после [[Втора светска војна|Втората светска војна]] создале вештачка приказна за како Скопје и други дела од Македонија биле ослободени од [[Бугарска армија|Бугарската Армија]], но според мемоарска литература единствени ослободувачи биле [[НОВМ]].<ref>''[https://pressingtv.mk/makedonija/kako-ne-uspeala-bugarskata-parada-za-osloboduvanjeto-na-skopje/ Како не успеала бугарската парада за „ослободувањето“ на Скопје]'' (2018) од Предрај Димитровски</ref>]] Покрај крајот на Втората Светска Војна, Историографијата на Бугарија пробаше да си ја подобри сликата со надворешните држави, тоа беше преку [[Борис III]]. Тие исто почнале да формираат вештачка приказна дека народот во Бугарија и влада била форсирани да соработуваат со [[Фашистичка Германија]], но не беше успешна, во една средба со парламентот [[Винстон Черчил]] истакнува: {{Quote|text=''„Трипати фрлени во војна на погрешната страна од мизерно друштво на криминални политичари, кои се чини дека се способни за уништување на нивната земја генерација по генерација, три пати во мојот живот оваа бедна Бугарија го подложи селанско население на сите страдања на војната и казни за поразот“''|sign=[[Винстон Черчил]]|source=<ref>[https://nezavisen.mk/cherchil-tri-pati-vo-mojot-zhivot-bugarija-beshe-na-pogreshna-strana/ ''Черчил: Три пати во мојот живот Бугарија беше на погрешна страна'' (2021) од Независен]</ref>}} Историографијата на Бугарија исто пробаше да формира вештачка приказна за нејзината улога во НОБ за како [[Скопје]] и други дела од [[Македонија]] биле ослободени од [[Бугарска армија|Бугарската Армија]]. Но вакви информации биле откриени дека се грешни. 5-та Бугарска Дивизија требаше да учествува со [[Ослободување на Скопје|ослободувањето на Скопје]] но одлучија да останат покрај влезот во Скопје наместо директно учествувајќи. Има голем број на мемоарска литература за ослободувањето каде што чисто прикажува дека бугарската армија не беше учесник во ослободувањето. Во еден извештај издаден од Штабот на брегалничко-струмичкиот корпус од 24 октомври ја потврдува неактивноста на бугарската армија и во кочанскиот крај {{Quote|text=''„Бугарските сили се целосно неактивни во тој сектор Кочана“, известија од централата на Брегалничко-Струмица на 24 октомври Главниот штаб на корпус на Народноослободителната војска. » Германци се наоѓаат на пругата Тракања-Теранци. Овде се неактивни и Бугарите. Тие не го спроведуваат договорениот план за заедничко дејствување, па доцнат во битката или воопшто не влегуваат“''|sign=|source=<ref>[http://www.promacedonia.org/bvj/mitrovski_glisic_ristovski_bugarska_vojska_u_jugoslavii_1941_1945.pdf ''Митровски, Боро; Глишиќ, Венцислав; Ристовски, Томо (1971). Bugarska vojska u Jugoslaviji 1941-1945. Bugarska okupatorska vojska (april 1941-9. septembar 1944) Saradnja između narodnooslobodilačkog pokreta Jugoslavije i antifašističkog pokreta otpora Bugarske. Učešće jedinica otečestvenofrontovske Bugarske u borbama na tlu Jugoslavije na kraju rata. Beograd: "Međunarodna politika".]</ref>}} == Социјалистичка историографија == [[Податотека:9-septemvri Soviets.jpg|лево|мини|Слика од [[Црвена армија|Црвената Армија]] во време на ослободувањето на Бугарија, во сликата е прикажано како граѓаните во Софија биле среќни за постигнувањето на Црвената армија, силен индикатор на [[Русофилија|русофилското чувство]] на населението во тоа време.]] [[Податотека:Историја-самуил.jpg|мини|372x372пкс|Слика од изјава од страна на министерство на наука од Бугарија каде што нагласува промени на седмо одделение учебници каде што го корегирале грешката дека царството на Самуил беше бугарско и признавале дека Самуиловото Царство беше македонско. Во писмото е исто истакнато дека Климент и Наум не биле бугари. Во самата изјава содржи текст каде што владата објаснува како вакви теории - дека Самуил, Климент и Наум се бугари, се [[Фашизам|фашистички]], [[Санстефанска Бугарија|великобугарски]] и [[Шовинизам|шовонистички]].<ref>''[https://republika.mk/vesti/makedonija/bugarija-vo-1947-godina-priznala-deka-samoilovata-drzhava-ne-bila-bugarska-i-deka-dominantnoto-naselenie-bilo-makedonsko-a-sega-makedonija-go-prifaka-sprotivnoto/ Бугарија во 1947 година признала дека Самоиловата држава не била бугарска, а сега Македонија го прифаќа спротивното] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240101220549/https://republika.mk/vesti/makedonija/bugarija-vo-1947-godina-priznala-deka-samoilovata-drzhava-ne-bila-bugarska-i-deka-dominantnoto-naselenie-bilo-makedonsko-a-sega-makedonija-go-prifaka-sprotivnoto/ |date=2024-01-01 }}'' (2023) од Македонија</ref>]] После падот на фашистичката влада беше формирана нова социјалистичка историографиска комисија за проучување на историјата на Бугарија. Со разлика на другите историографии оваа беше повеќе прифатлива и искрена, во раните периоди во време на владата на [[Пирински Македонци|Македонскиот политичар]] [[Георги Димитров|Ѓорѓи Димитров]] почнале соработка со истовремено новата формирана [[Македонска историографиjа|македонска историографија]]. Со компромис со македонската историографија во 1947 се согласиле со следното: # [[Самоилово Царство|Самуиловото Царство]] да не биде именувано како „Западна Бугарија“ туку како свое посебно македонско царство. # Признавање дека царството на [[Пребонд]] беше македонско. # [[Свети Климент Охридски|Свештениците Климент]] и [[Свети Наум Охридски Чудотворец|Наум]] не биле бугарски свештеници туку ''„словенски“''<ref>Голем број на поранешни историчари во Бугарија што соработувале со историографијата во време на Втората свестка војна биле против новата комунистичка влада, за безбедноста на државата да не потпадне под бунтови од националисти одлучија да решат со компромиз каде што ги обележуваат со двосмислениот термин ''„словенски“''</ref> # [[Самоилово Царство|Самуиловото Царство]] беше за [[македонскиот народ]], не за бугарите. [[Податотека:Bulgarian cursive alphabet.png|мини|Слика прикажувајќи ја [[Бугарска азбука|бугарската азбука]], според историографијата на Бугарија, азбука е според ''„старобугарскиот јазик“'' (термин користен во Бугарската историографија зa [[Старословенски јазик|старомакедонскиот јазик]]) но според [[Марин Дринов]] кој беше еден од основачите на денешната азбука на Бугарија, признава дека тие ја копирале [[Руска азбука|руската азбука]] и од прво ги додадоа [[Јус|малата и големата носовка]] за да се разликуваат, но на крајот одлучија да ги отфрлат.<ref>''[http://digilib.nalis.bg/dspviewerb/srv/viewer/eng/6e75b368-511f-4170-862f-0cc0c1b7c7ab?tk=bnWzaFEfQXCGLwzAwbfHqwAAAABllA-2.USF6w9AivaJOG6--wzWPhA&citation_url=/xmlui/handle/nls/29501 За новобългарското азбуке :]'' статия от М. Дриновъ. - Периодическо списание на Българското книжовно дружество : Год. 1, кн. 2 (1870), с. 13.</ref>]] Во време на влада на [[Георги Димитров|Ѓорѓи Димитров]] историографијата почнала да формира подобри гледишта кон Македонскиот народ и Македонското прашање. Голем број на историчари од историографијата на денешна Бугарија биле против историографијата на Социјалистичка Бугарија. Според нив марсистичката историографија ја уништи ''„вистинската бугарска историја“'' и наметнуваше ''„лажна комунистичка“'' верзија.<ref>''[http://anamnesis.info/sites/default/files/Popnedelev_T_Anamneza_statiya_br_4_2021.pdf ЕДИН ПОГЛЕД ВЪРХУ РАЗВИТИЕТО НА БЪЛГАРСКАТА ИСТОРИОГРАФИЯ ПРЕЗ XX ВЕК (НАЦИОНАЛНА ИСТОРИЯ) РАЗВИТИЕ НА ИСТОРИЧЕСКАТА НАУКА ОТ 1944 Г. ДО КРАЯ НА XX ВЕК]'' (2021) од Тодор Поп Еделев</ref> Социјалистичката историографија исто содржила високо ниво на [[Русофилија|русофилство]] заради помошта што бугарија доби од [[СССР]]. Меѓу најпознатите дела во социјалистичката историографија беше од Николај Севастијанович Державин, руски автор кој што во 1947 - 1948 го објавува делото ''„История на България“'' со два тома. Тие исто соработувале блиско со [[Информбиро]].<ref>''[https://electronic-library.org/articles/Article_0053.html Предмет и задачи на историографията като наука] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240101220550/https://electronic-library.org/articles/Article_0053.html |date=2024-01-01 }}'' (2018) от проф. д-р А. Нейкова</ref> Кога [[Тодор Живков]], познат [[Русофилија|русофил]], станал главен на социјалистичка Бугарија историографијата се промени со нејзиниот однос и постапка, тој повеќе почна да ја ориентира кон национализам и [[Санстефанска Бугарија|великобугаристика]], при тоа исто почнал процесот на асимилација на македонскиот народ во [[Пиринска Македонија]]. Околу овој период во историографијата на Бугарија почна да се развива [[Предрасуда|предрасудската]] тезата за македонскиот јазик како норма, базирана врз есенцијално бугарски дијалект, веќе речиси не се прифаќа од авторитетни научници надвор од Бугарија. Овој поглед постои одредена еволуција во меѓународните научни кругови, и таа не е во корист на Бугарија. За време на социјализмот бугарската позиција имаше повеќе застапници надвор од Бугарија, сега бројот е помалку. За тоа придонесува самата агресивност и националистичко тесноградие на бугарската позиција во однос на Македонија, која што често ги одбива странските специјалисти, што отпрвин имале искрени симпатии спрема Бугарија како земја, култура.<ref>''[https://okno.mk/node/86877 Во Бугарија уште живее сонот за „ребугаризација“ на Македонија]'' (2020) од Борис Георгиевски</ref> Околу овој период почна процесот на ''[[Антитурцизмот]]'' кој се изразил во негирање на турската припадност на создавачите на [[Второ Бугарско Царство|средновековната бугарска држава]], или доколку истата се прифаќала, тоа се компензирало со нивно минимизирање како бројка, маргинализирање на нивното место и значење во рамките на основаната од нив држава, а генерално во редуцирање на нивното учество во етногенезата до степен на симболично. Овој стремеж го надживеал времето кога бил политички актуелен и е сосема видлив и денес. Причината можеме да ја бараме во тоа што антитурцизмот се претворил во важен елемент во бугарскиот националната историја. [[Турци во Бугарија|Големото турско малцинство во Бугарија]] и соседството со далеку надмоќната турска држава исто придонесуваат за тоа. Околу овој период исто беше воведен ''[[антигрцизмот]]'', Бугарскиот национализам се оформува не само како обид за издвојување од [[Отоманско Царство|Османлиското Царство]], но и во борба за еманципација од [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]] и во конкуренција со грчкиот национализам за доминација во [[Македонија]] и [[Тракија]]. Бугарските историчари овој свој современ непријател – [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]] и грчката национална држава го пренеле назад во времето до пред претпоставените почетоци на бугарската етногенеза и него го препознале во [[Византија]]. Ова ќе има огромно влијание во бугарската медиевистика и требало да поминат повеќе децении откако современа Грција престанала да се гледа како непријател и конкурент во Бугарија за да можат таквите погледи да започнат да слабеат, но тие се сè уште живи. Освен во толкувањето на улогата на Византија и „византинизмот“ како нешто негативно антинационално и антибугарско тоа нашло израз и во претставувањето на Византија како непријател чија постојана агресија, нешто во што можеме да го слушнеме ехото од преродбенските борби и борбите меѓу егзархијата и патријаршијата, а не од средниот век. Византија била оквалификувана како асимилатор и уништувач на бугарската литература, па митовите за уништувањето на книгите родени во преродбата биле пренесени назад во минатото.<ref>{{Наведена книга|url=https://eprints.ugd.edu.mk/19506/1/Stojkov%2C%20S.%20-%20Planiranje%20na%20minatoto%2C%20sonuvanje%20na%20idninata.pdf|title=70 ГОДИНИ МАКЕДОНСКА ИСТОРИОГРАФИЈА|last=[[Стојко Стојков|Стојков, Стојко]]|publisher=Универзитет „Св. Кирил и Методиј“ – Скопје, Филозофски факултет. Институт за историја|year=2017|pages=183 - 184}}</ref> == Современ период == Во [[2008]] имаше контроверзија помеѓу Бугарската историографија и научници од [[Народна Република Кина|Кина]], научниците кога ја анализирале Бугарската историографија најдоа дека редовно фалсификувале историја за да ја подобри сликата во рамка на други историографи.<ref>{{Наведена книга|title=Исторически преглед Том 64|publisher=Българска академия на науките)|year=2008|pages=314}}</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Бугарска историографија]] 4cnbhcdqpcrlb9jccocukrdtizdj16l 0 1324032 5649328 5416601 2026-10-24T08:14:45Z Amhmr 129455 /* */ 5649328 wikitext text/x-wiki [[Податотека:The stone lion of Hamadan, Hellenistic sculpture, Ecbatana, Iran 01.jpg|мини|Остаток од Лавовската порта во Хамадан.]] '''Хамадански камен лав''' ({{Langx|fa|شیر سنگی همدان}}, шир-е санги-је хамедан) ― историски споменик во Хамадан, [[Иран]]. Камениот лав – еден дел од Лавовската порта – седи на [[рид]] каде што се вели дека се наоѓале [[гробишта]] од партското време. Кога првпат била изградена, оваа статуа имала двојник за кој и двајцата ја сочинувале старата порта на градот. За време на [[Исламско освојување на Персија|исламското освојување на Персија]], победниците [[Праведен Калифат|Арапи]] ја нарекувале портата како „баб ул-асад“ ({{Langx|fa|باب‌الاسد}}, „лавовска порта“). [[Податотека:Harold f Weston - Iran8.jpg|мини|Камениот лав или ''Шир-е санги'' од Хамадан, 1921.]] Портите биле урнати во 931 н.е. кога Дејламидите го зазеле градот. Мардавиџ неуспешно се обиде да пренесе еден од лавовите во градот Реј. Налутен поради тоа што не ги преместил, нареди да ги урнат. Едниот лав е целосно уништен, додека на другиот му е скршена раката и влечена на земја. Полуурнатиот лав лежел на страна на земја до 1949 година, кога повторно бил подигнат, користејќи дополнителна рака што била вградена во него. Во 1968 година Хајнц Лушеј покажа дека лавот е хеленистичка скулптура и дека споменикот на лавот во [[Хајронеја]] (подигнат во 338 п.н.е.) е споредлив. Неговото толкување дека бил изграден по наредба на [[Александар III Македонски|Александар Македонски]] за да ја одбележи смртта на неговиот близок сопатник [[Хефестион]] во 324 година п.н.е. е усвоен од Организацијата за културно наследство на Иран. == Наводи == {{Наводи}} ; Општи извори * Luschey, H. Der Löwe von Ekbtana, Archäologische Mitteilungen aus Iran 1, 1968, 115-129 * ''Simaye Miras-i Farhangi-i Hamedan'', Организација за културно наследство на Иран, {{ISBN|964-7483-68-6}}, 2003 година * ''Фокс, Р. Л. Alexander the Great'' (Број на страница: 434), Penguin Books, [[Лондон]] <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|34|47|9.92|N|48|31|27.06|E|region:IR_type:landmark_dim:20}} [[Категорија:Национални дела во Иран]] [[Категорија:Туристички атракции во Хамадан (покраина)]] [[Категорија:Згради и градби во Хамадан (покраина)]] [[Категорија:Надворешни скулптури во Иран]] [[Категорија:Скулптури на лавови]] 8j7utgk4z5efmlmm37g5fl5ydqn45c7 0 1329059 5649193 5646235 2026-10-23T17:09:26Z Gurther 105215 Нема потреба, истата слика е во инфокутијата 5649193 wikitext text/x-wiki {{Експедиција | име = Прва македонска алпинистичка експедиција „Анди '82“ | слика = Учесниците во Македонската Алпинистичка Експедиција „Анди '82“.jpg | големина_на_слика = 260px | upright = 1 | алт = Учесниците во Македонската алпинистичка експедиција „Анди '82“ | опис = Учесниците во експедицијата пред тргнувањето | спонзор = | земја = {{МКД}} | водач = [[Јован Попоски - Јове|Јован Попоски]] | почеток_место = | почеток_датум = 1982 г. | крај_место = | крај_датум = 1982 г. | цел = искачување на врвовите Чопикалки (6.345 м), Јужен Уаскаран (6.746 м) и Северен Уаскаран (6.655 м) | бродови = | учесници = 14 учесници | преживеани = | жртви = | достигнувања = успешно искачување на трите планирани врвови на планинскиот масив Анди во Јужна Америка | маршрута_слика = | маршрута_големина = | маршрута_опис = | белешки = Во 1984 година за експедицијата е снимен документарниот филм „Хуаскаран - Анди '82“ во режија на Кирил Ценевски. }} '''Прва македонска алпинистичка експедиција „Анди '82“''' (позната и како '''I МАЕ „Анди '82“''') — алпинистичка експедиција на македонските алпинисти што се одржала во 1982 г. на планинскиот масив Анди во [[Јужна Америка]]. Главна цел на експедицијата била искачување на врвовите Чопикалки (6.345 м), Јужен Уаскаран (6.746 м) и Северен Уаскаран (6.655 м).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://macedonism.org/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0/%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80/|title=ИЛИЕВСКИ, Димитар|work=Македонска Енциклопедија|language=mk-MK|accessdate=2026-03-10}}</ref> Водач на експедицијата бил алпинистот [[Јован Попоски - Јове|Јован Попоски]]. == Учесници == Во експедицијата учествувале вкупно 14 соработници и алпинисти: * [[Јован Попоски - Јове|Јован Попоски]] (водач на експедицијата) * [[Панче Ѓорѓиевски]] * Иван Жежовски * Иво Ивчевски * [[Димитар Илиевски - Мурато|Димитар Илиевски]] * Ѓорѓи Костовски * [[Слободан Јованоски]] * [[Борче Јовчевски]] * Благојче Лазаров * Цветан Павловски * Горазд Росоклија * Слободан Стојков (снимател) * Љупчо Поп Стефанија * [[Васил Франговски]] == Документарен филм == За време на одвивањето на експедицијата бил снимен обемен видеоматеријал. Врз основа на тие снимки, во 1984 г. продуцентската куќа „Вардар филм“ го издала документарниот филм „Хуаскаран - Анди '82“ во режија на Кирил Ценевски. Екипата зад филмот го сочинувале: * '''Сценарио:''' Слободан Стојков, Кирил Ценевски * '''Снимател:''' Слободан Стојков * '''Монтажа:''' Лазар Петковски * '''Тон:''' Глигор Паковски * '''Текст и говор:''' Јован Попоски<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://maccinema.com/Catalog.aspx?p=452|title=Хуаскаран - Анди '82|work=Кинотека на Македонија|accessdate=2026-03-10|archive-date=2026-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20260305083126/https://maccinema.com/Catalog.aspx?p=452|url-status=dead}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|0344836|Хуаскаран - Анди '82}} [[Категорија:Македонски алпинистички експедиции]] [[Категорија:Настани во 1982 година]] [[Категорија:Македонија во 1982 година]] dzxdx3aibkco8c9gs8a497vy9frt6s2 0 1329924 5649297 5624399 2026-10-24T03:51:32Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5649297 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Таиво Авонији | image = [[File:2022-04-20 Fußball, Männer, DFB-Pokal, RB Leipzig - 1. FC Union Berlin 1DX 8274 by Stepro.jpg|200px]] | fullname = Таиво Мајкл Авонији | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1997|8|12}} | cityofbirth = [[Илорин]] | countryofbirth = [[Нигерија]] | height = {{height|m=1.83}} | nationality = {{flagsport|NGA}} [[Нигерија]] | position = {{Football/FW}} | currentclub = {{Fb team Coventry City}} | clubnumber = 14 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{симбол2|Flag of None.svg}} Империјал Сокер Академи | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Liverpool}} | years1 = 2015-2020 |caps1 = 0 |goals1 = 0 |clubs1 = {{Fb team Liverpool}} | years2 = 2015-2016 |caps2 = 13 |goals2 = 1 |clubs2 = →{{Fb team FSV Frankfurt}} | years3 = 2016-2017 |caps3 = 18 |goals3 = 2 |clubs3 = →{{Fb team NEC}} | years4 = 2017-2018 |caps4 = 27 |goals4 = 7 |clubs4 = →{{Fb team Mouscron}} | years5 = 2018-2019 |caps5 = 16 |goals5 = 0 |clubs5 = →{{Fb team Gent}} | years6 = 2019 |caps6 = 9 |goals6 = 7 |clubs6 = →{{Fb team Mouscron}} | years7 = 2019-2020 |caps7 = 12 |goals7 = 1 |clubs7 = →{{Fb team Mainz 05}} | years8 = 2020-2022 |caps8 = 52 |goals8 = 20 |clubs8 = {{Fb team 1. FC Union Berlin}} | years9 = 2022-2026 |caps9 = 30 |goals9 = 13 |clubs9 = {{Fb team Nottingham Forrest}} | years10 = 2026- |caps10 = 3 |goals10 = 0 |clubs10 = {{Fb team Coventry City}} | nationalyears1 = 2013 |nationalcaps1 = 8 |nationalgoals1 = 4 |nationalteam1 = {{flagsport|NGA}} [[Фудбалска репрезентација на Нигерија под 17 години|Нигерија 17]] | nationalyears2 = 2015 |nationalcaps2 = 9 |nationalgoals2 = 7 |nationalteam2 = {{flagsport|NGA}} [[Фудбалска репрезентација на Нигерија под 20 години|Нигерија 20]] | nationalyears3 = 2015 |nationalcaps3 = 3 |nationalgoals3 = 2 |nationalteam3 = {{flagsport|NGA}} [[Олимписка фудбалска репрезентација на Нигерија|Нигерија 23]] | nationalyears4 = 2021- |nationalcaps4 = 10 |nationalgoals4 = 2 |nationalteam4 = {{flagsport|NGA}} [[Фудбалска репрезентација на Нигерија|Нигерија]] }} '''Таиво Мајкл Авонији''' (роден на [[12 август]] [[1997]] година, во [[Илорин]]) — [[Нигерија|нигериски]] [[фудбал]]ер, {{Football/FW/player}} на {{Fb team (N) Coventry City}} и на [[Фудбалска репрезентација на Нигерија|нигериската репрезентација]]. ==Технички карактеристики== [[Напад (фудбал)|Класичен напаѓач]] со одлична техника и добра креативност, вешт пред се во контрола на топката.<ref>[https://www.thisisanfield.com/2015/09/taiwo-awoniyi-profiling-liverpools-new-nigerian-forward-signing/ Taiwo Awoniyi: Profiling Liverpool’s new Nigerian forward signing] thisisanfield.com</ref> Поради неговите карактеристики често е споредуван со [[Рашиди Јекини]].<ref>{{cite web | url=http://www.goal.com/s/en-ng/news/4082/editorial/2015/03/14/9776762/taiwo-awoniyi-the-youngster-looking-to-fill-rashidi-yekinis | title=TAIWO AWONIYI: THE YOUNGSTER LOOKING TO FILL RASHIDI YEKINI'S BIG VOID | work=Goal.com | author=Solace Chukwu | date=14 March 2015 | accessdate=7 September 2015}}</ref> ==Клупска кариера== ===Рана кариера=== Во 2010 година, Авонији бил избран за најкорисен играч на [[Кока-Кола]] фудбалското натпреварување во [[Лондон]]. Неговиот настап на натпреварувањето бил забележан од [[Сеји Олофинџана]] кој го поканил да се приклучи во Империјал Сокер Академи академијата.<ref name=":0">{{cite news | url=http://www.vanguardngr.com/2013/11/beat-taiwo-awoniyi-discourage-football-dad/ | title=I beat Taiwo Awoniyi to discourage him from football – Dad | work=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard]] | date=10 November 2013 | accessdate=7 September 2015}}</ref> ===Ливерпул=== На 31 август 2015 година, Авонији потпишал за англискиот гигант [[ФК Ливерпул|Ливерпул]] за сума од околу 400.000 фунти, но веднаш бил позајмен на германскиот клуб [[ФШФ Франкфурт]].<ref>{{cite news | url=https://www.theguardian.com/football/2015/aug/31/liverpool-nigeria-taiwo-awoniyi-frankfurt | title=Liverpool sign 18-year-old Nigeria forward Taiwo Awoniyi | work=[[The Guardian]] | author=Press Association | date=31 August 2015 | accessdate=7 September 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/34128265|title=Taiwo Awoniyi: Youngster tipped to do well at Liverpool|date=2 September 2015|website=BBC Sport|accessdate=28 August 2019|first=Oluwashina|last=Okeleji}}</ref> ====Заеми во ФШФ Франкфурт и НЕК==== Авонији го направил своето деби за клубот од [[Франкфурт]], влегувајќи како доцна замена во натпревар од [[Фудбалски куп на Германија 2015-2016|Купот на Германија]] против [[ФК Херта Берлин|Херта Берлин]]. Откако претходно бил неискористена замена во шест првенствени натпревари, тој го имал своето деби во [[Втора Бундеслига|Втората Бундеслига]] на 19 февруари 2016 година, играјќи 89 минути против [[ФК Санкт Паули 1919|Сент Паули]].<ref>{{cite news | url=http://www.soccernet.com.ng/2016/02/liverpools-awoniyi-makes-league-debut.html | title=Liverpool's Awoniyi makes League Debut In Germany | work=Soccernet | date=19 February 2016 | accessdate=19 February 2016 | archive-date=2018-02-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180207010944/https://www.soccernet.com.ng/2016/02/liverpools-awoniyi-makes-league-debut.html | url-status=dead }}</ref> Од тој момент, неговите учества во натпреварите на ФШФ Франкфурт во лигата станале пракса и тој се појавил во секој еден натпревар на клубот до крајот на сезоната. На 18 март 2016, Авонији го постигнал својот прв гол во професионалната клупска кариера во ремито 2-2 на гостувањето кај [[1. ФК Хајденхајм|Хајденхајм]]. Сепак, Франкфурт претрпел испаѓање од Втората Бундеслига на крајот од сезоната, а Авонији се вратил во Ливерпул. На 26 август 2016 година, тој заминал на нова позајмица, овојпат во [[Холандија|холандскиот]] тим [[ФК НЕК|НЕК]].<ref>{{cite news | url=http://www.nec-nijmegen.nl/2016/08/n-e-c-huurt-aanvaller-taiwo-awoniyi/| title=NEC hires striker Taiwo Awoniyi| work=NEC | date=26 August 2016 | accessdate=30 August 2016}}</ref> На 10 септември, тој го направил своето деби во [[Ередевиси]] во поразот со 4{{ndash}}0 од [[ФК ПСВ Ајндховен|ПСВ Ајндховен]], натпревар во кој започнал од почетокот и бил заменет во 72-рата минута од [[Мајкл Хајнлот]].<ref>{{cite news|url=http://sports.nigeriannation.com/2016/09/10/nwakaeme-hits-hat-trick-enyeama-concedes-four-awoniyi-makes-nec-debut/|title=Nwakaeme Hits Hat-trick, Enyeama Concedes Four, Awoniyi Makes NEC Debut|work=Nigerian Nation|author=Johnny Edward|date=10 September 2016|accessdate=11 September 2016|archive-date=2016-09-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20160911050652/http://sports.nigeriannation.com/2016/09/10/nwakaeme-hits-hat-trick-enyeama-concedes-four-awoniyi-makes-nec-debut/|url-status=dead}}</ref> Иако тој го променил клубот во текот на летото, сепак среќата на нигериецот не се сменила и тој со НЕК го претрпел своето второ последователно испаѓање, откако клубот загубил во плејофот за опстанок во Ередивиси во 2017 година.<ref>{{cite web|url=https://nos.nl/artikel/2175441-nec-degradeert-na-forse-nederlaag-tegen-nac.html/|title=NEC degradeert na forse nederlaag tegen NAC|date=28 May 2017|website=nos.nl|accessdate=6 February 2018}}</ref> ====Заеми во Мускрон и Гент==== [[File:2018-02-22 Entrainement excel-29 Taiwo Awoniyi.jpg|thumb|190px|left|Авонији на тренинг со [[Ројал Ексел Мускрон|Мускрон]] во 2018]] Во јули 2017 година, Авонији го напушти НЕК и му се приклучил на белгискиот клуб [[Ројал Ексел Мускрон]] на позајмица од една сезона; своето деби го имал на 12 август против [[ФК Локерен|Локерен]], постигнувајќи го својот прв гол за клубот во 22-рата минута.<ref>{{cite web|url=https://www.thisisanfield.com/2017/08/productive-weekend-liverpool-loanees-taiwo-awoniyi-scores-mouscron-debut/|title=Liverpool loanee celebrates birthday with debut goal|date=13 August 2017|website=thisisanfield.com|accessdate=10 September 2017}}</ref> Во Белгија, тој конечно успеал да пронајде поголема минутажа и повеќе простор за играње, забележувајќи 27 првенствени настапи и 7 голови, вклучително и двата против {{Fb team (N) Standard Liege}} во поразот со 4-3. Во последниот свој одигран натпревар во дресот на Мускрон против Локерен, тој добил директен црвен картон. На 17 јули 2018 година, Авонији потпишал нов долгорочен договор со Ливерпул,<ref>{{cite web |url=https://www.liverpoolfc.com/news/first-team/307427-taiwo-awoniyi-new-contract-liverpool |title=Taiwo Awoniyi signs new Liverpool deal |first=James |last=Carroll |publisher=Liverpool F.C. |date=17 July 2018 |accessdate=23 July 2018}}</ref> пред на 23 јули да се врати во Белгија каде бил потпишан на уште една сезона на заем од друг белгиски клуб, [[ФК Гент|Гент]].<ref>{{cite web |url=https://www.liverpoolfc.com/news/first-team/308567-taiwo-awoniyi-loan-genk |title=Taiwo Awoniyi seals loan switch to KAA Gent |first=James |last=Carroll |publisher=Liverpool F.C. |date=23 July 2018 |accessdate=23 July 2018}}</ref> Сепак, откако во Гент работи не се одвивале онака како што Авонији посакувал, неговата позајмица била прекината и на 11 јануари 2019, тој бил повторно позајмен во Мускрон каде се вратил после шест месеци.<ref>{{cite news |title=Taiwo Awoniyi joins Mouscron on loan |url=https://www.liverpoolfc.com/news/first-team/333718-taiwo-awoniyi-liverpool-mouscron-loan |work=Liverpool FC}}</ref> Во Мускрон тој брзо се вратил во форма, постигнувајќи 7 гола на 9 натпревари, вклучително и оној во победата со 2-1 на гостувањето кај неговиот довчерашен клуб Гент. Во април 2019, тој изјавил дека неговата борба да добие работна дозвола од Обединетото Кралство може да ја заврши неговата кариера во Ливерпул.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/47776255|title=Taiwo Awoniyi: Nigerian admits work permit could derail Liverpool dream|date=1 April 2019|website=BBC Sport|accessdate=28 August 2019|first=Oluwashina|last=Okeleji}}</ref> ====Заемот во Мајнц==== На 6 август 2019 година, Ливерпул го пратил Авонији на шестта позајмица, овојпат во [[Бундеслига]]та на [[Германија]], во екипата на [[ФК Мајнц 05|Мајнц 05]].<ref>{{cite web |url=https://www.liverpoolfc.com/news/first-team/359490-taiwo-awoniyi-liverpool-mainz-loan |title=Taiwo Awoniyi joins Mainz on season-long loan deal|work=Liverpool FC}}</ref> Своето деби во Бундеслигата го направил во првото коло од [[Прва Бундеслига 2019-2020|сезоната 2019-2020]], во поразот со 3-0 на гостувањето кај [[ФК Фрајбург|Фрајбург]], заменувајќи го [[Едимилсон Фернандес]] во 86-тата минута. Тешко доаѓајќи до минути на теренот за Мајнц, Авонији сепак успеал да постигне еден погодок за клубот, правејќи го тоа на 17 мај 2020 против [[1. ФК Келн|Келн]], во првиот натпревар на Мајнц по паузата во првенството предизвикана од [[Пандемија на КОВИД-19|пандемијата на КОВИД-19]]. Во јуни 2020 година, тој бил хоспитализиран откако доби тежок потрес на мозокот за време на поразот со 1-0 од [[ФК Аугсбург|Аугсбург]].<ref>{{cite web |title=Mainz's Liverpool loanee Awoniyi hospitalised with severe concussion |url=https://sports.yahoo.com/mainzs-liverpool-loanee-awoniyi-poleaxed-during-german-league-150828650--sow.html |website=Yahoo Sports |accessdate=10 September 2020 |date=14 June 2020 |archive-date=2022-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220118201319/https://sports.yahoo.com/mainzs-liverpool-loanee-awoniyi-poleaxed-during-german-league-150828650--sow.html |url-status=dead }}</ref> ===Унион Берлин=== На 19 септември 2020 година, Авонији бил позајмен повторно во Бундеслигата, во екипата на [[1. ФК Унион Берлин|Унион Берлин]].<ref>{{cite web |title=Taiwo Awoniyi arrives in Köpenick |url=https://www.fc-union-berlin.de/en/union-live/latest-news/professional/Taiwo-Awoniyi-arrives-in-Koepenick-553k/ |publisher=Union Berlin |accessdate=19 September 2020 |language=en |date=19 September 2020}}</ref> Дебитирал за Унион Берлин на 26 септември против [[ФК Борусија Менхенгладбах|Борусија Менхенгладбах]], а првиот гол го постигнал во победата со 2-1 над Келн на 22 ноември 2020. Неговиот најплоден месец за сезоната бил декември 2020, во кој постигнал 3 гола (во градското дерби против Херта, потоа против [[ФК Штутгарт|Штутгарт]] и [[ФК Борусија Дортмунд|Борусија Дортмунд]]) во 4 натпревари, неуспевајќи единствено да ја погоди мрежата на шампионот [[ФК Бајерн Минхен|Бајерн Минхен]]. Во првиот натпревар од 2021 година, тој продолжил со одличната форма постигнувајќи погодок и асистирајќи за голот на неговиот партнер во нападот, [[Шералдо Бекер]], во победата со 2-0 на гостувањето кај [[ФК Вердер Бремен|Вердер Бремен]]. Иако во втората половина од сезоната, тој пропушил многу натпревари поради мускулна повреда, сепак неговите перформанси во првиот дел биле доволно добри за клубот од главниот град да го откупи од Ливерпул. [[File:2022-04-20 Fußball, Männer, DFB-Pokal, RB Leipzig - 1. FC Union Berlin 1DX 8212 by Stepro.jpg|thumb|right|250px|Авонији (лево) во дуел со [[Мохамед Симакан]] од {{Fb team (N) RB Leipzig}} во април 2022]] На 20 јули 2021 година, Авонији дефинитивно станал играч на Унион Берлин, приклучувајќи му се на клубот на трајна основа.<ref>{{cite news |title=Taiwo Awoniyi joins Union Berlin in permanent move |url=https://www.liverpoolfc.com/news/first-team/438414-taiwo-awoniyi-joins-union-berlin-in-permanent-move |access-date=20 July 2021 |work=Liverpool FC |date=20 July 2021}}</ref> За неговите услуги Унион Берлин му платил 6,5 милиони фунти на Ливерпул,<ref>{{cite news |last1=Jones |first1=Neil |title=Liverpool striker Awoniyi completes £6.5m Union Berlin transfer {{!}} Goal.com |url=https://www.goal.com/en/news/liverpool-striker-awoniyi-completes-65m-union-berlin/1lb7vkl5nk1qt1405ljsvjttv8 |access-date=20 July 2021 |work=www.goal.com |date=20 July 2021}}</ref> кои исто така требало да добијат и 10% од неговата следна продажба.<ref>{{Cite web|last=Pearce|first=James|title=Liverpool agree deals to sell Marko Grujic and Taiwo Awoniyi|url=https://theathletic.com/news/liverpool-agree-deals-to-sell-marko-grujic-and-taiwo-awoniyi/r6aaTNRjuNQn|access-date=21 July 2021|website=The Athletic|language=en}}</ref> Сезоната 2021-2022, била најдобрата за Авонији во неговата кариера, откако нигерискиот напаѓач постигнал 15 првенствени гола во [[Прва Бундеслига 2021-2022|Бундеслигата]] кои го направиле шестти најдобар стрелец во првенството. Со својте голови, тој му помогнал на клубот да заврши на петтото место на табелата во првенството, што бил највисокиот пласман на Унион Берлин во историјата на клубот. Со својте голови тој срушил неколку клупски рекорди, а еден од оние кои сè уште ги држи во своја сопственост е тој да е најдобриот стрелец на Унион Берлин кога се во прашање само настапите во Бундеслигата со 20 постигнати голови. ===Нотингем Форест=== На 25 јуни 2022 година, Авонији потпишал петгодишен договор со новопромовираниот тим во [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата на Англија]], [[ФК Нотингем Форест|Нотингем Форест]].<ref>{{cite news|url=https://www.nottinghamforest.co.uk/news/2022/june/25/reds-complete-club-record-awoniyi-signing/|title=Reds complete club record Awoniyi signing|publisher=Nottingham Forest F.C.|date=25 June 2022}}</ref> Платената сума за трансфер била клупски рекорд за Форест и изнесувала 17 милиони фунти.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/61935560|title=Nottingham Forest make Awoniyi record signing|publisher=BBC Sport|date=25 June 2022}}</ref> На 14 август 2022 година, тој го постигнал својот прв гол во Премиер лигата во победата со 1–0 на домашен терен над [[ФК Вест Хем Јунајтед|Вест Хем Јунајтед]].<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/football/2022/aug/14/nottingham-forest-west-ham-premierr-league-match-report |title=Awoniyi fires Nottingham Forest to winning return over wasteful West Ham |publisher=The Guardian |date=14 August 2022 }}</ref> На 22 октомври 2022 година, тој постигнал уште еден победнички гол, во успехот на домашен терен со 1–0 против неговиот поранешен клуб {{Fb team (N) Liverpool}}.<ref>{{cite web |url= https://www.mirror.co.uk/sport/football/match-reports/nottingham-forest-vs-liverpool-highlights-28303617 |title=Nottingham Forest stun Liverpool as Jurgen Klopp decisions backfire |publisher=The Mirror |date=22 October 2022 }}</ref> Кон крајот на сезоната, тој постигнал шест гола во четири натпревари, вклучувајќи го и победничкиот погодок во победата од 1–0 на домашен терен над [[ФК Арсенал|Арсенал]] на 20 мај 2023 година, која на ''шумарите'' им го загарантирала статусот во Премиер лигата и за следната сезона.<ref>{{cite news |date=19 May 2023|title=Nottingham Forest 1–0 Arsenal: Hosts secure Premier League safety to hand title to Manchester City |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.com/sport/football/65579920 |access-date=20 May 2023}}</ref> Првата сезона во дресот на Нотингем Форест ја завршил со 30 настапи и 11 постигнати голови комбинирано во првенството и Лига купот. Својата одлична форма од претходната сезона, Авонији ја пренел и во [[Премиер лига на Англија 2023-2024|сезоната 2023-2024]], започнувајќи ја со гол на гостувањето кај Арсенал на [[Стадион Емирати|Емирати]] во поразот на неговата екипа со 2-1. На 18 август 2023 година, со голот против [[ФК Шефилд Јунајтед|Шефилд Јунајтед]] во победата на домашен терен со 2-1, Авонији станал првиот играч на Форест кој постигнал гол во шест последователни натпревари во Премиер лигата од [[Стен Колимор]] во периодот март-април 1995 година.<ref>{{Cite web |title=Super sub Wood heads in late winner for Forest against Sheff Utd |url=https://www.premierleague.com/news/3639225#! |access-date=2023-08-21 |website=www.premierleague.com |language=en}}</ref> Неговата серија продолжила и во следното коло кога после само две минути игра тој го довел Форест во водство (0-1) на [[Олд Трафорд]] против [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]], но на крајот неговиот тим бил поразен со 3-2.<ref>{{cite web|url=https://www.the42.ie/manchester-united-forest-result-6152878-Aug2023/|title=United concede twice inside four minutes but stage comeback win|work=The 42|date=26 август 2023|access-date=28 август 2023}}</ref> == Репрезентативна кариера == Авонији ја претставувал [[Фудбалска репрезентација на Нигерија под 17 години|нигеријската репрезентација]] на [[Светско првенство во фудбал за играчи под 17 години 2013|Светското првенство за играчи под 17 години 2013]], кое нигеријците го освоиле, а тој постигнал четири гола за време на натпреварувањето.<ref>{{cite news | url=http://www.thisdaylive.com/articles/taiwo-awoniyi-the-new-bride-of-european-clubs/213228/ | title=Taiwo Awoniyi: The New Bride of European Clubs | work=[[Thisday]] | date=27 June 2015 | accessdate=7 September 2015 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20150907093230/http://www.thisdaylive.com/articles/taiwo-awoniyi-the-new-bride-of-european-clubs/213228 | archive-date=7 September 2015 }}</ref> Тој, исто така, ја претставувал [[Фудбалска репрезентација на Нигерија под 20 години|нигеријската репрезентација]] на [[Светско првенство во фудбал за играчи под 20 години 2015|Светското првенство за играчи под 20 години 2015]] во [[Нов Зеланд]], откако бил дел од репрезентацијата која го освоила [[Африканско првенство во фудбал за играчи под 20 години 2015|Африканското првенство]] во [[Сенегал]] претходно истата година.<ref>{{cite news | url=https://www.fifa.com/u20worldcup/news/y=2015/m=5/news=friday-nigerian-group-go-for-daring-double-2602976.html | archive-url=https://web.archive.org/web/20150509080840/http://www.fifa.com/u20worldcup/news/y=2015/m=5/news=friday-nigerian-group-go-for-daring-double-2602976.html | url-status=dead | archive-date=9 May 2015 | title=Nigeria set sights on daring double | work=[[FIFA|Fédération Internationale de Football Association]] | date=8 May 2015 | accessdate=7 September 2015}}</ref> На 12 април 2015 година, тој постигнал два гола на своето деби за [[Олимписка фудбалска репрезентација на Нигерија|Олимписката репрезентација на Нигерија]] во натпревар против [[Олимписка фудбалска репрезентација на Замбија|Замбија]]. Потоа, тој бил избран во провизорниот список од 35 играчи за [[Летни олимписки игри 2016|Летните олимписки игри 2016]], но не се нашол на конечниот список па не можел да настапи на турнирот во [[Бразил]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/36623763|title=Kelechi Iheanacho included in Nigeria's Olympics squad|date=24 June 2016|accessdate=25 June 2016|first=Oluwashina|last=Okeleji|website=BBC Sport}}</ref> Кон крајот на 2021 година, тој добил повик од селекторот [[Гернот Рор]] да ја претставува [[Фудбалска репрезентација на Нигерија|Нигерија]] на сениорско ниво во [[Квалификации за Светско првенство во фудбак 2022|Квалификациите за Светско првенство 2022]]; своето деби го направил во поразот со 1-0 од [[Фудбалска репрезентација на Централноафриканската Република|Централноафриканската Република]].<ref>{{Cite web|date=2021-10-08|title=Taiwo Awoniyi makes Super Eagles debut in Nigeria’s 1-0 loss to CAR|url=https://www.pulse.ng/sports/football/taiwo-awoniyi-makes-super-eagles-debut-in-nigerias-1-0-loss-to-car/l97h86n|access-date=2021-10-17|website=Pulse Nigeria|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220608004922/https://www.pulse.ng/sports/football/taiwo-awoniyi-makes-super-eagles-debut-in-nigerias-1-0-loss-to-car/l97h86n|archive-date=2022-06-08|url-status=dead}}</ref> Потоа, Авонији бил избран да ја претставува Нигерија на [[Африкански куп на нации 2021|Африканскиот куп на нации 2021]], каде што имал голема минутажа и го предводел нападот на Нигерија во текот на целиот турнир.<ref>{{Cite web |title=Afcon 2021: Iheanacho and Awoniyi lead Nigeria attack against Egypt {{!}} Goal.com |url=https://www.goal.com/en-tza/lists/afcon-2021-iheanacho-and-awoniyi-lead-nigeria-attack-against/bltb9e0def1e14cdf09#cs96f201e0db807745 |access-date=2022-04-25 |website=www.goal.com}}</ref> Неговиот единствен гол за време на турнирот дошол во победата од 3-1 во групната фаза против [[Фудбалска репрезентација на Судан|Судан]].<ref>{{Cite web |last=Flood |first=George |date=2022-01-15 |title=Nigeria 3-1 Sudan: Super Eagles cruise into AFCON last-16 |url=https://www.standard.co.uk/sport/football/nigeria-vs-sudan-afcon-2022-result-b976918.html |access-date=2022-04-25 |website=Evening Standard |language=en}}</ref> === Хронологија на репрезентативните настапи === {{Репрезентативни настапи|NGA}} {{Cronopar|7-10-2021|Лагос|NGA|0|1|CAF|-|Квал. за СП|2022|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|11-1-2022|Гаруа|NGA|1|0|EGY|-|АФКОН|2021|Прва фаза|13={{suboff|72}}}} {{Cronopar|15-1-2022|Гаруа|NGA|3|1|SUD|1|АФКОН|2021|Прва фаза|13={{suboff|82}}}} {{Cronopar|23-1-2022|Гаруа|NGA|0|1|TUN|-|АФКОН|2021|Осминафинале|13={{suboff|60}}}} {{Cronopar|27-9-2022|Бир Ел Џир|ALG|2|1|NGA|-|Пријателска|13={{subon|72}}}} {{Cronopar|18-6-2023|Монровија|SLE|2|3|NGA|-|Квал. за АФКОН|2023|13={{subon|81}}}} {{Cronopar|10-9-2023|Ујо|NGA|6|0|STP|1|Квал. за АФКОН|2023|13={{suboff|64}}}} {{Cronopar|16-11-2023|Ујо|NGA|1|1|LES|-|Квал. за СП|2026|13={{suboff|59}}}} {{Cronopar|10-9-2024|Кигали|RWA|0|0|NGA|-|Квал. за АФКОН|2025|13={{subon|90+3}}}} {{Cronopar|11-10-2024|Ујо|NGA|1|0|LBY|-|Квал. за АФКОН|2025|13={{subon|74}}}} {{Cronofin|6|1}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Нигерија |image3=Flag of Nigeria.svg }} {{Ризница-врска|Taiwo Awoniyi}} *[https://int.soccerway.com/players/taiwo-awoniyi/319132/ Таиво Авонији на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/taiwo-awoniyi/profil/spieler/295313 Таиво Авонији на transfermarkt] *[https://www.eurosport.com/football/taiwo-awoniyi_prs372445/person.shtml Таиво Авонији на eurosport] *[https://www.whoscored.com/Players/281049/Show/Taiwo-Awoniyi Таиво Авонији на whosocred] {{Состав на Нигерија на АКН 2021}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Авонији, Таиво}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Нигериски фудбалери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ливерпул]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Гент]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Мајнц 05]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Унион Берлин]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Нотингем Форест]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ковентри Сити]] [[Категорија:Родени во 1997 година]] q6paeso8c30i2kltvdqt00dvffb7mxr 0 1335469 5649220 5646633 2026-10-23T18:21:48Z Gurther 105215 Одбиена последната промена (од [[Специјална:Придонеси/~2026-55620-51|~2026-55620-51]]) и ја поврати преработката 5547466 на Gurther 5649220 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Љубомир Гајдов | портрет = Љубомир Гајдов во МАНУ.jpg | px = | опис = | роден-дата = {{роден на и возраст|df=yes|1943|1|3}} | роден-место = {{роден во|Скопје}}, [[Македонија]], {{МКД}} | починал-дата = | починал-место = | почивалиште = | националност = [[Македонци|Македонец]] | познат = | занимање = [[Новинар]], менаџерски консултант, универзитетски предавач, философски истражувач | сопружник = | татко = [[Стефан Гајдов]] | мајка = Љубица Васиљевиќ | родители = | роднини = | деца = }} '''Љубомир Гајдов''' (роден на [[3 јануари]] [[1943]] година во [[Скопје]]) — [[новинар]], долгогодишен уредник и надворешнополитички коментатор на Македонска телевизија и Македонско радио ([[МРТ]]), дописник од [[СССР]] и [[САД]], известувач од настани што го промениле текот на светската историја (1970-2008). ==Животопис== Потекнува од интелектуално семејство. Неговиот татко [[Стефан Гајдов]] е познатиот македонски композитор. Дедото по мајчина линија, др. Никола Ѓурѓевиќ студирал право во [[Виена]] со австроунгарскиот император и дваесет години потоа бил претседател на Саборот на Кралствата на Хрватска, Славонија и Далмација, Загреб. Покрај гимназија десет години учел пијано. Апсолвирал на [[Градежен факултет - Скопје|Градежниот факултет]] (Скопје). Студирал философија прво во [[Кембриџ]], Обединетото Кралство, а потоа на Филозофскиот факултет во [[Скопје]] . По магистерските студии по философија на менаџерството (Скопје) бил на втори магистерски студии кај светскиот експерт по лидерство и менаџерство, академикот Исак Адижес ([[Лос Анџелес]], [[САД]]). Студирал и кај „таткото на модерниот менаџмент“ Питер Дракер (Клермонт, САД). Бил на студии и во Американскиот меморијален музеј на холокауст, Вашингтон, САД, како подготовка за изградба на првиот европски [[Музеј на холокаустот во Скопје]] по иницијатива на академик Иван Дејанов. Бил претседател на Македонско-израелското друштво за пријателство и соработка и член на Американско-македонскиот комитет за развој, основан од Нобеловецот Ели Визел што до крајот на животот го отвораше престижниот Светски економски форум во [[Давос]]. Бил секретар на Шаховскиот сојуз на Македонија, со-организатор на Меѓународниот шаховски турнир „Средби на солидарноста“ (1967-1976) и на Дваесетата шаховска олимпијада (машка и женска) и комесар на Конгресот на Маѓународната шаховска федерација ([[ФИДЕ]]), 1972, Скопје. Сега е потпретседател на Македонското филозофско друштво и учествува во национални и меѓународни философски конференции. ==Работен век== Својата новинарска кариера ја започнал во 1963 во новооснованиот дневник „[[Вечер (дневен весник)|Вечер]]“ по катастрофалниот скопски земјотрес. За [[МРТ]] (1970-2008) известувал од светски настани, интервјурал редица претседатели, премиери и министри за надворешни работи, нобеловци, светски шаховски прваци. Вршел пренос од приемот на [[Република Македонија]] во [[ООН]] (8.4.1993). Бил уредник и на Македонско време и Македонски шах. Со-основач, Интердисциплинарни студии по новинарство, УКИМ, 1976/77. Покрај новинарството, професионално сѐ уште е менаџерски консултант за организациски развој и управување со промените, како и предавач по корпоративно управување и корпоративна етика (Јустинијан Први, УКИМ) Скопје и новинарство и меѓународни односи (УГД) [[Штип]]. Учесник на меѓународни и национални конференции и семинари за меѓународни односи; новинарство, медиуми, комуникологија и јавно мнение; лидерство и менаџерство; философија и образование; културно наследство и туризам; шах и спорт. Во последните петнаестина години учествува во дебатни емисии на приватните телевизии! ==Политичко искуство== Во 2002 тој е еден од основачите на политичката партија Движење за обнова на Македонија (ДОМ) при што бил и избран за нејзин прв претседател. Овој потфат е остварен по наговор на поранешниот американски државен секретар Лоренс Иглбергер, пријател од времето по скопскиот земјотрес во 1963, познат и по прекарот „Лоренс од Македонија“, кој предложил и два лозунга за парламентарните избори во 2002 г: „Нови лица“ и „Единствен избор“, поради фактот што, тоа било партија на аматери зашто пред тоа не биле членови на политичка партија! ДОМ за жал добил околу четири илјади гласови и така завршила кратката политичка кариера (од само три месеци), како и партијата ДОМ! == Новинарски награди и менаџерски признанија == *Наградата Крсте Петков Мисирков за животно дело, ЗНМ, 2018. *Златна значка сертифициран менаџерски консултант, Меѓународен совет на Институти за менаџерки консултанти, 2013. *Признание за предавачот, Економски факултет/АИЕСЕК, УКИМ, Скопје, 2012. *Сертификат за благодарност, Менаџерска консултантска асоцијација, МЦА – 2000,Скопје,2010. *Новинар на годината 1997, наградата Крсте Петков Мисирков, ЗНМ, Скопје, 1998. *Годишна награда на Македонското радио, Скопје.1990. ==Наводи== {{Наводи}} ↑ [„Код“, Атанасова Точи и Љубомир Гајдов добитници на наградите на ЗНМ (mkd.mk) „Импресум / Редакција“]. Архивирано од изворникот 2018-02-28. Посетено на 2023-11-03. [[Категорија:Новинари]] [[Категорија:Македонски новинари]] al3gvsrgzkrw91fha2fod899y4jf7mq 0 1335714 5649169 5646829 2026-10-23T15:13:02Z P.Nedelkovski 47736 поправка на правопис - случаи наместо случаеви 5649169 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Seville Cathedral - 2013.07 - panoramio.jpg|мини|Панорамски поглед на катедралата во Севиља]] '''Светата, митрополитска и патријаршиска катедрала Света Марија на Престолот и Успението Севилски,''' е попозната како '''катедралата во Севиља.''' Оваа катедрала претставува католички храм изграден во [[Готска архитектура|готски]] стил. Организацијата на [[УНЕСКО]] во 1987 година, храмот заедно со објектите на Кралскиот Алказар и Генералниот архив, ги прогласи за место на [[Светско наследство на УНЕСКО|Светско наследство]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://whc.unesco.org/es/list/383|title=Cathedral, Alcázar and Archivo de Indias in Seville|publisher=UNESCO Culture Sector|accessdate=10 de febrero de 2013}}</ref>, а на 25 јули 2010 година како имот со исклучителна универзална вредност.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.diariodesevilla.es/article/sevilla/761634/valor/excepcional/la/sevilla/americana.html|title=El valor excepcional de la Sevilla americana|last=Guzmán, J. M.|date=4 de agosto de 2010|accessdate=1 de octubre de 2010}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://sobreturismo.es/2008/01/01/los-12-tesoros-de-espana-resultados-definitivos-y-ganadores/|title=Los 12 tesoros de España, resultados definitivos y ganadores|last=Gómez|first=Javier|date=1 de enero de 2008|editor-last=sobreturismo.es|accessdate=1 de septiembre de 2010|archive-date=2009-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20091212200429/http://sobreturismo.es/2008/01/01/los-12-tesoros-de-espana-resultados-definitivos-y-ganadores/|url-status=dead}}</ref> Во 1988 година во [[Гинисови рекорди|Гинисовата книга на рекорди]] потврдено е дека е катедрала со најголема површина во светот.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.abc.es/archivo/periodicos/abc-sevilla-19881230-37.html|title=La catedral, incluida entre los récords del «Guinness» por su superficie|date=30 de diciembre de 1988|publisher=ABC de Sevilla|page=37}}</ref>{{Sfn|McWhirter y McWhirter|1979}}{{Sfn|McFarlan y McWhirter|1992}} Според традицијата и преданијата, изградбата на катедралата започнала во 1401 година. За овие тврдења нема класичен документарен доказ. Градителските работи отпочнале во 1433 година. Објектот на катедралата бил сместен на местото во градот Севиља кое се ослободило по уривањето на старата [[џамија]] наречена Алјама,<ref name="monhueca">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fidas.es/usuarios/mh/MH/MH1%20vitrubio/100.al%20zaguan.htm|title=La montaña hueca|last=Aula Hernán Ruiz|date=2010|editor-last=fidas.es|archive-url=https://web.archive.org/web/20110226011036/http://www.fidas.es/usuarios/mh/MH/MH1%20vitrubio/100.al%20zaguan.htm|archive-date=26 de febrero de 2011|accessdate=1 de octubre de 2010}}</ref> чие [[минаре]] (наречено Жиралда) и дворното место (именувано како (Дворот на портокалите) сè уште биле зачувани во оригинална форма.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.auits.com/index.php?option=com_content&view=article&id=51&Itemid=56|title=La Giralda y el patio de los Naranjos|editor-last=Asociación Unitaria de Informadores Turísticos de Sevilla|archive-url=https://web.archive.org/web/20160313122010/http://www.auits.com/index.php?id=51&itemid=56&option=com_content&view=article|archive-date=13 de marzo de 2016|accessdate=16 de julio de 2013}}</ref> Еден од првите мајстори кој започнал да работи на катедралата бил познатиот мајстор Карлин (Карлес Галтер), кој доаѓал од регионот Нормандија ([[Франција]]). Овој изведувач претходно работел на други големи европски готски катедрали. Тој пристигнал во Шпанија, во периодот кога државата излегла од таканаречената [[Стогодишна војна]]. На 10 октомври 1506 година, со поставувањето на последниот камен во делот на највисокиот дел од куполата, симболично била комплетирана градбата на катедралата, иако во реалноста работата околу доуредувањето и надградувањето продолжила непречено да се изведува низ вековите. Дополнителните зафати се изведувале во делот на внатрешната декорација, како што било додавањето на новите простории или консолидирањето и обновата на штетите предизвикани во текот на времето. Имало и интервенции на објектот на одредени делови кои биле оштетени во таканаречени вонредните околности, меѓу кои треба посебно да се истакне големиот земјотрес во Лисабон во 1755 година, кој сепак предизвикал само мало оштетување и покрај неговиот голем интензитет.<ref name="ICDS">{{Наведена книга|title=Iglesias y Conventos de Sevilla|last1=Lineros Ríos|first1=Manuel|last2=Pereja López|first2=Enrique F.|publisher=Ediciones Tartessos, S. L.|year=2008|oclc=304341880 }}</ref> Во сите тие градителски и реставраторски активности учествувале архитектите Диего де Риањо, Мартин де Гаинза и Асенсио де Маеда. Исто така во оваа фаза на активности архитектот Ернан Руиз го изградил последниот дел од кулата наречена Жиралда. Катедралата и нејзините простории биле завршени во 1593 година.<ref name="nav54"/> Придружниците на Митрополитот ја одржуваат секојдневната литургија и празнувањето на прославите во чест на Корпус Кристи, Пречистото зачнување и Богородица на владетелите. Празникот на Богородица на владетелите е на 15 август<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.catedraldesevilla.es/el-15-de-agosto-se-celebran-los-actos-en-honor-a-la-virgen-de-los-reyes/|title=El 15 de agosto se celebran los actos en honor a la Virgen de los Reyes|date=2018-08-08 |publisher=Sitio web oficial de la Catedral de Sevilla|accessdate=9 de Mayo de 2022}}</ref> и се совпаѓа со празникот наречен Успение. Во храмот се сместени посмртните останки на [[Кристофер Колумбо]] и неколку кралеви на Кастиља како: Педро I Суровиот (Лошиот), Фернандо III Светиот и неговиот син Алфонсо X Мудриот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eluniversal.com.mx/notas/365786.html|title=Restos de Colón están en Sevilla, según estudio de ADN|date=31 de julio de 2006|editor-last=eluniversal.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20150510121017/http://www.eluniversal.com.mx/notas/365786.html|archive-date=10 de Mayo de 2015|url-status=dead|accessdate=1 de septiembre de 2010}}</ref> Меѓу последните значајни реконструкторски активности биле извршени во 2008 година и се состоеле од замена на вкупно 576 делови таканаречени пепелници кои го сочинувале еден од грандиозните столбови кој го потпираат храмот, со нови камени блокови со слични карактеристики, но со многу поголема отпорност. Оваа тешка и макотрпна работа била возможна благодарение на употребата на иновативни технолошки системи кои покажале дека објектот на катедралата бил оптоварен со дневни осцилации од дури 2&nbsp;cm како последица на растегнувањето на неговите вградени материјали.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.diariodesevilla.es/article/sevilla/241300/trascoro/la/catedral/ya/luce/ultimo/anillo/uno/sus/pilares/danados.html|title=El Trascoro de la Catedral ya luce el último anillo de uno de sus pilares dañados|date=29 de septiembre de 2009|location=Sevilla|accessdate=21 de agosto de 2013}}</ref> Во 2017 година катедралата била посетена од 1 934 373 посетители, што ја прави петта најпосетувана туристичка атракција- споменик во Шпанија.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.diariodesevilla.es/sevilla/Catedral-roza-millones-turistas_0_1209179628.html|title=La Catedral roza los dos millones de turistas|access-date=15 de enero de 2018|agency=Diario de Sevilla}}</ref> == Историја на катедралата == [[Податотека:Catedralsevillapl.png|мини|450x450пкс| <small>'''План на катедралата во Севиља'''<br /><br /><br /></small>{{Столбови-список|2|'''1'''- Врата кон крштелницата '''2'''- Врата на Успението '''3'''- Вратата на Свети Мигел (Михаил) '''4'''- Вратата Колорадо или концепциската врата '''5'''- Вратата кон Сан Кристобал и кон принципатот '''6'''- Вратата Палос '''7'''- Вратата кон ѕвоната '''8'''- Хол '''9'''- Централна капела и централен простор '''10'''- Кралсска капела '''11'''- Кулата Жиралда '''12'''- Вратата Лагарто '''13'''- Вратата кон просторот за исповедање '''14'''- Саккристија во главниот олтар '''15'''- Главна сакристија '''16'''- Црковен простор Светилиште}}]] [[Податотека:Crucero,_Catedral_de_Sevilla,_Sevilla,_España,_2015-12-06,_DD_94-96_HDR.JPG|мини|Ѕвездениот свод, пред главната капела]] [[Податотека:DOsaYphXUAIjSGu.jpg_large.jpg|мини|Фотографија на катедралата од 1927 година]] === Алмохад период (1172-1248) === За време на муслиманската администрација, [[Алмохадска династија|алмохадскиот]] калифот Абу Јакуб Јусуф наредил изградба на голема џамија во градот Севиља на земјиштето кое во тој период било зафатено со објектот на катедралата.<ref name="nav54"/> Изградбата и работните активности траеле помеѓу месец април 1172 и месец март 1198 година. Објектот на џамијата бил пуштен во употреба на 30 април 1182 година. Главните активности на работите му биле доверени на познатиот архитект со андалусиско потекло Ахмад Бен Басо, истиот архитект кој ги изградил палатите на Бухајра во градот Севиља. Објектот на џамијата имал правоаголна форма со димензии 113 x 135 метри и со површина повеќе од 15 000 метри квадратни.<ref>{{Наведена книга|title=La piedra postrera, V centenario de la Catedral de Sevilla|last=Almagro Gorbéa|first=Antonio|publisher=Sevilla Tvrris Fortissima|year=2007|oclc=434517432 }}</ref> Тој објект бил составен од 17 [[Брод (архитектура)|кораби]] кои биле украсени со сводови од потковица и голем двор, наречен сахот кој сè уште е зачуван, но овојпат под името Дворот на портокалите. Моменталната врата која води кон делот за исповед дозволувал пристап и до заградениот простор.<ref name="nav54"/> === Период на Мудејар (1248-1401) === Во периодот по освојувањето на градот Севиља од страна на христијаните на 23 ноември 1248 година, главната џамија била осветена<ref>{{Наведена книга|url=http://www.archive.org/stream/primeracrnicage01sancgoog#page/n785/mode/1up|title=Primera crónica general: Estoria de España que mandó componer Alfonso X el sabio y se continuaba...|date=1906|oclc=3142612 |quote=El obispo de Córdoba [[Gutierre Ruiz de Olea]] ofició la ceremonia de consagración, según la Primera crónica general, cap. 1125}}</ref> со посветата на Санта Марија (Света Марија) де ла Асунсион.<ref>{{Наведено списание|last=Magdalena Valor Piechotta e Isabel Montes Romero-Camacho|year=2018|title=La transformación de mezquitas en iglesias|journal=Anuario de Historia de la Iglesia andaluza|volume=11|pages=99–115|doi=10.46543/AHIA.1811.1004 |issn=1888-7368}}</ref> Катедралата официјално била наречена како катедрала Санта Марија де ла Седе,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.catedraldesevilla.es/|title=Página principal|publisher=Sitio web oficial de la Catedral de Sevilla|accessdate=9 de Mayo de 2022}}</ref> која била посветена на статуата Седнатата Богородица од XIII век која се наоѓа во овој храм. Овој објект се претворил во катедрала на надбискупијата која претрпела мали промени, како што биле промени во Кралската капела каде што биле погребани различни монарси и роднини на истите тие владетели, вклучувајќи ги Алфонсо X, Фердинанд III и Беатрис од Суабија. Христијаните муслиманската зграда ја користеле во период повеќе од 150 години. Започнувајќи од 1401 година била планирана изградба на нов храм кој ќе има целосно христијанска форма, па со изговор дека џамијата е во руинирана, односно лоша состојба, истата била урната.<ref name="nav54"/> === Готски период (1401-1528) === [[Податотека:Vista_y_perspectiva_de_la_fachada_de_la_Santa_Patriarchal_y_Metropolitana_Iglesia_de_la_Ciud._de_Sevilla..._(25505324485).jpg|мини|Историски поглед на западната фасада на катедралата од 1738 година. Гравура изработена од страна на Педро Тортолеро.]] [[Податотека:Hundimiento_catedral_sevilla.jpg|мини|Во 1888 година се случило уривање на еден од сводовите предизвикан од рушењето на еден од столбовите.]] Раководството на катедралата одлучило на 8 јули 1401 година да изгради нов храм, бидејќи старата џамија Алмохад била слабо зачувана по земјотресот што се случил во 1356 година, кој сериозно ја оштетил истата. Според севилското усно предание, одлуката на каноните би била: „Да направиме црква, толку убава и толку грандиозна што оние што ќе ја видат ќе не сметаат за луди“ и според поглавјето, односно според записник од истиот тој ден новото дело требало да биде „такво и толку добро што нема друго како него."<ref name="cean"/> Работите околу изградбaта започнале некаде во 1434 година,<ref name="monhueca"/> а продолжиле во истата фаза сè до 1506 година.<ref>{{Наведена книга|title=Grove Dictionary of Art:34 vol.|publisher=Jane Turner|year=1996|oclc=489939321 |language=en}}</ref> Се мисли дека оригиналниот проект на делото се должи на архитектот-учителот Алонсо Мартинес. Подоцна, господинот Исамбарте бил главен мајстор на градежните работи, а во 1439 година Французинот Карлин (Карлес Гаутер де Руан) ја презел целовкупната активност за плата од околу илјада мараведи годишно. Се верува дека тој бил задолжен за сите активности до крајот на неговиот живот во 1448 година. Негов наследник бил каменорезецот Хуан Нормант, кој работел помеѓу1498 и 1512 година. Во тој период Алонсо Родригес ја имал функцијата на постар учител.<ref name="nav54"/> Сите постари мајстори и геодети кои раководеле со изградбата формирале таканаречен синџир на активност во кој секој нареден изведувач соработувал неколку години со претходниот мајстор пред да може да ја преземе раководната позиција. Големите изведувачи на потфатот Исамбарте и Карлин се познавале од претходно и пред да бидат активирани во изградбата.<ref>{{Наведена книга|title=Anatomía de la catedral de Sevilla|last=Jiménez Martín, Alfonso|publisher=Diputación de Sevilla|year=2013|oclc=870196564 }}</ref> [[Податотека:Catedral_de_Santa_María_de_la_Sede._Interior.jpg|мини|Изглед на внатрешните кораби]] На 6 октомври 1506 година се одржала официјалната церемонија за да се прослави завршувањето на градителските работи, во која „последниот камен“ бил поставен на највисокиот дел од делот на куполата. Архиепископот Диего де Деза бил поканет да учествува на настанот, иако се извинил бидејќи е премногу стар за да може се качи и да сведочи како гледач од врвовите на капелата на Богородица де ла Антигва. Прославите поврзани со изградбата на катедралата не можеле да се одржат, бидејќи кралот на Шпанија Филип I од Кастиља (Филип Привлечниот) починал само две седмици претходно. Следната 1507 година, се случило осветувањето на храмот, иако некои работи останале да се дозавршат подоцна.<ref name="ECCS">{{Наведена книга|title=Las estancias capitulares de la Catedral de Sevilla|last=Recio Mir|first=Álvaro|publisher=Universidad de Sevilla, Fundación Focus Abengoa|year=1999|oclc=42932933 }}</ref> Конечниот изглед на катедралата бил грандиозен [[Готска архитектура|готски]] храм со огромни димензии и строги дизајнерски елементи. Четири години подоцна, на 28 декември 1511 година, еден од најголемите столбови попуштил при што дошло до уривање на делот од куполата кој го покривал просторот на трансептот. До овој немил настан дошло бидејќи било очигледното прекумерно оптоварување од тежината на конструкцијата. Главниот изведувач Алонсо Родригес бил отпуштен. По внимателното проучување на можните решенија, архитектот Хуан Гил де Хонтањон, следејќи ја претходната стилска рамка, успеал да дизајнира нова купола која била завршена во 1519 година. Оваа пак купола била урнала 370 години подоцна, и на 1 август 1888 година била обновена од страна на архитектот Хоакин Фернандес. Новата купола била со истиот облик, како што изледа и денес. === Период на Ренесансата (1528-1593) === [[Податотека:Sacristía_Mayor,_Catedral_de_Sevilla,_Sevilla,_España,_2015-12-06,_DD_112-114_HDR.JPG|мини|Изглед на Куполата на делот главната сакристија]] Ренесансниот период за катедралата започнал некаде во 1528 година, во кој биле изградени низа на преградни простории прикачени на готскиот храм, како што се Главната сакристија, Куќата на поглавјето и Кралската капела, како и оние создадени со доградба: Сакристијата на Путирите и алабастерските или таканаречените гипсени капели.<ref name="arquitectura del">{{Наведена книга|title=Arquitectura del Renacimiento en España 1488-1599|last=Nieto, Víctor; Morales, Alfredo J.; Checa, Fernando|publisher=Guida Editori|year=1989|oclc=21460480 }}</ref> Во сите овие активности учествувале архитектите Диего де Риањо, Мартин де Гаинза и Асенсио де Маеда. Исто така во оваа фаза архитектот Ернан Руиз го изградил последниот дел од кулата наречена Жиралда. Катедралата и нејзините простории биле завршени некаде во 1593 година.<ref name="nav54"/> === Барокен период на катедралата (1618-1758) === Во овој период (1618-1663) била изградена црквата Саграрио (1618-1663) од страна на Мигел де Зумарага. Таа е всушност црква независна од катедралата, иако е прилепена на неа и соодејствува со истата. Ова здание кое било создадено во идентичен стил било придружено со низа мали доградби особено на делот од западниот фронт.<ref name="GASYP">{{Наведена книга|title=Guía artística de Sevilla y su provincia|last=Morales, Alfredo; Sanz, María Jesús; Serrera, Juan Miguel y Valdivieso, Enrique|publisher=Diputación de Sevilla|year=2004|oclc=432881155 }}</ref> === Академски период, неокласицизам (1758-1823) === Педро Делгадо изработил решетка во текот на XVI век за параклисите на Марискал, Луис де Медина ја изработил решетката за просториите наречени Скалас и Естрела. Решетката од втората изведба била искористена како модел некаде во XVII век за да се изработат решетките на преостанатите капели оформени од материјалот наречен алабастер.<ref name="ReferenceA">''Rejeros españoles''. Autor: Emilio Orduña Viguera.</ref><ref name="institucional.us.es">[http://institucional.us.es/revistas/arte/25/vol_I/art_9.pdf ''Las rejas de la Capilla de Scalas de la Catedral de Sevilla.''] Laboratorio de Arte,25 vol.1-2013</ref> === Нео-готски период (1825-1928) === Овој период опфаќа од 1825 до 1928 година. За време на овој период биле завршени одредени делови од објектот кои претходно биле оставени недовршени. Обидите биле елементите во секое време да останат колку е можно поблиску до оригиналниот готски дизајн. Продолжувајќи го проектот на архитектот Деметрио де лос Риос од 1866 година, а се однесувал на вратите на просториите на Ла Консепсион и на Сан Кристобал или пак дел просторот наречен Принципе, биле завршени од страна на архитектот и дизајнер Адолфо Фернандес Казанова. Овие активности биле завршени помеѓу 1895 и 1917 година. Во тој период биле извршени и разни реставраторски работи од помал или од поголем опфат. Оваа етапа ја започнал Фернандо де Росалес, а ја завршил Хавиер де Луке.<ref name="monhueca"/> === Катедралата во периодот на XXI век === Во 2008 година, истражувачот од Универзитетот во Кантабрија Бегоња Алонсо Руиз го пронашол најстариот познат план на катедралата во Севиља во просториите на манастирот Бидаурета во местото Онате (Гипускоа), кој бил направен околу 1490 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.elcorreodigital.com/vizcaya/20080721/guipuzcoa/tesoro-entre-piedras-20080721.html|title=Un tesoro entre las piedras|last=González, Marian|date=21 de julio de 2008|editor-last=elcorreodigital|accessdate=15 de abril de 2010}}</ref> Овој план, откако бил детално проучен, дал важни податоци за изградбата на катедралата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.abcdesevilla.es/20090424/cultura-cultura/disenadores-originales-catedral-pensaron-200904241411.html|title=Los diseñadores originales de la Catedral pensaron e derruir la Giralda|date=24 de abril de 2009|editor-last=abcdesevilla.es|accessdate=24 de abril de 2009}}</ref> Во текот на 2017 година катедралата имала 1.934.373 посетители. Тоа претставувале рекордни бројки, со прогресивни годишни зголемувања од 2012 година, кога биле продадени 1.325.749 влезници.<ref>[http://www.diariodesevilla.es/sevilla/Catedral-roza-millones-turistas_0_1209179628.html «La Catedral roza los dos millones de turistas.»] ''Diario de Sevilla'', publicado el 12 de enero de 2018.</ref> Повеќе од 99 % од туристите кои ја посетувале Севиља како град биле заинтересирани да го посетат и храмот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://turismo.sevilla.org/documentos/Informe_Trim_1_2010.pdf|title=Indicadores turísticos de la Ciudad de Sevilla|last=Turismo de Sevilla|date=24 de Mayo de 2010|editor-last=Ayuntamiento de Sevilla|archive-url=https://web.archive.org/web/20110302002752/http://www.turismo.sevilla.org/documentos/Informe_Trim_1_2010.pdf|archive-date=2 de marzo de 2011|accessdate=24 de enero de 2011}}</ref> Катедралата -споменик е самофинансиран и претставува значителен извор на приход за Советот на градот, кој одвојува голем дел од собраните средства за понатамошни реставраторски активности.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.diariodesevilla.es/article/sevilla/882172/las/visitas/alcazar/suben.html|title=Las visitas al Alcázar suben un 9,34 % en 2010|last=Gavirra Guerra, Carmen|date=17 de enero de 2011|accessdate=24 de enero de 2011}}</ref> Локацијата на зградата е на Авенија на Уставот, и претставува главната пристапна патека до историскиот центар на градот. Во последните децениии предизвикани се забележителни физичко-хемиско влошувања на вградениот камен на катедралата што се манифестирало со постоење на одредени густи црни кори по ѕидовите и по вратите, како последица на интензивното загадување на животната средина од гасовите кои се исфрлаат од многубројните возила.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rtphc.csic.es/Abstracts%20Reuniones%20Red%20Tem%E1tica/Abstracts%201%AA%20Reuni%F3n.pdf|title=Efectos de la contaminación atmosférica en la conservación del Patrimonio Histórico|date=27 de junio de 2002|editor-last=CENIM (Centro Nacional de Investigaciones Metalúrgicas)|accessdate=24 de enero de 2011}}</ref> Една од поважните акции за ревитализација на катедралата во XXI век се состоела од решавање на проблемот со загадувањето на делот на патеката која е во близина на објектот. Се извршило и темелно чистење и консолидација на 141 метри од должината на западната фасада, со цел да се реши општото брусење на каменот и оксидацијата која се појавила посебно на вградените материјалите во црна боја. Дополнително некои од уникатните елементи како што биле на пример скулптурите, врвовите, гаргојлиите, пепелниците, но и витражите биле демонтирани, потоа поправени и со помош на специјализирани третмани било извршено нивно комплетно обновување. Во внатрешноста на катедралата биле извршени многу прецизни активности за да се реши влошувањето на структуралната потпора на два столба кај кои се појавиле пукнатини кои биле откриени во 1980 година. Внимателната активност се состоела од замена на вкупно 576 таканаречени пепелници, од кои секој имал просечна тежина од 250 килограми. Активноста е така спроведена за да не се интервенира во централното јадро на столбот кое ја одржувало неговата стабилност и издржливост.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www2.apabcn.cat/nweb2/focus/angles/conferencia/comunicacions/4E2-Rosa%20M%C2%AA%20Dom%C3%ADnguez%20&%20Valeriano%20Lucas/4E2-Comunicaci%C3%B3%20Rosa%20M%C2%AA%20Dom%C3%ADnguez%20&%20Valeriano%20Lucas.pdf|title=La coordinación en las obras de restauración de la fachada y sustitución de los pilares de la Catedral de Sevilla|last=Domínguez Caballero, Rosa Mª; Lucas Ruiz, Valeriano|date=2008|editor-last=Universidad de Sevilla|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430203928/http://www2.apabcn.cat/nweb2/focus/angles/conferencia/comunicacions/4E2-Rosa%20M%C2%AA%20Dom%C3%ADnguez%20%26%20Valeriano%20Lucas/4E2-Comunicaci%C3%B3%20Rosa%20M%C2%AA%20Dom%C3%ADnguez%20%26%20Valeriano%20Lucas.pdf|archive-date=30 de abril de 2019|accessdate=24 de enero de 2011}}</ref> Во 2011 година започнала реставрацијата на главниот олтар, активност која траела 30 месеци. Биле извршени и одредени интервенции на подот во делот на Кралската капела и во делот северната фасада од храмот кој бил насочен кон Германската улица. Акцијата за реставрација во внатрешноста кулминирала во месец јануари 2015 година кога се направени интервенции на вратата која води кон просторот наменет за простување.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.diariodesevilla.es/article/sevilla/743847/la/catedral/quiere/comenzar/arreglo/retablo/mayor.html|title=La Catedral quiere comenzar el arreglo del retablo mayor en 2011|last=Cotán|first=Luis|date=9 de julio de 2010|accessdate=24 de enero de 2011}}</ref><ref>[http://www.europapress.es/andalucia/fundacion-cajasol-00621/noticia-sevilla-cultura-puerta-perdon-catedral-recupera-esplendor-muestra-tres-almenas-originales-almohades-20150113132220.html ''La puerta del Perdón de la Catedral recupera su esplendor y muestra tres almenas originales almohades''.] Publicado el 13 de enero de 2015, consultado el 13 de marzo de 2017.</ref> == Жиралда == [[Податотека:La_Giralda,_Seville,_Spain_-_Sep_2009.jpg|мини|Жиралда]] Ла Жиралда претставува кулата и воедно и камбанаријата на катедралата во Севиља. Таа се истакнува по својата висина која изнесува 104 метри, која ја прави видлива од поголем дел на градот. Нејзината квадратна основа се наоѓа на 7,12 метри надморска височина, а должината на страната изнесува 13,61 метар. Кулата била изградена многу слично како [[минаре]]то на џамијата Кутубија во [[Маракеш]] ([[Мароко]]). Горниот завршен дел на прекрасната камбанарија е стилизирана и структуирана во ренесансен стил.<ref name="RDLV">{{Наведена книга|title=La Giralda: rosa de los vientos|last=Falcón Márquez, Teodoro|publisher=Diputación de Sevilla, Área de Cultura|year=1999|oclc=21872887 }}</ref> Работата околу изградбата започнала во 1184 година под раководство на архитектот Ахмад Бен Басо. Кулата во тој почетен период имала висина од 82 метри. Според хроничарот Ибн Сахиб ал-Сала, работите на кулата биле завршени на 10 март 1198 година, со поставувањето на четири позлатени бронзени топки на врвот.<ref name="RDLV"/> По земјотресот кој се случил во 1365 година, кулата ја изгубила старата оригинална бакарна сфера која стоела на нејзиниот врв. Во XVI век, на кулата бил додаден делот кој ги сочинувал ѕвоната од страна на архитектот Ернан Руиз, кој бил ангажиран од страна на раководството на катедралата. Новото тело на катедралата имала нова завршница која била во форма на статуа која ја претставувала таканаречената ''Ла Фе''. Статуата била поставена во 1568 година. Зборот жиралда потекнува од терминот „да ротира или да се врти“ и имала значение на „кула со воздушна лента која имала човечка или животинска фигура“.<ref name="and138"/> Како што минувало времето, тоа име имало значење за термин на кулата во целина, а фигурата која стоела на врвот била позната како „Ел Жиралдило“. == Дворот на портокалите == Таканаречениот Двор на портокалите првично бил двор за абдест на џамијата Алмохад. Неговата форма била правоаголна, со димензии 43 метри во ширина и по 81 метар во должина. Пократките страни првично биле составени од по седум двојни лакови, а подолгите страни имале по тринаесет лакови, така формирајќи две групи од по шест лакови со еден голем централен лак.<ref name="joseamador">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=gPtov4ZEAfgC|title=Sevilla Pintoresca|last=de los Ríos|first=Amador, José|publisher=Editorial Maxtor|year=2005|pages=184|isbn=978-84-9761-171-8 |oclc=433626773 |author-link=José Amador de los Ríos}}</ref> Од улицата, се пристапува до нејзината внатрешност на дворот преку Вратата на простувањето, која била украсена со ренесансните гипсени елементи изработени од страна на Бартоломеј Лопес некаде во 1522 година.<ref name="borras">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=gPtov4ZEAfgC|title=El Islam de Córdoba al Mudéjar|last=Borrás Gualis|first=Gonzalo M.|publisher=Sílex Ediciones|year=1990|edition=4ta|pages=126|isbn=978-84-9761-171-8 |oclc=31243332 }}</ref> Листовите на вратата биле изработени од дрво обложени со бронза и украсени со слој од тантела каде се издвојувале двете лиени и издлабени бронзени тропалки. Ова било познато дело на Алмохад од XII век. Во центарот на дворот постои фонтана чиј горен елемент во вид на сад е изработен во визиготски стил.<ref name="Montoto">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=KzeGTmCfRQ0C&dq=patio+de+los+naranjos+sevilla&pg=PA53|title=Esquinas y conventos de Sevilla|last=Montoto|first=Santiago|publisher=Secretariado de Publicaciones de la Universidad de Sevilla|year=1983|isbn=978-84-7405-671-6 |oclc=17248914 |editor-last=Universidad de Sevilla}}</ref> Градежните активности во дворот биле завршени помеѓу 1172 и 1186 година. Првично тој се користел за вообичаени активности на муслиманските дворови односно за обичајот наречен абдест (сахн).<ref name="borras"/> По освојувањето на градот Севиља од страна на христијаните во 1248 година, дворот бил користен за различни активности: и тоа гробишта, прослава на годишните саеми на градот и место за проповедање.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://digital.csic.es/bitstream/10261/8109/1/Mezquita%20a%20Catedral-1.pdf|title=De Mezquita a catedral. Una adaptación imposible. Simposium internacional sobre la Catedral de Sevilla en el contexto del gótico final|last=Almagro Gorbea|first=Antonio|year=2007|editor-last=csic.es|accessdate=1 de septiembre de 2010}}</ref> Денес Дворот на портокалите е еден од најважните придружни делови на катедралата во Севиља и е целосно интегриран во неа. Низ вековите тој претрпел неколку значајни модификации, како на пример во 1618 година, кога западното крило било срушено за да се изгради на тоа место црквата на Саграрио.<ref name="borras" /> Некаде од XV век дворот постепено ја изгубил својата културна намена. Денес тој претставува место каде не се вршат никакви религиозни активности. == Црквата Саграрио == Црквата Саграрио претставува храм кој е целосно интегриран во состав на катедралата. Овој објект започнале да го градат Кристобал де Рохас, Алонсо де Ванделвира и Мигел де Зумарага во месец јуни 1618 година и тоа целосно во [[Барокна архитектура|барокен]] стил.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=-0eEZjecr18C|title=Alonso de Vandelvira (1544-ca. 1626/7): tratadista y arquitecto andaluz|last=[[Fernando Cruz Isidoro|Cruz Isidoro, Fernando]]|publisher=[[Universidad de Sevilla]]|year=2001|pages=145|isbn=978-84-472-0655-1 |oclc=490673818 }}</ref> Овој објект го зафаќа западниот дел од галеријата на таканаречениот Двор на портокалите. Формата на црквата е со план на латински крст, а трансептот е покриен со [[свод]] кој има фенер (светилник). Храмот се состои од четири врати: две кои водат кон Дворот на портокалите, една кон внатрешноста на катедралата и другата или последната која води директно кон надворешниот излез. Црквината внатрешност е богато украсена, истакнувајќи го главниот олтар. Главната структурата на црквата е осмислена и изработена од страна на Франсиско Дионисио де Рибас, а резбите ги изрезбал познатиот Педро Ролдан.<ref name="and138"/> == Надворешност на катедралата == [[Податотека:Gargola_catedral_de_sevilla_2019An002.jpg|мини|Детали од гаргојл]] Во подножјето на фасадата на катедралата постојат вкупно три врати, потоа по една врата има на секој крак на трансептот и две врати на предната или челна страна. Постои и друга врата која води до дворот на портокалите, наречена врата Гуштер. Друга врата која црквата Саграрио ја поврзува со крајот на табернакулот и на крајот делот наречен Пердон, која воедно и е влезна врата од Дворот на портокалите и делот наречен Германската тврдина (кале).<ref name="Cardoso"/> === Подножје на западната фасада === '''Фасадата на Крштевањето''' е онаа која се наоѓа од левата страна. Изградена е во XV век. Делот наречентимпан е украсен со претставата на релјефот на ''Крштевањето Христово'', дело изработено од страна на работилницата на Лоренцо Меркаданте од Бретања. Ова дело е изработено комплетно во готски сти со зашилени архиволти украсени со траси. Тука се поставени неколку скулптури на епископите од градот Севиља како Свети Леандро и Сан Исидоро, од Санта Јуста и Руфина. Овие дела се изработени од рацете на Лоренцо Меркаданте, а серијата од ангели и пророци се изработени од извесен Педро Милан (ученик на Меркаданте).<ref name="HN">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hispalis.net/turismo_y_cultura/monumentos/catedral/|title=Catedral de Sevilla|year=2004|editor-last=hispalis.net|accessdate=1 de octubre de 2010}}</ref> '''Главната или вратата на Успението''' е онаа врата која се наоѓа во центарот на фасадата и останала неизработена сè до XIX век, кога кардиналот Франсиско Хавиер Сиенфуегос Јовеланос ја нарачал неговата скулптурална декорација, меѓу која се издвојуваат фигурите на апостолите. Оваа врата ја изработил Рикардо Белвер некаде помеѓу 1877 и 1898 година.<ref name="nav54"/> [[Податотека:Sevilla_Cathedral_by_Juan_Laurent.jpg|мини|''Севиљската катедрала'', од Ј. Лоран, од 1866 година, Оддел за збирки слики на Национална библиотека на уметничка галерија, Вашингтон Д. C.]] '''Корица на Сан Мигел или Раѓањето.''' Името го носи според предната страна на која се наоѓа претставата на ''Раѓањето Христово.''<ref name="cean"/> Корицата е изградена во XV век и е украсена со [[Теракота|теракотни]] скулптури меѓу кои се издвојуваат оние на Сан Лауреано, Сан Херменегилдо и четворицата евангелисти, изработени од страна на Лоренцо Меркаданте од Бретања и неговиот ученик Педро Милан. Ова дело всушност претставува патеката преку која поворките на [[Страсна седмица]] пристапуваат до катедралниот храм на нивниот пат низ официјалната патека на движење на поворките.<ref>{{Наведена книга|title=Compendio de las cofradías de Sevilla que procesionan a la catedral|last=Luengo Mena|first=Jesús|publisher=Ediciones Espuela de plata|year=2007|oclc=254000458 }}</ref> === Јужна фасада === '''Вратата на Сан Кристобал (Свети Кристофер) или Принцот''' (1887-1895), се совпаѓа со јужниот премин. Таа била дизајнирана од страна на Адолфо Фернандес Казанова, а конечно завршена во 1917 година. Нејзиниот прв дизајн бил создаден од страна на архитектот Деметрио де лос Риос во 1866 година. Во просторот пред оваа врата се наоѓа реплика на таканаречениот „Жиралдило“.<ref name="nav54"/> === Северната страна === '''Вратата на Зачнувањето''' (1895-1927), се наоѓа во северниот дел на трансептот што се отвора кон Дворот на портокалите. Вратата била дизајнирана од страна на Дементино де лос Риос, а проектирана и завршена од страна на Адолфо Фернандес Казанова некаде во 1895 година. Изработена е со имитација во готски стил за да се усогласи со остатокот од објектот на катедралата.<ref name="nav54">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=uIv8B2ZwJlUC&q=Navascues+palacios+catedrales|title=Catedrales de España|last1=Navascués Palacio|first1=Pedro|last2=Sarthou Carreres|first2=Carlos|publisher=[[Espasa Calpe]]|year=1997|isbn=84-239-7645-9|location=Madrid|oclc=249825366 |author-link1=Pedro Navascués|author-link2=Carlos Sarthou Carreres}}</ref> '''Портата Лагарто (Портата на Гуштерот)''' претставува комуникација со покриениот дел на Дворот на портокалите.<ref name="cean">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=ruMPAAAAQAAJ|title=Descripción artística de la Catedral de Sevilla|last=Ceán Bermúdez, Juan Agustín|publisher=Digitalizado por la [[Universidad de Oxford]] el 27 de marzo de 2008.|year=1804|pages=29|oclc=457367837 |author-link=Juan Agustín Ceán Bermúdez}}</ref> Галеријата во дворот го добила истото име како и портата поради една статуа во вид на гуштер кој виси на таванот по повод старата заветна понуда. Таа статуа е претставена со наједноставна декорација. '''Вратата Саграрио (Светилиште)''' претставува отворена комуникација помеѓу внатрешноста на катедралата и црквата Саграрио. Оваа врата е изработена од страна на Педро Санчес Фалконете во последната третина од XVII век. Врамена е со колони од коринтски стил, а во горниот дел има скулптура која го претставува Сан Фернандо. Од едната страна поставена е скулптурата на Санта Јуста заедно со Сан Исидоро, а од другата страна скулпурата на Санта Руфина заедно со Сан Леандро.<ref name="and138">{{Наведена книга|title=Andalucía: Las Guías visuales de España|last=Campos, José M.; Carlos Garrido Torres; J. L. Roig; José Villamarín|publisher=IGSA|year=2000|id=Depósito legal: B 18468-2000}}</ref> '''Врата Пердон (Простувањето).''' Под ова име е позната влезната врата која води кон Дворот на портокалите, а доаѓа од делот наречен Кале де лос Алеманес (Германската тврдина).Таа не претставува составен елемент од врати на катедралата. Во минатото некаде во XII век таа била користена за потребите на џамијата [[Алмохадска династија|Алмохад]]. Од тој период на вратата се зачувани еден изострен лак со елементи на потковица и бронзени фрагменти, украсени со тантела, атаурики и куфичка калиграфија каде има натписи кои интерпретираат два стиха од [[Куран]]от и тоа: „Моќта му припаѓа на Алах“ и „Вечноста му припаѓа на Алах“. На почетокот на XVI век биле извршени неколку измени со украсување на фасадата со теракотни скулптури. Овие интервенции над влезниот лак се изведени од страна на скулпторот Мигел Перин, истакнувајќи го големиот релјеф чинот на ''протерувањето на трговците.'' Гипсените украси дополнително ги изработил Бартоломе Лопес.<ref name="and138"/><ref name="MiguelPerrin">{{Наведена мрежна страница|url=http://institucional.us.es/revistas/arte/22/03%20cirujano.pdf|title=Aproximación técnica a las esculturas renacentistas de barro cocido de Miguel Perrin|last=Cirujano Gutiérrez, Concha|date=2010|editor-last=Universidad de Sevilla. Laboratorio de arte 22 (2010) 33-50|accessdate=8 de diciembre de 2011}}</ref> === Источна - фронтална фасада === '''Вратата Палос''' или поинаку именуваната Врата на почитување на мудреците. Ова име го добила според релјефот на неа со соодветната тема пронајден на нејзиниот тимпанум, моделиран од страна на Мигел Перин некаде околу 1520 година. Името „Палос“ било доста попопуларно и се должело на дрвените решетки кои ги делеле старите простории на поглавјето со останатиот дел од катедралата.<ref name="cean"/><ref name="MiguelPerrin"/> '''Вратата на ѕвоната''', наречена е така затоа што во времето на нејзината изградба од таму можело да слушаат ѕвоната со кои се повикуваат работниците. Скулптурите од ренесансата, како и релјефот претставен со таканаречениот тимпан кој го прикажува ''Влегувањето на Христос во Ерусалим'', биле изработени од страна на Мигел Перин на почетокот од XVI век.<ref name="nav54"/><ref name="MiguelPerrin"/> == Внатрешност на катедралата == [[Податотека:Catedral_de_Sevilla._Nave_central.jpg|мини|Централниот кораб]] Катедралата има вкупно пет кораби кои се распоредени и свртени кон просторот наречен Левант. Левантот немал канцела во вообичаениот [[Готска архитектура|готски]] стил во форма на [[апсида]] без таканаречена амбуланта. Внатрешниот простор наменет за престој претставува совршен правоаголник со должина од 116 метри и ширина од 76 метри што одговара на идентичниот простор што го зафаќала големата [[Алмохадска династија|алмохадска]] џамија која се наоѓала на истата локација.<ref name="Cardoso"/> Централниот кораб и трансептот се повисоки од останатите капели сместени меѓу потпорите и еднакви се по длабочина на трансептниот наос кој е отворен кон надворешните кораби. Ѕидовите се доста тенки. Сепак, капелите се одделени со потпори поставени нормално на централната оска на храмот, завршувајќи со 28 прицврстени столбови кои, со уште 32 самостојни столбови, поддржуваат (потпираат) вкупно 68 изострени сводови. Овие столбови се направени со ѕидарска техника покриени со камен. Изострените сводови во корабите се четиристрани, а во капелите се шестстрани, додека оние во трансептот се со ѕвездеста форма. Природната светлина во катедралата продира низ бројни витражи кои постојат на фасадата.<ref name="nav54"/> === Централен кораб === Во просторот наречен централен кораб се сместени два важни елемента: Хорот, опкружен со големи [[оргули]] и главната Капела опкружена со високи решетки. Помеѓу тие два елемента се трансептот, чии крајни сводови се со најголема висина во целиот храм кои достигнуваат 37 метри.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.visitasevilla.es/historia/la-giralda-la-catedral-y-el-alcazar|title=La Giralda, la Catedral y el Alcázar {{!}} Turismo de Sevilla|work=www.visitasevilla.es|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20181009211555/https://www.visitasevilla.es/historia/la-giralda-la-catedral-y-el-alcazar|archive-date=9 de octubre de 2018|accessdate=9 de octubre de 2018|quote=}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.elmundo.es/elmundo/2009/04/24/cultura/1240575198.html|title=Un plano hallado en Guipúzcoa permitiría levantar la Catedral de Sevilla {{!}} Cultura {{!}} elmundo.es|last=|first=|date=24 de abril de 2009|editor-last=El Mundo|work=www.elmundo.es|accessdate=9 de octubre de 2018|quote=También revela que la altura de las naves se redujo en seis metros sobre lo inicialmente previsto}}</ref> Зад хорот е сместен делот наречен Траскоро, кој е во складност со погоре поставената Кралска капела. [[Податотека:CatedralSevillaaltar.jpg|мини|Ноќен поглед на централниот кораб и Главниот олтар]] ==== Главна капела ==== [[Податотека:Retablo_mayor,_Catedral_de_Sevilla,_Sevilla,_España,_2015-12-06,_DD_126-128_HDR.JPG|мини|Главен жртвеник]] Главната капела која е сместена во централниот кораб, од двете страни, но и од предната страна е ограничена со позлатени железни решетки, изработени во ренесансен стил. Олтарниот дел на оваа капела претставува едно од најистакнатите дела во историјата на уметноста. Тој дел се смета за најголем изграден жртвеник во христијанското градителство. Неговата изградба започнала во 1482 година, а во неа активно учествувале Педро Данкарт, Хорхе Фернандес, Роке Балдуке и Хуан Баутиста Васкез Постариот. Истите овие уметници учествувале и во завршувањето на жртвеникот. Во овој простор се издвојува скулптурата во форма на распнат човек, поинаку наречена и Милион, е со готски изглед, а изработен некаде во XV век. Во просторот на овој жртвеник се наоѓа малото уметничко насликано дело со ликот на Богородица создадено во XIII век чиј сопственик кој го донирал воедно бил и патрон на катедралата. ==== Делот наречен Трансалтар ==== [[Податотека:Capilla_funeraria_Nuestra_Señora_de_Soterraño_(Catedral_de_Sevilla).jpg|мини|Трансалтар]] Ѕидовите на презвитериумот од надворешната страна се украсени со низа скулптури од различни светци изработени во тркалезни форми од печена глина, поставении на полици под одредени настрешници. Вкупниот број на скулптури изнесува 59, кои сочинуваат група на невообичаена убавина, иако не можат до крај да бидат добро проценети поради висината на која се поставени. Скулптурите се во готски стил, со ренесансен и маниристички карактер. Тоа е поради фактот дека во изработката на истите учествувале уметници кои присуствувале на сукцесијата, но и во самата егзекуција. Некаде од 1522 година скулпторот, Мигел Перин е поврзан со овие дела и неговата поврзаност останува сè до 1552 година.<ref>Gestoso y Pérez, José (1890). ''Sevilla monumental y artística'', vol. 2, pág. 85.</ref> Во 1564 година Хуан Марин бил назначен за главен скулптор во катедралата. Подоцна, некаде во 1572 година, бил назначен нов скулптор во името на Диего де Пескера. Декорацијата конечно била завршена во 1575 година. Меѓу сите изработени скулптури може да се оддели делото наречено Богородица на почивањето. Тоа претставува прекрасно со форма на Богородица со Исус кој е заспан на градите. Ова дело му се препишува на Мигел Перин. Прекрасната изведба е сместена пред оградата на Кралската капела и некогаш имала голема посветеност меѓу жителите на градот Севиља.<ref>Villar Movellán, Alberto, ''La Catedral de Sevilla. Guía Oficial.''. Sevilla, Exmo. Cabildo e la Santa Iglesia Metropolitana y Patriarcal de Sevilla, pp. 54-55.</ref> Големата посветеност била поврзана со барањето на бремените жени да имаат пред сè добро породување. Мемоарските преданија говореле дека според старата традиција еден непознат Евреин поминувал покрај нозете на ова дело на Богородица и секојдневно изговарал навредливи зборови против Богородица (Мајката божја) затоа што Исус водел потекло од неа. Подоцна овој Евреи се преобратил во христијанството и се покајал за сето негово претходно богохулење против ликот на Богородица. Овој човек остатокот од својот живот го посветил на величење на делото на Богородица. Починал убеден дека неговото покрстување довело до неговото Спасение. Така ова дело станало заштитничка на раѓањата воопшто на верата, а истовремено на природните раѓања, поради што во народот била позната како Богородица Биенпарис или Заштитничка на безпрекорните породувања. Посветеноста била посебно истакната од страна на Дона Марија Осорио, која во 1554 година наредила изградба на капела или таканаречена ниша на Пресвета Богородица во централниот дел на трансалтарот.<ref>Madrazo, Pedro, ''Sevilla y Cádiz'', Barcelona, Daniel Cortezo 1884, p. 530.</ref> На дното од овој ѕид постои капела со гробница, посветена на Богородица од подземниот живот, која моментално им припаѓа на маркизите од Јандури. ==== Хор ==== Хорот во катедралата е преграден од три страни, со камени ѕидови и го зафаќа просторот помеѓу четвртиот и петтиот свод од централниот кораб, а предниот дел е затворен со решетка изработена во ренесансен облик. Просторот на хорот е завршен во 1523 година од страна на Франсиско де Саламанка.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=6M5YAAAAMAAJ|title=Cuadro geográfico, estadístico, descriptivo é histórico de los Estados Unidos Mexicanos: obra que sirve de texto al atlas pintoresco|last=García Cubas, Antonio|publisher=Oficina tip. de la Secretaría de Fomento|year=1885|pages=268–269|oclc=2432106 }}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=D-DgAAAAMAAJ|title=El mundo del libro en la Iglesia Catedral de Sevilla en el siglo XVI|last=Álvarez Márquez, María del Carmen|publisher=Excma. Diputación Provincial de Sevilla|year=1992|isbn=978-84-7798-083-4 |oclc=29865840 }}</ref> Столовите се состојат од 127 седечки места со потпирачи за грб изработени од таканаречени маркети од различни типови на дрва за да се даде посебна боја на нивната орнаментика. На седечките позиции постојат ниски релјефни сцени со претстави од [[Стар завет|Стариот]] и [[Нов завет|Новиот завет]] и дополнителни претстави со гротескни ликови на краевите на столовите каде што исто така постојат одредени сцени од играорни движеања. На главните табли на влезот во делот на хорот постојат изострени елементи со одредено раздвојување направено спрема столбови кои завршуваат со делови во вид на врвови. Трите седишта кои се наменети за архиепископот и неговите помошници се така изработени кои прикажуваат голема скулптурална посветеност. На едно од трите седиштата постои натпис кој вели: „Овој хор го направи резбарот Нуфро Санчес. Господ да го благослови. Изработката на овој дел е завршена во 1478 година."<ref name="cean"/>{{Sfn|Hernández González|2014}} Тој, сепак, не бил единствениот резбар кој работел на просторот на хорот, бидејќи било познато дека таму работел и [[Фландрија|фламенецот]] Педро Данкарт.{{Sfn|Hernández González|2014}} Сепак Педро Данкарт починал уште во 1488 година,{{Sfn|Hernández González|2014}} а работата ја продолжил неговиот ученик Хуан Алеман. Ѕидарските работи во делот на хорот биле завршени околу 1511 година.<ref name="Ord">{{Наведена книга|title=La talla ornamental en madera|last=Orduña Viguera, Emilio|publisher=Maxtor|year=2003|oclc=314297227 }}</ref> ; Трашкоро - Бакхор Бакхорот во катедралата го изработил Мигел де Зумарага во чист [[Барокна архитектура|барокен]] стил. Го дизајнирал во 1619 година. По десет годишен прекин на работата, бакхорот бил комплетно завршен во 1635 година. Овој простор бил изграден многу вредно, но и со атрактивни материјали, како што биле [[мермер]]от и [[јаспис]]от. Дополнително е украсен со релјефи и [[Бронза|бронзени]] бисти како и со една икона во готски стил на фрагментот наречена ''Лековитата Богородица'' со јасно истакнато италијанско влијание.<ref name="nav54"/> ==== Оргули ==== [[Податотека:Órgano,_Catedral_de_Sevilla,_Sevilla,_España,_2015-12-06,_DD_97-99_HDR.JPG|мини|Оргули]] [[Податотека:Cieguecita_2016001.jpg|мини|Резба позната како Безгрешноста, изработена од страна на Мартинес Монтањес Дело познато и под името Малото слепо девојче]] [[Податотека:FerranSev.jpg|мини|Сребрена урна на владетелот Фердинанд III Свети, сместена во Кралската капела]] Сегашната оргула била изградена од страна на Аквилино Амезуа во 1901 година, а реставрирана од страна на Герхард Грензинг во 1996 година. Овој инструмент го заменил стариот елемент кој бил изработен во 1888 година од страна на Џорди Бош и Бернат и уништен во нереќата од 1888 година. Се смета дека оваа оргула била една од најдобрите оргули воопшто вградена на територијата на Шпанија. Мебелот во кој е сместен инструменталниот дел води потекло од 1724 година. Овие елементи се дело на Луис де Вилчес кој ја дизајнирал рамковната кутија и Дуке Корнехо кој бил задолжен за скулптурната декорација. Во вистинска смисла оргулата е составена од два елемента, односно може да се рече дека се инструментални близнаци поставени еден наспроти друг, и кои формираат еден одличен ансамбл. Може да се свири со двата инструмента истовремено и од една иста тастатура. Постојат вкупно четири рачни тастатури, потоа една тастатура со педали и околу 15.000 цевки.<ref>[http://tdx.cat/bitstream/handle/10803/1274/TOL6506.pdf?sequence=7 ''La organería española (1882-1940). Aquilino Amezua y Jaúregui''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190629185049/https://tdx.cat/bitstream/handle/10803/1274/TOL6506.pdf?sequence=7 |date=2019-06-29 }}. Consultado el 6 de enero de 2012</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.abcdesevilla.es/20110515/sevilla/sevi-lamento-supresion-catedra-organo-201105142238.html|title=María Jesús Pereira: José Enrique Ayarra, organista de la Catedral desde 1961. Diario ABC de Sevilla, 14 de mayo de 2011.}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.grenzing.com/organosshow.cfm?id=19&ip=19|title=Órgano de la Catedral de Sevilla|last=Grenzing, Gerhard|year=2008|accessdate=3 de agosto de 2010|archive-date=2012-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20120124033644/http://www.grenzing.com/organosshow.cfm?id=19&ip=19|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://hemeroteca.abcdesevilla.es/nav/Navigate.exe/hemeroteca/sevilla/abc.sevilla/1988/08/07/035.html|title=El derrumbamiento de la Catedral en 1888 destruyó el mejor órgano construido nunca en España|last=García, José L.|year=1988|accessdate=13 de enero de 2012}}</ref> ==== Алабастерски капели - Гипсени капели ==== Овие капели името го добиле според материјалот од кои се изработени. На страничните ѕидови од просторот за хорот се наоѓаат вкупно четири мали капели.Тие биле изградени некаде од 1515 година па наваму. Мајсторот Хуан Гил де Хонтањон и архитектот Диего де Риањо во 1530 година работеле на нивната изградба. Тие го редизајнирале нивниот ентериер, заменувајќи го готскиот стил со ренесансниот стил.<ref name="arquitectura del"/> Овие четири капели се: Капелата на безгрешното зачнување, капелата на реинкарнацијата, капелата на Богородица на ѕвездата и капелата на Сан Грегорио. * '''Капелата на Безгрешното зачнување''' На 14 февруари 1628 година, Јеронима Замудио, вдовица на жирито Франсиско Гутиерес де Молина, му наредила на скулпторот Мартинес Монтањес да создаде олтар со фотографија на Безгрешното зачнување и да го постави во погребната капела. Поради неколкуте одложувања во извршувањето и судските процеси со кои Мартинес Монтањес го оправдал доцнењето во завршувањето на работата. Се мислело дека ''тоа ќе било една од првите активности во Шпанија и најдоброто нешто што Јеронима Замудио и Мартинес Монтањес го направиле.'' Временскиот период покажал дека делото е совршено, бидејќи резбата на Безгрешното зачнување кое доминирало со олтарниот простор кој било свечено отворено на 8 декември 1631 година се сметало за дело од исклучителна вредност. Популарно е познато како делото ''Ла чикечита'' или ''Малото слепо девојче'' бидејќи имало спуштен поглед со едвај отворени очни капаци.<ref>{{Наведена книга|url=https://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=2801332|title=La Inmaculada Concepción en España: religiosidad, historia y arte : actas del simposium, 1/4-IX-2005|last=Gámez Martín|first=José|publisher=|year=2005|isbn=84-89942-41-2|editor-last=|edition=|location=|pages=987–1006|language=|chapter=El sol es tu vestido: "La Cieguecita" de Martínez Montañés y la devoción concepcionista de Sevilla|quote=|ref=gam1|access-date=27 de Mayo de 2017}}</ref> Олтарниот дел во целина се состои од клупа на која се поставени портретите на споменатите патрони на капелата кој ги насликал Франсиско Пачеко во 1631 година. Централната ниша со ликот на Безгрешното зачнување е опкружена со резби на Свети Григориј Папата и Свети Јован Крстител, како и релјефи на Свети Јосиф, Свети Јоаким, Свети Јероним и Свети Фрањо.<ref name="Pacheco">{{Наведена книга|title=Francisco Pacheco: Sus obras artísticas y literarias, especialmente el libro de descripción de verdaderos retratos de ilustres y memorables varones que dejó inédito|last=Asencio y Toledo, José María|publisher=Litografía y librería española y extranjera, Sierpes 35, Sevilla.|year=1867|oclc=434467853 }}</ref> ''La Cieguecita - Малото слепо девојче'' е изработена од кедрово дрво со димензија од 164 сантиметри. Делото е замислено според моделот опишан од страна на Франсиско Пачеко во неговата книга под наслов ''Трактат за уметноста на сликарството.'' Според тоа станува збор за Девица, девојка со долга коса која ѝ паѓа по грбот. Девојката носи долга, тесна туника со појас што го симболизира нејзиното моминство и наметка на рамениците што е собрана со левата рака, создавајќи бројни набори. Главата на девојката е украсена со круна составена од 12 ѕвезди кои потсетуваат на дванаесетте племиња на Израел. На основата се појавуваат лицата на вкупно три ангели и еден змеј кој пак го претставува, симболизира гревот. * '''Капела на инкарнација''' Централниот дел на оваа капела го претставува жртвеник кој му се припишува како изработувач познатиот Франсиско де Окампо Фелгуера. Изработен е околу 1630 година со главната тема на Благовештението. На делот на клупата постојат релјефи на Свети Јован Крстител, Свети Јован Евангелист, Свети Доминик, Свети Фрањо и Свети Антониј.<ref name="GCS"/> * '''Капела на Богородица на ѕвездата''' Своето име оваа капела го добила по ренесансната слика на Богородица за која се верува дека е изработена од францускиот ренесансен скулптор Николас де Леон околу 1530 година. Оваа резба се наоѓа во барокниот олтар изработен од Херонимо Франко, некаде околу 1695 година.<ref name="GCS"/> * '''Капелата Свети Григориј''' Името го добила по скулптурата на Свети Григориј поставена во посебниот простор наречен ниша. Светецот држи книга на која се наоѓа потписот на нејзиниот автор Мануел Гарсија де Сантјаго (XVII век).<ref name="GCS"/> === Капели === ==== Капели од источната страна ==== * '''Олтарот на Магдалена''' Покровители на овој олтар биле Педро Гарсија де Виладиего и неговата сопруга Каталина Родригес, кои нарачале да се изработи жртвеник некаде во 1537 година. На делот на клупата се наоѓале нивните портрети и тоа: на Дон Педро заедно со Свети Бенедикт и на Дона Каталина со Свети Францис.<ref name="cathedral">{{Наведена книга|title=The Cathedral of Seville|url=https://archive.org/details/cathedralofsevil0000mart|last1=Martínez Montiel|first1=Luis|last2=Morales|first2=Alfredo José|publisher=Scala Publishers in association with Aldeasa S.A.|year=1999|isbn=1857592034|pages=[https://archive.org/details/cathedralofsevil0000mart/page/90 90], 127|oclc=42015678 |language=en}}</ref> Главната тема на олтарното дело претставува Благовештението на горната површина односно на таванот и Магдалена поставена пред нозете на Воскреснатиот Христос.<ref name="magdalena"/> Ова дело од фотографии се изработени од анонимен ученик на уметникот Алехо Фернандес, изработени некаде околу 1537 година. Витражниот прозорец сместен веднаш до овој олтар, било дело на Арнао де Фланд изработен во 1535 година. На витражот е претставен [[свети Севастијан]] заедно со ликот на императорот [[Карло V (Свето Римско Царство)|Карло I.]]<ref name="NietoXV">{{Наведена книга|url=http://e-spacio.uned.es/fez/eserv.php?pid=bibliuned:ETFSerie7-007F37CA-EC8C-45B7-D6AD-29A9FC2BAEEE&dsID=PDF|title=La profesión y oficio de vidriero en los siglos XV y XVI|last=Nieto Alcaide|first=Víctor|oclc=448519868 |author-link=Víctor Nieto Alcaide|access-date=22 de Mayo de 2010|archive-date=2011-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20110815092456/http://e-spacio.uned.es/fez/eserv.php?pid=bibliuned%3AETFSerie7-007F37CA-EC8C-45B7-D6AD-29A9FC2BAEEE&dsID=PDF|url-status=dead}}</ref> * '''Олтарот на Успението''' (постои уште еден олтар на Успението и тоа на северниот крај на трансептниот наос од катедралата) Во центарот на олтарниот дел пронајден во оваа капела, се издвојува еден релјеф со претстава на Успението на Богородица, дело исто така на непознат автор кое е врамено со уметнички дела од Сан Илдефонсо и Сан Диего де Алкала.<ref name="magdalena"/> На клупата во истиот олтар се делата на спонзорите, и тоа на жирито Хуан Кристобал де ла Пуебла и неговата сопруга. Овие дела се донирани во 1593 година. Сите уметнички дела се изработени од страна на уметникот кој бил член на уметничкото училиште од градот Севиља, иако истиот бил со потекло односно роден во местото Ронда Алонсо Васкез. Овие достигнувања се изработени во XVI век. * '''Капелата Свети Петар''' На левиот ѕид се наоѓа мавзолејот на Диего де Деза кој бил епископ на градот Севиља некаде до 1523 година.<ref name="magdalena">{{Наведена книга|title=La Catedral de Sevilla|last=Guerrero Lovillo, José|publisher=Everest, España. Digitalizado por la [[Universidad Estatal de Pensilvania]], 2009|year=1981|isbn=8424147707 9788424147709|pages=33, 111|oclc=10950114 |author-link=José Guerrero Lovillo}}</ref> Овој епископ бил запаметен меѓу другото и по тоа што бил голем апологет на теориите на [[Кристофер Колумбо]] пред [[Католички кралеви|католичките кралеви]]. Олтарниот дел на оваа капела бил посветен на Свети Петар. Овој простор бил нарачан директно од маркизите од местото Малагон во 1625 година. Изработката била на сестраниот уметник Диего Лопес Буено кој покрај уметник бил и архитект, скулптор и резбар. Диего бил задолжен за структуралните елементи додека уметничките дела биле на [[Франсиско де Сурбаран]]. Уредувањето било извршено во 1630 година истакнувајќи ја централната позиција, која претставувала прекрасна Инмакулада, една од најдобрите што произлегле од четките на Франсиско. На клупата во олтарот имало различни сцени поврзани со Свети Петар, ''Христос и Свети Петар на водите'', ''Христос ги дава клучевите на Свети Петар'' и ''Свети Петар го исцелува парализираниот човек.'' Во првото тело ги имаме елементите на ''Визијата на Свети Петар'', ''Свети Петар Папа'' и ''Покајанието на Свети Петар.'' Во второто тело се наоѓаат ''Свети Петар ослободен од ангелот'', ''Безгрешното зачнување'' и ''делото Каде одиш.'' На горната страна односно на таванот се наоѓало уметничкото дело посветено на Вечниот Отец. Последното дело не е оригинално дело од Сурбаран, туку копија поставена во XVIII век. Конечно на крајот во оваа капела е таканаречената решетка која ја има улогата да ја затвори капелата. Решетката е дело на Фреј Хосе Кордеро де Торес изработено во 1780 година. * '''Кралската капела во Севиљската катедрала''' [[Податотека:Capilla_Real,_Catedral_de_Sevilla._Bóveda.jpg|мини|Изгледот на сводот на Кралската капела]] Главната капела која е сместена во просторот на централниот кораб, од страните и од предниот дел е ограничена со позлатени железни решетки, комплетно во ренесансен стил. Олтарниот дел на оваа капела претставува едно од најистакнатите дела во историјата на уметноста,<ref name="GASYP"/> и се смета дека претставува најголемиот олтар помеѓу христијанските храмови. Нејзината изградба започнала во 1482 година, а уметниците како Педро Данкарт, Хорхе Фернандес, Роке Балдуке и Хуан Баутиста Васкез Постариот земале активно учество во создавањето и нејзиното довршување. Во капелата се издвојува скулптурата изработена во готски стил од XV век на која е претставен распнат човек наречена Милион,<ref name="RMCS">{{Наведена книга|title=El Retablo Mayor de la Catedral de Sevilla|last=Ferrand|first=Manuel|publisher=Fundación El Monte|year=1981|oclc=492009674 }}</ref> Во овој жртвеник се наоѓа малата икона на Богородица на Престолот изработена во XIII век, инаку патрон и во сопствеништво на катрдралата. * '''Капела на Големото зачнување''' Оваа капела на почеткот служела како гробно место за витезите кои го придружувале Сан Фернандо при освојувањето на градот Севиља. Почнувајќи од 1654 година, неговото покровителство му припаѓало на Гонсало Нуњес де Сепулведа, дваесет и четвртиот витез од Севиља, кој добил право да биде погребан во просторот на ова место по важната донација по повод на таканаречената октава на Пречистата. Денес неговите останки се наоѓаат до левиот ѕид зад гробната плоча на грбот на Сепулведа. Овој простор е уреден според дизајнот на сликарот Хуан де Валдес Леал. На решетката од оваа капела, која е завршена во 1668 година, може да се види одреден штит.<ref name="GCS"/> Во катедралата прекрасниот барокен олтар го привлекувал вниманието на голем број посетители. Со големо изобилство на орнаменти и прекрасни соломонски столбови кои се претставени во две столбни тела, дизајнот е изведен од архитектот и монтаж Мартин Морено во 1656 година.<ref name="aa">{{Наведено списание|last=Falcón Márquez|first=Teodoro|year=2013|title=El arquitecto de retablos y escultor Martín Moreno y los primeros retablos con columnas salomónicas en Sevilla|url=http://www.uma.es/media/files/03_03_FAL.pdf|journal=Boletín de Arte|volume=|issue=34|pages=|issn=0211-8483|access-date=14 de marzo de 2016|archive-date=2023-12-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20231218041402/https://www.uma.es/media/files/03_03_FAL.pdf|url-status=dead}}</ref> Сите насликани уметнички дела се изработени од страна на Алонсо Мартинес, освен на распнатиот Христос познат како Кристос Свет Павле. Во првиот простор од капелата централното насликано уметничко дело е посветено на Големата концесија, додека страничните припаѓаат на Свети Јосиф и Свети Павле. Во вториот простор од капелата предничи споменатиот Христос Свети Павле, кое е дело изработено во XVI век. Декорациите најверојатно припаѓале на стариот олтар. Подоцна со обновувањето овие елементи се поставени во сегашната положба. Ова уметнички насликано дело некогаш уживало голема посветеност во целио град. Веднаш до него се наоѓаат резбите на Сан Гонсало и Сан Антонио де Падова.<ref name="GCS"/> На десниот ѕид има мермерна гробница во неоготски стил направена во 1881 година, во која е погребан поранешниот архиепископ на Севиља, кардинал Франсиско Хавиер Сиенфуегос Јовеланос, роден во Овиедо во 1766 година, кој бил задолжен за севилската епархија од 1824 година до неговиот егзил во Аликанте од политички причини на 18 февруари 1836 година. Некаде до 1810 година, едно од најдобрите дела на Мурило, со наслов ''Раѓањето на Богородица,'' било изложено во просторот на оваа капела. Тоа уметничко насликано дело било предмет на кражба извршена од страна на францускиот маршал Соулт, за време на војната за независност. Денес делото се наоѓа во [[Лувр|музејот Лувр]] во градот [[Париз]]. Помеѓу 1835 и 1837 година, во оваа капела бил погребан славниот канариски свештеник Дон Кристобал Бенкомо Родригес, исповедник на [[Фернандо VII (Шпанија)|шпанскиот крал Фернандо VII]]<ref name="diocesisdecanarias_1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.diocesisdecanarias.es/obispo/obispos-canarios-en-el-mundo.html|title=Obispos canarios. Página web oficial de la Diócesis de Canarias}}</ref> и титуларен архиепископ на [[Хераклеја]].<ref name="diocesisdecanarias_1" /> Своите последни години овој свештеник ги поминал во градот Севиља каде го уживал достоинството на ''архиѓаконот од Кармона. Често'' ја позајмувал својата помош на населението кога се случувале големи природни и елементарни несреќи, како што била епидемијата на [[колера]] која го погодила градот Севиља во 1823 година.<ref name="elcanario_1">{{Наведена мрежна страница|url=http://elcanario.net/Benchomo/miscelaneacanariasepgr14.htm|title=Biografía de Cristóbal Bencomo y Rodríguez}}</ref> Портретот на свештеникот бил прикажан заедно со оние на другите славни личности во делот на таканаречената колумбиска библиотека во катедралата во Севиља.<ref name="elcanario_1" /> Неговите посмртни останки денес се погребани во [[Катедрала Ла Лагуна|катедралата Сан Кристобал де Ла Лагуна]] која се наоѓа во градот [[Тенерифе]].<ref name="elcanario_1" /> * '''Олтарот на Света Варвара''' Во просторот на овој олтар се истакнувал портретот на кој се претставени светите Јуста и Руфина, дело изработено од Мигел де Ескивел во 1620 година. За овој уметник постојат многу малку информации, бидејќи ова било неговото единствено познато дело. Познат е фактот дека тој починал како многу млад во 1621 година. Светците се претставени од двете страни на кулата Жиралда. Света Јуста имала поглед кон небото, додека светата Руфина имала лик како да медитира со спуштен поглед кон дното. Деталниот приказ на кулата Жиралда бил со многу интересен приказ, бидејќи меѓу другите детали можело да се видат и уметничките дела на различни светци кои ја краселе во тој период.Тие уметнички дела моментално се исчезнати.<ref name="Cardoso">{{Наведена книга|title=Sevilla, el casco antiguo. Historia, arte y urbanismo|last=Cardoso Bueno, Diego A.|publisher=Guadalquivir ediciones|oclc=173183314 }}</ref><ref name="GCS"/> Во просторот на овој овој олтар постои и еден помал олтар со уметнички дела на ученикот на Антонио де Алфан и уште едно дело на Свети Антониј кое било без особен уметнички интерес. * '''Олтарот на Свети Јуста и Руфина''' Овој олтар бил изграден и создаден под директно покровителство на браќата Бекер некаде во 1622 година. Во неговата внатрешност постои една прекрасна скулптура на светците од 1728 година кој ја изработил Дуке Корнехо. Сите уметнички дела во овој олтар повремено пристигнуваат од црквата во Ел Салвадор (Севиља) за потребите на фестивалот Корпус Кристи кој се одржува еднаш годишно.<ref name="Cardoso"/> ==== Капели од јужната страна на катедралата ==== Капелите на јужната страна се поделени во 2 групи со вратата на Сан Кристобал. Во првата група, почнувајќи од источната фасада, се капелата Марискала, Антесакристија, капелата на тагата и капелата на Сан Андрес. Во втората група, капелата на Богородица де ла Антигва, која е поголема од другите, капелата на Сан Херменегилдо, капелата на Санта Ана и капелата на Сан Лауреано, која доаѓа во контакт со западната фасада. Во близина на Пуерта де Сан Кристобал се наоѓаат олтарот на Ла Пиедад, олтарот на Консепсион и споменикот на Кристофер Колумбо. * '''1.''' '''Капела на маршалот''' Оваа капела своето име го добила во чест на својот патрон, Диего Кабаљеро,<ref name="gdeleon"/> инаку богат трговец и сопственик на бродови, воедно и маршал на [[Хаити (остров)|островот Еспањола]] од 1536 година. Тој на управата на катедралата од Севиља во 1553 година им донирал сума од 26 000 мараведи за со тие пари да можат да изберат и постават свештеник, но и да го изградат сликовниот жртвеник кој опстојува сè до денес.<ref>{{Наведена книга|url=http://books.google.co.ve/books?ei=BKOmTK_-IYH48Abu86HMCQ|title=Die Sevillaner Malerschule: Beiträge zu ihrer Geschichte|last=Liebmann Mayer, August|publisher=Klinkhardt & Biermann|year=1911|pages=56|oclc=1451968 |language=de|author-link=August Liebmann Mayer}}</ref> Жртвеникот претставува скапоцен камен на целата ренесансна уметност. Насликаното олтарно парче претставува дело на сликарот Педро де Кампања,<ref name="gdeleon"/> кој во тоа време соработувал со резбарот Педро де Бесерил околу архитектурата, но и околу уметничките дела. Педро де Кампања имал плодна соработка и со сликарот Антонио де Арфиан за делата поврзани со полихромот на архитектонската структура. Целовкупната работа започнала во 1555 година, и траела вкупно осум месеци.<ref>{{Наведена книга|title=La Catedral y el Alcázar de Sevilla|last=Montoto, Santiago|publisher=Editorial Plus-Ultra|year=1948|pages=68|oclc=17278137 }}</ref> Целовкупната поставка се состоела од вкупно 10 табели. На клупата или на долниот дел од левата страна се наоѓаат портретите на Диего Кабаљеро, неговиот син и неговиот брат Алонсо. Во центарот било поставено делото наречено Исус ''помеѓу лекарите'', на десната страна портретите на Леонора де Кабрера (сопругата на Дон Диего) и нејзината сестра Доња Менсија (сопругата на Алонсо) со нивните ќерки. Во главното дело или на централниот панел било поставено делото наречено ''Чистењето на Богородица'', а од неговата десна страна делото ''Свети Доминик'' (на горниот предел) и ''Сантјаго во битката'' ''кај Клавихо'' (на долниот предел). Од левата крајна страна било поставено делото ''од Сан Франсиско'' (на горниот предл).<ref name="gdeleon" /> Во крајниот горен предел, односно на таванот било поставено делото наречено ''Воскресение'' ''со фрагменти од самата Голгота''. Во просторот на таканаречената Главна табела, поставено е делото наречено Прочистувањето на Богородица, според сцената прикажана во Евангелието според Свети Лука, попознато и како Прикажувањето на Исус во храмот.<ref name="gdeleon">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=zlWOCVNEV7cC|title=Noticia artística: histórica y curiosa de todos los edificios públicos, sagrados y profanos de esta muy noble, muy leal, muy heroica e invicta ciudad de Sevilla|last=González de León, Félix|publisher=Impr. de J. Hidalgo|year=1844|pages=114|oclc=17643223 }}</ref> Според законот на Мојсеј, сите Евреи морале да ги однесат своите деца во храмовите, но жената односно при породувањето се сметала за нечиста и нејзе ѝ било дозволено да влезе во Божјиот дом (храм) само 40 дена по чинот на породувањето. Поради сето тоа овој празник се прославува 40 дена подоцна, односно наместо на 25 декември, на 2 февруари. Масата која е поставена во овој простор била со димензии 330&nbsp;cm во должина и 240&nbsp;cm по ширина. Изработката на масата е инспирација, според некои автори, од гравурата на [[Албрехт Дирер]].<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=5EItUQJNdHwC|title=Las miniaturas de los libros de coro de la Catedral de Sevilla: el siglo XVI|last=Marchena Hidalgo, Rosario|publisher=[[Universidad de Sevilla]]|year=1998|pages=232|isbn=978-84-472-0470-0 |oclc=41301973 }}</ref> Во преден дел на овој простор се наоѓа човек во инвалидизирана состојба кој ја подава раката додека едно дете му нуди овошје. Во позадина е поставена Богородица и [[Симеон Богопримец|Симеон]] со детето држено во раце. Исто така таму постојат низа од женски фигури кои ја опкружуваат сцената. Секоја од нив претставува алегорија на различните доблести на Богородица. Фигурата држи две деца во рацете, а зад неа е уметничко дело со претстава на бокал, потоа Правдата со познатата терезија, главата на лав поставена на штит, едно огледало и секако претставата на Вера со крст во раката и претставата на Надеж која ја насочува главата во правец нагоре.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://blogs.periodistadigital.com/arte.php/2008/12/02/restauraciones-de-pedro-de-campana-y-luc|title=Restauraciones de Pedro de Campaña y Luca Giordano|last=Infordeus|date=2 de diciembre de 2008|editor-last=periodistadigital.com|accessdate=1 de octubre de 2010}}</ref> * '''3.''' '''Капела на тагите''' [[Податотека:Capilla_de_los_Dolores._Catedral_de_Sevilla.jpg|мини|Приказ на Капелата на тагите]] Преку просторот на оваа капела може да се пристапи до Сакристијата на путирите. Помеѓу нејзините уметнички елементи, се издвојува ликот со тематиката Богородица на тагата сместена на клупата на олтарниот дел.Тоа дело е изработено од страна на Педро де Мена некаде во 1670 година. До предниот ѕид се наоѓа гробот на поранешниот архиепископ и кардинал од градот Севиља Марсело Спинола, кој бил претставен во прекрасен молитвен став. Елементот е изработен од страна на Хоакин Билбао во 1906 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.diariodesevilla.es//article/ocio/8884/hermona/olvidado/gonzalo.html|title=El hermano olvidado de Gonzalo|date=2007-12-11 |accessdate=9 de enero de 2009}}</ref> На врвот од просторот закачено е прекрасното уметничко насликано дело на Валдес Леал под наслов ''Свршувањењто на Богородица и Свети Јосиф'', изработена во 1657 година.<ref name="jdevleal">{{Наведена книга|url=http://books.google.co.ve/books?ei=FcCmTLjbHcP38AaB_YGRDw|title=Juan de Valdés Leal|last=Valdivieso, Enrique|publisher=Guadalquivir|year=1988|isbn=8486080088 9788486080082|pages=88–89|oclc=22040369 }}</ref> Други насликани уметнички дела кои ја красат оваа капела се: ''Негирањето на Свети Петар'' и ''Погребот на Христос'', анонимни француски дела изработени во XVII век. Во тој простор постои и делото со наслов ''Јаков ги благословува своите синови.'' Овој елемент му припаѓа на фламанското сликарство исто така од XVII век, односно од конкретна изработка на уметникот Питер ван Линт.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Yb4KAQAAIAAJ|title=Boletín del Seminario de Estudios de Arte y Arqueología, Volumen 45|last=Valdivieso, Enrique|publisher=[[Universidad de Valladolid]], Facultad de Filosofía y Letras|year=1979|oclc=7243478 }}</ref> * '''4.''' '''Капелата Свети Андреј''' [[Податотека:Cristo_de_los_cálices.jpg|лево|мини| ''Делото Христос на милоста'', изработено од страна на Хуан Мартинес Монтањес]] Најважниот уметнички елемент на овој простор е несомнено претставувало делото Помилувањето на Христос (1603). Тоа дело било изработено во вид на полихромна дрвена скулптура од страна на Хуан Мартинес Монтањес,<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=N0SYIa66kZYC|title=El cuerpo en la escultura|last=Flynn, Tom|publisher=Ediciones AKAL|year=2002|pages=80|isbn=978-84-460-1154-5 |oclc=49943478 }}</ref> наречена Христос на путирите, поради местоположбата каде што претходно се наоѓала во внатрешноста на катедралата. Овој потфат бил вистинско [[ремек-дело]] на [[барокна скулптура|барокната скулптура]].<ref name="cathedral"/> Всушност изведбата претставува прекрасна распната фигура која влевала огромно спокојство. Главната специфичност на ова дело е всушност прикачувањето на крстот со 4 клинци наместо со вообичаените 3. На десната страна се наоѓаат четири многу стари готски гробници кои биле изработени некаде околу 1400 година, најверојатно во работилницата на градот Толедо во сопственост на скулпторот Фернан Гонсалес. Во тие гробници се погребани: Алвар Перес де Гусман, неговиот татко, неговата сопруга, Елвира де Ајала и нејзиниотот син.<ref name="jimenezm">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=2l_GKFrBR-sC&q=fundacion+y+fabrica+de+obra+nueva|title=La catedral gótica de Sevilla: fundación y fábrica de la obra nueva|last=Jiménez Martín|first=Alfonso|publisher=Universidad de Sevilla|year=2006|pages=184|isbn=978-84-472-1063-3 |oclc=70766866 }}</ref> Во оваа капела постојат две уметнички дела кои се од голем интерес за посетителите. Ги изработил Лукас Џордан некаде околу 1700 година. На првата бил прикажан ''Преносот на ковчегот на заветот,'' а на втората Просветлението ''на пророчицата Марија'', односно сцената во која сестрата на Мојсеј пее во придружба на други израелски жени во знак на благодарност што успеале да го преминат [[Црвено Море|Црвеното Море]]. На врвот од капелата е поставена копија од моментот на Мачењето на Свети Андреј, дело изработено од страна на Хуан де Роелас. Тоа дело е копија на оригиналот, додека оригиналното дело се наоѓа во Музејот за ликовни уметности во градот Севиља.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=N5xcLr70YssC|title=Los siglos del barroco|last=Belda Navarro, Cristóbal|publisher=Ediciones AKAL|year=1997|pages=261|isbn=978-84-460-0735-7 |oclc=38140375 }}</ref> * '''Олтарот на сожалувањето''' Главниот елемент во делот на овој олтар било централното сликарско дело на олтарното парче. Ова дело го изработил уметникот Алехо Фернандес во 1527 година. На тој панел била претставена сцената на Ла Пиета со ликовите на Исус Христос, Дева Марија, Јосиф од Ариматеја, [[Марија Магдалена]], Марија од Витанија и Марија Салома. На клупата на олтарниот дел може да се видат портретите на Менсија де Салазар и нејзиниот сопруг Алонсо Перес де Медина, кои всушност биле и донатори на делото.<ref name="HN"/> * '''Олтарот на зачнувањето''' [[Податотека:LuisdeVargas.gif|мини|Делото ''Генеалогијата на Христос'' изработено од страна на Луис де Варгас (1561)]] Помеѓу овој олтар и капелата на Големото зачнување, не треба да се става знак на еднаквост бидејќи се работи за два посебни просторни делови. И олтарот и капелата имаат иста посветеност, односно се однесува на посветеноста на Дева Марија. Во овој простор се издвојува делото изработено со уметничко сликарство кое е создадено од страна на Луис де Варгас во 1561 година. На него има претстава на алегорична тема за Исус Христос. Имено околу познатото дрво Жесе се наоѓаат различни ликови кои ја симболизираат временската генеалогија на Исус, започнувајќи од Адам кој е во преден план. Над овие ликови, во простор во вид на облак се наоѓа Богородица со нејзиниот син во рацето.<ref name="GCS">{{Наведена книга|title=Guía de la Catedral de Sevilla|last=Valdivieso González, Enrique|publisher=Guadalquivir ediciones|year=1991|oclc=27303671 }}</ref> Уметничкото сликарско дело кое било познато уште од дамнешните времиња поистоветено како ''Изгледот на старите ракчињата.'' Се мислело дека во XVI век уметникот Матео Перес де Алесио претстојувал во катедралата и го создал делото на Свети Кристофер. Матео толку многу се восхитувал на создавањата на Луис де Варгас што еден ден му рекол: ''Твоето стапало вреди повеќе од мојот свети Кристофер''. Од таму потекнувала анегдотата која постои и во народното име.<ref name="gdeleon"/> Просторот е надополнет и со портретот на донаторот, севиљскиот создавач (камтор) Хуан де Медина, кој се појавува на клупата од олтарниот дел. Тоа дело бил убедлив доказ во полза на високите стандарди на уметникот Луис де Варгас кој претставувал голем уметник на прекрасни портрети. Оваа капела е оградена со заштитна преграда од ренесансниот период, завршена во 1562 година. Оваа ограда била дизајнирана од страна на Ернан Руиз II. * '''5.''' '''Капелата на Богородица од Антигва''' Според позната легенда, пред освојувањето на градот Севиља од страна на христијаните, еден ангел го одвел кралот Свети Фердинанд во главната џамија на градот во тоа време, каде зад еден соѕидан ѕид кој во тој момент се претворил во провиден ѕид, можел да ја види уметничката творба на Богородица од Антиката - старата која таму останала скриена со векови. Неколку дена подоцна, на 22 декември 1248 година муслиманските владетели, кои управувале со градот, се предале и Свети Фернандо триумфално влегол во градот.<ref>{{Наведена книга|title=Nuestra Señora de la Antigua, la virgen decana de Sevilla|last=Medianero Hernández, José María|publisher=Diputación Provincial de Sevilla, Servicio de Publicaciones|year=2008|isbn=8477982589 9788477982586|oclc=244150351 }}</ref> Со оваа капела во преден план раководи еден жртвеник во чиј центар има една фреска на Богородица од Антиката, изработена, според некои историчари, во XV век, на еден од ѕидовите на поранешната џамија која го користела просторот на сегашната катедрала. Богородица со помош на левата рака го држела својот син и со десната една роза, додека Детето во своите раце држи птица. Над глава на Богородица имало два ангела кои држат во воздухот круна. Оваа круна била додадена во 1929 година по повод канонското крунисување на ликот. Над друг ангел има приказ со натписот ''Марија пристигна''. Олтарниот простор е изработен од мермер, а различните скулптури кои се поставени во тој простор биле создадени со издлабување од страна на Педро Дуке и Корнехо. До левиот ѕид од капелата се наоѓа прекрасно изработената гробница на кардиналот Диего Хуртадо де Мендоса, која е изработена во [[Италија]] од страна на Доменико Фанчели во 1510 година.<ref name="Ord"/> До десниот ѕид се наоѓа гробот на надбискупот Луис де Салседо Аскона, дело извајано од рацете на Дуке Корнехо некаде помеѓу 1738 и 1740 година. Останати забележливи елементи кои ја разубавуваат капелата, се бројните сребрени светилки од XVIII век. * '''6.''' '''Капелата Свети Херменегилдо''' [[Податотека:Cardenal_cervantes.jpg|мини|Еден детал од гробот на кардиналот Сервантес]] Оваа капела била местото кое го избрал кардиналот Хуан де Сервантес за свое вечно да почивалиште. Кардиналот Сервантес бил роден во Лора дел Рио, (Севиља), во 1382 година и бил епископ на градот околу пет години, од 1449 година, до 25 ноември 1453 година. Во 1458 година Лоренцо Меркаданте од Бретања ја оформил со длабење прекрасната готска гробница направена од бел алабастер која сèуште е зачувана. ''Лоренцо Меркаданте од Бретања ја изгравирал оваа гробница на која стои и неговиот'' потпис. На предната страна над лежечката статуа од гробницата е истакнат грбот на кардиналот кој го држат ангели, над лежечката статуа. Внатре во капелата постои жртвеник изработен од Мануел Гарсија де Сантјаго некаде околу 1750 година. Пред жртвеникот се наоѓа уметничкото насликано дело на Свети Херменегилдо издлабен со резбање од страна на Бартоломе Гарсија де Сантјаго. * '''7.''' '''Капелата на Свети Јосиф''' Неокласичниот олтар кој предничи во оваа капела е дизајниран од страна на архитектот Хуан Педро Арнал. Изграден е помеѓу 1785 и 1800 година. Централната скулптура која го претставува Свети Јосиф била дело на уметникот Хосе Естев Боне, а останатите скулптури се изработени од страна на Алфонсо Жиралдо Бергаз. До десниот ѕид се наоѓа гробот на кардиналот Мануел Хоакин Таранкон Морон, кој бил архиепископ на градот Севиља помеѓу 1857 и 1862 година.<ref>{{Наведена книга|url=http://cardinals.fiu.edu/bios1858.htm|title=The Cardinals of the Holy Roman Church. Recurso digital de la Florida International University Library.|last=Miranda, Salvador|publisher=Miami, FL: Florida International University Library|year=1998|oclc=46863169 }}</ref> Помеѓу уметничките насликани дела кои ги украсуваат ѕидовите, може да се издвоиме делото наречено ''Вечерата на кралот Балтасар'', изработено од страна на фламанскиот сликар Франс Франкен Помладиот. Таму може да се забележи и таканаречен клавиорган (мал музички инструмент) изработен во 1787 година од страна на Габриел Бунтебарт Сиверс. Овој инструмент бил со голема вредност од кои денес многу малку постојат, и е сочувано во целиот свет.<ref>''La restauración del claviórgano catedralicio sevillano''. José Enrique Ayarra Jarne. Boletín de Bellas Artes, ISSN 0210-6531, N.º 11, 1983, págs. 107-118.</ref> * '''8.''' '''Капелата на Света Ана или Христос од Маракаибо''' Во позадината на олтарот од оваа капела може да се забележи сликовен простор изработен во 1504 година и посветен на Свети Вартоломеј. Неговиот автор е непознат иако со детална анализа на неговите карактеристики било утврдено дека делото им припаѓа на двајца уметници кои сепак и понатаму остануваат непознати, односно делото е без идентификувани создаватели. На клупата во олтарниот дел постојат различни сцени и тоа од: Страдањата Христови, Флагелирањето, Патот до Голготата, Распнувањето Христово, Слегувањето и сцената на Пиетата. Во првиот дел од капелата постојат уметнички насликани дела на неколку светци кои одговараат на: [[Апостол Јаков Зевдеев|Свети Јаков Велики]], [[Свети Власиј|Свети Блез]], [[Апостол Вартоломеј|Свети Вартоломеј]], [[Свети Никола]] и свети Севастијан. Во вториот дел од капелата кој бил посветен на Марија се претставени: [[Јован Крстител|Свети Јован Крстител]], [[Света Ана]], [[Богородица|Богородица и Детето]], [[Марта|Света Марта]] и [[Архангел Михаил|Свети Архангел Михаил]]. Друг значаен елемент во оваа капела претставува насликанато дело врз просторот од таблата, на Христос од Маракаибо, изработено во 1560 година. Ова достигнување било на Педро де Вилегас Мармолехо. Во подоцнежно време, во 1919 година овој простор бил интегриран во просторот на подоцна изработениот жртвеник дело на Хоакин Билбао. На десниот ѕид постои мермерна гробница изградена во неоготски стил создадена во 1881 година, во која е погребан поранешниот архиепископ на Севиља, кардиналот Франсиско Хавиер Сиенфуегос Јовеланос, роден во градот Овиедо во 1766 година. Ја водел севиљската епархија од 1824 година сè до неговиот егзил во градот Аликанте. Егзилот се случил на 18 февруари 1836 година од чисто политички причини.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://web.archive.org/web/http://institucional.us.es/revistas/revistas/arte/pdf/numeros/21/11%20recio%20mir.pdf|title=El sepulcro neogótico del Cardenal Cienfuegos en la Catedral de Sevilla y la crítica de Gestoso a su "concepto artístico"|last=Recio Mir, Álvaro|year=2009|editor-last=Universidad de Sevilla, Laboratorio de arte, 21 (2008-2009) 219-239|accessdate=1 de octubre de 2010}}</ref> * '''9.''' '''Капелата на Свети Лауреано''' Оваа капела била првиот дел од катедралата кој бил изграден. Таа го содржи гробот на надбискупот Алонсо де Егеа кој бил погребан во 1417 година и секако гробот на кардиналот Хоакин Лух Гарига кој починал во 1882 година. Олтарниот дел на капелата бил посветен на Сан Лауреано и е изработен од непознат автор. Просторот е составен од два дела, а во централната просторија е сместена статуата на Свети Лауреан, облечен како епископ со нож во раката што го симболизира неговото мачеништво. Десно од него е поставен таканаречениот Светиот, претставен како се моли, а лево од него е ангелот кој му наредил да ја напушти Севиља. На врвот самото мачеништвото на Сан Лауреано е претставено со опкружение од ангели врамени во таканаречени соломонски колони. Сводот на капелата некогаш бил украсен со уметнички дела од страна на уметникот Лукас Валдес,<ref name="joseamador"/> но овие елементи подоцна биле изгубени. Моментално на тој простор се наоѓаат вкупно пет насликани уметнички дела изработени од страна на Матиас де Артеага Алфаро помеѓу 1700 и 1702 година. Петте дела ги содржат следните сцени: ''Воскресението на еден млад човек во градот Марсеј преку интервенција на Свети Лауреано'', ''Свети Лауреано во Рим пред папата'' [[Вергилиј]], потоа ''Исцелување на болен човек во Рим со помош на Свети Лауреано'', ''Мачеништвото на Сан Лауреано'', ''Доставувањето на главата на Сан Лауреано на свештенството во градот Севиља'' . ==== Капели во катредралата од позадинската страна ==== [[Податотека:Altar_de_plata,_Catedral_de_Sevilla,_Sevilla,_España,_2015-12-06,_DD_93.JPG|лево|мини| Поглед на сребрениот олтар]] * '''Породилниот олтар''' Во олтарниот дел има неколку дела од севилскиот училишен сликар Луис де Варгас, направени од 1555 година наваму. Централната сцена одговара на Обожувањето на овчарите, едно од неговите најдобри дела со јасно италијанско влијание. Оваа претстава послужила како основа за создавање на витраж за куќата на Маумежан, која се наоѓа во капелата Свети Јосиф на оваа катедрала. Останатите слики кореспондираат со Благовештение, Вовед, Свети Јован, Свети Лука, Свети Матеј, Свети Марко и Обожување на кралевите. * '''Олтарот на Пресвета Богородица од лентата''' Во просторот на овој олтар постои скулптура на Бпогородица со лентата изработена од полихромна печена глина, која била изработена од страна на скулпторот Лоренцо Меркаданте и се верува дека е изработена околу 1470 година.<ref name="GCS"/> Делото има долга лента околу половината на Богородица, која симболизирала удобност, но и лек и заштита. Потеклото на оваа Маријанска посветеност е многу старо. Според легендата објавена во 1714 година од страна на Фреј Фелипе де Сантјаго, некој чевлар со име Хуан Антонио ја повикал Богородица бидејќи имал силни болки во половината. Набргу потоа тој ист чевлар нашол една лента на подот, и кога ја ставил околу себе болката веднаш исчезнала.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://dspace.unia.es/bitstream/10334/622/1/19JIX.pdf|title=Advocaciones marianas de los marineros onubenses. Actas IX jornadas de Andalucía y América|last=González Gómez, Juan Miguel|year=1989|editor-last=dspace.unia.es|accessdate=1 de octubre de 2010|archive-date=2012-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20120202135759/http://dspace.unia.es/bitstream/10334/622/1/19JIX.pdf|url-status=dead}}</ref> [[Податотека:Capilla_de_San_Isidoro._Catedral_de_Sevilla.jpg|мини|Поглед кон Капелата Свети Исидоро]] [[Податотека:Catedral_de_Sevilla-_interior.jpg|мини|Поглед на Олтарот на Богородица на јагодиното дрво]] [[Податотека:San_Leandro_001.jpg|мини|Поглед на Свети Леандро Олтарот на капелата крстена според неговото име]] * '''Капелата Свети Исидоро''' Внатре во капелата постои олтар, дело изработено од страна на Бернардо Симон де Пинеда со поставени скулптури изработени од непознат автор кои ги претставувале светите Свети Исидоро, Свети Леандро, Свети Франсиско и Свети Диего де Алкала. Надворешната решетка која ја оградува оваа капела била изработена во градот Антверпен во 1660 година. * '''Олтарот на Богородица на јагодиното дрво''' Овој олтар содржи скулптурална композиција изработена од специјален полихроматски камен во која се претставени Богородица и Детето. Пред нозете на Богородица има претставено ангел кој е во клекната положба во став кој искажува восхит. Се верува дека оваа композиција е изработена од страна Лоренцо Меркаданте од Бретања некаде околу 1455 година.<ref name="GCS"/> * '''Олтарот на Ангелот чувар''' Во овој олтар прикачена е во висечка положба прекрасната уметнички насликана творба со наслов ''Ангел чувар'', изработена од страна на Мурило некаде околу 1655 година. * '''Олтарот на утехата (смирението)''' Главниот елемент во просторот на овој олтар претставува уметничкото насликано дело ''Богородица од Консуело'' изработено околу 1720 година од страна на севиљскиот училишен сликар Алонсо Мигел де Товар.<ref name="GCS"/> * '''Олтарот посветен на немото дете''' Името овој олтар го добил според директната инспирација добиена од Детето Исус. Делото поставено во овој олтар и изрезбано околу 1650 година, веројатно од некој ученик на големиот уметник Мартинес Монтањес. * '''Капелата Свети Леандро''' Во просторот кон оваа капела може да се забележи прекрасната барокна врата изработена од делкан камен, дело на Матиас де Фигуероа и Диего де Кастиљехо, изработено во 1773 година. Внатре во капелата постои жртвеник изработен од страна на Мануел де Ескобар во 1730 година. Жртвеникот бил украсен со резби од страна на Педро Дуке Корнехо. Централната фигура во оваа капела била таа на Свети Леандро, опкружен со фигурите на Свети Антонио Абад и Свети Фулгенсио. На врвот од капелата може да се забележи прекрасната резба на уметникот Санто Доминго де Гусман.<ref name="GCS"/> * '''Олтарот на Богородица од Алкобила''' Во просторот на овој олтар кој е изработен во барокен стил поставена скулптурална претстава од страна на Ла Пиедад. Ликот на Богородица е посветен на Богородица од Алкобила и од таму доаѓа и самото име на овој олтар. Се верува дека таа скулптурална композиција била изработена во [[Германија]] околу 1500 година. На почетокот пред да се постави во овој олтар ова дело припаѓало на приватната капела на семејството Пинелос. Подоцна ова дело било обновено и благодарение на посредништвото на Канонот Хосе Торес Падила и конечно било поставено на местото каде се наоѓа и денес. Иконографијата во овој олтар имала некои чудни детали кои се повторувале во други подоцнежни изработени дела. Тука Богородица е претставена како зема нешто од рацете на Исус Христос, чија глава е прикажана во паѓачка положба.<ref>{{Наведено списание|last=Gabardón de la Banda, José Fernando|year=1997|title=Los grupos escultóricos bajomedievales de la piedad en la archidiócesis hispalense|url=http://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=236770|journal=Laboratorio de Arte 10, páginas 391-401|volume=|issue=10|pages=391–402 |issn=}}</ref> * '''Олтарот на Посетата''' Во 1566 година, сликарот Педро де Вилегас добил задача да го создаде олтарниот дел за оваа капела, кој го платил капеланот на катедралата Диего де Болањос, кој е претставен на клупата заедно со неговите роднини. Централниот простор во олтарот е посветен на приказот на таканаречената ''Посета'', односно ја претставува Посетата на бремената ''Богородица со Исус на нејзината роднина Света Елизабета'' која пак била бремена со Свети Јован Крстител. Ова централно дело е опкружено е со уметнички насликани дела на ''Свети Блез'', ''Крштевањето Христово'', ''Свети Јаков'' и ''Свети Севастијан.'' Оваа група на уметнички достигнувања ги покажува јасните маниристички и фламански влијанија кои постоеле во работата на уметникот Вилегас. На клупата во олтарот може да се забележи релјефот на Свети Џером изработен во 1566 година. Се смета дека ова дело претставува едно од најдобрите уметнички достигнувања на скулпторот Јеронимо Ернандес.<ref name="GCS"/> * '''Капела Жакомес''' Во внатрешноста на оваа капела, позната како Џејмсова или Богородица на тагата, постои олтар изработен во строга барокна поставеност. Олтарот бил издлабен (изрезбан) од страна на Франсиско Дионисио де Рибас некаде помеѓу 1658 и 1660 година. Во централниот дел на олтарот се наоѓа платното на Пиедат, кое било исто така и Нашето (своето). Богородица на тагата била изработена од страна на Хуан де Роелас и води потекло од околу 1609 година. Оваа мала капела била изградена некаде по 1650 година, во почит на веќе споменатото сликарство кое уживало голема посветеност во градот. Таа капела била сместена во празнината што ја ослободила крштилницата која била преместена на новата односно моменталната локација, односно веднаш до вратата која води кон црквата Саграрио. Во 1658 година, вдовицата и наследниците на трговецот со фламанско потекло Адриан Жакоме побарале од советот на катедралата отстапување на просторот на оваа капела за користење како погребен простор на семејството Жакоме. На 8 август размената била официјализирана, во замена просторот за сума во готовина која била префрлена на сметката на капелата.<ref name="GCS"/><ref>{{Наведено списание|last=Dábrio González|first=María Teresa|author-link=|year=1980|title=La Capilla de los Jácomes en la Catedral de Sevilla|url=https://arteceha.files.wordpress.com/2016/06/seccion-1-comunicaciones1.pdf|journal=Tercer Congreso Español de Historia del Arte|publisher=Congreso Español de Historia del Arte|volume=|issue=|pages=26|issn=|access-date=12 de octubre de 2018}}</ref><ref name="BHPE">{{Наведена книга|title=Breve historia de la pintura española. I|last=Lafuente Ferrari, Enrique|publisher=Ediciones Akal S.A.|year=1987|isbn=84-7600-180-0|oclc=638808143 }}</ref> ==== Капели на северната страна од катедралата ==== [[Податотека:LavisióndeSanAntonio.JPG|мини|Поглед на ''Визијата на Свети Антониј изработено од страна на уметникот'' Муриљо (дело изработено во 1656 година)]] * '''Капелата на Свети Антониј''' Оваа капела всушност претставува Крштелницата на катедралата. Во централниот дел постои величенствен ренесансен таканаречен крстен фонт создаден во XVI век и изработен од бел мермер. Во позадина на овој простор врамен во врежани калапи е сместено делото на Бернардо Симон де Пинеда, наречено ''Визијата на Свети Антониј.'' Ова дело, со грандиозна големина, води потекло од 1656 година и е едно од крунисувачките креации на уметникот Муриљо. Во долниот дел на уметничкото сликарско дело, Свети Антониј е во клекната положба, во темнина со раширени раце го насочува погледот кон горниот дел од платното каде Детето Исус е претставено во центар на една силна блескава светлина. Детето исто така е опкружено со облаци и бројни ангели.<ref name="MSTLC">{{Наведена книга|title=Murillo: sombras de la tierra, luces del cielo|last=Valdivieso González, Enrique|publisher=Sílex ediciones|year=1990|oclc=24954735 }}</ref> Ова уметничко дело претрпело различни искушенија низ историјата. Во 1810 година делото било на работ да биде украдено од страна на маршалот Соулт кој припаѓал на војската на Наполеон. Раководството на катедралата успеало да го натера маршалот да се откаже од таа намера со тоа што му го предале делото наречено ''Раѓањето на Богородица'', исто така дело изработено од страна на Муриљо. Ова насила однесено уметничко достигнување денес се наоѓа во [[Лувр|музејот Лувр]] во Париз.<ref>[https://www.louvre.fr/en/oeuvre-notices/birth-virgin ''The Birth of the Virgin''.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20231212162504/https://www.louvre.fr/en/oeuvre-notices/birth-virgin |date=2023-12-12 }} Louvre, Department of Paintings: Spanish painting</ref> На 4 ноември 1874 година, непознати лица го оштетиле делото посветено на Свети Антониј со намера да ја одземат фигурата на светецот, која подоцна била продадена на антиквар од градот [[Њујорк (град)|Њујорк]]. Фрагментот бил откупен од страна на Вилијам Шемс, кој откако дознал за неговото потекло, веднаш го доставил до шпанската амбасада во САД. Ова дело во 1876 година било ставено во процес на реставрација.<ref>{{Наведено списание|last=José Gámez Martín|year=2018|title=El robo del San Antonio de Bartolomé Esteban Murillo. Romanticismo, arte y mentalidad|journal=La cultura extremeña entre el Romanticismo y el Modernismo|pages=185–196|isbn=978-84-09-01283-1}}</ref> Во делот на жртвеникот на оваа капела постои уште едно дело на познатиот Мурило наречено ''Крштевањето на Христос'', изработено во 1668 година. Во оваа капела, помеѓу другите елементи постојат уште неколку сликарски уметнички дела како: ''Наметнувањето на палиумот на Свети Исидор'' изработено од страна на Лукас Валдес, потоа четири уметнички дела кои сочинуваат еден циклус на уметникот Симон де Вос. Тие дела се со следниве наслови: ''Создавањето на светот'', ''Создавање на животните'', О''двојување на светлината од темнината'' и О''двојување на водите од земјата.'' * '''Капелата Сантјаго''' Името на оваа капела се должи на Балтасар дел Рио, кој бил канон на катедралата и за време на едно од неговите патувања во градот Рим го замолил папата [[Папа Лав X|Лав X]] да го назначи за епископ на една скромна епархија наречена Скалас која била сместена во просторот од [[Неаполско Кралство|Кралството Неапол]].<ref name="LFCS">{{Наведена книга|title=Los fantasmas de la Catedral de Sevilla|last=Ros Carballar, Carlos|publisher=Editorial Castillejo|year=1989|oclc=433581732 }}</ref> Во 1517 година, Севиљското раководство на Балтасар дел Риос му подарила капела без покровителство за да може тој да го изгради својот мавзолеј. Тој мавзолеј бил изграден за време на неговиот живот. Во 1531 година во градот Севиља објавил литературен конкурс за да ги поттикне младите да се посветат на техниките на ораторство и пишување поезија.<ref>{{Наведено списание|last=Pascual Barea|first=Joaquín|year=2010|title=Los certámenes de poesía latina en la España del Renacimiento|url=http://rodin.uca.es/xmlui/handle/10498/18636|url-status=dead|journal=Acta Conventus Neo-Latini Budapestinensis|publisher=Arizona Center for Medieval and Renaissance Studies|pages=1-30 (esp. 1-6)|doi=|pmid=|archive-url=https://web.archive.org/web/20181009052742/http://rodin.uca.es/xmlui/handle/10498/18636|archive-date=9 de octubre de 2018|access-date=8 de octubre de 2018}}</ref> Во 1540 година во тестаментот Балтасар ја навел својата последна желба да биде погребан во капелата во Севиља, но тој умрел набргу на 1 јануари 1541 година и гробницата која била и негова желбата останала празна засекогаш. Енрике Алеман имал вкупно 17 витражни елементи распоредени низ целата катедрала. Сите овие витражи, како што било нормално за готскиот период, се состоеле од по четири дела, каде што на секој дел е претставена уметничка насликана форма. Во капелата посветена на Свети Лауреано се поставени витражите со претстава на ''Света Катерина, Света Марија Магдалена, Света Марта и Света Маргарет'' (некаде во 1485 година). Во капелата посветена на Свети Херменегилдо и тоа: над влезната врата витражот кој ги претставува ''четворицата епископи'' (од 1479 година); во делот на параклисот витражот посветен на Свети Јосиф, ''Свети Григориј, Свети Августин, Свети Амвросиј и Свети Јероним'' (од 1479 година). Потоа во капелата посветена на Света Ана, на делот на оградата, витражите на ''Света Агуеда, Света Лусија, Света Сесилија и Света Инес'' (во 1478 година). Наредна капела е капелата посветена на Свети Антонио, исто така на делот на оградата се наоѓа витражот на ''Четирите евангелисти'' (од 1478 година). Во капелата наречена Скалас се наоѓаат витражите на апостолите ''Свети Јуда Тадео, Сантјаго Помладиот, Свети Фелипе и Сантјаго ел Мајор'' (од 1475 година). Во капелата Сантјаго се наоѓаат витражите на ''Света Јуста, Света Руфина, Свети Јаков Велики и Света Варвара'' (од 1475 година) и конечно во капелата посветена на Свети Фрањо витражите на ''Свети Антониј од Падова, Свети Бернардино од Сиена, Свети Фрањо Асишки и Свети Луј од Толоса'' (изработени во 1475 година).<ref name="Nieto69">{{Наведена книга|title=Las vidrieras de la catedral de Sevilla|last=Nieto Alcaide, Víctor|publisher=Madrid, Instituto Diego Velázquez del CSIC.|year=1969|oclc=621309 }}</ref> [[Податотека:Sepulcro_del_obispo_de_Scalas_(Capilla_de_Scalas_de_la_catedral_de_Sevilla).jpg|центар|мини|400x400пкс| Поглед на празниот Гроб на Балтасар дел Рио, епископ од Скалас]] * '''Капелата Сантјаго''' [[Податотека:Virgen_del_cojin.jpg|мини|Поглед на делото Богородица на перницата]] Првото нешто што би го привлекло вниманието во оваа капела претставува големото уметничко сликарско дело насликано на платно од страна на Хуан де Роелас во 1609година. Тоа било делото на Сантјаго кој бил претставен како се бори против муслиманите во Битката кај Клавихо, каде според историските записи, неговата поддршка била од суштинско значење за христијанските трупи да издвојуваат победа. Платното било врамено во жртвеник изработен од страна на Бернардо Симон де Пинеда во 1663 година. На врвот од капелата постои уметничко насликано дело посветено на мачеништвото на Свети Вартомеј, достигнување изработено во 1663 година од страна Хуан де Валдес Леал. Во оваа катедрала се наоѓа и готската гробница извајана од материјалот алабастер во 1401 година. Гробницата била наменета за архиепископот Гонсало де Мена. Над гробот, бил изработен прекрасен релјеф од глина и поставен во застаклен простор. Релјефот бил со детали од Богородица со детето, познат под името ''Богородица на перницата'', бидејќи детето лежи на перница. Изработката на релјефот е направен во XV век во градот Фиренца од страна на Андреа дела Робија. * '''Капелата на Свети Франсиско''' На врвот од жртвеникот во оваа капела се наоѓа уметничкото насликано дело на Франсиско Херера ел Мозо од 1657 година под наслов ''Апотеозата на Свети Фрањо.'' Во истиот простор сместено е и делото на Валдес Леал од 1661 година, кое било со наслов ''Наметнувањето на преставта на Свети Илдефонсо'' . * '''Олтарот на Богородица од Витлеем''' Во капелата се издвојува олтарното дело на Јеронимо Франко од 1622 година, на кое постои уметничко дело со претстава на ''Богородица од Витлеем.'' Ова дело го изработил Алонсо Кано во 1631 година. * '''Олтар на Успението''' Во олтарот наречен Успение или зачнување,<ref>{{Наведена книга|url=http://books.google.co.ve/books?ei=nPKrTOuEAYK78gb37Ln5B|title=Sevilla monumental y artística, Vol 2.|last=Gestoso y Pérez|first=José|publisher=El Conservado|year=1890|pages=572|oclc=7512467 }}</ref> централен елемент претставува жртвеникот подарен од страна на Хуан Кристобал де ла Пуебла од XVI век. На жртвеникот постои релјеф со главна тема: Успение на Богородица, изработена од некој анонимен автор.<ref name="magdalena"/> На клупата од капелата постојат портрети и од двете страни. Едниот портет припаѓал на Дон Хуан Кристобал де ла Пуебла заедно со неговиот син, а на другата страна се наоѓа портретот на сопругата на Дон Хуан заедно со нивната ќерка. Во просторот на правната обвивка на олтарниот дел постојат мали уметнички сликарски дела од [[Крштение Господово|Крштевањето на Исус]], потоа Света Катерина, Музичките ангели, Алегории на доблестите и Вечниот Отец. Сите овие минијатурни дела се изработени од страна на Алонсо Васкез. * '''Капела на девојките''' Оваа капела била наречена и капела на Девиците. Таа претставувала простор каде здружението кое било посветено на помагање на девојките на кои им недостасувале финансиски средства за да можат да се венчаат. Здружението било основано во 1535 година од страна на Мисер Гарсија де Гибралеон. Во капелата на девојките во горниот дел бил зачуван витраж изработен од страна на Арнао де Вергара кој го претставува ''Успението на Богородица'', а во долниот дел витражот посветен на ''Богородица на милосрдието која ги штити девојките'', изработен во 1543 година.<ref name="Nieto">{{Наведена книга|title=Arnao de Vergara|last=Nieto Alcaide, Víctor|publisher=Sevilla, Excma. Diputación de Sevilla|year=1994|oclc=2052563 }}</ref> Во внатрешниот дел од капелата се издвојува жртвеникот изработен во 1771 година од страна на Хосе Ривера. Во просторот на централната вдлабнатина (ниша) поставен е приказот на [[Благовештение|Благовештението на Богородица]] кој е опкружен со уметнички дела посветени на [[Апостол Вартоломеј|Свети Вартоломеј]], [[Апостол Петар|Свети Петар]], [[Апостол Тома|Свети Тома]] и Свети Јаков Помладиот. На таванот од олтарниот дел е прикажана претставата на Голгота опкружена со елементите на Свети Амвросиј и [[Свети Августин]]. Оваа капела од надворешната страна е одделена со висококвалитетна ограда која го заштитува влезот, изработена во 1579 година. * '''Капела на евангелистите''' [[Податотека:Santas_Justa_y_Rufina,_de_Hernando_de_Esturmio_(Retablo_de_la_capilla_de_los_Evangelistas_de_la_catedral_de_Sevilla).jpg|мини|Поглед на претставувањето на Светите Јуста и Руфина изработена од страна на Ернандо де Естурмио]] Главниот и централен елемент на оваа погребна капела е централниот олтар, кој содржи интересни уметнички насликани дела од страна на уметникот со холандско потекло и жител на градот Севиља Ернандо де Естурмио. Уметничките дела биле создадени во 1539 година. Во капелата постојат збир од 9 маси (просторни места), распоредени на следниот начин: клупата на ''Света Каталина со Света Барбара, потоа клупата на'' Свети ''Себастијан заедно со Свети Хуан Баутиста и клупата на Сан Антонио'', ''Светите Јуста и Руфина''. Во позадината на оваа последна редица, меѓу другите детали, може да се погледне и кулата Жиралда онаква како што била пред нејзиното последно реновирање. Оваа капела е поделена на два дела. Во просторот на првиот дел се наоѓа ''Масата на Свети Григориј'' опкружена со масите посветени на ''Свети Марко'' и ''Свети Лука''. Во вториот дел и тоа во централниот простор е сместено делото на ''Воскресението Христово'' кое е опкружено со ''Свети Хуан'' и ''Свети Матео''. * '''Капелата на Богородица од Пилар''' Оваа капела најпрво им припаѓала на арагонските витези кои го придружувале кралот Сан Фернандо во освојувањето на градот Севиља. Во почетокот на XVI век оваа капела била подарена на катедралата од страна на трговецот од Џенова Франсиско Пинело кој голем дел од својот живот го минал во градот Севиља. Просторот подоцна бил наменет за семејната гробница на семејството Пинело.<ref>{{Наведена книга|title=Compendio histórico descriptivo de la muy noble y muy leal ciudad de Sevilla|last=Arana de Varflora, Fermín|publisher=Maxtor (facsímil)|year=1790|oclc=429408295 }}</ref> Капелата има два олтара. Главната или поголемата капела изградена е во барокен стил, некаде кон крајот на XVII век. Во неа постои скулптура со исклучителна вредност која ја претставува Богородица од Пилар. Скулптурата ја изработил Педро Милан некаде околу 1500 година, а вградена е во капелата многу подоцна. Вториот олтар (жртвеник) води потекло исто така од XVII век. Во центарот на вториот олтар постои скулптура на Свети Антониј Игумен опкружена со уметнички насликани дела на Света Агнес и Свети Антониј од Падова. Оваа капела е подарена и донесена од базиликата Санта Марија Маџоре од Рим во 1626 година.<ref>{{Наведени вести|url=http://hemeroteca.sevilla.abc.es/nav/Navigate.exe/hemeroteca/sevilla/abc.sevilla/1974/10/12/055.html|title=La capilla del Pilar de Sevilla, agregada a la basílica de Santa María la Mayor de Roma en el siglo XVII|last=Joaquín González Moreno|date=12 de octubre de 1974|agency=ABC}}</ref> == Останати и придружни елементи на катедралата == [[Податотека:Antecabildo,_Catedral_de_Sevilla,_Sevilla,_España,_2015-12-06,_DD_118-120_HDR.JPG|мини|Поглед на Предкоморниот покрив]] [[Податотека:Sala_Capitular,_Catedral_de_Sevilla,_Sevilla,_España,_2015-12-06,_DD_121-123_HDR.JPG|мини|Поглед на Сводот на Поглавјето на катедралата во Севиља, ренесансен стил]] === Куќа со мониста или соба за украси === Поранешна просторија која служела за изработка на сметки, приходи и други хартии од вредност на советот, која се наоѓа веднаш до зградата на поглавје се поистоветува со името како просторија на украсите. Во внатрешноста се изложени многу вредни предмети, како што е на пример знамето на познатиот Свети Фернандо за кое се верува дека го носеле воените единици на Фердинанд III од Кастиља кои во 1248 година биле во поход за освојувањето на градот Севиља. === Антекабилдо === Овој елемент се наоѓа веднаш до куќата на поглавјето. До овој простор може да се стигне ако се мине преку капелата на маршалот. Просторот е дизајниран од страна на Ернан Руиз II некаде во 1564 година. Архитектонскиот план бил правоаголен, со свод во вид на барел кој бил издлабен во камен. На крајниот горен дел (таванот) постојат кабини и еден светилник во неговиот централен дел. Се состои од иконографска програма со серија од класични скулптури кои ги претставувале главните човекови доблести и низа од неколку релјефи кои ги прикажуваат токму самите доблести. Овие доблести биле основа како модели за добро однесување што требало да ги имаат каноните за добро и исправно управување со катедралата.<ref name="ECCS"/> === Поглавјето наречено куќа === На почетокот за изградба на ова поглавје бил задолжен Ернан Руиз II, иако зданието било завршено од страна на Асенсио де Маеда некаде во 1592 година. Оваа градба претставувала новост во [[Ренесансна архитектура|архитектурата на шпанската ренесанса]] бидејќи била создадена според елипсовиден план со дополнителен тротоарен простор. Ист ваков образец бил дизајниран од страна на [[Микеланџело Буонароти|Микеланџело]] при изработката на познатиот [[Кампидољо|плоштад Капитол]] во градот Рим.<ref name="nav54"/> Овој простор бил украсен со уметнички насликани дела од страна на Пабло де Сеспедес (во 1592 година) кои ги претставуваат петте големи доблести и тоа: ''правда'', ''вера'', ''надеж'', ''милосрдие'' и ''милост'', доблести кои морало да ги имаат членовите на Поглавјето, додека одржувале средби во таа просторија. Декорацијата на сводот ја изработил Бартоломе Естебан Муриљо. Поставувањето на кровот го осмислил на тој начин што поставил серија на кружни уметнички насликани дела. Уметничките дела претставувале претстава на вкупно осум севиљски светци. Дополнително на тој потег поставил голем правоаголен уметнички насликан дел наречен ''Главното'' б''езгрешно зачнување.''<ref name="and138"/> === Големата, главната сакристија === Главната сакристија претставува ренесансна градба која била изградена во XVI век .според проектот на архитектот Диего де Риањо, со богата таканаречена платереска орнаментика и иновативни технички решенија кои биле вистинско чудо за тој период.<ref name="arquitectura del"/> Сакристијата била составена од таканаречен грчки крст со кратки краци. На врвот од сакристијата била изградена [[купола]] поткрепена со вкупно четири столба со дополнителни привезоци. Во тој простор бил претставен библиски познатиот ''Страшниот суд.'' Ова дело било скулптурално претставено со вкупно три кружни прстени. На врвот е поставен фенер (светилник) каде надворешната светлина продира и ја осветлува просторијата заедно со елиптичните прозорци на сводовите на таканаречениот вентилатор кои се сместени во просторот наречен четкар кој воедно го формира грчкиот крст на подот.<ref name="and138"/> Во него се сместени некои од најдобрите уметнички дела во катедралата.<ref name="nav54"/> [[Податотека:Sacristía_Mayor_de_la_Catedral_de_Sevilla._Bóveda.jpg|центар|мини|390x390пкс| Поглед на Детал од сводот на главната Сакристија]] === Сакристија на путирите === [[Податотека:Sacristía_de_los_Cálices_(Catedral_de_Sevilla).jpg|мини| Внатрешноста на сакристијата на Путирите, во позадина се наоѓа уметничкото дело на [[Франсиско Гоја|Франсиско де Гоја]] со тематика ''светите Јуста и Руфина'']] Изградбата на Сакристиjaта на Путирите започнала во 1509 година од страна на главниот градител на катедралата Алонсо Родригес. Откако раководната позиција на проектот минала низ различни раце и работите запреле на извесно време, проектот бил обновен со сосема нов дизајн изработен од страна на Диего де Риањо. Подоцна поради смртта на главниот изведувач целовкупната работа била завршена некаде околу 1537 година од страна на Мартин де Гаинза. Во внатрешноста на Сакратијата постои голема колекција на религиозни уметнички дела започнувајќи од XV а завршувајќи во XIX век. Меѓу многубројните уметници кои работеле на тој простор се издвојуваат Хуан Санчес де Кастро, Алехо Фернандес, [[Франсиско де Сурбаран]], Луис Тристан, [[Матија Прети]], Јакоб Жордаенс и [[Франсиско Гоја|Франсиско де Гоја]]. === Поглавјето со Колумбиска библиотека === Иако овој простор е познат како Колумбиска библиотека, сепак нејзината имотна опременост всушност претставува збир од донации на Ернандо Колон, човекот кој бил син на познатиот истражувач Кристофер Колумбо. Содржината претставува збир од библиотекарски и архивски поглавја. Неговата документарна и историска вредност е непроценлива и содржи голем број ракописи, вклучувајќи го и оригиналниот запис на ''Книгата на пророштвата,'' напишана во 1504 година, од страна на големиот Кристофер Колумбо. ''Колумбинската песнарка'' и Книгата за предвидувањата и исполнувањата од крајот на IX век. Меѓу останатите примероци тука се наоѓала и ''Сликата на светот'' од Пјер д'Али или ''Кастилската граматика'' од Антонио де Небрија.<ref>Navarro, Marta: [http://www.diariodesevilla.es/article/vivirensevilla/956188/cuando/habla/la/historia.html «La Biblioteca Colombina custodia el legado de Hernando Colón, un patrimonio de libros que compila el saber universal del XVIs.» ''Diario de Sevilla'', 20 de abril de 2011.] Consultado el 1 de julio de 2011.</ref><ref>León Azcárate, Juan Luis de: [https://web.archive.org/web/20110917070447/http://www.religionycultura.org/2007/241-242/RyC241-242_3.pdf «El Libro de las Profecías (1504) de Cristóbal Colón: La Biblia y el descubrimiento de América.» ''Religión y Cultura'' LIII (2007), 361-406.] Consultado el 1 de julio de 2011.</ref> Оваа Сакристија е сместена во североисточниот дел на дворот на портокалите.<ref>[http://www.icolombina.es/colombina/index.htm Página oficial de la Institución Colombina: Biblioteca Colombina.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160123230052/http://icolombina.es/colombina/index.htm |date=2016-01-23 }} Consultado el 1 de julio de 2011.</ref> == Покривни обвивки == [[Податотека:Catedral_sevilla_2019An002.jpg|мини|Поглед на Рамниот покрив и летечки или воздушните потпори]] [[Податотека:Catedral_Cátolica_de_Sevilla_-_panoramio.jpg|мини|Поглед на Керамичката облога на покривите на главниот кораб, куполата и на трансептот]] Покривот на катедралата претставува систем за затворање на горниот дел од конструкцијата. На катедралата во Севиља покривите се решени преку систем на рамени покриви. Тоа значи дека покривот на сводовите е во директен контакт со покривот односно слојот кој го заштитува објектот на катедралата од надворешната средина и лошите временски услови. Кај оваа катедрала не постојат надредени структури изработени од дрво или плочи како во многу примери кај европските готски катедрали. Применети се два различни системи во зависност од деловите на објектот на катедралата.<ref>[https://www.academia.edu/12522676/Las_Cubiertas_de_la_Catedral_de_Sevilla._Aula_Hern%C3%A1n_Ruiz_2010_La_Catedral_despu%C3%A9s_de_Carl%C3%ADn._Taller_Dere%C3%A7eo_S.L ''La Catedral después de Carlín''.] Aula Hernán Ruiz, Catedral de Sevilla, 2010. Consultado el 26 de abril de 2019.</ref> * Покривот е изведен на тој начин што може по него да се оди несметано, односно тоа е класичен рамен покрив. Покривите ги има на таваните на страничните кораби и капели. Сепак тоа не се класични рамни покриви. Постои одреден минимален наклон за да може полесно да се отстранува дождовницата. За добивање на минималниот наклон се користи специјално полнење кое цврсто и лесно го исполнува просторот и се наоѓа вградено помеѓу внатрешните сводови и деловите на терасите. Полнењето всушност во многу случаи претставуваат скршени глинени садови, односно садови кои биле скршени во текот на производниот процес и биле неупотребливи за други намени. Скршените садови се поставени со отворот надолу и помеѓу нив е вграден материјал наречен варов малтер. Оваа техника била високо ценета од различни специјализирани градежни експерти бидејќи таа била карактеристична по леснотија за изработка и исправноста на намената. * Керамички слој. На деловите каде постојат сводови со директен начин се поставувало слој од таканаречен регулационен малтер. Малтерот го следел обликот кои го имале вградените делови. Оваа постапка била користена во изградбата на делот од главниот кораб, на куполата и на трансептот. == Катедралата како гробница == Работите кои биле извршени на катедралата во текот на XIX и XX век, предвидувале да се елиминира концептот на храм каде би се поставувале нови гробни позиции. Тоа требало да се однесува за црковни лица, братствата, основачите на капелите или пак богати непознати лица. Во последната третина од XVIII век биле објавени кралски уредби со кои строго се забранувало [[Закоп|погребување]] во цркви, иако свештенството продолжило да ги практикува своите вообичаени права од тој вид. Од страна на Канонот Хуан де Лоајса, а подржуван и следен од Феликс Гонсалес де Леон, забележале некаде во XVII век (па дури до 1708 година), откриле неколку [[епитаф]]и и надгробни благодарници кои известувале за идентитетот и останатите околности на погребаните личности во овој храм. Неговите компилациони дела, потоа оние на Алонсо Моргадо, Антекера Луенго и останатите анонимни анотатори давале податоци за вкупно 627 погребувања во просторот на катедралата. Оваа бројка не била конечна и целосна поради фактот дека постоеле и колективни погребни сводови (колективни - групни гробници). Имало и такви примери кога посмртните останки биле пренесени во просторот на катедралата или во цинерарна урна, како на пример оние на: Бенито Ариас Монтано (во 1811 година), Хуан де Сервантес Боканегра или оние на [[Кристофер Колумбо]] (во 1902 година).<ref name="AntequeraL">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Noh9vjZRl_UC&q=Manuscritos+del+XVII+y+XVIII+sobre+inscripciones+de+losas+sepulcrales+de+la+Catedral+de+Sevilla|title=Manuscritos del XVII y XVIII sobre inscripciones de losas sepulcrales de la Catedral de Sevilla. Los trabajos de Loaysa y González de León|last=Antequera Luengo|first=Juan José|publisher=Facediciones|year=2010|isbn=978-84-15158-23-3}}</ref> == Традиции и традиционални чествувања поврзани со катедралата == [[Податотека:Procesión_de_la_Inmaculada,_Sevilla,_España,_2015-12-06,_DD_132.JPG|мини|Поворка пред катедралата на денот на Пречистото зачнување]] === Денот на Свети Фернандо === На 30 мај се прославувал денот посветен на Фердинанд III Кастилски, и поради тој настан се одржува верска церемонија на која учествуваат раководството (управата) на катедралата и претставниците на Градскиот совет (советот на град Севиља). За време на поворката, во внатрешноста на катедралата движењето се изведува сè до Кралската капела, каде што се наоѓа ковчегот со посмртните останки на кралот. На тој ден до раните утрински часови, мртовечницата останувала отворена за посетители така што секој што сака може да ја види мумијата на монархот Фердинанд. Бидејќи Фердинанд бил еден вид на заштитник на Армијата на инженерите, изутрината на истиот тој ден се изведува миса со помош на воените хиерархии. Четата за почести пристапува до Кралската капела со помош на парадирање минувајќи низ корабите на катедралата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.abcdesevilla.es/20090530/sevilla-sevilla/procesion-fernando-refuerza-caracter-20090530.html|title=La procesión de San Fernando refuerza el carácter religioso del Día de Sevilla|last=Carrasco, Fernando|date=30 de Mayo de 2009|accessdate=14 de abril de 2011}}</ref> === Таканаречената Севилска Шест === [[Податотека:Los_Seises.jpg|мини|Танц на шесте]] Шестките всушност претставуваат група од по 10 деца облечени во костими типични за времето од XVI век. Тие изведувале низа на свети ора во просторот на презвитериумот сместен веднаш пред Високиот олтар на катедралата. Оваа изведба се изведувала во присуство на изложеноста на [[Евхаристија]]. Тоа претставува свечен чин кој се одржувал три пати во текот на годината и тоа: за време на октавата (времетраење од осум дена) на Корпус Кристи, октавата на безгрешното зачнување (помеѓу 8 и 15 декември) и на карневалскиот тридуум (времетраење од три дена) кој се одржува во текот на трите дена и тоа пред денот среда. Вообичаено тоа е денот кога започува почетокот на постот според литургискиот календар.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.colegioinfantes.com/aa/Papeles450/044.pdf|title=Los Seises de Sevilla|last=González Barrionuevo, Herminio|date=2006|editor-last=Conferencia en las Jornadas Nacionales de Liturgia, Toledo|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304121223/http://www.colegioinfantes.com/aa/Papeles450/044.pdf|archive-date=4 de marzo de 2016|url-status=dead|accessdate=14 de abril de 2011}}</ref> === Богородица на кралевите === [[Податотека:SevillaProcesionVirgenDeLosReyes05T2.jpg|мини|Годишна процесија на ликот на Богородица на кралевите]] Секоја година, рано наутро на 15 август, се одржува процесија околу катедралата со ликот на Богородица на кралевите, која претставува и заштитничка на градот Севиља. Имено станува збор за уметничко дело изработена со резбарска техника од француско потекло која според историските записи ја подарил кралот [[Луј IX Светиот|Луј IX од Франција]] на неговиот братучед Фердинанд III од Кастиља. Уметничкото дело може да се види во текот на целата година бидејќи е поставено во просторот на Кралската капела, а на денот на поворката таа се пренесува по должина на патеката за движење. Делото било украсено со гранки од тубероза. За денот на поворката таа од храмот поминува низ вратата на Палос за да ги обиколи околните улици во времетраење од два часа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.elmundo.es/elmundo/2010/08/12/andalucia_sevilla/1281635277.html|title=La procesión de la Virgen de los Reyes, con Asenjo y la Madre María Purísima|last=Barahona, Pepe|date=14 de agosto de 2010|accessdate=14 de abril de 2011}}</ref> === Солзите на Свети Петар === Оваа традиција потекнува од 1403 година, иако била во прекин во периодите од 1839 до 1865 и од 1961 до 1986 година. Процесијата се состои од толкување на неколку повици изречени од камбанаријата Жиралда околу 12 часот на полноќ помеѓу 28 и 29 јуни, потоа во 9:30 и во 12 часот наутро на 29 јуни. Тоа всушност е датумот на празникот [[Апостол Петар|Свети Петар]] и [[Апостол Павле|Свети Павле]] по грегоријанскиот календар. Извиканите гласови во вид на мелодија се наречени ''Солзи на Свети Петар'', во спомен на солзите што апостолот ги пролеал откако во 3 наврати негирал дека го познава Исус Христос, според записите во евангелијата. Мелодијата се изведувала три пати последователни од секои од четирите страни од камбанаријата од страна на членовите на Светлината на Богородица - бендот на тапани.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.antonioburgos.com/abc/2009/06/re062909.html|title=Lágrimas de San Pedro por Sevilla|last=Burgos, Antonio|date=junio de 2009|accessdate=14 de abril de 2011|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304214430/http://www.antonioburgos.com/abc/2009/06/re062909.html|url-status=dead}}</ref> === Поворката наречена Корпус Кристи === [[Податотека:InmaculadaCatedralSevilla.JPG|мини|Безгрешното зачнување на главната сакристија, дело на Алонсо Мартинес. Ова уметнички дело се појавува секоја година додека трае поворката наречена Корпус Кристи]] Поворката наречеба Корпус Кристи постигнала голем успех во градот Севиља. Секогаш се одржуваат и слави во денот четврток за да се задржи долгогодишната традиција. Поворката движејќи се ја напушта катедралата во 8:30 часот наутро и во неа се движат претставници од сите братства и здруженија како и сите институции. Движењето кулминира во моментот кога ќе се помине крај таканаречениот Свет трн и кај Големото старателство на Арфе, едно од највредните уметнички дела зачувани во храмот. При изведувањето на процесијата се пренесуваат сликите на севиљските светци и тоа: на Свети Анџела де ла Круз (дело изработено од страна на Хосе Антонио Наваро Артеага), Свети Јуста и Руфина (дело изработено од страна на Педро Дуке Корнехо во 1728 година), Свети Исидор и Свети Леандро (дело на Педро Дуке Корнехо од 1741 година), и Свети Фернандо (дело на Педро Ролдан од 1671 година). За време на оваа поворка секако тука се уметничките дела Безгрешното зачнување од Алонсо Мартинес и скулптурата на детето Исус изработено од Мартинес Монтањес. Последното споменато уметничко дело кое во текот на остатокот од годината е сместено во црквата Саграрио.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.abcdesevilla.es/20100603/nacional-sevilla-actualidad/sevilla-celebra-corpus-christi-201006031259.html|title=Sevilla celebra el Corpus Christi con menos calor y numerosos asistentes|date=3 de junio de 2010|accessdate=3 de Mayo de 2011}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.hermandaddesantamarta.org/uploads/media/Corpus_2010_la_Procesion_del_Corpus.pdf|title=Beatificación Madre María de la Purísima|last=Campa Carmona, Ramón de la|date=18 de septiembre de 2010|editor-last=Cabildo Catedral Metropolitano Sevilla|accessdate=3 de Mayo de 2011|archive-date=2022-03-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20220313113529/http://www.hermandaddesantamarta.org/uploads/media/Corpus_2010_la_Procesion_del_Corpus.pdf|url-status=dead}}</ref> === Настан организиран на Свети Климентовиот ден === На 23 ноември секоја година се прославува Денот на [[Папа Климент I|Папата Климент I]]. Токму на овој ден се случил влезот на кралот Фердинанд III од Кастиља во градот Севиља. Градот од тој ден и на тој начин се вратил во рацете на христијаните и бил воведен под власт на круната од Кастиља. По повод овој настан кој се случил во 1248 година, наредниот крал, кралот Алфонсо во 1255 година, таканаречената дотогаш поворка на скалите, и дал и ново име, односно таа станала и поворка на мечот или поворка на Свети Климент. Оваа традиција е задржана сè до денес и секоја година во храмот се одржува верски настан, но и поворка во која учествуваат претставниците на катедралниот совет, но и претставници на градскиот совет на Севиља. За време на церемонијата се носат реликвијата на Свети Климент, потоа знамето на Свети Фернандо и неговиот меч наречен ''Лобера.'' Мечот секогаш треба да го носи градскиот асистент, во вертикална положба држен за сечилото, а не за рачката.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pasionensevilla.tv/actualidad/noticias/san-fernando-san-clemente.html|title=La ciudad se reencontró con el Patrón en la festividad de San Clemente|last=Pasión en Sevilla TV|date=23 de noviembre de 2007|accessdate=14 de abril de 2011}}</ref> == Витражни елементи на катедралата == Катедралата има голема колекција составена од повеќе од осумдесет витражи и витражни елементи кои водат потекло од XIV па сè до XX век. Меѓу најзначајните уметници од таканаречениот [[Готска уметност|готски]] период биле: Арнао де Фланд, Арнао де Вергара и Енрике Алеман и од периодот на [[Раноренесансно сликарство|ренесансата]] Карлос Брујес и Висенте Менардо.<ref name="nav54"/> === За време на XV век === Енрике Алеман има вкупно 17 витражи распоредени низ просторот на целата катедрала. Сите овие витражи се изработени според правилата од готската практика. Се состојат од по четири патеки, каде што е претставено уметничко дело на секоја од тие патеки. Во капелата наречена Свети Лауреано постојат неколку витражи и тоа на Света Катерина, Света Марија Магдалена, Света Марта и Света Маргарет (изработени во 1485 година). Во капелата посветена на Свети Херменегилдо веднаш над влезната врата постои витраж кој ги претставува четворицата епископи (изработен во 1479 година). Во делот на параклисот на Свети Јосиф преставени се витражите на Свети Григориј, Свети Августин, Свети Амвросиј и Свети Јероним (од 1479 година). Во капелата посветена на Света Ана веднаш до оградата се наоѓа витражот на Света Агуеда, Света Лусија, Света Сесилија и Света Инес (од 1478 година). Во просторот на капелата посветена на Свети Антонио на делот од оградата се наоѓа витражот на Четирите евангелисти (од 1478 година). Во просторот на капелата наречена Скалас има витраж од апостолите Свети Јуда Тадео, Сантјаго Помладиот, Свети Фелипе и Сантјаго ел Мајор (од 1475 година). Во капелата посветена на Сантјаго ги има витражите на Света Јуста, Света Руфина, Свети Јаков Велики и Света Варвара (од 1475 година). Во капелата посветена на Свети Фрањо се наоѓаат витражите на Свети Антониј од Падова, Свети Бернардино од Сиена, Свети Фрањо Асишки и Свети Луј од Толоса (од 1475 година). {{Главна|Сакристија на путирите}} === За време на XVI век === [[Податотека:Rosetón_catedral_Sevilla_001.jpg|мини|Розетна на прозорец посветен на ''четворицата евангелисти'', дело на Висенте Менардо (од 1557 година)]] Капелниот простор е осветлен со витраж изработен од страна на Арнао де Вергара во 1543 година. На горниот дел од витражот има претстава на Успението на Богородица, а во долниот дел претставата на Богородица на милосрдието која имала улога да ги заштитува девојките. Иконографијата на овој простор била многу слична на онаа на претставата на Завртената Богородица со која не треба да се поистоветуваат.<ref name="Nieto"/> Од крајот на XVI ивек билеизработени овитражитеМод страна на атео Мартинес. Тие се пнставени кај делот на оглавјето зиослужат за светлување на [[купола]]та,. Овие витражиииммааттркалезна форма со дијаметар од еден метар и половина. Во позадината на транспарентен начин претставен е грбот на поглавјето на катедралата.<ref name="Nieto69"/> === За време на XVII и XVIII век === Овој витраж е изработен во 1685 година, од страна на Хуан Баутиста де Леон, за потребите на внатрешноста на капелата наречена Свети Антонио. Од периодот на XVIII век се оние витражи кои одговараат на параклисите на Свети Педро, потоа на капелата на Големата концепција и внатрешноста од капелата на Света Ана која го претставува Светото семејство. === Во текот на XIX и XX век === Во 19 век најпознати уметнички дела се оние во капелата Свети Херменегилдо (1819) и капелата Скала (1880) претставени со делото ''Доаѓањето на Светиот Дух'' кои се направени во Минхен. Помеѓу 1929 и 1932 година, завршени се делата во капелите Долорес и Сан Хосе, а оние од останатиот дел од катедралата биле обновени под раководство на Мурило Херера, основач на Уметничката лабораторија на Универзитетот во Севиља.<ref name="ReferenceA"/><ref name="institucional.us.es"/> == Богатството на катедралата == Меѓу богатствата кои ги има храмот, се издвојуваат бројни насликани уметнички дела. Многу од овие дела припаѓаат на уметници од таканаречената севиљската сликарска школа и тоа од различни периоди. Тука треба да се спомене познатиот Муриљо, со портретите посветени на ''Свети Исидоро'' и ''Свети Леандро.'' Големо богатство претставуваат и уметничките дела на [[Франсиско де Сурбаран|Сурбаран]], особено она дело посветено на ''Света Тереза.''<ref name="cathedral"/> Тука се и достигнувањата на Луис де Моралес и Франсиско Херера ел Мозо. Во делот на богаството претставен преку [[Вајарство|скулптурата]] помеѓу другите може се издвојат Педро Ролдан, Хуан де Меса и Алонсо Мартинес. Уметничката форма на Гробницата на Кристофер Колумбо, дело на Артуро Мелида, е сметано за големо историско богаство. Во таа гробница почива телото на познатиот откривател на Америка. Златарските дела претставуваат исто така големо богатство на катедралата. Тука може да се издвојат бистите-реликвијариите изработени од страна на Хуан Лауреано де Пина и поворката создадена од страна на Хуан де Арфе. Во просторот на катедралата исто така забележителни биле и таканаречените ''Алфонсови табели'' од XIII век, кои претставувале подарок од владетелот Алфонсо X Мудриот.<ref name="nav54"/> === Старателство - дело на Хуан де Арфе === [[Податотека:Custodia_de_Arfe.jpg|мини|Сребреното старателство изработено од страна на Хуан де Арфе]] Ова уметничко дело се смета за грандиозно чудовиште. Составено е од пет тела одозгора крунисано со статуата на верата. Креацијата е изработена од сребро и му припаѓа на Хуан де Арфе со потекло од градот Ваљадолид. Делото е изработено помеѓу 1580 и 1587 година во чист ренесансен стил. Тоа претставува ''Опис на распоредот и украсувањето на сребрената монструација на Светата црква во Севиља''. Мерките на ова дело изнесуваат 3.25 метри во висина, содржи околу 350 килограми сребро, безброј фигури на светци и бројни релјефи со евхаристиски сцени од Стариот и Новиот завет.<ref name="custodia">Jesús Sanz, María: Universidad de Sevilla. Consultado el 1 de junio de 2011.</ref> * Во првото тело од грандиозното дело е претставен црковниот борец, во центарот е ликот на Безгрешното зачнување опкружено со [[Апостол Петар|Свети Петар]], [[Апостол Павле|Свети Павле]], Мудроста и Разумот. Однадвор се наоѓаат ликовите на лекарите на црквата: Свети Амвросиј, [[Папа Григориј I|Свети Григориј]], Свети Јероним, [[Свети Августин]], [[Тома Аквински|Свети Тома]] и [[Папа Дамас I|Свети Дамас]]. Подолу има збир од 36 релјефи со претстави од Стариот и Новиот завет. На врвот од овој дел е претставен храмот со детали од тајната вечера поставени во помали простори.<ref name="custodia"/> * Второто тело сместено е веднаш над претходното и е посветено на [[Евхаристија]]та. Во центарот го содржи просторот за мажественост каде што е поставен посветениот Домаќин, опкружен со четворицата евангелисти. Однадвор се поставени фигурите на светците заштитници на градот Севиља во групи од по двајца и тоа: Свети Флоренсо и Свети Климент, Светите Јуста и Руфина, Свети Исидоро и Свети Леандро, Свети Херменегилдо и свети Севастијан, Свети Сервандо и Сан Герман, Свети Карпофоро и Свети Лауреано.<ref name="custodia" /> * Третото тело е посветено на Црквата, а во неговиот центар триумфално е претставена сцената на [[Агнец|мистичното јагне]] кое лежи на книгата со седумте печати, како што е поврзано во [[Откровение на Јован|Апокалипсата]] на [[Откровение на Јован|Свети Јован]]. * Четвртото тело ја претставува [[Свето Тројство|Светото тројство]] и ги содржи фигурите на Отецот, Синот и [[Свет Дух|Светиот Дух]]. * Над него односно над четвртиот дел постои мало петто тело кое е претставено со статуата на верата. Овој дел го крунисува целиот комплекс на статуата.<ref>[http://ifc.dpz.es/recursos/publicaciones/29/89/09heredia.pdf Heredia Moreno, Carmen: ''El culto a la Eucaristía y las custodias barrocas en las catedrales andaluzas''. Universidad de Alcalá de Henares.] Consultado el 1 de junio de 2011.</ref> == Решетките - оградите во катедралата == [[Податотека:Tree_of_Jesse_-_Choir's_grille_-_Cathedral_of_Seville.JPG|мини|Детал од хорската решетка на која е претставено Дрвото на Жеси]] Решетките во катедралата имаат првенствено утилитарна функција на заштита на различните простории на храмот. Во исто време тие дозволуваат светлината да продре низ нив и со својата форма и поставеност придонесуваат за давање атмосфера на мистерија на просториите наменети за богослужба. Тие претставуваат уметничка манифестација која овозможува да се набљудува еволуцијата на уметноста на таканаречената железарска техника, бидејќи решетките поседуваат парчиња на метал од различни периоди и различни стилови. Во периодот помеѓу 1519 и 1523 година, Санчо Муњос, од градот Куенка, и Фреј Франсиско од градот Саламанка ги изработиле решетките на делот предвиден за хор, но и решетките за страните на главниот олтар кои покажувале прекрасен [[Платерескен стил|платерескен]] гребен. Преградата или решетката на главниот олтар била изработена помеѓу 1524 и 1533 од страна на Фреј Франсиско од Саламанка и Хуан од Авила. Педро Делгадо изработил решетка во текот на XVI век за параклисите на Марискал, на Луис де Медина, на Скалас и Естрела. Решетката од втората изведба била искористена како модел некаде во XVI век за да се изработат решетките на преостанатите капели оформени од алабастер.<ref name="ReferenceA"/><ref name="institucional.us.es"/> == Музика и музички создавачи поврзани со катедралата == [[Податотека:Francisco_Guerrero.jpg|мини|Портрет на мајсторот на капелата Франсиско Гереро дело изработено од страна на Франсиско Пачеко (1599 година)]] [[Податотека:Catedral_de_Sevilla._Facistol_de_coro.jpg|мини|Лектерн]] Некои од најпознатите композитори кои ја извршувале функцијата капеладист на катедралата во Севиља се: * Педро де Ескобар помеѓу 1507 и 1514 година<ref>Stevenson, Robert: «Escobar, Pedro de.» En ''[[New Grove Dictionary of Music and Musicians]]'', ed. Stanley Sadie. Londres: Macmillan, 1980, vi, 243-244.</ref> * Педро Фернандес де Кастиљеха од 1514 година * Франсиско Гереро помеѓу 1574 и 1599 година * Амброуз Котес помеѓу 1600 и 1603 година * Алонсо Лобо помеѓу 1604 и 1617 година<ref>Sánchez Herrero, José: ''La Música Coral del Cabildo Catedral de Sevilla durante el XVII. Estudio musicológico y analítico'', ISBN 978-84-472-1444-0.</ref> * Фреј Франсиско де Сантјаго помеѓу 1617 и 1643 година<ref>Suárez Martos, Juan María, e Israel Sánchez López. [http://smdesevilla.com/principal/wp-content/files/GuiaSMS-1.pdf ''La música barroca para coro conservada en los líbros de la Catedral de Sevilla'']. SMS Sevilla. Consultado el 9 de noviembre de 2017.</ref> * Алонсо Ксуарез помеѓу 1675 и 1684 година * Диего Хосе де Салазар помеѓу 1685 и 1709 година * Педро Рабаса кој ја држел позицијата помеѓу 1724 и 1757 година<ref>Isusi Fagoaga, Rosa. [http://www.centrodedocumentacionmusicaldeandalucia.es/estaticos/publicaciones//sevilla-musica-pedro-rabassa/sevilla-y-la-musica-de-pedro-rabassa-primera-parte.pdf ''Sevilla y la música de Pedro Rabassa: los sonidos de la catedral y su contexto urbano en el XVIII''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220313113543/http://www.centrodedocumentacionmusicaldeandalucia.es/estaticos/publicaciones//sevilla-musica-pedro-rabassa/sevilla-y-la-musica-de-pedro-rabassa-primera-parte.pdf |date=2022-03-13 }}.</ref> * Антонио Рипа кој го добил назначувањето во 1768 година * Доминго Аркимбау помеѓу 1790 и 1829 година<ref>''El maestro de capilla Domingo Arquimbau (1757-1829) impulsor del estilo clásico en la catedral de Sevilla''.</ref> * Хиларион Еслава кој ја презеде функцијата во април 1832 година * Еваристо Гарсија Торес од 1864 година * Едуардо Торес помеѓу 1910 и 1934 година * Норберто Алмандоз Мендизабал помеѓу 1934 и 1960 година. Други композитори кои биле тесно поврзани со Севиљската катедрала низ нејзината историја биле: Кристобал де Моралес, Алонсо де Мудара, Франсиско де Пераза (оргулар), Естасио де Лацерна, Франсиско де Пењалоса, Франсиско Кореа де Арауксо (оргулар), Себастијан Дру позицијата на втор оргулар помеѓу 1680 и 1685 година, Еугенио Гомес, Буенавентура Инигез, Луис Леандро Маријани (оргулар), Хоакин Турина, Хуан Баутиста Елустиза и Мануел Кастиљо. Некои од делата се снимени од страна на оргуларот Хосе Енрике Ајара (''500 години оргули во катедралата во Севиља'').<ref>[http://www.diariodesevilla.es/ocio/siglos-musica-Catedral-Sevilla-CD_0_137986647.html «Los cinco siglos de música de la Catedral de Sevilla en un doble CD.»] ''Diario de Sevilla'', publicado el 5 de abril de 2008.</ref><ref>[http://anuariomusical.revistas.csic.es/index.php/anuariomusical/article/viewFile/96/97 Ismael Fernández de la Cuesta: Un tiento de Peraza entre papeles de San Zoilo de Carrión.] ''Anuario Musical'', 56 (2001). Consultado el 3 de noviembre de 2017.</ref> Севиљскиот барокен оркестар снимил албум насловен како ''„Музика во катедралата во Севиља“'' искористувајќи ги делата на Антонио Рипа. Меѓу зачуваните музички дела најистакнати биле Колумбиската песнарка, шпански ракопис од крајот на XV век кој содржи дела од Хуан де Тријана, Хуан Корнаго и Франсиско де ла Торе.<ref>''El cancionero musical de la Colombina (XV s.)''. Transcripción y estudio por Miguel Querol Gavaldá. 2a ed. Madrid. 1989. Ministerio de Educación y Ciencia. Colección Monumentos históricos de la música española.</ref> Во катедралата се наоѓа важна збирка на рачно напишани хорски книги на [[пергамент]]. Пергаментот за време на литургиските церемонии бил поставен во вид на скулптура на извонредно парче мебел (фацистол) изработено во 1565 година. На врвот од мебелот постои мал храм со ликот на Богородица и Исус, а над него се наоѓа распнатиот Христос опкружен со скулптури на 4-те евангелисти изработени од страна на Хуан Баутиста Васкез Постариот.<ref>[http://www.diariodesevilla.es/sevilla/Diseccion-facistol-coro-Catedral_0_1133587194.html «Disección del facistol del coro de la Catedral.»] ''Diario de Sevilla'', publicado el 7 de mayo de 2017. Consultado el 15 de noviembre de 2017.</ref> == Библиографија == * {{Наведена книга|title=La piedra postrera, V centenario de la Catedral de Sevilla|last=Almagro Gorbéa, Antonio|publisher=Sevilla Tvrris Fortissima|year=2007|oclc=434517432 }} * {{Наведено списание|last=Álvarez Márquez|first=María del Carmen|date=1990|title=Notas para la historia de la catedral de Sevilla|url=https://dialnet.unirioja.es/descarga/articulo/1261588.pdf|journal=Laboratorio de Arte|volume=3 |publisher=Universidad de Sevilla|issue=3|pages=11–32|doi=10.12795/LA.1990.i03.01 |access-date=21 de julio de 2021}} * {{Наведена книга|title=Sevilla, el casco antiguo. Historia, arte y urbanismo|last=Cardoso Bueno, Diego A.|publisher=Guadalquivir ediciones|year=2006|oclc=173183314 }} * {{Наведена книга|title=La Giralda: rosa de los vientos|last=Falcón Márquez, Teodoro|publisher=Diputación de Sevilla, Área de Cultura|year=1999|oclc=21872887 |author-link=Teodoro Falcón}} * {{Наведена книга|title=El Retablo Mayor de la Catedral de Sevilla|last=Ferrand, Manuel|publisher=Fundación El Monte|year=1981|oclc=492009674 }} * {{Наведено списание|last=García Hernández|first=José Antonio|date=1990|title=La decoración escultórica de la portada principal de la Catedral de Sevilla (1882-1899)|url=https://dialnet.unirioja.es/descarga/articulo/1261628.pdf|journal=Laboratorio de Arte|volume=3 |publisher=Universidad de Sevilla|issue=3|pages=221–242|doi=10.12795/LA.1990.i03.15 |access-date=21 de julio de 2021}} * {{Наведена книга|title=Anatomía de la catedral de Sevilla|last=Jiménez Martín, Alfonso|publisher=Diputación de Sevilla|year=2013|oclc=870196564 }} * {{Наведена книга|title=La catedral gótica de Sevilla: fundación y fábrica de la obra nueva|last=Jiménez Martín, Alfonso|publisher=Universidad de Sevilla|year=2006|oclc=70766866 }} * {{Наведена книга|title=Guía artística de Sevilla y su provincia|last=Morales, Alfredo; Sanz, María Jesús; Serrera, Juan Miguel y Valdivieso, Enrique|publisher=Diputación de Sevilla|year=2004|oclc=432881155 }} * {{Наведена книга|title=Catedrales de España|url=https://archive.org/details/catedralesdeespa0000pedr|last1=Navascués Palacio|first1=Pedro|last2=Sarthou Carreres|first2=Carlos|publisher=[[Espasa Calpe]]|year=1997|isbn=84-239-7645-9|location=Madrid|oclc=249825366 |author-link1=Pedro Navascués|author-link2=Carlos Sarthou Carreres}} * {{Наведена книга|title=Arnao de Vergara|last=[[Víctor Nieto Alcaide|Nieto Alcaide, Víctor]]|publisher=Sevilla, Excma. Diputación de Sevilla|year=1994|oclc=2052563 }} * {{Наведена книга|title=Arquitectura del Renacimiento en España 1488-1599|last=Nieto, Víctor; Morales, Alfredo J.; Checa, Fernando|publisher=Guida Editori|year=1989|oclc=21460480 }} * {{Наведена книга|title=Las estancias capitulares de la Catedral de Sevilla|last=Recio Mir, Álvaro|publisher=Universidad de Sevilla, Fundación Focus Abengoa|year=1999|oclc=42932933 }} * {{Наведена книга|title=Los fantasmas de la Catedral de Sevilla|last=[[Carlos Ros Carballar|Ros Carballar, Carlos]]|publisher=Editorial Castillejo|year=1989|oclc=433581732 }} * {{Наведена книга|title=Guía de la Catedral de Sevilla|last=[[Enrique Valdivieso|Valdivieso González, Enrique]]|publisher=Guadalquivir ediciones|year=1991|oclc=27303671 }} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=BiqNr3doMm8C&q=guinness+records+santa+maria+de+la+sede|title=Guinness Book of World Records|last=Ross McWhirter y Norris McWhirter|publisher=Sterling Publishing|year=1976|isbn=978-0-8069-0014-8 }} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=iv5TVXMCSuIC&q=guinness+records+santa+maria+de+la+sede|title=Guinness Book of Records|last=Donald McFarlan y Norris McWhirter|publisher=Bantam Books|year=1992|isbn=978-0-553-29537-5 }} * {{Наведена книга|title=La escultura en madera del Gótico final en Sevilla: la sillería del coro de la Catedral de Sevilla|last=Hernández González|first=Salvador|publisher=Diputación de Sevilla|year=2014|isbn=978-84-7798-352-1}} == Наводи == {{наводи|3}} [[Категорија:Катедрали во Шпанија]] 5xei6b25dskd71b95cb5oa81j9y5d9q 0 1338503 5649157 5183333 2026-10-23T15:07:40Z P.Nedelkovski 47736 поправка на правопис - случаи наместо случаеви 5649157 wikitext text/x-wiki '''Говорот на Турците од Битолско''' е дијалект на [[Турски јазик|турскиот јазик]] кој се зборува во [[Битола]] и неговата околина. Дијалектот спаѓа во групата на централни турски говори во [[Македонија]]. Дијалектот е признат како културно нематеријално наследство на Република Македонија од категоријата на „особено значење“ и поткатегоријата „исклучително значење“. Класификацијата на доброто е под број 3.2.4.3.1.12. во националната класификација на културно наследство.<ref name="УЗКН">[https://web.archive.org/web/20180205142711/http://niskn.gov.mk/Detail.aspx?kdID=495 Говорот на Турците од Скопско], Управа за заштита на културното наследство.</ref> ==Потекло== Битолскиот турски говор, впрочем како и сите други турски говори во Р Македонија потекнуваат од јазикот на турското население кое заедно со проширувањето на Османската Империја се населува на овие краишта. Според историските податоци турското население на овие краишта се населува во втората половина на XIV век. ==Опис на доброто== Битолскиот говор на турците спаѓа во југозападните турски говори во РМ. Во формирањето на југозападните говори големо значење има местото и положбата на овој регион. Бидејќи Битола за време на Османската империја како град на конзулите беше културен и административен центар. Овие фактори придонесоа за развојот на турскиот говор не само во Битола, туку и пошироко, кои со своите јазични карактеристики имаат доста заеднички особености со западнорумелиските турски говори.<ref name="УЗКН"/> Голем дел од јазичните особености на овој говор се карактеристични за југозападните турски говори (А, Аго, Турските говори во Македонија-Југозападна, Скопје, 1998). Овој турски говор во себе содржи повеќе фонетски и граматичко-структурни црти. Ќе наброиме неколку поединечни црти од различни јазични нивоа. И во овој говор се забележуваат некои вокали кои своето место го отстапуваат на слични вокали. Според анализираниот материјал од раскажувачите најчесто се заменуваат следните вокали: ü<ö: küyde<köyde, süyle<söyle ı<i: vakıt<vakit i<ı: karşi<karşı, altınci<altıncı i<u: komşi<komşu i<ü: çünki <çünkü ü<ö: büle<böyle, sülersin<söylesin e<a: pare<para a<e: alva<helva ı<u: çabık<çabuk u<ü: vucut<vücut a<e: bilsa<bilse *Од областа на вокализмот треба да се нагласи дека турскиот јазик е богат со вокали и тоа од 8 (a, e, ı, i, o, ö, u, ü) во битолскиот турски говор во одредени примери се забележува и присуството на уште некои вокали од туѓите јазици (арапски и персиски) кои во зборовите само се изговараат а не се пишуваат. Меко а, долго â, î, û. *Од областа на консонантизмот треба да се нагласи дека во турскиот говор во битолскиот регион покрај 21 стандарден консонант се присутни уште и консонантите ts (ц), dy (ѓ) пред се` во зборовите од македонско потекло кои се употребуваат во народниот говор: милиција, ѓаур, како и двоваријантните консонанти k, g, l кои пред меките вокали се изговараат меко: geik<geyik, küy<köy, büle<böyle а пред тврдите вокали се изговараат тврдо: dag<dağ, alva<helvа *Честа е појавата на слабеењето и артикулацијата на ларингален консонант h пред се`, во иницијалните позиции додека во медијалните и финалните позиции потполно исчезнуваат: alva<helva, ayvan<hayvan, kave<kahve, saba<sabah и др. *Со испаѓање на консонантот во медијалната позиција се јавува дифтонг кој не е карактеристичен на зборовите од турско потекло: geik<geyik, daul<davul и др. ==Посебни карактеристики== Турскиот говор во битолскиот регион од областа на вокализмот се разликува како од југозападните турски говори така и од другите кои се карактеристични што меѓусебно се диференцираат: *Посебни карактеристики на вокалите: Има доволен број јазични особености со кои битолскиот турски говор се диференцира од другите јазични говори како во Р Македонија така и во Румелискиот дел каде што живее турската етничка заедница. Ќе ги забележиме најкарактеристичните јазични особености кои овој регион го чини како посебен крај во кој се присутни посебни особености на вокалниот систем на битолскиот турски говор, и тоа вокали кои го отстапуваат своето место на сличните вокали: -Вокалот ö (о се две точки) како кружен мек вокал карактеристично е што доаѓа само на почетокот на зборот во народниот турски говор од овој крај, и своето место го отстапува на вокалот ü (у со две точки): küyde<köyde, üle<öyle, süyleysın<söyleysın. Меѓутоа кај говорителите од помладата генерација во почетокот на зборот овој вокал ја задржува својата карактеристика: öpim<öpeyim, öldi<öldü. -Вокалот ı најчесто своето место го отстапува на i во следните случаи: karşi<karşı, kapi<kapı. Ист случај се среќава и кај следните вокали: i<e: bigir<beygir i<ü: çünki<çünkü ü<ö: ülim<ölüm ı<u: çabık<çabuk a<e: anteri<entarı e<a: zeman<zaman Во зборовите од турско потекло два вокала не доаѓаат еден до друг (дифтонг), освен во зборовите од туѓо потекло (арапски, француски и др.). Во народниот турски говор од битолскиот регион во зборовите од турско потекло настапува дифтонзи кога испаѓаат консонантите ğ и h, v од коренот на зборот : sokaa<sokağa, aaç<ağaç, yataa<yatağa, bue<büyür, çual<çuval, duar<duvar, uermiş<övermiş, aulunun<avlunun. *Испаѓање на консонантите h, y, g, v, m на почетокот, средината и на крајот на зборот: -ayvan<hayvan, ayat<hayat, angi<hangi, astane<hastane, azırlanır<hazırlanır, enüz<henüz, ep<hep, < er<her, ikaye<hikaye; -raat<rahat, baçeden<bahçeden, kavede<kahvede, şüpe<şüphe, saybi<sahibi, rametli<rahmetli; -saba<sabah; *Испаѓање на консонантот меко ğ: -alama<ağlama, yalar<yağlar, çarı<çağrı, azından<ağzından, barma<bağırma, uraşır<uğraşır. *Испаѓање на консонантот y: -ikamiş<yıkamış, tüyumi<tüyünü; *Испаѓање на консонантот v: -dümiş<dövmüş, uermiş<övermiş, soram<sorayım; *Испаѓање на консонантот m: -şidi<şimdi; *Консонантот k на крајот на зборот преминува во y: çocuy<çocuk, küçüy<küçük -Издвоени консонанти во коренот на турските зборови нема, настануваат како резултат на асимилација на наставките кои почнуваат со слични консонанти: el+ler<eller. Меѓутоа во зборовите од арапско потекло честа e појаваta во зборот да дојдat двa исти консонантa еден до друг. Но во битолскиот говор на зборот не поднесува два исти консонанта еден покрај друг, затоа при изговор на ваквите зборови еден од удвоените консонанти ќе го испуштат: dikat<dikkat, zere<zerre. -Во битолскиот турски говор обично завршува на глаголски предикат во минато определено свршено време, минато неопределено свршено време, мал број примери предикати на идно време и на оптатив и аорист: bir varimiş, bir yogimiş, düşmüş, demiş, geldi, anlatacam, görecem, anlaşılır, yapay, görey и др. -Се помалку примери се среќаваат во овој говор кои имаат архаистички карактер: dueremez; -Зборови од туѓо потекло кои се употребуваат во битолскиот турски говор: limuzina, магија, мисирка, пусто, шарко, гугучка, реиз, otobüs, otomobil. ==Вредност и значење на доброто== Битолскиот турски говор претставува составен и значаен дел од македонското културно наследство, односно од дијалектната база на турскиот јазик кој се говори надвор од границите на Република Турција. Вредноста на овој говор ја оценуваме пред се` од лингвистичка, и поконкретно од дијалектолошка, (на фонетско-фонолошко ниво, морфолошко, лексичко-семантичко и етимолошко ниво); притоа не ги занемаруваме ниту значењата од етнолошка, филолошка и другите културни вредности вткаени во народниот јазик. ==Критериуми за валоризација на доброто== ===Критериуми кои се одмесуваат на '''својствата''' на доброто=== *'''Автентичност''' – Во рамките на јазикот секој одделен дијалект претставува негов автентичен дел; токму врз ова својство се должи значењето на турските говори кои се употребуваат во РМ; *'''Реткост''' – Во својот примарен и оригинален облик, битолскиот турски говор е карактеристичен за точно определена територија, односно за луѓето што потекнуваат од точно определена територија врз основа на што се цени нивната реткост и единственост; *'''Разновидност''' – Општо речено, разновидноста на секој турски говор во, па и надвор од границите на Република Турција, како и битолскиот говор претставува природен извор на јазичен материјал на турскиот јазик, па во оваа смисла чувањето и проучувањето на дијалектната база овозможува чување, збогатување и насочување на турските говори во РМ; *'''Интегралност''' – Овој говор, како и другите турски говори во РМ е интегрален дел од севкупните турски говори. Со други зборови, со своите основни фонетско-фонолошки, морфолошки, морфосинтаксички и лексички особености, битолскиот турски говор е составен и интегрален дел на турските румелиски говори; *'''Старост''' – Турските говори во РМ, вклучително и говорот на турците од битолско, се основен белег на турската етничка заедница која живее во РМ. Турските говори што се употребуваат во РМ ги содржи елементите на османскиот турски јазик кој се употребувал за време на Османската Империја. Тие во себе чуваат многу архаични форми на јазикот одошто што можат да се забележат во стандартниот турски јазик; ===Критериуми кои се одмесуваат на '''функцијата''' на доброто=== Основна функција на секој говор е комуникациската. Комуникацијата меѓу населението и пренесувањето на информации се најважните функции на јазикот, па и на битолскиот турски говор како специфично и идентификациско обележје на тамошното население. Разбирањето меѓу луѓето придонесува определено население меѓу себе да стапува во различни видови односи, па и во врски од различни области од стопанството. Битолскиот турски говор е предмет на истражување во научната област лингвистика. Непосредно со научната функција е врзана и воспитно-образовната функција што ја има проучувањето на турските говори (дијалекти) и запознавањето на учениците и студентите со одделните карактеристики на говорите на турското население во РМ. ===Критериуми кои се одмесуваат на '''значењето''' на доброто=== *'''Културно''' – Битолскиот турски говор е дел од културното наследство на турското население што живее на определена територија; односно во говорот е вграден речиси секој елемент од културната традиција на турското население, започнувајќи од изгледот (на пр. Народните носии и називите на деловите на народните носии), работата (земјоделието и алатките за обработка на земјата, називи во врска со садовите и нивната употреба во домашните работи), народните песни испеани во тие краишта, во кои е вплетена историјата на населението низ вековите итн. Токму во овие рамки може да се зборува за културното значење како еден од најважните критериуми при валоризација на турскиот говор во Битола. *'''Историско''' – Турските дијалекти-говори се примарен дел од културното и историското наследство и основен белег за постоење на турското население надвор од границите на својата матична земја. И само преку нивно поединечно и интегрално проучување можеме во вистинско светло да ја презентираме пред јавноста културната традиција и историја на турското население кое живее во РМ. *'''Уметничко''' – Од уметнички апект, значењето на битолскиот турски говор се согледува во народната уметност, народните песни и приказни испеани и раскажани на впечатлив народен говор. Овој тип на уметност со векови бил израз на турската литература. *'''Научно''' – Научното значење на овој говор го определуваме пред се` во рамките на лингвистиката и тоа како за турската наука за јазикот, така и на балканистиката и неговото влијание на другите нетурски говори кој што се говорат во овие краишта. Од аспект на туркологијата, битолскиот турски говор е интегрален дел од румелиската дијалектна територија и во тие рамки тој е непроценлив извор на информации за општата диференцијација на турските говори не само во нашата земја, туку и пошироко. *'''Општествено''' – Битолскиот турски говор, како и впрочем сите турски говори во РМ имаат пред се` општествено значење. Тие се основното бележје на турскиот народ кој живее во РМ и надвор од својата матична земја. ==Критериуми на доброто и детално објаснение== 1.'''ИСКЛУЧИТЕЛНОСТ''' Исклучителноста на битолскиот турски говор, како впрочем и на другите турски говори во РМ, се состои во фактот што самиот по себе овој говор не само што е раритет по своите општи јазични црти, туку според некои јазични црти е и уникат т.е. не постои друга територија на која може да се сретне ваква јазична целина. Со други зборови се работи за исклучителна реткост која е неопходно, како таква, да се подложи на посебен тип на заштита. 2.'''ВПЕЧАТЛИВОСТ''' Впечатливоста на битолскиот турски говор е во тесна врска со погоре наведената негова уникатност. Со други зборови, она што е ретко или уникатно, се разбира дека е впечатливо, а тоа е карактеристика и за битолскиот турски говор кој со своите уникатно искомбинирани јазични карактеристики претставува посебно впечатлив и интересен народен говор, кој има и свое влијание и јасно се разликува од другите турски говори во РМ. 3.'''ВЛИЈАТЕЛНОСТ''' Влијателноста на битолскиот турски говор можеме да ја дефинираме како начин на влијание што го има секој говор, па вклучително и битолскиот турски, врз населението што го зборува и на говорите на другите народи кои живеат во тој регион (македонскиот или албанскиот говор). Се работи за единствен знак за идентификација на регионот на којшто еден човек припаѓа и којшто во себе опфаќа цел сплет на културни, традиционални, религиски и други обележја, а секако и на придобивки што произлегле од тој регион, а се од општо значење за цивилизациските достигнувања на еден народ. 4.'''ПОВРЗАНОСТ''' Поврзаноста на турскиот битолски говор со другите турски говори во РМ, кои се дел од турската дијалектна територија, т.е. поврзаноста на синхрониски план, но исто така и поврзаноста на дијахрониски план (колку овие говори се рефлекс за развојот на турскиот јазик што се говори во РМ низ вековите и различните влијанија што делувале на овој простор во минатото но и денес) е секако неоспорна и несомнена. Всушност оваа поврзаност и ја прави дијалектологијата мошне значајна наука и единствена по обемноста на полето што го истражува, а во тие рамки вакво несомнено огромно значење имаат и сите активности и ангажмани кои се грижат за заштитата и зачувувањето на нашите дијалекти. ==Библиографија== #1.Аго А., Турските говори во Југозападна Македонија, рецeнзирана и прифатена од Министерство за наука, Скопје, 1999. #2.Ахмед, О., Морфосинтаксата на охридско-преспанскиот регион, Докторска дисертација одбранета на Филолошкиот факултет, Скопје, 2004 #3.Kowalski, T., Osmanich-turkich Volkslieder aus Mazedon Wzkm, 33, 1936/160-31, Poland ; #4.Kakut, S,. Le dialecte Turc, de Ohrid en Macedoinen AON, Tomus XXVI Budapest 1972 ; #5.Katona, L., Le dialecte Turc de la Macedonie de l`auest TDAY-Belleten, Ankara, 1969 ; #6.М. Алиевска, Жената како лик во турските народни приказни од прилепско и битолско, Магистерска теза одбранета на Филолошкиот факултет `Блаже Конески` Скопје, 2003 година == Наводи == {{Наводи}} == Поврзано == * [[Турски јазик]] * [[Македонски Турци]] [[Категорија:Турски дијалекти во Македонија]] [[Категорија:Нематеријално културно наследство]] pjtsq8du51i46pe2b67y4htqdj40689 0 1338747 5649155 5632735 2026-10-23T15:06:12Z P.Nedelkovski 47736 поправка на правопис - случаи наместо случаеви 5649155 wikitext text/x-wiki '''Говорот на Турците од Штипско''' е дијалект на [[Турски јазик|турскиот јазик]] кој се зборува во [[Штип]] и неговата околина. Дијалектот спаѓа во групата на источни турски говори во [[Македонија]]. Дијалектот е признат како културно нематеријално наследство на Република Македонија од категоријата на „особено значење“ и поткатегоријата „исклучително значење“. Според податокот на УЗКН, доброто е заведено под број 3.2.4.3.1.16. во националната класификација на културното наследство.<ref name="УЗКН">[https://web.archive.org/web/20180205142711/http://niskn.gov.mk/Detail.aspx?kdID=495 Говорот на Турците во Македонија], Управа за заштита на културното наследство.</ref> ==Потекло== '''Штипскиот турски говор''', впрочем како и сите други турски говори во Р Македонија потекнуваат од јазикот на турското население кое заедно со проширувањето на Османската Империја се населува на овие краишта. Според историските податоци турското население на овие краишта се населува во втората половина на XIV век. ==Опис на доброто== [[Штип]] заедно со [[Струмица]] се сметаат дека се најголемите населени градови во Источна Македонија. Како во другите градови во Македонија, така и во градот [[Штип]] и неговата околина има бројно население од турската етничката заедница кои се доселени од разни краеви на [[Анадолија]]. Штип како центар во својата околина сè уште е опколен со богати села во кои живеат и [[Турци Јуруци]] кои подоцна се преселени во планинските предели на Источна Македонија. После ослободувањето на нашава земја, поради разни причини (политички, социјални и др.) Јуруците почнаа да емигрираат во најблиските градови а од [[1953]] година почнаа и да се селат во матичната земја Р. Турција. Оваа селидба придонесе како во градовите така и во Јуручките села периодично да се намали бројот на турското население. Според последниот попис во Штип и во околните села живеат скоро 3000 жители чиј мајчин јазик им е турскиот. Според нашето увидување, досега, штипскиот турски говор не е истражуван и обработен од лингвистите. Затоа ние обрнавме посебно внимание и материјалот што ние го собравме, како и порано собраниот материјал од областа на турската народна литература и турскиот фолклор ќе настојуваме со примери и со турскиот граматички систем да го презентираме овој говор со сите негови јазични особености. Благодарејќи на Турската етничка заедница која живее во [[Штип]] и на Јуручките Турци запазен е целиот граматички систем што е соодветен на современиот турски јазик. Покрај тоа, сепак се среќаваат и извесни јазични особености кои отстапуваат од литературниот турски јазик. Во штипскиот турски говор се среќаваат скоро сите исти букви-фонеми кои се опфатени во турската азбука. Во овој говор се присутни 21 консонант и 8 вокали, кои често пати своите места ги остапуваат на слични алафони. Од областа на вокализмот треба да се нагласи дека во штипскиот турски говор покрај 8 активни вокали присутен е и мекиот алафон (ā) кој зазема место во зборовите од арапско потекло. Во артикулацијата се забележуваат и уште долгите вокали â, û, î кои имаат посебна карактеристика во турскиот говор во Источна Македонија. Вокалите кои го отстапуваат своето место на слични вокали карактеристичен е вокалот ı (и без точка) кој се смета како најслаб вокал и често пати своето место го отстапува на i, u, ü: i<ı: ayi<ayı, epınız<hepiniz, boncuklari<boncukları, sari<sarı, yabani<yabanı, ayaklari<ayakları, taşlari<taşları, urgani<urganı, yokari<yukarı, fiyati<fiyatı, kafani<kafanı и др. ı<i: bizım<bizim, senın<senin, kısmetın<kısmetin, cebın<cabin, gezınır<gezinir и др. e>а: pare<para, kirez<kiraz и др. i<u: korki<korku, avli<avlu, koluni<kolunu, boyuni<boyunu, dogri<doğru, uyki<uyku и др. ü<ö: düver<döver и др. i<ü: güzüni<gözünü, gülci<gülcü, güzi<gözü и др. u<o: kuydi<коydu и др. *Дифтонзи: Во зборовите од турско потекло во коренот на зборот не доаѓаат два вокала еден покрај друг. Зборовите како што се saat, real и некои други, значи дека тие зборови се од туѓо потекло. Меѓутоа, како и во другите турски говори во Р Македонија, така и во штипскиот турски говор се среќаваат зборови кои содржат дифтонг. Во таквите зборови дифтонзите се формираат со испаѓање на мекото ‘ğ’, ‘y’, ‘h’, ‘v’ и со скратување на изговарањето на зборовите како што се bu kadar, o kadar каде што настанува долго `а`, кој како вокал се изговара на следниот начин: bukaa<bu kadar, okaa<o kadar и др. *Со испаѓање на консонантот меко `ğ`: aşaa<aşağa, aa<ağa, aaç<ağaç, kaat<kağıt и др. *Со испаѓање на консонантот ‘h’: saan<sahan, daa<daha, maabet<muhabbet, kabaat<kabahat и др. *Со испаѓање на консонантот ‘y’: oraa<oraya, neree<nereye, buraa<buraya, yeelim<yiyelim, deer<diyor, baglaasın<bağlayasın, söyleecek<söyleyecek, görmeesın<görmeyesin, isteecek<isteyecek, minaree<minareye и др. *Со испаѓање на консонантот ‘v’: auç<avuç, tauşancık<tavuşancık, tauk<tavuk и др. *Појава на промената кај консонантите кои го отстапуваат своето место на друг сличен консонант: ş<ç: agaş<ağaç, kaşti<kaçtı и др. n<l: minlet<millet, onnar<onlar и др. g<ğ: dag<dağ, aglaşti<ağlaştı, yaglıydi<yağlıydı и др. y<k: ayşama<akşama, ayşamlik<akşamlık и др. n<m: şindi<şimdi и др. *Испаѓање на консонантот ‘h’: ava<hava, izli<hızlı, saba<sabah, raat<rahat, padişa<padişah, ükümet<hükümet, em<hem, erif<herif, aydut<haydut, erşey<herşey, emen<hemen и др. *Испаѓање на консонантот ‘v’: urdi<vurdu, ucudi<vücudu, düyeydi<döverdi и др. Во коренот на зборовите од турско потекло, обично не се наоѓаат двојни консонанти, а ако постојат, тие се ретки случаи, како што е примерот anne<ana. Во туѓите зборови кај кои во коренот на зборот се наоѓаат двојните консонанти, обично едниот не се изговара: evel<evvel, zere<zerre, dikat<dikkat и др. ==Посебни карактеристики== Во штипскиот турски говор за разлика од другите турски говори, консонантите ‘g’ и ‘l’ пред меките вокали се изговараат како тврди консонанти: geldım<geldim, lazim<lâzim, bılırsın<bilirsin, geldık<geldik и др. Зборообразовните наставки често пати не подлежат на законот за вокална хармонија: sız<siz: annesız<annesiz, kemiksız<kemiksiz и др. li<lı: çatalli<çatallı, ızli<hızlı и др. cik<cık: ufacik<ufacık и др. Сврзникот ile кога се пишува споено, не подлежи на законот за вокална хармонија: onlarle<onlarla, parayle<parayla, paşayle<paşayla и др. Употреба на глаголските времиња и начин со изговор на следните фонетски-морфолошки форми: Минато определено свршено време: çiktilar<çıktılar, kovdi<kovdu, bogdi<boğdu, konuşti<konuştu, kalkti<kalktı, yatti<yattı, öldi<öldü, oldi<oldu и др. Минато неопределено свршено време: uyumiş<uyumuş, dolmiş<dolmuş, dalmiş<dalmış, aldatmiş<aldatmış, ölmiş<ölmüş, sarmiş<sarmış, görmiş<görmüş и др. Идно време: isteecek<isteyecek, vereceksın<vereceksin, getireceksın<getireceksin, olacam<olacağım и др. Аорист: kuyar<koyar, gelır<gelir, urur<vurur, bilır<bilir, getır<getir, ikar<yıkar, verır<verir и др. Оптатив: alım<alayım, bakım<bakayım, bulim<bulayım, bakasin<bakasın, aglay<ağla, istey<iste, geliy<gele, bilmey<bilmez и др. Заповеден начин: çiksın<çıksın, gitsın<gitsin, binsın<binsin, gelsın<gelsin и др. Инфинитив: urmak<vurmak, alma, çikmak<çıkmak и др. Зборови од туѓо јазично потекло: molba, şamar, injiner, prle, ulaz, ştama, vrşnik, maçka, struya, lasta, pule и др. ==Вредност и значење на доброто== Штипскиот турски говор претставува составен и значаен дел од македонското културно наследство, односно од дијалектната база на турскиот јазик кој се говори надвор од границите на Република Турција. Вредноста на овој говор ја оценуваме пред се` од лингвистичка, и поконкретно од дијалектолошка, (на фонетско-фонолошко ниво, морфолошко, лексичко-семантичко и етимолошко ниво); притоа не ги занемаруваме ниту значењата од етнолошка, филолошка и другите културни вредности вткаени во народниот јазик. ==Критериуми врз кои е извршена валоризација на доброто== ===Критериуми кои се однесуваат на '''својствата''' на доброто=== •'''Автентичност''' – Во рамките на јазикот секој одделен дијалект претставува негов автентичен дел; токму врз ова својство се должи значењето на турските говори кои се употребуваат во РМ. •'''Реткост''' – Во својот примарен и оригинален облик, штипскиот турски говор е карактеристичен за точно определена територија, односно за луѓето што потекнуваат од точно определена територија врз основа на што се цени нивната реткост и единственост. •'''Разновидност''' – Општо речено, разновидноста на секој турски говор во, па и надвор од границите на Република Турција, како и штипскиот говор претставува природен извор на јазичен материјал на турскиот јазик, па во оваа смисла чувањето и проучувањето на дијалектната база овозможува чување, збогатување и насочување на турските говори во РМ. •'''Интегралност''' – Овој говор, како и другите турски говори во РМ е интегрален дел од севкупните турски говори. Со други зборови, со своите основни фонетско-фонолошки, морфолошки, морфосинтаксички и лексички особености, штипскиот турски говор е составен и интегрален дел на турските румелиски говори. •'''Старост''' – Турските говори во РМ, вклучително и говорот на турците од штипско, се основен белег на турската етничка заедница која живее во РМ. Турските говори што се употребуваат во РМ ги содржи елементите на османскиот турски јазик кој се употребувал за време на Османската Империја. Тие во себе чуваат многу архаични форми на јазикот одошто што можат да се забележат во стандартниот турски јазик. ===Критериуми кои се однесуваат на '''функцијата''' на доброто=== Основна функција на секој говор е комуникациската. Комуникацијата меѓу населението и пренесувањето на информации се најважните функции на јазикот, па и на штипскиот турски говор како специфично и идентификациско обележје на тамошното население. Разбирањето меѓу луѓето придонесува определено население меѓу себе да стапува во различни видови односи, па и во врски од различни области од стопанството. Штипскиот турски говор е предмет на истражување во научната област лингвистика. Непосредно со научната функција е врзана и воспитно-образовната функција што ја има проучувањето на турските говори (дијалекти) и запознавањето на учениците и студентите со одделните карактеристики на говорите на турското население во РМ. ===Критериуми кои се однесуваат на '''значењето''' на доброто=== •'''Културно''' – Штипскиот турски говор е дел од културното наследство на турското население што живее на определена територија; односно во говорот е вграден речиси секој елемент од културната традиција на турското население, започнувајќи од изгледот (на пр. Народните носии и називите на деловите на народните носии), работата (земјоделието и алатките за обработка на земјата, називи во врска со садовите и нивната употреба во домашните работи), народните песни испеани во тие краишта, во кои е вплетена историјата на населението низ вековите итн. Токму во овие рамки може да се зборува за културното значење како еден од најважните критериуми при валоризација на турскиот говор во Штип и штипско. •'''Историско''' – Турските дијалекти-говори се примарен дел од културното и историското наследство и основен белег за постоење на турското население надвор од границите на својата матична земја. И само преку нивно поединечно и интегрално проучување можеме во вистинско светло да ја презентираме пред јавноста културната традиција и историја на турското население кое живее во РМ. •'''Уметничко''' – Од уметнички аспект, значењето на штипскиот турски говор се согледува во народната уметност, народните песни и приказни испеани и раскажани на впечатлив народен говор. Овој тип на уметност со векови бил израз на турската литература. •'''Научно''' – Научното значење на овој говор го определуваме пред се` во рамките на лингвистиката и тоа како за турската наука за јазикот, така и на балканистиката и неговото влијание на другите нетурски говори кој што се говорат во овие краишта. Од аспект на туркологијата, штипскиот турски говор е интегрален дел од румелиската дијалектна територија и во тие рамки тој е непроценлив извор на информации за општата диференцијација на турските говори не само во нашата земја, туку и пошироко. •'''Општествено''' – Штипскиот турски говор, како и впрочем сите турски говори во РМ имаат пред се` општествено значење. Тие се основното бележје на турскиот народ кој живее во РМ и надвор од својата матична земја. ==Критериуми за категоризација на доброто== *'''Исклучителноста''' на штипскиот турски говор, како впрочем и на другите турски говори во РМ, се состои во фактот што самиот по себе овој говор не само што е раритет по своите општи јазични црти, туку според некои јазични црти е и уникат т.е. не постои друга територија на која може да се сретне ваква јазична целина. Со други зборови се работи за исклучителна реткост која е неопходно, како таква, да се подложи на посебен тип на заштита. *'''Впечатливоста''' на штипскиот турски говор е во тесна врска со погоре наведената негова уникатност. Со други зборови, она што е ретко или уникатно, се разбира дека е впечатливо, а тоа е карактеристика и за штипскиот турски говор кој со своите уникатно искомбинирани јазични карактеристики претставува посебно впечатлив и интересен народен говор, кој има и свое влијание и јасно се разликува од другите турски говори во РМ. *'''Влијателноста''' на штипскиот турски говор можеме да ја дефинираме како начин на влијание што го има секој говор, па вклучително и штипскиот турски, врз населението што го зборува и на говорите на другите народи кои живеат во тој регион (македонскиот говор). Се работи за единствен знак за идентификација на регионот на којшто еден човек припаѓа и којшто во себе опфаќа цел сплет на културни, традиционални, религиски и други обележја, а секако и на придобивки што произлегле од тој регион, а се од општо значење за цивилизациските достигнувања на еден народ. *'''Поврзаноста''' на турскиот штипски говор со другите турски говори во РМ, кои се дел од турската дијалектна територија, т.е. поврзаноста на синхрониски план, но исто така и поврзаноста на дијахрониски план (колку овие говори се рефлекс за развојот на турскиот јазик што се говори во РМ низ вековите и различните влијанија што делувале на овој простор во минатото но и денес) е секако неоспорна и несомнена. Всушност оваа поврзаност и ја прави дијалектологијата мошне значајна наука и единствена по обемноста на полето што го истражува, а во тие рамки вакво несомнено огромно значење имаат и сите активности и ангажмани кои се грижат за заштитата и зачувувањето на нашите дијалекти. ==Библиографија== *С. Пиличкова, Структурата на турските волшебни приказни, Институт за фолклор `Марко Цепенков`-Скопје, 2001. *С. Пиличкова, Турските реалистични народни приказни, Институт за фолклор `Марко Цепенков`-Скопје, том II, 1997. *С. Пиличкова, Нарација и реалност, Институт за фолклор `Марко Цепенков`-Скопје, 2002. *С. Пиличкова, Турски хумористични народни приказни во функција на пародија, Институт за фолклор `Марко Цепенков`-Скопје, 2000. *С. Пиличкова, Насрадин Оџа и Итар Пејо, Институт за фолклор `Марко Цепенков`-Скопје, 1996. ==Наводи== [[Категорија:Турски дијалекти во Македонија]] [[Категорија:Нематеријално културно наследство]] sshkqv1sp81jalzn2u6n8j93fpecqmk 0 1340463 5649391 5531076 2026-10-24T11:57:42Z ~2026-56758-86 138013 Не сите презимиња се со В. 5649391 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Функционер|country=Република Македонија|term_start=2017|term_end=2021|education=Дипломиран правник|nationality=Македонец|birth_date=15 јуни 1977|opponent=|party=СДСМ|election_date=15 октомври 2017|name=Александар Наумоски|image=|country1=Македонија|alt=Градоначалник на Општина Ѓорче Петров|1blankname2=Градоначалник на Општина Ѓорче Петров|succeeded3=Александар Стојкоски|successor3=Александар Стојковски|preceded3=Сокол Митровски|smallimage=}} '''Александар Наумоски''' — правник, приватен стопанственик, кој еден мандат служел како градоначалник на [[Општина Ѓорче Петров]] од редовите на СДСМ во периодот од 2017 до 2021 година. == Образование и кариера == Дипломирал на правниот факултет при Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје, насока граѓанско право. Потоа, положил правосуден и нотарски испит. Магистер е по уставно право на правниот факултет при Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје. Работел на повеќе позиции: советник на генералниот директор за правни прашања во Централен регистар на РМ, како и во Министерството за правда на РМ. Бил член на Комитетот за подобрување на постапките за заштита на човековите права при Советот на Европа. На локалните избори 2017 година бил избран за градоначалник на Општина Ѓорче Петров.<ref>[https://vistinomer.mk/aleksandar-naumoski/ Биографија]</ref> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Градоначалници на Општина Ѓорче Петров]] pvtkp6q0ewmdqvwo36ub3rthpbn68l6 0 1349151 5649164 5455644 2026-10-23T15:11:18Z P.Nedelkovski 47736 поправка на правопис - случаи наместо случаеви 5649164 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club 2 | color1 = white | color2 = black | clubname = Јувентус Некст Џен | current = ФК Јувентус Некст Џен сезона 2023-2024| | image = [[Податотека:Juventus FC - logo black (Italy, 2020).svg|100px]] | fullname = Јувентус Некст Џен | country = {{flagsport|ITA}} [[Италија]] | nickname = Јувентус Б | founded = 3 август [[2018]]; пред 5 години<br>(како ''Јувентус У23'') | location = [[Торино]], [[Италија]] | colors = {{colorbox|black}} {{colorbox|white}} [[Црна боја|црна]] и [[Бела боја|бела]] | ground = [[Стадион „Џузепе Мокагата“|Џузепе Мокагата]] | capacity = 5,827 | chrtitle = Претседател | | chairman = {{flagsport|ITA}} [[Џанлука Фереро]] | manager = {{flagsport|ITA}} [[Масимо Брамбиља]] | mgrtitle = Тренер | | league = [[Серија Ц]] | season = [[Серија Ц 2023-2024|2023–24]] | position = Серија Ц - група А, 7-мо | website = https://www.juventus.com/en/teams/next-gen | pattern_la1 = _juventus2324h | pattern_b1 = _juventus2324h | pattern_ra1 = _juventus2324h | pattern_sh1 = _juventus2324h | pattern_so1 = _juventus2324h | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = 000000 | socks1 = 000000 | pattern_la2 = _juventus2324a | pattern_b2 = _juventus2324a | pattern_ra2 = _juventus2324a | pattern_sh2 = _juventus2324a | pattern_so2 = _3_stripes_black | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF | pattern_la3 = _juventus2324t | pattern_b3 = _juventus2324t | pattern_ra3 = _juventus2324t | pattern_sh3 = _juventus2324t | pattern_so3 = _juventus2324t | leftarm3 = 000000 | body3 = 000000 | rightarm3 = 000000 | shorts3 = 000000 | socks3 = 000000 }} '''Јувентус Некст Џен'''<ref name="Next Gen">{{cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/da-under-23-a-next-gen-la-nuova-identita-della-juventus|title=Da Under 23 a Next Gen: la nuova identità della Juventus|date=2022-08-26}}</ref> е [[Резервен тим|вториот тим]] на [[ФК Јувентус|Јувентус]], [[фудбал]]ски [[Фудбалски клуб|клуб]] од [[Италија]] со седиште во градот [[Торино]]. Моментално се натпреварува во [[Серија Ц]], третото ниво на [[Првенство во фудбал на Италија|италијанскиот фудбал]]. Основана во 2018 година, под името '''Јувентус У23''', своето сегашно име го добива во 2022 година.<ref name="Next Gen"/> Тимот, кој бил прв со ваков вид на функција во земјата од 1976 година (година на укинувањето на [[Кампионато Де Мартино]]),<ref name="realtà">{{cite web|url=http://www.juventus.com/it/news/news/2018/la-seconda-squadra-bianconera---realt--.php|title=La seconda squadra bianconera è realtà!|date=3 август 2018|access-date=9 август 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180806160346/http://www.juventus.com/it/news/news/2018/la-seconda-squadra-bianconera---realt--.php|archivedate=6 август 2018|dead-link=yes}}</ref> е еден од трите, заедно со машкиот прв тим и [[ФК Јувентус (жени)|женскиот прв тим]], кои го претставуваат клубот Јувентус на професионално ниво<ref name="realtà"/> – иако Нект Џен е подложен на ограничувања и во однос на возраста и во строго спортско-социјалната сфера - како и, севкупно, вториот по хиерархиски редослед во машкиот сектор на Јувентус, кој следи зад првиот тим и му претходи на [[Младински сектор на ФК Јувентус#Примавера (под 19 години)|Примавера тимот до 19 години]] кој припаѓа на [[Младински сектор на ФК Јувентус|младинскиот сектор]].<ref name="realtà"/> ==Историја== Генезата на тимот на Јувентус до 23 години влече корени во сезоната 2017-2018, кога клубот од Торино, во очекување на [[Фудбалска федерација на Италија|федерална]] реформа во оваа смисла, веќе формирал неофицијална структура со цел да може да го следи патот и растот на своите млади играчи кога ќе направат скок од академијата во професионалните води.<ref>{{cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/seconda-squadra-in-campo-a-vinovo|title=Seconda Squadra... in campo a Vinovo!|date=2017-07-26}}</ref> Тимот, со оригинално име '''Јувентус У23''', официјално бил формиран на 3 август 2018 година<ref name="realtà"/> по повторното воведување на [[Резервен тим|резервни тимови]] во [[Фудбал во Италија|италијанскиот фудбал]] и бил регистриран, според федералните одредби, како нов тим во [[Серија Ц]] првенството..<ref>{{cite journal|url=http://www.figc.it/Assets/contentresources_2/ContenutoGenerico/78.$plit/C_2_ContenutoGenerico_2543222_StrilloComunicatoUfficiale_lstAllegati_0_upfAllegato.pdf|title=Comunicato ufficiale n. 40|publisher=Federazione Italiana Giuoco Calcio|data=2018-08-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180808105002/http://www.figc.it/Assets/contentresources_2/ContenutoGenerico/78.$plit/C_2_ContenutoGenerico_2543222_StrilloComunicatoUfficiale_lstAllegati_0_upfAllegato.pdf}}</ref> Откако се погрижиле да "опстанат" во истата лига во дебитантската година,<ref>{{cite web|author=Alfredo Giacobbe|url=https://www.ultimouomo.com/juventus-b-under-23-serie-c/|title=Quindi, come è andato il primo anno della Juventus B?|date=2019-05-17}}</ref> во следните сезони Јувентус имал повеќе успех во третата дивизија и неколку пати се квалификувал за плејофот за промоција; дополнително во 2020 година, во својата втора сезона на активност, предводен од тренерот [[Фабио Пекија]] и капитенот [[Рафаеле Алчибјаде]] тимот го освоил [[Фудбалски куп на Италија Серија Ц 2019-2020|Купот на Италија Серија Ц]], што било прв пат во историјата на натпреварувањето трофејот да го освои некој втор тим.<ref>{{cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/under-23-storica-conquistata-la-coppa-italia-lega-pro|title=Under 23 storica: conquista la Coppa Italia Serie C!|date=2020-06-27|access-date=27 giugno 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200629072928/https://www.juventus.com/it/news/articoli/under-23-storica-conquistata-la-coppa-italia-lega-pro|dead-link=no}}</ref> Од 26 август 2022 година, името на клубот било сменето во Јувентус Некст Џен.<ref name="Next Gen"/> ==Структура== [[File:Stadio G. Moccagatta di Alessandria.jpg|thumb|„Мокагата“ во Алесандрија, домашен стадион на вториот тим на Јувентус]] ===Стадион=== Јувентус Некст Џен ги игра своите домашни натпревари на стадионот [[Стадион „Џузепе Мокагата“|Џузепе Мокагата]] во [[Алесандрија]], кој го дели со {{Fb team (N) Alessandria 1912}}.<ref>{{cite journal|url=http://www.comune.alessandria.it/la-juventus-u23-al-moccagatta/|title=La Juventus U23 al Moccagatta|publisher=Comune di Alessandria|date=3 август 2018|archivedate=2018-08-09|access-date=2024-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20180809190957/http://www.comune.alessandria.it/la-juventus-u23-al-moccagatta/|url-status=dead}}</ref> Во посебни случаи, доколку е потребно, може да го користи и објектот на машкиот прв тим, [[Стадион Јувентус|Стадионот Јувентус]].<ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/all-allianz-stadium-con-la-next-gen|title=All'Allianz Stadium con la Next Gen|date=15 ноември 2022}}</ref> ===Тренинг центар=== Тренинзите на клубот се одржуваат во [[Тренинг центар на Јувентус (Виново)|Јувентус Тренинг Центарот (ЈТЦ)]] во [[Виново]];<ref>{{cite video|url=https://sport.sky.it/calcio/lega-pro/2019/03/21/juventus-under-23-serie-c.html|title=Juventus Under 23, l'unica seconda squadra in Italia: lo speciale di Sky Sport|publisher=Sky Sport|data=21 март 2019}}</ref> сепак, Јувентус Некст Џен понекогаш го дели и другиот [[Тренинг центар на Јувентус (Торино)|тренинг центар]] во [[Континаса]], [[Торино]], со првиот тим на Јувентус.<ref name="realtà"/> ==Играчи== ===Моментален состав=== {{Fs start/Juventus}} {{Fs player|no=1|pos=GK|nat=ITA|name=[[Џовани Гарофани]]}} {{Fs player|no=2|pos=DF|nat=ITA|name=[[Николо Савона]]}} {{Fs player|no=3|pos=DF|nat=ITA|name=[[Диего Страмачони]]}} {{Fs player|no=4|pos=DF|nat=BRA|name=[[Педро Фелипе де Жезус Гомес|Педро Фелипе]]}} {{Fs player|no=5|pos=DF|nat=BIH|name=[[Тарик Мухаремовиќ]]}} {{Fs player|no=7|pos=MF|nat=ITA|name=[[Луис Хаса]]}} {{Fs player|no=8|pos=MF|nat=BEL|name=[[Жозеф Нонге]]}} {{Fs player|no=9|pos=FW|nat=ITA|name=[[Леонардо Чери]]}} {{Fs player|no=11|pos=FW|nat=BEL|name=[[Самуел Мбангула]]}} {{Fs player|no=13|pos=DF|nat=ITA|name=[[Фабрицио Поли]] {{Капитен}}}} {{Fs player|no=14|pos=DF|nat=ITA|name=[[Габриеле Мулаци]]}} {{Fs player|no=15|pos=MF|nat=NED|name=[[Ливано Комененсија]]}} {{Fs player|no=17|pos=FW|nat=ITA|name=[[Симоне Гуера]]}} {{Fs player|no=19|pos=DF|nat=SWE|name=[[Јонас Руи]]}} {{Fs mid/Juventus}} {{Fs player|no=20|pos=FW|nat=ITA|name=[[Симоне Јоколано]]}} {{Fs player|no=21|pos=MF|nat=NOR|name=[[Мартин Палумбо]]}} {{Fs player|no=23|pos=FW|nat=ITA|name=[[Томазо Манчини]]}} {{Fs player|no=25|pos=GK|nat=ITA|name=[[Симоне Скаља]]}} {{Fs player|no=26|pos=MF|nat=ITA|name=[[Самуеле Дамијани]]}} {{Fs player|no=29|pos=MF|nat=TOG|name=[[Дикени Салифу]]}} {{Fs player|no=30|pos=GK|nat=ITA|name=[[Џовани Дафара]]}} {{Fs player|no=31|pos=DF|nat=ITA|name=[[Рикардо Стиванело]]}} {{Fs player|no=32|pos=DF|nat=ITA|name=[[Рикардо Турикија]]}} {{Fs player|no=33|pos=FW|nat=ITA|name=[[Клементе Пероти]]}} {{Fs player|no=36|pos=FW|nat=ITA|name=[[Лоренцо Ангеле]]}} {{Fs player|no=41|pos=MF|nat=ITA|name=[[Андреа Бонети]]}} {{Fs player|no=44|pos=FW|nat=ITA|name=[[Никола Секулов]]}} {{Fs player|no=50|pos=FW|nat=ITA|name=[[Марко да Грака|Козимо да Грака]]}} {{Fs end}} ==Тренери== <div style="float:left; font-size:90%; width:720px; border:0px; padding:0px; margin-left:1em; margin-right:5px;margin-bottom:0px; text-align:left"> {{Football Window|allign=left|width=50%|border=1px|col1=black|col3=white|font-size=120%|titolo=Тренери на Јувентус Некст Џен|contenuto= {{Col-begin|width=30%}} * 2018-2019 {{flagsport|ITA}} [[Мауро Ѕиронели]] * 2019-2020 {{flagsport|ITA}} [[Фабио Пекија]] * 2020-2021 {{flagsport|ITA}} [[Андреа Пирло]] (пред почетокот) *: {{flagsport|ITA}} [[Ламберто Ѕаули]] (1-38. коло и плејофот) * 2021-2022 {{flagsport|ITA}} Ламберто Ѕаули * 2022- {{flagsport|ITA}} [[Масимо Брамбиља]] {{col-end}} }} </div> {{clear}} ==Тренерски штаб== {{Fb cs header}} {{Fb cs staff|bg=|p=Head coach|s={{flagicon|ITA}} [[Масимо Брамбиља]]}} {{Fb cs staff|bg=|p=Assistant coach|s={{flagicon|ITA}} [[Мирко Конте]]}} {{Fb cs staff|bg=|p=Athletic coaches|s={{flagicon|ITA}} Stefano Cellio<br/>{{flagicon|ITA}} Daniele Palazzolo}} {{Fb cs staff|bg=|p=Goalkeeper coach|s={{flagicon|ITA}} Daniele Borri}} {{Fb cs staff|bg=|p=Technical collaborator|s={{flagicon|ITA}} Francesco Spanò}} {{Fb cs staff|bg=|p=Match analyst|s={{flagicon|ITA}} Matteo Poletti}} {{Fb cs staff|bg=|p=Team manager|s={{flagicon|ITA}} Marco Lombardo}} {{Fb cs footer|u=22 July 2022|s=[https://www.juventus.com/en/teams/next-gen/squad Juventus.com]}} ==Титули== *'''{{симбол2|Coccarda Coppa Italia LegaPro.svg}} [[Фудбалски куп на Италија Серија Ц|Куп на Италија Серија Ц]]''' : : 2019-2020 ==Поврзано== *[[ФК Јувентус]] *[[Младински сектор на ФК Јувентус]] ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== *{{Official website|https://www.juventus.com/en/teams/next-gen/squad}} *[https://int.soccerway.com/teams/italy/juventus-u23/44688 Јувентус Некст Џен на Soccerway] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Јувентус Некст Џен}} [[Категорија:ФК Јувентус|Некст Џен]] [[Категорија:ФК Јувентус Некст Џен]] [[Категорија:Торино]] [[Категорија:Фудбалски клубови од Италија]] nx5qqikvprwfjceatlzic5kin609xf7 0 1351223 5649257 5414744 2026-10-23T19:59:25Z Carshalton 30527 5649257 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Вања Дркушиќ | image = [[File:1356354 sPICT.jpg|220px]] | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1999|10|30}} | cityofbirth = [[Ново Место]] | countryofbirth = [[Словенија]]<ref>{{cite web |title=Drkušić, Vanja Drkušić – Footballer |url=https://www.bdfutbol.com/en/j/j20641.html |website=bdfutbol.com |access-date=24 January 2022}}</ref> | height = {{height|m=1.86}} | nationality = {{flagsport|SLO}} [[Словенија]] | position = {{Football/DF}} | currentclub = {{Fb team Espanyol}} | clubnumber = 16 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Krka}} | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Krsko}} | youthyears3 = | youthclubs3 = {{Fb team Heerenveen}} | years1 = 2018-2019 |caps1 = 0 |goals1 = 0 |clubs1 = {{Fb team Heerenveen}} | years2 = 2019-2020 |caps2 = 0 |goals2 = 0 |clubs2 = {{Fb team Rende}} | years3 = 2020-2022 |caps3 = 69 |goals3 = 4 |clubs3 = {{Fb team Bravo}} | years4 = 2022-2024 |caps4 = 60 |goals4 = 3 |clubs4 = {{Fb team Sochi}} | years5 = 2024- |caps5 = 36 |goals5 = 0 |clubs5 = {{Fb team Zenit Saint Petersburg}} | years6 = 2024-2025 |caps6 = 9 |goals6 = 1 |clubs6 = →{{Fb team Crvena Zvezda}} | years7 = 2026- |caps7 = 4 |goals7 = 0 |clubs7 = →{{Fb team Espanyol}} | nationalyears1 = 2015-2016 |nationalcaps1 = 17 |nationalgoals1 = 0 |nationalteam1 = {{flagsport|SLO}} [[Фудбалска репрезентација на Словенија под 17 години|Словенија 17]] | nationalyears2 = 2017 |nationalcaps2 = 3 |nationalgoals2 = 0 |nationalteam2 = {{flagsport|SLO}} [[Фудбалска репрезентација на Словенија под 18 години|Словенија 18]] | nationalyears3 = 2017 |nationalcaps3 = 5 |nationalgoals3 = 1 |nationalteam3 = {{flagsport|SLO}} [[Фудбалска репрезентација на Словенија под 19 години|Словенија 19]] | nationalyears4 = 2019 |nationalcaps4 = 1 |nationalgoals4 = 0 |nationalteam4 = {{flagsport|SLO}} [[Фудбалска репрезентација на Словенија под 21 година|Белгија 21]] | nationalyears5 = 2023- |nationalcaps5 = 33 |nationalgoals5 = 1 |nationalteam5 = {{flagsport|SLO}} [[Фудбалска репрезентација на Словенија|Словенија]] }} '''Вања Дркушиќ''' (роден на {{роден на|30|октомври|1999}} година, во [[Ново Место]]) — [[Словенци|словенечки]] [[фудбалер]], играч од [[Одбрана (фудбал)|одбраната]] на [[ФК Еспањол|Еспањол]], на заем од [[ФК Зенит Санкт Петербург|Зенит Санкт Петербург]], и на [[Фудбалска репрезентација на Словенија|словенечката репрезентација]]. ==Клупска кариера== Кариерата ја започнал во екипите на [[НК Крка|Крка]] и [[НК Кршко|Кршко]] во својата родна [[Словенија]], пред во декември 2015 година да му се приклучи на [[Холандија|холандскиот]] [[ФК Херенфен|Херенфен]], иако имал понуди и од [[НК Марибор|Марибор]], [[ГНК Динамо Загреб|Динамо Загреб]] и [[ФК Аталанта|Аталанта]]. Сепак, и покрај тоа што ги минал младинските селекции и стигнал до првиот тим на Херенфен, во август 2019 година, тој го напуштил клубот без да направи ниту еден настап за него, и потпишал за италијанскиот третолигаш [[Ренде Калчо 1968|Ренде]].<ref>{{Cite web|url=https://www.voetbalprimeur.nl/nieuws/893322/heerenveen-en-sloveen-19-gaan-na-drie-jaar-en-zeven-reservebeurten-uit-elkaar.html|title=Heerenveen en Sloveen (19) gaan na drie jaar en zeven reservebeurten uit elkaar|website=voetbalprimeur.nl|access-date=24 January 2022|language=nl|date=31 August 2019}}</ref> Пред втората половина на сезоната 2019–2020, Дркушиќ се вратил во Словенија каде потпишал за екипата на [[НК Браво|Браво]]. На 23 февруари 2020 година, тој дебитирал за Браво во победата од 2–1 против [[НК Табор Сежана|Табор Сежана]].<ref name="soccerway">{{cite web |title=Slovenia – V. Drkušić – Profile with news, career statistics and history |url=https://uk.soccerway.com/players/-/421707/ |publisher=Soccerway |access-date=5 June 2024}}</ref> На 11 јули 2020 година, Дркушиќ го постигнал својот прв гол за Браво за време на ремито 1–1 со [[НК Домжале|Домжале]].<ref name="soccerway"/> На 24 јануари 2022 година, потпишал за членот на [[Премиер лига на Русија|Руската Премиер лига]], [[ФК Сочи|Сочи]], за трансфер сума од 100.000 евра.<ref>{{cite web |title=URADNO: Vanja Drkušić je pred leti naletel na zid na Nizozemskem, zdaj pa si je odprl pot v Rusijo |url=https://www.nogomania.com/Novica/URADNO-Vanja-Drkusic-je-pred-leti-naletel-na-zid-na-Nizozemskem-zdaj-pa-si-je-odprl-pot-v-Rusijo |publisher=Nogomania |access-date=24 January 2022 |language=sl |date=24 January 2022}}</ref><ref>{{cite web|publisher=[[PFC Sochi]]|url=https://pfcsochi.ru/news/2021-2022/vanya-drkushich-stal-igrokom-sochi-/|title=Ваня Дркушич стал игроком "Сочи"|date=24 January 2022|language=ru|access-date=24 January 2022|archive-date=24 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124195856/https://pfcsochi.ru/news/2021-2022/vanya-drkushich-stal-igrokom-sochi-/}}</ref> Дебитирал со клубот во руското првенство, во победата со 1-0 на гости над [[ФК Ростов|Ростов]] на 7 март 2022. На 27 август 2022 година, тој го продолжил договорот со Сочи до 2025 година.<ref>{{cite web|publisher=PFC Sochi|url=https://pfcsochi.ru/news/2022-2023/vanya-drkushich-prodlil-kontrakt-s-sochi/|title=Ваня Дркушич продлил контракт с "Сочи"|trans-title=Vanja Drkušić extended contract with Sochi|date=27 August 2022|access-date=18 March 2023|language=ru}}</ref> Својот прв гол за клубот го постигнал на 1 април 2023, во победата со 2-0 на гостувањето кај [[ФК Динамо Москва|Динамо Москва]]. Пред почетокот на сезоната 2023-2024, Дркушиќ бил назначен за [[капитен]] на Сочи по заминувањето од клубот на [[Сослан Џанаев]]. ==Репрезентативна кариера== Дркушиќ играл за младинските репрезентации на Словенија под 17, под 18, под 19 и под 21 година. Своето деби за [[Фудбалска репрезентација на Словенија|сениорската репрезентација]] го направил на 26 март 2023 година, во победата со 0-2 против {{NazNB|FUrep|SMR}}, влегувајќи како замена за повредениот [[Јака Бијол]] во 36-тата минута.<ref>{{Cite web|url=https://www.nzs.si//novice/default.asp?id=56262&id_objekta=1|title=Slovenci po Kazahstanu premagali še San Marino|language=sl|access-date=2023-03-27}}</ref> Во јуни 2024 година, бил повикан во составот на Словенија од селекторот [[Матјаж Кек]] за [[Европско првенство во фудбал 2024|Европското првенство 2024]] во [[Германија]]. Таму ги одиграл сите три натпревари на својата земја во групната фаза, која словенците ја минале со три нерешени резултати. Дркушиќ играл и во осминафиналето против {{NazNB|FUrep|POR}} во кое Словенија загубила по [[Изведување пенали (фудбал)|изведување пенали]].<ref>{{cite web|url=https://www.gol.mk/fudbal/koshta-ja-prochita-slovenija-portugalija-po-penali-vo-chetvrtfinale|title=ВИДЕО: Кошта ја прочита Словенија, Португалија по пенали во четвртфинале!|publisher=gol.mk|date=1 јули 2024|access-date=2 јули 2024}}</ref> === Хронологија на репрезентативните настапи === {{Репрезентативни настапи|SLO}} {{Cronopar|26-3-2023|Љубљана|SVN|2|0|SMR|-|Квал. за ЕП|2024|13={{subon|36}}}} {{Cronopar|10-9-2023|Серавале|SMR|0|4|SVN|-|Квал. за ЕП|2024|13={{subon|13}}}} {{Cronopar|17-11-2023|Копенхаген|DNK|2|1|SVN|-|Квал. за ЕП|2024|13={{subon|62}}}} {{Cronopar|20-11-2023|Љубљана|SVN|2|1|KAZ|-|Квал. за ЕП|2024|13={{subon|87}}}} {{Cronopar|21-3-2024|Та Кали|MLT|2|2|SVN|-|Пријателска|13={{suboff|82}}}} {{Cronopar|26-3-2024|Љубљана|SVN|2|0|PRT|-|Пријателска|13={{subon|87}}}} {{Cronopar|4-6-2024|Љубљана|SVN|2|1|ARM|-|Пријателска|13={{suboff|79}}}} {{Cronopar|15-6-2024|Штутгарт|SVN|1|1|DNK|-|Евро|2024|Прва фаза}} {{Cronopar|20-6-2024|Минхен|SVN|1|1|SRB|-|Евро|2024|Прва фаза}} {{Cronopar|25-6-2024|Келн|ENG|0|0|SVN|-|Евро|2024|Прва фаза}} {{Cronopar|1-7-2024|Франкфурт на Мајна|PRT|0|0|SVN|-|Евро|2024|Осминафинале|dts|3 – 0|13={{yel|32}}}} {{Cronofin|11|0}} ==Статистика== === Клупска статистика === ''Статистиката е ажурирана на 2 јули 2024.'' {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:99%;text-align:center;" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- || [[Ренде Калчо 1968 сезона 2019-2020|2019-јан. 2020]] || {{flagsport|ITA}} [[Ренде Калчо 1968|Ренде]] || [[Серија Ц 2019-2020|Ц]] || 0 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 2019-2020|КИ]]+[[Фудбалски куп на Италија Серија Ц 2019-2020|КИ-Ц]] || 0+1 || 0 || || - || - || || - || - || 1 || 0 |- || [[НК Браво сезона 2019-2020|јан.-јун. 2020]] || rowspan=3|{{flagsport|SVN}} [[НК Браво|Браво]] || [[Прва фудбалска лига на Словенија 2019-2020|1.СНЛ]] || 15 || 1 || [[Фудбалски куп на Словенија 2019-2020|КС]] || - || - || || - || - || || - || - || 15 || 1 |- || [[НК Браво сезона 2020-2021|2020-2021]] || [[Прва фудбалска лига на Словенија 2020-2021|1.СНЛ]] || 35 || 1 || [[Фудбалски куп на Словенија 2020-2021|КС]] || 1 || 0 || || - || - || || - || - || 36 || 1 |- || [[НК Браво сезона 2021-2022|2021-јан. 2022]] || [[Прва фудбалска лига на Словенија 2021-2022|1.СНЛ]] || 19 || 2 || [[Фудбалски куп на Словенија 2021-2022|КС]] || 2 || 0 || || - || - || || - || - || 21 || 2 |- !colspan="3"|Вкупно Браво || 69 || 4 || || 3 || 0 || || - || - || || - || - || 72 || 4 |- || [[ФК Сочи сезона 2021-2022|јан.-јун. 2022]] || rowspan=3|{{flagsport|RUS}} [[ФК Сочи|Сочи]] || [[Премиер лига на Русија 2021-2022|ПЛ]] || 11 || 0 || [[Фудбалски куп на Русија 2021-2022|КР]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на конференции 2021-2022|ЛК]] || - || - || || - || - || 11 || 0 |- || [[ФК Сочи сезона 2022-2023|2022-2023]] || [[Премиер лига на Русија 2022-2023|ПЛ]] || 26 || 1 || [[Фудбалски куп на Русија 2022-2023|КР]] || 5 || 1 || - || - || - || || - || - || 31 || 2 |- || [[ФК Сочи сезона 2023-2024|2023-2024]] || [[Премиер лига на Русија 2023-2024|ПЛ]] || 23 || 2 || [[Фудбалски куп на Русија 2023-2024|КР]] || 1 || 0 || - || - || - || || - || - || 24 || 2 |- !colspan="3"|Вкупно Сочи || 60 || 3 || || 6 || 1 || || - || - || || - || - || 66 || 4 |- ! colspan="3" |Вкупно во кариерата || 129 || 7 || || 10 || 1 || || - || - || || - || - || 139 || 8 |} ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Commons category|Vanja Drkušić}} {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Словенија |image3=Flag of Slovenia.svg }} *[https://uk.soccerway.com/players/vanja-drkui/421707/ Вања Дркушиќ на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/vanja-drkusic/profil/spieler/371856 Вања Дркушиќ на transfermarkt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/277314/vanja-drkusic Вања Дркушиќ на ESPN] *[https://www.whoscored.com/Players/361696/Show/Vanja-Drkusic Вања Дркушиќ на whoscored] {{Состав на Словенија на ЕП фудбал 2024}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Дркушиќ, Вања}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Херенфен]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Зенит Санкт Петербург]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Црвена Ѕвезда]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Еспањол]] [[Категорија:Словенечки фудбалери]] jq4cx1n6zbgcccdbaezw7mwculsomg9 0 1353738 5649162 5566035 2026-10-23T15:10:50Z P.Nedelkovski 47736 поправка на правопис - случаи наместо случаеви 5649162 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Биографија|име=Дамаскин Манушев|портрет=Дамаскин Манушев.jpg|родено-име=Дамаскин Мануш Манушев|роден-дата=[[1875]]|роден-место=[[Велес]], [[Отоманско Царство]]|починал-дата=[[1960]] <small>(85 г.)</small>|починал-место=[[Велес]], [[СР Македонија]]|познат=најстариот [[фотограф]] во [[Велес]]|занимање=[[Фотографија|фотограф]]|деца=[[Љубе Манушев]]|сопружник=Ана Поп Кочева|image_size=240px}} '''Дамаскин Манушев''', роден како '''Дамаскин Мануш Манушев''' ([[Велес]], [[1875]] — [[Велес]], [[1960]]) — истакнат [[Македонци|македонски]] [[фотограф]] и деец на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]]. Дамаскин Манушев е познат како еден од најстарите фотографи во [[Македонија]] и најстариот во градот Велес.<ref>{{Наведени вести|url=http://tirekovmirece.com/Novost/137-%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B8-%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%98%D0%BD%D0%B0-%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0-%D0%BD%D0%B0-%D0%91%D0%BE%D1%86%D0%B5%D0%B2%D0%B8-%D1%84%D0%BE%D1%82%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%98%D0%B0|title=137 години семејна традиција на Боцеви фотографија|last=Печков|first=Петар|date=30 март 2013|work=ТиРековМиРече}}</ref> Имал произведено над 1.000 фотографии. Пред да работел во Велес, сликал во [[Скопје]] и [[Солун]]. == Потекло == Фамилијата на Дамаскин не била велешка по потекло туку потекнувале од [[Мијаци|мијачкото]] село [[Тресонче]], [[Општина Маврово и Ростуше]]. Заради притисоци од албански банди фамилијата помеѓу 1725 и 1730 година се преселиле од Тресонче кон велешкото село [[Папрадиште (Велешко)|Папрадиште]]. После тоа се преселиле во селото [[Горно Врановци]] за безбедност.<ref name=":2">{{Наведени вести|url=https://duma.mk/region/veles-3/19460-2016-05-29-00-29-49/|title=Дамаскин Манушев, првиот велешки фотограф|last=Андреевски|first=Стоилко|date=29 мај 2016|work=Дума.мк}}</ref> Во 1828 година дедото на Дамаскин, Илија Илиев и жена му Стана Илиева со таткото на Дамаскин, Мануш Илиев се преселиле во градот Велес. Таткото на Дамаскин којшто бил Мануш Илиев ја формирал фамилијата Манушеви и си го сменил името во Мануш Манушев. Фамилијата Манушеви стасале во градот Велес истовремено со фамилијата Зографски од каде што потекнувал [[Андреја Дамјанов]].<ref name=":2" /> Ќерката Елена од фамилијата Зографски се омажила со Мануш Илиев и во 1875 година се родил Дамаскин Манушев. Името Дамаскин си го добил од добар другар којшто татко му знаел во [[Солун]] којшто по народност бил [[Грци|Грк]].<ref name=":2" /> Името Дамаскин потекнува од грчкиот збор Дамаскинос ({{langx|el|Δαμασκήνος / Дамаскинос}}) така бил именуван [[Јован Дамаскин]]. Терминот означува добро наводнето земјиште.<ref>''[https://www.thebump.com/b/damascus-baby-name Damascus] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240818152737/https://www.thebump.com/b/damascus-baby-name |date=2024-08-18 }}'' by Baby Names Content Team</ref> [[Дамаск|Главниот град]] на [[Сирија]] го носи името. == Животопис == Дамаскин Манушев живел во велешкото маало Дворови, којшто бил дел од стар Велес.<ref>{{Наведени вести|url=https://duma.mk/region/veles-3/25264-2018-05-27-20-58-31/|title=Крајниот сокак на велешкото маало Дворови во стар Велес|last=Андреевски|first=Стоилко|date=27 мај 2018|work=Дума.мк}}</ref> Во млади години имал интерест кон [[фотографија]]та, заради малиот број на фотографи во регион си го отворил првото ателје во [[Скопје]] и после во Велес.<ref name=":2" /> Според сеќавањата на [[Љубе Манушев]] тој што го научил Дамаскин бил [[Георги Попов]] од Скопје,<ref>{{Наведени вести|url=https://novamakedonija.com.mk/makedonija/politika/fotografiite-se-intimno-patuvanje-vo-srceto-na-trajniot-duh-na-makedonskata-nacija/|title=Фотографиите се интимно патување во срцето на трајниот дух на македонската нација|last=Ст.|first=Д.|date=4 октомври 2023|work=[[Нова Македонија]]}}</ref> познат како најстариот фотограф во Македонија.<ref name=":1">''[https://www.youtube.com/watch?v=cEZEE79w7fU Полн кадар - Живот со фотографии, Љубе Манушев]'' (1986)</ref> Дамаскин редовно патувал и во Солун но немал толку успех во градот. Во 1894 година отвара ателје во градот Велес, првото и најстарото ателје на градот. Сместувањето било во главната улица плиску до денешниот [[Споменик на велешките илинденци|Илинденски споменик]].<ref name=":0">{{Наведени вести|url=https://denesen.mk/zakopanata-crkva-vo-veles-hramot-e-otkopan-po-4-5-veka-sochuvan-pod-zemja-od-od-hordite/|title=МАКЕДОНСКИ ВЕРСКИ ХРАМОВИ: Закопаната црква во Велес останала под земја 4,5 века заштитена и добро сочувана од хордите|last=Китевски|first=Марко|date=14 април 2024|work=Денешен}}</ref> Заради тоа што бил единствениот во Велес, неговиот бизнис бил многу успешен и бил платен да слика свадби, прослави и сите други истакнати случаи во градот и околијата.<ref name=":2" /> Во 1912 година се оженил со Ана Поп Кочева и после десет години им бил роден Љубе Манушев, којшто после смртта на Дамаскин би го наследил со сликањето.<ref name=":2" /> Кога Љубе бил мал, работел во ателјето на Дамаскин, таму Љубе бил научен како правилно да користел камера, тој во идна најава би истакнал:<ref name=":2" /> {{Quote|text=„Татко ми беше голем и ненадминат фотограф. Занаетот го научив од него. Секогаш ми велеше синко фотографијата има душа. Мора да го сакаш занаетот па да можеш да правиш добри фотографии. Мора да живееш со апаратот и со фотографијата. Така ми велеше и секогаш пред да фотографира убаво ги разгледуваше ликот, предметот или објектот, потоа го зимаше апаратот и ги овековечуваше на фотографии. Јас го наследив. Навистина сум благодарен што од мене направи врвен фотограф“|sign=[[Љубе Манушев]]}} === Учество во МРО === [[Податотека:Слика со Кочо Рацин од ателјето на Манушев.jpg|мини|299x299пкс|Слика од [[Кочо Рацин]] во 1927 година, фотографијата била произведена во ателјето на Дамаскин Манушев во главната улица на градот Велес. Во тоа време заради суровата [[Српска пропаганда во Македонија|српска пропаганда]] презимето на Дамаскин било сменето во Манушевиќ наместо Манушев.]] Дамаскин имал восхит кон [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]], заради тоа за долго време работел со организацијата со надежот дека неговиот роден град би бил ослободен. Заради неговите револуционерни дејства бил редовно уапсан и осуден за време на турското ропство. Три пати бил осуден за смрт од турските судови и бил во камената ќелија Куршумли Ал во [[Скопје]]. Бил во турски затвор до 1912 година кога бил ослободен заради тогашната [[прва балканска војна]] но Велес паднало под српска окупација.<ref name=":2" /> Заради тогашната српска пропаганда, презимето на Дамаскин Манушев било србинизирано како Манушевиќ. Дамаскин бил [[Социјализам|социјалист]] по политички гледишта, бил голем вљубител за идеата на [[Балканска федерација|Балканска Федерација]] којшто би било составено од [[Македонија]], [[Србија]], [[Хрватска]], [[Бугарија]] и други држави.<ref name=":2" /> === Последни години === Дамаскин Манушев кога го отвори ателјето работел сам но постепно почнал да добива повеќе помош од неговиот син [[Љубе Манушев]] којшто посакал да биде неговиот следбеник. Во 16 јануари 1939 година за време на протестите од велешките социјалисти којшто биле вработени во градскиот монопол Дамаскин му помогнал со снимањето и сликањето на најпозната слика на Љубе. Во сликите на Дамаскин бил присутен велешкиот партизан [[Богде Ивчев]].<ref name=":2" /> За влијанието на Дамаскин Манушев врз неговиот син и градот Велес истакнала жената на Љубомир Манушев, Нада Манушева:<ref name=":2" /> {{Quote|text=„Свекор ми Дамаскин беше господин човек. Беше тих. Ретко зборуваше но, неговите зборови беа посебно умни. Уживаше во тишината, во своите размисли и во кафето што бараше да му го приготвам и кое со задоволство го пиеше. Ми велеше дека се гордее што со својот апарат оставил голем број на фотографии од Велес. Знаеше дека токму тие низ годините и вековите ќе бидат сведоци на неговото време и тогашниот живот во градот. Затоа неуморно работеше“|sign=Нада Манушева}} Дамаскин Манушев се пензионирал после [[Втора светска војна|втората светска војна]], неговиот син Љубе Манушев го наследил и продолжил да работи до неговото пензионирање во 1990-тите. Дамаскин имал 4 деца, [[Љубе Манушев|Љубомир Манушев]], Мануш Манушев, Борис Манушев и Стефанка Манушева. Починал во 1960 година со 85 години.<ref name=":2" /> == Наводи == <references /> {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Манушев, Дамаскин}} [[Категорија:Македонски револуционери]] [[Категорија:Дејци на ВМРО]] [[Категорија:Луѓе од Велес]] [[Категорија:Починати во Велес]] [[Категорија:Македонски фотографи]] [[Категорија:Родени во 1875 година]] [[Категорија:Починати во 1960 година]] [[Категорија:Македонски социјалисти]] [[Категорија:Мијаци]] b6bxae79numl45vqigi81bw7cgl6u76 0 1354250 5649319 5636870 2026-10-24T07:58:43Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5649319 wikitext text/x-wiki [[Податотека:The_making_of_a_tattoo,_short_video.webm|мини|Кратко видео снимено за време на правење тетоважа. [[Нитрилна гума|Нитрилни ракавици]] се користат за време на процесот за да се избегнат инфекции додека се перфорира кожата.]] [[Податотека:Anchor_tattoo_and_sketch.jpg|мини|Подлактица на морнар истетовирана со цртеж на сидро обвиткано со јаже.]] [[Податотека:Foot_tattoo.jpg|мини|[[Тетовирање]] на женско стапало]] '''Тетоважата''' — форма на [[модификација на тело]]то изработена со вметнување на [[мастило за тетоважа]], бои и/или [[пигмент]]и во [[дермис]]от на [[Човечка кожа|кожата]] за да се формира дизајн. Тетоважите можат да бидат трајни или привремени. [[Уметник за тетоважи|Уметниците за тетоважи]] ги создаваат овие дизајни користејќи неколку [[Тетовирање|процеси и техники за тетовирање]], вклучувајќи традиционални тетоважи со рачно тапкање и модерни [[Машина за тетовирање|машини за тетовирање]]. [[Историја на тетовирање|Историјата на тетовирањето]] датира од [[Младо камено време|неолитот]], практикувана низ светот од многу култури, а симболиката и влијанието на тетоважите се разликуваат во различни места и култури. Тетоважите може да бидат декоративни (без специфично значење), симболични (со специфично значење за оној што ги носи), сликовити (приказ на одредена личност или предмет) или текстуални (зборови или пиктографи од пишани јазици). Многу тетоважи служат како [[Обред на премин|обреди на премин]], ознаки на статус и чин, симболи на религиозна и духовна посветеност, украси за храброст, знаци на [[Фертилитет|плодност]], заклетва на љубов, [[Талисман|амајлии]] и талисмани, заштита и како казна, како знаци на отпадници, робови и осудените лица. Опширните декоративни тетоважи, исто така, биле дел од работата на изведувачите како што се [[Тетовирани дами|тетовираните дами]]. Иако уметноста на тетоважи постоела барем откако првата позната тетовирана личност, , живеела околу 3330 година п.н.е., начинот на кој општеството ги перципира тетоважите се разликувал неизмерно низ историјата. Во 20 век, уметноста на тетоважи низ поголемиот дел од светот била поврзана со ограничен избор на специфични „груби“ начини на живот, особено морнари и затвореници. Денес луѓето избираат да бидат тетовирани од уметнички, козметички, сентиментални/[[меморијал]]ни, [[Религија|религиозни]] и духовни причини или да ја симболизираат нивната припадност или идентификација со одредени групи, вклучувајќи криминални банди (види [[криминални тетоважи]]) или одредена етничка група. Тетоважите може да покажат како личноста се чувствува за роднина (најчесто родител или дете) или за неповрзана личност.<ref>{{Наведено списание|last=Johnson|first=Frankie J|year=2007|title=Tattooing: Mind, Body And Spirit. The Inner Essence Of The Art|journal=Sociological Viewpoints|volume=23|pages=45–61}}</ref> Тетоважите може да се користат и за функционални цели, како што се идентификација, [[трајна шминка]] и [[Медицински тетоважи|медицински цели]]. == Терминологија == Зборот ''тетоважа'' во 18 век е [[заемка]] од [[Самоански јазик|самоанскиот]] збор {{Јаз|sm|tatau}}, што значи „да удри“,<ref name="covered">{{Наведена книга|title=Covered in Ink: Tattoos, Women and the Politics of the Body|last=Thompson|first=Beverly Yuen|date=2015|publisher=[[New York University Press]]|isbn=978-0-8147-8920-9|location=New York, New York USA|pages=35–64|chapter="I Want to Be Covered": Heavily Tattooed Women Challenge the Dominant Beauty Culture|chapter-url=https://cpb-us-west-2-juc1ugur1qwqqqo4.stackpathdns.com/hawksites.newpaltz.edu/dist/1/2245/files/2018/01/Yuen-Thompson_Heavily-Tattooed-Women-1cyuu89.pdf|access-date=2024-08-26|archive-date=2018-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20180406230928/https://cpb-us-west-2-juc1ugur1qwqqqo4.stackpathdns.com/hawksites.newpaltz.edu/dist/1/2245/files/2018/01/Yuen-Thompson_Heavily-Tattooed-Women-1cyuu89.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="samoa2">{{Наведена мрежна страница|url=https://pasefika.com/Culture/Article/19/sa/Meaning-of-Tatau-1|title=Meaning of Tatau 1|publisher=Pasefika Design}}</ref> од [[Праокеански јазик|праоеканскиот]] ''sau''₃ што се однесува на [[плешка]] од [[летечка лисица]] што се користи како инструмент за процесот на тетовирање.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://acd.clld.org/cognatesets/31345#3/-11.94/168.74|title=*sau₃ wingbone of flying fox, used in tattooing; tattoo|last=Blust|first=Robert|authorlink=Robert Blust|last2=Trussel|first2=Stephen|date=2010|work=Austronesian Comparative Dictionary|publisher=Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology|accessdate=8 November 2022}}</ref> ''[[Оксфордски англиски речник|Оксфордскиот англиски речник]]'' ја дава [[етимологија]]та на зборот тетоважа како „Во 18 век. tattaow, tattow[[Маркиски јазик|.]] Од [[Полинезиски јазици|полинезиски]] ([[самоански]], [[Тахитски јазици|тахитски]], [[тонгански]], итн.) tatau. На [[Маркиски јазик|маркиски]] tatu." Пред практикувањето на полинезискиот збор, дејноста на тетовирање била опишана на западот како сликање,боење или нанесување на лузни.<ref name="Abington 20103">{{Наведена енциклопедија}}</ref> Етимологијата на терминот за модификација на телото не треба да се меша со потеклото на зборот за [[Воен удар на тапани|воениот удар на тапани]] или изведба. Во овој случај, англискиот збор ''tattoo'' е изведен од холандскиот збор {{Јаз|nl|taptoe}}.<ref>[[Oxford English Dictionary|OED]]</ref> Дизајните на тетоважи заштитени со авторски права кои се масовно произведени и испратени до уметници за тетоважи се познати како „[[Флеш (тетоважа)|флеш]]“.<ref name="cloakanddagger">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cloakanddaggerlondon.co.uk/tattoo-history-flash-art/|title=Tattoo History: Flash Art|work=Cloak and Dagger|accessdate=17 August 2018}}</ref> Флеш листовите се видно прикажани во многу салони за тетоважи со цел да им обезбедат инспирација и готови слики од тетоважи на клиентите. Јапонскиот збор [[ирезуми]] значи „вметнување мастило“ и може да значи тетоважи со употреба на тебори, традиционален јапонски рачен метод, западен стил со машина за тетовирање или кој било метод на тетовирање со вметнување мастило. Најчестиот збор што се користи за традиционални јапонски дизајни на тетоважи е [[хоримоно]].<ref name="onitattoo">{{Наведена мрежна страница|url=https://irezumihorimonodesign.weebly.com/history-of-irezumihorimono.html|title=History Of Irezumi/Horimono|work=Oni Tattoo Design|accessdate=17 August 2018}}</ref> Јапонците може да го користат западна ''тетоважа'' како [[заемка]] што значи сите нејапонски стилови на тетовирање. Британскиот антрополог [[Хенри Линг Рот|Линг Рот]] во 1900 година опишал четири методи за обележување на кожата и предложил тие да се разликуваат под имињата „тату“, „[[Та-моко|моко]]“, „[[Скарификација|цикатрикс]]“ и „[[келоид]]“.<ref>{{Наведена книга|title=On Permanent Artificial Skin Marks: a definition of terms|last=Roth|first=H. Ling|date=11 September 1900|publisher=Anthropological Section of the British Association for the Advancement of Science|location=Bradford}}</ref> Првиот метод е со боцкање што ја остава кожата мазна, на места вклучувајќи ги и Пацифичките острови. Вториот метод е тетоважа во комбинација со длето за да се остават бразди во кожата, како што се наоѓаат на места вклучувајќи го и Нов Зеланд. Третиот е скарификација со помош на нож или длето што се наоѓа на места вклучувајќи ја и Западна Африка. Четвртата и последна е скарификација со иритација и повторно отворање на претходно постоечка рана и повторно скарификација за да се формира подигната лузна како што се наоѓа на места вклучувајќи ја Тасманија, Австралија, Меланезија и Централна Африка.<ref name="Roth">McDougall, Russell and Davidson, Iain; eds. (2016). ''[https://books.google.com/books?id=ZalJDAAAQBAJ&pg=PA97 The Roth Family, Anthropology, and Colonial Administration]'', p.97. Routledge. {{ISBN|9781315417288}}.</ref> == Видови == [[Податотека:Visayans_1.png|мини|[[Шпанско Царство|Шпански]] приказ на тетоважите (''патик'') на [[Висајанци (народ)|Висајанските]] [[Висајанци (народ)|Пиндадос]] („насликаните“) на [[Филипини]]те во ''[[Боксерски кодекс|боксерскиот кодекс]]'' ({{Околу|1590}}), еден од најраните прикази на домородните [[Австронезиски народ|австронезиски]] тетоважи од европски истражувачи.]] [[Американска академија за дерматологија|Американската академија за дерматологија]] препознава пет типа на тетоважи: трауматски тетоважи кои произлегуваат од повреди, како што е асфалтот од повреди на патот; аматерски тетоважи; професионални тетоважи, двете преку традиционални методи и модерни машини за тетовирање; козметички тетоважи, познати и како „[[трајна шминка]]“; и [[медицински тетоважи]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aad.org/public/Publications/pamphlets/cosmetic_tattoos.html|title=Tattoos, Body Piercings, and Other Skin Adornments|publisher=Aad.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20101223231358/http://www.aad.org/public/Publications/pamphlets/cosmetic_tattoos.html|archive-date=23 December 2010|accessdate=5 April 2012}}</ref> ==== Трауматски тетоважи ==== Трауматска тетоважа се јавува кога супстанца како асфалт или барут се нанесуваат во [[рана]]та како резултат на некаква несреќа или траума.<ref name="traumatic">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ncemi.org/cse/cse1018.htm|title=10.18 Traumatic Tattoos and Abrasions|work=Emergency Medicine Informatics|archive-url=https://web.archive.org/web/20170907093923/http://www.ncemi.org/cse/cse1018.htm|archive-date=7 September 2017|accessdate=17 August 2018}}</ref> Кога ова вклучува [[јаглерод]], дерматолозите може да ја наречат ознаката [[јаглеродна дамка]] наместо тетоважа.<ref name="Andrews">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/oralcancerdiagno00shkl|title=Andrews' Diseases of the Skin: clinical Dermatology|last=James, William D.|last2=Berger, Timothy G.|publisher=Saunders Elsevier|year=2006|isbn=978-0-7216-2921-6|display-authors=etal|url-access=registration}}</ref>{{Rp|47}}[[Ископ на јаглен|Рударите за јаглен]] би можеле да развијат карактеристични ознаки поради навлегувањето на јагленов прав во нивните рани.<ref>{{Наведена книга|title=Inside the Whale|title-link=Inside the Whale|last=Orwell|first=George|year=1940|chapter=Down the Mine}}</ref> Тие се особено тешко да се отстранат бидејќи имаат тенденција да се шират низ неколку слоеви на кожата, а лузни или трајна промена на бојата може да бидат речиси неизбежни во зависност од локацијата. Тетоважа со амалгам е кога честичките од амалгам се имплантираат во меките ткива на устата, обично непцата, за време на поставување или отстранување на забното полнење.<ref name="amalgam">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.royalberkshire.nhs.uk/patient-information-leaflets/amalgam-tattoo-march-2016.htm|title=Amalgam tattoo|work=Royal Berkshire Hospital|archive-url=https://web.archive.org/web/20180210124728/http://www.royalberkshire.nhs.uk/patient-information-leaflets/amalgam-tattoo-march-2016.htm|archive-date=10 February 2018|accessdate=17 August 2018}}</ref> Друг пример за такви случајни тетоважи е резултат на намерно или случајно прободување со молив или пенкало, оставајќи графит или мастило под кожата. === Идентификација === ==== Присилно тетовирање за идентификација ==== [[Податотека:Auschwitz_survivor_displays_tattoo_detail.jpg|лево|мини|Тетоважа за идентификација на преживеан од [[Аушвиц|концентрациониот логор Аушвиц]].]] Добро познат пример е [[Трет Рајх|нацистичката]] практика на насилно тетовирање на затворениците во концентрациониот логор со идентификациски броеви за време на [[Холокауст]]от како дел од нацистичкиот системот за идентификација , кој започнал од есента 1941 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10007056|title=Tattoos and Numbers: The System of Identifying Prisoners at Auschwitz|work=www.ushmm.org}}</ref> [[Шуцштафел|СС]] ја вовел практиката во [[Аушвиц|концентрациониот логор Аушвиц]] со цел да се идентификуваат телата на регистрираните затвореници во концентрационите логори. За време на регистрацијата, чуварите го тетовирале секој затвореник со број, обично на левата подлактица, но понекогаш и на градите<ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=https://collections.ushmm.org/search/catalog/pa6838|title=Survivors in a barracks in Mauthausen. Note the tattoo on the chest of the man in the left foreground|last=Photograph taken by Donald R. Ornitz|work=United States Holocaust Memorial Museum|type=black and white photograph}}</ref> или стомакот.<ref name=":3">{{Наведена мрежна страница|url=https://collections.ushmm.org/search/catalog/irn616441|title=American film about Nazi atrocities at concentration camps shown at Nuremberg Trials [also called Concentration Camps in Germany, 1939-1945]|work=United States Holocaust Memorial Museum|series=Archives of the Nuremberg International Military Tribunal|publisher=U.S. Army Signal Corps|type=Black and white 35mm nitrate film [digitised]}}</ref> Од нацистичките концентрациони логори, само Аушвиц ставал тетоважи на затворениците.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/tattoos-and-numbers-the-system-of-identifying-prisoners-at-auschwitz|title=Tattoos and Numbers: The System of Identifying Prisoners at Auschwitz|work=encyclopedia.ushmm.org|accessdate=11 October 2019}}</ref> Затворениците пронајдени со тетоважи во [[Маутхаузен|концентрациониот логор Маутхаузен]]<ref name=":2" /> и [[Концентрационен логор Бухенвалд|концентрациониот логор Бухенвалд]]<ref name=":3" /> по ослободувањето, веројатно биле претходно транспортирани од Аушвиц со [[Марш на смртта за време на холокаустот|марш на смртта]]. Тетоважата била бројот на логорот на затворениците, понекогаш со додаден посебен симбол: некои [[Евреи]] имале триаголник, а [[Роми|ромскиот јазик]] ја имал буквата „Z“ (од германски ''{{Вовикиречник|Zigeuner}}'' за „Циган“). Во мај 1944 година, Евреите ги добиле буквите „А“ или „Б“ за да означат одредена серија броеви. Уште во [[Династија Џоу|Џоу]], кинеските власти користеле тетоважи на лицето како казна за одредени злосторства или за обележување на затвореници или робови. За време на [[Римско Царство|Римската империја]], гладијаторите и робовите биле тетовирани: извезените робови биле тетовирани со зборовите „платен данок“, а вообичаена практика била да се тетовира „бегалец“ (означен со буквите „ФУГ“) на челата на робовите во бегство.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://web.prm.ox.ac.uk/bodyarts/index.php/body-arts-and-lifecycles/adulthood/105-prisoners-tag.html|title=Pitt Rivers Museum Body Arts {{!}} Prisoner's tag|work=web.prm.ox.ac.uk}}</ref> Поради [[Библија|библиските]] стриктури против практиката,<ref>[[Leviticus 19]]:28</ref> императорот [[Константин Велики|Константин I]] забранил тетовирање на лицето околу 330 година од н.е., а [[Седми вселенски собор|Вториот собор во Никеја]] ги забранил сите ознаки на телото како [[Паганство|паганска]] практика во 787 година во н.е..<ref name="Mayor">{{Наведени вести|url=http://www.archaeology.org/9903/abstracts/tattoo.html|title=People Illustrated|last=Mayor|first=Adrienne|date=March–April 1999|work=Archaeological Institute of America|issue=2|volume=52}}</ref> ==== Во кривичните истраги ==== Овие ознаки потенцијално можат да обезбедат мноштво информации за поединец. Едноставните визуелни прегледи, како и понапредните технологии за дигитално препознавање, се користат за да помогнат во идентификувањето или обезбедувањето индиции за осомничените или жртвите на злосторствата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www2.law.temple.edu/10q/tattoo-recognition-technology-gaining-acceptance-as-a-crime-solving-technique/#:~:text=Tattoos%20are%20also%20helpful%20in,attempt%20to%20mutilate%20the%20body|title=Tattoo Recognition Technology Gaining Acceptance as a Crime-Solving Technique|date=31 August 2022}}</ref> ==== Постмортална идентификација ==== [[Податотека:Mark_of_a_deserter.jpg|мини|Тетоважа со ознака на [[Дезертерство|дезертер]] од [[Британска армија|британската армија]]; кожата отстранета по смртта.]] Тетоважите понекогаш ги користат форензичарите за да им помогнат да идентификуваат изгорени, гнили или осакатени тела. Бидејќи пигментот на тетоважата лежи длабоко во кожата, тетоважите не се уништуваат лесно дури и кога кожата е изгорена.<ref>{{Наведено списание|last=Khunger|first=Niti|last2=Molpariya|first2=Anupama|last3=Khunger|first3=Arjun|date=2015|title=Complications of Tattoos and Tattoo Removal: Stop and Think Before you ink|journal=Journal of Cutaneous and Aesthetic Surgery|volume=8|issue=1|pages=30–36|doi=10.4103/0974-2077.155072|issn=0974-2077|pmc=4411590|pmid=25949020|doi-access=free}}</ref> ==== Идентификација на животни ==== Домашните миленичиња, изложбените животни, [[Чистокрвни коњи|чистокрвните коњи]] и [[добиток]]от понекогаш се тетовираат со знаци за [[идентификација на животни]]те. Тетоважите на ушите се метод за идентификација на говедско месо.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.thebeefsite.com/articles/1005/some-ways-to-indentify-beef-cattle/|title=Some Ways To Indentify &#91;sic&#93; Beef Cattle|work=The Beef Site|language=en|accessdate=15 October 2018}}</ref> Тетовирањето со „ознака за шлаканица“ на рамото или на увото е стандарден метод за идентификација во комерцијалното свињарство. [[Брендирање на добиток|Брендирањето]] се користи од слични причини и често се изведува без анестезија, но се разликува од тетовирањето бидејќи во текот на процесот не се вметнува мастило или боја, а ознаката наместо тоа е предизвикана од трајни лузни на кожата.<ref name="FAnGRC">{{Наведена мрежна страница|url=http://randd.defra.gov.uk/Document.aspx?Document=11417_IdentificationandTraceabilityFinal.pdf.|title=REVIEW OF LIVESTOCK IDENTIFICATION AND TRACEABILITY IN THE UK|last=Small|first=Richard|work=GOV.UK|publisher=DEFRA, Farm Animal Genetic Resources Committee|accessdate=17 March 2017}}</ref> Домашните кучиња и мачки понекогаш се тетовираат со сериски број (обично во увото или на внатрешната страна на бутот) преку кој може да се идентификуваат нивните сопственици. Сепак, употребата на микрочип стана сè попопуларен избор и од 2016 година е законски услов за сите 8,5 милиони домашни кучиња во [[Обединето Кралство|ОК]].<ref name="UKGov_microchip2016">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gov.uk/government/news/compulsory-dog-microchipping-comes-into-effect|title=Compulsory dog microchipping comes into effect|publisher=Government Digital Service|accessdate=17 March 2017}}</ref> Во Австралија, кастрираните мачки и кучиња се обележани со тетоважа на внатрешната страна на [[уво]]то.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ava.com.au/siteassets/about-us/divisions--branches/ear-tattoo-notice-2009.pdf|title=Ear Tattoo Notice 2009|work=Australian Veterinary Association|accessdate=2024-08-26|archive-date=2025-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20250226063627/https://www.ava.com.au/siteassets/about-us/divisions--branches/ear-tattoo-notice-2009.pdf|url-status=dead}}</ref> ==== Козметички ==== [[Податотека:Diana_na_2de_beh.JPG|мини|[[Трајна шминка|Тетовирана шминка за усни]]]] Трајна шминка е употреба на тетоважи за да се создадат долготрајни веѓи, усни, очи (траен ајлајнер), па дури и дефиниција на бенки. Природните бои се користат за имитирање на веѓите и пегите, додека разновидни пигменти за усни и молив за очи за изглед сличен на традиционалната шминка.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nhs.uk/conditions/cosmetic-treatments/permanent-make-up/|title=Permanent Make-Up|work=NHS|accessdate=20 August 2018}}</ref> Растечки тренд во САД и ОК е да се постават уметнички тетоважи над хируршките лузни од [[мастектомија]]. „Повеќе жени избираат да не се реконструираат по мастектомија... Тетоважата со мастектомија или тетоважата со ареола ќе стане само уште една опција за пациентите по рак и вистински личен начин за враќање на контролата врз телата по рак...“<ref>Locke, Katherine. 2013. [https://www.theguardian.com/society/2013/aug/07/mastectomy-tattoo-breast-cancer "Women choose body art over reconstruction after cancer battle: Undergoing a mastectomy is a harrowing experience, but tattoos can celebrate the victory over cancer."] ''The Guardian''. 7 August 2013.</ref> Сепак, тетовирањето на брадавиците на реконструирани гради останува многу барано.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-25366749|title=Nipple tattoos and their Michelangelo|date=21 December 2013|work=BBC News}}</ref> ==== Медицински ==== [[Податотека:Man_with_armpit_tattoo._Razor_Neva,_blood_type,_birth_year._Color.jpg|мини|Медицинска тетоважа: [[крвна група]]]] Медицинските тетоважи се користат за да се осигура дека инструментите се правилно лоцирани за повторна примена на радиотерапија и за ареолата во некои форми на реконструкција на градите. Тетовирањето исто така се користело за да се пренесат медицински информации за носителот (на пр. крвна група, здравствена состојба итн.). Пациентите со [[Алцхајмерова болест|Алцхајмер]] можат да бидат истетовирани со нивните имиња, па може лесно да се идентификуваат доколку исчезнат.<ref>Hürriyet Daily News: [http://www.hurriyetdailynews.com/tattooist-offers-to-tattoo-names-of-alzheimer-patients-in-izmir.aspx?pageID=238&nID=71786 Tattooist offers to tattoo names of Alzheimer patients in İzmir]</ref> Дополнително, тетоважите се користат во тонови на кожата за покривање на [[витилиго]], нарушување на пигментацијата на кожата.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=CP27h0r-FjwC|title=Manual of Dermatologic Therapeutics|last=Arndt|first=Kenneth A.|last2=Hsu|first2=Jeffrey T. S.|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|year=2007|isbn=978-0-7817-6058-4|edition=illustrated|page=116|access-date=6 September 2013}}</ref> СС тетоважите од крвната група ({{langx|de|Blutgruppentätowierung}}) ги носеле членовите на [[Вафен-СС]] во нацистичка Германија за време на Втората светска војна за да ја идентификуваат [[Крвна група|крвната група]] на поединецот. По војната, тетоважата била сфатена како ''[[prima facie]]'', ако не и совршен доказ дека е дел од Вафен-СС, што довело до потенцијално апсење и кривично гонење. Ова довело до тоа голем број поранешни Вафен-СС да си пукаат низ раката со пиштол, отстранувајќи ја тетоважата и оставајќи лузни како оние што произлегуваат од инокулација од сипаници, што го прави отстранувањето помалку очигледно.<ref name="lepre">{{Наведена книга|title=Himmler's Bosnian Division: The Waffen-SS Handschar Division 1943–1945|last=Lepre|first=George|date=2004|publisher=Schiffer Publishing Ltd|isbn=978-0-7643-0134-6|page=310}}</ref> Тетоважите веројатно биле користени и во античката медицина како дел од третманите на пациентите. Во 1898 година, Даниел Фуке, лекар, напишал статија за практиките на „медицинско тетовирање“ во [[Стар Египет]], во која ги опишува тетовираните ознаки на женските мумии пронајдени на локацијата [[Деир ел-Бахари]]. Тој шпекулирал дека тетоважите и другите [[Скарификација|скарификации]] забележани на телата можеби служеле за медицинска или терапевтска цел: „Испитувањето на овие лузни, некои бели, други сини, не остава сомнеж дека тие, во суштина, не се украс, туку воспоставен третман за состојба на карлицата, многу веројатно хроничен [[Перинтонитис|карличен перитонитис]]."<ref>Gemma Angel, "[http://blogs.ucl.ac.uk/researchers-in-museums/2012/12/10/tattooed-mummy-amunet/ Tattooing in Ancient Egypt Part 2: The Mummy of Amunet]". 10 December 2012.</ref> [[Еци|Ледениот човек Еци]] имал вкупно 61 тетоважи, кои можеби биле форма на [[акупунктура]] што се користи за ублажување на болката.<ref>{{Наведена книга|title=Purposeful Pain: The Bioarchaeology of Intentional Suffering|last=Piombino-Mascali|first=Dario|last2=Krutak|first2=Lars|date=4 January 2020|isbn=978-3-030-32180-2|series=Bioarchaeology and Social Theory|pages=119–136|chapter=Therapeutic Tattoos and Ancient Mummies: The Case of the Iceman|doi=10.1007/978-3-030-32181-9_6|issn=2567-6814|access-date=28 April 2021|chapter-url=https://link.springer.com/chapter/10.1007%2F978-3-030-32181-9_6}}</ref> Радиолошкото испитување на коските на Еци покажало „дегенерација предизвикана од возраста или напрегање“ што одговара на многу тетовирани области, вклучувајќи остеохондроза и лесна спондилоза во лумбалниот 'рбет и дегенерација во коленото и особено во зглобовите на глуждот.<ref>{{Наведена книга|title=The Man in the Ice|url=https://archive.org/details/maninicepreserve0000spin_y8d5|last=Spindler|first=Konrad|publisher=Phoenix|year=2001|isbn=978-0-7538-1260-0|pages=[https://archive.org/details/maninicepreserve0000spin_y8d5/page/178 178]–184}}</ref> Ако е така, ова е најмалку 2.000 години пред претходно познатата најрана употреба на акупунктурата во [[Акупунктура|Кина]] ({{Околу|100 години во н.е.}}). == Историја == [[Податотека:Whang-od_tattooing.jpg|лево|мини|[[Ванг-од]], последната ''мамбабаток'' (традиционален Калинга yметник за тетоважи) од [[Калинга (покраина)|Калинга]] на [[Филипини]]те, изведувајќи традиционална батек тетоважа.]] Зачуваните тетоважи на антички [[Мумија|мумифицирани]] човечки остатоци откриваат дека тетовирањето се практикува низ целиот свет илјадници години.<ref name="Oldest Tattoos">{{Наведено списание|last=Deter-Wolf|first=Aaron|last2=Robitaille|first2=Benoît|last3=Krutak|first3=Lars|last4=Galliot|first4=Sébastien|date=February 2016|title=The World's Oldest Tattoos|url=https://halshs.archives-ouvertes.fr/halshs-01227846/file/OldestTattoos.pdf|journal=Journal of Archaeological Science: Reports|volume=5|pages=19–24|bibcode=2016JArSR...5...19D|doi=10.1016/j.jasrep.2015.11.007}}</ref> Во 2015 година, научната повторна проценка на возраста на двете најстари познати тетовирани мумии го идентификувала [[Еци]] како најстар пример познат тогаш. Ова тело, со 61 тетоважи, било пронајдено вградено во ледниот мраз на [[Алпи]]те и датирано во 3250 година п.н.е.<ref name="Oldest Tattoos" /><ref>{{Наведени вести|url=http://smithsonianscience.si.edu/2015/12/debate-over-worlds-oldest-tattoo-is-over-for-now/|title=Ancient Ink: Iceman Otzi Has World's Oldest Tattoos|last=Scallan|first=Marilyn|date=9 December 2015|access-date=19 December 2015|publisher=Smithsonian Science News}}</ref> Во 2018 година, најстарите [[Фигуративна уметност|фигуративни]] тетоважи во светот биле откриени на две мумии од Египет, датирани помеѓу 3351 и 3017 година п.н.е.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/science-environment-43230202|title='Oldest tattoo' found on 5,000-year-old Egyptian mummies|last=Ghosh|first=Pallab|date=1 March 2018|work=[[BBC]]|access-date=8 March 2018}}</ref> Античкото тетовирање најшироко се практикувало кај [[Австронезиски народ|австронезискиот народ]]. Тоа било една од раните технологии развиени од прото-австронезијците во [[Тајван (држава)|Тајван]] и крајбрежната [[Јужна Кина]] пред најмалку 1500 п.н.е., пред австронезиското проширување на островите на [[Индо-Пацифик]]от.<ref name="kirch">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=VFJpUG5Nzh4C&pg=PA31|title=A Shark Going Inland Is My Chief: The Island Civilization of Ancient Hawai'i|last=Patrick Vinton Kirch|publisher=University of California Press|year=2012|isbn=978-0-520-27330-6|pages=31–32}}</ref><ref name="fuery2">{{Наведена книга|title=Ancient Ink: The Archaeology of Tattooing|last=Furey|first=Louise|publisher=[[University of Washington Press]]|year=2017|isbn=978-0-295-74284-7|editor-last=Lars Krutak & Aaron Deter-Wolf|pages=159–184|chapter=Archeological Evidence for Tattooing in Polynesia and Micronesia|author-link=Louise Furey|chapter-url=https://books.google.com/books?id=RKZGDwAAQBAJ&pg=PT171}}</ref> Можеби првично било поврзано со [[лов на глава]].<ref name="bald">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=2c2KRnKqWgoC&pg=PA3|title=Ancient Religions of the Austronesian World: From Australasia to Taiwan|last=Baldick|first=Julian|publisher=I.B.Tauris|year=2013|isbn=978-1-78076-366-8|page=3}}</ref> Традициите на тетовирање, вклучително и тетовирањето на лицето, може да се најдат кај сите австронезиски подгрупи, вклучувајќи ги [[Тајвански домороден народ|тајванските домородни народи]], [[Поморска Југоисточна Азија|островјаните Југоисточна Азија]], [[Сојузни Држави на Микронезија|Микронезијците]], [[Полинежани|Полинезијците]] и [[Малгаши]]ните. Древните традиции на тетовирање исто така се документирани меѓу [[Папуанци]]те и [[Меланезијци]]те, со нивната употреба на карактеристични пирсови за кожа од [[опсидијан]]. Некои археолошки локалитети со овие средства се поврзани со австронезиската миграција во [[Папуа Нова Гвинеја]] и [[Меланезија]]. Но, другите локации се постари од австронезиската експанзија, датирани од околу 1650 до 2000 година п.н.е., што сугерира дека постоела традиција на тетовирање во регионот.<ref name="fuery2"/> Меѓу другите етнолингвистички групи, тетовирањето се практикувало и кај [[Ајни|народот Аину]] во Јапонија; некои [[Австроазиски јазици|Австроазијци]] од [[Индокина]] ; [[Бербери|Берберски]] жени од [[Тамазга]] (Северна Африка);<ref name="berber">{{Наведена мрежна страница|url=http://ethnicjewelsmagazine.com/facial-tattooing-of-berber-women-by-sarah-corbett/|title=Facial Tattooing of Berber Women|last=Corbett|first=Sarah|date=6 February 2016|accessdate=18 May 2018|archive-date=2020-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20200406085729/http://ethnicjewelsmagazine.com/facial-tattooing-of-berber-women-by-sarah-corbett/|url-status=dead}}</ref> народот [[Јоруба]], Фулани и Хауса од [[Нигерија]];<ref>{{Наведено списание|last=Wilson-Fall|first=Wendy|date=Spring 2014|title=The Motive of the Motif Tattoos of Fulbe Pastoralists|url=https://archive.org/details/sim_african-arts_spring-2014_47_1/page/54|journal=African Arts|volume=47|issue=1|pages=54–65|doi=10.1162/AFAR_a_00122}}</ref> [[Американски староседелци|Индијанци]] од [[Претколумбовска Америка|предколумбиската Америка]];<ref name="Evans">Evans, Susan, Toby. 2013. Ancient Mexico and Central America: Archaeology and Culture History. 3rd Edition.</ref> и Пикти од железното време во Британија.<ref name="carr">{{Наведено списание|last=Carr|first=Gillian|year=2005|title=Woad, tattoing, and identity in later Iron Age and Early Roman Britain|url=https://archive.org/details/sim_oxford-journal-of-archaeology_2005-08_24_3/page/273|journal=Oxford Journal of Archaeology|volume=24|issue=3|pages=273–292|doi=10.1111/j.1468-0092.2005.00236.x}}</ref> === Кина === [[Податотека:Yue_statue.jpg|мини|343x343пкс|[[Бајуе|Јуе]] („варвар“) статуа на тетовиран човек со кратка коса од [[Австронезиски народ|пара-австронезиските]] култури на јужна Кина, од провинцискиот музеј Жеџијанг]] Гробиштата низ [[Таримска котлина|Таримската котлина]] ([[Шјинџјианг|Ксинџијанг]], западна Кина), вклучувајќи ги местата Кавригул, Јангаи, Шенѓиндијан, Загунлук и Кизилчока откриле [[Таримски мумии|неколку тетовирани мумии]] со западноазиски/индоевропски физички особини и културни материјали. Овие датираат помеѓу 2100 и 550 п.н.е.<ref name="Oldest Tattoos2">{{Наведено списание|last=Deter-Wolf|first=Aaron|last2=Robitaille|first2=Benoît|last3=Krutak|first3=Lars|last4=Galliot|first4=Sébastien|date=February 2016|title=The World's Oldest Tattoos|url=https://halshs.archives-ouvertes.fr/halshs-01227846/file/OldestTattoos.pdf|journal=Journal of Archaeological Science: Reports|volume=5|pages=19–24|bibcode=2016JArSR...5...19D|doi=10.1016/j.jasrep.2015.11.007}}</ref> Во античка Кина, тетоважите се сметале за варварска практика поврзана со народите [[Бајуе|Јуе]] од југоисточна и јужна Кина. Тетоважите честопати биле споменувани во литературата на кои се прикажани бандити и народни херои. Доцна се до [[Чјинг (династија)|династијата Чјинг]], вообичаена практика била да се тетовираат [[Кинеско писмо|знаци]] како што се {{Јаз|zh|囚}}(„Затвореник“) на лицата на осудените криминалци. Иако релативно ретки во повеќето периоди од кинеската историја, [[Ропство во Кина|робовите]] понекогаш биле означени за да покажат сопственост. Сепак, се чини дека тетоважите останале дел од јужната култура. [[Марко Поло]] напишал за [[Куанжу]]:„Многумина доаѓаат овде од Горна Индија за да им ги обојат телата со иглата на начин што го опишавме на друго место, бидејќи има многу вешти во овој занает во градот“. Најмалку три од главните ликови – [[Лу Жишен]], Ши Џин (史進) и Јан Чинг (燕青) – во класичниот роман ''[[Водена маргина]]'' се опишани како со тетоважи кои го покриваат речиси целото нивно тело. [[Ву Сонг]] бил осуден на тетоважа на лицето што го опишува неговото злосторство откако го убил Кси Менкинг (西門慶) за да му се одмазди на својот брат. Покрај тоа, [[Кинеска митологија|кинеската легенда]] тврди дека мајката на [[Јуе Феи]] (познат генерал на [[Сунг (династија)|Сонг]]) ги истетовирала зборовите „Одплатете ја земјата со чиста лојалност“ ({{Јаз|zh|精忠報國}}, ''Џинг џонг бао гуо'') на грбот на нејзиниот син пред тој да замине да се приклучи на војската. === Европа === [[Податотека:Prince_Giolo,_Son_to_the_King_of_Moangis_a1528388.jpg|десно|мини|203x203пкс|Џиоло (вистинско име Џеоли) од [[Миангас]], кој станал роб во [[Минданао]] и бил купен од страна на Англичанецот [[Вилијам Дампир|Вилијам Дампиер]] заедно со мајката на Џеоли, која починала на море. Џеоли бил изложен во Лондон во [[човечка зоолошка градина]] во 1691 година пред големи толпи, додека не умрел од [[сипаници]] три месеци подоцна. За целото време додека бил изложен, Дампиер стекнал големо богатство.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.esquiremag.ph/long-reads/features/the-true-story-of-the-mindanaoan-slave-whose-skin-was-displayed-at-oxford-a00029-20171102-lfrm2|title=The True Story of the Mindanaoan Slave Whose Skin Was Displayed at Oxford|last=Mangubat|first=Lio|date=Nov 2, 2017|work=Esquire Philippines|archive-url=https://web.archive.org/web/20230530221346/https://www.esquiremag.ph/long-reads/features/the-true-story-of-the-mindanaoan-slave-whose-skin-was-displayed-at-oxford-a00029-20171102-lfrm2|archive-date=May 30, 2023}}</ref><ref name="Etching of Prince Giolo">Savage, John (c. 1692). [http://acms.sl.nsw.gov.au/item/itemDetailPaged.aspx?itemID=153334 "Etching of Prince Giolo"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110319185042/http://acms.sl.nsw.gov.au/item/itemDetailPaged.aspx?itemID=153334 |date=2011-03-19 }}. State Library of New South Wales.</ref><ref name="auto2">Maxwell-Stewart, Hamish, in Caplan, J. (2000). Written on the body: The tattoo in European and American history / edited by Jane Caplan. London: Reaktion. {{ISBN|1-86189-062-1}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Barnes|first=Geraldine|year=2006|title=Curiosity, Wonder, and William Dampier's Painted Prince|journal=Journal for Early Modern Cultural Studies|volume=6|issue=1|pages=31–50|doi=10.1353/jem.2006.0002}}</ref>]] Во 1566 година, француските морнари [[Трговија со луѓе|киднапирале]] жена Инуити и нејзиното дете во денешен [[Лабрадор (регион)|Лабрадор]] и ја донеле во градот [[Антверпен]] во денешна [[Белгија]]. Мајката била истетовирана додека детето било без ознака. Во Антверпен, тие двајца биле изложени во локална таверна барем до 1567 година, а во градот биле дистрибуирани рачни флаери кои го промовирале настанот. Во 1577 година, англискиот [[гусар]] [[Мартин Фробишер]] заробил двајца Инуити и ги вратил во Англија на изложба. Еден од Инуитите била тетовирана жена од [[Бафинова Земја|островот Бафин]], која била илустрирана од англискиот картограф [[Џон Вајт (колонист и уметник)|Џон Вајт]].<ref name="Krutak2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.larskrutak.com/myth-busting-tattoo-art-history/|title=Myth Busting Tattoo (Art) History|last=Krutak|first=Lars|date=22 August 2013|work=Lars Krutak: Tattoo Anthropologist|accessdate=25 February 2020}}</ref> Во 1691 година, [[Вилијам Дампир|Вилијам Дампиер]] донел во Лондон Филипинец по име Џеоли или Џиоло од островот [[Минданао]] (Филипини) кој имал тетовирано тело. Дампиер го изложил Џеоли во [[човечка зоолошка градина]] за да заработи богатство и лажно го означил како „принц“ за да привлече големи толпи. За време на изложбата, Џеоли сè уште тагувал по својата мајка, која Дампиер, исто така, ја поробил и умрела на море за време на нивниот пат назад во Европа. Дампиер тврдел дека се дружел со Џеоли, но со намера да заработи пари, продолжил да го искористува својот „пријател“ изложувајќи го во човечка зоолошка градина, каде што Џеоли починала три месеци подоцна. Мртвото тело на Џеоли потоа беше одрано, а неговото тело без кожа била отстрането, додека тетовираната кожа била продадена и изложена во Оксфорд.<ref>Mangubat (2017). The True Story of the Mindanaoan Slave Whose Skin Was Displayed at Oxford. Esquire.</ref> [[Податотека:Joshua_Reynolds_-_Portrait_of_Omai.jpg|лево|мини|245x245пкс|Портрет на [[Омаи]], тетовиран [[Раиатеја|Раиатец]], кој вил вратен во Европа од стран на[[Џејмс Кук|капетанот Џејмс Кук]].]] Вообичаено се смета дека модерната популарност на тетовирањето потекнува од трите патувања на капетанот [[Џејмс Кук]] до Јужниот Пацифик кон крајот на 18 век. Секако, патувањата на Кук и ширењето на текстовите и сликите од нив довеле до поголема свест за тетовирањето (и, како што е наведено погоре, го увезле зборот „tattow“ во западните јазици).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rmg.co.uk/discover/explore/captain-cook-sir-joseph-banks-and-tattoos-tahiti|title=Captain Cook, Sir Joseph Banks and tattoos in Tahiti|date=25 August 2015|work=Royal Museums Greenwich|language=en|accessdate=3 April 2020}}</ref> На првото патување на Кук во 1768 година, неговиот научен офицер и ботаничар за експедиција, [[Џозеф Бенкс|Сер Џозеф Бенкс]], како и уметникот [[Сиднеј Паркинсон]] и многу други членови на екипажот, се вратиле во Англија со голем интерес за тетоважите, а Бенкс опширно пишувал за нив<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://thedearsurprise.com/sir-joseph-banks-and-the-art-of-tattoo/|title=Sir Joseph Banks and the Art of Tattoo|last=Knows|first=The Dear|date=6 June 2010|work=The Dear Surprise|language=en-US|accessdate=3 April 2020}}</ref> и се верува дека Паркинсон самиот се тетовирал на [[Тахити]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sundaypost.com/fp/forgotten-scots-explorer-and-artist-who-sketched-for-captain-cook-expedition-hailed/|title=The story of Scots explorer and artist Sydney Parkinson, who joined Captain Cook's expedition armed with pencils and paint|last=Gallacher|first=Stevie|date=6 August 2018|work=The Sunday Post|language=en-US|accessdate=3 April 2020}}</ref> Бенкс бил високо ценет член на англиската аристократија, кој ја стекнал својата позиција кофинансирајќи ја експедицијата заедно со Кук со десет илјади фунти, многу голема сума во тоа време. За возврат, Кук го вратил со себе тетовираниот [[Раиатеја|Раиатец]], [[Омаи]], кого го претставил на кралот Џорџ и на англискиот суд. На последователните патувања, други членови на екипажот, од офицери, како што е Американецот Џон Ледјард, до обични морнари, биле тетовирани.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://tattoohistorian.com/2014/04/05/the-cook-myth-common-tattoo-history-debunked/|title=The Cook Myth: Common Tattoo History Debunked|date=5 April 2014|work=tattoohistorian.com}}</ref> Првиот документиран професионален тетоважист во Британија бил [[Сатерленд Мекдоналд]], кој работел во салон во Лондон, почнувајќи од 1894 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/art/news/sutherland-macdonald-britains-first-professional-tattoo-artist-celebrated-in-new-exhibition-at-the-a6804396.html|title=The man who started the tattoo craze in Britain is coming to a museum near you|work=The Independent|access-date=20 July 2018|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220526/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/art/news/sutherland-macdonald-britains-first-professional-tattoo-artist-celebrated-in-new-exhibition-at-the-a6804396.html|archive-date=26 May 2022|language=en-GB}}</ref> Во Британија, тетовирањето сè уште било во голема мера поврзано со морнарите<ref>Some days after a shipwreck divers recovered the bodies. Most were unrecognisable, but that of a crew member was readily identified by his tattoos: "The reason why sailors tattoo themselves has often been asked." The Times (London), 30 January 1873, p. 10</ref> и со пониската, па дури и криминалната класа,<ref>''The Times'' (London), 3 April 1879, p. 9: "Crime has a ragged regiment in its pay so far as the outward ... qualities are concerned ... they tattoo themselves indelibly ... asserting the man's identity with the aid of needles and gunpowder. This may be the explanation of the Mermaids, the Cupid's arrows, the name of MARY, the tragic inscription to the memory of parents, the unintended pathos of the appeal to liberty."</ref> но до 1870-тите станало мода меѓу некои членови на повисоките класи, вклучувајќи ги и членовите на кралското семејство,<ref name="Abington 20103"/><ref>{{Наведено списание|last=Broadwell|first=Albert H.|date=27 January 1900|title=Sporting pictures on the human skin|journal=Country Life}} Article describing work of society tattooist [http://www.tattooarchive.com/tattoo_history/macdonald_sutherland.html Sutherland Macdonald] {{Семарх}} refers to his clientele including "members of our Royal Family, among them H.R.H. the Duke of York, H.I.M. the Czarevitch, and Imperial and Royal members of Russian, German and Spanish courts...."</ref> и во неговата подобрена форма можело да биде скап<ref>''The Times'' (London), 18 April 1889, p. 12: "A Japanese Professional Tattooer". Article describes the activities of an unnamed Japanese tattooist based in Hong Kong. He charged £4 for a dragon, which would take 5 hours to do. The article ends "The Hong-Kong operator tattooed the arm of an English Prince, and, in Kioto, was engaged for a whole month reproducing on the trunk and limbs of an English peer a series of scenes from Japanese history. For this he was paid about £100. He has also tattooed ladies.... His income from tattooing in Hong Kong is about £1,200 per annum."</ref> и понекогаш болен процес.<ref>{{Наведено списание|last=Broadwell|first=Albert H.|date=27 January 1900|title=Sporting pictures on the human skin|journal=Country Life}} "In especially sensitive cases a mild solution of cocaine is injected under the skin, ... and no sensation whatever is felt, while the soothing solution is so mild that it has no effect ... except locally."</ref> Забележана [[Општествена хиерархија|класна поделба]] за прифатливоста на практиката продолжила некое време во Британија.<ref>In 1969 the House of Lords debated a bill to ban the tattooing of minors, on grounds it had become "trendy" with the young in recent years but was associated with crime, 40 per cent of young criminals having tattoos. [[Baron Teynham|Lord Teynham]] and the [[Dudley Gordon, 3rd Marquess of Aberdeen and Temair|Marquess of Aberdeen and Temair]] however rose to object that they had been tattooed as youngsters, with no ill effects. ''The Times'' (London), 29 April 1969, p. 4: "Saving young from embarrassing tattoos".</ref> === Северна Америка === Многу [[Американски староседелци|домородни народи од Северна Америка]] практикуваат тетовирање.<ref>{{Наведени вести|url=https://indiancountrytoday.com/archive/native-american-tattoos-influenced-body-art-industry|title=How Native American Tattoos Influenced the Body Art Industry|last=Root|first=Leeanne|date=13 September 2018|work=Ict News|access-date=12 June 2022|language=en}}</ref> Европските истражувачи и трговци кои се сретнале со домородните Американци ги забележале овие тетоважи и пишувале за нив, а неколку Европејци избрале да бидат тетовирани од Индијанци.<ref name="Friedman2012">{{Наведена дисертација}}</ref> Погледнете ја [[Историја на тетовирање во Северна Америка|историјата на тетовирањето во Северна Америка]]. До времето на [[Американска револуција|американската револуција]], тетоважите веќе биле вообичаени меѓу американските морнари (види [[морнарски тетоважи]]).<ref name="Dye">{{Наведено списание|last=Dye|first=Ira|date=1989|title=The Tattoos of Early American Seafarers, 1796–1818|url=https://www.jstor.org/stable/986875|journal=Proceedings of the American Philosophical Society|volume=133|issue=4|pages=520–554|issn=0003-049X|jstor=986875}}</ref> Тетоважите биле наведени во [[Заштитни документи|заштитните документи]], сертификат за идентитет издаден за да се спречи присилно регрутирање во британската [[Кралска воена морнарица|кралска морнарица]].<ref name="Dye" /> Бидејќи документите за заштита биле доказ за американско државјанство, црните морнари ги користеле за да покажат дека се слободни луѓе.<ref>[https://books.google.com/books?id=fDsHKydL67kC&q=%22protection%20papers%22%20slavery&pg=PA305 Law in American History: Volume 1: From the Colonial Years Through the Civil War.] Page 305.</ref> [[Податотека:Tattooed_sailor_aboard_the_USS_New_Jersey.jpg|лево|мини|Фотографија од морнар кој бил тетовиран од својот колега морнар на бродот УСС Њу Џерси во 1944 година.]] Првата регистрирана професионална продавница за тетоважи во САД била основана во раните 1870-ти од германскиот имигрант, [[Мартин Хилдебрант]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://buzzworthytattoo.com/saloon-tattoo-shops-of-new-york-citys-4th-ward/|title=New York City's 1800s Tattoo Shops|last=Nyssen|first=Carmen|work=Buzzworthy Tattoo History|language=en-US|accessdate=6 June 2022|archive-date=2017-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20170907022552/http://www.buzzworthytattoo.com/saloon-tattoo-shops-of-new-york-citys-4th-ward/|url-status=dead}}</ref><ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.atlasobscura.com/articles/civil-war-tattoos|title=Tattooing in the Civil War Was a Hedge Against Anonymous Death|last=Amer|first=Aïda|last2=Laskow|first2=Sarah|date=13 August 2018|work=Atlas Obscura|language=en|accessdate=5 June 2022}}</ref> Тој служел како војник на Унијата во Граѓанската војна и истетовирал многу други војници.<ref name=":0" /> Набргу по Граѓанската војна, тетоважите станале модерни кај младите од високата класа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://greatest.ink/blog/victorian-tattoos-yes-they-were-a-thing/|title=Victorian Tattoos – Yes, They Were a Thing|last=Namra|first=Inbar|date=5 May 2023|work=Greatest Ink|language=en-US|accessdate=5 May 2023}}{{Мртва_врска|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Овој тренд траел до почетокот на Првата светска војна. Пронајдокот на електричната машина за тетоважи предизвикал пад на популарноста на тетоважите меѓу богатите. Машината ја направила процедурата на тетовирање многу полесна и поевтина, со што го елиминирала статусениот симбол на тетоважите што претходно ги имале, бидејќи тие сега станале достапни за сите социо-економски класи. Статусниот симбол на тетоважата се префрлила од претставување на богатство во знак што обично се гледа кај бунтовниците и криминалците. И покрај оваа промена, тетоважите останаа популарни меѓу војниците, традиција која продолжува и денес. Во 1975 година, имало само 40 уметници за тетоважи во САД; во 1980 година, имало повеќе од 5.000 самопрогласени уметници за тетоважи,<ref name="Think before you ink: Tattoo risks2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/adult-health/in-depth/tattoos-and-piercings/art-20045067|title=Think before you ink: Tattoo risks|work=Mayo Clinic|language=en|accessdate=26 April 2022}}</ref> кои се појавиле како одговор на ненадејната побарувачка.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/archive/local/1980/11/09/original-tattoo-artist-times-changing/99616353-ba75-477d-822c-4aeaf062d17a/|title=Original Tattoo Artist: Times Changing|date=9 November 1980|work=[[The Washington Post]]|access-date=5 March 2019|language=en-US|issn=0190-8286}}</ref> Направени се многу студии за тетовираната популација и за гледиштето на општеството за тетоважите. Во јуни 2006 година, ''списанието на Американската академија за дерматологија'' ги објавила резултатите од телефонското истражување од 2004 година: покажало дека 36% од Американците на возраст од 18-29 години, 24% од оние 30-40 и 15% од оние 41-51 имале тетоважа.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/patternsforcolle0000unse/page/685|title=Inked Well|last=Kirby|first=David|date=2012|publisher=Bedford/St. Martins|isbn=978-0-312-67684-1|location=Patterns for College Writing: A Rhetorical Reader and Guide|pages=[https://archive.org/details/patternsforcolle0000unse/page/685 685–689]}}</ref> Во септември 2006 година, [[Истражувачки центар Пју|Истражувачкиот центар Пју]] спровел телефонско истражување кое покажало дека 36% од Американците на возраст од 18-25 години, 40% од оние 26-40 и 10% од оние 41-64 имале тетоважа. Тие заклучија дека [[Генерација X|генерацијата X]] и [[Милениумци|Millennials]] се изразуваат преку нивниот изглед, а тетоважите се популарна форма на самоизразување.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://people-press.org/report/300/a-portrait-of-generation-next|title=A Portrait of 'Generation Next'|date=9 January 2007|publisher=[[Pew Research Center|The Pew Research Center for the People and the Press]]|accessdate=5 April 2012}}</ref> Во јануари 2008 година, истражувањето спроведено на интернет од страна на Харис Интерактив проценил дека 14% од сите возрасни луѓе во Соединетите Држави имаат тетоважа, малку помалку од 2003 година, кога 16% имале тетоважа. Меѓу возрасните групи, 9% од оние на возраст од 18-24, 32% од оние 25-29, 25% од оние 30-39 и 12% од оние 40-49 имаат тетоважи, како и 8% од оние 50-64 години. Мажите имаат малку поголема веројатност да имаат тетоважа отколку жените. Од 1970-тите, тетоважите станале главен дел од западната мода, вообичаени и за мажи и за жени, и меѓу сите економски класи<ref>{{Наведени вести|url=https://artsandculture.google.com/exhibit/history-ink/wQx72HUG|title=History, Ink – The Valentine|work=Google Arts & Culture|access-date=20 April 2020|language=en}}</ref> и за возрасни групи од подоцнежните тинејџерски години до средната возраст. За многу млади Американци, тетоважата добила дефинитивно поинакво значење отколку за претходните генерации. Тетоважата претрпе „драматично редефинирање“ и се префрлиле од форма на девијација во прифатлива форма на изразување.<ref>{{Наведено списание|last=Roberts|first=D. J.|year=2012|title=Secret Ink: Tattoo's Place in Contemporary American Culture|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-american-culture_2012-06_35_2/page/153|journal=Journal of American Culture|volume=35|pages=153–65|doi=10.1111/j.1542-734x.2012.00804.x|pmid=22737733}}</ref> Од 1 ноември 2006 година, [[Оклахома]] станала последната држава што го легализирала тетовирањето, бидејќи го забранила од 1963 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-2006-05-11-0605110139-story.html|title=State last to legalize tattoo artists, parlors|date=11 May 2006|work=[[Chicago Tribune]]|access-date=6 June 2019}}</ref> === Австралија === Скарификација се практикувало нашироко меѓу домородните народи во Австралија, сега речиси само практикувано во делови од Арнемската земја. Секоја „намерно поставена лузна раскажува приказна за болка, издржливост, идентитет, статус, убавина, храброст или тага“.<ref name=":12">{{Наведена мрежна страница|url=https://australian.museum/about/history/exhibitions/body-art/aboriginal-scarification/|title=Aboriginal Scarification|last=|first=|work=The Australian Museum|language=en|accessdate=2023-05-21}}</ref><blockquote>''Barramoyokjarlukkugarr walang bolhminy сега bolitj.'' Го ставаат на раната, а потоа се појавува како украсна лузна. ([[Боб Бурувал]], [[Рембарнга]], Арнем Ленд)<ref name=":12"/></blockquote> [[Податотека:Fred_Harris_Tattoo_Studio_slnsw.jpg|мини|Фред Харис, студио за тетоважи, Сиднеј, 1937 година]] Европската историја на употребата на тетоважите во Австралија е дека брендирањето го користеле европските власти за обележување на криминалци во текот на седумнаесеттиот и осумнаесеттиот век.<ref>Clare Andersen in Caplan, J. (2000). Written on the body: The tattoo in European and American history / edited by Jane Caplan. London: Reaktion. {{ISBN|1-86189-062-1}}</ref> Оваа практика ја користеле и британските власти за да ги одбележат армиските дезертери и воениот персонал на воениот суд во Австралија. Во деветнаесеттиот век Австралија тетоважите генерално биле резултат на лични, а не на официјални одлуки, но британските власти почнале да нанесуваат тетоважи заедно со лузни и други телесни ознаки за да ги брендираат и управуваат осудените доделени за транспорт.<ref name="auto2"/> Се чини дека практиката на тетовирање била главно некомерцијално претпријатие за време на периодот на осудениците во Австралија. На пример, Џејмс Рос во Алманахот Хобарт од 1833 година опишува како осудениците на бродот најчесто поминувале време тетовирајќи се со барут.<ref name="auto2" /> Од студијата на 10.180 досиеја на осуденици кои биле пренесени во тогашната земја на Ван Димен (сега Тасманија) помеѓу 1823 и 1853 година, околу 37% од сите мажи и околу 15% од сите жени пристигнале со тетоважи, што ја прави Австралија во тоа време најмногу тетовирана земја од англиско говорно подрачје.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.abc.net.au/news/2016-08-30/convict-tattoos-tasmanias-inked-history-explored-in-book/7798044|title=Tattoo trend goes back to Tasmania's convict era, author finds|date=30 August 2016|work=ABC News}}</ref> До почетокот на дваесеттиот век, во Австралија имало студија за тетовирање, но се чини дека тие не биле многубројни. На пример, студиото за тетовирање во Сиднеј на Фред Харис било прогласено како единствено студио за тетовирање во Сиднеј помеѓу 1916 и 1943 година.<ref>PIX MAgazine, Vol. 1 No. 4 (19 February 1938)</ref> Дизајните на тетоважи често ја рефлектирале културата на денот и во 1923 година, малиот салон на Харис доживеал зголемување на бројот на жени кои се тетовираат. Друг популарен тренд било жените да ги тетовираат нозете за да може да се видат дизајните преку нивните хулахопки.<ref>SYDNEY WOMEN'S CRAZE. (6 October 1923). Maryborough Chronicle, Wide Bay and Burnett Advertiser (Qld. : 1860–1947), p. 11</ref> До 1937 година, Харис бил еден од најпознатите уметници за тетоважи во Сиднеј и правел околу 2000 тетоважи годишно во својата продавница. Морнарите ги обезбедиле повеќето од платната за неговата работа, но меѓу најпопуларните тетоважи во 1938 година биле австралиски знамиња и кенгури за морнарите на американската флота во посета.<ref>Fred Harris Tattoo Studio Sydney, 1916–1943, State Library of New South Wales</ref> [[Податотека:MaoriChief1784.jpg|мини|Водач на [[Маори]] со тетоважи (''моко'') виден од Кук и неговата екипа (нацртан од [[Сиднеј Паркинсон]] 1769 година).]] Во денешна Австралија, популарен дизајн на тетоважа е мотивот на Јужниот крст, или неговите варијации.<ref name="Think before you ink: Tattoo risks2"/> Во моментов има над 2000 официјални практичари на тетоважи во Австралија и над 100 регистрирани салони, а бројот на нерегистрирани салони се проценува дека е двојно поголем. Побарувачката во последната деценија за тетоважи во Австралија се зголеми за над 440%, што ја прави барана професија во земјата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://noink.com.au/no-ink-articles/tattoo-removal-stats#:~:text=With%20over%202000%20official%20tattoo,estimated%20to%20be%20almost%20double.|title=Tattoo Removal Stats and Facts|date=26 November 2019|accessdate=2024-08-26|archive-date=2023-03-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20230317190751/https://noink.com.au/no-ink-articles/tattoo-removal-stats#:~:text=With%20over%202000%20official%20tattoo,estimated%20to%20be%20almost%20double.|url-status=dead}}</ref> Во Австралија се одржуваат неколку големи [[Конвенција за тетоважи|конвенции за тетоважи]], од кои некои се сметаат за најголеми на јужната хемисфера, на кои присуствуваат најдобрите уметници од цела Океанија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ritesofpassagefestival.com/|title=Rites Of Passage Tattoo Festival {{!}} Melbourne & Sydney|work=ritesofpassagefestival.com|language=en-US|accessdate=18 July 2022}}{{Мртва_врска|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tattooexpo.com.au/|title=Australian Tattoo Expo {{!}} 300+ Tattoo Artists Under One Roof|work=www.tattooexpo.com.au|language=en-US|accessdate=18 July 2022|archive-date=2024-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20240816190712/https://www.tattooexpo.com.au/|url-status=dead}}</ref> === Латинска Америка === Од трите најпознати предколумбиски цивилизации во Америка, Маите и Ацтеките од Средна Америка биле познати по тоа што имале тетоважи додека Инките од Јужна Америка немале.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.larskrutak.com/pre-columbian-tattoos-of-western-south-america/|title=Pre-Columbian Tattoos of Western South America|date=6 July 2020}}</ref> Сепак, постојат докази дека луѓето [[Чимор|Чиму]] кои им претходеле на Инките имале тетоважи за магични и медицински цели. Различните племиња на Амазон, исто така, имаат тетоважи со милениуми и продолжуваат да го прават тоа до ден-денес, вклучувајќи ги и тетоважите на лицето, а особено луѓето од поречието на [[Шингу]] на [[Северен Регион (Бразил)|северот]] на Бразил и [[Река Путумајо|реката Путумајо]] помеѓу Перу, Бразил и Колумбија<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.larskrutak.com/the-kayabi-tattooers-of-the-brazilian-amazon/|title=The Kayabi: Tattooers of the Brazilian Amazon|date=25 May 2013}}</ref> Сао Паоло, Бразил во голема мера се смета за еден од најтетовираните градови во светот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://100-facts.com/interesting-facts-about-sao-paulo/|title=20 interesting facts about Sao Paulo|date=22 May 2022}}</ref> === Нов Зеланд === [[Маори|Народот Маори]] од Нов Зеланд историски практикувал тетовирање. Меѓу нив се дизајните на лицето кои се носат за да ја означат лозата, социјалната положба и статусот во [[Иви|племето]] наречено ''[[та моко]]''. Уметноста на тетоважата била свет обележје на идентитетот меѓу Маорите, а исто така се нарекува и средство за складирање на нечие тапу, или духовно битие, во задгробниот живот.<ref name="google12">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=BUxKHJAUSxgC&q=atkinson+tattooed&pg=PR3|title=Tattooed: the sociogenesis of a body art|last=Atkinson|first=Michael|publisher=University of Toronto Press|year=2003|isbn=978-0-8020-8568-9|access-date=5 April 2012}}</ref> Една практика била после смртта да се зачува черепот покриен со кожа познат како ''Тои моко'' или [[мокомомаи]]. Во периодот на раниот контакт меѓу Маорите и Европејците, овие глави биле тргувани особено за огнено оружје. Многу од нив сега се враќаат назад во Нов Зеланд, предводени од националниот музеј [[Те Папа]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://traffickingculture.org/encyclopedia/case-studies/toimoko/,%20https://traffickingculture.org/encyclopedia/case-studies/toimoko/|title=Toi moko « Trafficking Culture|language=en-US|accessdate=2023-05-21|archive-date=2023-05-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20230521204459/https://traffickingculture.org/encyclopedia/case-studies/toimoko/,%20https://traffickingculture.org/encyclopedia/case-studies/toimoko/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://nzetc.victoria.ac.nz/tm/scholarly/tei-RobMoko-t1-front-d2.html|title=A Strange Trade — Deals in Maori Heads — Pioneer Artists|work=victoria.ac.nz}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.abc.net.au/news/2020-12-14/mokomokai-maori-heads-stuff-the-british-stole-repatriations/12771180|title=The headhunters|last=Fennell|first=Marc|date=2020-12-13|work=ABC News|access-date=2023-05-21|last2=Ross|first2=Monique|language=en-AU}}</ref> == Процес == [[Податотека:Man_getting_a_tattoo.ogv|лево|мини|Човек што се тетовира]] Тетовирањето вклучува ставање на пигмент во дермисот на кожата, слојот на дермално ткиво што лежи во основата на [[Покожица|епидермисот]]. По првичното инјектирање, пигментот се дисперзира низ хомогенизираниот оштетен слој низ епидермисот и горниот дермис, при што присуството на туѓ материјал ги активира фагоцитите на [[Имунолошки систем|имунолошкиот систем]] за да ги проголта пигментните честички. Како што продолжува заздравувањето, оштетениот епидермис се обновува и кожата се лупи (елиминирајќи го површинскиот пигмент) додека подлабоко во кожата се формира [[гранулационо ткиво]], кое подоцна се претвора во сврзно ткиво со раст на [[колаген]]. Ова го поправа горниот дермис, каде пигментот останува заробен во последователни генерации на макрофаги, на крајот концентрирајќи се во слој веднаш под границата на дермисот/епидермисот. Неговото присуство таму е стабилно, но долгорочно (децениски) пигментот има тенденција да мигрира подлабоко во дермисот, што ги опфаќа деградираните детали на старите тетоважи.<ref name="kilmer2">{{Наведена мрежна страница|url=https://emedicine.medscape.com/article/1121212-overview|title=Tattoo Lasers: Overview, Histology, Tattoo Removal Techniques|date=13 September 2017|publisher=[[Medscape]]}}</ref> Алтернативен и безболен метод за трајно тетовирање е користење на фластери покриени со микроигли направени од мастило за тетоважа. Фластерот се притиска на кожата на ист начин како што се нанесува привремена хартија за тетоважа на телото. Микроиглите потоа се раствораат, а по неколку минути мастилото тоне во кожата.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://research.gatech.edu/researchers-develop-painless-tattoos-can-be-self-administered |title=Researchers Develop Painless Tattoos That Can Be Self-Administered |accessdate=2024-08-26 |archive-date=2026-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260317115350/https://research.gatech.edu/researchers-develop-painless-tattoos-can-be-self-administered |url-status=dead }}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Li|first=Song|last2=Kim|first2=Youngeun|last3=Lee|first3=Jeong Woo|last4=Prausnitz|first4=Mark R.|date=21 October 2022|title=Microneedle patch tattoos|journal=iScience|language=en|volume=25|issue=10|pages=105014|bibcode=2022iSci...25j5014L|doi=10.1016/j.isci.2022.105014|pmc=9617462|pmid=36317159}}</ref> == Опрема == [[Податотека:Tattoo_machine_2_coil.jpg|мини|Машина за тетовирање со две калеми]] Некои племенски култури традиционално создавале тетоважи со сечење дизајни во кожата и триење на добиената рана со мастило, пепел или други средства; некои култури ја продолжуваат оваа практика, што може да биде додаток на [[скарификација]]та. Некои култури создаваат тетовирани траги со рачно допирање на мастилото во кожата со помош на наострени стапчиња или животински коски (направени во игли) со дискови од глина или, во модерно време, вистински игли. Најчестиот метод на тетовирање во модерното време е електричната [[машина за тетовирање]], која внесува мастило во кожата преку една или повеќе игли кои се [[Лем|залемени]] на шипка, која е прикачена на осцилирачка единица. Единицата брзо и постојано ги придвижува иглите во и надвор од кожата, обично 80 до 150 пати во секунда. Иглите се игли за еднократна употреба кои се спакувани поединечно, или произведени од уметници, по нарачка, како што налагаат групирањата на основа на парче. == Уметничка регулатива и сертификација на здравствен ризик == [[Податотека:24B-cleaning_work_space_with_Madacide,_a_powerful_hospital_germicidal_solution.jpg|мини|Чистење на работниот простор со Мадацид, моќно болничко гермицидно решение]] Тетовирањето е регулирано во многу земји поради поврзаните здравствени ризици за клиентот и уметникот, особено локални инфекции и пренос на вируси. Пластичните престилки за еднократна употреба и заштитата за очи може да се носат во зависност од ризикот од прскање на крв или други секрети во очите или облеката на уметникот за тетовирање. Хигиената на рацете, проценката на ризиците и соодветното отстранување на сите остри предмети и материјали загадени со крв се клучни области. Рацете на уметникот за тетовирање мора да се измијат, како и областа на телото на клиентот што ќе се тетовира. Ракавиците мора да се носат постојано и раната мора често да се брише со некој вид влажна крпа за еднократна употреба. Целата опрема мора да се стерилизира во сертифициран [[автоклав]] пред и после секоја употреба. Добра практика е да им се обезбеди на клиентите печатен формулар за согласност во кој се наведени ризиците и компликациите, како и инструкции за последователна нега на тетоважата.<ref name="CIEH2013">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cieh.org/media/1261/tattooing-and-body-piercing-guidance-toolkit-july-2013.pdf|title=Tattooing and body piercing guidance: Toolkit|publisher=Chartered Institute of Environmental Health|accessdate=17 March 2017|archive-date=2018-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20180529204431/https://www.cieh.org/media/1261/tattooing-and-body-piercing-guidance-toolkit-july-2013.pdf|url-status=dead}}</ref> == Асоцијации == ==== Историски асоцијации ==== [[Податотека:Body_art,_1907_black_n_white.jpg|мини|[[Мод Вагнер|Г-ѓа М. Стивенс Вагнер]] со раце и гради покриени со тетоважи, 1907 година.]] Меѓу [[Австронезиски народ|австронезиските]] општества, тетоважите имале различни функции. Меѓу мажите, тие биле силно поврзани со раширената практика на [[лов на глави]] . Во општествата за ловење на глави, како луѓето од Ифугао и [[Дајаци|Дајак]], тетоважите биле записи за тоа колку глави зеле војниците во битка и биле дел од обредите на иницијација во зрелоста. Според тоа, бројот, дизајнот и локацијата на тетоважите укажувале на статусот и моќта на воинот. Тие, исто така, се сметале за магични штитови против разни опасности како зли духови и болести.<ref>{{Наведена книга|title=Inked: Tattoos and Body Art around the World|url=https://archive.org/details/inkedtattoosbody0002deme|last=DeMello|first=Margo|date=2014|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-076-8}}</ref> Помеѓу [[Висајани]]те на претколонијалните Филипини, тетоважите ги носеле благородништвото ''Тумао'' и класата на воинот ''тимва'' како постојани записи за нивното учество и однесување во поморските рации познати како ''мангајав''.<ref name="scott2">{{Наведена книга|title=Barangay: sixteenth-century Philippine culture and society|url=https://archive.org/details/barangaysixteent0000scot|last=William Henry Scott|publisher=[[Ateneo de Manila University Press]]|year=1994}}</ref><ref name="arcilla">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=uxEYobbU-D8C&q=timawa&pg=PA14|title=An Introduction to Philippine History|last=José S. Arcilla|publisher=Ateneo de Manila University Press|year=1998|isbn=9789715502610|pages=14–16}}</ref> Кај австронезиските жени, како и тетоважите на лицето кај жените од народот Тајал и [[Маори]], тие биле индикатори за статус, вештина и убавина.<ref>{{Наведена книга|title=Moko; or Maori Tattooing|last=Major-General Robley|publisher=Chapman and Hall Limited|year=1896|page=5|chapter=Moko and Mokamokai – Chapter I – How Moko First Became Knows to Europeans|access-date=26 September 2009|chapter-url=https://nzetc.victoria.ac.nz/tm/scholarly/tei-RobMoko-t1-body-d1-d2.html}}</ref><ref name="lach">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=M4t8S7BfgeIC&pg=PA1499|title=Asia in the Making of Europe, Volume III: A Century of Advance. Book 3: Southeast Asia|last=Lach, Donald F.|last2=Van Kley, Edwin J.|publisher=[[University of Chicago Press]]|year=1998|isbn=978-0-226-46768-9|page=1499}}</ref> Тетоважите биле дел од древната [[Ву култура]] на Делтата на Јангцекјанг, но имале негативни конотации во традиционалната [[Хан (народ)|култура на Хан]] во [[Народна Република Кина|Кина]]. Бегалците од Џоу, Ву Таибо и неговиот брат Жонгјонг, биле евидентирани како ја сечат косата и се тетовираат за да бидат прифатени пред да ја основаат државата Ву, но Џоу и империјалната кинеска култура имале тенденција да го ограничат тетовирањето како казна за обележување на криминалци.<ref name="dem7-61">{{Наведена книга|title=Encyclopedia of body adornment|url=https://archive.org/details/encyclopediaofbo0000deme|last=DeMello|first=Margo|publisher=Greenwood Press|year=2007|isbn=978-0-313-33695-9|location=Westport|page=[https://archive.org/details/encyclopediaofbo0000deme/page/61 61]}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/streetlifechina0000unse/page/163|title=Streetlife China|last=Dutton|first=Michael|publisher=Cambridge University Press|year=1998|isbn=978-0-521-63141-9|location=Cambridge|pages=[https://archive.org/details/streetlifechina0000unse/page/163 163 & 180]}}</ref> Поврзаноста на тетоважите со [[Злосторство|криминалците]] било пренесено од Кина за да влијае на Јапонија.<ref name="dem7-61" /> Денес, тетоважите остануваат генерално ненаклонети во кинеското општество.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/streetlifechina0000unse/page/180|title=Streetlife China|last=Dutton|first=Michael|publisher=Cambridge University Press|year=1998|isbn=978-0-521-63141-9|location=Cambridge|page=[https://archive.org/details/streetlifechina0000unse/page/180 180]}}</ref> Тетовирањето на криминалци и робови било вообичаено во [[Римско Царство|Римската империја]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ancientworlds.net/aworlds_direct/app_main.php?pageData=Post/55599|title=Tattoos and the Romans...|work=ancientworlds.net|accessdate=2024-04-16}}</ref> Католичките [[Хрвати во Босна и Херцеговина|Хрвати]] од [[Босна и Херцеговина|Босна]], особено децата и жените, користеле [[Христијанско тетовирање во Босна и Херцеговина|сицање]] за заштита од преминувањето во [[ислам]] за време на отоманското владеење на Балканот.<ref>Truhelka, Ciro. ''Wissenschaftliche Mittheilungen Aus Bosnien und der Hercegovina'': "Die Tätowirung bei den Katholiken Bosniens und der Hercegovina." Sarajevo; Bosnian National Museum, 1896.</ref> [[Податотека:Tsukioka_Yoshitoshi_-_Looking_in_Pain_-_a_Prostitute_of_the_Kansei_Era.jpg|лево|мини|Јапонски отпечаток од дрво ( ''[[укијо-е]]'' ) од 1888 година, на кој проститутка си го гризе марамчето од болка додека нејзината рака е тетовирана. Врз основа на историската практика, тетоважата најверојатно е името на нејзиниот љубовник. отпечатено од [[Цукиока Јошитоши]].]] Во 19 век, ослободените осуденици од САД и Австралија, како и британските воени дезертери биле идентификувани со тетоважи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bada.org/object/military-deserter-marking-instrument-1842|title=A Military Deserter Marking Instrument, 1842|work=BADA|language=en|accessdate=2024-04-16}}</ref> Затворениците во [[Нацистички концентрациони логори|нацистичките концентрациони логори]] биле тетовирани со број за идентификација. Денес, многу затвореници се уште се тетовираат како показател за времето поминато во затвор.<ref name="Abington 20103"/> [[Влада на Меиџи Јапонија|Владата на Меиџи Јапонија]] ги забранила тетоважите во 19 век, забрана која постоела 70 години пред да биде укината во 1948 година.<ref>Ito, Masami, "[http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20100608i1.html Whether covered or brazen, tattoos make a statement]", ''[[Japan Times]]'', 8 June 2010, p. 3</ref> Од 6 јуни 2012 година, сите нови тетоважи се забранети за вработените во градот [[Осака]]. Постојните тетоважи треба да бидат покриени со соодветна облека. Прописите биле додадени во етичките кодекси на Осака, а вработените со тетоважи биле охрабрени да ги отстранат. Ова е направено поради силната поврзаност на тетоважите со јакузата, или јапонскиот организиран криминал, откако официјален претставник на Осака во февруари 2012 година му се заканил на ученик покажувајќи ја неговата тетоважа. [[Американски староседелци|Домородните Американци]] користеле тетоважи за да го претстават своето племе.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cloakanddaggerlondon.co.uk/native-american-tattoos/|title=Native American Tattoos|date=30 September 2020|work=Cloak and Dagger Tattoo London|language=en-US|accessdate=26 April 2022}}</ref> [[Податотека:Tattoo_Collection_of_the_Laboratoire_de_sciences_judiciaires_of_Montreal,_1925.jpg|мини|Колекција на тетоважи на [[Вилфрид Дером]], 1925 година]] ==== Модерни асоцијации ==== Тетоважите се силно поврзани со [[Девијантно однесување|девијација]], растројства на личноста и криминал.<ref name="Wesley">{{Наведено списание|last=Wesley G. Jennings|last2=Bryanna Hahn Fox|last3=David P. Farrington|date=14 January 2014|title=Inked into Crime? An Examination of the Causal Relationship between Tattoos and Life-Course Offending among Males from the Cambridge Study in Delinquent Development|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-criminal-justice_january-february-2014_42_1/page/77|journal=Journal of Criminal Justice|volume=42|issue=1, January–February 2014|pages=77–84|doi=10.1016/j.jcrimjus.2013.12.006}}</ref><ref name="Adams">{{Наведено списание|last=Adams|first=Joshua|year=2012|title=The Relationship between Tattooing and Deviance in Contemporary Society|journal=Deviance Today|pages=137–145}}</ref> Иако општото прифаќање на тетоважите е во пораст во западното општество, тие сè уште носат тешка стигма кај одредени општествени групи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.huffingtonpost.co.uk/kevin-bailey/society-and-tattoos_b_15788552.html|title=Society And Tattoos|date=4 April 2017|work=HuffPost UK|language=en|accessdate=26 May 2019}}</ref> Тетоважите генерално се сметаат за важен дел од културата на [[Руски криминални тетоважи|руската мафија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2010/oct/26/russian-criminal-tattoos|title=Russian criminal tattoos: breaking the code|last=Hodgkinson|first=Will|date=26 October 2010|work=The Guardian|language=en|accessdate=21 September 2018}}</ref> [[Податотека:Latin_King_.jpg|лево|мини|Член на бандата [[Latin Kings]] ја покажува својата тетоважа од бандата.]] Тековните културни сфаќања за тетоважите во Европа и Северна Америка се под големо влијание на долгогодишните стереотипи засновани на девијантни општествени групи во 19 и 20 век. Особено во Северна Америка, тетоважите се поврзуваат со стереотипи, [[фолклор]] и расизам.<ref name="google12"/> Дури во 1960-тите и 1970-тите, луѓето ги поврзувале тетоважите со такви општествени отпадници како моторџии и затвореници <ref>''Bodies of Inscription: A Cultural History of the Modern Tattoo Community''. Margo DeMello. Durham, NC: [[Duke University Press]], 2000. vii + 222 pp., photographs, notes, bibliography, index.</ref> Денес, во Соединетите Држави многу затвореници и криминални банди користат карактеристични тетоважи за да укажат на факти за нивното криминално однесување, [[Затворска тетоважа|затворски казни]] и организациска припадност.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.foto8.com/issue01/dprisontattoos/prisontattoos1.html|title=Texas Prison Tattoos|last=Lichtenstein|first=Andrew|work=Foto8|accessdate=8 December 2007}}</ref> [[Тетоважа со капка солза|Тетоважата со капка солза]], на пример, може да биде симбол на извршено убиство, или секоја солза претставува смрт на пријател. Во исто време, припадниците на [[Вооружени сили на САД|американската војска]] имаат подеднакво добро воспоставена и долготрајна [[историја на тетовирање]] за да укажуваат на воени единици, битки, убиства итн., асоцијација што останува широко распространета меѓу постарите Американци. Во Јапонија, тетоважите се поврзани со криминални групи од [[јакуза]], но има и групи кои не се јакуза, како што е здружението за тетоважи на [[Фукуши Масаичи]], кое направило обид да ги зачува кожите на мртвите Јапонци кои имале обемни тетоважи. Тетовирањето е исто така вообичаено во британските вооружени сили. Во зависност од вокацијата, тетоважите се прифатени во голем број професии во Америка. Компаниите во многу области се повеќе се фокусирани на диверзитетот и вклученоста.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://smallbusiness.yahoo.com/advisor/tattoos-no-longer-kiss-death-workplace-163214544.html|title=Tattoos No Longer A Kiss Of Death In The Workplace|last=Hennessey|first=Rachel|date=8 March 2013|publisher=Yahoo! Small Business Advisor|archive-url=https://web.archive.org/web/20130504133148/http://smallbusiness.yahoo.com/advisor/tattoos-no-longer-kiss-death-workplace-163214544.html|archive-date=May 4, 2013|accessdate=15 March 2013}}</ref> Мејнстрим уметничките галерии одржуваат изложби на конвенционални и прилагодени дизајни на тетоважи, како што е ''Beyond Skin'', во [[Музеј на Кројдон|Музејот на Кројдон]].<ref name="croydon">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.museumofcroydon.com/beyondskin|title=Beyond Skin|work=Museum of Croydon|archive-url=https://web.archive.org/web/20180817125017/http://www.museumofcroydon.com/beyondskin|archive-date=17 August 2018|accessdate=17 August 2018}}</ref> Во Британија, постојат докази за жени со тетоважи, сокриени со нивната облека, во текот на 20 век, и записи за жени тетоважи како Џеси Најт од 1920-тите.<ref name="Mifflin2013">{{Наведена книга|title=Bodies of Subversion: A secret history of women and tattoo|last=Mifflin|first=Margot|date=2013|publisher=Powerhouse Books|isbn=978-1-57687-613-8|edition=3rd|pages=192}}</ref> Студијата за „изложени на ризик“ (како што е дефинирано со отсуство од училиште и отсуство од работа) адолесценти покажала позитивна корелација помеѓу модификацијата на телото и негативните чувства кон телото и ниската самодоверба; сепак, студијата исто така покажала дека силен мотив за модификација на телото е потрагата по „јас и обидите да се постигне владеење и контрола над телото во доба на зголемено отуѓување“.<ref>{{Наведено списание|last=Carroll|first=L.|last2=Anderson|first2=R.|year=2002|title=Body piercing, tattooing, self-esteem, and body investment in adolescent girls|url=https://archive.org/details/sim_adolescence_fall-2002_37_147/page/627|journal=Adolescence|volume=37|issue=147|pages=627–37|pmid=12458698}}</ref> Преваленцијата на жените во индустријата за тетоважи во 21 век, заедно со поголем број жени кои носат тетоважи, се чини дека ги менува негативните перцепции. Во списанието ''Covered in Ink'' од Беверли Јуен Томпсон, таа интервјуира многу тетовирани жени во Вашингтон, Мајами, Орландо, Хјустон, Лонг Бич и Сиетл од 2007 до 2010 година користејќи набљудување на учесниците и длабински интервјуа на 70 жени. Помладите генерации обично повеќе не се вознемируваат од силно тетовирани жени, додека постарата генерација, вклучувајќи ги и учесниците, родителите имаат поголема веројатност да ги гледаат со презир, некои дури одат до крајност да се откажат од своите деца затоа што се тетовираат.<ref>{{Наведена книга|title=Covered in Ink|url=https://archive.org/details/coveredininktatt0000thom|last=Thompson|first=Beverly Yuen|date=24 July 2015|publisher=New York University Press|isbn=978-0-8147-6000-0|doi=10.18574/nyu/9780814760000.001.0001}}</ref> Обично како реагира семејството е показател за нивната врска воопшто. Биле дадени извештаи дека членовите на семејството кои не прифаќале тетоважи сакале да ги исчистат сликите, да ги истурат со света вода или хируршки да ги отстранат. Семејствата кои емоционално ги прифаќале членовите на своето семејство можеле да одржуваат блиски врски по тетовирањето.<ref>{{Наведена книга|title=Covered in Ink: Tattoos, Women and the Politics of the Body|url=https://archive.org/details/coveredininktatt0000thom|last=Thompson|first=Beverly Yuen|date=2015|publisher=[[New York University Press]]|pages=[https://archive.org/details/coveredininktatt0000thom/page/87 87]–88}}</ref> == Рекламирање и маркетинг == Тетоважите се користат и во маркетинг и рекламирање со компании кои им плаќаат на луѓето да имаат тетовирани логоа на брендови како [[HBO]], [[Ред Бул|Red Bull]] и [[АСОС|ASOS.com]] по нивните тела.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.prdaily.com/Main/Articles/Your_ad_here_Marketers_turn_to_tattoos_14716.aspx#|title='Your ad here?' Marketers turn to tattoos|last=Allen|first=Kevin|date=25 June 2013|work=PR Daily|access-date=18 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20130627202025/http://www.prdaily.com/Main/Articles/Your_ad_here_Marketers_turn_to_tattoos_14716.aspx|archive-date=27 June 2013|publisher=Ragan Communications, Inc.}}</ref> Оваа практика е позната како „skinvertising“ (кожно рекламирање).<ref>{{Наведени вести|url=http://www.details.com/blogs/daily-details/2013/05/the-tattoo-as-corporate-branding-tool.html|title=The Tattoo As Corporate Branding Tool|last=Hines|first=Alice|date=30 May 2013|work=Details|access-date=18 April 2014|publisher=Condé Nast.|archive-date=2015-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923213906/http://www.details.com/blogs/daily-details/2013/05/the-tattoo-as-corporate-branding-tool.html|url-status=dead}}</ref> BT's Smokehouse, ресторан за скара лоциран во Масачусетс, им нудел на клиентите бесплатни доживотни оброци доколку го истетовираа логото на установата на видлив дел од телото. Девет луѓе го направиле.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.telegram.com/article/20130219/NEWS/102199933/0|title=B.T.'s Smokehouse logo tattoo earns patrons free meals for life|last=Boynton|first=Donna|date=19 February 2013|work=Telegram.com|access-date=18 April 2014|publisher=[[Worcester Telegram]] & Gazette Corp.}}</ref> == Здравствени ризици == [[Податотека:Tattoo_keloid.JPG|лево|мини|Формирање [[келоид]]и на местото на тетоважата]] Болката при тетовирањето може да варира од непријатна до измачувачка во зависност од локацијата на тетовирањето на телото. Со употреба на модерни креми за здрвување, болката може да се елиминира или намали. За време на процедурите за тетовирање може да дојде до онесвестување, но не се смета за многу веројатно. Поради тоа што бара пробивање на имунолошката бариера формирана од кожата, тетовирањето носи здравствени ризици, вклучувајќи инфекција и алергиски реакции. Современите тетоважи ги намалуваат здравствените ризици следејќи ги универзалните мерки на претпазливост при работа со предмети за еднократна употреба и стерилизирање на нивната опрема по секоја употреба. Многу јурисдикции бараат уметниците на тетоважи да поминат обука за патогени преку крв, како што е онаа обезбедена преку [[Црвен крст и Црвена полумесечина|Црвениот крст]] и OSHA. Од 2009 година (во САД) нема пријавени случаи на ХИВ зарази од тетоважи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cdc.gov/hiv/resources/factsheets/transmission.htm|title=HIV and Its Transmission|date=July 1999|publisher=CDC|archive-url=https://web.archive.org/web/20100304131732/http://cdc.gov/hiv/resources/factsheets/transmission.htm|archive-date=4 March 2010}}</ref> Кај аматерското тетовирање, како што е практиката во затворите, постои зголемен ризик од инфекција. Инфекциите кои теоретски може да се пренесат со употреба на нестерилизирана опрема за тетовирање или контаминирано мастило вклучуваат површински инфекции на кожата, габични инфекции, некои форми на [[хепатит]]ис, [[Херпес симплекс вирус|вирус на херпес симплекс]], [[ХИВ]], [[Стафилококи|стафилокок]], [[тетанус]] и [[туберкулоза]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mayoclinic.com/health/tattoos-and-piercings/MC00020|title=Tattoos: Risks and precautions to know first|date=20 March 2012|publisher=MayoClinic.com|accessdate=5 April 2012}}</ref> Мастилата за тетоважи се опишани како „хистолошки извонредно нереактивни“.<ref name="kilmer2"/> Сепак, документирани се медицински случаи на алергиски реакции на мастила за тетоважи, особено одредени бои. Ова понекогаш се должи на присуството на никел во пигментот на мастило, што предизвикува вообичаена алергија на метал. Повремено, кога ќе се пробие [[крвен сад]] за време на процедурата за тетовирање, може да се појави [[модринка]] / [[хематом]]. Во исто време, голем број мастила за тетоважи може да содржат опасни материи, а Европската агенција за хемикалии (ECHA) поднесе предлог за ограничување на намерната употреба или ограничувањето на концентрацијата на приближно 4000 супстанции кои се содржани во мастилата за тетоважи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://echa.europa.eu/-/proposal-to-restrict-hazardous-substances-in-tattoo-inks-and-permanent-make-up|title=Proposal to restrict hazardous substances in tattoo inks and permanent make-up – All news – ECHA|work=echa.europa.eu|language=en-GB|accessdate=26 October 2018}}</ref> Според студијата на [https://euon.echa.europa.eu/ Опсерваторијата за наноматеријали на Европската унија (EUON] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230421152708/https://euon.echa.europa.eu/ |date=2023-04-21 }} ), голем број современи мастила за тетоважи содржат наноматеријали.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://euon.echa.europa.eu/documents/23168237/24095696/070918_euon_nanopigments_literature_study_report_en.pdf/58977ab1-1059-4b41-f003-18ae9d7a157c|title=Literature study on the uses and risks of nanomaterials as pigments in the European Union|work=European Union Observatory for Nanomaterials (EUON)|accessdate=2024-08-26|archive-date=2021-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20210702005229/https://euon.echa.europa.eu/documents/23168237/24095696/070918_euon_nanopigments_literature_study_report_en.pdf/58977ab1-1059-4b41-f003-18ae9d7a157c|url-status=dead}}</ref> Овие предизвикуваат значителни нанотоксиколошки проблеми. Одредени бои - црвена или слични бои како виолетова, розова и портокалова - имаат тенденција да предизвикуваат повеќе проблеми и оштетувања во споредба со другите бои.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://livsstil.tv2.dk/kropogsundhed/2014-03-26-gode-r%C3%A5d-om-tatoveringer-de-her-farver-skal-du-undg%C3%A5|title=Gode råd om tatoveringer: De her farver skal du undgå|date=26 March 2014}}</ref> Црвеното мастило дури предизвикало толку сериозни оштетувања [[Човечка кожа|на кожата]] и [[Човечко месо|месото]] што била неопходна [[ампутација]] на нога или рака. Ако дел од тетоважата (особено ако е црвена) почне да предизвикува дури и помали проблеми, како што се чешање или уште полошо, грутка, тогаш данските експерти силно предлагаат да се отстранат црвените делови.<ref>Danish TV programme "''Min krop til andres forfærdelse''" or "My body to the dismay of others" aired on DR 3 1. July 9pm CEST. A man who at a younger age had competed with his older brother to obtain the largest tattoos, experienced an infection years later originating in the red portions of the tattoos, resulting in his left leg being amputated piece by piece. Also, a woman with incipient problems at her two formerly red roses was followed as her skin was removed.</ref> Во 2017 година, истражувачите од Европскиот центар за синхротронско зрачење во Франција открија дека некои од хемикалиите во мастилото за тетоважи се акумулираат во [[Лимфен јазол|лимфните јазли]], попречувајќи ја нивната способност да се борат против инфекциите.<ref>{{Наведено списание|last=Schreiver|first=Ines|last2=Hesse|first2=Bernhard|last3=Seim|first3=Christian|last4=Castillo-Michel|first4=Hiram|last5=Villanova|first5=Julie|last6=Laux|first6=Peter|last7=Dreiack|first7=Nadine|last8=Penning|first8=Randolf|last9=Tucoulou|first9=Remi|date=2017-09-12|title=Synchrotron-based ν-XRF mapping and μ-FTIR microscopy enable to look into the fate and effects of tattoo pigments in human skin|url=https://www.nature.com/articles/s41598-017-11721-z|journal=Scientific Reports|language=en|volume=7|issue=1|doi=10.1038/s41598-017-11721-z|issn=2045-2322|pmc=5595966|pmid=28900193}}</ref> Сепак, авторите забележаа дека повеќето тетовирани лица, вклучувајќи ги и анализираните донатори, не страдаат од хронично воспаление.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.the-scientist.com/tattoo-ink-nanoparticles-persist-in-lymph-nodes-30933|title=Tattoo Ink Nanoparticles Persist in Lymph Nodes|last=Akst|first=Jef|date=2017-09-12|work=The Scientist Magazine|language=en|archive-url=https://archive.today/20240229115210/https://www.the-scientist.com/tattoo-ink-nanoparticles-persist-in-lymph-nodes-30933|archive-date=2024-02-29|accessdate=2024-08-17}}</ref> Уметниците за тетоважи често препорачуваат заштита на кожата од сонце за да се спречи бледнеењето на тетоважите и да се зачува интегритетот на кожата за да се олесни идното тетовирање.<ref>{{Наведено списание|date=18 September 2018|title=Re: Cutaneous melanoma attributable to sunbed use: systematic review and meta-analysis|url=https://www.bmj.com/content/345/bmj.e4757/rr/615167|journal=The BMJ|language=en|pages=e4757}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Rosenbaum|first=Brooke E.|last2=Milam|first2=Emily C.|last3=Seo|first3=Lauren|last4=Leger|first4=Marie C.|date=2016|title=Skin Care in the Tattoo Parlor: A Survey of Tattoo Artists in New York City|journal=Dermatology|language=en|volume=232|issue=4|pages=484–489|doi=10.1159/000446345|issn=1018-8665|pmid=27287431|doi-access=free}}</ref> == Отстранување == {{Главно|Отстранување на тетоважа}} Додека тетоважите се сметаат за трајни, понекогаш е можно да се отстранат, целосно или делумно, со ласерски третмани. Вообичаено, пигментите базирани на јаглерод или пигменти на база на железо-оксид, како и некои обоени мастила може да се отстранат поцелосно од мастилата со други бои. Трошоците и болката поврзани со отстранувањето на тетоважите обично се поголеми од трошоците и болката поврзани со нивното нанесување. Други методи освен методите за ласерско отстранување на тетоважи вклучуваат [[дермабразија]], салабразија (чистење на кожата со [[Сол (зачин)|сол]]), техники за намалување, [[криохирургија]] и [[wiktionary:excision|ексцизија]]. Овие постари методи, сепак, се речиси целосно заменети со опции за третман со ласерско отстранување.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tattoo-bewertung.de/content/aktuelle-laserbehandlung|title=Images of Tattoo removal procedure|language=de|accessdate=12 January 2011}}</ref> == Привремени тетоважи == [[Податотека:Ambigram_tattoo_Love_Eros.jpg|мини|Привремена [[декал]] тетоважа со [[амбиграм]] ''[[Љубов]] / [[Ерос (концепт)|ерос]]'', на зглобовите]] '''Привремена тетоважа''' е непостојана слика на кожата која наликува на постојана тетоважа. Како форма на сликање на телото, привремените тетоважи може да се нацртаат, насликаат или нацртаат со aерограф.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.savedtattoo.com/temporary-vs-permanent-tattoos/|title=Temporary Vs. Permanent Tattoos: Which One Should You Get? - Saved Tattoo|date=2 March 2021|language=en-US|accessdate=26 April 2022}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://emotionified.com/how-to-remove-temporary-tattoos|title=How to remove temporary tattoos|date=15 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20220815134614/https://emotionified.com/how-to-remove-temporary-tattoos/|archive-date=15 August 2022|accessdate=22 July 2021}}</ref> === Видови === ==== Привремени декал тетоважи ==== Привремените [[декал]] тетоважи се користат за украсување на кој било дел од телото. Тие може да траат еден ден или повеќе од една недела.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fda.gov/Cosmetics/ProductsIngredients/Products/ucm108569.htm|title=Temporary Tattoos, Henna/Mehndi, and "Black Henna"|work=FDA|accessdate=3 August 2015}}</ref> ==== Привремени тетоважи со воздушна четка (aерограф) ==== Иако станале попопуларни и обично бараат поголема инвестиција, привремените тетоважи со воздушна четка имаат помала веројатност да постигнат изглед на трајна тетоважа и може да не траат толку долго како привремените тетоважи со притискање. Уметник прска тетоважи со воздушна четка користејќи матрица со козметички мастила на база на алкохол. Како и тетоважите со налепници, привремените тетоважи со воздушни четки исто така лесно се отстрануваат со алкохол за триење или бебешко масло. ==== Привремени тетоважи со хена ==== [[Податотека:Lower_leg_Tattoo.jpg|десно|мини|Се применува привремена тетоважа со [[хена]]]] Друга алтернатива за тетоважа се тетоважите базирани на [[хена]], кои генерално не содржат адитиви. Хена е супстанца од растително потекло која се насликува на кожата, обојувајќи ја во црвено-портокалова-кафена боја. Поради полу-постојаната природа на хена, им недостасуваат реални бои типични за привремените тетоважи налепници. Поради процесот на аплицирање кој одзема многу време, тоа е релативно лоша опција за децата. Дерматолошките публикации известуваат дека алергиските реакции на природната хена се многу ретки и производот генерално се смета за безбеден за нанесување на кожата. Сепак, може да се појават сериозни проблеми од употребата на хена со одредени адитиви. FDA и медицинските списанија известуваат дека привремените тетоважи со црна хена се особено опасни. === Безбедност === ==== Безбедност на привремените декал тетоважи ==== Привремените декал тетоважи, кога легално се продаваат во Соединетите држави, нивните адитиви во боја биле одобрени од американската Администрација за храна и лекови (FDA) како козметика - ФДА утврдила дека овие бои се безбедни за „директен дермален контакт“. Додека FDA добила некои извештаи за мала иритација на кожата, вклучувајќи црвенило и оток, од овој тип на привремена тетоважа, агенцијата открила дека овие симптоми се „специфични за човекот“ и не се доволно значајни за да ги поддржат предупредувањата за јавноста. Меѓутоа, неодобрените пигменти, кои понекогаш ги користат неамериканските производители, може да предизвикаат алергиски реакции кај секого. ==== Безбедност на тетоважата со воздушна четка ==== Видовите на бои за воздушните четки кои се произведени за изработка, создавање уметност или украсување облека никогаш не треба да се користат за тетовирање. Овие бои можат да бидат алергени или токсични. ==== Безбедност на тетоважите со хена ==== [[Податотека:Dermititis_black_henna.JPG|мини|[[Дерматит]]ис поради привремена тетоважа (делфин) направена со [[Хена|црна Хена]]]] Управата за храна и лекови на САД (FDA) редовно издава предупредувања до потрошувачите за избегнување на какви било привремени тетоважи означени како црна хена или претходно измешана хена бидејќи тие може да содржат потенцијално штетни состојки како [[сребро нитрат]], кармин, [[пирогалол]], дисперзирана портокалова боја и [[хром]]. Црната хена ја добива својата боја од парафенилендиамин (PPD), текстилна боја одобрена од FDA за човечка употреба само за боење на косата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.foxnews.com/health/2013/03/26/fda-warns-consumers-about-dangers-temporary-tattoos/|title=FDA warns consumers about dangers of temporary tattoos|date=26 March 2013|work=Fox News|accessdate=3 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924081328/http://www.foxnews.com/health/2013/03/26/fda-warns-consumers-about-dangers-temporary-tattoos/|archive-date=2015-09-24|url-status=dead}}</ref> Во Канада, употребата на PPD на кожата, вклучително и боја за коса, е забранета. Истражувањата ги поврзале овие и други состојки со низа здравствени проблеми, вклучувајќи алергиски реакции, хронични воспалителни реакции и доцни алергиски реакции на сродните бои за облека и фризерски бои. Тие можат да ги предизвикаат овие реакции долго по апликацијата. Ниту црната, ниту претходно измешаната хена не се одобрени за козметичка употреба од страна на FDA. == Религиозни погледи == [[File:A_bride_body_art_Hindu_culture_religion_rites_rituals_sights.jpg|алт=feet decorated with temporary tattoos|десно|192x192пкс|Лево/горе: Стапала на [[Hindu|хинду]] невеста украсени со привремени тетоважи; Десно/Долно: [[Христијански]] пар со исти тетоважи со крст.]] [[File:Jesus_is_So_Cool.jpg|алт=Arms with matching cross symbol tattoos|десно|192x192пкс]] [[Стар Египет|Древните Египќани]] користеле тетоважи за да покажат посветеност кон божество, а се верувало дека тетоважите пренесуваат божествена заштита. Во [[Хиндуизам|хиндуизмот]], будизмот и неопаганизмот, тетоважите се прифатени.<ref name="ferguson">{{Наведена мрежна страница|url=http://websterjournal.com/2018/10/31/opinions-on-tattoos-differ-by-religion/|title=Opinions on tattoos differ by religion|last=Ferguson|first=Matthew|date=31 October 2018|work=Webster Journal|accessdate=13 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190413205913/http://websterjournal.com/2018/10/31/opinions-on-tattoos-differ-by-religion/|archive-date=2019-04-13|url-status=dead}}</ref> Југоисточна Азија има традиција на заштитни тетоважи различно познати како ''сак јант'' или [[јантра тетоважи]] кои вклучуваат будистички слики, молитви и/или симболи. Сликите на Буда или други религиозни личности предизвикале контроверзии во некои будистички земји кога се применети во тетоважи од Западњаци кои не ги следат традиционалните обичаи во однос на почитување на прикажување на слики на Буди или божества. [[Јудаизам|Јудаизмот]] генерално забранува тетоважи меѓу неговите приврзаници врз основа на заповедите во [[Левит 19]]. Евреите имаат тенденција да веруваат дека овој заповед се однесува само на Евреите, а не и на неизраелците. Сепак, сè поголем број млади Евреи се тетовираат заради мода или израз на нивната вера.<ref name="torgovnivk">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2008/07/17/fashion/17SKIN.html|title=For Some Jews, It Only Sounds Like 'Taboo'|last=Torgovnick|first=Kate|date=17 July 2008|work=[[New York Times]]|access-date=17 August 2018}}</ref> Тетоважите се сметаат за [[харам]] за многу [[Сунизам|сунитски муслимани]], врз основа на пресуди од научници и пасуси во сунитскиот хадис. [[Шиизам|Шиитскиот ислам]] не забранува тетовирање,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://hellogiggles.com/beauty/are-tattoos-haram/|title=My Muslim Culture Says Tattoos Are Haram-But Are They?|last=Velasco|first=Pia|date=23 March 2021|work=[[HelloGiggles]]|language=en|accessdate=26 April 2022|archive-date=2022-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20220703093346/https://hellogiggles.com/beauty/are-tattoos-haram/|url-status=dead}}</ref><ref name="muslimversity.com">{{Наведена мрежна страница|url=https://muslimversity.com/are-tattoos-haram/|title=Are Tattoos Haram? - A Complete Guide|date=30 March 2020|work=Muslimversity|language=en-us|accessdate=26 April 2022|archive-date=2024-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20240807090250/https://muslimversity.com/are-tattoos-haram/|url-status=dead}}</ref> и многу шиитски муслимани (Либанци, Ирачани, Јеменци, Иранци) имаат тетоважи, конкретно со религиозни теми.<ref name="muslimversity.com" /> == Во популарната култура == * [[Inked (списание)|''Inked'' (списание)]] * Видете [[Листа на ТВ емисии за тетоважи]] == Поврзано == ==== Стилови ==== {{refbegin|30em}} * [[Црно-сива]] - Стил на тетовирање кој користи само црно мастило во различни нијанси * [[Борнео традиционално тетовирање]] * [[Кинеска тетоважа со калиграфија|Кинески тетоважи со калиграфија]] * [[Христијанско тетовирање во Босна и Херцеговина]] * [[Дек (тетоважа)]] - Традиционални курдски тетоважи * [[Ирезуми]] - Неколку форми на традиционално јапонско тетовирање * [[Њускул (тетоважа)]] * [[Олдскул (тетоважа)]] * [[Американска традиционална]] * [[Пе'а]] * [[Затворска тетоважа]] * [[Јантра тетовирање]] * [[Морнарска тетоважа|Морнарски тетоважи]] * [[Скарификација]] * [[Ракав тетоважа]] {{refend}} ==== Локација ==== * [[Одело за тело (тетоважа)]] * [[Тетовирање на гениталии]]те * [[Тетоважа на долниот дел на грб]]от * [[Тетовирање на склери]]те ==== Друго ==== {{refbegin|30em}} * [[Биомеханичка уметност]] - стилот на Х. Р. Гигер * [[Блекаут тетоважа]] * [[Треш полка]] * [[Боди арт]] ** [[Сликање на тело]]то ** [[Мехнди]] (наречено и [[хена]]) * [[Правен статус на тетовирање во европски земји|Правен статус на тетовирање во европските земји]] * [[Правен статус на тетовирање во Соединети Американски Држави|Правен статус на тетовирање во Соединетите Американски Држави]] * [[Список на уметници за тетовирање]] * [[Лаки Дајмонд Рич]] * [[Конвенција за тетоважи]] * [[Тетовирана дама]] {{refend}} == Наводи == === Цитати === {{наводи}} === Општи извори === {{refbegin|30em}} ; Антрополошки * Buckland, A. W. (1887). "On Tattooing", in ''Journal of the Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland'', 1887/12, p.&nbsp;318–328 * Caplan, Jane (ed.) (2000): ''Written on the Body: the Tattoo in European and American History'', Princeton University Press * DeMello, Margo (2000) ''Bodies of Inscription: a Cultural History of the Modern Tattoo Community'', California. Durham NC: Duke University Press * {{cite journal|last=Fisher|first=Jill A.|year=2002|title=Tattooing the Body, Marking Culture|journal=Body & Society|volume=8|issue=4|pages=91–107|citeseerx=10.1.1.602.5897|doi=10.1177/1357034x02008004005|s2cid=145369916}} * Gell, Alfred (1993) ''Wrapping in Images: Tattooing in Polynesia'', Oxford: Clarendon Press * Gilbert, Stephen G. (2001) ''Tattoo History: a Source Book'', New York: Juno Books * Gustafson, Mark (1997) "''Inscripta in fronte'': Penal Tattooing in Late Antiquity", in ''Classical Antiquity'', April 1997, Vol. 16/No. 1, pp.&nbsp;79–105 * Hambly, Wilfrid Dyson (1925) ''The History of Tattooing and Its Significance: With Some Account of Other Forms of Corporal Marking'', London: [[H. F. & G. Witherby]] (reissued: Detroit 1974) * Hesselt van Dinter, Maarten (2005) ''The World of Tattoo; An Illustrated History''. Amsterdam, KIT Publishers * Jones, C. P. (1987) "Stigma: Tattooing and Branding in Graeco–Roman Antiquity", in ''Journal of Roman Studies'', 77/1987, pp.&nbsp;139–155 * Juno, Andrea. ''Modern Primitives''. ''[[Re/Search]]'' #12 (October 1989) {{ISBN|0-9650469-3-1}} * Kächelen, Wolf-Peter (2004): ''Tatau und Tattoo – Eine Epigraphik der Identitätskonstruktion.'' [[Shaker Verlag]], Aachen, {{ISBN|3-8322-2574-9}}. * Kächelen, Wolf-Peter (2020): "Tatau und Tattoo Revisited: Tattoo pandemic: A harbinger of global economic and social collapse." In: [https://www.shaker.de/de/content/catalogue/index.asp?lang=de&ID=8&ISBN=978-3-8322-2574-2 Wolf-Peter Kächelen – Tatau und Tattoo], abstract pp.&nbsp;4–6 * Lombroso, Cesare (1896) "The Savage Origin of Tattooing", in ''Popular Science Monthly'', ''[[Popular Science]]'' Vol. IV., 1896 * [https://web.archive.org/web/20100827000158/http://tattootemple.hk/ Pang, Joey (2008) "Tattoo Art Expressions"] * Raviv, Shaun (2006) "Marked for Life: Jews and Tattoos" (''[[Moment Magazine]]''; June 2006) * [http://www.sciencedirect.com/science?_ob=GatewayURL&_origin=AUGATEWAY&_method=citationSearch&_piikey=S0003552103000840&_version=1&md5=f6dd58d559c19d58799b93a66225b038 "Comparative study about Ötzi's therapeutic tattoos" (L. Renaut, 2004, French and English abstract)] * Robley, Horatio (1896) ''Moko, or, Maori tattooing''. London: Chapman and Hall * Roth, H. Ling (1901) "Maori tatu and moko". In: ''Journal of the Anthropological Institute'' vol. 31, January–June 1901 * Rubin, Arnold (ed.) (1988) ''Marks of Civilization: Artistic Transformations of the Human Body'', Los Angeles: [[UCLA Museum of Cultural History]] * Sanders, Clinton R. (1989) ''Customizing the Body: the Art and Culture of Tattooing''. Philadelphia: Temple University Press * Sinclair, A. T. (1909) "Tattooing of the North American Indians", in ''[[American Anthropologist]]'' 1909/11, No. 3, p.&nbsp;362–400 * Thompson, Beverly Yuen (2015) ''[https://nyupress.org/books/978-0-8147-8920-9/ Covered in Ink: Tattoos, Women and the Politics of the Body] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180927122609/https://nyupress.org/books/978-0-8147-8920-9/ |date=27 September 2018 }}'', [[New York University Press]]. {{ISBN|9780814789209}} * Wianecki, Shannon (2011) [https://web.archive.org/web/20110712031242/http://www.mauimagazine.net/Maui-Magazine/July-August-2011/Marked/ "Marked"] ''[[Maui No Ka 'Oi Magazine]]''. ; Популарни и уметнички * Green, Terisa. ''Ink: The Not-Just-Skin-Deep Guide to Getting a Tattoo'' New York: [[New American Library]] {{ISBN|0-451-21514-1}} * Green, Terisa. ''The Tattoo Encyclopedia: A Guide to Choosing Your Tattoo'' New York: New American Library {{ISBN|0-7432-2329-2}} * Kraków, Amy. ''Total Tattoo Book'' New York: [[Warner Books]] {{ISBN|0-446-67001-4}} ; Медицински * {{cite web|url=https://www.cdc.gov/hepatitis/C/cFAQ.htm#cFAQ10|title=CDC's Position on Tattooing and HCV Infection|publisher=[[Centers for Disease Control and Prevention]]|access-date=12 June 2006}} * {{cite web|url=https://www.cdc.gov/niosh/topics/body_art/|title=Body Art (workplace hazards)|publisher=[[National Institute for Occupational Safety and Health]]|access-date=15 September 2008}} * {{cite web|url=https://www.fda.gov/Cosmetics/ProductandIngredientSafety/ProductInformation/ucm108530.htm|title=Tattoos and Permanent Makeup|work=CFSAN/Office of Cosmetics and Colors (2000; updated 2004, 2006)|publisher=[[United States Food and Drug Administration]]|access-date=12 June 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20090608142634/http://www.fda.gov/Cosmetics/ProductandIngredientSafety/ProductInformation/ucm108530.htm|archive-date=2009-06-08|url-status=dead}} * {{cite journal|last1=Haley|first1=R. W.|last2=Fischer|first2=R. P.|date=March 2000|title=Commercial tattooing as a potential source of hepatitis C infection|journal=Medicine|volume=80|issue=2|pages=134–151|doi=10.1097/00005792-200103000-00006|pmid=11307589|doi-access=free|s2cid=42897920}} * Paola Piccinini, Laura Contor, Ivana Bianchi, Chiara Senaldi, Sazan Pakalin: ''Safety of tattoos and permanent make-up'', [[Joint Research Centre]], 2016, {{ISBN|978-92-79-58783-2}}, [[doi:10.2788/011817]]. {{refend}} == Понатомошно читање == * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=qkaBAAAAMAAJ&q=tattoo|title=Tribal tattoo designs|last=van Dinter|first=Maarten Hesselt|publisher=Pepin Press|year=2000|isbn=9789054960737|location=Amsterdam|format=Hardcover}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=1YsIzgEACAAJ|title=Painted People – Humanity in 21 Tattoos|last=Lodder|first=Matt|publisher=Harper Collins Publ.|year=2022|isbn=978-0-00-840206-8|location=London|format=Hardcover}} == Надворешни врски == {{Wikiquote-inline}} * {{Викиизвор-ред|Tattooing}} * [http://video.pbs.org/video/2219469018 Tattoos, The Permanent Art] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140624040754/http://video.pbs.org/video/2219469018/ |date=2014-06-24 }}, documentary produced by [[Исклучена книга (веб серија)|Off Book]] * [https://web.archive.org/web/20150201142150/https://www.google.com/culturalinstitute/exhibit/history-ink/wQx72HUG?hl=en History, Ink], article produced by Meghan Glass Hughes for The Valentine Richmond History Center [[Категорија:Тетовирање]] [[Категорија:Телесна уметност]] [[Категорија:Измена на телото]] 0490ps6t39q5s4c0mviljku66ean79h 0 1354569 5649269 5468953 2026-10-23T21:32:46Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5649269 wikitext text/x-wiki {{внимание}} {{Инфокутија здание|name=ФМФ плажа фудбалска арена|native_name=Арена на фудбалот во ФМФ|native_name_lang=ро|nickname=Стадионот Ла Сорс|image=FMF Beach Soccer Arena entrance.jpg|image_caption=Арената во 2023 година|country=[[Молдавија]]|location=|address=Улица Гидигичи|city=[[Кишинев]]|coordinates={{Coord|47.04748592173853|28.785556070107557|type:landmark_scale:2000|display=inline,title}}|broke_ground=|built=2020|opened=28 август 2020|closed=|demolished=|owner=[[Фудбалската федерација на Молдавија]]|operator=|project_manager=|main_contractors=Кавалиерска конструкција|architect=Брус ЛаФлер|tenants=[[Молдавија национален фудбалски тим на плажа]] (2020–)|seating_capacity=1,024|record_attendance=|dimensions=|surface=Песок, Вештачка трева|field_shape=|scoreboard=да|parking=400 места|website=[https://fmf.md/ Official Website]}}'''Стадионот за фудбал на плажа ФМФ''' е стадион за фудбал на плажа во [[Кишинев]], [[Молдавија]]. Се наоѓа во главниот град на Молдавија. Стадионот бил отворен во август 2020 година. [[Фудбалски сојуз на Молдавија|Молдавската фудбалска федерација (ФМФ)]], во соработка со [[ФИФА]] и Општинскиот совет на Кишинев биле одговорни страни на проектот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.playmakerstats.com/estadio.php?id=24306&search=1|title=Moldova Beach Soccer Stadium|work=Playmaker|accessdate=2024-08-31|archive-date=2023-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230413191149/https://www.playmakerstats.com/estadio.php?id=24306&search=1|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://beachsoccer.com/top-class-beach-soccer-stadium-in-moldova-close-to-completion|title=Top-class Beach Soccer stadium in Moldova close to completion|work=Beach Soccer Worldwide}}</ref> == Градежништво == Градежниот проект започнал во март 2019 година. Во однос на финансирањето, [[ФИФА]] одиграла клучна улога со тоа што придонела со финансирање на значителен дел од трошоците за изградба, покривајќи приближно 80% од трошоците, кои изнесувале приближно 1 милион евра. Оваа финансиска поддршка била обезбедена под услов ФМФ да го надгледува управувањето со арената најмалку 25 години.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://noi.md/md/sport/in-chisinau-va-aparea-un-stadion-de-fotbal-pe-plaja|title=În Chișinău va apărea un stadion de fotbal pe plajă|date=23 December 2019|work=noi.md|language=ro}}</ref> == Отворање == Стадионот за фудбал на плажа ја прославил својата свечена инаугурација на 27 август, што се совпаѓало со Денот на независноста на Молдавија. На настанот присуствувал претседателот на Молдавија, [[Игор Додон]], заедно со високи претставници на [[Фудбалски сојуз на Молдавија|Молдавската фудбалска федерација]] (ФМФ) и други значајни поединци.<ref>{{Наведени вести|url=https://fmf.md/noutate/1720/arena-de-fotbal-pe-plaja-din-chisinau-a-fost-deschisa?lang=en|title=Arena de fotbal pe plajă din Chișinău a fost deschisă!|last=Grecu|first=Sandu|date=28 August 2020|agency=fmf.md|language=ro}}</ref> == Објекти == Стадионот има капацитет за седење до 1500 гледачи, со дополнителни [[Многу важна личност (VIP)|ВИП]] места за 244 гледачи. Нуди соблекувални за тимови, простории за судии, соба за прва помош и вечерно осветлување на настани. Со својата разновидна мобилна платформа, арената сместува различни спортови во текот на целата година, вклучувајќи мини-фудбал, и [[одбојка на песок]]. Од мај до септември арената се користи како спортски објект со песочна површина, од октомври до април како терен со вештачка тревна површина, за аматерски и детски турнири. Овие удобности, како што се мини-фудбалски терени и [[тениско игралиште]], ја зголемуваат неговата привлечност како мултифункционален центар за спортски и културни настани во Молдавија.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.publika.md/primul-stadion-de-fotbal-pe-plaja-din-tara-noastra-a-fost-deschis-foto_3082955_foto_5201414.html|title=Primul Stadion de fotbal pe plajă din țara noastră a fost deschis|date=27 August 2020|access-date=11 September 2023|agency=Publika.md|language=ro|archive-date=2023-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20231023135459/https://www.publika.md/primul-stadion-de-fotbal-pe-plaja-din-tara-noastra-a-fost-deschis-foto_3082955_foto_5201414.html|url-status=dead}}</ref> == Употреба == [[Податотека:Socca_EuroCup_2024.jpg|лево|мини| Сока Еврокуп 2024 година]] Стадионот за фудбал на плажа ФМФ во Кишинев служи како разноврсно место, каде се сместени спортски настани како [[Фудбал на песок|фудбал на плажа]], меѓународни турнири како што е Евролигата за фудбал на плажа.<ref>{{Наведени вести|url=https://beachsoccer.com/preview-ebsl-moldova-2022|title=The 12 Division B teams have landed in Chisinau ready for kick-off tomorrow|date=26 July 2022|access-date=28 December 2023|agency=beachsoccer.com}}</ref> Тоа било главното место за двата настани на Сока Еврокуп одржани во 2023 и 2024 година.<ref name="socca1">{{Наведена мрежна страница|url=https://soccafederation.com/competition/2024-socca-eurocup-moldova/|title=2024 Socca EuroCup – Moldova – Socca|accessdate=2024-08-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20240803002008/https://soccafederation.com/competition/2024-socca-eurocup-moldova/|archive-date=2024-08-03|url-status=dead}}</ref> Исто така, бил и домаќин на различни културни изведби како концерти на [[Алтерносфера]], ангажман на заедницата и глобалното спортско признание.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ea.md/alternosfera-lanseaza-imnuri-de-razboi-in-chisinau-printr-un-show-de-proportii-la-arena-de-fotbal-pe-plaja-parcul-la-izvor/|title=ALTERNOSFERA lansează piesa Imnuri de război în Chișinău printr-un show de proporții la Arena de fotbal din Parcul "La izvor"|date=31 May 2023|work=ea.md|language=ro|accessdate=11 September 2023}}</ref> == Галерија == <gallery> Податотека:FMF Beach Soccer Arena entrance.jpg|алт=The entrance from the park|Влезот во паркот Податотека:FMF Beach Soccer Arena side view.jpg|алт=View from the beach|Поглед од плажата Податотека:FMF Beach Soccer Arena before opening.jpg|алт=The arena two weeks prior to opening|Арената две недели пред отворањето Податотека:FMF Beach Soccer Arena lake view.jpg|алт=The arena viewed from the orher side of the lake|Арената гледана од другата страна на езерото </gallery> == Наводи == [[Категорија:Национални стадиони]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Врамена карта без назнака за OSM-однос на Википодатоците]] nsq7a6br5fz14fmabvefgfs2r0s8etw 0 1355263 5649270 5639857 2026-10-23T21:43:25Z Carshalton 30527 /* Клупска статистика */ 5649270 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Даглас Луис | image = [[Податотека:Douglas Luiz April 2026 (cropped).jpg|200px]] | fullname = Даглас Луис Соарес де Пауло<ref>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/news/612828 |title=Updated squads for 2017/18 Premier League confirmed |publisher=Premier League |date=2 February 2018 |access-date=15 February 2018}}</ref> | height = {{height|m=1.75}}<ref name=PremProfile>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/players/24626/Douglas-Luiz/overview |title=Douglas Luiz: Overview |publisher=Premier League |access-date=17 August 2019 |archive-date=2021-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210516170452/https://www.premierleague.com/players/24626/Douglas-Luiz/overview |url-status=dead }}</ref> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1998|5|9}} | cityofbirth = {{роден во|Рио де Жанеиро|}} | countryofbirth = [[Бразил]] | nationality = {{flagsport|BRA}} [[Бразил]] | currentclub = {{Fb team Juventus}} | clubnumber = 12 | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Vasco da Gama}} | years1 = 2016-2017 | caps1 = 35 | goals1 = 5 | clubs1 = {{Fb team Vasco da Gama}} | years2 = 2017-2019 | caps2 = 0 | goals2 = 0 | clubs2 = {{Fb team Manchester City}} | years3 = 2017-2019 | caps3 = 38 | goals3 = 0 | clubs3 = →{{Fb team Girona}} | years4 = 2019-2024 | caps4 = 175 | goals4 = 20 | clubs4 = {{Fb team Aston Villa}} | years5 = 2024- | caps5 = 24 | goals5 = 0 | clubs5 = {{Fb team Juventus}} | years6 = 2025-2026 | caps6 = 8 | goals6 = 0 | clubs6 = →{{Fb team Nottingham Forrest}} | years7 = 2026 | caps7 = 13 | goals7 = 1 | clubs7 = →{{Fb team Aston Villa}} | nationalyears1 = 2016-2017 | nationalcaps1 = 7 | nationalgoals1 = 0 | nationalteam1 = {{flagsport|BRA}} [[Фудбалска репрезентација на Бразил под 20 години|Бразил 20]] | nationalyears2 = 2019-2021 | nationalcaps2 = 13 | nationalgoals2 = 2 | nationalteam2 = {{flagsport|BRA}} [[Олимписка фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил (олимп.)]] | nationalyears3 = 2019- | nationalcaps3 = 18 | nationalgoals3 = 0 | nationalteam3 = {{flagsport|BRA}} [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил]] }} '''Даглас Луис Соарес де Пауло''' (роден на [[9 мај]] [[1998]] во [[Рио де Жанеиро]]) — [[бразил]]ски [[фудбалер]], [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]] на {{Fb team (N) Juventus}} и на [[Фудбалска репрезентација на Бразил|бразилската репрезентација]]. ==Биографија== Тој бил во врска со неговата колешка [[Алиша Леман]], која, исто така, настапувала за [[ФК Астон Вила (жени)|Астон Вила]] и [[ФК Јувентус (жени)|Јувентус]]. ==Технички карактеристики== Играч од средниот ред, со добра техника и одлична физичка подготвеност.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/premier-league/2024/06/11/douglas-luiz-chi-e|title=Gamer, pescatore e 'box to box': chi è Douglas Luiz|date=2024-06-13|access-date=2024-06-13}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://tuttosport.com/news/calcio/serie-a/juventus/2024/06/11-128827016/_douglas_luiz_sono_assolutamente_stupito_juve_fai_un_colpaccio_mondiale_|title="Douglas Luiz? Sono assolutamente stupito. Juve, fai un colpaccio mondiale"|date=11 јуни 2024|access-date=2024-06-13}}</ref> Во првите години од кариерата играл како [[Среден ред (фудбал)#Дефанзивен играч од среден ред|медијано]], покажувајќи се како способен да помага на одбраната и да ја постави играта.<ref name=":0" /> Меѓу неговите најсилни страни се одземањето на топката, и способноста за трчање и покривање на теренот (усовршена во {{Fb team (N) Aston Villa}} под водството на [[Унаи Емери]]), а покрај тоа се појавува и како многу вешт во завршување на акциите и постигнување на голови.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Calciomercato/Juventus/31-05-2024/juve-su-douglas-luiz-all-aston-villa-mckennie-o-soule-la-trattativa.shtml|title=Juventus, spunta Douglas Luiz: McKennie o Soulé per l'Aston Villa|access-date=2024-06-13}}</ref> Исто така, тој е познат како добар изведувач на [[Пенал (фудбал)|пенали]].<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=https://www.transfermarkt.it/douglas-luiz/elfmetertore/spieler/447661|title=Douglas Luiz - Gol da rigore|access-date=2024-06-13}}</ref> ==Клупска кариера== ===Почетоци и Васко да Гама=== Роден во [[Рио де Жанеиро]], тој се приклучил на младинската академија на [[ФК Васко да Гама|Васко да Гама]] во 2013 година, на возраст од 14 години.<ref>{{cite web|url=http://www.netvasco.com.br/m/182832/conheca-a-trajetoria-de-douglas-luiz-no-vasco|title=Conheça a trajetória de Douglas Luiz no Vasco|trans-title=Know the path of Douglas Luiz at Vasco|publisher=NetVasco|language=pt|date=1 September 2016|access-date=27 August 2017}}</ref> Во јули 2016 година, тој бил промовиран во првиот тим од тренерот [[Жоржињо (фудбалер 1964)|Жоржињо]] по повредата на [[Марсело Матос]].<ref>{{cite web|url=http://globoesporte.globo.com/futebol/times/vasco/noticia/2016/07/peneira-tiroteio-e-esperanca-historia-de-douglas-luiz-promessa-do-vasco.html|title=Peneira, tiroteio e esperança: a história de Douglas Luiz, promessa do Vasco|trans-title=Trial, gunfire and hope: the story of Douglas Luiz, prospect of Vasco|publisher=[[Globo Esporte]]|language=pt|date=16 July 2016|access-date=27 August 2017}}</ref> Своето деби за првиот тим го направил на 27 август 2016 година, влегувајќи како замена во второто полувреме на местото на [[Фелипе Габриел]] во ремито 2–2 на гости против [[ФК Тупи|Тупи]] во [[Кампеонато Бразилеиро Серија Б|Серија Б првенството]]. Во неговиот прв старт за тимот, три дена подоцна, тој го постигнал единствениот гол за неговиот тим во поразот со 2–1 од [[ФК Вила Нова|Вила Нова]]. Задржувајќи го своето место во почетната постава до крајот на годината, тој изборил промоција со клубот во бразилската [[Кампеонато Бразилеиро Серија А|Серија А]]. Во меѓувреме, тој исто така, го продолжил договорот до 2019 година, на 26 септември 2016 година.<ref>{{cite web|url=http://espn.uol.com.br/noticia/634303_tratado-como-joia-douglas-luiz-renova-com-o-vasco-ate-2019|title=Tratado como joia, Douglas Luiz renova com o Vasco até 2019|trans-title=Treated as a pearl, Douglas Luiz renews with Vasco until 2019|publisher=[[ESPN Brasil]]|language=pt|date=26 September 2016|access-date=27 August 2017}}</ref> Даглас Луис го направил своето деби во главната категорија на бразилскиот фудбал на 14 мај 2017 година, започнувајќи во поразот со 4–0 на гости против [[ФК Палмеирас|Палмеирас]]. Неговиот прв гол во дивизијата дошол на 10 јуни, кога го постигнал вториот за неговиот тим во победата на домашен терен со 2–1 против [[ФК Спорт Ресифе|Спорт Ресифе]]. Сезоната ја завршил со 24 настапи и 3 гола. ===Манчестер Сити и заемот во Жирона=== На 15 јули 2017 година, бил официјализиран неговиот трансфер во [[Англија|англискиот]] клуб {{Fb team (N) Manchester City}} за сума од 12 милиони евра.<ref>{{Cite web|url=https://www.mancity.com/news/first-team/first-team-news/2017/july/man-city-sign-douglas-luiz-vasco-de-gama|title=Man City signs Douglas Luiz|author=Rob Pollard|date=15 јули 2017|language=en|access-date=12 јуни 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://supersport.mk/%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BB%D0%BE-%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D1%81-%D0%BB%D1%83%D0%B8%D0%B7-%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%BF%D0%B8%D1%88%D0%B0-%D0%B7%D0%B0-%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B8/|title=Официјало : Даглас Луиз потпиша за Сити|language=mk|publisher=supersport.mk|date=15 јули 2017|access-date=15 септември 2024}}</ref> На 1 август истата година, бил позајмен на [[ФК Жирона|Жирона]], новопромовираната екипа во [[Примера Дивисион (Шпанија)|шпанската Примера Дивисион]].<ref>{{Cite web|url=https://www.mancity.com/news/first-team/first-team-news/2017/july/man-city-douglas-luiz-girona-loan|title=Douglas Luiz joins Girona on loan|author=Rob Pollard|date=1 август 2017|language=en|access-date=12 јуни 2024}}</ref> Своето деби за [[Каталонија|каталонците]] го направил на 26 август, влегувајќи како замена на местото на [[Порту]] во вториот првенствен натпревар, победата со 1-0 против [[ФК Малага|Малага]].<ref>{{Cite web|url=https://www.elespanol.com/deportes/futbol/primera-division/20170826/241976419_0.html|title=Histórico Girona: logra la primera victoria de su historia en Primera|date=26 август 2017|language=es|access-date=12 јуни 2024}}</ref> Својот прв настап како стартер го имал на 23 септември во поразот со 3-0 на домашен терен од [[ФК Барселона|Барселона]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Liga/23-09-2017/liga-girona-barcellona-0-3-autoreti-aday-benitez-iraizoz-piu-suarez-220804820941.shtml|title=Liga, Girona-Barcellona 0-3: autoreti di Aday Benitez e Iraizoz, più Suarez|publisher=[[La Gazzetta dello Sport]]|date=23 септември 2017|access-date=12 јуни 2024}}</ref> Ова бил негов единствен првенствен настап како стартер во текот на сезоната, со уште два во [[Фудбалски куп на Шпанија|Купот на Шпанија]], завршувајќи ја сезоната со вкупно 15 настапи. На 31 август 2018 година, неговата позајмица со Жирона била обновена за уште една година.<ref>{{Cite web|url=https://www.standard.co.uk/sport/football/manchester-citys-douglas-luiz-set-for-second-girona-loan-after-work-permit-denied-a3924931.html|title=Manchester City's Douglas Luiz set for second Girona loan after work permit denied|author=James Robson|date=31 август 2018|language=en|access-date=12 јуни 2024}}</ref> За време на сезоната 2018-2019, тој добил многу поголема минутажа и настапи, и покрај проблемите со некои повреди, забележал 29 настапи без голови и асистенции. Така, тој го завршил своето искуство во Шпанија со 46 настапи. ===Астон Вила=== На 25 јули 2019 година, тој бил продаден за петнаесет милиони фунти на англискиот клуб од [[Премиер лига на Англија|Премиер лигата]], {{Fb team (N) Aston Villa}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.avfc.co.uk/News/2019/07/25/douglas-luiz-arrives|title=Transfer News: Douglas Luiz joins Aston Villa|date=25 јули 2019|language=en|access-date=12 јуни 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/49117347|title=Douglas Luiz: Aston Villa sign £15m Man City midfielder|publisher=[[BBC]]|date=25 јули 2019|language=en|access-date=12 јуни 2024}}</ref> Своето деби за ''Вила'' го направил на 10 август, влегувајќи како замена во првото коло од првенството, поразот со 3-1 на гостувањето кај {{Fb team (N) Tottenham}}.<ref>{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/premier-league/2019/08/10/tottenham-aston-villa-risultato-gol.3|title=Tottenham-Aston Villa 3-1: vittoria in rimonta, decisiva la doppietta di Kane|publisher=[[Sky Sport]]|date=10 agosto 2019|access-date=12 јуни 2024}}</ref> Во следниот натпревар, поразот со 2-1 на домашен терен од {{Fb team (N) AFC Bournemouth}}, тој дебитирал како стартер и исто така го постигнал својот прв гол со новиот дрес.<ref>{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/premier-league/2019/08/17/aston-villa-bournemouth-1-2|title=Aston Villa-Bournemouth 1-2|publisher=[[Sky Sport]]|date=17 август 2019|access-date=12 јуни 2024}}</ref> Откако станал стартер, тој повторно постигнал гол во победата со 5-1 против {{Fb team (N) Norwich City}} на 5 октомври.<ref>{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/premier-league/2019/10/05/norwich-city-aston-villa-1-5|title=Norwich City-Aston Villa 1-5|publisher=[[Sky Sport]]|date=5 октомври 2019|access-date=12 јуни 2024}}</ref> Својата прва сезона ја завршил со 42 настапи и 3 гола, играјќи го и своето прво финале во кариерата, во Лига купот каде Астон Вила загубила со 2-1 од Манчестер Сити.<ref>{{Cite web|url=https://www.goal.com/it/notizie/aston-villa-manchester-city-1-2-aguero-rodri-coppa-di-lega/zww3qgcrqv701ai5e94n6x2oj|title=Aston Villa-Manchester City 1-2: Aguero e Rodri regalano la Coppa di Lega ai Citizens|date=1 март 2020|access-date=12 јуни 2024}}</ref> Во следните две сезони, тој се потврдил како многу важен играч за тимот. Во [[ФК Астон Вила сезона 2022-2023|сезоната 2022-2023]], со 37 настапи, 6 гола и 6 асистенции, тој му помогнал на клубот да избори пласман во европските натпреварувања со освојувањето на седмата позиција во [[Премиер лига на Англија 2022-2023|првенството]], нешто што и недостасувало на Астон Вила дванаесет сезони. На 23 август 2023 година, тој го направил своето деби во [[Европски фудбалски натпреварувања|европските натпреварувања]], во првиот натпревар од плејофот во [[УЕФА Лига на конференции 2023-2024|Лигата на конференции]], победата со 5-0 над {{Fb team (N) Hibernian}}, каде што го постигнал и својот прв гол.<ref>{{Cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/conference-league/2023/08/23-112080195/playoff_conference_league_aston_villa_show_5-0_all_hibernian_tripletta_watkins_|title=Playoff Conference League, Aston Villa show: 5-0 all'Hibernian, tripletta Watkins!|publisher=[[Corriere dello Sport]]|date=23 август 2023|access-date=12 јуни 2024}}</ref> Во реваншот, добиен со 3-0, тој за првпат ја носел [[Капитен|капитенската]] лента на Астон Вила.<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/football/news/11095/12949780/aston-villa-3-0-hibernian-8-0-agg-matty-cash-scores-again-as-unai-emery-s-men-book-europa-conference-league-group-stage-spot|title=Aston Villa 3-0 Hibernian (8-0 agg): Matty Cash scores again as Unai Emery's men book Europa Conference League group-stage spot|publisher=[[Sky Sports]]|date=31 agosto 2023|language=en|access-date=12 јуни 2024}}</ref> На 22 октомври, тој постигнал два гола во еден натпревар за првпат во кариерата во победата од 4-1 против {{Fb team (N) West Ham United}}.<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/calcioestero/inghilterra-premier-league-aston-villa-west-ham-zaniolo_71670336-202302k.shtml|title=Premier League: l'Aston Villa vince con Zaniolo titolare|date=22 октомври 2023|access-date=12 јуни 2024}}</ref> На 24 февруари 2024 година, тој го постигнал својот десетти гол во сезоната, во победата од 4-2 против [[ФК Нотингем Форест|Нотингем Форест]].<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/football/news/11095/13077639/aston-villa-4-2-nottingham-forest-douglas-luiz-double-helps-keep-villa-on-track-for-champions-league|title=Aston Villa 4-2 Nottingham Forest: Douglas Luiz double helps keep Villa on track for Champions League|date=24 февруари 2024|language=en|access-date=12 јуни 2024}}</ref> На 14 март, тој забележал две асистенции победата со 4-0 над {{Fb team (N) Ajax}} во реваншот од осминафиналето на Лигата на конференции, достигнувајќи до бројката од 10 и во оваа статистичка категорија.<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/football/news/11095/13092719/aston-villa-4-0-ajax-agg-4-0-villa-power-through-to-europa-conference-league-quarter-finals|titolo=Aston Villa 4-0 Ajax (Agg 4-0): Villa power through to Europa Conference League quarter-finals|author=Adam Bate|date=15 март 2024|language=en|access-date=12 јуни 2024}}</ref> ===Јувентус и Нотингем Форест=== На 30 јуни 2024 година, Даглас Луис бил купен од {{Fb team (N) Juventus}} за 50 милиони евра, плус дополнителни трошоци од 1,5 милиони;<ref>{{Cite web|url=https://www.avfc.co.uk/news/2024/june/30/Douglas-Luiz-departs/|title=Douglas Luiz departs|data=30 јуни 2024|language=en|accesso=3 јули 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/ufficiale-douglas-luiz-e-un-giocatore-della-juventus|titolo=Ufficiale {{!}} Douglas Luiz è un giocatore della Juventus|data=30 giugno 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/images/image/private/fl_attachment/dev/wwga74vtkrkiwmonyazx.pdf|title=Accordo con l'Aston Villa per l'acquisizione definitiva del calciatore Douglas Luiz|date=30 јуни 2024|access-date=30 јуни 2024}}</ref> операција поврзана со заминувањето на [[Самуел Илинг-Џуниор]] и [[Енцо Баренечеа]] од Јувентус во Астон Вила, но се управува одделно на финансиско ниво:<ref>{{Cite web|url=https://www.calcioefinanza.it/2024/07/01/juventus-plusvalenze-aston-villa-ias-38/|title=Juve, le plusvalenze nelle operazioni con l’Aston Villa: «Affari separati ma decisione entro febbraio»|author=Matteo Spaziante|website=Calcio e Finanza|date=2024-07-01|access-date=2024-09-06}}</ref> вкрстените трансфери на тројцата играчи означуваат паричен надомест од 28 милиони евра во корист на англискиот клуб.<ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/images/image/private/fl_attachment/dev/crfehl6d6kscm5cnmufg.pdf|title=Accordo con l'Aston Villa per la cessione definitiva dei calciatori Iling-Junior e Barrenechea|date=1 јули 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/ufficiale-iling-junior-all-aston-villa|title=Ufficiale {{!}} Iling Junior all'Aston Villa|date=1 јули 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/it/news/articoli/enzo-barrenechea-all-aston-villa-a-titolo-definitivo|title=Enzo Barrenechea all'Aston Villa a titolo definitivo|date=1 јули 2024}}</ref> На 19 август, тој го направил своето деби за Јувентус во натпреварот на домашен натпревар против {{Fb team (N) Como}}, заменувајќи го [[Мануел Локатели]] во второто полувреме. На 17 септември, тој исто така дебитирал во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]], во победата со 3-1 над [[ФК ПСВ Ајндховен|ПСВ Ајндховен]], заменувајќи го [[Вестон Мекени]] на 15-тина минути пред крајот.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/17-09-2024/juve-psv-3-1-in-champions-gol-di-yildiz-mckennie-gonzalez-e-saibari.shtml|title=Yildiz da sballo, la Juve fa male: la Champions di Thiago Motta comincia dal tris al Psv|website=La Gazzetta dello Sport|language=it-IT|access-date=2024-09-18}}</ref> Како резултат на постојани физички проблеми тој никогаш не успеал да се наметене во Јувентус, поминувајќи само една разочарувачка сезона во клубот. На 21 август 2025 година, тој се вратил во Премиер лигата, приклучувајќи му се на {{Fb team (N) Nottingham Forest}} на позајмица од 3 милиони евра со опција за откуп за 28,5 милиони евра.<ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/images/image/private/fl_attachment/dev/khxlfbkofkthcm20q9qq.pdf|title=Accordo con il Nottingham Forest per la cessione del calciatore Douglas Luiz|date=21 август 2025|access-date=21 август 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nottinghamforest.co.uk/news/2025/august/21/forest-sign-douglas-luiz/|title=Forest sign Douglas Luiz|language=en|date=21 август 2025|access-date=21 август 2025}}</ref> ==Репрезентативна кариера== [[File:ECUADOR VS BRASIL 6 MAV (32242829750) - Douglas Luiz (cropped).jpg|thumb|Даглас Луис со [[Фудбалска репрезентација на Бразил под 20 години|репрезентацијата под 20 години]] во 2017]] ===Млади репрезентации и олимписка репрезентација=== Даглас Луис играл за младата репрезентација на [[Фудбалска репрезентација на Бразил под 20 години|Бразил под 20 години]] за која за првпат бил повикан во 2016 година, дебитирајќи во пријателскиот натпревар на 12 октомври против [[Фудбалска репрезентација на Еквадор под 20 години|Еквадор]], кој ''кариоките'' го добиле со 3-0. На почетокот на 2017 година, тој учествувал на [[Јужноамериканско првенство во фудбал за играчи под 20 години 2017|Јужноамериканското првенство за играчи под 20 години]], каде одиграл пет натпревари од вкупно девет. Во летото 2019 година, тој учествувал на [[Турнир во Тулон|Турнирот во Тулон]], каде што го имал своето деби на 2 јуни како капитен во победата со 4-0 против Гватемала под 23 години. Потоа, исто така, настапил и во финалето, добиено со 6-5 по [[Изведување пенали (фудбал)|изведување на пенали]] против [[Фудбалска репрезентација на Јапонија под 23 години|Јапонија]], каде што исто така го реализирал својот удар од белата точка.<ref>{{Cite web|url=https://bleacherreport.com/articles/2841213-brazil-beat-japan-on-penalties-to-win-2019-toulon-tournament-final|title=Brazil Beat Japan on Penalties to Win 2019 Toulon Tournament Final|author=Rob Blanchette|date=15 јуни 2019|language=en|access-date=11 јуни 2024}}</ref> Во 2021 година, тој бил повикан во [[Олимписка фудбалска репрезентација на Бразил|Олимписката репрезентација на Бразил]] за да учествува на фудбалскиот турнир на [[Фудбал на Летните олимписки игри 2020|Летните олимписки игри 2020]].<ref>{{Cite web|url=https://www.calciomercato.com/news/convocati-brasile-per-tokyo-2020-non-c-e-neymar-dani-alves-il-fu-88914|title=Convocati Brasile per Tokyo 2020: non c'è Neymar, Dani Alves il fuoriquota|date=17 јуни 2021|access-date=11 јуни 2024|archive-date=2024-06-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20240611205341/https://www.calciomercato.com/news/convocati-brasile-per-tokyo-2020-non-c-e-neymar-dani-alves-il-fu-88914|url-status=dead}}</ref> Своето деби го имал во првиот натпревар од групата против [[Олимписка фудбалска репрезентација на Германија|Германија]], добиен со 4-2.<ref>{{Cite web|url=https://olympics.com/it/notizie/il-brasile-affonda-la-germania-con-una-tripletta-di-richarlison|title=Il Brasile affonda la Germania con una tripletta di Richarlison|date=22 јули 2021|access-date=11 јуни 2024}}</ref> Во следниот натпревар против [[Олимписка фудбалска репрезентација на Брегот на Слоновата Коска|Брегот на Слоновата Коска]], тој добил [[Црвен картон (фудбал)|црвен картон]] по само 14 минути.<ref>{{Cite web|url=https://www.raisport.rai.it/articoli/2021/07/tokyo-2020-calcio-francia-batte-a-fatica-il-sudafrica-5bfbf4b1-a5e1-4d98-a597-7479a7084908.html#:~:text=Le%20grandi%20deluse%20della%20prima,grande%20equilibrio%20e%20tanti%20gol.|title=Gignac trascina la Francia, Brasile-Costa d'Avorio 0-0|publisher=[[Rai Sport]]|date=25 јули 2021|access-date=11 јуни 2024}}</ref> По враќањето, тој започнал во победите во четвртфиналето против [[Олимписка фудбалска репрезентација на Египет|Египет]] (1-0) и во полуфиналето на пенали против [[Олимписка фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]], како и во финалето, каде до златниот медал дошле со победата над [[Олимписка фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]] со 2-1 по [[Продолжеток (спорт)|продолженија]].<ref>{{Cite web|url=https://www.goal.com/it/notizie/olimpiadi-quarti-di-finale-la-spagna-elimina-la-costa-davorio/1l2t7t7a65m61obla040mmral|title=Olimpiadi, quarti di finale: la Spagna elimina la Costa d'Avorio, Brasile avanti|author=Paolo Camedda|date=31 јули 2021|access-date=11 јуни 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.oasport.it/2021/08/calcio-olimpiadi-tokyo-il-brasile-batte-ai-rigori-il-messico-e-vola-in-finale/|title=Calcio, Olimpiadi Tokyo: il Brasile batte ai rigori il Messico e vola in finale|author=Salvatore Serio|date=3 август 2021|access-date=11 јуни 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.eurosport.it/calcio/tokyo-2020/2021/olimpiadi-tokyo-2020-calcio-brasile-campione-olimpico.-spagna-battuta-ai-supplementari-2-1_sto8482080/story.shtml|title=Olimpiadi Tokyo 2020 - Calcio, Brasile Campione Olimpico. Spagna battuta ai supplementari 2-1|publisher=[[Eurosport]]|date=7 август 2021|access-date=11 јуни 2024}}</ref> ===Сениорска репрезентација=== На 19 ноември 2019 година, тој го направил своето деби за [[Фудбалска репрезентација на Бразил|сениорската репрезентација]], во [[пријателска]]та победа со 3-0 против {{NazNB|FUrep|KOR}} во [[Абу Даби]].<ref>{{Cite web|url=https://www.cbf.com.br/selecao-brasileira/jogos/selecao-masculina/brasil-x-coreia-do-sul-jogo-preparatorio|title=Brasil vence a Coreia do Sul no último jogo preparatório de 2019|date=19 ноември 2019|language=pt|access-date=21 јануари 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/2019/11/19/brasile-corea-sud-risultato-gol|title=Brasile-Corea del Sud 3-0: Paquetà e Danilo trascinano la Seleção|publisher=[[Sky Sport]]|date=19 ноември 2019|access-date=11 јуни 2024}}</ref> На 10 октомври 2020 година, тој го направил своето деби како стартер за ''Селесао'' во победата од 5-0 против {{NazNB|FUrep|BOL}} во [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2022 - КОНМЕБОЛ|КОНМЕБОЛ квалификациите]] за [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Estero/10-10-2020/qualificazioni-mondiali-brasile-5-0-bolivia-doppietta-firmino-3802688978331.shtml|title=Goleada Brasile: 5-0 alla Bolivia, Neymar magico ma non segna|author=Mauricio Cannone|publisher=[[La Gazzetta dello Sport]]|date=10 октомври 2020|access-date=11 јуни 2024}}</ref> Во 2021 година, тој бил повикан за [[Копа Америка 2021|Копа Америка]] каде што го одиграл третиот натпревар од групата, ремито 1-1 против {{NazNB|FUrep|ECU}} и влегол како замена во полуфиналето, победата со 1-0 против {{NazNB|FUrep|PER}}.<ref>{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/2021/06/28/brasile-ecuador-risultato-gol-copa-america|title=Brasile-Ecuador 1-1, Tricolor ai quarti. Avanti anche il Perù, Venezuela eliminato|publisher=[[Sky Sport]]|date=28 јуни 2021|access-date=11 јуни 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/nazionali/06-07-2021/coppa-america-semifinale-brasile-peru-1-0-gol-paqueta-4102536915099.shtml|title=Neymar-Paquetà, coppia vincente. Il Brasile regola il Perù 1-0 e vola in finale|author=Adriano Seu|publisher=[[La Gazzetta dello Sport]]|date=6 јули 2021|access-date=11 јуни 2021}}</ref> ===Хронологија на репрезентативните настапи=== ====Сениорска репрезентација==== {{Репрезентативни настапи|BRA}} {{Cronopar|19-11-2019|Абу Даби|BRA|3|0|KOR|-|Пријателска|13={{subon|80}}}} {{Cronopar|9-10-2020|Саун Паоло|BRA|5|0|BOL|-|Квал. за СП|2022}} {{Cronopar|13-10-2020|Лима|PER|2|4|BRA|-|Квал. за СП|2022}} {{Cronopar|13-11-2020|Саун Паоло|BRA|1|0|VEN|-|Квал. за СП|2022|13={{yel|30}}}} {{Cronopar|17-11-2020|Монтевидео|URU|0|2|BRA|-|Квал. за СП|2022|13={{yel|45+3}} {{suboff|90+2}}}} {{Cronopar|8-6-2021|Асунсион|PAR|0|2|BRA|-|Квал. за СП|2022|13={{subon|73}}}} {{Cronopar|27-6-2021|Гојанија|BRA|1|1|ECU|-|Копа Америка|2021|Прва фаза|13={{suboff|78}}}} {{Cronopar|5-7-2021|Рио де Жанеиро|BRA|1|0|PER|-|Копа Америка|2021|Полуфинале|13={{subon|90+2}}}} {{Cronopar|14-10-2021|Манаус|BRA|4|1|URU|-|Квал. за СП|2022|13={{subon|71}}}} {{Cronopar|16-11-2023|Баранкилја|COL|2|1|BRA|-|Квал. за СП|2026|13={{subon|82}}}} {{Cronopar|21-11-2023|Рио де Жанеиро|BRA|0|1|ARG|-|Квал. за СП|2026|13={{subon|78}}}} {{Cronopar|23-3-2024|Лондон|ENG|0|1|BRA|-|Пријателска|13={{subon|79}}}} {{Cronopar|26-3-2024|Мадрид|ESP|3|3|BRA|-|Пријателска|13={{subon|71}}}} {{Cronopar|8-6-2024|Колеџ Стејшн|MEX|2|3|BRA|-|Пријателска|13={{suboff|74}}|14=Колеџ Стејшн (Тексас)}} {{Cronopar|12-6-2024|Орландо|USA|1|1|BRA|-|Пријателска|13={{subon|46}}|14=Орландо (Флорида)}} {{Cronopar|28-6-2024|Парадајс|PAR|1|4|BRA|-|Копа Америка|2024|13={{subon|72}}|Прва фаза|14=Парадајс (Невада)}} {{Cronopar|2-7-2024|Санта Клара|BRA|1|1|COL|-|Копа Америка|2024|Прва фаза|13={{subon|86}}|14=Санта Клара (Калифорнија)}} {{Cronopar|6-7-2024|Парадајс|URU|0|0|BRA|-|Копа Америка|2024|Четвртфинале|dtr|4 – 2|13={{subon|81}}|14=Парадајс (Невада)}} {{Cronofin|18|0}} ====Олимписка репрезентација==== {{Репрезентативни настапиО|BRA}} {{CronoparO|22-7-2021|Јокохама|BRA|4|2|GER|-|Олимписки игри|2020|Прва фаза|13={{yel|83}}}} {{CronoparO|25-7-2021|Јокохама|BRA|0|0|CIV|-|Олимписки игри|2020|Прва фаза|13={{sent off|0|14}}}} {{CronoparO|31-7-2021|Саитама|BRA|1|0|EGY|-|Олимписки игри|2020|Четвртфинале}} {{CronoparO|3-8-2021|Кашима|MEX|0|0|BRA|-|Олимписки игри|2020|Полуфинале|13={{yel|110}} {{suboff|115}}|dts|1 – 4}} {{CronoparO|7-8-2021|Саитама|BRA|2|1|ESP|-|Олимписки игри|2020|Финале|dts|13={{yel|89}}}} {{Cronofin|5|0}} ==Статистика== ===Клупска статистика=== ''Статистиката е ажурирана на 2 октомври 2024.'' {| class="wikitable center" style="text-align:center; font-size:90%" |- ! rowspan="2" | Сезона ! rowspan="2" | Клуб ! colspan="3" | Првенство ! colspan="3" | Национален куп ! colspan="3" | Континентален куп ! colspan="3" | Останати купови ! colspan="2" | Вкупно |- ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Лига ! Наст ! Гол ! Наст ! Гол |- || 2016 || rowspan="2" |{{flagsport|BRA}} [[ФК Васко да Гама|Васко да Гама]] || [[Кампеонато Кариока 2016|КАР]]+[[Кампеонато Бразилеиро Серија Б 2016|Б]] || 14 || 2 || [[Фудбалски куп на Бразил 2016|КБ]] || 1 || 0 || - || - || - || - || - || - || 15 || 2 |- || јан.-јул. 2017 || [[Кампеонато Кариока 2017|КАР]]+[[Кампеонато Бразилеиро Серија Б 2017|А]]|| 10+11 || 2+1 || [[Фудбалски куп на Бразил 2017|КБ]]|| 3 || 0 || - || - || - || - || - || - || 24 || 3 |- !colspan="3"|Вкупно Васко да Гама || 10+25 || 5 || || 4 || 0 || || - || - || || - || - || 39 || 5 |- || [[ФК Џирона сезона 2017-2018|2017-2018]] || rowspan=2|{{flagsport|ESP}} [[ФК Жирона|Жирона]] || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2017-2018|ПД]] || 15 || 0 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2017-2018|КШ]] || 2 || 0 || - || - || - || - || - || - || 17 || 0 |- || [[ФК Џирона сезона 2018-2019|2018-2019]] || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2018-2019|ПД]] || 23 || 0 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2018-2019|КШ]] || 6 || 0 || - || - || - || - || - || - || 29 || 0 |- !colspan="3"|Вкупно Џирона || 38 || 0 || || 8 || 0 || || - || - || || - || - || 46 || 0 |- || [[ФК Астон Вила сезона 2019-2020|2019-2020]] || rowspan="5" | {{flagsport|ENG}} [[ФК Астон Вила|Астон Вила]] || [[Премиер лига на Англија 2019-2020|ПЛ]] || 36 || 3 || [[ФА Куп 2019-2020|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2019-2020|ЛК]] || 0+6 || 0 || - || - || - || - || - || - || 42 || 3 |- || [[ФК Астон Вила сезона 2020-2021|2020-2021]] || [[Премиер лига на Англија 2020-2021|ПЛ]] || 33 || 0 || [[ФА Куп 2020-2021|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2020-2021|ЛК]] || 1+0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 34 || 0 |- || [[ФК Астон Вила сезона 2021-2022|2021-2022]] || [[Премиер лига на Англија 2021-2022|ПЛ]] || 34 || 2 || [[ФА Куп 2021-2022|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2021-2022|ЛК]] || 1+0 || 0 || - || - || - || - || - || - || 35 || 2 |- ||[[ФК Астон Вила сезона 2022-2023|2022-2023]] || [[Премиер лига на Англија 2022-2023|ПЛ]] || 37 || 6 || [[ФА Куп 2022-2023|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2022-2023|ЛК]] || 1+2 || 0+1 || - || - || - || - || - || - || 40 || 7 |- ||[[ФК Астон Вила сезона 2023-2024|2023-2024]] || [[Премиер лига на Англија 2023-2024|ПЛ]] || 35 || 9 || [[ФА Куп 2023-2024|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2023-2024|ЛК]] || 3+1 || 0 || [[УЕФА Лига на конференции 2023-2024|ЛК]] || 14<ref name="ref_A">Вклучувајќи 2 во плејоф рундата од квалификациите.</ref>|| 1<ref>Во плејоф рундата од квалификациите.</ref>|| - || - || - || 53 || 10 |- ! colspan="3" |Вкупно Астон Вила || 175 || 20 || || 15 || 1 || || 14 || 1 || || - || - || 204 || 22 |- || [[ФК Јувентус сезона 2024-2025|2024-2025]] || {{flagsport|ITA}} {{Fb team (N) Juventus}} || [[Серија А 2024-2025|A]] || 19 || 0 || [[Фудбалски куп на Италија 2024-2025|КИ]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2024-2025|ЛШ]] || 6 || 0 || [[Суперкуп на Италија 2024|СИ]]+[[Светско клупско првенство во фудбал 2025|Скп]] || 1+1 || 0 || 27 || 0 |- || [[ФК Нотингем Форест сезона 2025-2026|2025-2026]] || {{flagsport|ENG}} {{Fb team (N) Nottingham Forest}} || [[Премиер лига на Англија 2025-2026|ПЛ]] || - || - || [[ФА Куп 2025-2026|ФАКуп]]+[[Лига куп на Англија 2025-2026|ЛК]] || - || - || [[УЕФА Лига Европа 2025-2026|ЛЕ]] || - || - || - || - || - || - || - |- ! colspan="3" |Вкупно во кариерата || 267 || 25 || || 27 || 1 || || 20 || 1 || || 2 || 0 || 316 || 27 |} ==Титули== ===Клупски=== ; Астон Вила *'''{{Трофеј-Куп на УЕФА}} [[Лига Европа]]''' : 1 : 2025-2026 ===Репрезентативни=== ; Бразил *'''[[Турнир во Тулон]]''' : 1 : [[Турнир во Тулон 2019|2019]]<ref>{{Cite web|url=https://festival-foot-espoirs.com/smartphone/festival/detail_rencontre.php?id=843|title=Festival International Espoirs Football Tournoi Maurice Revello Toulon}}</ref> *'''[[Фудбал на Летните олимписки игри|Летни олимписки игри]]''' : 1 : {{симбол2|Gold medal.svg}} Златен медал: [[Фудбал на Летните олимписки игри 2020 (мажи)|2020]] ==Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Douglas Luiz}} {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Бразил |image3= Flag of Brazil.svg }} *[https://uk.soccerway.com/players/-/449544/ Даглас Луис на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/douglas-luiz/profil/spieler/447661 Даглас Луис на transfermakt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/320074/douglas-luiz Даглас Луис на espn] *[https://www.whoscored.com/Players/337883/Show/Douglas-Luiz Даглас Луис на whoscored] {{Состав на ФК Јувентус}} {{Состав на Бразил на ЛОИ фудбал 2020 (м)}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Даглас Луис}} [[Категорија:Бразилски фудбалери]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Васко да Гама]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Манчестер Сити]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Жирона]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Астон Вила]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Јувентус]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Нотингем Форест]] [[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Родени во 1998 година]] 8u40vknheihz63tb31azrdcqcxpv4rx 0 1355343 5649292 5648697 2026-10-24T03:02:08Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5649292 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Artist’s_impression_of_two_white_dwarf_stars_merging_and_creating_a_Type_Ia_supernova.webm|мини| Во јадрото на [[Планетарна маглина|планетарната маглина]], Хенизе 2-428, две [[Бело џуџе|бели џуџести]] ѕвезди малку под една [[сончева маса]] се очекува да се спојат и да создадат супернова од типот Ia што ќе ги уништи двете за околу 700 милиони години (впечаток на уметникот).]] '''Супернова од типот Ia''' („тип еден-А“) — тип на [[супернова]] што се јавува во двојни системи (две [[Ѕвезда|ѕвезди]] кои орбитираат една околу друга) во која една од ѕвездите е [[бело џуџе]]. Другата ѕвезда може да биде [[џиновска ѕвезда]] или уште помало бело џуџе.<ref>[https://web.archive.org/web/20190624065845/http://hubblesite.org/hubble_discoveries/dark_energy/de-type_ia_supernovae.php HubbleSite - Dark Energy - Type Ia Supernovae]</ref> Физички, јаглеродно-кислородните бели џуџиња со мала стапка на вртење се ограничени на под 1,44&nbsp;сончеви маси ( M ☉).<ref name="aaa419"> {{Наведено списание|last=Yoon|first=S.-C.|last2=Langer|first2=L.|date=2004|title=Presupernova Evolution of Accreting White Dwarfs with Rotation|url=http://www.citebase.org/fulltext?format=application%2Fpdf&identifier=oai%3AarXiv.org%3Aastro-ph%2F0402287|journal=Astronomy and Astrophysics|volume=419|issue=2|pages=623–644|arxiv=astro-ph/0402287|bibcode=2004A&A...419..623Y|doi=10.1051/0004-6361:20035822|archive-url=https://web.archive.org/web/20071025101118/http://www.citebase.org/fulltext?format=application%2Fpdf&identifier=oai%3AarXiv.org%3Aastro-ph%2F0402287|archive-date=2007-10-25|access-date=2007-05-30}}</ref><ref name="Mazzali2007"> {{Наведено списание|last=Mazzali|first=P. A.|last2=Röpke|first2=F. K.|last3=Benetti|first3=S.|last4=Hillebrandt|first4=W.|date=2007|title=A Common Explosion Mechanism for Type Ia Supernovae|url=https://archive.org/details/sim_science_2007-02-09_315_5813/page/825|journal=Science|volume=315|issue=5813|pages=825–828|arxiv=astro-ph/0702351|bibcode=2007Sci...315..825M|doi=10.1126/science.1136259|pmid=17289993}}</ref> Надвор од оваа „[[Чандрасекарова граница|критична маса]] “, тие повторно се запалуваат и во некои случаи предизвикуваат експлозија на супернова; оваа критична маса често се нарекува Чандрасекарова маса, но е маргинално различна од апсолутната [[Чандрасекарова граница]], каде што притисокот на дегенерација на електроните не е во состојба да спречи катастрофален колапс. Доколку белото џуџе постепено ја собира масата од двоен придружник или се спои со второто бело џуџе, општата хипотеза е дека јадрото на белото џуџе ќе ја достигне температурата на палење преку [[јаглеродно согорување]] додека се приближува до Чандрасекаровата маса. Во рок од неколку секунди од започнувањето на [[Јаглеродно согорување|јаглеродното согорување]], значителен дел од материјата во белото џуџе се подложува на неизбежна реакција, ослободувајќи доволно енергија (1×10<sup>44</sup> J) <ref>{{Наведено списание|last=Li|first=Miao|last2=Li|first2=Yuan|last3=Bryan|first3=Greg L.|last4=Ostriker|first4=Eve C.|last5=Quataert|first5=Eliot|date=2020-05-05|title=The Impact of Type Ia Supernovae in Quiescent Galaxies. I. Formation of the Multiphase Interstellar Medium|journal=The Astrophysical Journal|language=en|volume=894|issue=1|pages=44|arxiv=1909.03138|bibcode=2020ApJ...894...44L|doi=10.3847/1538-4357/ab86b4|issn=0004-637X|doi-access=free}}</ref> за да се одврзе ѕвездата во експлозија на супернова.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/objects/snrs/snrstext.html|title=Introduction to Supernova Remnants|date=2006-09-07|publisher=NASA Goddard/SAO|accessdate=2007-05-01|archive-date=2020-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200528205721/https://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/objects/snrs/snrstext.html|url-status=dead}}</ref> Типот&nbsp;Ia категоријата на супернова произведува прилично конзистентна врвна сјајност поради фиксната критична маса на која ќе експлодира белото џуџе. Нивната постојана врвна осветленост овозможува овие експлозии да се користат како [[Скала на вселенски растојанија|стандардни свеќи]] за мерење на растојанието до нивните галактични домаќини: [[Привидна ѕвездена величина|привидната големина]] на еден вид суперновата Ia, како што е забележана од Земјата, укажува на нејзината оддалеченост од Земјата. == Модел на консензус == [[Податотека:SN1998aq_max_spectra.svg|мини|Спектар на SN 1998aq, тип&nbsp;Ia супернова, еден ден по максималната светлина во Б-бенд <ref>{{Наведено списание|last=Matheson|first=Thomas|last2=Kirshner|first2=Robert|last3=Challis|first3=Pete|last4=Jha|first4=Saurabh|last5=Garnavich|first5=P. M.|last6=Berlind|first6=P.|last7=Calkins|first7=M. L.|last8=Blondin|first8=S.|last9=Balog|first9=Z.|displayauthors=4|date=2008|title=Optical Spectroscopy of Type Ia Supernovae|volume=135|issue=4|pages=1598–1615|arxiv=0803.1705|bibcode=2008AJ....135.1598M|doi=10.1088/0004-6256/135/4/1598}}</ref>]] [[Супернова]]та од типот Ia е поткатегорија во моделот за класификација на суперновата Минковски-Цвики, која била измислена од германско-американскиот астроном Рудолф Минковски и швајцарскиот астроном Фриц Цвики.<ref>{{Наведено списание|last=da Silva|first=L. A. L.|date=1993|title=The Classification of Supernovae|url=https://archive.org/details/sim_astrophysics-and-space-science_1993-04_202_2/page/215|journal=Astrophysics and Space Science|volume=202|issue=2|pages=215–236|bibcode=1993Ap&SS.202..215D|doi=10.1007/BF00626878}}</ref> Постојат неколку начини со кои може да се формира супернова од овој тип, но тие имаат заеднички механизам. Теоретските астрономи долго време верувале дека [[Супернова|ѕвездата-предок]] за овој тип на супернова е [[бело џуџе]], а емпириски докази за тоа биле пронајдени во 2014 година кога еден тип на супернова Ia бил забележан во [[галаксија]]та [[Пура (галаксија)|Пура]].<ref>[https://web.archive.org/web/20190119174239/https://www.nationalgeographic.com/science/phenomena/2014/08/28/type-1a-supernovas-cosmic-candle-mystery/ Type 1a Supernovae: Why Our Standard Candle Isn’t Really Standard]</ref> Кога бавно вртежното [[јаглерод]]-[[кислород]]но бело џуџе [[Насобирање (астрофизика)|собира]] материја од придружник, може да ја надмине Чандрасекаровата граница од околу {{Сончева маса|1.44}}, надвор од кое повеќе не може да ја издржи својата тежина со притисок на дегенерација на електрони.<ref name="Chandrasekhar"> {{Наведено списание|last=Lieb|first=E. H.|last2=Yau|first2=H.-T.|date=1987|title=A rigorous examination of the Chandrasekhar theory of stellar collapse|url=http://nrs.harvard.edu/urn-3:HUL.InstRepos:32706795|journal=[[Astrophysical Journal]]|volume=323|issue=1|pages=140–144|bibcode=1987ApJ...323..140L|doi=10.1086/165813}}</ref> Во отсуство на компензациски процес, белото џуџе би се срушило за да формира [[неутронска ѕвезда]], во процес кој не е предизвикан од акреција,<ref> {{Наведена книга|title=White Dwarfs|last=Canal|first=R.|last2=Gutiérrez|first2=J.|date=1997|isbn=978-0-7923-4585-5|series=Astrophysics and Space Science Library|volume=214|pages=49–55|chapter=The Possible White Dwarf-Neutron Star Connection|arxiv=astro-ph/9701225|bibcode=1997ASSL..214...49C|doi=10.1007/978-94-011-5542-7_7}}</ref> како што вообичаено се случува во случај на бело џуџе кое првенствено е составено од [[магнезиум]], [[неон]] и кислород.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.livingreviews.org/Articles/Volume6/2003-2new|title=2.1 Collapse scenario|last=Fryer|first=C. L.|last2=New|first2=K. C. B.|date=2006-01-24|work=Gravitational Waves from Gravitational Collapse|publisher=Max-Planck-Gesellschaft|accessdate=2007-06-07}}</ref> Меѓутоа, денешното гледиште меѓу астрономите кои моделираат експлозии на супернова од типот Ia е дека оваа граница всушност никогаш не се постигнува и дека колапсот никогаш не е инициран. Наместо тоа, зголемувањето на притисокот и густината поради зголемената тежина ја зголемува температурата на јадрото, и како што белото џуџе се приближува до околу 99% од границата,<ref>{{Наведена книга|url=http://www.cambridge.org/catalogue/catalogue.asp?isbn=9780521857147|title=Cosmic Catastrophes: Supernovae, Gamma-Ray Bursts, and Adventures in Hyperspace|last=Wheeler|first=J. Craig|date=2000-01-15|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-65195-0|location=Cambridge, UK|page=96}}</ref> следи период на струење, кое трае приближно 1.000 години.<ref name="explosion_model"> {{Наведено списание|last=Hillebrandt|first=W.|last2=Niemeyer|first2=J. C.|date=2000|title=Type Ia Supernova Explosion Models|journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics|volume=38|issue=1|pages=191–230|arxiv=astro-ph/0006305|bibcode=2000ARA&A..38..191H|doi=10.1146/annurev.astro.38.1.191}}</ref> Во одреден момент во оваа фаза, се раѓа фронтот на пламенот за дефлагрирање, кој се напојува со [[јаглеродно согорување]]. Сè уште не се познати деталите за палењето, вклучувајќи ја местоположбата и бројот на точките каде што започнува согорувањето.<ref name="summary">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.flash.uchicago.edu/research/science.html|title=Science Summary|date=2004|publisher=ASC / Alliances Center for Astrophysical Thermonuclear Flashes|archive-url=https://web.archive.org/web/20170505144053/http://www.flash.uchicago.edu/research/science.html|archive-date=2017-05-05|accessdate=2017-04-25}}</ref> [[Кислородно согорување|Спојувањето на кислородот]] се започнува набргу потоа, но ова гориво не се троши целосно како јаглеродот.<ref name="ropke"> {{Наведено списание|last=Röpke|first=F. K.|last2=Hillebrandt|first2=W.|date=2004|title=The case against the progenitor's carbon-to-oxygen ratio as a source of peak luminosity variations in Type&nbsp;Ia supernovae|journal=Astronomy and Astrophysics|volume=420|issue=1|pages=L1–L4|arxiv=astro-ph/0403509|bibcode=2004A&A...420L...1R|doi=10.1051/0004-6361:20040135}}</ref> [[Податотека:G299-Remnants-SuperNova-Type1a-20150218.jpg|лево|мини| G299 Тип&nbsp;Ia [[остаток од супернова]] .]] Откако ќе започне согорувањето, температурата на белото џуџе се зголемува. Ѕвездата од [[Главна низа|главната низа]] поддржана од топлотен притисок може да се прошири и лади што автоматски го регулира зголемувањето на топлинската енергија. Сепак, притисокот на дегенерација е независен од температурата; Белите џуџиња не се способни да ја регулираат температурата на начин на нормални ѕвезди, па затоа се ранливи на реакциите на согорувањето. Блесокот драматично се забрзува, делумно поради Рејли-Тејлориевата нестабилност и интеракциите со турбуленциите. Сè уште е предмет на значителна дебата дали овој пламен се трансформира во назвучна [[детонација]] од [[Брзина на звукот|подзвучна]] дефлаграција.<ref> {{Наведено списание|last=Gamezo|first=V. N.|last2=Khokhlov|first2=A. M.|last3=Oran|first3=E. S.|last4=Chtchelkanova|first4=A. Y.|last5=Rosenberg|first5=R. O.|date=2003-01-03|title=Thermonuclear Supernovae: Simulations of the Deflagration Stage and Their Implications|url=https://archive.org/details/sim_science_2003-01-03_299_5603/page/77|journal=[[Science (journal)|Science]]|volume=299|issue=5603|pages=77–81|arxiv=astro-ph/0212054|bibcode=2003Sci...299...77G|citeseerx=10.1.1.257.3251|doi=10.1126/science.1078129|pmid=12446871}}</ref> Без оглед на точните детали за тоа како се пали суперновата, општо е прифатено дека значителен дел од јаглеродот и кислородот во белото џуџе се спојуваат во потешки елементи во период од само неколку секунди, со придружното ослободување на енергија зголемување на внатрешната температура на милијарди степени. Ослободената енергија (1–2×10<sup>44</sup> J ) <ref name="aaa270"> {{Наведено списание|last=Khokhlov|first=A.|last2=Müller|first2=E.|last3=Höflich|first3=P.|date=1993|title=Light curves of Type Ia supernova models with different explosion mechanisms|url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1993-03_270_1-2/page/223|journal=Astronomy and Astrophysics|volume=270|issue=1–2|pages=223–248|bibcode=1993A&A...270..223K}}</ref> е повеќе од доволно за да се одврзе ѕвездата; односно, поединечните честички што го сочинуваат белото џуџе добиваат доволно [[кинетичка енергија]] за да летаат една од друга. Ѕвездата силно експлодира и ослободува ударен бран во кој материјата обично се исфрла со брзина од 5.000 до 20.000 км/сек., приближно 6% од [[Брзина на светлината|брзината на светлината]]. Енергијата ослободена во експлозијата предизвикува и екстремно зголемување на осветленоста. Типична визуелна [[Апсолутна ѕвездена величина|апсолутна големина]] на Тип&nbsp;Ia супернова е ''M'' <sub>v</sub>&nbsp;=&nbsp;−19,3 (околу 5&nbsp;милијарди пати посветло од Сонцето), со мали варијации. Суперновата од типот Ia не остава компактен остаток, но целата маса на поранешното бело џуџе се растура низ вселената. Теоријата за овој тип на супернова е слична на онаа на [[Нова|новите]], во која бело џуџе ја натрупува материја побавно и не се приближува до Чандрасекаровата граница. Во случај на нова, материјата што паѓа предизвикува површинска експлозија со согорување на водород што не ја нарушува ѕвездата. Суперновите од типот Iа се разликуваат од [[Супернова од типот II|суперновите од типот II]], кои се предизвикани од катаклизмичната експлозија на надворешните слоеви на масивната ѕвезда додека нејзиното јадро се распаѓа, напојувано со ослободување на гравитациска потенцијална енергија преку емисија на [[неутрино]].<ref name="science304">{{Наведено списание|last=Gilmore|first=Gerry|date=2004|title=The Short Spectacular Life of a Superstar|journal=Science|volume=304|issue=5697|pages=1915–1916|doi=10.1126/science.1100370|pmid=15218132}}</ref> == Формирање ==  {{multiple image <!-- Essential parameters -->|align=right|direction=vertical|width=250 <!-- Image 1 -->|image1=Progenitor IA supernova.svg|width1=|alt1=|caption1=Формирачки процес <!-- Image 2 -->|image2=Accretion Disk Binary System.jpg|width2=|alt2=|caption2=Насобирачки диск се формира околу компактно тело (како бело џуџе) кое го отстранува гасот од придружната џиновска ѕвезда. <!-- Image 3 -->|image3=Type Ia supernova simulation - Argonne National Laboratory highres.jpg|width3=|alt3=Четири слики од симулација на супернова од типот Ia|caption3=Суперкомпјутерска симулација на фазата на експлозија на моделот од дефлаграција до детонација на формирање на супернова.|total_width=}} === Слободни изродени предци === Еден модел за формирање на оваа категорија на супернова е близок [[Двојна ѕвезда|двоен ѕвезден]] систем. Зачетниот двоен систем се состои од ѕвезди од главната низа, при што примарната поседува поголема маса од секундарната ѕвезда. Бидејќи е поголема по маса, примарната е првата од парот што се развила на [[Асимптотска гранка на џинови|асимптотичната џиновска гранка]], каде што обвивката на ѕвездата значително се шири. Доколку двете ѕвезди делат заедничка обвивка, тогаш системот може да изгуби значителни количини на маса, намалувајќи го [[Момент на импулсот|моментот на импулс]], орбиталниот полупречник и [[Орбитален период|орбиталниот период]]. Откако основната ќе се дегенерира во бело џуџе, секундарната ѕвезда подоцна се развива во црвен џин и е поставена сцената за масовна акреција на примарната. За време на оваа последна фаза на споделена обвивка, двете ѕвезди спирално се приближуваат една до друга додека моментот на импулсот се губи. Резултирачката орбита може да има краток период од неколку часа.<ref> {{Наведен научен собир|location=Cambridge, England}}</ref><ref> {{Наведено списание|last=Postnov|first=K. A.|last2=Yungelson|first2=L. R.|date=2006|title=The Evolution of Compact Binary Star Systems|journal=Living Reviews in Relativity|volume=9|issue=1|page=6|arxiv=astro-ph/0701059|bibcode=2006LRR.....9....6P|doi=10.12942/lrr-2006-6|pmc=5253975|pmid=28163653|doi-access=free}}</ref> Ако аккрецијата продолжи доволно долго, белото џуџе на крајот може да се приближи до [[Чандрасекарова граница|Чандрасекаровата граница]]. Придружникот на бело џуџе, исто така, може да акредитира материја од други типови придружници, вклучително и [[подџин]] или (доколку орбитата е доволно блиску) дури и ѕвезда од главната низа. Вистинскиот развоен процес за време на оваа фаза на акреција останува неизвесен, бидејќи може да зависи и од брзината на акреција и од преносот на [[Момент на импулсот|моментот на импулс]] на придружникот на белото џуџе.<ref>{{Наведен научен собир|location=San Francisco, California}}</ref> Се проценува дека единечните изродени предци сочинуваат не повеќе од 20% од сите типови&nbsp;Ia супернови.<ref name="hernandez2012">{{Наведено списание|last=González Hernández|first=J. I.|last2=Ruiz-Lapuente|first2=P.|last3=Tabernero|first3=H. M.|last4=Montes|first4=D.|last5=Canal|first5=R.|last6=Méndez|first6=J.|last7=Bedin|first7=L. R.|year=2012|title=No surviving evolved companions of the progenitor of SN 1006|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2012-09-27_489_7417/page/533|journal=Nature|volume=489|issue=7417|pages=533–536|arxiv=1210.1948|bibcode=2012Natur.489..533G|doi=10.1038/nature11447|pmid=23018963}} See also lay reference: {{Наведени вести|title=No Star Left Behind|last=Matson|first=John|date=December 2012|work=Scientific American|issue=6|volume=307|page=16}}</ref> === Двојно изродени предци === Втор можен механизам за активирање на тип&nbsp;Ia супернова е спојување на две бели џуџиња чија комбинирана маса ја надминува [[Чандрасекарова граница|Чандрасекаровата граница]]. Добиеното спојување се нарекува супер-чандрасекарово масовно бело џуџе.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://cosmos.swin.edu.au/entries/typeiasupernovaprogenitors/typeiasupernovaprogenitors.html?e=1|title=Type Ia Supernova Progenitors|publisher=Swinburne University|accessdate=2007-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20060819204817/http://www.cosmos.swin.edu.au/entries/typeiasupernovaprogenitors/typeiasupernovaprogenitors.html?e=1|archive-date=2006-08-19|url-status=dead}}</ref><ref> {{Наведени вести|url=https://www.newscientist.com/article/dn10883-brightest-supernova-discovery-hints-at-stellar-collision.html|title=Brightest supernova discovery hints at stellar collision|date=2007-01-03|access-date=2007-01-06|publisher=New Scientist}}</ref> Во таков случај, вкупната маса нема да биде ограничена од Чандрасекаровата граница. Судири на осамени ѕвезди во рамките на Млечниот Пат се случуваат само еднаш на секои {{val|e=7}} до {{val|e=13|u=години}}; многу поретко од појавата на нови.<ref> {{Наведено списание|last=Whipple|first=Fred L.|date=1939|title=Supernovae and Stellar Collisions|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_1939-03_25_3/page/118|journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]]|volume=25|issue=3|pages=118–125|bibcode=1939PNAS...25..118W|doi=10.1073/pnas.25.3.118|pmc=1077725|pmid=16577876|doi-access=free}}</ref> Судирите се случуваат со поголема честота во областите на густото јадро на [[Збиено ѕвездено јато|топчестите јата]]<ref>{{Наведено списание|last=Rubin|first=V. C.|last2=Ford|first2=W. K. J.|date=1999|title=A Thousand Blazing Suns: The Inner Life of Globular Clusters|url=http://www.astrosociety.org/pubs/mercury/9904/murphy.html|journal=[[Mercury (magazine)|Mercury]]|volume=28|issue=4|pages=26|bibcode=1999Mercu..28d..26M|archive-url=https://web.archive.org/web/20060521044631/http://www.astrosociety.org/pubs/mercury/9904/murphy.html|archive-date=2006-05-21|access-date=2006-06-02}}</ref>. Веројатно сценарио е судир со двоен ѕвезден систем или помеѓу два двојни системи кои содржат бели џуџиња. Овој судир може да остави зад себе близок двоен систем од две бели џуџиња. Нивната орбита се распаѓа и тие се спојуваат низ нивната заедничка обвивка.<ref> {{Наведено списание|last=Middleditch|first=J.|date=2004|title=A White Dwarf Merger Paradigm for Supernovae and Gamma-Ray Bursts|journal=[[The Astrophysical Journal]]|volume=601|issue=2|pages=L167–L170|arxiv=astro-ph/0311484|bibcode=2004ApJ...601L.167M|doi=10.1086/382074}} </ref> Студијата заснована на спектрите на Слоуновиот дигитален небесен преглед открил 15 двојни системи од 4.000 тестирани бели џуџиња, што подразбира двојно спојување на бели џуџиња на секои 100 години во Млечниот Пат: оваа стапка се совпаѓа со бројот на супернови од типот Ia откриени во нашето соседство.<ref> {{Наведена мрежна страница|url=http://www.news.pitt.edu/supernovae|title=Important Clue Uncovered for the Origins of a Type of Supernovae Explosion, Thanks to a Research Team at the University of Pittsburgh|publisher=[[University of Pittsburgh]]|accessdate=23 March 2012}}</ref> Двојно изродено сценарио е едно од неколкуте објаснувања предложени за аномално масивниот ({{Сончева маса|2}}) предок на SN 2003fg.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.lbl.gov/Science-Articles/Archive/Phys-weird-supernova.html|title=The Weirdest Type Ia Supernova Yet|date=2006-09-20|access-date=2006-11-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20171008095627/http://www2.lbl.gov/Science-Articles/Archive/Phys-weird-supernova.html|archive-date=2017-10-08|publisher=[[Lawrence Berkeley National Laboratory]]}}</ref><ref> {{Наведени вести|url=https://www.newscientist.com/article/dn10114|title=Bizarre Supernova Breaks All The Rules|date=2006-09-20|access-date=2007-01-08|publisher=New Scientist}}</ref> Тоа е единственото можно објаснување за SNR 0509-67.5, бидејќи сите можни модели со само едно бело џуџе се исклучени.<ref> {{Наведено списание|last=Schaefer|first=Bradley E.|last2=Pagnotta|first2=Ashley|date=2012|title=An absence of ex-companion stars in the type Ia supernova remnant SNR 0509-67.5|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2012-01-12_481_7380/page/164|journal=Nature|volume=481|issue=7380|pages=164–166|bibcode=2012Natur.481..164S|doi=10.1038/nature10692|pmid=22237107}}</ref> Исто така, силно е предложено за SN 1006, имајќи предвид дека таму не е пронајден остаток од придружна ѕвезда. Набљудувањата направени со вселенскиот телескоп Свифт на [[НАСА]] ја отфрлиле можноста за постоечки суперџинови или џиновски придружни ѕвезди од секој тип la супернова. Издуваната надворешна обвивка на суперџиновскиот придружник треба да емитува [[рендгенски зраци]], но овој сјај не бил откриен од XRT (телескопот на Х-зраци) на Свифт во 53-те најблиски остатоци од супернова. За 12 Тип&nbsp;Ia супернова забележана во рок од 10 дена од експлозијата, UVOT (ултравиолетови/оптички телескоп) на сателитот не покажал ултравиолетово зрачење кое потекнува од површината на загреаната придружна ѕвезда погодена од ударниот бран на суперновата, што значи дека нема црвени џинови или поголеми ѕвезди кои орбитираат околу тие предци на суперновата. Во случајот со SN 2011fe, придружната ѕвезда мора да била помала од [[Сонце]]то, доколку постоела.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nasa.gov/home/hqnews/2012/mar/HQ_12-086_Swift_TypeIa_Origins.html|title=NASA'S Swift Narrows Down Origin of Important Supernova Class|publisher=NASA|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612192646/https://www.nasa.gov/home/hqnews/2012/mar/HQ_12-086_Swift_TypeIa_Origins.html|archive-date=12 June 2020|accessdate=24 March 2012}}</ref> Опсерваторијата за рендгенски зраци Чандра открила дека зрачењето со Х-зраци на пет [[Елиптична галаксија|елиптични галаксии]] и испакнатоста на [[Андромеда (галаксија)|галаксијата Андромеда]] е 30-50 пати послабо од очекуваното. Зрачењето на Х-зраци треба да се емитува од насобирачките дискови на предците на супернова од тип Ia. Недостасуваното зрачење покажува дека неколку бели џуџиња поседуваат [[насобирачки диск]]ови, исклучувајќи го вообичаениот модел на суперновата Ia базиран на насобирање.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://chandra.harvard.edu/photo/2010/type1a/|title=NASA's Chandra Reveals Origin of Key Cosmic Explosions|publisher=[[Chandra X-ray Observatory]] website|accessdate=28 March 2012}}</ref> Навнатре спиралните парови на бели џуџиња се силно заклучени кандидатски извори на [[Гравитациски бран|гравитациони бранови]], иако тие не биле директно забележани. Двојните изродени сценарија покренуваат прашања за применливоста на тип Ia супернова како [[Скала на вселенски растојанија|стандардни свеќи]], бидејќи вкупната маса на двете споени бели џуџиња значително варира, што значи дека и [[сјајност]]а варира. === Тип Iax === Предложено е група на подсјајни супернови да се класифицираат како '''Тип&nbsp;Iax'''.<ref name="foley">{{Наведено списание|last=Foley|first=Ryan J.|last2=Challis|first2=P. J.|last3=Chornock|first3=R.|last4=Ganeshalingam|first4=M.|last5=Li|first5=W.|last6=Marion|first6=G. H.|last7=Morrell|first7=N. I.|last8=Pignata|first8=G.|last9=Stritzinger|first9=M. D.|date=2012|title=Type Iax Supernovae: A New Class of Stellar Explosion|journal=The Astrophysical Journal|volume=767|issue=1|page=57|arxiv=1212.2209|bibcode=2013ApJ...767...57F|doi=10.1088/0004-637X/767/1/57}}</ref> Овој тип на супернова не секогаш може целосно да го уништи родното бело џуџе, но наместо тоа да остави зад себе зомби ѕвезда .<ref>{{Наведени вести|url=https://www.sciencedaily.com/releases/2014/08/140806142124.htm|title=Hubble finds supernova star system linked to potential 'zombie star'|date=6 August 2014|publisher=SpaceDaily}}</ref> Познати примери на типот Iax супернови вклучуваат: историската супернова SN 1181, [[SN 1991T]], [[SN 1991bg]], SN 2002cx и [[SN 2012Z]]. Се верува дека суперновата SN 1181 е поврзана со остатокот од суперновата Pa 30 и нејзината средишна ѕвезда IRAS 00500+6713, што е резултат на спојување на бело џуџе на CO и бело џуџе ONe. Ова ги прави Pa 30 и IRAS 00500+6713 единствениот SN Iax остаток во [[Млечен Пат|Млечниот Пат]].<ref>{{Наведено списание|last=Ritter|first=Andreas|last2=Parker|first2=Quentin A.|last3=Lykou|first3=Foteini|last4=Zijlstra|first4=Albert A.|last5=Guerrero|first5=Martin A.|last6=Le Du|first6=Pascal|date=7 Nov 2023|title=From an amateur PN candidate to the Rosetta Stone of SN Iax research|journal=IAU 384 Conference Proceedings|pages=6|arxiv=2311.03700|bibcode=2023arXiv231103700R}}</ref> == Набљудување == [[Податотека:Supernova_remnant_N103B.jpg|лево|мини| Остатокот од супернова N103B снимен од вселенскиот телескоп „Хабл“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.spacetelescope.org/news/heic1707/|title=Search for stellar survivor of a supernova explosion|work=www.spacetelescope.org|accessdate=30 March 2017}}</ref>]] За разлика од другите типови на супернови, Тип&nbsp;Ia супернова генерално се појавува во сите видови галаксии, вклучувајќи ги и елиптичните. Тие не покажуваат претпочитање за региони на тековно формирање на ѕвезди.<ref> {{Наведено списание|last=van Dyk|first=Schuyler D.|date=1992|title=Association of supernovae with recent star formation regions in late type galaxies|journal=Astronomical Journal|volume=103|issue=6|pages=1788–1803|bibcode=1992AJ....103.1788V|doi=10.1086/116195}}</ref> Како што се формираат белите џуџести ѕвезди на крајот од развојниот период на главната низа на ѕвездата, таков долговечен ѕвезден систем можеби залутал далеку од регионот каде што првично се формирал. Потоа, близок двоен систем може да помине уште еден милион години во фазата на масовно пренесување (евентуално формирање на постојани изливи на нова) пред да се создадат услови за тип la супернова.<ref> {{Наведено списание|last=Hoeflich|first=N.|last2=Deutschmann|first2=A.|last3=Wellstein|first3=S.|last4=Höflich|first4=P.|date=1999|title=The evolution of main sequence star + white dwarf binary systems towards Type Ia supernovae|journal=Astronomy and Astrophysics|volume=362|pages=1046–1064|arxiv=astro-ph/0008444|bibcode=2000A&A...362.1046L}}</ref> Долгогодишен проблем во астрономијата е идентификацијата на предците на супернова. Директното набљудување на предок би обезбедило корисни ограничувања за моделите на супернова. Почнувајќи од 2006 година, потрагата по таков предок траела подолго од еден век.<ref name="kotak2008">{{Наведена книга|title=RS Ophiuchi (2006) and the Recurrent Nova Phenomenon|last=Kotak|first=R.|date=December 2008|publisher=Astronomical Society of the Pacific|editor-last=Evans|editor-first=A.|series=ASP Conference Series|volume=401|location=San Francisco|page=150|chapter=Progenitors of Type Ia Supernovae|bibcode=2008ASPC..401..150K|editor-last2=Bode|editor-first2=M.F.|editor-last3=O'Brien|editor-first3=T.J.|editor-last4=Darnley|editor-first4=M.J.}} Proceedings of the conference held 12–14 June 2007, at Keele University, Keele, United Kingdom.</ref> Набљудување на суперновата СН&nbsp;2011fe обезбедило корисни ограничувања. Претходните набљудувања со вселенскиот телескоп „Хабл“ не покажале ѕвезда на местото на настанот, со што бил исклучен [[Црвен џин|црвениот џин]] како извор. Било откриено дека [[плазма]]та што се шири од експлозијата содржи јаглерод и кислород, што го прави веројатно дека предокот бил бело џуџе првенствено составено од овие елементи.<ref name="nature480_344">{{Наведено списание|last=Nugent|first=Peter E.|last2=Sullivan|first2=Mark|last3=Cenko|first3=S. Bradley|last4=Thomas|first4=Rollin C.|last5=Kasen|first5=Daniel|last6=Howell|first6=D. Andrew|last7=Bersier|first7=David|last8=Bloom|first8=Joshua S.|last9=Kulkarni|first9=S. R.|displayauthors=29|date=December 2011|title=Supernova 2011fe from an Exploding Carbon-Oxygen White Dwarf Star|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2011-12-15_480_7377/page/344|journal=Nature|volume=480|issue=7377|pages=344–347|arxiv=1110.6201|bibcode=2011Natur.480..344N|doi=10.1038/nature10644|pmid=22170680}}</ref> Слично, набљудувањата на блискиот СН&nbsp;PTF&nbsp;11kx,<ref name="Dilday et al">{{Наведено списание|last=Dilday|first=B.|last2=Howell|first2=D. A.|last3=Cenko|first3=S. B.|last4=Silverman|first4=J. M.|last5=Nugent|first5=P. E.|last6=Sullivan|first6=M.|last7=Ben-Ami|first7=S.|last8=Bildsten|first8=L.|last9=Bolte|first9=M.|displayauthors=29|date=2012|title=PTF11kx: A Type-Ia Supernova with a Symbiotic Nova Progenitor|url=https://archive.org/details/sim_science_2012-08-24_337_6097/page/942|journal=Science|volume=337|issue=6097|pages=942–945|arxiv=1207.1306|bibcode=2012Sci...337..942D|doi=10.1126/science.1219164|pmid=22923575}}</ref> откриени на 16 јануари 2011 година (UT) од страна на Паломарската минлива фабрика (ПТФ), довеле до заклучок дека оваа експлозија произлегува од еден-изроден предок, со придружник на црвен џин, со што се сугерира дека нема единствена зачетна патека на SN&nbsp;Ia. Директни набљудувања на предокот на ПТФ 11kx биле пријавени во изданието на Science од 24 август и го поддржуваат овој заклучок, а исто така покажуваат дека ѕвездата-предок доживеала периодични ерупции на нова пред суперновата - уште едно изненадувачко откритие.<ref name="Dilday et al" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://scitechdaily.com/the-first-ever-direct-observations-of-a-type-1a-supernova-progenitor-system/|title=The First-Ever Direct Observations of a Type 1a Supernova Progenitor System|date=2012-08-24|work=Scitech Daily}}</ref> Сепак, подоцнежната анализа открила дека [[Околуѕвездена обвивка|материјалот од околните ѕвезди]] е премногу масивен за сценариото со единечна дегенерација и подобро одговара на сценариото со јадро-дегенерација.<ref>{{Наведено списание|last=Soker|first=Noam|last2=Kashi|first2=Amit|last3=García Berro|first3=Enrique|last4=Torres|first4=Santiago|last5=Camacho|first5=Judit|year=2013|title=Explaining the Type Ia supernova PTF 11kx with a violent prompt merger scenario|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|volume=431|issue=2|pages=1541–1546|arxiv=1207.5770|bibcode=2013MNRAS.431.1541S|doi=10.1093/mnras/stt271|doi-access=free}}</ref> Во мај 2015 година, НАСА објавила дека вселенската опсерваторија „Кеплер“ ја набљудувала KSN&#x20;2011б, тип&nbsp;Ia супернова во процес на експлозија. Деталите за моментите пред Нова може да им помогнат на научниците подобро да го проценат квалитетот на суперновите од типот Ia како стандардни свеќи, што е важна алка во аргументот за темната енергија.<ref name="NASA-20150520">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nasa.gov/ames/kepler/nasa-spacecraft-capture-rare-early-moments-of-baby-supernovae|title=NASA Spacecraft Capture Rare, Early Moments of Baby Supernovae|last=Johnson|first=Michele|last2=Chandler|first2=Lynn|date=May 20, 2015|work=[[NASA]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108105310/http://www.nasa.gov/ames/kepler/nasa-spacecraft-capture-rare-early-moments-of-baby-supernovae/|archive-date=November 8, 2020|accessdate=May 21, 2015}}</ref> Во септември 2021 година, астрономите објавиле дека [[Хабл (вселенски телескоп)|вселенскиот телескоп „Хабл“]] направил три снимки од супернова од типот Ia преку гравитациона леќа. Оваа супернова се појавила во три различни времиња во развој на нејзината светлина поради различната должина на патеката на сјајноста на трите слики; на -24, 92 и 107 дена од врвната осветленост. Во 2037 година ќе се појави четврта слика што ќе овозможи набљудување на целиот циклус на сјајност на суперновата.<ref name="RodneyNASA">{{Наведено списание|last=Rodney|first=Steven A.|last2=Brammer|first2=Gabriel B.|last3=Pierel|first3=Justin D. R.|last4=Richard|first4=Johan|last5=Toft|first5=Sune|last6=O’Connor|first6=Kyle F.|last7=Akhshik|first7=Mohammad|last8=Whitaker|first8=Katherine E.|date=13 September 2021|title=A gravitationally lensed supernova with an observable two-decade time delay|journal=Nature Astronomy|volume=5|issue=11|pages=1118–1125|arxiv=2106.08935|bibcode=2021NatAs...5.1118R|doi=10.1038/s41550-021-01450-9}}</ref> === Светлосна крива === [[Податотека:SNIacurva.svg|лево|мини| Овој заплет на сјајност (во однос на Сонцето, [[Сончева сјајност|''L'' <sub>0</sub>]]) наспроти времето ја покажува карактеристичната светлосна крива за тип la супернова. Врвот првенствено се должи на распаѓањето на [[никел]]от (Ni), додека подоцнежната фаза се напојува со [[кобалт]] (Co).]] [[Податотека:SN2018gv.gif|мини| Крива на светлина за тип Ia [[NGC 2525|SN 2018gv]]]] Тип&nbsp;Ia суперновите имаат карактеристична [[Светлинска крива|светлосна крива]], нивниот график на сјајност во функција на времето по експлозијата. Во близина на времето на максимална осветленост, спектарот содржи линии на елементи со средна маса од кислород до [[калциум]]; ова се главните состојки на надворешните слоеви на ѕвездата. Месеци по експлозијата, кога надворешните слоеви се прошируваат до точка на проѕирност, во спектарот доминира светлината што ја емитува материјал во близина на јадрото на ѕвездата, тешки елементи синтетизирани за време на експлозијата; најистакнатите изотопи блиску до масата на железото (елементи со врвови на железо). [[Радиоактивност|Радиоактивното распаѓање]] на никел-56 преку кобалт-56 до железо-56 произведува високо-енергетски [[фотон]]и, кои доминираат во енергетскиот излез во средно до доцно време. Употребата на супернова од типот Iа за мерење прецизни растојанија била почетна од соработката на чилеанските и американските астрономи, Истражувањето за супернова Калан/Тололо.<ref>{{Наведено списание|last=Hamuy|first=M.|displayauthors=etal|date=1993|title=The 1990 Calan/Tololo Supernova Search|url=http://repositorio.uchile.cl/bitstream/2250/126225/1/Hamuy_Mario_1990.pdf|journal=Astronomical Journal|volume=106|issue=6|page=2392|bibcode=1993AJ....106.2392H|doi=10.1086/116811}}</ref> Во серија трудови во 1990-тите, истражувањето покажало дека иако суперновите од типот Ia не го достигнуваат сите истиот врв на сјајност, еден параметар измерен од кривата на светлината може да се користи за да се коригираат незацрвенетите супернови од типот Ia на стандардните вредности на свеќата. Оригиналната корекција на стандардната вредност е позната како Филипсов однос <ref>{{Наведено списание|last=Phillips|first=M. M.|date=1993|title=The absolute magnitudes of Type Ia supernovae|journal=Astrophysical Journal Letters|volume=413|issue=2|page=L105|bibcode=1993ApJ...413L.105P|doi=10.1086/186970}}</ref> и оваа група покажала дека може да мери релативни растојанија до 7% точност.<ref>{{Наведено списание|last=Hamuy|first=M.|last2=Phillips|first2=M. M.|last3=Suntzeff|first3=Nicholas B.|last4=Schommer|first4=Robert A.|last5=Maza|first5=José|last6=Aviles|first6=R.|date=1996|title=The Absolute Luminosities of the Calan/Tololo Type IA Supernovae|journal=Astronomical Journal|volume=112|page=2391|arxiv=astro-ph/9609059|bibcode=1996AJ....112.2391H|doi=10.1086/118190}}</ref> Причината за оваа униформност во врвната осветленост е поврзана со количината на никел-56 произведен кај белите џуџиња кои веројатно експлодираат во близина на Чандрасекаровата граница.<ref> {{Наведено списание|last=Colgate|first=S. A.|date=1979|title=Supernovae as a standard candle for cosmology|journal=Astrophysical Journal|volume=232|issue=1|pages=404–408|bibcode=1979ApJ...232..404C|doi=10.1086/157300}}</ref> Сличноста во профилите на апсолутна осветленост на скоро сите познати типови на супернова Ia довело до нивна употреба како секундарна стандардна свеќа во вонгалактичката астрономија.<ref>{{Наведено списание|last=Hamuy|first=M.|last2=Phillips|first2=M. M.|last3=Maza|first3=Jose|last4=Suntzeff|first4=Nicholas B.|last5=Schommer|first5=R. A.|last6=Aviles|first6=R.|date=1996|title=A Hubble diagram of distant type IA supernovae|journal=Astronomical Journal|volume=109|page=1|bibcode=1995AJ....109....1H|doi=10.1086/117251}}</ref> Подобрените калибрации на скалата за [[Кефеида|променливо растојание Кефеиди]] <ref>{{Наведено списание|last=Freedman|first=W.|displayauthors=etal|year=2001|title=Final Results from the Hubble Space Telescope Key Project to Measure the Hubble Constant|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2001-05-20_553_1/page/47|journal=Astrophysical Journal|volume=553|issue=1|pages=47–72|arxiv=astro-ph/0012376|bibcode=2001ApJ...553...47F|doi=10.1086/320638}}</ref> и директните мерења на геометриското растојание до [[Месје 106|NGC 4258]] од динамиката на масерската емисија <ref> {{Наведено списание|last=Macri|first=L. M.|last2=Stanek|first2=K. Z.|last3=Bersier|first3=D.|last4=Greenhill|first4=L. J.|last5=Reid|first5=M. J.|date=2006|title=A New Cepheid Distance to the Maser-Host Galaxy NGC 4258 and Its Implications for the Hubble Constant|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2006-12-01_652_2/page/n298|journal=Astrophysical Journal|volume=652|issue=2|pages=1133–1149|arxiv=astro-ph/0608211|bibcode=2006ApJ...652.1133M|doi=10.1086/508530}}</ref> кога се комбинираат со Хабловиот дијаграм на растојанија на супернова од типот Ia довеле до подобрена вредност на константата на Хабл. Во 1998 година, набљудувања од далечен тип на суперновата Ia укажале на неочекуваниот резултат дека [[вселена]]та се чини дека е подложена на забрзано ширење.<ref name="perlmutter">{{Наведено списание|last=Perlmutter|first=S.|author-link=Saul Perlmutter|last2=Supernova Cosmology Project|author-link2=Supernova Cosmology Project|last3=Goldhaber|first3=G.|last4=Knop|first4=R. A.|last5=Nugent|first5=P.|last6=Castro|first6=P. G.|last7=Deustua|first7=S.|last8=Fabbro|first8=S.|last9=Goobar|first9=A.|displayauthors=2|date=1999|title=Measurements of Omega and Lambda from 42 high redshift supernovae|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1999-06-01_517_2/page/565|journal=Astrophysical Journal|volume=517|issue=2|pages=565–86|arxiv=astro-ph/9812133|bibcode=1999ApJ...517..565P|doi=10.1086/307221}}</ref><ref name="riess">{{Наведено списание|last=Riess|first=Adam G.|author-link=Adam Riess|last2=Supernova Search Team|author-link2=Supernova Search Team|last3=Challis|first3=Peter|last4=Clocchiatti|first4=Alejandro|last5=Diercks|first5=Alan|last6=Garnavich|first6=Peter M.|last7=Gilliland|first7=Ron L.|last8=Hogan|first8=Craig J.|last9=Jha|first9=Saurabh|displayauthors=2|date=1998|title=Observational evidence from supernovae for an accelerating Universe and a cosmological constant|url=https://archive.org/details/sim_astronomical-journal_1998-09_116_3/page/1009|journal=Astronomical Journal|volume=116|issue=3|pages=1009–1038|arxiv=astro-ph/9805201|bibcode=1998AJ....116.1009R|doi=10.1086/300499}}</ref> На тројца членови од два тима подоцна им биле доделени Нобеловите награди за ова откритие.<ref>''Cosmology'', Steven Weinberg, Oxford University Press, 2008.</ref> == Подвидови == [[Податотека:Tangled — cosmic edition SNR 0454-67.2.jpg|мини|Остатокот од супернова SNR 0454-67.2 веројатно е резултат на експлозија на супернова од типот Ia.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.spacetelescope.org/images/potw1848a/|title=Tangled — cosmic edition|work=www.spacetelescope.org|accessdate=26 November 2018}}</ref>]] Постои значителна разновидност во рамките на класата на супернови од типот Ia. Одразувајќи го ова, биле идентификувани многу подкласи. Два истакнати и добро проучени примери вклучуваат 1991T-likesТ <math>(M_V \lesssim-19.5)</math> подкласа која покажува особено силни [[Спектрална линија|спектрални линии]] на железо и ненормално мали силициумски карактеристики,<ref>{{Наведено списание|last=Sasdelli|first=Michele|last2=Mazzali|first2=P. A.|last3=Pian|first3=E.|last4=Nomoto|first4=K.|last5=Hachinger|first5=S.|last6=Cappellaro|first6=E.|last7=Benetti|first7=S.|date=2014-09-30|title=Abundance stratification in Type Ia supernovae – IV. The luminous, peculiar SN 1991T|url=http://academic.oup.com/mnras/article/445/1/711/1749062/Abundance-stratification-in-Type-Ia-supernovae-IV|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|language=en|volume=445|issue=1|pages=711–725|arxiv=1409.0116|bibcode=2014MNRAS.445..711S|doi=10.1093/mnras/stu1777|issn=0035-8711|doi-access=free}}</ref> и 1991bg-like, исклучително слаба <math>(M_V\gtrsim-18)</math> подкласа која се карактеризира со силни карактеристики на рана апсорпција на титан и брз фотометриски и спектрален развој.<ref>{{Наведено списание|last=Mazzali|first=Paolo A.|last2=Hachinger|first2=Stephan|date=2012-08-21|title=The nebular spectra of the Type Ia supernova 1991bg: further evidence of a non-standard explosion: The nebular spectra of SN 1991bg|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|language=en|volume=424|issue=4|pages=2926–2935|doi=10.1111/j.1365-2966.2012.21433.x|doi-access=free}}</ref> И покрај нивната абнормална [[Сјајност|осветленост]], членовите на двете посебни групи може да се стандардизираат со употреба на Филипсовата релација за одредување на [[Скала на вселенски растојанија|растојанието]].<ref>{{Наведено списание|last=Taubenberger|first=S.|last2=Hachinger|first2=S.|last3=Pignata|first3=G.|last4=Mazzali|first4=P. A.|last5=Contreras|first5=C.|last6=Valenti|first6=S.|last7=Pastorello|first7=A.|last8=Elias-Rosa|first8=N.|last9=Bärnbantner|first9=O.|date=2008-03-01|title=The underluminous Type Ia supernova 2005bl and the class of objects similar to SN 1991bg|journal=MNRAS|language=en|volume=385|issue=1|pages=75–96|arxiv=0711.4548|bibcode=2008MNRAS.385...75T|doi=10.1111/j.1365-2966.2008.12843.x|issn=0035-8711|doi-access=free}}</ref> == Поврзано == * [[Јаглеродна детонација]] * [[Скала на вселенски растојанија|Скала за космичко растојание]] * [[Историја на набљудувањata на супернова]] * [[Список на остатоци од супернови|Список на остатоци од супернова]] * [[Супернова блиску до Земјата]] * [[Остаток од супернова]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == *[https://sne.space?claimedtype=ia List of all known Type Ia supernovae] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220202231856/https://sne.space/?claimedtype=ia |date=2022-02-02 }} at [https://sne.space The Open Supernova Catalog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303230459/https://sne.space/ |date=2016-03-03 }}. * {{cite web| last = Falck| first = Bridget| date = 2006| url = http://www.pha.jhu.edu/~bfalck/SeminarPres.html| title = Type Ia Supernova Cosmology with ADEPT| publisher = Johns Hopkins University| access-date = 2007-05-20| url-status = dead| archive-url = https://web.archive.org/web/20071030233615/http://www.pha.jhu.edu/~bfalck/SeminarPres.html| archive-date = 2007-10-30}} * {{cite web | date =February 27, 2007 | url =http://www.sdss.org/supernova/aboutsprnova.html | title =Sloan Supernova Survey | publisher =Sloan Digital Sky Survey | access-date = 2007-05-25 }} * {{cite web |url = http://www.peripatus.gen.nz/Astronomy/Novae.html |title = Novae and Supernovae |publisher = peripatus.gen.nz |access-date = 2007-05-25 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20070815093046/http://www.peripatus.gen.nz/Astronomy/Novae.html |archive-date = 2007-08-15 }} * {{cite web | date =August 6, 2003 | url =http://www.spaceflightnow.com/news/n0308/06supernova/ | title =Source for major type of supernova | publisher =Pole Star Publications Ltd | access-date = 2007-11-25}} (A Type Ia progenitor found) * {{cite web |url = http://www.peripatus.gen.nz/Astronomy/Novae.html |title = Novae and Supernovae explosions found |publisher = peripatus.gen.nz |access-date = 2007-05-25 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20070815093046/http://www.peripatus.gen.nz/Astronomy/Novae.html |archive-date = 2007-08-15 }} *[https://web.archive.org/web/20140316164637/http://today.lbl.gov/2014/03/04/snfactory-shows-type-ia-%E2%80%98standard-candles%E2%80%99-have-many-masses/ SNFactory Shows Type Ia ‘Standard Candles’ Have Many Masses] (March 4, 2014) [[Категорија:Супернови]] c27ktrhou08yaggszafvnhqtqndz2xj 0 1356857 5649299 5611226 2026-10-24T05:11:24Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5649299 wikitext text/x-wiki '''Тамсин Едвардс''' е британски климатски научник и професор на [[Кралскиот колеџ во Лондон]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kcl.ac.uk/sspp/departments/geography/people/academic/edwards/index.aspx|title=King's College London - Edwards, Dr Tamsin|work=Kcl.ac.uk|accessdate=23 May 2018}}</ref> Таа е популарна комуникаторка за наука а и пишува за Јавната библиотека на науки (ЈБН).<ref name="amaw">{{Наведена мрежна страница|url=http://blogs.plos.org/models/|title=All Models Are Wrong|work=All Models Are Wrong|language=en-US|accessdate=2018-05-15}}</ref> == Ран живот и образование == Едвардс се заинтересирала за физиката откако ја прочитала [[Кратката историја на времето]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://highheelsinthelab.blogspot.co.uk/2011/01/real-deal-tamsin-edwards-climate_17.html|title=The Real Deal: Tamsin Edwards, Climate Modeller|date=2011-01-17|work=highheelsinthelab.blogspot.co.uk|accessdate=2018-05-15}}</ref> Ќерка на [[Мајкл Едвардс]],<ref name="TheIceAndTheFire">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.champernowne.org/science-ice-fire/|title=The Poetry & Science of Ice and Fire|date=2016-08-03|publisher=Champernowne Trust|accessdate=2018-08-22|archive-date=2018-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20180822215332/http://www.champernowne.org/science-ice-fire/|url-status=dead}}</ref> завршила А-ниво по физика, хемија и математика во училиштето Сент Маргарет, во Ексетер.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://planetearth.imascientist.org.uk/profile/tamsinedwards/|title=About me|language=en-US|accessdate=2023-02-14}}</ref> Студирала физика на [[Факултетот за физика и астрономија на Универзитетот во Манчестер]]. Докторирала по физика на честички на [[Универзитетот во Манчестер под надзор на Брајан Кокс .|Универзитетот во Манчестер под надзор на Брајан Кокс.]] Нејзината теза го истражувала производството на [[W и Z бозони|Z бозоните]], откриени со нивното последователно распаѓање во [[мион]]и, користејќи податоци собрани во [[Теватрон .|Теватрон.]] == Истражување и кариера == Едвардс се приклучила на [[Отворениот универзитет]] како предавач, работејќи во тимот за Палеоеколошки промени.<ref>{{Наведени вести|url=http://palaeoenvironmentalchange.org/people/|title=Team|date=2014-03-08|work=Palaeoenvironmental Change|access-date=2018-05-15|language=en-US|archive-date=2018-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20180516103047/http://palaeoenvironmentalchange.org/people/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведување|last=The Open University STEM|title=Past, Present and Future Climates - Dr Tamsin Edwards|date=2017-04-07|url=https://www.youtube.com/watch?v=i_0FNrDBJAo|access-date=2018-05-15}}</ref> Таа користела компјутерски модели за предвидување и проучување на климатските промени,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.open.edu/openlearn/nature-environment/the-environment/creative-climate/stories-change/tamsin-edwards-stories-change|title=Tamsin Edwards - Stories of Change - OpenLearn - Open University|work=Open.edu|language=en|accessdate=2018-05-15}}</ref><ref name="Risk5">{{Наведена книга|title=Risk and Uncertainty Assessment for Natural Hazards|last=Edwards|first=T. L.|last2=Challenor|first2=P. G.|publisher=Cambridge University Press|year=2013|isbn=978-1107006195|editor-last=Rougier|editor-first=Jonathan|chapter=Risk and uncertainty in hydrometeorological hazards|access-date=2018-05-22|editor-last2=Sparks|editor-first2=Steve|editor-last3=Hill|editor-first3=Lisa J.|chapter-url=http://www.cambridge.org/gb/academic/subjects/earth-and-environmental-science/environmental-science/risk-and-uncertainty-assessment-natural-hazards?format=HB&isbn=9781107006195}}</ref> со особен интерес за влијанието врз [[Покачување на морското ниво|порастот на морското ниво]] на промените во ледената покривка на Антарктикот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/science/blog/2015/nov/18/antarctic-ice-sheet-collapse-sea-level-rise-whats-new|title=Antarctic ice sheet collapse will cause sea levels to rise. So what's new?|last=Edwards|first=Tamsin|date=2015-11-18|work=The Guardian|language=en|accessdate=2018-05-15}}</ref> Таа проучувала како линијата на заземјување на ледникот (точката во која се одвојува од основата на континентот и плови во морето) влијаела на брзината на протокот на ледниците и ги проценила ефектите од позитивните повратни информации.<ref name="auto">{{Наведени вести|url=https://www.britishscienceassociation.org/blog/place-your-bets-the-collapse-of-the-antarctic-ice-sheet|title=Place your bets: the collapse of the Antarctic ice sheet|work=British Science Association|access-date=2018-05-15|language=en}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www3.imperial.ac.uk/newsandeventspggrp/imperialcollege/naturalsciences/mathematics/mathsseminars/eventssummary/event_15-5-2017-12-15-14|title=Dr Tamsin Edwards:Reconciling projections of the Antarctic contribution to sea level rise|work=Imperial College London|accessdate=2018-05-15}}</ref> Во 2017 година Едвардс се приклучила [[на Кралскиот колеџ во Лондон]] како предавач по географија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kcl.ac.uk/sspp/departments/geography/people/academic/edwards/index.aspx|title=King's College London - Edwards, Dr Tamsin|work=Kcl.ac.uk|language=en-GB|accessdate=2018-05-15}}</ref> Таа ќе биде главен автор на поглавјето 9 (''промена на океаните, криосферата и нивото на морето'') од [[Шестиот извештај за проценка]] на [[Меѓувладиниот панел за климатски промени]].<ref name="AR6">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ipcc.ch/report/authors/report.authors.php?q=35&p=|title=Working Group I contribution to the IPCC Sixth Assessment Report (AR6-WG1)|publisher=[[Intergovernmental Panel on Climate Change]]|accessdate=2018-05-22|archive-date=2018-05-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20180527220712/https://www.ipcc.ch/report/authors/report.authors.php?q=35&p=|url-status=dead}}</ref> Едвардс пишувала популарен научен блог чиј домаќин е [[Јавната библиотека на науки]] (ЈБН).<ref name="amaw"/> Таа пишувала за ''[[Гардијан]]'' и придонесувала со поглавја во книги за климатските промени.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sciencecampaign.org.uk/news-media/guest-blog/one-climate-data-point.html|title=CaSE {{!}} One climate data point|work=Sciencecampaign.org.uk|accessdate=2018-05-15|archive-date=2018-05-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180508051356/http://www.sciencecampaign.org.uk/news-media/guest-blog/one-climate-data-point.html|url-status=dead}}</ref><ref name="Risk6">{{Наведена книга|title=Risk and Uncertainty Assessment for Natural Hazards|last=Edwards|first=T. L.|last2=Challenor|first2=P. G.|publisher=Cambridge University Press|year=2013|isbn=978-1107006195|editor-last=Rougier|editor-first=Jonathan|chapter=Hydrometeorological hazards under future climate change|access-date=2018-05-22|editor-last2=Sparks|editor-first2=Steve|editor-last3=Hill|editor-first3=Lisa J.|chapter-url=http://www.cambridge.org/gb/academic/subjects/earth-and-environmental-science/environmental-science/risk-and-uncertainty-assessment-natural-hazards?format=HB&isbn=9781107006195}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/profile/tamsin-edwards|title=Tamsin Edwards|work=The Guardian|language=en|accessdate=2018-05-15}}</ref> Работејќи со Мет Офис, Едвардс создала образовни ресурси за зголемувањето на нивото на морето за ККонференцијата на Обединетите нации за климатски промени во 2017 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.metoffice.gov.uk/climate-guide/science/uk/cop/cop23|title=COP 23|work=Met Office|accessdate=2018-05-15}}</ref> Во 2014 година таа одржала говор на [[ТЕД (конференција)|ТЕД]] во [[ЦЕРН]], К''ако да се сака несигурноста во климатските науки.''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://tedxcern.web.cern.ch/speakers/tamsin-edwards|title=Ripples of Curiosity|last=Edwards|first=Tamsin|work=tedxcern.web.cern.ch|language=en|accessdate=2018-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20180516103500/http://tedxcern.web.cern.ch/speakers/tamsin-edwards|archive-date=2018-05-16|url-status=dead}}</ref> По расправиите меѓу климатските научници и скептиците на Твитер во 2014 година, Едвардс била дел од вечера на која разговарала за тоа како би можеле да ја смират дебатата.<ref name=":1">{{Наведени вести|url=http://www.climatechangenews.com/2014/10/03/climate-consensus-scientists-and-sceptics-briefly-suspend-hostilities/|title=Climate consensus: scientists and sceptics suspend hostilities|date=2014-10-03|work=Climate Home News|access-date=2018-05-15|language=en-GB}}</ref> Вечерата ги вклучувала [[Дејвид Роуз]] и [[Ричард А. Бетс,]] а Едвардс била единствената жена.<ref name=":1" /> Во 2015 година, таа била прославена како една од дваесетте жени што „прават бранови“ на [[Конференцијата на Обединетите нации за климатски промени во 2015 година]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.1millionwomen.com.au/blog/tamsin-edwards-scientist-making-a-name-for-herself-as-a-fearless-communicator/|title=Tamsin Edwards - Scientist making a name for herself as a fearless communicator {{!}} 1 Million Women|access-date=2018-05-15}}</ref> Таа ја освоила наградата [[Чарлс Лајл]] [[на Британската научна асоцијација]] за еколошки науки во 2016 година.<ref name="auto"/><ref name=":2">{{Наведени вести|url=https://www.britishscienceassociation.org/news/award-lecture2016winners|title=Award Lecture winners announced as BSF2016 programme goes online|work=British Science Association|access-date=2018-05-15|language=en}}</ref> Разговарала за тоа како компјутерските модели може да се користат за да се предвиди колапс на ледената плоча и како да се пренесе неизвесноста.<ref name=":2" /> Во 2017 година, била профилирана во серија на ''[[HuffPost]]'' ''Австралија го крши мразот.''<ref>{{Наведени вести|url=https://www.huffingtonpost.com.au/2017/06/20/heres-what-happened-when-a-climate-scientist-went-to-a-pub-to-a_a_22488746/|title=Here's What Happened When A Climate Scientist Went To A Pub To Argue With Deniers|last=Sharwood|first=Anthony|date=2017-06-20|work=Huffington Post|access-date=2018-05-15|language=en-AU}}</ref> Таа е говорник на фестивалот Блудот 2018 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.discoverthebluedot.com/profile/tamsin-edwards|title=Tamsin Edwards – Bluedot Festival|work=Bluedot Festival|language=en|accessdate=2018-05-15}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.sciencefocus.com/article/bluedot-announces-stellar-lineup-2018|title=Bluedot announces stellar line-up for 2018|work=Science Focus|access-date=2018-05-15|language=en}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=http://www.jodrellbank.net/celebrating-earth-day/|title=Celebrating Earth Day - Jodrell Bank|date=2017-04-22|work=Jodrell Bank|access-date=2018-05-15|language=en-US}}</ref> Едвардс дејствувала како научен консултант за [[Би-би-си|Би-Би-Си]]. Таа била консултант за Климатските промени на [[Би-би-си]] ''по бројки'', кој ја освои наградата [[на Американската асоцијација за унапредување на науката]] за научно новинарство,<ref name="AAAS Kavli">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aaas.org/sja2015|title=The 2015 Winners Named in Expanded AAAS Kavli Science Journalism Awards Competition|date=2015-11-10|publisher=[[American Association for the Advancement of Science]]|accessdate=2018-05-22}}</ref> и наградата за „Најдобра презентација на науката во прашање за животната средина“ од ЕуроПоз во 2015 година.<ref name="EuroPAWS">{{Наведена мрежна страница|url=http://europaws.org/archive/2015-festival/the-2015-science-tv-and-new-media-award-winners/|title=The 2015 Science TV and New Media Award Winners|date=2015-11-25|publisher=EuroPAWS|accessdate=2018-05-22|archive-date=2018-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20180418032221/http://europaws.org/archive/2015-festival/the-2015-science-tv-and-new-media-award-winners/|url-status=dead}}</ref> Таа се појави на Би-би-си радио 4<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b07b9r3m|title=Climate Change, State of the World's Plants, Antibiotic Resistance, Telephone Metadata, Bat Detective, BBC Inside Science - BBC Radio 4|work=BBC|language=en-GB|accessdate=2018-05-15}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/m000wjpn|title=The Life Scientific: Tamsin Edwards on models of climate change|work=BBC|language=en-GB|accessdate=2021-05-19}}</ref> и Би-би-си Ворлд сервис.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/p03v2yqq|title=Health Advice for Gay Men When Homosexuality is Illegal, The Science Hour - BBC World Service|work=BBC|language=en-GB|accessdate=2018-05-15}}</ref> Едвардс ја добила наградата за комуникации за климатски науки за 2020 година од страна на [[Кралското метеоролошко друштво .|Кралското метеоролошко друштво.]] На 28 јануари 2021 година, Едвардс учествувала на панел настанот на меѓународни експерти наречен ''Климатски промени: Зошто треба да се грижиме?'' , во организација на [[Музејот на науката група]]. Во јули 2023 година, на фестивалот Блудот, Едвардс објавила дека станала професорка на Кралскиот колеџ. == Избрани публикации == * {{Наведено списание|last=Nick|first=Faezeh M.|last2=Vieli|first2=Andreas|last3=Langer Andersen|first3=Morten|last4=Joughin|first4=Ian|last5=Payne|first5=Anthony J|last6=Edwards|first6=Tamsin L.|last7=Pattyn|first7=Frank|last8=van de Wal|first8=Roderik|year=2013|title=Future sea-level rise from Greenland's main outlet glaciers in a warming climate|url=http://oro.open.ac.uk/48981/2/Nick_2013_Nature__Nick2013jp.pdf|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=497|issue=7448|pages=235–238|bibcode=2013Natur.497..235N|doi=10.1038/nature12068|pmid=23657350}} * {{Наведено списание|last=Hawkins|first=Ed|last2=Edwards|first2=Tamsin|last3=McNeall|first3=Doug|year=2014|title=Pause for thought|url=http://oro.open.ac.uk/48973/1/Hawkins_2014_Nature_Climate_change__Hawkins2014kb.pdf|journal=[[Nature Climate Change]]|volume=4|issue=3|pages=154–156|bibcode=2014NatCC...4..154H|doi=10.1038/nclimate2150}} * {{Наведено списание|last=Ritz|first=Catherine|last2=Edwards|first2=Tamsin L.|last3=Durand|first3=Gaël|last4=Payne|first4=Anthony J|last5=Peyaud|first5=Vincent|last6=Hindmarsh|first6=Richard C. A.|year=2015|title=Potential sea-level rise from Antarctic ice-sheet instability constrained by observations|url=http://oro.open.ac.uk/48790/3/Ritz_et_al%202015.pdf|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=528|issue=7580|pages=115–118|bibcode=2015Natur.528..115R|doi=10.1038/nature16147|pmid=26580020}} * {{Наведена мрежна страница|url=https://www.gov.uk/government/publications/future-of-the-sea-impacts-of-sea-level-rise-on-the-uk|title=Future of the Sea: Current and Future Impacts of Sea Level Rise on the UK|last=Edwards|first=Tamsin|date=4 December 2017|work=Foresight Future of the Sea project|publisher=[[Government Office for Science]]}} * {{Наведено списание|last=Edwards|first=Tamsin L.|last2=Brandon|first2=Mark A.|last3=Durand|first3=Gaël|last4=Edwards|first4=Neil R.|last5=Golledge|first5=Nicholas R.|last6=Holden|first6=Philip B.|displayauthors=etal|year=2019|title=Revisiting Antarctic ice loss due to marine ice-cliff instability|url=https://kclpure.kcl.ac.uk/portal/en/publications/revisiting-antarctic-ice-loss-due-to-marine-icecliff-instability(2be1cc71-9f4c-4956-9fea-7138065f8969).html|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=566|issue=7742|pages=58–64|bibcode=2019Natur.566...58E|doi=10.1038/s41586-019-0901-4|pmid=30728522|hdl-access=free|access-date=2024-10-11|archive-date=2022-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20221219094649/https://kclpure.kcl.ac.uk/portal/en/publications/revisiting-antarctic-ice-loss-due-to-marine-icecliff-instability(2be1cc71-9f4c-4956-9fea-7138065f8969).html|url-status=dead}} == Наводи == <references /> [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Климатолози]] [[Категорија:Родени во 1979 година]] [[Категорија:Жени климатолози]] r94pig3a3aviyuqb70he4yk27dw17rf 0 1357865 5649368 5565319 2026-10-24T10:56:10Z Gurther 105215 5649368 wikitext text/x-wiki {{Внимание}}{{Infobox Military Conflict|conflict=Битка кај Војничка Пештера|partof=[[Велес]] и [[Велешко]] во [[Втората светска војна]]|image=[[Податотека:Војничка Пештера.png|300px]]|caption=Слика од пештерата.|date=[[16 декември]] [[1942]]|place=[[Војница|Војничката пештера]]|casus=|territory=|result=Пораз за [[НОВМ|македонската народна ослободителна армија]]<br /> *[[Војница]] повторно потпаднала под бугарска окупација *Втората чета на [[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“|ПО „Димитар Влахов“]] е ликвидирана.|combatant2=[[Податотека:Flag of Bulgaria (1878-1944).svg|22x20px]] [[Царство Бугарија]] <small>(со помош од [[Велешка контрачета|велешката контрачета]])</small>|casualties1=7 жртви|casualties2=4-5 загинати|casualties3=|notes=|combatant1=[[Податотека:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|22x20px]] [[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“|ПО „Димитар Влахов“]]|commander1=[[Јордан Лазовски]]|commander2=[[Константин Добрев]] и [[Пано Манев]]|units1=15 партизани|units2=н/п}}'''Битката кај Војничка Пештера''' позната и како '''Борбата кај Фојничка пештера'''<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D0%BD%D0%B0_%D0%98%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D0%BE%D1%82/M39pAAAAMAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%E2%80%9E%D0%A4%D0%BE%D1%98%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B0%E2%80%9E+%E2%80%9E%D0%BF%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B0%E2%80%9E&dq=%E2%80%9E%D0%A4%D0%BE%D1%98%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B0%E2%80%9E+%E2%80%9E%D0%BF%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B0%E2%80%9E&printsec=frontcover|title=Гласник на Институтот за национална историја|last=Институт за национална историја (Skopje, Macedonia)|publisher=Институт|year=1982|pages=251}}</ref><ref>''[https://macedonism.org/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0/%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%BA%D0%B0%D1%98-%D1%84%D0%BE%D1%98%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B0-%D0%BF%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B0/ Борбата кај Фојничка пештера]'' (2009) од [[Македонска Енциклопедија]] уредувана од [[Блаже Ристовски]]</ref> — воена судир меѓу втората чета на [[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“|партизански одред „Димитар Влахов“]] и 56<sup>от</sup> велешки пешадиски полк на [[Бугарска армија|Бугарската армија]], со помош од [[велешка контрачета]]. Битката се одвивала во пештера покрај периферијата на [[Војница]]. Битката е поврзана со воена операција организирана од тогашната фашистичка власт, предводена од Константин Добрев. Главна цел било целосното уништување на ПО „Димитар Влахов“. После битката втората чета на велешкиот партизански одред била уништена, и дел од борците се повлекле кај [[Тиквеш]]ија. Во [[13 декември]] [[1942|1942 година]] партизаните се сместиле кај пештерата. Биле предадени од Тоде Мирчевски ловџија по потекло од [[Крајници (село)|Крајници]]. Во текот на борбата се појавила магла и партизаните биле заробени. Главниот командир и политички комесар успеале да избегат додека останатите борци биле ликвидирани. После војната жртвите биле префрлени во [[Спомен-костурница (Велес)|Велешката спомен-костурница]]. == Позадина == [[Податотека:Trajce Panov - spomen ploca Veles.jpg|мини|346x346пкс|Слика од споменик плоча за македонскиот партизан [[Трајче Панов]], жртва во Битката кај Војничката пештера, поставена после втората светска војна од страна на месната заедница „Трајче Панов“ од [[Велес]]. Заради неговата храброста неколку места во Велес го носи неговото име]] Во втората половина на септември 1942 година [[ГШ на НОВ и ПОМ|Главниот штаб на народната ослободителна војска и партизанските одреди во Македонија]] ги известил [[Трајко Бошкоски-Тарцан|Трајко Бошкоски - Тарцан]], [[Киро Крстески - Платник]] и [[Борка Велески|Борка Велески Горанов]] дека условите за формирање на велешки партизански одред во [[Велешко|велешкиот реон]] биле поволни и им ја дадел наредбата да најделе поволно и безбедно место за формирањето на одредот. После неколку дена известените македонски фигури одлучиле дека од сите можни места за формирањето на одредот најповолен било месноста Гарван, блиску до [[Дабница|прилепското село Дабница]]. Иако партизанскиот одред бил составен од велешани заради тогашните услови тие одлучиле да го формираат во [[Прилепско|прилепскиот реон]] заради безбедни причини.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://muzejbitola.mk/wp-content/uploads/2017/zbornik2017/07_Rubincho_Belchevski.pdf|title=ПРИЛЕПЧАНИ, ПРИЛЕП И ПРИЛЕПСКО ВО ,,КРВАВАТА“1942|last=Белчески|first=Рубинчо|publisher=НАЦИОНАЛНА УСТАНОВА ЗАВОД ЗА ЗАШТИТА НА СПОМЕНИЦИТЕ НА КУЛТУРАТА И МУЗЕЈ – БИТОЛА|year=2017|location=[[Битола]]|pages=56|access-date=2024-11-01|archive-date=2022-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20220627032831/https://muzejbitola.mk/wp-content/uploads/2017/zbornik2017/07_Rubincho_Belchevski.pdf|url-status=dead}}</ref> [[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“|народноослободителниот партизански одред „Димитар Влахов“]] бил составен претежно од поранешни македонски партизани од [[Велешки народноослободителен партизански одред „Пере Тошев“|Велешки народноослободителниот партизански одред „Пере Тошев“]] и неколку партизани од [[Прилеп]] и [[Прилепско]]. Партизанскиот одред бил составен од четири чети, три биле составени претежно од велешани додека еден од нив било прилепско. Според истражувањето на велешкиот хроничар Љупчо Данов, 77% од македонските партизани во народно ослободителниот одред „Димитар Влахов“ биле велешани, додека 10% биле прилепчани. Освен партизани од Прилеп и Велес имало и партизани од [[Куманово]], околу 5% од партизаните биле од Куманово. 4% биле од градот [[Скопје]], околу 2% од партизанскиот одред бил составен од македонски партизани од [[Кавадарци]] и нејзиниата околина. Додека остатокот 2% било составено од партизани од [[Битола]] и [[Неготино]].<ref name=":1">{{Наведени вести|url=https://duma.mk/region/veles-3/25986-2018-09-09-16-45-26/|title=Потсетување на Велешкиот партизански одред „Димитар Влахов“|last=Данов|first=Љупчо|date=9 септември 2018|work=Дума.мк}}</ref> Откако била формирана да почнала да извришила напади врз бугарско-германска комуницикација и саботажирајќи им ја нивната ПТТ врски. Тие напаѓале бугарски фашистички архиви и им ги уништувале за да немале списоци на [[Македонци]] за убивање. Понекогаш би изолирале бугарски фашистички полициски станици или ситни гарнизони во велешкиот реон и дел од прилепскиот реон и би ги нападнале и ги пљачкале. Некој од местата којшто ги нападнале бугарските фашистички гарнизони се селата [[Бистрица (Велешко)|Бистрица]], [[Богомила]], [[Поменово]], [[Чашка]], [[Десово]], [[Нежилово (Велешко)|Нежилово]], [[Црешнево (Велешко)|Црешево]], [[Селце (Прилепско)|Селце]], [[Лисиче (Велешко)|Лисиче]], [[Катланово]], [[Горно Количани]] и [[Степанци (Велешко)|Степанци]]. Овие напади се одвивале помеѓу септември-ноември 1942 година. Во 29 ноември ја поразиле [[Велешка контрачета|велешката контрачета]] во селото [[’Рлевци|'Рлевци]], битката било борбено крштевање на контрачетата. Во декември 1944 година како дел од воената операција на бугарската фашистичка армија тие почнале повеќе да ги напаѓаат, во 4-ти декември 1942 година биле поразени во [[Папрадиште (Велешко)|Папрадиште]] и била убиена македонската партизанка [[Невена Георгиева-Дуња|Невена Георгиева - Дуња]] во битката.<ref>''[https://macedonism.org/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0/%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD-%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D0%BE%D0%B4/ НАРОДНООСЛОБОДИТЕЛЕН ПАРТИЗАНСКИ ОДРЕД ДИМИТАР ВЛАХОВ]'' (2008) од [[Македонска Енциклопедија]], уредувана од [[Блаже Ристовски]]</ref> === Организирање === [[Податотека:Trajce Petkanoski Bogomila.jpg|мини|416x416пкс|Слика од споменик за [[Трајче Петкановски]] во [[Богомила]], еден од членовите на третта чета на партизанскиот одред „Димитар Влахов“.]] [[Податотека:Споменик пред влезот за Ораов Дол.jpg|мини|261x261пкс|Споменик за [[Стоилко Ивановски-Планински|Стоилко Ивановски – Планински]], еден од членовите во трета чета на партизанскиот одред „Димитар Влахов“]] За главниот командант на [[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“|народноослободителниот партизански одред „Димитар Влахов“]] бил одбран [[Борка Велески|Борка Велески Горанов - Левата]], за политички комесар биле одбрани [[Пецо Даскалот|Пецо Крстески - Даскалот]] и [[Стеван Базеркоски - Лански]]. Покрај нив најистакнатите членови биле [[Блаже Бошкоски|Блаже Бошкоски - Дабичот]], [[Блаже Спиркоски]], [[Киро Базерко|Киро]] [[Киро Базерко|Базерко - Коробов]], [[Киро Бајрамоски|Киро Бајрамоски - Црне]] и многумина други.<ref name=":0" /> Партизанскиот одред содржил четири одред, првиот бил составен од 24 македонски партизани и тие се следни: Тоде Бисинов од [[Велес]], [[Боро Божиновски – Прцан|Боро Божиновски - Прцан]] од [[Куманово]], Стојан Бурчевски, Раде Бурчевски од [[Рудник (Велешко)|село Рудник]], Коле Воденичаров - Шубиќ од Куманово, Мирко Грков, [[Благој Давков]] од [[Скопје]], [[Љубомир Здравковски]] од Куманово, Благој Јосмов, Јордан Јордановски, Богдан Каракостев, Трајко Капчев, [[Марија Камишова - Нонча]] од Велес, Ѓоре Крстев, [[Благој Кирков]] од Велес, Јовче Митев, Јордан Мартиновски, Димко Митревски, [[Боро Петрушевски|Боро Петрушевски - Папучар]] од Куманово, [[Панче Пешев]] од Велес, Борис Таневски Лубуриќ, [[Ќамуран Тахир]] од Скопје, Коле Цветковски - Балас и [[Киро Чучуков-Себура|Киро Ќучуков - Себура]] од Велес.<ref name=":1" /> Втората чета на [[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“|народноослободителниот партизански одред „Димитар Влахов“]] е најголем, со 31 борци во нејзиниот состав, тие се: Јован Андреев од [[Војница]], Перко Андреев од [[Степанци (Велешко)|Степанци]], [[Нада Николова|Нада Бутникошарова]] од Велес, Ѓорѓи Бобевски, Богдан Видовски од Војница, Славе Давчев од [[Ново Село (Општина Велес)|Ново Село]] и роднина на жртвата во [[Битка кај Раштански Колиби|Битката кај Раштански Колиби]] [[Никола Давчев]], Борис Дурчев од Војница, Дончо Димов исто така од Војница, [[Павле Игновски|Павле Игновски - Секула]], [[Родна Ивева|Благородна Лазова Ивева]] од Велес, [[Благој Јанушев]] од [[Прждево]], [[Стојан Трајков]], Димче Јовевски од Војница, Илом Климкаров, [[Анде Кошулчев]] од Велес, Јордан Лазаревски - Цвајот, Кочо Мешков од [[Ваташа]], [[Миле Милев]]ски од Велес, Киро Неделков, Благој Неделков од Војница, [[Трајче Панов]] од [[Двориште (Велешко)|Двориште]], Коле Петков - Даскалот од [[Ораовец]], Славе Петков, Орце Ризов, народниот херој [[Благој Страчковски]] од [[Велес]], Коле Стојанов, Јово Сеизов од [[Кавадарци]], Тодор Трчков, Ѓорѓи Темелков, Благојка Џалева и Јордан Џурнов. Дел од втората чета составена од 15 партизани учествувале во Битката кај Војничката пештера, меѓу нив биле и народниот македонски херој Благој Стречковски.<ref name=":1" /> Третата чета на [[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“|народноослободителниот партизански одред „Димитар Влахов“]] е втората најголема чета, била составена од 29 борци, тие биле: [[Ружа Бак]] од [[Скопје]], [[Јован Басаровски|Јован Басаров]] од велешкото село [[Рудник (Велешко)|Рудник]], Тошо Бондиќев, [[Боте Боцевски]] од Скопје, Василко Василков од селото [[Габровник]], Владо Кошулчев којшто бил братот на [[Анде Кошулчев]], Седат Вели од [[Долно Јаболчиште]], [[Маца Овчарова]] од [[Сливник]], [[Љубе Зафиров]] којшто бил градоначалник на градот [[Велес]] помеѓу 1951 и 1953 година после [[Ослободување на Велес|нејзиното ослободување]]. Зафиров исто така бил министер за комунална работа за време на промената на [[Влада на Македонија од декември 1946|владата на Македонија од декември 1946]] во [[19 октомври]] [[1949]]<ref>[http://www.slvesnik.com.mk/Issues/C68DF88881104FB3804E3735B6846FBF.pdf Службен весник на НРМ, 24/1949, 1 стр.]</ref> и во [[23 април]] [[1950]] тој е поставен за министер-претседател на Комитетот за локална индустрија и занаетчиство.<ref>[http://www.slvesnik.com.mk/Issues/F0DB1B1669DE462D87CF9CF93D916877.pdf Службен весник на НРМ, 11/1950, 2-3 стр.]</ref> После Зафиров другите членови на четата биле [[Стоилко Ивановски-Планински|Стоилко Ивановски - Планински]] од [[Ораов Дол]], [[Тодор Јанев]] од селото [[Мартолци]], Дико Јосифовски, Ико Капчев, Велимир Кожинкаров од селото Габровник, Трајко Купенков, Стефан Малинов, Мегди Мустафов од селото [[Сливник]], Ристо Најдов - Мајка, [[Невена Георгиева-Дуња|Невена Георгиева - Дуња]] од Скопје, Душан Перов од селото Габровник, [[Трајче Петкановски]] којшто по негова чест [[Велешко-прилепски народноослободителен партизански одред „Трајче Петкановски“|народноослободителниот партизански одред „Трајче Петкановски“]] го носи неговото име, Страхил Пинев, Благој Сребров, Апостол Ставровски од [[Богомила]], Јордан Теов од селото Мартолци, Благој Целцев, Александар Христовски - Дума од [[Битола]] и Орце Шутев.<ref name=":1" /> Четвртата чета на [[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“|народноослободителниот партизански одред „Димитар Влахов“]] е најниската чета од другите три и служела повеќе како вишок отколку борбена дејства, во нејзиниот состав било само 7 македонски партизани, сите биле од [[Прилеп]], нивнита имиња биле следно: Илија Андреевски - Кагин, Киро Базарко, Пецо Крстевски - Даскалот, Александар Крстевски - Јулски, Симо Секуловски - Јоска, Драган Спировски - Максо. Според една анализа организирана во [[24 септември]] [[1967|1967 година]] од 95 именувани учесници во сите четири чети на партизанскиот одред „Димитар Влахов“ 44 борци загинале за време на [[НОБ|народната ослободителна борба]] додека 4 борци починале заради здраствени причини или заради старост, додека 47 биле живи. Според дадената аналитика првата чета имала најмногу жртви, 16 загинале борејќи од оригиналниот 24 борци. Додека третата чета имала најголем број на живи партизани во 1967 година со 19 борци живи од вкупниот број на 29.<ref name=":1" /> == Битката == Заради борбените дејства на [[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“|народноослободителниот партизански одред „Димитар Влахов“]] во [[НОБ|народната ослободителна борба во Македонија]] [[Бугарија во Втората светска војна|бугарската фашистичка власт]] одлучила во [[декември]] [[1942|1942 година]] да водила повеќе агресивна воена операција кон одредот со едиствена цел на уништувајќи го ослободителното движење во [[Велес]] и [[Велешко]], тие исто така ја искористиле [[Фашизам|фашистичката]] колаборативна [[квислинг]]ска [[велешка контрачета]] за време на нивната воена операција во декември. За време на првите дена во месецот декември бугарските фашистички окупатори успешно ја ликвидирале младата и храбарата партизанка [[Невена Георгиева-Дуња|Невена Георгиева - Дуња]] во [[Нежилово (Велешко)|Нежилово]]. Во првите дена на месецот втората чета на народниот партизански одред „Димитар Влахов“ се наоѓало во [[Пешти|месноста Пешти]] блиску до [[Бабуна (река)|реката Бабуна]], јужно од [[Велес]].<ref name=":2">{{Наведени вести|url=https://mn.mk/komentari/19087-Prof-d-%E2%80%93-r-Gorgi-Malkovski-78-godini-od-slavnata-borba-kaj-Fojnicka-Pestera-Velesko|title=Проф д – р Ѓорѓи Малковски: 78 години од славната борба кај Фојничка Пештера, Велешко|last=[[Ѓорѓи Малковски|Малковски, Ѓорѓи]]|date=2 декември 2020|work=Македонска Нација}}</ref> Заради небезбедноста во Пешти тие одлучиле да пронајдат поскришно место за нивната нова база, втората чета на ослободителниот партизански одред се поделил во два дела, едниот дел продолжил да патувал кон [[Сува Гора]] додека другиот дел од четата се сместиле во пештера блиску до [[Војница|велешкото село Војница]], тогаш било познато како Фојница, во 13 декември 1942 година.<ref name=":3">{{Наведени вести|url=https://mod.gov.mk/storage/2021/10/Shtit-128.pdf|title=Нада Бутникошарева, борец за слобода|last=Димитриевска|first=Антоанела|date=јуни 2020|work=Списание „Штит“|access-date=2024-11-02|archive-date=2025-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20250124160348/https://mod.gov.mk/storage/2021/10/Shtit-128.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name=":4">{{Наведени вести|url=https://mod.gov.mk/inc/uploads/2021/10/Shtit-130.pdf|title=Храбрата партизанка Родна Ивева|last=Димитриевска|first=Антоанела|date=август 2020|work=Списание „Штит“|access-date=2024-11-02|archive-date=2025-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20250123193728/https://mod.gov.mk/inc/uploads/2021/10/Shtit-130.pdf|url-status=dead}}</ref> При нивното време во пештерата биле забележани од селската ловџија Тоде Мирчевски со потекло од [[Крајници (село)|селото Крајници]],<ref>{{Наведена книга|url=https://www.zirm.mk/wp-content/uploads/2022/02/IST-2019.1.04-Malkovski-Gj.-Organizacionata-postavenost-i-dejstvuvanjeto-na-Kontracetnicite-vo-Velesko-vo-Vtorata-svetska-vojna-1942-1944.pdf|title=ОРГАНИЗАЦИОНА ПОСТАВЕНОСТ И ДЕЈСТВУВАЊЕТО НА КОНТРАЧЕТНИЦИТЕ ВО ВЕЛЕШКО ВО ВТОРАТА СВЕТСКА ВОЈНА (1942-1944)|last=[[Ѓорѓи Малковски|Малковски Ѓорѓи]]|publisher=ЗИРМ|year=2019|pages=70}}</ref> заради суровите мерки којшто ги поставиле бугарските фашистички окупатори во воената операција за ликвидирањето на ослободителниот партизански одред „Димитар Влахов“ Мирчевски сметал дека едиствено нешто што можел да направил е дека ги пријавил кај бугарската фашистичка полициска сила. Во ноќта на 13 декември партизаните откриле дека биле пријавени и одлучиле да избегале од пештерата и повторно да се вратиле кон [[Пешти|месноста Пешти]].<ref name=":2" /><ref name=":3" /> [[Податотека:Партизански Одред - „Димитар Влахов“.jpg|мини|351x351пкс|Слика од истакнати претставници во главиот штаб на македонскиот партизански одред „Димитар Влахов“]] Но втората чета на народното ослободителен одред имале проблем, тие не можеле да продолжат да престојуваат во месноста Пешти заради нејзината близина до бугарски фашистички гарнизон и заради тоа што бугарската фашистичка војска им ја знаеле нејзината местоположба, заради тоа тие одлучиле да останале во Пешти само за два дена. Во 15 декември 1942 година добиле надеж за успех заради тоа што во околијата се појавила силна магла којшто партизаните верувале дека со маглата би можеле успешно да се вратиле кон Војничката пештера но нивните проценки биле грешни. Во ноќта околу 15 декември тие со долг марш успешно повторно се вратиле во пештерата. Во утрото на 16 декември 1942 година единствениот стражар на четата Димче Јовевски – Здравко почувствувал движење на силуети, тој брзо сфатил дека имало сила на војници од [[Бугарска армија|бугарската фашистичка армија]] и од [[квислинг]]ската [[велешка контрачета]] во маглата, по неговото откривање тој ги известил останите партизани и почнала битката.<ref name=":2" /> Кога Димче Јовевски – Здравко ги забележал војниците, го известил командирот Јордан Лазовски - Цвајот. Потоа, биле известени и другите борци. фашистичката бугарска армија, ништо не претчувствувајќи, се приближиле кон пештерата. Во таква ситуација, Јордан Лазовски, во договор со другите борци, одлучиле дека би пукале кон бугарската фашистичка армија кога тие би се приближеле до одредена далечина од пештерата, причината зошто таа одлука ја донеселе е заради тоа што маглата била многу силна и не можеле да ги гледат фашистичките војници. Меѓутоа, [[Митралез|пушкомитралезот]] на [[Тодор Трчков]], којшто требало да го почнал пукањето и којшто требало да ги води единици, му се расипало. Во тие моменти, кога и секундите одлучувале, водачот Јордан Лазовски им се обратил на македонските партизани со зборовите дека, за да создаде забуна, меѓу војниците ќе фрли бомба, по што македонските партизани требало да извршат јуриш и да го пробијат обрачот.<ref name=":2" /> По договорот, Јордан Лазовски - Цвакот ја фрлил бомбата и се слушнала силна експлозија. За миг потоа, се слушнале и други експлозии од бомбите, кои што останатите борци ги фрлиле кон бугарската фашистичка окупаторска армија. Истовремено, се отпочнало и со пукање. бугарската фашистичка армија одговориле со силно концентрирано пукање од нивните пушки и пушкомитралези. [[Нада Николова|Нада Бутникошарева]], [[Родна Ивева]] и [[Тодор Трчков]] биле најхрабрите партизани заради тоа што биле пред влезот пукајќи кон непријателите. После пукање за неколку време тие трите слушнале од војници во бугарската фашистичка армија дека главниот водач на единицата [[Константин Добрев]] бил убиен. Со неговиот смрт едиствениот истакнат водач од страна на непријателите бил [[Бугарофили|бугарофилскиот]] војник [[Пано Манев]] којшто ја водел [[Велешка контрачета|велешката контрачета]].<ref name=":2" /> Со смртта на [[Константин Добрев]] бугарските фашистички војници почнале меѓу себе да се бореле заради нестабилноста на ситуацијата, втората чета од [[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“|народноослободителниот партизански одред „Димитар Влахов“]] одлучиле да ја искористат кризата и некој од партизаните успешно избегале, осумте борци којшто успеале да се спасат се командирот Јордан Лазовски, борците Тодор Трчков, Димче Јовевски, Борис Дурчев и Кочо Мешков, после неколку часа со нив успешно избегнал и партизанот Јован Јовевски и истакнатиот македонски народен херој [[Благој Страчковски]].<ref>{{Наведени вести|url=https://arhiva.kurir.mk/makedonija/vesti/bugarskite-vojnici-ziv-go-zakopale-pa-go-otkopale-da-go-rasechkaat-vnukata-na-blagoj-strachkov-potsetuva-deka-negovoto-ime-e-na-prvata-ulica-do-vlada/|title=Бугарските војници жив го закопале, па го откопале да го расечкаат: Внуката на Благој Страчков потсетува дека неговото име е на првата улица до Влада|last=Република.мк|date=7 декември 2020|work=Курир.мк|access-date=2024-11-02|archive-date=2025-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20250123203330/https://arhiva.kurir.mk/makedonija/vesti/bugarskite-vojnici-ziv-go-zakopale-pa-go-otkopale-da-go-rasechkaat-vnukata-na-blagoj-strachkov-potsetuva-deka-negovoto-ime-e-na-prvata-ulica-do-vlada/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://novamakedonija.com.mk/makedonija/politika/datumi-za-pametenje-vo-januari-3/|title=Датуми за паметење во јануари|last=Ст.|first=Д.|date=3 јануари 2024|work=[[Нова Македонија]]}}</ref> Откако избегале осумина останале само седум партизани, тие биле [[Анде Кошулчев]], [[Благој Јанушев]], [[Нада Николова]], [[Родна Ивева]], [[Стојан Трајков]], [[Трајче Панов]] и [[Миле Милев]]. За жал останатите седум не можеле да избегнат. Меѓу нив најхрабрите бил Анде Кошулчев којшто се борел за да им овозможил другите партизани да избегнеле.<ref name=":2" /> Првиот партизан којшто загинал бил Миле Милев, бугарските фашистички окупатори се обидувале да го убијаат Анде Кошулчев заради тоа што тој бил најопасен според новиот водач на бугарската фашистичка дивизија, но не сакајќи го погодиле [[Миле Милев]]. Со смртта на Милев другите партизани почнале по остро да реагираат и повеќе почнале да пукаат, после неколку минути бил стрелан и погоден македонскиот партизан [[Благој Јанушев]], тој не можел да ја види пушката на бугарските фашисти заради силната магла што претставувало голем проблем за двете страни. После смртта на неколку други бугарски фашистички војници тие се доближиле до пештерата, заради нивната близина тие не можеле да излезат, следниот којшто загинал била [[Родна Ивева]] заради тоа што таа била најнапред и била покрај влезот на пештерата, таа храбро и трагично загинала.<ref name=":4" /> После еден час борејќи партизаните [[Стојан Трајков]], познат по прекарот Чашкарецот трагично и храбро починал, заедно со него умрел и храбриот [[Трајче Панов]] којшто храбро се борел пред влезот на пештерата со бугарските фашистички окупатори. Единствениот што останал бил Анде Кошулчев, бил многу ранет заради тоа што бил погоден од неколку куршуми. Ранет во рака и стомакот Кошулчев веќе не можел да стоел. Малку подоцна не се слушал одговор на пукотниците што доаѓале од бугарската фашистичка полиција. За момент завладеала тишина. Анде со револвер во раката седел во крајниот дел од пештерата. Не можел да се движи. Од надворешната страна на пештерата, бугарската фашистичка војска извикувале да се предале сите партизани во пештерата. Мислејќи дека во пештерата немало никој, бугарските фашистички војници тргнале. За нив изненадување претставувало гласниот извик од Анде Кошулчев во пештерата:<ref name=":2" /> {{Quote|text=''„Да живее [[Етничка Македонија|Македонија]], смрт на [[Бугарија во Втората светска војна|фашистите]], да живее [[Комунистичка партија на Југославија|Комунистичката Партија]]!“''|sign=[[Анде Кошулчев]]}} Фашистите се стаписале. Само неколку секунди потоа, од внатрешноста на пештерата се слушнал револверски истрел. Бугарските фашисти како да претчувствувале дека внатре во пештерата некој извршил самоубиство. Во тоа не се излагале. Кога влегле внатре, имале што да видат. Труповите на неколку борци лежеле неподвижно. Во аголот се забележувала тенката силуета на Анде, кој со стегнати прсти, држејќи го сé уште револверот во десната рака, во близина на својата глава, едвај давал некакви знаци на живот. Бугарските фашистички војници не можеле да веруваат. Анде Кошулчев, со последните сили, не давајќи се жив во рацете на војниците, извршил самоубиство. Овие крвожедници останале вчудоневидени и несвесно се восхитувале од храбриот партизан и другите борци на партизанскиот одред „Димитар Влахов“.<ref name=":2" /> == Последици == Битката била катастрофален пораз за македонските партизани од [[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“|народноослободителниот партизански одред „Димитар Влахов“]], втората чета на одредот, којшто била најголемата чета во одредот била целосно уништена, со седум мртви и многумина ранети втората чета распаднала и останатите партизани којшто останале живи избегле кон други дела од [[Македонија]], голем дел од партизаните избегале кај [[Тиквеш]]ија или кај [[Сува Гора]] каде што другите чети на ослободителниот одред „Димитар Влахов“ биле. После поразот на битката истакнатиот македонски народен херој [[Благој Страчковски]] се обидувал да патува кон [[Скопска Црна Гора]], но заради снегот во [[Катланово]] тој заедно со неколкумина други партизани одличиле да патуваат кон кавадаречкото село [[Росоман]]. Во чест на храброста на македонските партизани којшто загинале во битката два плочи се поставени во пештерата од советот на [[Општина Чашка]].<ref>''[https://caska.gov.mk/%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%BE-%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B6%D1%98%D0%B0/ Културно историски обележја] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20250123201802/https://caska.gov.mk/%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%BE-%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B6%D1%98%D0%B0/ |date=2025-01-23 }}'' (2024) од Советот на [[Општина Чашка]]</ref> Според аналитиката на велешкиот хроничар Љупчо Данов, во историјата на втората чета на партизанскиот одред „Димитар Влахов“ само 13 борци загинале за време на нејзиното постоење во [[НОБ|народната ослободителна војна]] пред да се приклучило одредот во [[Партизански баталјон „Мирче Ацев“|народноослободителниот баталјон „Мирче Ацев“]]. Седум борци од втората чета или 53.8% од вкупните жртви во втората чета загинале само во една битка.<ref name=":1" /> Сите македонски партизани којшто загинале во битката се спомнети и нивните посмртни остатоци биле пренесени во [[Спомен-костурница (Велес)|велешката спомен костурница]] после нејзиното отварање во 11 октомври 1978 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://duma.mk/kultura/kultura/24742-2018-03-04-17-34-41/|title=Што поскоро – толку подобро и повеќе од потребно е враќањето на плочите со имињата на загинатите борци во Спомен костурницата во Велес|last=Данов|first=Љупчо|date=4 март 2018|work=Дума.мк}}</ref> Со големата загуба на партизани одредот си ги смени целите и почнале да организираат план за формирање на баталјон со помошта од други македонски народно ослободителни одреди, нивниот план бил исполнет во август 1943 година. Резултатите на битката во вид биле голема победа на бугарскиот фашистички гарнизон во [[Велешко|велешкиот реон]]. Но тие сепак третирале голема загуба, главниот водач на бугарската фашистичка полициска единица за градот [[Велес]] [[Константин Добрев]] бил убиен, неколкумина бугарски фашистички војници исто така загинале, за време на битката почнало внатрешен судир помеѓу бугарските фашистички војници за кои ќе бил следниот водач, после долго време водачот бил бугарофилот [[Пано Манев]]. Но после битката друг бил сместен како водач на бугарската фашистичка полициска единица заради тоа што Пано Манев морал да ја води [[квислинг]]ската [[велешка контрачета]]. Битката исто така била голем добиток за велешката контрачета, во борбеното крштевање на контрачетата во [[’Рлевци|'Рлевци]] тие биле тешко поразени и заради тоа посакале да ја уништат, после [[втората светска војна]] голем дел од контрачетници којшто учествувале во битката биле [[Масакр во Велес|стрелани во Велес]]. == Список на жртви во битката == Список на сите жртви којшто храбро и трагично загинале во битката. Организиран по азбучен ред. {| class="wikitable" |+ !Број !Име !Датум на раѓање !Место на раѓање !Години |- |1 |[[Анде Кошулчев]] |[[23 јануари]] [[1923]] |[[Велес]] |19 |- |2 |[[Благој Јанушев]] |[[25 март]] [[1920]] |[[Прждево]] |22 |- |3 |[[Миле Милев]] |[[15 август]] [[1921]] |[[Велес]] |21 |- |4 |[[Нада Николова]] |[[21 јануари]] [[1919]] |[[Војница]] |23 |- |5 |[[Родна Ивева]] |[[12 февруари]] [[1922]] |[[Велес]] |20 |- |6 |[[Стојан Трајков]] |[[1910]] |[[Чашка]] |31-32 |- |7 |[[Трајче Панов]] |[[14 ноември]] [[1921]] |[[Двориште (Велешко)|Двориште]] |21 |} === Слика на жртвите во битката === Сите жртви во битката имаат архивирани слики освен [[Стојан Трајков]] којшто заради непознати причини е претежно не спомнат во Битката кај делата на [[Македонска историографиjа|македонската историографија]].<gallery mode="packed-hover" heights="150"> Податотека:Анде-Кошулчев.png|[[Анде Кошулчев]] Податотека:Благој-Јанушев.png|[[Благој Јанушев]] Податотека:Миле-Милев.png|[[Миле Милев]] Податотека:Нада-Николова.png|[[Нада Николова]] Податотека:Родна-Ивева.png|[[Родна Ивева]] Податотека:Трајче-Панов.png|[[Трајче Панов]] </gallery> == Наводи == <references />{{Битки на Македонија во Втората светска војна}} [[Категорија:Велес во НОБ]] [[Категорија:Историја на Велес]] [[Категорија:Битки на Македонија]] [[Категорија:Воена историја на Македонија]] da7ixdyd74z675ykkx0saxomsrn3fbf 0 1358122 5649369 5586673 2026-10-24T10:57:28Z Gurther 105215 5649369 wikitext text/x-wiki {{Infobox Military Conflict|conflict=Судир кај тунелот Богомила|partof=[[Велес и Велешко во НОБ]]|image=[[File:Поглед на Богомила.jpg|300px]]|caption=Слика од селото каде што се одвивало судирот|date=7 септември 1941|place=[[Богомила]]|casus=|territory=|result=Победа за [[НОВМ]]|combatant2=[[Податотека:Flag of Bulgaria (1878-1944).svg|22x20px]] [[Царство Бугарија|Фашистичка Бугарија]]|casualties1=нема жртви|casualties2=2 загинати</br>1 ранет|casualties3=|notes=|combatant1=[[Податотека:Flag of Macedonia (1944–1946).svg|22x20px]] [[НОВМ|Македонски партизани]]|commander1=[[Лазо Колевски]]|commander2=нема|units1=4 партизани|units2=3 војници}}'''Судир кај тунелот Богомила''' — еден од најпрвите борбени дејства во [[Велес]] и [[Велешко|велешкиот реон]] за време на [[НОБ|народната ослободителна борба]]. Судирот траел за многу кратко време, помалку од еден час. Во [[Македонска историографиjа|македонската историографија]] кратката битка се смета како постатувањето на еден од основните темели на [[Почеток на народноослободителна борба во Македонија|почетокот и развитокот на народната македонска ослободителна борба]]. Иако судирот бил во велешкиот реон, сите партизани и учесници во битката биле [[Прилеп|прилепчани]]. Главната цел на судирот била да ја саботира новосоздадената сурова [[Бугарска окупација на Македонија во Втората светска војна|бугарска фашистичка окупација на Македонија]]. Кога [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] подпаднала под окупација на [[Царство Бугарија|фашистичка Бугарија]], [[Третиот Рајх]] и [[Кралство Италија|Кралството Италија]] почнало две движења за ослободувањето на државата, првото било водено од [[Југословенска војска во татковината|српските четници]] додека другото било водено од [[Сојуз на комунистите на Југославија|комунистичката партија на Југославија]], после операција Барбароса КПЈ почнала да играла поголема улога во формирањето на нова Југославија. Во април кога Југославија распаднала, комунистичката подгрупа во [[Прилеп]] одржиле средба каде што одлучиле да ја напаѓале суровата бугарска фашистичка власт. Во август 1941 формирале ситна прилепска чета и во 7 септември ја поделиле во два дела, еден од тие дела отидоа кај богомилскиот тунел. Македонскиот народен херој [[Лазо Колевски]] бил тој којшто ја почнал битката, кога влегле во тунелот тој зборувал со бугарските фашистички војници, тие се чувстувале провоцирани и планирале да го уапсат, но тој заедно со неговата група ги убиле и повредиле еден од нив. Денес судирот е познат како еден од првите обиди на отпор кон бугарската фашистичка власт којшто се одвивале во Велес и Велешко за време на народната ослободителна борба, ефиктивно почнувајќи ја три годишната народна ослободителна борба за ослободувањето на велешкиот реон, којшто за време на борбата си го даделе животот околу [[Список на жртви од Велес и Велешко за време на Народноослободителната борба|над 300 партизани]]. == Позадина == Плашејќи се од инвазија на [[Сили на Оската|Силите на Оската]], Југославија го потпишала Тројниот пакт на 25 март 1941 година, ветувајќи соработка со Оската. Следеле масовни демонстрации против Оската во [[Белград]]. На 27 март, режимот на принцот Павле бил соборен со воен удар со британска поддршка. 17-годишниот [[Петар II Караѓорѓевиќ|Петар II]] бил прогласен за полнолетен и ставен на власт. Негов премиер станал генералот [[Душан Симовиќ]]. Југославија ја повлекла својата поддршка за Оската без формално да се откаже од Тројниот пакт. Иако новите владетели се спротивставиле на [[Трет Рајх|Нацистичка Германија]], тие исто така се плашеле дека ако Германија ја нападне Југославија, [[Обединетото Кралство]] нема да биде во вистинска позиција да помогне. Без разлика на ова, на [[6 април]] [[1941]] година силите на Оската започнале [[Априлска војна|инвазија на Југославија]] и брзо ја освоиле. После краткотрајната војна Кралството Југославија била поделена помеѓу [[Царство Бугарија|фашистичка Бугарија]], [[Третиот Рајх]] и [[Кралство Италија|Кралството Италија]]. Во истиот ден кога почнала априлската војна германската војска со нивната авијација го бомбардирале градот [[Велес]], тој напад се смета помеѓу велешки историчари како почетокот на народното ослободително движење во Велес и Велешко. Откако Југославија пропаднала Македонија, којшто тогаш била позната како [[Вардарска Бановина]], била поделена помеѓу фашистичка Бугарија и Кралството Италија. Италија ги добиле деловите во [[Западна Македонија]] до [[Тетово]] и [[Охрид]] додека остатокот биле дадени кон бугарските фашистички окупатори. Со потпаѓањето на Кралството Југославија под странска окупација почнало движење за обновата на Југославија. Две различни движења почнале, првото било организирано од страна на [[Дража Михаиловиќ]] и второто го предводел [[Јосип Броз-Тито|Јосип Броз Тито]]. Армијата на [[Дража Михаиловиќ]], позната исто така како [[Југословенска војска во татковината]], се борела за обновата на Југославското кралство и [[Петар II Караѓорѓевиќ|Петар II]] повторно да бил крал на Југославија. Нивното движење било центрирано кон српскиот народ отколку другите народи во поранешната монархиска Југославија и заради тоа после неколку години била неуспешна. Армијата на [[Јосип Броз-Тито|Јосип Броз Тито]], позната исто така како [[Југословенски партизани|Југословенските партизани]], се бореле за формирање на нова мултиетничка држава каде што правата на [[Македонците]], [[Црногорци|Црногорците]] и [[Бошњаци]] би било еднако третирани, заради тоа движењето на Тито станал поуспешен. Југословенските партизани станале поактивни по наредба од [[Јосиф Сталин]] заради [[Операција Барбароса|операција „Барбароса“]] каде што [[Третиот Рајх]] влегле длабоко во териториите на [[СССР]]. Во 7-ми април 1941 година, по паѓањето на Југославија, месниот комитет на [[Комунистичката Партија на Југославија|комунистичката партија на Југославија]] во [[Прилеп]] одржале состанок и донесе одлука за бојкотирање и борба против фашистичкиот окупаторот.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.zirm.mk/wp-content/uploads/2022/01/IST-1974.2.03-Uzunovski-C.-Vostanieto-vo-1941-vo-Makedonija.pdf|title=ВОСТАНИЕТО ВО 1941 ВО МАКЕДОНИЈА|last=[[Цветко Узуновски|Узуновски, Цветко]]|publisher=ЗИРМ|year=1974|pages=90-91}}</ref> == Судир == На 8 април, [[Сојуз на комунистите на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]] во Прилеп ги ослободиле затворениците, меѓу кои еден од нив биле член на Покраинскиот комитет на Македонија и некој биле членови на месните комитета во [[Прилеп]], [[Велес]] и [[Гевгелија]]. По нападот на [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]], на 22 јуни 1941 година, Како одел од воената [[Операција Барбароса|операција „Барбароса“]], Месниот комитет на Комунистичката партија на Југославија во Прилеп одржа состанок, на кој, покрај другото, донеселе одлука да се формира местен воен штаб и да се започнало со подготовки за организирање оружена борба. Оваа одлука и другите ставови на Месниот комитет биле прифатени и потврдени од советувањето на партиската организација на Прилеп, што се одржа на 23 јуни 1941 година. Во 2-ри август 1941 година биле организирани илиденски протести против бугарските фашистички окупатори во [[Скопје]].<ref name=":0" /> Во 22 август 1941 година се формирало [[Прв скопски партизански одред|Првото скопско народноослободителен партизански одред]] со вкупно 42 борци, формирањето на одредот го почнало народното ослободително движење во [[Скопје]]. Во август истата година една мала група организирале диверзантска акција кај [[Радуша|рудникот Радуша]] каде што се судриле со бугарски фашистички војници од [[Бугарска армија|бугарската армија]], судирот убил само еден војник и немало трајни последици но било еден од првите судири во [[Македонија]] за време на [[втората светска војна]].<ref>{{Наведени вести|url=https://novamakedonija.com.mk/featured/%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BD-%D0%BD%D0%B5-%D1%81%D0%BC%D0%B5%D0%B5%D0%BC%D0%B5-%D0%BD%D0%B0-%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D0%BE%D0%B4-%D0%BD%D0%B0%D1%81-%D0%B4%D0%B0-%D0%B4%D0%BE%D0%B7/|title=Рацин: Не смееме на никого од нас да дозволиме да стане жертва на лагата|last=Станковиќ|first=Далибор|date=10 октомври 2020|work=[[Нова Македонија]]}}</ref> Пред еден месец бил убиен првата жртва на бугарската фашистичка окупација на Македонија [[Диме Поп Атанасов]]. Во септември 7-ми истата година по наредба од [[ГШ на НОВ и ПОМ|Главниот штаб на народната ослободителна војска и партизанските одреди во Македонија]] се формирале две диверзантски групи, еден од групите патувале кај [[Дрен (Прилепско)|прилепското село Дрен]] со цел да ја нападнале бугарската полициска станица во селото додека другата група отидла кај тунелот блиску до [[Богомила]]. Богомилскиот тунел бил кратко тунел помеѓу железничкиот пат [[Велес]]-[[Прилеп]].<ref>{{Наведени вести|url=https://pretsedatel.gjorgeivanov.mk/mk/2011-06-17-09-55-07/2011-07-19-10-40-39/2389.html|title=Обраќање по повод 11 Октомври - Денот на народното востание|last=[[Ѓорге Иванов|Иванов, Ѓорге]]|date=10 октомври 2013|work=Претседател Ѓорге Иванов}}</ref> Во ноќта на 7-ми септември 1941 година група составена од четири партизани, меѓу нив биле и македонскиот народен херој [[Лазо Колевски]], неговиот близок соработник којшто исто така бил прогласен како народен херој [[Иле Игески]], [[Ѓоре Велкоски]] и партизанот [[Гиго Менкароски]] патувале кај тунелот во Богомила. Тие пред тоа имале минерска улога кај железничката пруга кај тунел блиску до [[Гостиражни|селото Гостиражни]]. При минејќи го тунелот се сретнале со три бугарски стражари, еден од нив побарале карта за идентификација за [[Лазо Колевски]]. Другите партизани си ги даделе нивните карти за идентификација но Колевски одлучил да не им ја следил наредбата.<ref>''[https://macedonism.org/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0/%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D0%BB%D0%B0%D0%B7%D0%BE-%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BE%D0%B2/ Лазо Филипов Колевски - Лавски]'' (2009) од [[Македонска енциклопедија|Македонска Енциклопедија]] уредувана од [[Блаже Ристовски]].</ref> Бугарските фашистички војници биле провоцирани од несоработката на Колевски и му се заканале дека ќе го уапсале и дека би бил затворен, во тој момент Колевски извадил еден [[револвер]] којшто го добил пред тоа и го убил војникот којшто му се заканувал.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.zirm.mk/wp-content/uploads/2022/02/IST-1981.1.12.-Cvetkoski-B.-Vostanieto-vo-Makedonija-1941-godina.pdf|title=Востанието во Македонија 1941 година|last=Цветокоски|first=Благоја|publisher=ЗИРМ|year=1981|pages=238}}</ref> После неколку минути борејќи се со бугарските фашистички стражари судирот конечно завршил со смртта на двајцата стражари и едниот со големи повреди, кај партизаните немало ниту една жртва во судирот.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/Skopje_during_the_People%CA%B9s_Liberation_W/sVh6AAAAIAAJ?hl=mk&gbpv=1&bsq=%E2%80%9E%D1%82%D1%83%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%82%E2%80%9E+%E2%80%9E%D0%91%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B0%E2%80%9E+%E2%80%9E1941%E2%80%9E&dq=%E2%80%9E%D1%82%D1%83%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%82%E2%80%9E+%E2%80%9E%D0%91%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B0%E2%80%9E+%E2%80%9E1941%E2%80%9E&printsec=frontcover|title=Skopje vo NOV 1941: Materijali od nauchniot sobir|last=Инадески|first=Гоце|publisher=Grafski odbor na SZʺ od NOV|year=1973|pages=199}}</ref> Судирот не било планирано ниту немало вистинска цела за народното ослободително движење, откако завршила битката Лазо Колевски ги контактирал водачите на [[ГШ на НОВ и ПОМ|Главниот штаб на народната ослободителна војска и партизанските одреди во Македонија]] за да ги извести за судирот и за загинатите војници. Не бил казнет туку бил пофален од страна на главниот штаб за неговиот отпор кон суровите окупатори, после еден месец од битката се формирал [[Прилепски партизански одред „Гоце Делчев“|прилепскиот народнотоослободителен партизански одред „Гоце Делчев“]].<ref name=":0" /> == Последици == Судирот кај тунелот блиску до селото [[Богомила]] претставува еден од најраните отпори кон суровите [[Бугарска окупација на Македонија во Втората светска војна|бугарски фашистички окупатори]] за време на [[НОД|народното ослободително движење]]. Пред тоа биле илиденските протести водени во [[Скопје]]. Неколку месеци по судирот во ноември 1941 година почнало ширењето на велешкиот нелегален комунистички весник ''„Народен Билтен“'' којшто истакнатите велешки партизани го уредувале како [[Димко Митрев]] и [[Јовче Ќучук]]. Денес судирот е познат како еден од првите обиди на отпор кон бугарската фашистичка власт којшто се одвивале во Велес и Велешко за време на народната ослободителна борба, ефиктивно почнувајќи ја три годишната народна ослободителна борба за ослободувањето на велешкиот реон, којшто за време на борбата си го даделе животот околу над 300 партизани. == Наводи == <references />{{Битки на Македонија во Втората светска војна}} [[Категорија:Велес во НОБ]] [[Категорија:Македонија во 1941 година]] m3rbqx42xtsouu0rdirawevj9e9a0c3 0 1360077 5649173 5455298 2026-10-23T15:15:46Z P.Nedelkovski 47736 поправка на правопис - случаи наместо случаеви 5649173 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Guadeloupe_creole_2010-03-30.JPG|мини| Антилски креолски сообраќаен знак во [[Гваделуп|Гвадалупе]] знак на кој пишува {{Јаз|gcf|Lévé pié aw / Ni ti moun ka joué la!}} , во буквален превод значи „Подигнете ја ногата (забавете). Овде си играат деца!“ во 2010 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://languagesindanger.eu/book-of-knowledge/multilingualism-and-language-contact/|title=Multilingualism and language contact {{!}} Languages In Danger|language=en-US|accessdate=2020-04-09}}</ref>]] '''Креолски јазик''',<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://semantics.uchicago.edu/kennedy/classes/sum07/myths/creoles.pdf|title=The study of pidgin and creole languages}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://euljss.eul.edu.tr/euljss/si526.pdf|title=Language varieties: Pidgins and creoles|archive-url=https://web.archive.org/web/20180712173017/http://euljss.eul.edu.tr/euljss/si526.pdf|archive-date=2018-07-12|accessdate=2017-05-24}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.acsu.buffalo.edu/~jcgood/jcgood-JPCL.pdf|title=Typologizing grammatical complexities, or Why creoles may be paradigmatically simple but syntagmatically average}}</ref> или едноставно '''креолски''', е стабилен [[природен јазик]] кој се развил од процесот на поедноставување и мешање на различни јазици во нов облик (често [[пиџин]] ), а потоа тој облик се проширува и развива во целосно оформен јазик со мајчин јазик, сето тоа во релативно краток временски период. Иако концептот е сличен на оној на [[Мешан јазик|мешан или хибриден јазик]], креолските јазици често се карактеризираат со тенденција за систематизирање на наследената граматика (на пр. преку елиминирање на неправилностите или регулирање на спрегите на неправилните глаголи). Како и секој јазик, креолските јазици имаат конзистентен [[Граматика|граматички]] систем, поседуваат голем и стабилен вокабулар и децата ги учат како мајчин јазик. Овие три карактеристики разликуваат креолските јазик од пиџин. Креолистиката, или креологијата, е проучување на креолските јазици и, како таква, е потполе на [[лингвистика]]та. Лицето што се занимава со оваа наука се нарекува креолог. Точниот број на креолски јазици не е познат, особено бидејќи многу од нив се слабо проучени или документирани. Од околу 1500 година досега се појавиле околу сто креолски јазици. Најголемиот дел од нив се базирани на европски јазици, како што се англискиот и францускиот<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.alsintl.com/resources/languages/Creole/|title=Creole – Language Information & Resources|work=www.alsintl.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20170620093817/https://www.alsintl.com/resources/languages/Creole/|archive-date=June 20, 2017|accessdate=October 9, 2017}}</ref> што се должи на европската [[Големите географски откритија|ера на откритија]] и Атлантската трговија со робови од тој период. Со напредокот во бродоградбата и [[навигација]]та, трговците морале да најдат начин за комуникација со луѓе од различни делови на светот, а најбрзиот начин бил развојот на пиџин; Понатаму, од овие пиџини се развиле целосни креолски јазици. Покрај креолите кои се базираат на европски јазици, како основа, постојат и креоли кои се базирани на други јазици, како што се [[Арапски јазик|арапски]], [[Кинески јазик|кинески]] и [[Малајски јазик|малезиски]]. Лексиката на креолскиот јазик главно е земена од матичните јазици, особено од јазикот на доминантната група во социјалниот контекст на формирањето на креолскиот јазик. Сепак , често се забележуваат јасни [[Фонема|фонетски]] и семантички промени. Од друга страна, граматиката која еволуирала кај креолските јазици често има нови или уникатни карактеристики кои значително се разликуваат од оние на матичните јазици.<ref>{{Наведена книга|title=The Emergence of Pidgin and Creole Languages|last=Siegel|first=Jeff|publisher=Oxford Linguistics|year=2008|isbn=978-0-19-921666-6|location=New York|pages=68–69|language=en}}</ref> == Преглед == Се смета дека креолски јазик настанува кога [[пиџин]]от, јазик развиен од возрасни за користење како втор јазик – станува мајчин и примарен јазик на нивните деца, преку процес познат како нативизација .<ref>{{Harvcoltxt|Wardhaugh|2002|p=61}}</ref> Животниот циклус [[Пиџин|на пиџин]] -креол го проучувал американскиот лингвист Роберт Хол во 1960-тите години.<ref>{{Harvcoltxt|Hall|1966}}</ref> Некои лингвисти, како Дерек Бикертон, сугерираат дека креолските јазици споделуваат повеќе граматички сличности меѓусебно отколку со јазиците од кои потекнуваат.<ref>{{Harvcoltxt|Bickerton|1983|pp=116–122}}</ref> Сепак, досега нема општо прифатена теорија која ги објаснува овие сличности.[ <ref>{{Harvcoltxt|Winford|1997}}; cited in {{Harvcoltxt|Wardhaugh|2002}}</ref> Дополнително, не е идентификувана ниту една граматичка карактеристика што е специфична само за креолските јазици.<ref>{{Harvcoltxt|Wittmann|1999}}</ref><ref>{{Harvcoltxt|Mufwene|2000}}</ref><ref name="Gil 2001">{{Harvcoltxt|Gil|2001}}</ref><ref name="Muysken 2001">{{Harvcoltxt|Muysken|Law|2001}}</ref><ref>{{Harvcoltxt|Lefebvre|2002}}</ref><ref name="DeGraff 2003">{{Harvcoltxt|DeGraff|2003}}</ref> Повеќето од денес познатите креолски јазици настанале во последните 500 години, како резултат на глобалната експанзија на европските поморски сили и трговијата за време на [[Големите географски откритија|ерата на откритија]], што довело до формирање на големи европски колонијални империи . Слично на повеќето малцински и неофицијални јазици, креолите честопати биле сметани за пониски варијанти или [[Наречје|дијалекти]] на своите изворни јазици. Поради оваа предрасуда, многу креоли кои се развиле во европските колонии биле стигматизирани иизумреле. Сепак, во последните децении политичките и академските промени ја подобрија позицијата на креолските јазици, признавајќи ги како живи јазици и предмет на лингвистички истражувања.<ref name="DeCamp">{{Harvcoltxt|DeCamp|1977}}</ref><ref name="Sebba">{{Harvcoltxt|Sebba|1997}}</ref> Некои креолски јазици добиле статус на официјални или полуофицијални јазици во одредени територии. Лингвистите денес признаваат дека формирањето на креолски јазици е универзален феномен, кој не е ограничен само на европскиот колонијален период и претставува важен аспект на јазичната еволуција. Други научници, како Саликоко Муфвене, тврдат дека пиџините и креолите настануваат независно, под различни околности. Според Муфвен, пиџините се појавиле во трговски колонии каде што корисниците ги зачувале своите мајчини јазици за секојдневна комуникација. Од друга страна, креолите се развиле во населбенички колонии, каде говорители на европски јазици – често договорни слуги – интензивно комуницирале со неевропски [[Ропство|робови]], Тие апсорбирале зборови и карактеристики од јазиците на робовите, што резултирало со поедноставена верзија на изворниот јазик која се користела за секојдневна комуникација.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://humanities.uchicago.edu/faculty/mufwene/pidginCreoleLanguage.html|title=Pidgin and Creole Languages|last=Mufwene|first=Salikoko|work=Humanities.uchicago.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20130603044826/http://humanities.uchicago.edu/faculty/mufwene/pidginCreoleLanguage.html|archive-date=2013-06-03|accessdate=2010-04-24}}</ref> == Историја == === Етимологија === Англискиот термин ''креол'' потекнува од [[wiktionary:créole|францускиот]] créole, кој е сроден со [[wiktionary:criollo|шпанскиот термин]] criollo и [[wiktionary:crioulo|португалски]] crioulo, сите потекнуваат од глаголот ''criar'' („да се размножуваат“ или „да се подигнат“), сите доаѓаат од латинскиот creare ' што означува креира, создава.<ref>{{Harvcoltxt|Holm|1988}}.</ref> Специфичната смисла на терминот е измислена во 16 и 17 век, за време на големата експанзија на европската поморска моќ и трговија што доведе до формирање на европски колонии на други континенти. Термините {{Јаз|es|criollo}} и {{Јаз|pt|crioulo}} првично се користеле низ шпанските и португалските колонии како квалификатори за да се разликуваат членовите на етничката група кои се родени и израснати локално од оние кои имигрирале како возрасни. Тие најчесто се применувале на државјаните на колонијалната сила, на пр. за да се разликуваат {{Јаз|es|[[Criollo people|españoles criollos]]}} (луѓе родени во колониите од шпански предци) од españoles peninsulares (оние родени на Пиринејскиот Полуостров, т.е. Шпанија). Меѓутоа, во Бразил терминот се користел и за да се направи разлика помеѓу {{Јаз|pt|negros crioulos}} (црнци родени во Бразил од предците на африканските робови) и {{Јаз|pt|negros africanos}} (роден во Африка). Со текот на времето, терминот и неговите деривати (креолски, креолски, креол, крејол, криол, крио, итн.) го изгубиле генеричкото значење и станале вистинско име на многу различни етнички групи кои се развиле локално од имигрантските заедници. Оттука, првично, терминот „креолски јазик“ го означувал говорот на кој било од тие креолски народи. === Географска распространетост === Како последица на колонијалните европски трговски модели, повеќето познати европски креолски јазици се појавија во крајбрежните области во екваторијалниот појас ширум светот, вклучувајќи ги [[Америка]], западна [[Африка]], [[Гоа]] долж западниот дел на [[Индија]] и долж Југоисточна [[Азија]] до [[Индонезија]], [[Сингапур]], [[Макао]], [[Хонгконг]], [[Филипини]], [[Малезија]], [[Маврициус]], [[Реинион]], [[Сејшели]] и [[Океанија]].<ref>{{Наведено списание|last=Chambers|first=Douglas B.|date=2008-12-01|title=Slave trade merchants of Spanish New Orleans, 1763–1803: Clarifying the colonial slave trade to Louisiana in Atlantic perspective|journal=Atlantic Studies|volume=5|issue=3|pages=335–346|doi=10.1080/14788810802445024|issn=1478-8810}}</ref> Многу од тие креоли сега се изумрени, но други сè уште преживуваат на [[Кариби]]те, северниот и источниот брег на [[Јужна Америка]] ([[Гвајани]]), западна [[Африка]], [[Австралија]] (види австралиски криолски јазик ), [[Филипини]]те (види Чавакано), островските земји како како [[Маврициус]] и [[Сејшели]] и во [[Индиски Океан|Индискиот Океан]]. Атлантските креолски јазици се засноваат на европски јазици со елементи од африканските, а можеби и [[Американски староседелски јазици|американските јазици]]. Креолските јазици [[Индиски Океан|на Индискиот Океан]] се засноваат на европски јазици со елементи од [[Малгашки јазик|малгашки]], а можеби и од други азиски јазици. Меѓутоа, има креоли како Нуби и Санго кои потекнуваат исклучиво од неевропски јазици. === Социјален и политички статус === Поради генерално нискиот статус на креолските народи во очите на претходните европски колонијални сили, креолските јазици генерално се сметаат за „дегенерирани“ јазици, или во најдобар случај како базични „дијалекти“ на политички доминантните мајчини јазици. Поради ова, зборот „креол“ генерално го користеле лингвистите во спротивност со „јазикот“, наместо како квалификатор за него.<ref name="Meijer">See {{Harvcoltxt|Meijer|Muysken|1977}}.</ref> Друг фактор што може да придонесе за релативното занемарување на креолските јазици во лингвистиката е тоа што тие не одговараат на неограмскиот „модел на дрво“ од 19 век за еволуцијата на јазиците и неговата претпоставена регуларност на промените на звукот (овие критичари ги вклучија и првите застапници на брановиот модел, Јоханес Шмит и Хуго Шучарт, претходниците на модерната [[социолингвистика]]). Оваа контроверзност од крајот на 19 век длабоко ги обликуваше современите пристапи кон компаративниот метод во [[Историска лингвистика|историската лингвистика]] и во креолистиката.<ref name="DeCamp"/><ref name="Meijer"/><ref name="Traugott 1977">{{Harvcoltxt|Traugott|1977}}</ref> [[Податотека:Timoun_Syèj_(Creole).jpg|мини| Хаитски креолски јазик се користи на шалтер за изнајмување автомобили во [[Флорида]], САД во 2014 година]] Поради социјалните, политичките и академските промени предизвикани од деколонизацијата во втората половина на 20 век, креолските јазици доживеаја оживување во изминатите неколку децении. Тие се повеќе се користат во печатените форми и филмските печатените материјали, а во многу од случаите, нивниот престиж во заедницата драстично се подобри. Всушност, некои и се стандардизираа и се користат во локалните училишта и универзитети ширум светот.<ref name="DeCamp"/><ref name="Sebba"/> Во исто време, лингвистите почнаа да сфаќаат дека креолските јазици во никој случај не се помалку битни во однос на другите јазици. Тие сега го користат терминот „креолски“ или „креолски јазик“ за кој било јазик за кој постои сомневање дека е подложен на креолизација, термини кои сега не ни сугерираат географски ограничувања или етнички предрасуди. Има контроверзии за степенот до кој креолизацијата влијаела на еволуцијата на [[Афроамерикански англиски јазик|афроамериканскиот народен англиски јазик]] (AAVE). Во американскиот образовен систем, како и во минатото, употребата на зборот ебоника за да се однесува на ААВЕ ја отсликува историската негативна конотација на зборот ''креол'' .<ref>{{Наведено списание|last=Williams|first=Robert L.|date=2016-07-25|title=The Ebonics Controversy|journal=Journal of Black Psychology|language=en|volume=23|issue=3|pages=208–214|doi=10.1177/00957984970233002}}</ref> == Класификација == === Историска класификација === Според нивната надворешна историја, разликуваат четири вида на креолски јазици: плантажа-креоли, утврдувачки креоли, бегалски креоли и креолизирани пиџини.<ref name="Arends 1995">{{Harvcoltxt|Arends|Muysken|Smith|1995}}</ref> По самата природа на креолските јазици, [[Филогенетско дрво|филогенетската]] класификација на одреден креол често е предмет на дебата, особено кога пиџинот-претходник и неговите матични јазици (кои можеби биле други креоли или пиџини) исчезнале пред да бидат документирани. Филогенетската класификација традиционално се потпира на наследувањето на лексиката, особено на „јадрени“ термини, и на граматичката структура. Сепак, кај креолите, основната лексика често има мешано потекло, а граматиката е главно оригинална. Од овие причини, прашањето кој јазик е родител на одреден креол – односно дали јазикот треба да се класифицира како „француски креол“, „португалски креол“ или „англиски креол“ – често нема конечен одговор и може да стане тема на долготрајни контроверзии, каде што социјалните предрасуди и политичките размислувања може да се вмешаат во научната дискусија.<ref name="DeCamp"/><ref name="Sebba"/><ref name="Traugott 1977"/> === Субстрат и суперстрат === Термините субстрат и суперстрат често се користат кога два јазика ќе дојдат во интеракција. Меѓутоа, нивното значење е релативно добро дефинирано само во настани на учење втор јазик или замена на јазикот, кога мајчините говорители на одреден изворен јазик (субстратот) се на некој начин принудени да го напуштат во корист на целниот јазик (суперстратот).<ref name="Weinreich">{{Harvcoltxt|Weinreich|1979}}</ref> Резултатот на таков настан е тоа што поранешните говорители на субстратот користат одредена верзија на суперстратот, барем во формални контексти. Субстратот може да преживее како втор јазик за неформални разговори. Како што покажа судбината на многу заменети европски јазици (како што се [[Етрурски јазик|етрурски]], [[Бретонски јазик|бретонски]] и венецијански), влијанието на супстратот врз официјалниот говор често е ограничено на изговор и скромен број позајмени зборови. Субстратот може дури и целосно да исчезне без да остави никаква трага.<ref name="Weinreich" /> Сепак, постои спор околу тоа до кој степен термините „субстрат“ и „суперстрат“ се применливи за создавањето или описот на креолските јазици.<ref>{{Harvcoltxt|Mufwene|1993}}</ref> Моделот на замена на јазик можеби не е соодветен за контекстите на формирање на креоли, каде што новиот јазик произлегува од повеќе јазици без некој од нив да биде наметнат како замена за друг.<ref>{{Harvcoltxt|Singler|1988}}</ref><ref>{{Harvcoltxt|Singler|1996}}</ref> Разликата субстрат–суперстрат станува проблематична кога треба да се претпостават повеќе суперстрати (како во Папиаменто), кога субстратот не може да се идентификува или кога присуството или опстојувањето на субстраталните елементи се претпоставува само врз основа на типолошки аналогии.<ref name="Muysken 2001"/> Од друга страна, разликата може да има смисла кога придонесите на секој јазик-родител во резултирачкиот креол може научно да се покажат како нееднакви.<ref>Recent investigations about substrates and superstrates, in creoles and other languages, includes {{Harvcoltxt|Feist|1932}}, {{Harvcoltxt|Weinreich|1979}}, {{Harvcoltxt|Jungemann|1955}}, {{Harvcoltxt|Martinet|1964}}, {{Harvcoltxt|Hall|1974}}, {{Harvcoltxt|Singler|1983}}, and {{Harvcoltxt|Singler|1988}}.</ref> Во литературата за Атлантските креоли, „суперстрат“ обично значи европски, а „субстрат“ неевропски или африкански.<ref>{{Harvcoltxt|Parkvall|2000}}</ref> === Декреолизација === Бидејќи креолските јазици ретко стекнуваат официјален статус, говорителите на целосно формиран креол можат да почувствуваат потреба да го усогласат својот говор со еден од матичните јазици. Овој процес на декреолизација обично создава посткреолски јазичен континуум кој се карактеризира со големи варијации и хиперкорекции во јазикот.<ref name="DeCamp"/> Општо е прифатено дека креолите имаат поедноставена граматика и поголема внатрешна варијабилност отколку постари, поустановени јазици.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eva.mpg.de/lingua/conference/2013_APiCS/files/abstracts.html|title=Creole and pidgin language structure in cross-linguistic perspective|date=August 2013|publisher=Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology – Department of Linguistics}}</ref> Сепак, овие гледишта повремено се оспоруваат.<ref name="Arends 1995"/> Филогенетските или [[Јазична типологија|типолошките]] споредби на креолските јазици довеле до различни заклучоци. Сличностите се обично поголеми меѓу креолите произлезени од сродни јазици, како што се [[Јазици во Европа|европските јазици]], отколку меѓу пошироките групи кои вклучуваат и креоли базирани на [[Индоевропски јазици|неиндоевропски јазици]] (како Нуби или Санго). Креолите базирани на францускиот јазик пак, се послични еден со друг (и со разновидностите на францускиот јазик) отколку со други европски-базирани креоли. Особено се забележало дека [[Член (граматика)|определителните членови]] се главно преноминални во креолите базирани на англискиот јазик и англискиот јазик, додека генерално се постноминални во француските креоли и во разновидноста на францускиот јазик што бил пренесен во денешен Квебек во 17 и 18 век .<ref>{{Harvcoltxt|Fournier|1998}}, {{Harvcoltxt|Wittmann|1995}}, {{Harvcoltxt|Wittmann|1998}}.</ref> Освен тоа, европските јазици кои дале основа за креолските јазици во европските колонии сите припаѓаат на истата подгрупа на западните [[Индоевропски јазици|- индоевропски]] азици и имаат високо конвергентни граматики; до тој степен што Ворф ги здружил во единствена стандардна просечна европска јазична група.<ref>{{Harvcoltxt|Whorf|1956}}</ref> Францускиот и англискиот се особено блиски, бидејќи англискиот, преку обемно позајмување, е типолошки поблизок до францускиот отколку до другите германски јазици.<ref>{{Harvcoltxt|Bailey|Maroldt|1977}}</ref> Затоа, тврдените сличности меѓу креолите можеби се само последица на сличното потекло, а не карактеристични одлики на сите креоли. === Универзалините пристапи === Универзалините модели ја нагласуваат интервенцијата на специфични општи процеси за време на преносот на јазикот од генерација на генерација и од говорник до говорител. Процесот на кој се повикува се разликува: општа тенденција кон семантичка транспарентност, учење на првиот јазик водено од универзален процес или општ процес на [[организирање]] на дискурсот. Бикертоновата јазична биопрограмска теорија, предложена во 1980-тите, останува главната универзалистичка теорија.<ref> See {{Harvcoltxt|Bickerton|1981}}, {{Harvcoltxt|Bickerton|1983}}, {{Harvcoltxt|Bickerton|1984}}, {{Harvcoltxt|Bickerton|1988}}, and {{Harvcoltxt|Bickerton|1991}} </ref> Бикертон тврди дека креолите се изум на децата кои растат на новооснованите плантажи . Околу нив слушаа само пиџини, без доволна структура за да функционираат како [[Природен јазик|природни јазици]] ; а децата ги користеа своите вродени лингвистички капацитети за да го трансформираат пидгинскиот влез во полноправен јазик. Наводните заеднички карактеристики на сите креоли тогаш ќе произлезат од тоа што тие вродени способности се универзални. == Неодамнешни студии == Последните децении излегле некои нови прашања за природата на креолите: особено, прашањето колку се сложени креолите и прашањето дали креолите се навистина „исклучителни“ јазици. === Прототип на креол === Некои истражувачи предложиле карактеристики кои ги разликуваат креолските јазици од некреолските. (на пример, од Бикертон)<ref>See {{Harvcoltxt|Bickerton|1983}}</ref> Џон МекВортер <ref>See {{Harvcoltxt|McWhorter|1998}}, {{Harvcoltxt|McWhorter|2005}}, {{Harvcoltxt|McWhorter|2018}}</ref> предложил три карактеристики за дефинирање на таканаречениот '''креолскиот прототип''' – односно јазиците што настанале неодамна од пиџин: * Недостиг на контекстуална инфлекција - Креолите обично немаат инфлекции што означуваат согласување по род или падеж (за разлика од инфлекциите за време, начин или број). * Недостиг на функционално користење на тонови - Кај креолите недостигаат тонови кои служат за разликување на лексички единици (на пример, како кај мандаринскиот *mā* „мајка“ и *mǎ* „коњ“) или за изразување граматички функции. * Недостиг на семантички непрозирни зборови - Во креолите недостигаат зборови чија семантика не може да се анализира преку значењето на нивните составни делови, како што се англиските „understand“ или „make up“. МекВортер тврди дека овие три карактеристики се очекувани кај јазиците што неодамна настанале од пиджин, бидејќи нивното усвојување би било предизвик за немајчините говорители. Со текот на времето, такви елементи може повторно да се појават. На пример, тој наведува дека креолот Сранан, кој постоел со векови во диглосичен однос со холандскиот, позајмил зборови од холандски што имаат префикс *ver-* (како *fermorsu*, што значи „распрснување“). Иако МекВортер тврди дека овие три својства ги дефинираат креолите и дека не нашол ниту еден контрапример, неговиот модел е оспорен од други научници: * Хенри Витман (1999) и Дејвид Гил - Тие наведуваат дека јазиците како што се Мандинг, Сонанке, француски Магуа и Риjау индонезиски ги имаат сите овие три карактеристики, но не покажуваат ниту една од социоисториските особини на креолските јазици.МекВортер одговорил дека, на пример, Сонанке има значителна инфлекција, а Магуа задржува граматички ознаки за род, лице и број. * Други (Мускен и Ло) - Се наведуваат креоли со инфлекциска морфологија во Бербице холандскиот креол , на пример, или тонови во Папјаменто .<ref name="Muysken 2001"/> Повторно, МекВортер (2018) ги оспорува овие примери, тврдејќи дека овие карактеристики се појавиле подоцна, како резултат на контакт со други јазици (на пример, тоновите во Папјаменто се влијание од шпанскиот). === Исклучителност на креолските јазици === МекВортер предложил дека „наједноставните граматики во светот се граматиките на креолските јазици“ и дека сите некреолски јазици имаат барем исто толку сложена граматика како и креолските јазици.<ref>{{Harvcoltxt|McWhorter|1998}}</ref><ref>{{Harvcoltxt|McWhorter|2005}}</ref> Гил тврди декаРиjау индонезискиот има поедноставна граматика од Сарамакан , јазикот што Меквортер го користи како пример за неговата теорија.<ref name="Gil 2001">{{Harvcoltxt|Gil|2001}}</ref> Витман изразил слични забелешки во неговата дебата со МекВортер (1999).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nou-la.org/ling/1999a-prototype.html|title=Prototype as a Typological Yardstick to Creoleness|work=www.nou-la.org}}</ref> Недостатокот на напредок во дефинирањето на креолите преку нивната морфологија и синтакса доведе до сомнежи во нивното третирање како посебна јазична категорија. Истражувачи како Роберт Шоденсон, Саликоко Муфвен, Мишел ДеГраф и Хенри Витман тврдат дека: 1. Креолите не се структурно различни од другите јазици. 2. Креолите треба да се разгледуваат како социоисториски, а не лингвистички концепт – тие се поврзани со раселени популации и ропство.<ref>{{Harvcoltxt|Mufwene|2000}}, Wittmann (2001)</ref> {{Harvcoltxt|Томасон и|Кауфман|1988}} предлагаат дека креолите се пример за јазична промена предизвикана од „абнормален“ јазичен пренос, но градуалистите тврдат дека процесите што ги создале креолите не се различни од универзалните јазични промени. ДеГраф и други ја оспоруваат идејата дека креолите се исклучителни во кој било значаен начин.<ref name="DeGraff 2003"/><ref>{{Harvcoltxt|Ansaldo|Matthews|2007}}</ref> Дополнително, {{Harvcoltxt|Муфвен|2002}} тврди дека некои [[романски јазици]] би можеле да се сметаат за креоли, но историските предрасуди спречуваат да се класифицираат како такви. == Контроверзност == Креолистиката се занимава со истражување на релативниот степен на креолност кај јазиците за кои се претпоставува дека се креоли. Овој концепт, кој Шнајдер го нарекува „континуум на креолност“, останува предмет на дебата меѓу креолистите. Сè уште нема консензус дали креолноста претставува прототипски феномен или е само доказ за препознатливи феномени кои се јавуваат без внатрешна единственост или единствена причина. === „Креол“, како социоисториски концепт === ''Креолноста е во центарот на контроверзиите меѓу'' Џон МекВортер<ref>As in {{Harvcoltxt|McWhorter|1998}}</ref> и ''Микаел Парквал''{{Sfnp|Parkvall|2001}} ''од една страна'' кои се спротивставуваат на Хенри Витман (1999) и Мишел ДеГраф ''од друга''.<ref>As in {{Harvcoltxt|DeGraff|2003}} and {{Harvcoltxt|DeGraff|2005}}</ref> Според МекВортер, креолноста е прашање на степен: прототипските креоли ги поседуваат сите три својства што тој ги предлага како дијагностички за креолност: 1. Мала или никаква инфлекција, 2. Мала или никаква употреба на тонови, и 3. Транспарентна деривација (зборовите лесно се анализираат според нивните компоненти). флексија, малку или без тон и проѕирно изведување. Според неговата дефиниција, помалку прототипски креоли делумно отстапуваат од овој прототип. На пример, МекВортер го наведува Хаиќанскиот креол како „најкреолскиот од сите креоли“, бидејќи ги поседува сите три својства. Од друга страна, креолот Паланкеро е помалку прототипски, бидејќи содржи инфлекции за множина, минато време, герунд и партицип.{{Sfnp|McWhorter|2000}} Критики на хипотезите на МекВортер и Парквал Критичарите наведуваат дека овие параметри на креолност можат да се најдат и кај јазици како Мандинг, Сонанке и Магуа француски кои не се сметаат за креоли. Витман и ДеГраф заклучуваат дека досегашните обиди да се создаде објективен метод за мерење на креолност не успеале.{{Sfnp|Wittmann|1999}}{{Sfnp|DeGraff|2003}} {{Harvcoltxt|Гил|2001}} доаѓа до ист заклучок за Риjау индонезиски. {{Harvcoltxt|Мујскен и|Ло|2001}} обезбедуваат докази за креолски јазици кои неочекувано отстапуваат од едно од трите својства на МекВортер (на пример, инфлекциската морфологија во Бербице холандскиот креол , тоновите во Папијаменто. {{Harvcoltxt|Муфвен|2000}} и {{Harvcoltxt|Витман|2001}} тврдат дека креолските јазици не се структурно различни од другите јазици. Тие сметаат дека „креол“ е пред сè социоисториски концепт кој ги опфаќа раселените популации и робовладетелството, а не лингвистички концепт. {{Harvcoltxt|ДеГраф и|Валицек|2005}} го разгледуваат односот меѓу креолистиката и [[Колонијализам|колонијалните]] идеологии. Тие ја отфрлаат идејата дека креолите може да се дефинираат според одредени граматички карактеристики и ја истакнуваат важноста на социоисториските контексти во кои настанале креолските јазици === „Креол“, како лингвистички концепт === Од друга страна, МекВортер посочува дека јазици како [[Бамбарски јазик]], (основно наречје на Мандинг), имаат значителна нетранспарентна деривација и дека нема причина да се претпостави дека тоа отсуствува кај блиските јазици како Мандинка. {{Sfnp|McWhorter|2005}} Тој исто така забележува дека Сонанке има инфлекции, и дека моменталната лексикографија за овој јазик е премногу елементарна за да се тврди со сигурност дека тој нема нетранспарентна деривација. Во меѓувреме, според описите на Анри Витман, Магуа францускиот задржува [[Род (граматика)|граматичкиот род]], што се квалификува како инфлекција, и има нетранспарентна деривација.<ref>{{Harvcoltxt|Wittmann|1996}} and {{Harvcoltxt|Wittmann|1998}} as interpreted by {{Harvcoltxt|Parkvall|2000}}.</ref> Мишел ДеГраф истакнува дека Хаиќанскиот креол има нетранспарентна деривација од францускиот јазик. === Дополнителни ресурси === {{Harvcoltxt|Ансалдо|Метјус и|Лим|2007}} критички го разгледуваат предлогот дека креолските јазици претставуваат хомогена структурна категорија со заедничко и/или специфично потекло. {{Harvcoltxt|Арендс|Мускен|Смит|1995}} ги поделиле креолите на четири групи: * Теории кои се фокусираат на [[Европа|европскиот]] влез * Теории кои се фокусираат на неевропскиот влез * Постепени и развојни хипотези * Универзални пристапи Авторите, исто така, ги ограничуваат [[Пиџин]] и [[Мешан јазик|мешаните јазици]] во посебни поглавја надвор од оваа шема, без разлика дали релексификацијата односнозаменувањето на вокабуларот доаѓа во предвид. == Наводи == {{Наводи|30em}} [[Категорија:Пиџини и креолски јазици]] [[Категорија:CS1: долга вредност за volume]] 4wqzpuqlemdd4k3gouhpb52penuxqnc 2 1361645 5649124 5649118 2026-10-23T13:13:37Z Gurther 105215 5649124 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Воено лице|име=Анде Ристов Кошулчев|слика=[[File:Анде-Кошулчев.png|250px]]|живеел=[[23 јануари]] [[1923]] — [[16 декември]] [[1942]]|роден-место=[[Велес]], [[Велешки Срез]], [[Кралство Југославија]]|починал-место=[[Војница]], [[Бугарска окупација на Македонија во Втората светска војна|Окупирана Македонија]]|држава=[[Сојуз на комунистичката младина на Југославија]] {{мали|(1940-1941)}}{{нр}}[[Комунистичка партија на Југославија]] {{мали|(1941-1942)}}|гранка=[[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“]]|служба-време=[[1938]] — [[1942]]|битки={{Tree list}} * [[Народноослободителна војна]] ** [[Битка кај Војничка Пештера]] {{Tree list/end}}|роднини=[[Маца Аџиристова]]{{*}}[[Васа Кошулчева]]|опис=''Нивната смрт, најубавото соѕвездие на нашето небо''<ref>{{Наведени вести|title=Tomb to the Heroes of WWII in Veles|url=https://www.spomenikdatabase.org/veles|work=Spomenik Database}}</ref>}} '''Анде Ристов Кошулчев''' ([[Велес]], [[23 јануари]] [[1923]] — [[Војница]], [[16 декември]] [[1942]]) — [[Македонци|македонски]] [[партизан]] и учесник во [[Народноослободителната борба]]. Деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]]. Произлегува од сиромашно бедно семејство. Уште од млада возраст бил принуден да патува во [[Србија]] како [[печалбар]] со неговиот постар брат [[Владо Кошулчев]]. Работел во [[Белград]] и подоцна се преселил во [[Чачак]]. Таму се запознал со приврзаници на [[Сојуз на комунистичката младина на Југославија]]. Се приклучил во градскиот синдикален сојуз и учествувал во работничките штрајкови. Поради тоа бил уапсан, мачен и интерниран во Велес. Околу [[1938|1938 година]] бил ослободен и учествувал во комунистичкото движење во Велес. Во [[мај]] [[1940|1940 година]] се приклучил во новиот состав на СКОЈ во Велес и во [[1941|1941 година]] се приклучил во Комунистичката партија на Југославија. За време на [[Втората светска војна]], Кошулчев помогнал со снабдување на [[НОПО „Пере Тошев“|Велешкиот партизански одред „Пере Тошев“]]. Како член на Воениот штаб на Велес, помогнал со координација на дезертери од [[Бугарска армија|Бугарската војска]]. Околу [[ноември]] [[1942|1942 година]] се сместил во [[Лисец (Голешница)|планината Лисец]] каде се приклучил во втората чета на новосоздадениот [[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“]]. Учествувал во акциите кај селата [[Витанци]] и [[Ново Село (Општина Велес)|Ново Село]], каде починал [[Благој Ѓорев]]. Во зимата се сместиле кај [[Војница]]. Неочекувано биле предадени од селскиот ловец Тодор Мирчев. На 16 декември 1942 година почнала [[Битка кај Војничка Пештера|Битката кај Војничка Пештера]] каде Анде Кошулчев се самоубил пред да биде фатен од [[Велешка контрачета|Велешката контрачета]]. По Народноослободителната борба, неговите моште биле пренесени во [[Црква „Св. Пантелејмон“ - Велес|црквата „Св. Пантелејмон“]]. Таму останале сѐ до [[1980|1980 година]], кога биле префрлени во новоизградената [[Спомен-костурница (Велес)|Велешка спомен-костурница]]. Таму бил погребан заедно со неговите постари браќа Владо и Никола кои исто така загинале за време на Втората светска војна. Велешката фирма „БРАКО“ ('''Бра'''ќа '''Ко'''шулчеви) е именувана по нив. Споменик за трите браќа бил изграден во градот и неколку улици се именувани по нив. Нивната мајка [[Васа Кошулчева]] била носителка на [[Партизанска споменица 1941|Партизанската споменица 1941]]. == Животопис == === Потекло и рани години === Анде Кошулчев е роден на [[23 јануари]] [[1923|1923 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Кралството Југославија]]. Потекнува од старата велешка населба Бузаана, меѓу Мегдан и [[Којник]]. Нивната куќа се наоѓала во долниот дел од сокакот во исто маало со семејството Митреви — семејната лоза на партизанот и првоборец [[Димко Митрев]]. Денес, каде што претходно била куќата на Кошулчеви, стои натпис: „''Во оваа куќа се родија и одрастија браќата [В]Ладо, [Ни]Коле и Анде Кошулчеви кои со оружје в рака во неравен бој против германо-бугарските окупатори ги положија своите животи за ослободувањето на својот напреден народ.''“<ref>{{Наведени вести|url=https://duma.mk/region/veles-3/2015-12-06-13-10-17/|title=Бузаана, старо велешко маало опеано во народна песна|last=Андреевски|first=Стоилко|date=6 декември 2015|work=Дума}}</ref> === Во Народноослободителната борба === === Кон партизанството === === Судбина === == Повоено и чест == == Наводи == {{Наводи|2}} === Библиографија === * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/31659018|title=Велешкиот партизански одред во 1942 година|last=Васковиќ-Вангели|first=Вера|publisher=Општински одбор на Сојузот на борците од НОАВМ|year=1999|isbn=9989878315|location=[[Велес]]}} * {{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81_%D0%B8_%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%BE_%D0%B2%D0%BE_%D0%BD%D0%B0%D1%80/NKF6AAAAIAAJ|title=Велес и Велешко во Народноослободителната војна 1942|last=Зографски|first=Данчо|publisher=Општински одбор на Сојузот на Здруженијата на борците од НОВ|year=1969|isbn=|location=[[Скопје]]|author-link=Данчо Зографски}} * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/53598213|title=Велес во Втората светска војна: 1941-1945|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Европа 92|year=2021|isbn=978-608-245-670-6|location=[[Кочани]]|author-link=Ѓорѓи Малковски}} * {{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/entities/publication/74d4254e-eda0-4fa9-8382-287674752c65|title=Историја на секојдневниот живот во Велес меѓу Двете светски војни|last=Најдовска|first=Јасминка|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2006|location=[[Скопје]]}} g5i6evq0f27det4np847shnysku1nyq 5649127 5649124 2026-10-23T13:21:33Z Gurther 105215 5649127 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Воено лице|име=Анде Ристов Кошулчев|слика=[[File:Анде-Кошулчев.png|250px]]|живеел=[[23 јануари]] [[1923]] — [[16 декември]] [[1942]]|роден-место=[[Велес]], [[Велешки Срез]], [[Кралство Југославија]]|починал-место=[[Војница]], [[Бугарска окупација на Македонија во Втората светска војна|Окупирана Македонија]]|држава=[[Сојуз на комунистичката младина на Југославија]] {{мали|(1940-1941)}}{{нр}}[[Комунистичка партија на Југославија]] {{мали|(1941-1942)}}|гранка=[[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“]]|служба-време=[[1938]] — [[1942]]|битки={{Tree list}} * [[Народноослободителна војна]] ** [[Битка кај Војничка Пештера]] {{Tree list/end}}|роднини=[[Маца Аџиристова]]{{*}}[[Васа Кошулчева]]|опис=''Нивната смрт, најубавото соѕвездие на нашето небо''<ref>{{Наведени вести|title=Tomb to the Heroes of WWII in Veles|url=https://www.spomenikdatabase.org/veles|work=Spomenik Database}}</ref>}} '''Анде Ристов Кошулчев''' ([[Велес]], [[23 јануари]] [[1923]] — [[Војница]], [[16 декември]] [[1942]]) — [[Македонци|македонски]] [[партизан]] и учесник во [[Народноослободителната борба]]. Деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]]. Произлегува од сиромашно бедно семејство. Уште од млада возраст бил принуден да патува во [[Србија]] како [[печалбар]] со неговиот постар брат [[Владо Кошулчев]]. Работел во [[Белград]] и подоцна се преселил во [[Чачак]]. Таму се запознал со приврзаници на [[Сојуз на комунистичката младина на Југославија]]. Се приклучил во градскиот синдикален сојуз и учествувал во работничките штрајкови. Поради тоа бил уапсан, мачен и интерниран во Велес. Околу [[1938|1938 година]] бил ослободен и учествувал во комунистичкото движење во Велес. Во [[мај]] [[1940|1940 година]] се приклучил во новиот состав на СКОЈ во Велес и во [[1941|1941 година]] се приклучил во Комунистичката партија на Југославија. За време на [[Втората светска војна]], Кошулчев помогнал со снабдување на [[НОПО „Пере Тошев“|Велешкиот партизански одред „Пере Тошев“]]. Како член на Воениот штаб на Велес, помогнал со координација на дезертери од [[Бугарска армија|Бугарската војска]]. Околу [[ноември]] [[1942|1942 година]] се сместил во [[Лисец (Голешница)|планината Лисец]] каде се приклучил во втората чета на новосоздадениот [[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“]]. Учествувал во акциите кај селата [[Витанци]] и [[Ново Село (Општина Велес)|Ново Село]], каде починал [[Благој Ѓорев]]. Во зимата се сместиле кај [[Војница]]. Неочекувано биле предадени од селскиот ловец Тодор Мирчев. На 16 декември 1942 година почнала [[Битка кај Војничка Пештера|Битката кај Војничка Пештера]] каде Анде Кошулчев се самоубил пред да биде фатен од [[Велешка контрачета|Велешката контрачета]]. По Народноослободителната борба, неговите моште биле пренесени во [[Црква „Св. Пантелејмон“ - Велес|црквата „Св. Пантелејмон“]]. Таму останале сѐ до [[1980|1980 година]], кога биле префрлени во новоизградената [[Спомен-костурница (Велес)|Велешка спомен-костурница]]. Таму бил погребан заедно со неговите постари браќа Владо и Никола кои исто така загинале за време на Втората светска војна. Велешката фирма „БРАКО“ ('''Бра'''ќа '''Ко'''шулчеви) е именувана по нив. Споменик за трите браќа бил изграден во градот и неколку улици се именувани по нив. Нивната мајка [[Васа Кошулчева]] била носителка на [[Партизанска споменица 1941|Партизанската споменица 1941]]. == Животопис == === Потекло и рани години === Анде Кошулчев е роден на [[23 јануари]] [[1923|1923 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Кралството Југославија]]. Потекнува од старата велешка населба Бузаана, меѓу Мегдан и [[Којник]]. Нивната куќа се наоѓала во долниот дел од сокакот во исто маало со семејството Митреви — семејната лоза на партизанот и првоборец [[Димко Митрев]]. Денес, каде што претходно била куќата на Кошулчеви, стои натпис: „''Во оваа куќа се родија и одрастија браќата [В]Ладо, [Ни]Коле и Анде Кошулчеви кои со оружје в рака во неравен бој против германо-бугарските окупатори ги положија своите животи за ослободувањето на својот напреден народ.''“<ref>{{Наведени вести|url=https://duma.mk/region/veles-3/2015-12-06-13-10-17/|title=Бузаана, старо велешко маало опеано во народна песна|last=Андреевски|first=Стоилко|date=6 декември 2015|work=Дума}}</ref> Произлегува од сиромашно работничко семејство со двајца браќа и една сестра. Неговиот татко Ристо бил општ физички работник под бедни услови. Немал доволно пари да си го прехрани семејството. Само најстариот брат [[Владо Кошулчев]] (1912 — 1943) завршил основно образование додека останатите биле школувани од нивната мајка [[Васа Кошулчева]] (1887 — 1970). === Во Народноослободителната борба === === Кон партизанството === === Судбина === == Повоено и чест == == Наводи == {{Наводи|2}} === Библиографија === * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/31659018|title=Велешкиот партизански одред во 1942 година|last=Васковиќ-Вангели|first=Вера|publisher=Општински одбор на Сојузот на борците од НОАВМ|year=1999|isbn=9989878315|location=[[Велес]]}} * {{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81_%D0%B8_%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%BE_%D0%B2%D0%BE_%D0%BD%D0%B0%D1%80/NKF6AAAAIAAJ|title=Велес и Велешко во Народноослободителната војна 1942|last=Зографски|first=Данчо|publisher=Општински одбор на Сојузот на Здруженијата на борците од НОВ|year=1969|isbn=|location=[[Скопје]]|author-link=Данчо Зографски}} * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/53598213|title=Велес во Втората светска војна: 1941-1945|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Европа 92|year=2021|isbn=978-608-245-670-6|location=[[Кочани]]|author-link=Ѓорѓи Малковски}} * {{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/entities/publication/74d4254e-eda0-4fa9-8382-287674752c65|title=Историја на секојдневниот живот во Велес меѓу Двете светски војни|last=Најдовска|first=Јасминка|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2006|location=[[Скопје]]}} brzuvgw5cplfwtq4x1tnnnveedevjka 5649128 5649127 2026-10-23T13:27:51Z Gurther 105215 5649128 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Воено лице|име=Анде Ристов Кошулчев|слика=[[File:Анде-Кошулчев.png|250px]]|живеел=[[23 јануари]] [[1923]] — [[16 декември]] [[1942]]|роден-место=[[Велес]], [[Велешки Срез]], [[Кралство Југославија]]|починал-место=[[Војница]], [[Бугарска окупација на Македонија во Втората светска војна|Окупирана Македонија]]|држава=[[Сојуз на комунистичката младина на Југославија]] {{мали|(1940-1941)}}{{нр}}[[Комунистичка партија на Југославија]] {{мали|(1941-1942)}}|гранка=[[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“]]|служба-време=[[1938]] — [[1942]]|битки={{Tree list}} * [[Народноослободителна војна]] ** [[Битка кај Војничка Пештера]] {{Tree list/end}}|роднини=[[Маца Аџиристова]]{{*}}[[Васа Кошулчева]]|опис=''Нивната смрт, најубавото соѕвездие на нашето небо''<ref>{{Наведени вести|title=Tomb to the Heroes of WWII in Veles|url=https://www.spomenikdatabase.org/veles|work=Spomenik Database}}</ref>}} '''Анде Ристов Кошулчев''' ([[Велес]], [[23 јануари]] [[1923]] — [[Војница]], [[16 декември]] [[1942]]) — [[Македонци|македонски]] [[партизан]] и учесник во [[Народноослободителната борба]]. Деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]]. Произлегува од сиромашно бедно семејство. Уште од млада возраст бил принуден да патува во [[Србија]] како [[печалбар]] со неговиот постар брат [[Владо Кошулчев]]. Работел во [[Белград]] и подоцна се преселил во [[Чачак]]. Таму се запознал со приврзаници на [[Сојуз на комунистичката младина на Југославија]]. Се приклучил во градскиот синдикален сојуз и учествувал во работничките штрајкови. Поради тоа бил уапсан, мачен и интерниран во Велес. Околу [[1938|1938 година]] бил ослободен и учествувал во комунистичкото движење во Велес. Во [[мај]] [[1940|1940 година]] се приклучил во новиот состав на СКОЈ во Велес и во [[1941|1941 година]] се приклучил во Комунистичката партија на Југославија. За време на [[Втората светска војна]], Кошулчев помогнал со снабдување на [[НОПО „Пере Тошев“|Велешкиот партизански одред „Пере Тошев“]]. Како член на Воениот штаб на Велес, помогнал со координација на дезертери од [[Бугарска армија|Бугарската војска]]. Околу [[ноември]] [[1942|1942 година]] се сместил во [[Лисец (Голешница)|планината Лисец]] каде се приклучил во втората чета на новосоздадениот [[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“]]. Учествувал во акциите кај селата [[Витанци]] и [[Ново Село (Општина Велес)|Ново Село]], каде починал [[Благој Ѓорев]]. Во зимата се сместиле кај [[Војница]]. Неочекувано биле предадени од селскиот ловец Тодор Мирчев. На 16 декември 1942 година почнала [[Битка кај Војничка Пештера|Битката кај Војничка Пештера]] каде Анде Кошулчев се самоубил пред да биде фатен од [[Велешка контрачета|Велешката контрачета]]. По Народноослободителната борба, неговите моште биле пренесени во [[Црква „Св. Пантелејмон“ - Велес|црквата „Св. Пантелејмон“]]. Таму останале сѐ до [[1980|1980 година]], кога биле префрлени во новоизградената [[Спомен-костурница (Велес)|Велешка спомен-костурница]]. Таму бил погребан заедно со неговите постари браќа Владо и Никола кои исто така загинале за време на Втората светска војна. Велешката фирма „БРАКО“ ('''Бра'''ќа '''Ко'''шулчеви) е именувана по нив. Споменик за трите браќа бил изграден во градот и неколку улици се именувани по нив. Нивната мајка [[Васа Кошулчева]] била носителка на [[Партизанска споменица 1941|Партизанската споменица 1941]]. == Животопис == === Потекло и рани години === Анде Кошулчев е роден на [[23 јануари]] [[1923|1923 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Кралството Југославија]]. Потекнува од старата велешка населба Бузаана, меѓу Мегдан и [[Којник]]. Нивната куќа се наоѓала во долниот дел од сокакот во исто маало со семејството Митреви — семејната лоза на партизанот и првоборец [[Димко Митрев]]. Денес, каде што претходно била куќата на Кошулчеви, стои натпис: „''Во оваа куќа се родија и одрастија браќата [В]Ладо, [Ни]Коле и Анде Кошулчеви кои со оружје в рака во неравен бој против германо-бугарските окупатори ги положија своите животи за ослободувањето на својот напреден народ.''“<ref>{{Наведени вести|url=https://duma.mk/region/veles-3/2015-12-06-13-10-17/|title=Бузаана, старо велешко маало опеано во народна песна|last=Андреевски|first=Стоилко|date=6 декември 2015|work=Дума}}</ref> Произлегува од сиромашно работничко семејство со двајца браќа и една сестра. Неговиот татко Ристо бил општ физички работник под бедни услови. Немал доволно пари да си го прехрани семејството. Само најстариот брат [[Владо Кошулчев|Владо]] (1912 — 1943) завршил основно образование додека останатите биле школувани од нивната мајка [[Васа Кошулчева|Васа]] (1887 — 1970). Кон крајот на [[1920-тите]], Владо се запишал во курсови за телеграф додека [[Никола Кошулчев|Никола]] (1919 — 1944) му помогал на татко му. Нивната сестра [[Маца Аџиристова|Маца]] (1913 — ?) работела заедно со мајка ѝ во секојдневните обврски. По [[Втората светска војна]], се оженила со Киро Аџиристов. === Во Народноослободителната борба === === Кон партизанството === === Судбина === == Повоено и чест == == Наводи == {{Наводи|2}} === Библиографија === * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/31659018|title=Велешкиот партизански одред во 1942 година|last=Васковиќ-Вангели|first=Вера|publisher=Општински одбор на Сојузот на борците од НОАВМ|year=1999|isbn=9989878315|location=[[Велес]]}} * {{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81_%D0%B8_%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%BE_%D0%B2%D0%BE_%D0%BD%D0%B0%D1%80/NKF6AAAAIAAJ|title=Велес и Велешко во Народноослободителната војна 1942|last=Зографски|first=Данчо|publisher=Општински одбор на Сојузот на Здруженијата на борците од НОВ|year=1969|isbn=|location=[[Скопје]]|author-link=Данчо Зографски}} * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/53598213|title=Велес во Втората светска војна: 1941-1945|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Европа 92|year=2021|isbn=978-608-245-670-6|location=[[Кочани]]|author-link=Ѓорѓи Малковски}} * {{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/entities/publication/74d4254e-eda0-4fa9-8382-287674752c65|title=Историја на секојдневниот живот во Велес меѓу Двете светски војни|last=Најдовска|first=Јасминка|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2006|location=[[Скопје]]}} bp1sq3liqzjfpcxxqwuxxz0ym2gh7cd 5649134 5649128 2026-10-23T14:23:47Z Gurther 105215 5649134 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Воено лице|име=Анде Ристов Кошулчев|слика=[[File:Анде-Кошулчев.png|250px]]|живеел=[[23 јануари]] [[1923]] — [[16 декември]] [[1942]]|роден-место=[[Велес]], [[Велешки Срез]], [[Кралство Југославија]]|починал-место=[[Војница]], [[Бугарска окупација на Македонија во Втората светска војна|Окупирана Македонија]]|држава=[[Сојуз на комунистичката младина на Југославија]] {{мали|(1940-1941)}}{{нр}}[[Комунистичка партија на Југославија]] {{мали|(1941-1942)}}|гранка=[[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“]]|служба-време=[[1938]] — [[1942]]|битки={{Tree list}} * [[Народноослободителна војна]] ** [[Битка кај Војничка Пештера]] {{Tree list/end}}|роднини=[[Маца Аџиристова]]{{*}}[[Васа Кошулчева]]|опис=''Нивната смрт, најубавото соѕвездие на нашето небо''<ref>{{Наведени вести|title=Tomb to the Heroes of WWII in Veles|url=https://www.spomenikdatabase.org/veles|work=Spomenik Database}}</ref>}} '''Анде Ристов Кошулчев''' ([[Велес]], [[23 јануари]] [[1923]] — [[Војница]], [[16 декември]] [[1942]]) — [[Македонци|македонски]] [[партизан]] и учесник во [[Народноослободителната борба]]. Деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]]. Произлегува од сиромашно бедно семејство. Уште од млада возраст бил принуден да патува во [[Србија]] како [[печалбар]] со неговиот постар брат [[Владо Кошулчев]]. Работел во [[Белград]] и подоцна се преселил во [[Чачак]]. Таму се запознал со приврзаници на [[Сојуз на комунистичката младина на Југославија]]. Се приклучил во градскиот синдикален сојуз и учествувал во работничките штрајкови. Поради тоа бил уапсан, мачен и интерниран во Велес. Околу [[1938|1938 година]] бил ослободен и учествувал во комунистичкото движење во Велес. Во [[мај]] [[1940|1940 година]] се приклучил во новиот состав на СКОЈ во Велес и во [[1941|1941 година]] се приклучил во Комунистичката партија на Југославија. За време на [[Втората светска војна]], Кошулчев помогнал со снабдување на [[НОПО „Пере Тошев“|Велешкиот партизански одред „Пере Тошев“]]. Како член на Воениот штаб на Велес, помогнал со координација на дезертери од [[Бугарска армија|Бугарската војска]]. Околу [[ноември]] [[1942|1942 година]] се сместил во [[Лисец (Голешница)|планината Лисец]] каде се приклучил во втората чета на новосоздадениот [[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“]]. Учествувал во акциите кај селата [[Витанци]] и [[Ново Село (Општина Велес)|Ново Село]], каде починал [[Благој Ѓорев]]. Во зимата се сместиле кај [[Војница]]. Неочекувано биле предадени од селскиот ловец Тодор Мирчев. На 16 декември 1942 година почнала [[Битка кај Војничка Пештера|Битката кај Војничка Пештера]] каде Анде Кошулчев се самоубил пред да биде фатен од [[Велешка контрачета|Велешката контрачета]]. По Народноослободителната борба, неговите моште биле пренесени во [[Црква „Св. Пантелејмон“ - Велес|црквата „Св. Пантелејмон“]]. Таму останале сѐ до [[1980|1980 година]], кога биле префрлени во новоизградената [[Спомен-костурница (Велес)|Велешка спомен-костурница]]. Таму бил погребан заедно со неговите постари браќа Владо и Никола кои исто така загинале за време на Втората светска војна. Велешката фирма „БРАКО“ ('''Бра'''ќа '''Ко'''шулчеви) е именувана по нив. Споменик за трите браќа бил изграден во градот и неколку улици се именувани по нив. Нивната мајка [[Васа Кошулчева]] била носителка на [[Партизанска споменица 1941|Партизанската споменица 1941]]. == Животопис == === Потекло и рани години === Анде Кошулчев е роден на [[23 јануари]] [[1923|1923 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Кралството Југославија]]. Потекнува од старата велешка населба Бузаана, меѓу Мегдан и [[Којник]]. Нивната куќа се наоѓала во долниот дел од сокакот во исто маало со семејството Митреви — семејната лоза на партизанот и првоборец [[Димко Митрев]]. Денес, каде што претходно била куќата на Кошулчеви, стои натпис: „''Во оваа куќа се родија и одрастија браќата [В]Ладо, [Ни]Коле и Анде Кошулчеви кои со оружје в рака во неравен бој против германо-бугарските окупатори ги положија своите животи за ослободувањето на својот напреден народ.''“<ref>{{Наведени вести|url=https://duma.mk/region/veles-3/2015-12-06-13-10-17/|title=Бузаана, старо велешко маало опеано во народна песна|last=Андреевски|first=Стоилко|date=6 декември 2015|work=Дума}}</ref> Произлегува од сиромашно работничко семејство со двајца браќа и една сестра. Неговиот татко Ристо бил општ физички работник под бедни услови. Немал доволно пари да си го прехрани семејството. Само најстариот брат [[Владо Кошулчев|Владо]] (1912 — 1943) завршил основно образование додека останатите биле школувани од нивната мајка [[Васа Кошулчева|Васа]] (1887 — 1970). Кон крајот на [[1920-тите]], Владо се запишал во курсови за телеграф додека [[Никола Кошулчев|Никола]] (1919 — 1944) му помогал на татко му. Нивната сестра [[Маца Аџиристова|Маца]] (1913 — ?) работела заедно со мајка ѝ во секојдневните обврски. По [[Втората светска војна]], се оженила со Киро Аџиристов. === Во Народноослободителната борба === === Кон партизанството === === Судбина === == Повоено и чест == == Наводи == {{Наводи|2}} === Библиографија === * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/31659018|title=Велешкиот партизански одред во 1942 година|last=Васковиќ-Вангели|first=Вера|publisher=Општински одбор на Сојузот на борците од НОАВМ|year=1999|isbn=9989878315|location=[[Велес]]}} * {{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81_%D0%B8_%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%BE_%D0%B2%D0%BE_%D0%BD%D0%B0%D1%80/NKF6AAAAIAAJ|title=Велес и Велешко во Народноослободителната војна 1942|last=Зографски|first=Данчо|publisher=Општински одбор на Сојузот на Здруженијата на борците од НОВ|year=1969|isbn=|location=[[Скопје]]|author-link=Данчо Зографски}} * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/53598213|title=Велес во Втората светска војна: 1941-1945|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Европа 92|year=2021|isbn=978-608-245-670-6|location=[[Кочани]]|author-link=Ѓорѓи Малковски}} * {{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/entities/publication/74d4254e-eda0-4fa9-8382-287674752c65|title=Историја на секојдневниот живот во Велес меѓу Двете светски војни|last=Најдовска|first=Јасминка|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2006|location=[[Скопје]]}} 86i7afuvsvqd0oljbye2qyyzhrhppd4 5649135 5649134 2026-10-23T14:24:05Z Gurther 105215 5649135 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Воено лице|име=Анде Ристов Кошулчев|слика=[[File:Анде-Кошулчев.png|250px]]|живеел=[[23 јануари]] [[1923]] — [[16 декември]] [[1942]]|роден-место=[[Велес]], [[Велешки Срез]], [[Кралство Југославија]]|починал-место=[[Војница]], [[Бугарска окупација на Македонија во Втората светска војна|Окупирана Македонија]]|држава=[[Сојуз на комунистичката младина на Југославија]] {{мали|(1940-1941)}}{{нр}}[[Комунистичка партија на Југославија]] {{мали|(1941-1942)}}|гранка=[[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“]]|служба-време=[[1938]] — [[1942]]|битки={{Tree list}} * [[Народноослободителна војна]] ** [[Битка кај Војничка Пештера]] {{Tree list/end}}|роднини=[[Маца Аџиристова]]{{*}}[[Васа Кошулчева]]|опис=''Нивната смрт, најубавото соѕвездие на нашето небо''<ref>{{Наведени вести|title=Tomb to the Heroes of WWII in Veles|url=https://www.spomenikdatabase.org/veles|work=Spomenik Database}}</ref>}} '''Анде Ристов Кошулчев''' ([[Велес]], [[23 јануари]] [[1923]] — [[Војница]], [[16 декември]] [[1942]]) — [[Македонци|македонски]] [[партизан]] и учесник во [[Народноослободителната борба]]. Деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]]. Произлегува од сиромашно бедно семејство. Уште од млада возраст бил принуден да патува во [[Србија]] како [[печалбар]]. Работел во [[Белград]] и подоцна се преселил во [[Чачак]]. Таму се запознал со приврзаници на [[Сојуз на комунистичката младина на Југославија]]. Се приклучил во градскиот синдикален сојуз и учествувал во работничките штрајкови. Поради тоа бил уапсан, мачен и интерниран во Велес. Околу [[1938|1938 година]] бил ослободен и учествувал во комунистичкото движење во Велес. Во [[мај]] [[1940|1940 година]] се приклучил во новиот состав на СКОЈ во Велес и во [[1941|1941 година]] се приклучил во Комунистичката партија на Југославија. За време на [[Втората светска војна]], Кошулчев помогнал со снабдување на [[НОПО „Пере Тошев“|Велешкиот партизански одред „Пере Тошев“]]. Како член на Воениот штаб на Велес, помогнал со координација на дезертери од [[Бугарска армија|Бугарската војска]]. Околу [[ноември]] [[1942|1942 година]] се сместил во [[Лисец (Голешница)|планината Лисец]] каде се приклучил во втората чета на новосоздадениот [[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“]]. Учествувал во акциите кај селата [[Витанци]] и [[Ново Село (Општина Велес)|Ново Село]], каде починал [[Благој Ѓорев]]. Во зимата се сместиле кај [[Војница]]. Неочекувано биле предадени од селскиот ловец Тодор Мирчев. На 16 декември 1942 година почнала [[Битка кај Војничка Пештера|Битката кај Војничка Пештера]] каде Анде Кошулчев се самоубил пред да биде фатен од [[Велешка контрачета|Велешката контрачета]]. По Народноослободителната борба, неговите моште биле пренесени во [[Црква „Св. Пантелејмон“ - Велес|црквата „Св. Пантелејмон“]]. Таму останале сѐ до [[1980|1980 година]], кога биле префрлени во новоизградената [[Спомен-костурница (Велес)|Велешка спомен-костурница]]. Таму бил погребан заедно со неговите постари браќа Владо и Никола кои исто така загинале за време на Втората светска војна. Велешката фирма „БРАКО“ ('''Бра'''ќа '''Ко'''шулчеви) е именувана по нив. Споменик за трите браќа бил изграден во градот и неколку улици се именувани по нив. Нивната мајка [[Васа Кошулчева]] била носителка на [[Партизанска споменица 1941|Партизанската споменица 1941]]. == Животопис == === Потекло и рани години === Анде Кошулчев е роден на [[23 јануари]] [[1923|1923 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Кралството Југославија]]. Потекнува од старата велешка населба Бузаана, меѓу Мегдан и [[Којник]]. Нивната куќа се наоѓала во долниот дел од сокакот во исто маало со семејството Митреви — семејната лоза на партизанот и првоборец [[Димко Митрев]]. Денес, каде што претходно била куќата на Кошулчеви, стои натпис: „''Во оваа куќа се родија и одрастија браќата [В]Ладо, [Ни]Коле и Анде Кошулчеви кои со оружје в рака во неравен бој против германо-бугарските окупатори ги положија своите животи за ослободувањето на својот напреден народ.''“<ref>{{Наведени вести|url=https://duma.mk/region/veles-3/2015-12-06-13-10-17/|title=Бузаана, старо велешко маало опеано во народна песна|last=Андреевски|first=Стоилко|date=6 декември 2015|work=Дума}}</ref> Произлегува од сиромашно работничко семејство со двајца браќа и една сестра. Неговиот татко Ристо бил општ физички работник под бедни услови. Немал доволно пари да си го прехрани семејството. Само најстариот брат [[Владо Кошулчев|Владо]] (1912 — 1943) завршил основно образование додека останатите биле школувани од нивната мајка [[Васа Кошулчева|Васа]] (1887 — 1970). Кон крајот на [[1920-тите]], Владо се запишал во курсови за телеграф додека [[Никола Кошулчев|Никола]] (1919 — 1944) му помогал на татко му. Нивната сестра [[Маца Аџиристова|Маца]] (1913 — ?) работела заедно со мајка ѝ во секојдневните обврски. По [[Втората светска војна]], се оженила со Киро Аџиристов. === Во Народноослободителната борба === === Кон партизанството === === Судбина === == Повоено и чест == == Наводи == {{Наводи|2}} === Библиографија === * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/31659018|title=Велешкиот партизански одред во 1942 година|last=Васковиќ-Вангели|first=Вера|publisher=Општински одбор на Сојузот на борците од НОАВМ|year=1999|isbn=9989878315|location=[[Велес]]}} * {{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81_%D0%B8_%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%BE_%D0%B2%D0%BE_%D0%BD%D0%B0%D1%80/NKF6AAAAIAAJ|title=Велес и Велешко во Народноослободителната војна 1942|last=Зографски|first=Данчо|publisher=Општински одбор на Сојузот на Здруженијата на борците од НОВ|year=1969|isbn=|location=[[Скопје]]|author-link=Данчо Зографски}} * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/53598213|title=Велес во Втората светска војна: 1941-1945|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Европа 92|year=2021|isbn=978-608-245-670-6|location=[[Кочани]]|author-link=Ѓорѓи Малковски}} * {{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/entities/publication/74d4254e-eda0-4fa9-8382-287674752c65|title=Историја на секојдневниот живот во Велес меѓу Двете светски војни|last=Најдовска|first=Јасминка|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2006|location=[[Скопје]]}} kdrku64t28lqaqnnx5ooobx3ur9yo9b 5649136 5649135 2026-10-23T14:24:36Z Gurther 105215 5649136 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Воено лице|име=Анде Ристов Кошулчев|слика=[[File:Анде-Кошулчев.png|250px]]|живеел=[[23 јануари]] [[1923]] — [[16 декември]] [[1942]]|роден-место=[[Велес]], [[Велешки Срез]], [[Кралство Југославија]]|починал-место=[[Војница]], [[Бугарска окупација на Македонија во Втората светска војна|Окупирана Македонија]]|држава=[[Сојуз на комунистичката младина на Југославија]] {{мали|(1940-1941)}}{{нр}}[[Комунистичка партија на Југославија]] {{мали|(1941-1942)}}|гранка=[[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“]]|служба-време=[[1938]] — [[1942]]|битки={{Tree list}} * [[Народноослободителна војна]] ** [[Битка кај Војничка Пештера]] {{Tree list/end}}|роднини=[[Маца Аџиристова]]{{*}}[[Васа Кошулчева]]|опис=''Нивната смрт, најубавото соѕвездие на нашето небо''<ref>{{Наведени вести|title=Tomb to the Heroes of WWII in Veles|url=https://www.spomenikdatabase.org/veles|work=Spomenik Database}}</ref>}} '''Анде Ристов Кошулчев''' ([[Велес]], [[23 јануари]] [[1923]] — [[Војница]], [[16 декември]] [[1942]]) — [[Македонци|македонски]] [[партизан]] и учесник во [[Народноослободителната борба]]. Деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]]. Произлегува од сиромашно бедно семејство. Уште од млада возраст бил принуден да патува во [[Србија]] како [[печалбар]]. Работел во [[Белград]] и подоцна се преселил во [[Чачак]]. Таму се запознал со приврзаници на [[Сојуз на комунистичката младина на Југославија]]. Се приклучил во градскиот синдикален сојуз и учествувал во работничките штрајкови. Поради тоа бил уапсан, мачен и интерниран во Велес. Околу [[1938|1938 година]] бил ослободен и учествувал во комунистичкото движење во Велес. Во [[мај]] [[1940|1940 година]] се приклучил во новиот состав на СКОЈ во Велес и во [[1941|1941 година]] се приклучил во Комунистичката партија на Југославија. За време на [[Втората светска војна]], Кошулчев помогнал со снабдување на [[НОПО „Пере Тошев“|Велешкиот партизански одред „Пере Тошев“]]. Како член на Воениот штаб на Велес, помогнал со координација на дезертери од [[Бугарска армија|Бугарската војска]]. Околу [[ноември]] [[1942|1942 година]] се сместил во [[Лисец (Голешница)|планината Лисец]] каде се приклучил во втората чета на новосоздадениот [[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“]]. Учествувал во акциите кај селата [[Витанци]] и [[Ново Село (Општина Велес)|Ново Село]], каде починал [[Благој Ѓорев]]. Во зимата се сместиле кај [[Војница]]. Неочекувано биле предадени од селскиот ловец Тодор Мирчев. На 16 декември 1942 година почнала [[Битка кај Војничка Пештера|Битката кај Војничка Пештера]] каде Анде Кошулчев се самоубил пред да биде фатен од [[Велешка контрачета|Велешката контрачета]]. По Народноослободителната борба, неговите моште биле пренесени во [[Црква „Св. Пантелејмон“ - Велес|црквата „Св. Пантелејмон“]]. Таму останале сѐ до [[1980|1980 година]], кога биле префрлени во новоизградената [[Спомен-костурница (Велес)|Велешка спомен-костурница]]. Таму бил погребан заедно со неговите постари браќа Владо и Никола кои исто така загинале за време на Втората светска војна. Велешката фирма „БРАКО“ ('''Бра'''ќа '''Ко'''шулчеви) е именувана по нив. Споменик за трите браќа бил изграден во градот и неколку улици се именувани по нив. Нивната мајка [[Васа Кошулчева]] била носителка на [[Партизанска споменица 1941|Партизанската споменица 1941]]. == Животопис == === Потекло и рани години === Анде Кошулчев е роден на [[23 јануари]] [[1923|1923 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Кралството Југославија]]. Потекнува од старата велешка населба Бузаана, меѓу Мегдан и [[Којник]]. Нивната куќа се наоѓала во долниот дел од сокакот во исто маало со семејството Митреви — семејната лоза на партизанот и првоборец [[Димко Митрев]]. Денес, каде што претходно била куќата на Кошулчеви, стои натпис: „''Во оваа куќа се родија и одрастија браќата Владо, Никола и Анде Кошулчеви кои со оружје в рака во неравен бој против германо-бугарските окупатори ги положија своите животи за ослободувањето на својот напреден народ.''“<ref>{{Наведени вести|url=https://duma.mk/region/veles-3/2015-12-06-13-10-17/|title=Бузаана, старо велешко маало опеано во народна песна|last=Андреевски|first=Стоилко|date=6 декември 2015|work=Дума}}</ref> Произлегува од сиромашно работничко семејство со двајца браќа и една сестра. Неговиот татко Ристо бил општ физички работник под бедни услови. Немал доволно пари да си го прехрани семејството. Само најстариот брат [[Владо Кошулчев|Владо]] (1912 — 1943) завршил основно образование додека останатите биле школувани од нивната мајка [[Васа Кошулчева|Васа]] (1887 — 1970). Кон крајот на [[1920-тите]], Владо се запишал во курсови за телеграф додека [[Никола Кошулчев|Никола]] (1919 — 1944) му помогал на татко му. Нивната сестра [[Маца Аџиристова|Маца]] (1913 — ?) работела заедно со мајка ѝ во секојдневните обврски. По [[Втората светска војна]], се оженила со Киро Аџиристов. === Во Народноослободителната борба === === Кон партизанството === === Судбина === == Повоено и чест == == Наводи == {{Наводи|2}} === Библиографија === * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/31659018|title=Велешкиот партизански одред во 1942 година|last=Васковиќ-Вангели|first=Вера|publisher=Општински одбор на Сојузот на борците од НОАВМ|year=1999|isbn=9989878315|location=[[Велес]]}} * {{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81_%D0%B8_%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%BE_%D0%B2%D0%BE_%D0%BD%D0%B0%D1%80/NKF6AAAAIAAJ|title=Велес и Велешко во Народноослободителната војна 1942|last=Зографски|first=Данчо|publisher=Општински одбор на Сојузот на Здруженијата на борците од НОВ|year=1969|isbn=|location=[[Скопје]]|author-link=Данчо Зографски}} * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/53598213|title=Велес во Втората светска војна: 1941-1945|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Европа 92|year=2021|isbn=978-608-245-670-6|location=[[Кочани]]|author-link=Ѓорѓи Малковски}} * {{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/entities/publication/74d4254e-eda0-4fa9-8382-287674752c65|title=Историја на секојдневниот живот во Велес меѓу Двете светски војни|last=Најдовска|first=Јасминка|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2006|location=[[Скопје]]}} smax8j3t0vv1zyyz2iq6b92ef9jfyzr 5649137 5649136 2026-10-23T14:25:12Z Gurther 105215 5649137 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Воено лице|име=Анде Ристов Кошулчев|слика=[[File:Анде-Кошулчев.png|250px]]|живеел=[[23 јануари]] [[1923]] — [[16 декември]] [[1942]]|роден-место=[[Велес]], [[Велешки Срез]], [[Кралство Југославија]]|починал-место=[[Војница]], [[Бугарска окупација на Македонија во Втората светска војна|Окупирана Македонија]]|држава=[[Сојуз на комунистичката младина на Југославија]] {{мали|(1940-1941)}}{{нр}}[[Комунистичка партија на Југославија]] {{мали|(1941-1942)}}|гранка=[[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“]]|служба-време=[[1938]] — [[1942]]|битки={{Tree list}} * [[Народноослободителна војна]] ** [[Битка кај Војничка Пештера]] {{Tree list/end}}|роднини=[[Маца Аџиристова]]{{*}}[[Васа Кошулчева]]|опис=''Нивната смрт, најубавото соѕвездие на нашето небо''<ref>{{Наведени вести|title=Tomb to the Heroes of WWII in Veles|url=https://www.spomenikdatabase.org/veles|work=Spomenik Database}}</ref>}} '''Анде Ристов Кошулчев''' ([[Велес]], [[23 јануари]] [[1923]] — [[Војница]], [[16 декември]] [[1942]]) — [[Македонци|македонски]] [[партизан]] и учесник во [[Народноослободителната борба]]. Деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]]. Произлегува од сиромашно бедно семејство. Уште од млада возраст бил принуден да патува во [[Србија]] како [[печалбар]]. Работел во [[Белград]] и подоцна се преселил во [[Чачак]]. Таму се запознал со приврзаници на [[Сојуз на комунистичката младина на Југославија]]. Се приклучил во градскиот синдикален сојуз и учествувал во работничките штрајкови. Поради тоа бил уапсан, мачен и интерниран во Велес. Околу [[1938|1938 година]] бил ослободен и учествувал во комунистичкото движење во Велес. Во [[мај]] [[1940|1940 година]] се приклучил во новиот состав на СКОЈ во Велес и во [[1941|1941 година]] се приклучил во Комунистичката партија на Југославија. За време на [[Втората светска војна]], Кошулчев помогнал со снабдување на [[НОПО „Пере Тошев“|Велешкиот партизански одред „Пере Тошев“]]. Како член на Воениот штаб на Велес, помогнал со координација на дезертери од [[Бугарска армија|Бугарската војска]]. Околу [[ноември]] [[1942|1942 година]] се сместил во [[Лисец (Голешница)|планината Лисец]] каде се приклучил во втората чета на новосоздадениот [[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“]]. Учествувал во акциите кај селата [[Витанци]] и [[Ново Село (Општина Велес)|Ново Село]], каде починал [[Благој Ѓорев]]. Во зимата се сместиле кај [[Војница]]. Неочекувано биле предадени од селскиот ловец Тодор Мирчев. На 16 декември 1942 година почнала [[Битка кај Војничка Пештера|Битката кај Војничка Пештера]] каде Анде Кошулчев се самоубил пред да биде фатен од [[Велешка контрачета|Велешката контрачета]]. По Народноослободителната борба, неговите моште биле пренесени во [[Црква „Св. Пантелејмон“ - Велес|црквата „Св. Пантелејмон“]]. Таму останале сѐ до [[1980|1980 година]], кога биле префрлени во новоизградената [[Спомен-костурница (Велес)|Велешка спомен-костурница]]. Таму бил погребан заедно со неговите постари браќа Владо и Никола кои исто така загинале за време на Втората светска војна. Велешката фирма „БРАКО“ ('''Бра'''ќа '''Ко'''шулчеви) е именувана по нив. Споменик за трите браќа бил изграден во градот и неколку улици се именувани по нив. Нивната мајка [[Васа Кошулчева]] била носителка на [[Партизанска споменица 1941|Партизанската споменица 1941]]. == Животопис == === Потекло и рани години === Анде Кошулчев е роден на [[23 јануари]] [[1923|1923 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Кралството Југославија]]. Потекнува од старата велешка населба Бузаана, меѓу Мегдан и [[Којник]]. Нивната куќа се наоѓала во долниот дел од сокакот во исто маало со семејството Митреви — семејната лоза на партизанот и првоборец [[Димко Митрев]]. Денес, каде што претходно била куќата на Кошулчеви, стои натпис: „''Во оваа куќа се родија и одрастија браќата Владо, Никола и Анде Кошулчеви кои со оружје в рака во неравен бој против германо-бугарските окупатори ги положија своите животи за ослободувањето на својот напреден народ.''“<ref>{{Наведени вести|url=https://duma.mk/region/veles-3/2015-12-06-13-10-17/|title=Бузаана, старо велешко маало опеано во народна песна|last=Андреевски|first=Стоилко|date=6 декември 2015|work=Дума}}</ref> Произлегува од сиромашно работничко семејство со двајца браќа и една сестра. Неговиот татко Ристо бил општ физички работник под бедни услови. Немал доволно пари да си го прехрани семејството. Само најстариот брат [[Владо Кошулчев|Владо]] (1912 — 1943) завршил основно образование додека останатите биле школувани од нивната мајка [[Васа Кошулчева|Васа]] (1887 — 1970). Кон крајот на [[1920-тите]], Владо се запишал во курсови за телеграф додека [[Никола Кошулчев|Никола]] (1919 — 1944) му помогал на татко му. Нивната сестра [[Маца Аџиристова|Маца]] (1913 — ?) работела заедно со мајка ѝ во секојдневните обврски. По [[Втората светска војна]], се оженила со Киро Аџиристов.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/bib/13045057|title=Велес и Велешко во Народно ослободителна војна 1941-1945, Спомен книга|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Просвета|year=1985|location=[[Куманово]]|pages=40-41|author-link=Ѓорѓи Малковски}}</ref> === Во Народноослободителната борба === === Кон партизанството === === Судбина === == Повоено и чест == == Наводи == {{Наводи|2}} === Библиографија === * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/31659018|title=Велешкиот партизански одред во 1942 година|last=Васковиќ-Вангели|first=Вера|publisher=Општински одбор на Сојузот на борците од НОАВМ|year=1999|isbn=9989878315|location=[[Велес]]}} * {{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81_%D0%B8_%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%BE_%D0%B2%D0%BE_%D0%BD%D0%B0%D1%80/NKF6AAAAIAAJ|title=Велес и Велешко во Народноослободителната војна 1942|last=Зографски|first=Данчо|publisher=Општински одбор на Сојузот на Здруженијата на борците од НОВ|year=1969|isbn=|location=[[Скопје]]|author-link=Данчо Зографски}} * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/53598213|title=Велес во Втората светска војна: 1941-1945|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Европа 92|year=2021|isbn=978-608-245-670-6|location=[[Кочани]]|author-link=Ѓорѓи Малковски}} * {{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/entities/publication/74d4254e-eda0-4fa9-8382-287674752c65|title=Историја на секојдневниот живот во Велес меѓу Двете светски војни|last=Најдовска|first=Јасминка|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2006|location=[[Скопје]]}} gyp5ninl5owgy3tuhxrg3onib2nm9fh 5649146 5649137 2026-10-23T14:49:35Z Gurther 105215 5649146 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Воено лице|име=Анде Ристов Кошулчев|слика=[[File:Анде-Кошулчев.png|250px]]|живеел=[[23 јануари]] [[1923]] — [[16 декември]] [[1942]]|роден-место=[[Велес]], [[Велешки Срез]], [[Кралство Југославија]]|починал-место=[[Војница]], [[Бугарска окупација на Македонија во Втората светска војна|Окупирана Македонија]]|држава=[[Сојуз на комунистичката младина на Југославија]] {{мали|(1940-1941)}}{{нр}}[[Комунистичка партија на Југославија]] {{мали|(1941-1942)}}|гранка=[[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“]]|служба-време=[[1938]] — [[1942]]|битки={{Tree list}} * [[Народноослободителна војна]] ** [[Битка кај Војничка Пештера]] {{Tree list/end}}|роднини=[[Маца Аџиристова]]{{*}}[[Васа Кошулчева]]|опис=''Нивната смрт, најубавото соѕвездие на нашето небо''<ref>{{Наведени вести|title=Tomb to the Heroes of WWII in Veles|url=https://www.spomenikdatabase.org/veles|work=Spomenik Database}}</ref>}} '''Анде Ристов Кошулчев''' ([[Велес]], [[23 јануари]] [[1923]] — [[Војница]], [[16 декември]] [[1942]]) — [[Македонци|македонски]] [[партизан]] и учесник во [[Народноослободителната борба]]. Деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]]. Произлегува од сиромашно бедно семејство. Уште од млада возраст бил принуден да патува во [[Србија]] како [[печалбар]]. Работел во [[Белград]] и подоцна се преселил во [[Чачак]]. Таму се запознал со приврзаници на [[Сојуз на комунистичката младина на Југославија]]. Се приклучил во градскиот синдикален сојуз и учествувал во работничките штрајкови. Поради тоа бил уапсан, мачен и интерниран во Велес. Околу [[1938|1938 година]] бил ослободен и учествувал во комунистичкото движење во Велес. Во [[мај]] [[1940|1940 година]] се приклучил во новиот состав на СКОЈ во Велес и во [[1941|1941 година]] се приклучил во Комунистичката партија на Југославија. За време на [[Втората светска војна]], Кошулчев помогнал со снабдување на [[НОПО „Пере Тошев“|Велешкиот партизански одред „Пере Тошев“]]. Како член на Воениот штаб на Велес, помогнал со координација на дезертери од [[Бугарска армија|Бугарската војска]]. Околу [[ноември]] [[1942|1942 година]] се сместил во [[Лисец (Голешница)|планината Лисец]] каде се приклучил во втората чета на новосоздадениот [[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“]]. Учествувал во акциите кај селата [[Витанци]] и [[Ново Село (Општина Велес)|Ново Село]], каде починал [[Благој Ѓорев]]. Во зимата се сместиле кај [[Војница]]. Неочекувано биле предадени од селскиот ловец Тодор Мирчев. На 16 декември 1942 година почнала [[Битка кај Војничка Пештера|Битката кај Војничка Пештера]] каде Анде Кошулчев се самоубил пред да биде фатен од [[Велешка контрачета|Велешката контрачета]]. По Народноослободителната борба, неговите моште биле пренесени во [[Црква „Св. Пантелејмон“ - Велес|црквата „Св. Пантелејмон“]]. Таму останале сѐ до [[1980|1980 година]], кога биле префрлени во новоизградената [[Спомен-костурница (Велес)|Велешка спомен-костурница]]. Таму бил погребан заедно со неговите постари браќа Владо и Никола кои исто така загинале за време на Втората светска војна. Велешката фирма „БРАКО“ ('''Бра'''ќа '''Ко'''шулчеви) е именувана по нив. Споменик за трите браќа бил изграден во градот и неколку улици се именувани по нив. Нивната мајка [[Васа Кошулчева]] била носителка на [[Партизанска споменица 1941|Партизанската споменица 1941]]. == Животопис == === Потекло и рани години === Анде Кошулчев е роден на [[23 јануари]] [[1923|1923 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Кралството Југославија]]. Потекнува од старата велешка населба Бузаана, меѓу Мегдан и [[Којник]]. Нивната куќа се наоѓала во долниот дел од сокакот во исто маало со семејството Митреви — семејната лоза на партизанот и првоборец [[Димко Митрев]]. Денес, каде што претходно била куќата на Кошулчеви, стои натпис: „''Во оваа куќа се родија и одрастија браќата Владо, Никола и Анде Кошулчеви кои со оружје в рака во неравен бој против германо-бугарските окупатори ги положија своите животи за ослободувањето на својот напреден народ.''“<ref>{{Наведени вести|url=https://duma.mk/region/veles-3/2015-12-06-13-10-17/|title=Бузаана, старо велешко маало опеано во народна песна|last=Андреевски|first=Стоилко|date=6 декември 2015|work=Дума}}</ref> Произлегува од сиромашно работничко семејство со двајца браќа и една сестра. Неговиот татко Ристо бил општ физички работник под бедни услови. Немал доволно пари да си го прехрани семејството. Само најстариот брат [[Владо Кошулчев|Владо]] (1912 — 1943) завршил основно образование додека останатите биле школувани од нивната мајка [[Васа Кошулчева|Васа]] (1887 — 1970). Кон крајот на [[1920-тите]], Владо се запишал во курсови за телеграф додека [[Никола Кошулчев|Никола]] (1919 — 1944) му помогал на татко му. Нивната сестра [[Маца Аџиристова|Маца]] (1913 — ?) работела заедно со мајка ѝ во секојдневните обврски. По [[Втората светска војна]], се оженила со Киро Аџиристов.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/bib/13045057|title=Велес и Велешко во Народно ослободителна војна 1941-1945, Спомен книга|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Просвета|year=1985|location=[[Куманово]]|pages=40-41|author-link=Ѓорѓи Малковски}}</ref> Поради нивните сиромашни услови, Анде Кошулчев бил принуден да работи од млада возраст. Во првата половина на [[1930-тите]] се преселил во [[Белград]]. По неколку месеци се преселил во [[Чачак|градот Чачак]]. Таму се запознал со приврзаници на Обединетиот работнички синдикален сојуз на Југославија (ОРССЈ; {{Langx|sh|Ujedinjeni radnički sindikalni savez Jugoslavije}}). === Во Народноослободителната борба === === Кон партизанството === === Судбина === == Повоено и чест == == Наводи == {{Наводи|2}} === Библиографија === * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/31659018|title=Велешкиот партизански одред во 1942 година|last=Васковиќ-Вангели|first=Вера|publisher=Општински одбор на Сојузот на борците од НОАВМ|year=1999|isbn=9989878315|location=[[Велес]]}} * {{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81_%D0%B8_%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%BE_%D0%B2%D0%BE_%D0%BD%D0%B0%D1%80/NKF6AAAAIAAJ|title=Велес и Велешко во Народноослободителната војна 1942|last=Зографски|first=Данчо|publisher=Општински одбор на Сојузот на Здруженијата на борците од НОВ|year=1969|isbn=|location=[[Скопје]]|author-link=Данчо Зографски}} * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/53598213|title=Велес во Втората светска војна: 1941-1945|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Европа 92|year=2021|isbn=978-608-245-670-6|location=[[Кочани]]|author-link=Ѓорѓи Малковски}} * {{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/entities/publication/74d4254e-eda0-4fa9-8382-287674752c65|title=Историја на секојдневниот живот во Велес меѓу Двете светски војни|last=Најдовска|first=Јасминка|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2006|location=[[Скопје]]}} qkprvb7nf1h4gvtog3umi8x0nj7ag9x 5649149 5649146 2026-10-23T15:00:55Z Gurther 105215 5649149 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Воено лице|име=Анде Ристов Кошулчев|слика=[[File:Анде-Кошулчев.png|250px]]|живеел=[[23 јануари]] [[1923]] — [[16 декември]] [[1942]]|роден-место=[[Велес]], [[Велешки Срез]], [[Кралство Југославија]]|починал-место=[[Војница]], [[Бугарска окупација на Македонија во Втората светска војна|Окупирана Македонија]]|држава=[[Сојуз на комунистичката младина на Југославија]] {{мали|(1940-1941)}}{{нр}}[[Комунистичка партија на Југославија]] {{мали|(1941-1942)}}|гранка=[[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“]]|служба-време=[[1938]] — [[1942]]|битки={{Tree list}} * [[Народноослободителна војна]] ** [[Битка кај Војничка Пештера]] {{Tree list/end}}|роднини=[[Маца Аџиристова]]{{*}}[[Васа Кошулчева]]|опис=''Нивната смрт, најубавото соѕвездие на нашето небо''<ref>{{Наведени вести|title=Tomb to the Heroes of WWII in Veles|url=https://www.spomenikdatabase.org/veles|work=Spomenik Database}}</ref>}} '''Анде Ристов Кошулчев''' ([[Велес]], [[23 јануари]] [[1923]] — [[Војница]], [[16 декември]] [[1942]]) — [[Македонци|македонски]] [[партизан]] и учесник во [[Народноослободителната борба]]. Деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]]. Произлегува од сиромашно бедно семејство. Уште од млада возраст бил принуден да патува во [[Србија]] како [[печалбар]]. Работел во [[Белград]] и подоцна се преселил во [[Чачак]]. Таму се запознал со приврзаници на [[Сојуз на комунистичката младина на Југославија]]. Се приклучил во градскиот синдикален сојуз и учествувал во работничките штрајкови. Поради тоа бил уапсан, мачен и интерниран во Велес. Околу [[1938|1938 година]] бил ослободен и учествувал во комунистичкото движење во Велес. Во [[мај]] [[1940|1940 година]] се приклучил во новиот состав на СКОЈ во Велес и во [[1941|1941 година]] се приклучил во Комунистичката партија на Југославија. За време на [[Втората светска војна]], Кошулчев помогнал со снабдување на [[НОПО „Пере Тошев“|Велешкиот партизански одред „Пере Тошев“]]. Како член на Воениот штаб на Велес, помогнал со координација на дезертери од [[Бугарска армија|Бугарската војска]]. Околу [[ноември]] [[1942|1942 година]] се сместил во [[Лисец (Голешница)|планината Лисец]] каде се приклучил во втората чета на новосоздадениот [[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“]]. Учествувал во акциите кај селата [[Витанци]] и [[Ново Село (Општина Велес)|Ново Село]], каде починал [[Благој Ѓорев]]. Во зимата се сместиле кај [[Војница]]. Неочекувано биле предадени од селскиот ловец Тодор Мирчев. На 16 декември 1942 година почнала [[Битка кај Војничка Пештера|Битката кај Војничка Пештера]] каде Анде Кошулчев се самоубил пред да биде фатен од [[Велешка контрачета|Велешката контрачета]]. По Народноослободителната борба, неговите моште биле пренесени во [[Црква „Св. Пантелејмон“ - Велес|црквата „Св. Пантелејмон“]]. Таму останале сѐ до [[1980|1980 година]], кога биле префрлени во новоизградената [[Спомен-костурница (Велес)|Велешка спомен-костурница]]. Таму бил погребан заедно со неговите постари браќа Владо и Никола кои исто така загинале за време на Втората светска војна. Велешката фирма „БРАКО“ ('''Бра'''ќа '''Ко'''шулчеви) е именувана по нив. Споменик за трите браќа бил изграден во градот и неколку улици се именувани по нив. Нивната мајка [[Васа Кошулчева]] била носителка на [[Партизанска споменица 1941|Партизанската споменица 1941]]. == Животопис == === Потекло и рани години === Анде Кошулчев е роден на [[23 јануари]] [[1923|1923 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Кралството Југославија]]. Потекнува од старата велешка населба Бузаана, меѓу Мегдан и [[Којник]]. Нивната куќа се наоѓала во долниот дел од сокакот во исто маало со семејството Митреви — семејната лоза на партизанот и првоборец [[Димко Митрев]]. Денес, каде што претходно била куќата на Кошулчеви, стои натпис: „''Во оваа куќа се родија и одрастија браќата Владо, Никола и Анде Кошулчеви кои со оружје в рака во неравен бој против германо-бугарските окупатори ги положија своите животи за ослободувањето на својот напреден народ.''“<ref>{{Наведени вести|url=https://duma.mk/region/veles-3/2015-12-06-13-10-17/|title=Бузаана, старо велешко маало опеано во народна песна|last=Андреевски|first=Стоилко|date=6 декември 2015|work=Дума}}</ref> Произлегува од сиромашно работничко семејство со двајца браќа и една сестра. Неговиот татко Ристо бил општ физички работник под бедни услови. Немал доволно пари да си го прехрани семејството. Само најстариот брат [[Владо Кошулчев|Владо]] (1912 — 1943) завршил основно образование додека останатите биле школувани од нивната мајка [[Васа Кошулчева|Васа]] (1887 — 1970). Кон крајот на [[1920-тите]], Владо се запишал во курсови за телеграф додека [[Никола Кошулчев|Никола]] (1919 — 1944) му помогал на татко му. Нивната сестра [[Маца Аџиристова|Маца]] (1913 — ?) работела заедно со мајка ѝ во секојдневните обврски. По [[Втората светска војна]], се оженила со Киро Аџиристов.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/bib/13045057|title=Велес и Велешко во Народно ослободителна војна 1941-1945, Спомен книга|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Просвета|year=1985|location=[[Куманово]]|pages=40-41|author-link=Ѓорѓи Малковски}}</ref> Поради нивните сиромашни услови, Анде Кошулчев бил принуден да работи од млада возраст. Во првата половина на [[1930-тите]] се преселил во [[Белград]]. По неколку месеци се преселил во [[Чачак|градот Чачак]]. Таму се запознал со приврзаници на Обединетиот работнички синдикален сојуз на Југославија (ОРССЈ; {{Langx|sh|Ujedinjeni radnički sindikalni savez Jugoslavije}}). Преку нив, Анде се запознал со [[марксизмот]] и комунистичката литература. Се приклучил во ОРССЈ и учествувал во напредното работничко движење. Поради тоа бил уапсан и интерниран во Велес. Таму бил тепан и мачен за да се добие некакво признание, но Анде никого не го издал. Од затворот бил пуштен во [[1938|1938 година]]. === Во Народноослободителната борба === === Кон партизанството === === Судбина === == Повоено и чест == == Наводи == {{Наводи|2}} === Библиографија === * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/31659018|title=Велешкиот партизански одред во 1942 година|last=Васковиќ-Вангели|first=Вера|publisher=Општински одбор на Сојузот на борците од НОАВМ|year=1999|isbn=9989878315|location=[[Велес]]}} * {{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81_%D0%B8_%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%BE_%D0%B2%D0%BE_%D0%BD%D0%B0%D1%80/NKF6AAAAIAAJ|title=Велес и Велешко во Народноослободителната војна 1942|last=Зографски|first=Данчо|publisher=Општински одбор на Сојузот на Здруженијата на борците од НОВ|year=1969|isbn=|location=[[Скопје]]|author-link=Данчо Зографски}} * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/53598213|title=Велес во Втората светска војна: 1941-1945|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Европа 92|year=2021|isbn=978-608-245-670-6|location=[[Кочани]]|author-link=Ѓорѓи Малковски}} * {{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/entities/publication/74d4254e-eda0-4fa9-8382-287674752c65|title=Историја на секојдневниот живот во Велес меѓу Двете светски војни|last=Најдовска|first=Јасминка|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2006|location=[[Скопје]]}} 7qd1osxxfj2qk6rnmaqizochnd42mhu 5649150 5649149 2026-10-23T15:01:43Z Gurther 105215 5649150 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Воено лице|име=Анде Ристов Кошулчев|слика=[[File:Анде-Кошулчев.png|250px]]|живеел=[[23 јануари]] [[1923]] — [[16 декември]] [[1942]]|роден-место=[[Велес]], [[Велешки Срез]], [[Кралство Југославија]]|починал-место=[[Војница]], [[Бугарска окупација на Македонија во Втората светска војна|Окупирана Македонија]]|држава=[[Сојуз на комунистичката младина на Југославија]] {{мали|(1940-1941)}}{{нр}}[[Комунистичка партија на Југославија]] {{мали|(1941-1942)}}|гранка=[[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“]]|служба-време=[[1938]] — [[1942]]|битки={{Tree list}} * [[Народноослободителна војна]] ** [[Битка кај Војничка Пештера]] {{Tree list/end}}|роднини=[[Маца Аџиристова]]{{*}}[[Васа Кошулчева]]|опис=''Нивната смрт, најубавото соѕвездие на нашето небо''<ref>{{Наведени вести|title=Tomb to the Heroes of WWII in Veles|url=https://www.spomenikdatabase.org/veles|work=Spomenik Database}}</ref>}} '''Анде Ристов Кошулчев''' ([[Велес]], [[23 јануари]] [[1923]] — [[Војница]], [[16 декември]] [[1942]]) — [[Македонци|македонски]] [[партизан]] и учесник во [[Народноослободителната борба]]. Деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]]. Произлегува од сиромашно бедно семејство. Уште од млада возраст бил принуден да патува во [[Србија]] како [[печалбар]]. Работел во [[Белград]] и подоцна се преселил во [[Чачак]]. Таму се запознал со приврзаници на [[Сојуз на комунистичката младина на Југославија]]. Се приклучил во градскиот синдикален сојуз и учествувал во работничките штрајкови. Поради тоа бил уапсан, мачен и интерниран во Велес. Околу [[1938|1938 година]] бил ослободен и учествувал во комунистичкото движење во Велес. Во [[мај]] [[1940|1940 година]] се приклучил во новиот состав на СКОЈ во Велес и во [[1941|1941 година]] се приклучил во Комунистичката партија на Југославија. За време на [[Втората светска војна]], Кошулчев помогнал со снабдување на [[НОПО „Пере Тошев“|Велешкиот партизански одред „Пере Тошев“]]. Како член на Воениот штаб на Велес, помогнал со координација на дезертери од [[Бугарска армија|Бугарската војска]]. Околу [[ноември]] [[1942|1942 година]] се сместил во [[Лисец (Голешница)|планината Лисец]] каде се приклучил во втората чета на новосоздадениот [[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“]]. Учествувал во акциите кај селата [[Витанци]] и [[Ново Село (Општина Велес)|Ново Село]], каде починал [[Благој Ѓорев]]. Во зимата се сместиле кај [[Војница]]. Неочекувано биле предадени од селскиот ловец Тодор Мирчев. На 16 декември 1942 година почнала [[Битка кај Војничка Пештера|Битката кај Војничка Пештера]] каде Анде Кошулчев се самоубил пред да биде фатен од [[Велешка контрачета|Велешката контрачета]]. По Народноослободителната борба, неговите моште биле пренесени во [[Црква „Св. Пантелејмон“ - Велес|црквата „Св. Пантелејмон“]]. Таму останале сѐ до [[1980|1980 година]], кога биле префрлени во новоизградената [[Спомен-костурница (Велес)|Велешка спомен-костурница]]. Таму бил погребан заедно со неговите постари браќа Владо и Никола кои исто така загинале за време на Втората светска војна. Велешката фирма „БРАКО“ ('''Бра'''ќа '''Ко'''шулчеви) е именувана по нив. Споменик за трите браќа бил изграден во градот и неколку улици се именувани по нив. Нивната мајка [[Васа Кошулчева]] била носителка на [[Партизанска споменица 1941|Партизанската споменица 1941]]. == Животопис == === Потекло и рани години === Анде Кошулчев е роден на [[23 јануари]] [[1923|1923 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Кралството Југославија]]. Потекнува од старата велешка населба Бузаана, меѓу Мегдан и [[Којник]]. Нивната куќа се наоѓала во долниот дел од сокакот во исто маало со семејството Митреви — семејната лоза на партизанот и првоборец [[Димко Митрев]]. Денес, каде што претходно била куќата на Кошулчеви, стои натпис: „''Во оваа куќа се родија и одрастија браќата Владо, Никола и Анде Кошулчеви кои со оружје в рака во неравен бој против германо-бугарските окупатори ги положија своите животи за ослободувањето на својот напреден народ.''“<ref>{{Наведени вести|url=https://duma.mk/region/veles-3/2015-12-06-13-10-17/|title=Бузаана, старо велешко маало опеано во народна песна|last=Андреевски|first=Стоилко|date=6 декември 2015|work=Дума}}</ref> Произлегува од сиромашно работничко семејство со двајца браќа и една сестра. Неговиот татко Ристо бил општ физички работник под бедни услови. Немал доволно пари да си го прехрани семејството. Само најстариот брат [[Владо Кошулчев|Владо]] (1912 — 1943) завршил основно образование додека останатите биле школувани од нивната мајка [[Васа Кошулчева|Васа]] (1887 — 1970). Кон крајот на [[1920-тите]], Владо се запишал во курсови за телеграф додека [[Никола Кошулчев|Никола]] (1919 — 1944) му помогал на татко му. Нивната сестра [[Маца Аџиристова|Маца]] (1913 — ?) работела заедно со мајка ѝ во секојдневните обврски. По [[Втората светска војна]], се оженила со Киро Аџиристов.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/bib/13045057|title=Велес и Велешко во Народно ослободителна војна 1941-1945, Спомен книга|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Просвета|year=1985|location=[[Куманово]]|pages=40-41|author-link=Ѓорѓи Малковски}}</ref> Поради нивните сиромашни услови, Анде Кошулчев бил принуден да работи од млада возраст. Во првата половина на [[1930-тите]] се преселил во [[Белград]]. По неколку месеци се преселил во [[Чачак|градот Чачак]]. Таму се запознал со приврзаници на Обединетиот работнички синдикален сојуз на Југославија (ОРССЈ; {{Langx|sh|Ujedinjeni radnički sindikalni savez Jugoslavije}}). Преку нив, Анде се запознал со [[марксизмот]] и комунистичката литература. Се приклучил во ОРССЈ и учествувал во напредното работничко движење. Поради тоа бил уапсан и интерниран во Велес. Таму бил тепан и мачен за да се добие некакво признание, но Анде никого не го издал. Од затвор бил пуштен во [[1938|1938 година]]. === Во Народноослободителната борба === === Кон партизанството === === Судбина === == Повоено и чест == == Наводи == {{Наводи|2}} === Библиографија === * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/31659018|title=Велешкиот партизански одред во 1942 година|last=Васковиќ-Вангели|first=Вера|publisher=Општински одбор на Сојузот на борците од НОАВМ|year=1999|isbn=9989878315|location=[[Велес]]}} * {{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81_%D0%B8_%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%BE_%D0%B2%D0%BE_%D0%BD%D0%B0%D1%80/NKF6AAAAIAAJ|title=Велес и Велешко во Народноослободителната војна 1942|last=Зографски|first=Данчо|publisher=Општински одбор на Сојузот на Здруженијата на борците од НОВ|year=1969|isbn=|location=[[Скопје]]|author-link=Данчо Зографски}} * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/53598213|title=Велес во Втората светска војна: 1941-1945|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Европа 92|year=2021|isbn=978-608-245-670-6|location=[[Кочани]]|author-link=Ѓорѓи Малковски}} * {{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/entities/publication/74d4254e-eda0-4fa9-8382-287674752c65|title=Историја на секојдневниот живот во Велес меѓу Двете светски војни|last=Најдовска|first=Јасминка|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2006|location=[[Скопје]]}} 9zbkvt1uagwv1acfi047q4zuj7ht98k 5649246 5649150 2026-10-23T19:32:54Z Gurther 105215 5649246 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Воено лице|име=Анде Ристов Кошулчев|слика=[[File:Анде-Кошулчев.png|250px]]|живеел=[[23 јануари]] [[1923]] — [[16 декември]] [[1942]]|роден-место=[[Велес]], [[Велешки Срез]], [[Кралство Југославија]]|починал-место=[[Војница]], [[Бугарска окупација на Македонија во Втората светска војна|Окупирана Македонија]]|држава=[[Сојуз на комунистичката младина на Југославија]] {{мали|(1940-1941)}}{{нр}}[[Комунистичка партија на Југославија]] {{мали|(1941-1942)}}|гранка=[[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“]]|служба-време=[[1938]] — [[1942]]|битки={{Tree list}} * [[Народноослободителна војна]] ** [[Битка кај Војничка Пештера]] {{Tree list/end}}|роднини=[[Маца Аџиристова]]{{*}}[[Васа Кошулчева]]|опис=''Нивната смрт, најубавото соѕвездие на нашето небо''<ref>{{Наведени вести|title=Tomb to the Heroes of WWII in Veles|url=https://www.spomenikdatabase.org/veles|work=Spomenik Database}}</ref>}} '''Анде Ристов Кошулчев''' ([[Велес]], [[23 јануари]] [[1923]] — [[Војница]], [[16 декември]] [[1942]]) — [[Македонци|македонски]] [[партизан]] и учесник во [[Народноослободителната борба]]. Деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]]. Произлегува од сиромашно бедно семејство. Уште од млада возраст бил принуден да патува во [[Србија]] како [[печалбар]]. Работел во [[Белград]] и подоцна се преселил во [[Чачак]]. Таму се запознал со приврзаници на [[Сојуз на комунистичката младина на Југославија]]. Се приклучил во градскиот синдикален сојуз и учествувал во работничките штрајкови. Поради тоа бил уапсан, мачен и интерниран во Велес. Околу [[1938|1938 година]] бил ослободен и учествувал во комунистичкото движење во Велес. Во [[мај]] [[1940|1940 година]] се приклучил во новиот состав на СКОЈ во Велес и во [[1941|1941 година]] се приклучил во Комунистичката партија на Југославија. За време на [[Втората светска војна]], Кошулчев помогнал со снабдување на [[НОПО „Пере Тошев“|Велешкиот партизански одред „Пере Тошев“]]. Како член на Воениот штаб на Велес, помогнал со координација на дезертери од [[Бугарска армија|Бугарската војска]]. Околу [[ноември]] [[1942|1942 година]] се сместил во [[Лисец (Голешница)|планината Лисец]] каде се приклучил во втората чета на новосоздадениот [[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“]]. Учествувал во акциите кај селата [[Витанци]] и [[Ново Село (Општина Велес)|Ново Село]], каде починал [[Благој Ѓорев]]. Во зимата се сместиле кај [[Војница]]. Неочекувано биле предадени од селскиот ловец Тодор Мирчев. На 16 декември 1942 година почнала [[Битка кај Војничка Пештера|Битката кај Војничка Пештера]] каде Анде Кошулчев се самоубил пред да биде фатен од [[Велешка контрачета|Велешката контрачета]]. По Народноослободителната борба, неговите моште биле пренесени во [[Црква „Св. Пантелејмон“ - Велес|црквата „Св. Пантелејмон“]]. Таму останале сѐ до [[1980|1980 година]], кога биле префрлени во новоизградената [[Спомен-костурница (Велес)|Велешка спомен-костурница]]. Таму бил погребан заедно со неговите постари браќа Владо и Никола кои исто така загинале за време на Втората светска војна. Велешката фирма „БРАКО“ ('''Бра'''ќа '''Ко'''шулчеви) е именувана по нив. Споменик за трите браќа бил изграден во градот и неколку улици се именувани по нив. Нивната мајка [[Васа Кошулчева]] била носителка на [[Партизанска споменица 1941|Партизанската споменица 1941]]. == Животопис == === Потекло и рани години === Анде Кошулчев е роден на [[23 јануари]] [[1923|1923 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Кралството Југославија]]. Потекнува од старата велешка населба Бузаана, меѓу Мегдан и [[Којник]]. Нивната куќа се наоѓала во долниот дел од сокакот во исто маало со семејството Митреви — семејната лоза на партизанот и првоборец [[Димко Митрев]]. Денес, каде што претходно била куќата на Кошулчеви, стои натпис: „''Во оваа куќа се родија и одрастија браќата Владо, Никола и Анде Кошулчеви кои со оружје в рака во неравен бој против германо-бугарските окупатори ги положија своите животи за ослободувањето на својот напреден народ.''“<ref>{{Наведени вести|url=https://duma.mk/region/veles-3/2015-12-06-13-10-17/|title=Бузаана, старо велешко маало опеано во народна песна|last=Андреевски|first=Стоилко|date=6 декември 2015|work=Дума}}</ref> Произлегува од сиромашно работничко семејство со двајца браќа и една сестра. Неговиот татко Ристо бил општ физички работник под бедни услови. Немал доволно пари да си го прехрани семејството. Само најстариот брат [[Владо Кошулчев|Владо]] (1912 — 1943) завршил основно образование додека останатите биле школувани од нивната мајка [[Васа Кошулчева|Васа]] (1887 — 1970). Кон крајот на [[1920-тите]], Владо се запишал во курсови за телеграф додека [[Никола Кошулчев|Никола]] (1919 — 1944) му помогал на татко му. Нивната сестра [[Маца Аџиристова|Маца]] (1913 — ?) работела заедно со мајка ѝ во секојдневните обврски. По [[Втората светска војна]], се оженила со Киро Аџиристов.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/bib/13045057|title=Велес и Велешко во Народно ослободителна војна 1941-1945, Спомен книга|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Просвета|year=1985|location=[[Куманово]]|pages=40-41|author-link=Ѓорѓи Малковски}}</ref> Поради нивните сиромашни услови, Анде Кошулчев бил принуден да работи од млада возраст. Во првата половина на [[1930-тите]] се преселил во [[Белград]]. По неколку месеци се преселил во [[Чачак|градот Чачак]]. Таму се запознал со приврзаници на Обединетиот работнички синдикален сојуз на Југославија (ОРССЈ; {{Langx|sh|Ujedinjeni radnički sindikalni savez Jugoslavije}}). Преку нив, Анде се запознал со [[марксизмот]] и комунистичката литература. Се приклучил во ОРССЈ и учествувал во напредното работничко движење. Поради тоа бил уапсан и интерниран во Велес. Таму бил тепан и мачен за да се добие некакво признание, но Анде никого не го издал. Од затвор бил пуштен во [[1938|1938 година]]. Во неговиот роден град се запознал со дејци од [[Сојуз на комунистичката младина на Југославија]]. === Во Народноослободителната борба === === Кон партизанството === === Судбина === == Повоено и чест == == Наводи == {{Наводи|2}} === Библиографија === * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/31659018|title=Велешкиот партизански одред во 1942 година|last=Васковиќ-Вангели|first=Вера|publisher=Општински одбор на Сојузот на борците од НОАВМ|year=1999|isbn=9989878315|location=[[Велес]]}} * {{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81_%D0%B8_%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%BE_%D0%B2%D0%BE_%D0%BD%D0%B0%D1%80/NKF6AAAAIAAJ|title=Велес и Велешко во Народноослободителната војна 1942|last=Зографски|first=Данчо|publisher=Општински одбор на Сојузот на Здруженијата на борците од НОВ|year=1969|isbn=|location=[[Скопје]]|author-link=Данчо Зографски}} * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/53598213|title=Велес во Втората светска војна: 1941-1945|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Европа 92|year=2021|isbn=978-608-245-670-6|location=[[Кочани]]|author-link=Ѓорѓи Малковски}} * {{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/entities/publication/74d4254e-eda0-4fa9-8382-287674752c65|title=Историја на секојдневниот живот во Велес меѓу Двете светски војни|last=Најдовска|first=Јасминка|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2006|location=[[Скопје]]}} r3sfdy9e479unvq5yk89wz1qwqpexrs 5649247 5649246 2026-10-23T19:35:47Z Gurther 105215 5649247 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Воено лице|име=Анде Ристов Кошулчев|слика=[[File:Анде-Кошулчев.png|250px]]|живеел=[[23 јануари]] [[1923]] — [[16 декември]] [[1942]]|роден-место=[[Велес]], [[Велешки Срез]], [[Кралство Југославија]]|починал-место=[[Војница]], [[Бугарска окупација на Македонија во Втората светска војна|Окупирана Македонија]]|држава=[[Сојуз на комунистичката младина на Југославија]] {{мали|(1940-1941)}}{{нр}}[[Комунистичка партија на Југославија]] {{мали|(1941-1942)}}|гранка=[[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“]]|служба-време=[[1938]] — [[1942]]|битки={{Tree list}} * [[Народноослободителна војна]] ** [[Битка кај Војничка Пештера]] {{Tree list/end}}|роднини=[[Маца Аџиристова]]{{*}}[[Васа Кошулчева]]|опис=''Нивната смрт, најубавото соѕвездие на нашето небо''<ref>{{Наведени вести|title=Tomb to the Heroes of WWII in Veles|url=https://www.spomenikdatabase.org/veles|work=Spomenik Database}}</ref>}} '''Анде Ристов Кошулчев''' ([[Велес]], [[23 јануари]] [[1923]] — [[Војница]], [[16 декември]] [[1942]]) — [[Македонци|македонски]] [[партизан]] и учесник во [[Народноослободителната борба]]. Деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]]. Произлегува од сиромашно бедно семејство. Уште од млада возраст бил принуден да патува во [[Србија]] како [[печалбар]]. Работел во [[Белград]] и подоцна се преселил во [[Чачак]]. Таму се запознал со приврзаници на [[Сојуз на комунистичката младина на Југославија]]. Се приклучил во градскиот синдикален сојуз и учествувал во работничките штрајкови. Поради тоа бил уапсан, мачен и интерниран во Велес. Околу [[1938|1938 година]] бил ослободен и учествувал во комунистичкото движење во Велес. Во [[мај]] [[1940|1940 година]] се приклучил во новиот состав на СКОЈ во Велес и во [[1941|1941 година]] се приклучил во Комунистичката партија на Југославија. За време на [[Втората светска војна]], Кошулчев помогнал со снабдување на [[НОПО „Пере Тошев“|Велешкиот партизански одред „Пере Тошев“]]. Како член на Воениот штаб на Велес, помогнал со координација на дезертери од [[Бугарска армија|Бугарската војска]]. Околу [[ноември]] [[1942|1942 година]] се сместил во [[Лисец (Голешница)|планината Лисец]] каде се приклучил во втората чета на новосоздадениот [[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“]]. Учествувал во акциите кај селата [[Витанци]] и [[Ново Село (Општина Велес)|Ново Село]], каде починал [[Благој Ѓорев]]. Во зимата се сместиле кај [[Војница]]. Неочекувано биле предадени од селскиот ловец Тодор Мирчев. На 16 декември 1942 година почнала [[Битка кај Војничка Пештера|Битката кај Војничка Пештера]] каде Анде Кошулчев се самоубил пред да биде фатен од [[Велешка контрачета|Велешката контрачета]]. По Народноослободителната борба, неговите моште биле пренесени во [[Црква „Св. Пантелејмон“ - Велес|црквата „Св. Пантелејмон“]]. Таму останале сѐ до [[1980|1980 година]], кога биле префрлени во новоизградената [[Спомен-костурница (Велес)|Велешка спомен-костурница]]. Таму бил погребан заедно со неговите постари браќа Владо и Никола кои исто така загинале за време на Втората светска војна. Велешката фирма „БРАКО“ ('''Бра'''ќа '''Ко'''шулчеви) е именувана по нив. Споменик за трите браќа бил изграден во градот и неколку улици се именувани по нив. Нивната мајка [[Васа Кошулчева]] била носителка на [[Партизанска споменица 1941|Партизанската споменица 1941]]. == Животопис == === Потекло и рани години === Анде Кошулчев е роден на [[23 јануари]] [[1923|1923 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Кралството Југославија]]. Потекнува од старата велешка населба Бузаана, меѓу Мегдан и [[Којник]]. Нивната куќа се наоѓала во долниот дел од сокакот во исто маало со семејството Митреви — семејната лоза на партизанот и првоборец [[Димко Митрев]]. Денес, каде што претходно била куќата на Кошулчеви, стои натпис: „''Во оваа куќа се родија и одрастија браќата Владо, Никола и Анде Кошулчеви кои со оружје в рака во неравен бој против германо-бугарските окупатори ги положија своите животи за ослободувањето на својот напреден народ.''“<ref>{{Наведени вести|url=https://duma.mk/region/veles-3/2015-12-06-13-10-17/|title=Бузаана, старо велешко маало опеано во народна песна|last=Андреевски|first=Стоилко|date=6 декември 2015|work=Дума}}</ref> Произлегува од сиромашно работничко семејство со двајца браќа и една сестра. Неговиот татко Ристо бил општ физички работник под бедни услови. Немал доволно пари да си го прехрани семејството. Само најстариот брат [[Владо Кошулчев|Владо]] (1912 — 1943) завршил основно образование додека останатите биле школувани од нивната мајка [[Васа Кошулчева|Васа]] (1887 — 1970). Кон крајот на [[1920-тите]], Владо се запишал во курсови за телеграф додека [[Никола Кошулчев|Никола]] (1919 — 1944) му помогал на татко му. Нивната сестра [[Маца Аџиристова|Маца]] (1913 — ?) работела заедно со мајка ѝ во секојдневните обврски. По [[Втората светска војна]], се оженила со Киро Аџиристов.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/bib/13045057|title=Велес и Велешко во Народно ослободителна војна 1941-1945, Спомен книга|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Просвета|year=1985|location=[[Куманово]]|pages=40-41|author-link=Ѓорѓи Малковски}}</ref> Поради нивните сиромашни услови, Анде Кошулчев бил принуден да работи од млада возраст. Во првата половина на [[1930-тите]] се преселил во [[Белград]]. По неколку месеци се преселил во [[Чачак|градот Чачак]]. Таму се запознал со приврзаници на Обединетиот работнички синдикален сојуз на Југославија (ОРССЈ; {{Langx|sh|Ujedinjeni radnički sindikalni savez Jugoslavije}}). Преку нив, Анде се запознал со [[марксизмот]] и комунистичката литература. Се приклучил во ОРССЈ и учествувал во напредното работничко движење. Поради тоа бил уапсан и интерниран во Велес. Таму бил тепан и мачен за да се добие некакво признание, но Анде никого не го издал. Од затвор бил пуштен во [[1938|1938 година]].<ref name=":0" /> Во неговиот роден град се запознал со дејци од [[Сојуз на комунистичката младина на Југославија]], во тоа време организацијата имала околу 150 приврзаници и помалку од 35 членови.''{{Sfn|Малковски|2021|p=180}}'' === Во Народноослободителната борба === === Кон партизанството === === Судбина === == Повоено и чест == == Наводи == {{Наводи|2}} === Библиографија === * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/31659018|title=Велешкиот партизански одред во 1942 година|last=Васковиќ-Вангели|first=Вера|publisher=Општински одбор на Сојузот на борците од НОАВМ|year=1999|isbn=9989878315|location=[[Велес]]}} * {{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81_%D0%B8_%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%BE_%D0%B2%D0%BE_%D0%BD%D0%B0%D1%80/NKF6AAAAIAAJ|title=Велес и Велешко во Народноослободителната војна 1942|last=Зографски|first=Данчо|publisher=Општински одбор на Сојузот на Здруженијата на борците од НОВ|year=1969|isbn=|location=[[Скопје]]|author-link=Данчо Зографски}} * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/53598213|title=Велес во Втората светска војна: 1941-1945|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Европа 92|year=2021|isbn=978-608-245-670-6|location=[[Кочани]]|author-link=Ѓорѓи Малковски}} * {{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/entities/publication/74d4254e-eda0-4fa9-8382-287674752c65|title=Историја на секојдневниот живот во Велес меѓу Двете светски војни|last=Најдовска|first=Јасминка|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2006|location=[[Скопје]]}} s6s2mxigukvx6y15t7z9qh2rzr615b3 5649249 5649247 2026-10-23T19:44:22Z Gurther 105215 5649249 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Воено лице|име=Анде Ристов Кошулчев|слика=[[File:Анде-Кошулчев.png|250px]]|живеел=[[23 јануари]] [[1923]] — [[16 декември]] [[1942]]|роден-место=[[Велес]], [[Велешки Срез]], [[Кралство Југославија]]|починал-место=[[Војница]], [[Бугарска окупација на Македонија во Втората светска војна|Окупирана Македонија]]|држава=[[Сојуз на комунистичката младина на Југославија]] {{мали|(1940-1941)}}{{нр}}[[Комунистичка партија на Југославија]] {{мали|(1941-1942)}}|гранка=[[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“]]|служба-време=[[1938]] — [[1942]]|битки={{Tree list}} * [[Народноослободителна војна]] ** [[Битка кај Војничка Пештера]] {{Tree list/end}}|роднини=[[Маца Аџиристова]]{{*}}[[Васа Кошулчева]]|опис=''Нивната смрт, најубавото соѕвездие на нашето небо''<ref>{{Наведени вести|title=Tomb to the Heroes of WWII in Veles|url=https://www.spomenikdatabase.org/veles|work=Spomenik Database}}</ref>}} '''Анде Ристов Кошулчев''' ([[Велес]], [[23 јануари]] [[1923]] — [[Војница]], [[16 декември]] [[1942]]) — [[Македонци|македонски]] [[партизан]] и учесник во [[Народноослободителната борба]]. Деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]]. Произлегува од сиромашно бедно семејство. Уште од млада возраст бил принуден да патува во [[Србија]] како [[печалбар]]. Работел во [[Белград]] и подоцна се преселил во [[Чачак]]. Таму се запознал со приврзаници на [[Сојуз на комунистичката младина на Југославија]]. Се приклучил во градскиот синдикален сојуз и учествувал во работничките штрајкови. Поради тоа бил уапсан, мачен и интерниран во Велес. Околу [[1938|1938 година]] бил ослободен и учествувал во комунистичкото движење во Велес. Во [[мај]] [[1940|1940 година]] се приклучил во новиот состав на СКОЈ во Велес и во [[1941|1941 година]] се приклучил во Комунистичката партија на Југославија. За време на [[Втората светска војна]], Кошулчев помогнал со снабдување на [[НОПО „Пере Тошев“|Велешкиот партизански одред „Пере Тошев“]]. Како член на Воениот штаб на Велес, помогнал со координација на дезертери од [[Бугарска армија|Бугарската војска]]. Околу [[ноември]] [[1942|1942 година]] се сместил во [[Лисец (Голешница)|планината Лисец]] каде се приклучил во втората чета на новосоздадениот [[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“]]. Учествувал во акциите кај селата [[Витанци]] и [[Ново Село (Општина Велес)|Ново Село]], каде починал [[Благој Ѓорев]]. Во зимата се сместиле кај [[Војница]]. Неочекувано биле предадени од селскиот ловец Тодор Мирчев. На 16 декември 1942 година почнала [[Битка кај Војничка Пештера|Битката кај Војничка Пештера]] каде Анде Кошулчев се самоубил пред да биде фатен од [[Велешка контрачета|Велешката контрачета]]. По Народноослободителната борба, неговите моште биле пренесени во [[Црква „Св. Пантелејмон“ - Велес|црквата „Св. Пантелејмон“]]. Таму останале сѐ до [[1980|1980 година]], кога биле префрлени во новоизградената [[Спомен-костурница (Велес)|Велешка спомен-костурница]]. Таму бил погребан заедно со неговите постари браќа Владо и Никола кои исто така загинале за време на Втората светска војна. Велешката фирма „БРАКО“ ('''Бра'''ќа '''Ко'''шулчеви) е именувана по нив. Споменик за трите браќа бил изграден во градот и неколку улици се именувани по нив. Нивната мајка [[Васа Кошулчева]] била носителка на [[Партизанска споменица 1941|Партизанската споменица 1941]]. == Животопис == === Потекло и рани години === Анде Кошулчев е роден на [[23 јануари]] [[1923|1923 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Кралството Југославија]]. Потекнува од старата велешка населба Бузаана, меѓу Мегдан и [[Којник]]. Нивната куќа се наоѓала во долниот дел од сокакот во исто маало со семејството Митреви — семејната лоза на партизанот и првоборец [[Димко Митрев]]. Денес, каде што претходно била куќата на Кошулчеви, стои натпис: „''Во оваа куќа се родија и одрастија браќата Владо, Никола и Анде Кошулчеви кои со оружје в рака во неравен бој против германо-бугарските окупатори ги положија своите животи за ослободувањето на својот напреден народ.''“<ref>{{Наведени вести|url=https://duma.mk/region/veles-3/2015-12-06-13-10-17/|title=Бузаана, старо велешко маало опеано во народна песна|last=Андреевски|first=Стоилко|date=6 декември 2015|work=Дума}}</ref> Произлегува од сиромашно работничко семејство со двајца браќа и една сестра. Неговиот татко Ристо бил општ физички работник под бедни услови. Немал доволно пари да си го прехрани семејството. Само најстариот брат [[Владо Кошулчев|Владо]] (1912 — 1943) завршил основно образование додека останатите биле школувани од нивната мајка [[Васа Кошулчева|Васа]] (1887 — 1970). Кон крајот на [[1920-тите]], Владо се запишал во курсови за телеграф додека [[Никола Кошулчев|Никола]] (1919 — 1944) му помогал на татко му. Нивната сестра [[Маца Аџиристова|Маца]] (1913 — ?) работела заедно со мајка ѝ во секојдневните обврски. По [[Втората светска војна]], се оженила со Киро Аџиристов.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/bib/13045057|title=Велес и Велешко во Народно ослободителна војна 1941-1945, Спомен книга|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Просвета|year=1985|location=[[Куманово]]|pages=40-41|author-link=Ѓорѓи Малковски}}</ref> Поради нивните сиромашни услови, Анде Кошулчев бил принуден да работи од млада возраст. Во првата половина на [[1930-тите]] се преселил во [[Белград]]. По неколку месеци се преселил во [[Чачак|градот Чачак]]. Таму се запознал со приврзаници на Обединетиот работнички синдикален сојуз на Југославија (ОРССЈ; {{Langx|sh|Ujedinjeni radnički sindikalni savez Jugoslavije}}). Преку нив, Анде се запознал со [[марксизмот]] и комунистичката литература. Се приклучил во ОРССЈ и учествувал во напредното работничко движење. Поради тоа бил уапсан и интерниран во Велес. Таму бил тепан и мачен за да се добие некакво признание, но Анде никого не го издал. Од затвор бил пуштен во [[1938|1938 година]].<ref name=":0" /> Во неговиот роден град се запознал со дејци од [[Сојуз на комунистичката младина на Југославија]], во тоа време организацијата имала околу 150 приврзаници и помалку од 35 членови.''{{Sfn|Малковски|2021|p=180}}'' Истата година се приклучил во велешкиот огранок на ОРССЈ, кое во тоа време имало околу 1.500 членови. Тие претежно биле [[Бербер|берберџии]], работници во велешкиот Монопол и индустриски работници.{{Sfn|Најдовска|2006|p=51}} Организационите способности што Анде Кошулчев ги стекнал во Чачак и Белград ги употребил при организирање штрајкови во Велес. === Во Народноослободителната борба === === Кон партизанството === === Судбина === == Повоено и чест == == Наводи == {{Наводи|2}} === Библиографија === * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/31659018|title=Велешкиот партизански одред во 1942 година|last=Васковиќ-Вангели|first=Вера|publisher=Општински одбор на Сојузот на борците од НОАВМ|year=1999|isbn=9989878315|location=[[Велес]]}} * {{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81_%D0%B8_%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%BE_%D0%B2%D0%BE_%D0%BD%D0%B0%D1%80/NKF6AAAAIAAJ|title=Велес и Велешко во Народноослободителната војна 1942|last=Зографски|first=Данчо|publisher=Општински одбор на Сојузот на Здруженијата на борците од НОВ|year=1969|isbn=|location=[[Скопје]]|author-link=Данчо Зографски}} * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/53598213|title=Велес во Втората светска војна: 1941-1945|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Европа 92|year=2021|isbn=978-608-245-670-6|location=[[Кочани]]|author-link=Ѓорѓи Малковски}} * {{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/entities/publication/74d4254e-eda0-4fa9-8382-287674752c65|title=Историја на секојдневниот живот во Велес меѓу Двете светски војни|last=Најдовска|first=Јасминка|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2006|location=[[Скопје]]}} bgfjbuy8vqh1foie6rjnyot0ob0ennk 5649255 5649249 2026-10-23T19:50:29Z Gurther 105215 5649255 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Воено лице|име=Анде Ристов Кошулчев|слика=[[File:Анде-Кошулчев.png|250px]]|живеел=[[23 јануари]] [[1923]] — [[16 декември]] [[1942]]|роден-место=[[Велес]], [[Велешки Срез]], [[Кралство Југославија]]|починал-место=[[Војница]], [[Бугарска окупација на Македонија во Втората светска војна|Окупирана Македонија]]|држава=[[Сојуз на комунистичката младина на Југославија]] {{мали|(1940-1941)}}{{нр}}[[Комунистичка партија на Југославија]] {{мали|(1941-1942)}}|гранка=[[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“]]|служба-време=[[1938]] — [[1942]]|битки={{Tree list}} * [[Народноослободителна војна]] ** [[Битка кај Војничка Пештера]] {{Tree list/end}}|роднини=[[Маца Аџиристова]]{{*}}[[Васа Кошулчева]]|опис=''Нивната смрт, најубавото соѕвездие на нашето небо''<ref>{{Наведени вести|title=Tomb to the Heroes of WWII in Veles|url=https://www.spomenikdatabase.org/veles|work=Spomenik Database}}</ref>}} '''Анде Ристов Кошулчев''' ([[Велес]], [[23 јануари]] [[1923]] — [[Војница]], [[16 декември]] [[1942]]) — [[Македонци|македонски]] [[партизан]] и учесник во [[Народноослободителната борба]]. Деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]]. Произлегува од сиромашно бедно семејство. Уште од млада возраст бил принуден да патува во [[Србија]] како [[печалбар]]. Работел во [[Белград]] и подоцна се преселил во [[Чачак]]. Таму се запознал со приврзаници на [[Сојуз на комунистичката младина на Југославија]]. Се приклучил во градскиот синдикален сојуз и учествувал во работничките штрајкови. Поради тоа бил уапсан, мачен и интерниран во Велес. Околу [[1938|1938 година]] бил ослободен и учествувал во комунистичкото движење во Велес. Во [[мај]] [[1940|1940 година]] се приклучил во новиот состав на СКОЈ во Велес и во [[1941|1941 година]] се приклучил во Комунистичката партија на Југославија. За време на [[Втората светска војна]], Кошулчев помогнал со снабдување на [[НОПО „Пере Тошев“|Велешкиот партизански одред „Пере Тошев“]]. Како член на Воениот штаб на Велес, помогнал со координација на дезертери од [[Бугарска армија|Бугарската војска]]. Околу [[ноември]] [[1942|1942 година]] се сместил во [[Лисец (Голешница)|планината Лисец]] каде се приклучил во втората чета на новосоздадениот [[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“]]. Учествувал во акциите кај селата [[Витанци]] и [[Ново Село (Општина Велес)|Ново Село]], каде починал [[Благој Ѓорев]]. Во зимата се сместиле кај [[Војница]]. Неочекувано биле предадени од селскиот ловец Тодор Мирчев. На 16 декември 1942 година почнала [[Битка кај Војничка Пештера|Битката кај Војничка Пештера]] каде Анде Кошулчев се самоубил пред да биде фатен од [[Велешка контрачета|Велешката контрачета]]. По Народноослободителната борба, неговите моште биле пренесени во [[Црква „Св. Пантелејмон“ - Велес|црквата „Св. Пантелејмон“]]. Таму останале сѐ до [[1980|1980 година]], кога биле префрлени во новоизградената [[Спомен-костурница (Велес)|Велешка спомен-костурница]]. Таму бил погребан заедно со неговите постари браќа Владо и Никола кои исто така загинале за време на Втората светска војна. Велешката фирма „БРАКО“ ('''Бра'''ќа '''Ко'''шулчеви) е именувана по нив. Споменик за трите браќа бил изграден во градот и неколку улици се именувани по нив. Нивната мајка [[Васа Кошулчева]] била носителка на [[Партизанска споменица 1941|Партизанската споменица 1941]]. == Животопис == === Потекло и рани години === Анде Кошулчев е роден на [[23 јануари]] [[1923|1923 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Кралството Југославија]]. Потекнува од старата велешка населба Бузаана, меѓу Мегдан и [[Којник]]. Нивната куќа се наоѓала во долниот дел од сокакот во исто маало со семејството Митреви — семејната лоза на партизанот и првоборец [[Димко Митрев]]. Денес, каде што претходно била куќата на Кошулчеви, стои натпис: „''Во оваа куќа се родија и одрастија браќата Владо, Никола и Анде Кошулчеви кои со оружје в рака во неравен бој против германо-бугарските окупатори ги положија своите животи за ослободувањето на својот напреден народ.''“<ref>{{Наведени вести|url=https://duma.mk/region/veles-3/2015-12-06-13-10-17/|title=Бузаана, старо велешко маало опеано во народна песна|last=Андреевски|first=Стоилко|date=6 декември 2015|work=Дума}}</ref> Произлегува од сиромашно работничко семејство со двајца браќа и една сестра. Неговиот татко Ристо бил општ физички работник под бедни услови. Немал доволно пари да си го прехрани семејството. Само најстариот брат [[Владо Кошулчев|Владо]] (1912 — 1943) завршил основно образование додека останатите биле школувани од нивната мајка [[Васа Кошулчева|Васа]] (1887 — 1970). Кон крајот на [[1920-тите]], Владо се запишал во курсови за телеграф додека [[Никола Кошулчев|Никола]] (1919 — 1944) му помогал на татко му. Нивната сестра [[Маца Аџиристова|Маца]] (1913 — ?) работела заедно со мајка ѝ во секојдневните обврски. По [[Втората светска војна]], се оженила со Киро Аџиристов.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/bib/13045057|title=Велес и Велешко во Народно ослободителна војна 1941-1945, Спомен книга|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Просвета|year=1985|location=[[Куманово]]|pages=40-41|author-link=Ѓорѓи Малковски}}</ref> Поради нивните сиромашни услови, Анде Кошулчев бил принуден да работи од млада возраст. Во првата половина на [[1930-тите]] се преселил во [[Белград]]. По неколку месеци се преселил во [[Чачак|градот Чачак]]. Таму се запознал со приврзаници на Обединетиот работнички синдикален сојуз на Југославија (ОРССЈ; {{Langx|sh|Ujedinjeni radnički sindikalni savez Jugoslavije}}). Преку нив, Анде се запознал со [[марксизмот]] и комунистичката литература. Се приклучил во ОРССЈ и учествувал во напредното работничко движење. Поради тоа бил уапсан и интерниран во Велес. Таму бил тепан и мачен за да се добие некакво признание, но Анде никого не го издал. Од затвор бил пуштен во [[1938|1938 година]].<ref name=":0" /> Во неговиот роден град се запознал со дејци од [[Сојуз на комунистичката младина на Југославија]], во тоа време организацијата имала околу 150 приврзаници и помалку од 35 членови.''{{Sfn|Малковски|2021|p=180}}'' Истата година се приклучил во велешкиот огранок на ОРССЈ, кое во тоа време имало околу 1.500 членови. Тие претежно биле [[Бербер|берберџии]], работници во велешкиот Монопол и индустриски работници.{{Sfn|Најдовска|2006|p=51}} Организационите способности што Анде Кошулчев ги стекнал во Чачак и Белград ги употребил при организирање штрајкови во Велес.<ref name=":0" /> Неговиот најпознат штрајк е во [[Ќерамидна|ќерамидната]] фабрика „Вила Зора“. Нивното работно време било 12-16 часа со 6 [[Југословенски динар|динари]] дневница. Тие добиле финансиска поддршка од [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]] и ОРССЈ. По неколку недели, сопственик го намалил работното време во 8 часа и ја зголемил дневницата до 14 динари.{{Sfn|Најдовска|2006|p=175}} === Во Народноослободителната борба === === Кон партизанството === === Судбина === == Повоено и чест == == Наводи == {{Наводи|2}} === Библиографија === * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/31659018|title=Велешкиот партизански одред во 1942 година|last=Васковиќ-Вангели|first=Вера|publisher=Општински одбор на Сојузот на борците од НОАВМ|year=1999|isbn=9989878315|location=[[Велес]]}} * {{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81_%D0%B8_%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%BE_%D0%B2%D0%BE_%D0%BD%D0%B0%D1%80/NKF6AAAAIAAJ|title=Велес и Велешко во Народноослободителната војна 1942|last=Зографски|first=Данчо|publisher=Општински одбор на Сојузот на Здруженијата на борците од НОВ|year=1969|isbn=|location=[[Скопје]]|author-link=Данчо Зографски}} * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/53598213|title=Велес во Втората светска војна: 1941-1945|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Европа 92|year=2021|isbn=978-608-245-670-6|location=[[Кочани]]|author-link=Ѓорѓи Малковски}} * {{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/entities/publication/74d4254e-eda0-4fa9-8382-287674752c65|title=Историја на секојдневниот живот во Велес меѓу Двете светски војни|last=Најдовска|first=Јасминка|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2006|location=[[Скопје]]}} nmpn2sbrk1zpteib55dxz080g02rdrv 5649256 5649255 2026-10-23T19:56:32Z Gurther 105215 5649256 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Воено лице|име=Анде Ристов Кошулчев|слика=[[File:Анде-Кошулчев.png|250px]]|живеел=[[23 јануари]] [[1923]] — [[16 декември]] [[1942]]|роден-место=[[Велес]], [[Велешки Срез]], [[Кралство Југославија]]|починал-место=[[Војница]], [[Бугарска окупација на Македонија во Втората светска војна|Окупирана Македонија]]|држава=[[Сојуз на комунистичката младина на Југославија]] {{мали|(1940-1941)}}{{нр}}[[Комунистичка партија на Југославија]] {{мали|(1941-1942)}}|гранка=[[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“]]|служба-време=[[1938]] — [[1942]]|битки={{Tree list}} * [[Народноослободителна војна]] ** [[Битка кај Војничка Пештера]] {{Tree list/end}}|роднини=[[Маца Аџиристова]]{{*}}[[Васа Кошулчева]]|опис=''Нивната смрт, најубавото соѕвездие на нашето небо''<ref>{{Наведени вести|title=Tomb to the Heroes of WWII in Veles|url=https://www.spomenikdatabase.org/veles|work=Spomenik Database}}</ref>}} '''Анде Ристов Кошулчев''' ([[Велес]], [[23 јануари]] [[1923]] — [[Војница]], [[16 декември]] [[1942]]) — [[Македонци|македонски]] [[партизан]] и учесник во [[Народноослободителната борба]]. Деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]]. Произлегува од сиромашно бедно семејство. Уште од млада возраст бил принуден да патува во [[Србија]] како [[печалбар]]. Работел во [[Белград]] и подоцна се преселил во [[Чачак]]. Таму се запознал со приврзаници на [[Сојуз на комунистичката младина на Југославија]]. Се приклучил во градскиот синдикален сојуз и учествувал во работничките штрајкови. Поради тоа бил уапсан, мачен и интерниран во Велес. Околу [[1938|1938 година]] бил ослободен и учествувал во комунистичкото движење во Велес. Во [[мај]] [[1940|1940 година]] се приклучил во новиот состав на СКОЈ во Велес и во [[1941|1941 година]] се приклучил во Комунистичката партија на Југославија. За време на [[Втората светска војна]], Кошулчев помогнал со снабдување на [[НОПО „Пере Тошев“|Велешкиот партизански одред „Пере Тошев“]]. Како член на Воениот штаб на Велес, помогнал со координација на дезертери од [[Бугарска армија|Бугарската војска]]. Околу [[ноември]] [[1942|1942 година]] се сместил во [[Лисец (Голешница)|планината Лисец]] каде се приклучил во втората чета на новосоздадениот [[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“]]. Учествувал во акциите кај селата [[Витанци]] и [[Ново Село (Општина Велес)|Ново Село]], каде починал [[Благој Ѓорев]]. Во зимата се сместиле кај [[Војница]]. Неочекувано биле предадени од селскиот ловец Тодор Мирчев. На 16 декември 1942 година почнала [[Битка кај Војничка Пештера|Битката кај Војничка Пештера]] каде Анде Кошулчев се самоубил пред да биде фатен од [[Велешка контрачета|Велешката контрачета]]. По Народноослободителната борба, неговите моште биле пренесени во [[Црква „Св. Пантелејмон“ - Велес|црквата „Св. Пантелејмон“]]. Таму останале сѐ до [[1980|1980 година]], кога биле префрлени во новоизградената [[Спомен-костурница (Велес)|Велешка спомен-костурница]]. Таму бил погребан заедно со неговите постари браќа Владо и Никола кои исто така загинале за време на Втората светска војна. Велешката фирма „БРАКО“ ('''Бра'''ќа '''Ко'''шулчеви) е именувана по нив. Споменик за трите браќа бил изграден во градот и неколку улици се именувани по нив. Нивната мајка [[Васа Кошулчева]] била носителка на [[Партизанска споменица 1941|Партизанската споменица 1941]]. == Животопис == === Потекло и рани години === Анде Кошулчев е роден на [[23 јануари]] [[1923|1923 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Кралството Југославија]]. Потекнува од старата велешка населба Бузаана, меѓу Мегдан и [[Којник]]. Нивната куќа се наоѓала во долниот дел од сокакот во исто маало со семејството Митреви — семејната лоза на партизанот и првоборец [[Димко Митрев]]. Денес, каде што претходно била куќата на Кошулчеви, стои натпис: „''Во оваа куќа се родија и одрастија браќата Владо, Никола и Анде Кошулчеви кои со оружје в рака во неравен бој против германо-бугарските окупатори ги положија своите животи за ослободувањето на својот напреден народ.''“<ref>{{Наведени вести|url=https://duma.mk/region/veles-3/2015-12-06-13-10-17/|title=Бузаана, старо велешко маало опеано во народна песна|last=Андреевски|first=Стоилко|date=6 декември 2015|work=Дума}}</ref> Произлегува од сиромашно работничко семејство со двајца браќа и една сестра. Неговиот татко Ристо бил општ физички работник под бедни услови. Немал доволно пари да си го прехрани семејството. Само најстариот брат [[Владо Кошулчев|Владо]] (1912 — 1943) завршил основно образование додека останатите биле школувани од нивната мајка [[Васа Кошулчева|Васа]] (1887 — 1970). Кон крајот на [[1920-тите]], Владо се запишал во курсови за телеграф додека [[Никола Кошулчев|Никола]] (1919 — 1944) му помогал на татко му. Нивната сестра [[Маца Аџиристова|Маца]] (1913 — ?) работела заедно со мајка ѝ во секојдневните обврски. По [[Втората светска војна]], се оженила со Киро Аџиристов.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/bib/13045057|title=Велес и Велешко во Народно ослободителна војна 1941-1945, Спомен книга|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Просвета|year=1985|location=[[Куманово]]|pages=40-41|author-link=Ѓорѓи Малковски}}</ref> Поради нивните сиромашни услови, Анде Кошулчев бил принуден да работи од млада возраст. Во првата половина на [[1930-тите]] се преселил во [[Белград]]. По неколку месеци се преселил во [[Чачак|градот Чачак]]. Таму се запознал со приврзаници на Обединетиот работнички синдикален сојуз на Југославија (ОРССЈ; {{Langx|sh|Ujedinjeni radnički sindikalni savez Jugoslavije}}). Преку нив, Анде се запознал со [[марксизмот]] и комунистичката литература. Се приклучил во ОРССЈ и учествувал во напредното работничко движење. Поради тоа бил уапсан и интерниран во Велес. Таму бил тепан и мачен за да се добие некакво признание, но Анде никого не го издал. Од затвор бил пуштен во [[1938|1938 година]].<ref name=":0" /> Во неговиот роден град се запознал со дејци од [[Сојуз на комунистичката младина на Југославија]], во тоа време организацијата имала околу 150 приврзаници и помалку од 35 членови.''{{Sfn|Малковски|2021|p=180}}'' Истата година се приклучил во велешкиот огранок на ОРССЈ, кое во тоа време имало околу 1.500 членови. Тие претежно биле [[Бербер|берберџии]], работници во велешкиот Монопол и индустриски работници.{{Sfn|Најдовска|2006|p=51}} Организационите способности што Анде Кошулчев ги стекнал во Чачак и Белград ги употребил при организирање штрајкови во Велес.<ref name=":0" /> Неговиот најпознат штрајк е во [[Ќерамидна|ќерамидната]] фабрика „Вила Зора“. Нивното работно време било 12-16 часа со 6 [[Југословенски динар|динари]] дневница. Тие добиле финансиска поддршка од [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]] и ОРССЈ. По неколку недели, сопственик го намалил работното време во 8 часа и ја зголемил дневницата до 14 динари.{{Sfn|Најдовска|2006|p=175}} Поради тоа што КПЈ била забранета, при [[Парламентарни избори во Југославија (1938)|парламентарни избори во декември 1938 година]] — Анде Кошулчев патувал со други социјалисти низ [[Велешко]] каде воделе агитација за Српската земјоделска партија.{{Sfn|Најдовска|2006|p=53}} === Во Народноослободителната борба === === Кон партизанството === === Судбина === == Повоено и чест == == Наводи == {{Наводи|2}} === Библиографија === * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/31659018|title=Велешкиот партизански одред во 1942 година|last=Васковиќ-Вангели|first=Вера|publisher=Општински одбор на Сојузот на борците од НОАВМ|year=1999|isbn=9989878315|location=[[Велес]]}} * {{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81_%D0%B8_%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%BE_%D0%B2%D0%BE_%D0%BD%D0%B0%D1%80/NKF6AAAAIAAJ|title=Велес и Велешко во Народноослободителната војна 1942|last=Зографски|first=Данчо|publisher=Општински одбор на Сојузот на Здруженијата на борците од НОВ|year=1969|isbn=|location=[[Скопје]]|author-link=Данчо Зографски}} * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/53598213|title=Велес во Втората светска војна: 1941-1945|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Европа 92|year=2021|isbn=978-608-245-670-6|location=[[Кочани]]|author-link=Ѓорѓи Малковски}} * {{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/entities/publication/74d4254e-eda0-4fa9-8382-287674752c65|title=Историја на секојдневниот живот во Велес меѓу Двете светски војни|last=Најдовска|first=Јасминка|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2006|location=[[Скопје]]}} jaxjnlsefa3gfsxzy1mqj1ohu4qudi7 5649263 5649256 2026-10-23T20:19:32Z Gurther 105215 5649263 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Воено лице|име=Анде Ристов Кошулчев|слика=[[File:Анде-Кошулчев.png|250px]]|живеел=[[23 јануари]] [[1923]] — [[16 декември]] [[1942]]|роден-место=[[Велес]], [[Велешки Срез]], [[Кралство Југославија]]|починал-место=[[Војница]], [[Бугарска окупација на Македонија во Втората светска војна|Окупирана Македонија]]|држава=[[Сојуз на комунистичката младина на Југославија]] {{мали|(1940-1941)}}{{нр}}[[Комунистичка партија на Југославија]] {{мали|(1941-1942)}}|гранка=[[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“]]|служба-време=[[1938]] — [[1942]]|битки={{Tree list}} * [[Народноослободителна војна]] ** [[Битка кај Војничка Пештера]] {{Tree list/end}}|роднини=[[Маца Аџиристова]]{{*}}[[Васа Кошулчева]]|опис=''Нивната смрт, најубавото соѕвездие на нашето небо''<ref>{{Наведени вести|title=Tomb to the Heroes of WWII in Veles|url=https://www.spomenikdatabase.org/veles|work=Spomenik Database}}</ref>}} '''Анде Ристов Кошулчев''' ([[Велес]], [[23 јануари]] [[1923]] — [[Војница]], [[16 декември]] [[1942]]) — [[Македонци|македонски]] [[партизан]] и учесник во [[Народноослободителната борба]]. Деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]]. Произлегува од сиромашно бедно семејство. Уште од млада возраст бил принуден да патува во [[Србија]] како [[печалбар]]. Работел во [[Белград]] и подоцна се преселил во [[Чачак]]. Таму се запознал со приврзаници на [[Сојуз на комунистичката младина на Југославија]]. Се приклучил во градскиот синдикален сојуз и учествувал во работничките штрајкови. Поради тоа бил уапсан, мачен и интерниран во Велес. Околу [[1938|1938 година]] бил ослободен и учествувал во комунистичкото движење во Велес. Во [[мај]] [[1940|1940 година]] се приклучил во новиот состав на СКОЈ во Велес и во [[1941|1941 година]] се приклучил во Комунистичката партија на Југославија. За време на [[Втората светска војна]], Кошулчев помогнал со снабдување на [[НОПО „Пере Тошев“|Велешкиот партизански одред „Пере Тошев“]]. Како член на Воениот штаб на Велес, помогнал со координација на дезертери од [[Бугарска армија|Бугарската војска]]. Околу [[ноември]] [[1942|1942 година]] се сместил во [[Лисец (Голешница)|планината Лисец]] каде се приклучил во втората чета на новосоздадениот [[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“]]. Учествувал во акциите кај селата [[Витанци]] и [[Ново Село (Општина Велес)|Ново Село]], каде починал [[Благој Ѓорев]]. Во зимата се сместиле кај [[Војница]]. Неочекувано биле предадени од селскиот ловец Тодор Мирчев. На 16 декември 1942 година почнала [[Битка кај Војничка Пештера|Битката кај Војничка Пештера]] каде Анде Кошулчев се самоубил пред да биде фатен од [[Велешка контрачета|Велешката контрачета]]. По Народноослободителната борба, неговите моште биле пренесени во [[Црква „Св. Пантелејмон“ - Велес|црквата „Св. Пантелејмон“]]. Таму останале сѐ до [[1980|1980 година]], кога биле префрлени во новоизградената [[Спомен-костурница (Велес)|Велешка спомен-костурница]]. Таму бил погребан заедно со неговите постари браќа Владо и Никола кои исто така загинале за време на Втората светска војна. Велешката фирма „БРАКО“ ('''Бра'''ќа '''Ко'''шулчеви) е именувана по нив. Споменик за трите браќа бил изграден во градот и неколку улици се именувани по нив. Нивната мајка [[Васа Кошулчева]] била носителка на [[Партизанска споменица 1941|Партизанската споменица 1941]]. == Животопис == === Потекло и рани години === Анде Кошулчев е роден на [[23 јануари]] [[1923|1923 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Кралството Југославија]]. Потекнува од старата велешка населба Бузаана, меѓу Мегдан и [[Којник]]. Нивната куќа се наоѓала во долниот дел од сокакот во исто маало со семејството Митреви — семејната лоза на партизанот и првоборец [[Димко Митрев]]. Денес, каде што претходно била куќата на Кошулчеви, стои натпис: „''Во оваа куќа се родија и одрастија браќата Владо, Никола и Анде Кошулчеви кои со оружје в рака во неравен бој против германо-бугарските окупатори ги положија своите животи за ослободувањето на својот напреден народ.''“<ref>{{Наведени вести|url=https://duma.mk/region/veles-3/2015-12-06-13-10-17/|title=Бузаана, старо велешко маало опеано во народна песна|last=Андреевски|first=Стоилко|date=6 декември 2015|work=Дума}}</ref> Произлегува од сиромашно работничко семејство со двајца браќа и една сестра. Неговиот татко Ристо бил општ физички работник под бедни услови. Немал доволно пари да си го прехрани семејството. Само најстариот брат [[Владо Кошулчев|Владо]] (1912 — 1943) завршил основно образование додека останатите биле школувани од нивната мајка [[Васа Кошулчева|Васа]] (1887 — 1970). Кон крајот на [[1920-тите]], Владо се запишал во курсови за телеграф додека [[Никола Кошулчев|Никола]] (1919 — 1944) му помогал на татко му. Нивната сестра [[Маца Аџиристова|Маца]] (1913 — ?) работела заедно со мајка ѝ во секојдневните обврски. По [[Втората светска војна]], се оженила со Киро Аџиристов.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/bib/13045057|title=Велес и Велешко во Народно ослободителна војна 1941-1945, Спомен книга|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Просвета|year=1985|location=[[Куманово]]|pages=40-41|author-link=Ѓорѓи Малковски}}</ref> Поради нивните сиромашни услови, Анде Кошулчев бил принуден да работи од млада возраст. Во првата половина на [[1930-тите]] се преселил во [[Белград]]. По неколку месеци се преселил во [[Чачак|градот Чачак]]. Таму се запознал со приврзаници на Обединетиот работнички синдикален сојуз на Југославија (ОРССЈ; {{Langx|sh|Ujedinjeni radnički sindikalni savez Jugoslavije}}). Преку нив, Анде се запознал со [[марксизмот]] и комунистичката литература. Се приклучил во ОРССЈ и учествувал во напредното работничко движење. Поради тоа бил уапсан и интерниран во Велес. Таму бил тепан и мачен за да се добие некакво признание, но Анде никого не го издал. Од затвор бил пуштен во [[1938|1938 година]].<ref name=":0" /> Во неговиот роден град се запознал со дејци од [[Сојуз на комунистичката младина на Југославија]], во тоа време организацијата имала околу 150 приврзаници и помалку од 35 членови.''{{Sfn|Малковски|2021|p=180}}'' Истата година се приклучил во велешкиот огранок на ОРССЈ, кое во тоа време имало околу 1.500 членови. Тие претежно биле [[Бербер|берберџии]], работници во велешкиот Монопол и индустриски работници.{{Sfn|Најдовска|2006|p=51}} Организационите способности што Анде Кошулчев ги стекнал во Чачак и Белград ги употребил при организирање штрајкови во Велес.<ref name=":0" /> Неговиот најпознат штрајк е во [[Ќерамидна|ќерамидната]] фабрика „Вила Зора“. Нивното работно време било 12-16 часа со 6 [[Југословенски динар|динари]] дневница. Тие добиле финансиска поддршка од [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]] и ОРССЈ. По неколку недели, сопственик го намалил работното време во 8 часа и ја зголемил дневницата до 14 динари.{{Sfn|Најдовска|2006|p=175}} Поради тоа што КПЈ била забранета, при [[Парламентарни избори во Југославија (1938)|парламентарни избори во декември 1938 година]] — Анде Кошулчев патувал со други социјалисти низ [[Велешко]] каде воделе агитација за Српската земјоделска партија.{{Sfn|Најдовска|2006|p=53}} Покрај тоа, СЗП била поразена од Народната радикална партија — предводена од Аца Станоевиќ. === Во Народноослободителната борба === === Кон партизанството === === Судбина === == Повоено и чест == == Наводи == {{Наводи|2}} === Библиографија === * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/31659018|title=Велешкиот партизански одред во 1942 година|last=Васковиќ-Вангели|first=Вера|publisher=Општински одбор на Сојузот на борците од НОАВМ|year=1999|isbn=9989878315|location=[[Велес]]}} * {{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81_%D0%B8_%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%BE_%D0%B2%D0%BE_%D0%BD%D0%B0%D1%80/NKF6AAAAIAAJ|title=Велес и Велешко во Народноослободителната војна 1942|last=Зографски|first=Данчо|publisher=Општински одбор на Сојузот на Здруженијата на борците од НОВ|year=1969|isbn=|location=[[Скопје]]|author-link=Данчо Зографски}} * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/53598213|title=Велес во Втората светска војна: 1941-1945|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Европа 92|year=2021|isbn=978-608-245-670-6|location=[[Кочани]]|author-link=Ѓорѓи Малковски}} * {{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/entities/publication/74d4254e-eda0-4fa9-8382-287674752c65|title=Историја на секојдневниот живот во Велес меѓу Двете светски војни|last=Најдовска|first=Јасминка|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2006|location=[[Скопје]]}} tblkereu93k6jkustvtgta3eo1pmuxs 5649357 5649263 2026-10-24T10:10:57Z Gurther 105215 5649357 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Воено лице|име=Анде Ристов Кошулчев|слика=[[File:Анде-Кошулчев.png|250px]]|живеел=[[23 јануари]] [[1923]] — [[16 декември]] [[1942]]|роден-место=[[Велес]], [[Велешки Срез]], [[Кралство Југославија]]|починал-место=[[Војница]], [[Бугарска окупација на Македонија во Втората светска војна|Окупирана Македонија]]|држава=[[Сојуз на комунистичката младина на Југославија]] {{мали|(1940-1941)}}{{нр}}[[Комунистичка партија на Југославија]] {{мали|(1941-1942)}}|гранка=[[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“]]|служба-време=[[1938]] — [[1942]]|битки={{Tree list}} * [[Народноослободителна војна]] ** [[Битка кај Војничка Пештера]] {{Tree list/end}}|роднини=[[Маца Аџиристова]]{{*}}[[Васа Кошулчева]]|опис=''Нивната смрт, најубавото соѕвездие на нашето небо''<ref>{{Наведени вести|title=Tomb to the Heroes of WWII in Veles|url=https://www.spomenikdatabase.org/veles|work=Spomenik Database}}</ref>}} [[Податотека:Demonstracii, Veles, 1939.jpg|мини|308x308пкс|Демонстрации во [[Велес]], [[1939|1939 година]]. Сликани од [[Љубе Манушев|Љубомир Манушев]].]] '''Анде Ристов Кошулчев''' ([[Велес]], [[23 јануари]] [[1923]] — [[Војница]], [[16 декември]] [[1942]]) — [[Македонци|македонски]] [[партизан]] и учесник во [[Народноослободителната борба]]. Деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]]. Произлегува од сиромашно бедно семејство. Уште од млада возраст бил принуден да патува во [[Србија]] како [[печалбар]]. Работел во [[Белград]] и подоцна се преселил во [[Чачак]]. Таму се запознал со приврзаници на [[Сојуз на комунистичката младина на Југославија]]. Се приклучил во градскиот синдикален сојуз и учествувал во работничките штрајкови. Поради тоа бил уапсан, мачен и интерниран во Велес. Околу [[1938|1938 година]] бил ослободен и учествувал во комунистичкото движење во Велес. Во [[мај]] [[1940|1940 година]] се приклучил во новиот состав на СКОЈ во Велес и во [[1941|1941 година]] се приклучил во Комунистичката партија на Југославија. За време на [[Втората светска војна]], Кошулчев помогнал со снабдување на [[НОПО „Пере Тошев“|Велешкиот партизански одред „Пере Тошев“]]. Како член на Воениот штаб на Велес, помогнал со координација на дезертери од [[Бугарска армија|Бугарската војска]]. Околу [[ноември]] [[1942|1942 година]] се сместил во [[Лисец (Голешница)|планината Лисец]] каде се приклучил во втората чета на новосоздадениот [[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“]]. Учествувал во акциите кај селата [[Витанци]] и [[Ново Село (Општина Велес)|Ново Село]], каде починал [[Благој Ѓорев]]. Во зимата се сместиле кај [[Војница]]. Неочекувано биле предадени од селскиот ловец Тодор Мирчев. На 16 декември 1942 година почнала [[Битка кај Војничка Пештера|Битката кај Војничка Пештера]] каде Анде Кошулчев се самоубил пред да биде фатен од [[Велешка контрачета|Велешката контрачета]]. По Народноослободителната борба, неговите моште биле пренесени во [[Црква „Св. Пантелејмон“ - Велес|црквата „Св. Пантелејмон“]]. Таму останале сѐ до [[1980|1980 година]], кога биле префрлени во новоизградената [[Спомен-костурница (Велес)|Велешка спомен-костурница]]. Таму бил погребан заедно со неговите постари браќа Владо и Никола кои исто така загинале за време на Втората светска војна. Велешката фирма „БРАКО“ ('''Бра'''ќа '''Ко'''шулчеви) е именувана по нив. Споменик за трите браќа бил изграден во градот и неколку улици се именувани по нив. Нивната мајка [[Васа Кошулчева]] била носителка на [[Партизанска споменица 1941|Партизанската споменица 1941]]. == Животопис == === Потекло и рани години === Анде Кошулчев е роден на [[23 јануари]] [[1923|1923 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Кралството Југославија]]. Потекнува од старата велешка населба Бузаана, меѓу Мегдан и [[Којник]]. Нивната куќа се наоѓала во долниот дел од сокакот во исто маало со семејството Митреви — семејната лоза на партизанот и првоборец [[Димко Митрев]]. Денес, каде што претходно била куќата на Кошулчеви, стои натпис: „''Во оваа куќа се родија и одрастија браќата Владо, Никола и Анде Кошулчеви кои со оружје в рака во неравен бој против германо-бугарските окупатори ги положија своите животи за ослободувањето на својот напреден народ.''“<ref>{{Наведени вести|url=https://duma.mk/region/veles-3/2015-12-06-13-10-17/|title=Бузаана, старо велешко маало опеано во народна песна|last=Андреевски|first=Стоилко|date=6 декември 2015|work=Дума}}</ref> Произлегува од сиромашно работничко семејство со двајца браќа и една сестра. Неговиот татко Ристо бил општ физички работник под бедни услови. Немал доволно пари да си го прехрани семејството. Само најстариот брат [[Владо Кошулчев|Владо]] (1912 — 1943) завршил основно образование додека останатите биле школувани од нивната мајка [[Васа Кошулчева|Васа]] (1887 — 1970). Кон крајот на [[1920-тите]], Владо се запишал во курсови за телеграф додека [[Никола Кошулчев|Никола]] (1919 — 1944) му помогал на татко му. Нивната сестра [[Маца Аџиристова|Маца]] (1913 — ?) работела заедно со мајка ѝ во секојдневните обврски. По [[Втората светска војна]], се оженила со Киро Аџиристов.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/bib/13045057|title=Велес и Велешко во Народно ослободителна војна 1941-1945, Спомен книга|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Просвета|year=1985|location=[[Куманово]]|pages=40-41|author-link=Ѓорѓи Малковски}}</ref> Поради нивните сиромашни услови, Анде Кошулчев бил принуден да работи од млада возраст. Во првата половина на [[1930-тите]] се преселил во [[Белград]]. По неколку месеци се преселил во [[Чачак|градот Чачак]]. Таму се запознал со приврзаници на Обединетиот работнички синдикален сојуз на Југославија (ОРССЈ; {{Langx|sh|Ujedinjeni radnički sindikalni savez Jugoslavije}}). Преку нив, Анде се запознал со [[марксизмот]] и комунистичката литература. Се приклучил во ОРССЈ и учествувал во напредното работничко движење. Поради тоа бил уапсан и интерниран во Велес. Таму бил тепан и мачен за да се добие некакво признание, но Анде никого не го издал. Од затвор бил пуштен во [[1938|1938 година]].<ref name=":0" /> Во неговиот роден град се запознал со дејци од [[Сојуз на комунистичката младина на Југославија]], во тоа време организацијата имала околу 150 приврзаници и помалку од 35 членови.''{{Sfn|Малковски|2021|p=180}}'' Истата година се приклучил во велешкиот огранок на ОРССЈ, кое во тоа време имало околу 1.500 членови. Тие претежно биле [[Бербер|берберџии]], работници во велешкиот Монопол и индустриски работници.{{Sfn|Најдовска|2006|p=51}} Организационите способности што Анде Кошулчев ги стекнал во Чачак и Белград ги употребил при организирање штрајкови во Велес.<ref name=":0" /> Неговиот најпознат штрајк е во [[Ќерамидна|ќерамидната]] фабрика „Вила Зора“. Нивното работно време било 12-16 часа со 6 [[Југословенски динар|динари]] дневница. Тие добиле финансиска поддршка од [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]] и ОРССЈ. По неколку недели, сопственик го намалил работното време во 8 часа и ја зголемил дневницата до 14 динари.{{Sfn|Најдовска|2006|p=175}} Поради тоа што КПЈ била забранета, при [[Парламентарни избори во Југославија (1938)|парламентарни избори во декември 1938 година]] — Анде Кошулчев патувал со други социјалисти низ [[Велешко]] каде воделе агитација за Српската земјоделска партија.{{Sfn|Најдовска|2006|p=53}} Покрај тоа, СЗП била поразена од Народната радикална партија — предводена од Аца Станоевиќ. === Во Народноослободителната борба === === Кон партизанството === === Судбина === == Повоено и чест == == Наводи == {{Наводи|2}} === Библиографија === * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/31659018|title=Велешкиот партизански одред во 1942 година|last=Васковиќ-Вангели|first=Вера|publisher=Општински одбор на Сојузот на борците од НОАВМ|year=1999|isbn=9989878315|location=[[Велес]]}} * {{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81_%D0%B8_%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%BE_%D0%B2%D0%BE_%D0%BD%D0%B0%D1%80/NKF6AAAAIAAJ|title=Велес и Велешко во Народноослободителната војна 1942|last=Зографски|first=Данчо|publisher=Општински одбор на Сојузот на Здруженијата на борците од НОВ|year=1969|isbn=|location=[[Скопје]]|author-link=Данчо Зографски}} * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/53598213|title=Велес во Втората светска војна: 1941-1945|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Европа 92|year=2021|isbn=978-608-245-670-6|location=[[Кочани]]|author-link=Ѓорѓи Малковски}} * {{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/entities/publication/74d4254e-eda0-4fa9-8382-287674752c65|title=Историја на секојдневниот живот во Велес меѓу Двете светски војни|last=Најдовска|first=Јасминка|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2006|location=[[Скопје]]}} coxs4bbgtxlclqtpwogv58ukhye21uk 5649358 5649357 2026-10-24T10:11:10Z Gurther 105215 5649358 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Воено лице|име=Анде Ристов Кошулчев|слика=[[File:Анде-Кошулчев.png|250px]]|живеел=[[23 јануари]] [[1923]] — [[16 декември]] [[1942]]|роден-место=[[Велес]], [[Велешки Срез]], [[Кралство Југославија]]|починал-место=[[Војница]], [[Бугарска окупација на Македонија во Втората светска војна|Окупирана Македонија]]|држава=[[Сојуз на комунистичката младина на Југославија]] {{мали|(1940-1941)}}{{нр}}[[Комунистичка партија на Југославија]] {{мали|(1941-1942)}}|гранка=[[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“]]|служба-време=[[1938]] — [[1942]]|битки={{Tree list}} * [[Народноослободителна војна]] ** [[Битка кај Војничка Пештера]] {{Tree list/end}}|роднини=[[Маца Аџиристова]]{{*}}[[Васа Кошулчева]]|опис=''Нивната смрт, најубавото соѕвездие на нашето небо''<ref>{{Наведени вести|title=Tomb to the Heroes of WWII in Veles|url=https://www.spomenikdatabase.org/veles|work=Spomenik Database}}</ref>}} '''Анде Ристов Кошулчев''' ([[Велес]], [[23 јануари]] [[1923]] — [[Војница]], [[16 декември]] [[1942]]) — [[Македонци|македонски]] [[партизан]] и учесник во [[Народноослободителната борба]]. Деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]]. Произлегува од сиромашно бедно семејство. Уште од млада возраст бил принуден да патува во [[Србија]] како [[печалбар]]. Работел во [[Белград]] и подоцна се преселил во [[Чачак]]. Таму се запознал со приврзаници на [[Сојуз на комунистичката младина на Југославија]]. Се приклучил во градскиот синдикален сојуз и учествувал во работничките штрајкови. Поради тоа бил уапсан, мачен и интерниран во Велес. Околу [[1938|1938 година]] бил ослободен и учествувал во комунистичкото движење во Велес. Во [[мај]] [[1940|1940 година]] се приклучил во новиот состав на СКОЈ во Велес и во [[1941|1941 година]] се приклучил во Комунистичката партија на Југославија. За време на [[Втората светска војна]], Кошулчев помогнал со снабдување на [[НОПО „Пере Тошев“|Велешкиот партизански одред „Пере Тошев“]]. Како член на Воениот штаб на Велес, помогнал со координација на дезертери од [[Бугарска армија|Бугарската војска]]. Околу [[ноември]] [[1942|1942 година]] се сместил во [[Лисец (Голешница)|планината Лисец]] каде се приклучил во втората чета на новосоздадениот [[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“]]. Учествувал во акциите кај селата [[Витанци]] и [[Ново Село (Општина Велес)|Ново Село]], каде починал [[Благој Ѓорев]]. Во зимата се сместиле кај [[Војница]]. Неочекувано биле предадени од селскиот ловец Тодор Мирчев. На 16 декември 1942 година почнала [[Битка кај Војничка Пештера|Битката кај Војничка Пештера]] каде Анде Кошулчев се самоубил пред да биде фатен од [[Велешка контрачета|Велешката контрачета]]. По Народноослободителната борба, неговите моште биле пренесени во [[Црква „Св. Пантелејмон“ - Велес|црквата „Св. Пантелејмон“]]. Таму останале сѐ до [[1980|1980 година]], кога биле префрлени во новоизградената [[Спомен-костурница (Велес)|Велешка спомен-костурница]]. Таму бил погребан заедно со неговите постари браќа Владо и Никола кои исто така загинале за време на Втората светска војна. Велешката фирма „БРАКО“ ('''Бра'''ќа '''Ко'''шулчеви) е именувана по нив. Споменик за трите браќа бил изграден во градот и неколку улици се именувани по нив. Нивната мајка [[Васа Кошулчева]] била носителка на [[Партизанска споменица 1941|Партизанската споменица 1941]]. == Животопис == === Потекло и рани години === Анде Кошулчев е роден на [[23 јануари]] [[1923|1923 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Кралството Југославија]]. Потекнува од старата велешка населба Бузаана, меѓу Мегдан и [[Којник]]. Нивната куќа се наоѓала во долниот дел од сокакот во исто маало со семејството Митреви — семејната лоза на партизанот и првоборец [[Димко Митрев]]. Денес, каде што претходно била куќата на Кошулчеви, стои натпис: „''Во оваа куќа се родија и одрастија браќата Владо, Никола и Анде Кошулчеви кои со оружје в рака во неравен бој против германо-бугарските окупатори ги положија своите животи за ослободувањето на својот напреден народ.''“<ref>{{Наведени вести|url=https://duma.mk/region/veles-3/2015-12-06-13-10-17/|title=Бузаана, старо велешко маало опеано во народна песна|last=Андреевски|first=Стоилко|date=6 декември 2015|work=Дума}}</ref> Произлегува од сиромашно работничко семејство со двајца браќа и една сестра. Неговиот татко Ристо бил општ физички работник под бедни услови. Немал доволно пари да си го прехрани семејството. Само најстариот брат [[Владо Кошулчев|Владо]] (1912 — 1943) завршил основно образование додека останатите биле школувани од нивната мајка [[Васа Кошулчева|Васа]] (1887 — 1970). Кон крајот на [[1920-тите]], Владо се запишал во курсови за телеграф додека [[Никола Кошулчев|Никола]] (1919 — 1944) му помогал на татко му. Нивната сестра [[Маца Аџиристова|Маца]] (1913 — ?) работела заедно со мајка ѝ во секојдневните обврски. По [[Втората светска војна]], се оженила со Киро Аџиристов.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/bib/13045057|title=Велес и Велешко во Народно ослободителна војна 1941-1945, Спомен книга|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Просвета|year=1985|location=[[Куманово]]|pages=40-41|author-link=Ѓорѓи Малковски}}</ref> Поради нивните сиромашни услови, Анде Кошулчев бил принуден да работи од млада возраст. Во првата половина на [[1930-тите]] се преселил во [[Белград]]. По неколку месеци се преселил во [[Чачак|градот Чачак]]. Таму се запознал со приврзаници на Обединетиот работнички синдикален сојуз на Југославија (ОРССЈ; {{Langx|sh|Ujedinjeni radnički sindikalni savez Jugoslavije}}). Преку нив, Анде се запознал со [[марксизмот]] и комунистичката литература. Се приклучил во ОРССЈ и учествувал во напредното работничко движење. Поради тоа бил уапсан и интерниран во Велес. Таму бил тепан и мачен за да се добие некакво признание, но Анде никого не го издал. Од затвор бил пуштен во [[1938|1938 година]].<ref name=":0" /> Во неговиот роден град се запознал со дејци од [[Сојуз на комунистичката младина на Југославија]], во тоа време организацијата имала околу 150 приврзаници и помалку од 35 членови.''{{Sfn|Малковски|2021|p=180}}''[[Податотека:Demonstracii, Veles, 1939.jpg|мини|308x308пкс|Демонстрации во [[Велес]], [[1939|1939 година]]. Сликани од [[Љубе Манушев|Љубомир Манушев]].]]Истата година се приклучил во велешкиот огранок на ОРССЈ, кое во тоа време имало околу 1.500 членови. Тие претежно биле [[Бербер|берберџии]], работници во велешкиот Монопол и индустриски работници.{{Sfn|Најдовска|2006|p=51}} Организационите способности што Анде Кошулчев ги стекнал во Чачак и Белград ги употребил при организирање штрајкови во Велес.<ref name=":0" /> Неговиот најпознат штрајк е во [[Ќерамидна|ќерамидната]] фабрика „Вила Зора“. Нивното работно време било 12-16 часа со 6 [[Југословенски динар|динари]] дневница. Тие добиле финансиска поддршка од [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]] и ОРССЈ. По неколку недели, сопственик го намалил работното време во 8 часа и ја зголемил дневницата до 14 динари.{{Sfn|Најдовска|2006|p=175}} Поради тоа што КПЈ била забранета, при [[Парламентарни избори во Југославија (1938)|парламентарни избори во декември 1938 година]] — Анде Кошулчев патувал со други социјалисти низ [[Велешко]] каде воделе агитација за Српската земјоделска партија.{{Sfn|Најдовска|2006|p=53}} Покрај тоа, СЗП била поразена од Народната радикална партија — предводена од Аца Станоевиќ. === Во Народноослободителната борба === === Кон партизанството === === Судбина === == Повоено и чест == == Наводи == {{Наводи|2}} === Библиографија === * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/31659018|title=Велешкиот партизански одред во 1942 година|last=Васковиќ-Вангели|first=Вера|publisher=Општински одбор на Сојузот на борците од НОАВМ|year=1999|isbn=9989878315|location=[[Велес]]}} * {{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81_%D0%B8_%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%BE_%D0%B2%D0%BE_%D0%BD%D0%B0%D1%80/NKF6AAAAIAAJ|title=Велес и Велешко во Народноослободителната војна 1942|last=Зографски|first=Данчо|publisher=Општински одбор на Сојузот на Здруженијата на борците од НОВ|year=1969|isbn=|location=[[Скопје]]|author-link=Данчо Зографски}} * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/53598213|title=Велес во Втората светска војна: 1941-1945|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Европа 92|year=2021|isbn=978-608-245-670-6|location=[[Кочани]]|author-link=Ѓорѓи Малковски}} * {{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/entities/publication/74d4254e-eda0-4fa9-8382-287674752c65|title=Историја на секојдневниот живот во Велес меѓу Двете светски војни|last=Најдовска|first=Јасминка|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2006|location=[[Скопје]]}} oqxvzamsm2pxmvsb2agu5pbypd1mubm 5649367 5649358 2026-10-24T10:54:03Z Gurther 105215 5649367 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Воено лице|име=Анде Ристов Кошулчев|слика=[[File:Анде-Кошулчев.png|250px]]|живеел=[[23 јануари]] [[1923]] — [[16 декември]] [[1942]]|роден-место=[[Велес]], [[Велешки Срез]], [[Кралство Југославија]]|починал-место=[[Војница]], [[Бугарска окупација на Македонија во Втората светска војна|Окупирана Македонија]]|држава=[[Сојуз на комунистичката младина на Југославија]] {{мали|(1940-1941)}}{{нр}}[[Комунистичка партија на Југославија]] {{мали|(1941-1942)}}|гранка=[[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“]]|служба-време=[[1938]] — [[1942]]|битки={{Tree list}} * [[Народноослободителна војна]] ** [[Битка кај Војничка Пештера]] {{Tree list/end}}|роднини=[[Маца Аџиристова]]{{*}}[[Васа Кошулчева]]|опис=''Нивната смрт, најубавото соѕвездие на нашето небо''<ref>{{Наведени вести|title=Tomb to the Heroes of WWII in Veles|url=https://www.spomenikdatabase.org/veles|work=Spomenik Database}}</ref>}} '''Анде Ристов Кошулчев''' ([[Велес]], [[23 јануари]] [[1923]] — [[Војница]], [[16 декември]] [[1942]]) — [[Македонци|македонски]] [[партизан]] и учесник во [[Народноослободителната борба]]. Деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]]. Произлегува од сиромашно бедно семејство. Уште од млада возраст бил принуден да патува во [[Србија]] како [[печалбар]]. Работел во [[Белград]] и подоцна се преселил во [[Чачак]]. Таму се запознал со приврзаници на [[Сојуз на комунистичката младина на Југославија]]. Се приклучил во градскиот синдикален сојуз и учествувал во работничките штрајкови. Поради тоа бил уапсан, мачен и интерниран во Велес. Околу [[1938|1938 година]] бил ослободен и учествувал во комунистичкото движење во Велес. Во [[мај]] [[1940|1940 година]] се приклучил во новиот состав на СКОЈ во Велес и во [[1941|1941 година]] се приклучил во Комунистичката партија на Југославија. За време на [[Втората светска војна]], Кошулчев помогнал со снабдување на [[НОПО „Пере Тошев“|Велешкиот партизански одред „Пере Тошев“]]. Како член на Воениот штаб на Велес, помогнал со координација на дезертери од [[Бугарска армија|Бугарската војска]]. Околу [[ноември]] [[1942|1942 година]] се сместил во [[Лисец (Голешница)|планината Лисец]] каде се приклучил во втората чета на новосоздадениот [[Велешки партизански одред „Димитар Влахов“]]. Учествувал во акциите кај селата [[Витанци]] и [[Ново Село (Општина Велес)|Ново Село]], каде загинал [[Благој Ѓорев]]. Во зимата се сместиле кај [[Војница]]. Неочекувано биле предадени од селскиот ловец Тодор Мирчев. На 16 декември 1942 година почнала [[Битка кај Војничка Пештера|Битката кај Војничка Пештера]] каде Анде Кошулчев се самоубил пред да биде фатен од [[Велешка контрачета|Велешката контрачета]]. По Народноослободителната борба, неговите моште биле пренесени во [[Црква „Св. Пантелејмон“ - Велес|црквата „Св. Пантелејмон“]]. Таму останале сѐ до [[1980|1980 година]], кога биле префрлени во новоизградената [[Спомен-костурница (Велес)|Велешка спомен-костурница]]. Таму бил погребан заедно со неговите постари браќа Владо и Никола кои исто така загинале за време на Втората светска војна. Велешката фирма „БРАКО“ ('''Бра'''ќа '''Ко'''шулчеви) е именувана по нив. Споменик за трите браќа бил изграден во градот и неколку улици се именувани по нив. Нивната мајка [[Васа Кошулчева]] била носителка на [[Партизанска споменица 1941|Партизанската споменица 1941]]. == Животопис == === Потекло и рани години === Анде Кошулчев е роден на [[23 јануари]] [[1923|1923 година]] во [[Велес|градот Велес]], тогаш дел од [[Кралството Југославија]]. Потекнува од старата велешка населба Бузаана, меѓу Мегдан и [[Којник]]. Нивната куќа се наоѓала во долниот дел од сокакот во исто маало со семејството Митреви — семејната лоза на партизанот и првоборец [[Димко Митрев]]. Денес, каде што претходно била куќата на Кошулчеви, стои натпис: „''Во оваа куќа се родија и одрастија браќата Владо, Никола и Анде Кошулчеви кои со оружје в рака во неравен бој против германо-бугарските окупатори ги положија своите животи за ослободувањето на својот напреден народ.''“<ref>{{Наведени вести|url=https://duma.mk/region/veles-3/2015-12-06-13-10-17/|title=Бузаана, старо велешко маало опеано во народна песна|last=Андреевски|first=Стоилко|date=6 декември 2015|work=Дума}}</ref> Произлегува од сиромашно работничко семејство со двајца браќа и една сестра. Неговиот татко Ристо бил општ физички работник под бедни услови. Немал доволно пари да си го прехрани семејството. Само најстариот брат [[Владо Кошулчев|Владо]] (1912 — 1943) завршил основно образование додека останатите биле школувани од нивната мајка [[Васа Кошулчева|Васа]] (1887 — 1970). Кон крајот на [[1920-тите]], Владо се запишал во курсови за телеграф додека [[Никола Кошулчев|Никола]] (1919 — 1944) му помогал на татко му. Нивната сестра [[Маца Аџиристова|Маца]] (1913 — ?) работела заедно со мајка ѝ во секојдневните обврски. По [[Втората светска војна]], се оженила со Киро Аџиристов.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/bib/13045057|title=Велес и Велешко во Народно ослободителна војна 1941-1945, Спомен книга|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Просвета|year=1985|location=[[Куманово]]|pages=40-41|author-link=Ѓорѓи Малковски}}</ref> Поради нивните сиромашни услови, Анде Кошулчев бил принуден да работи од млада возраст. Во првата половина на [[1930-тите]] се преселил во [[Белград]]. По неколку месеци се преселил во [[Чачак|градот Чачак]]. Таму се запознал со приврзаници на Обединетиот работнички синдикален сојуз на Југославија (ОРССЈ; {{Langx|sh|Ujedinjeni radnički sindikalni savez Jugoslavije}}). Преку нив, Анде се запознал со [[марксизмот]] и комунистичката литература. Се приклучил во ОРССЈ и учествувал во напредното работничко движење. Поради тоа бил уапсан и интерниран во Велес. Таму бил тепан и мачен за да се добие некакво признание, но Анде никого не го издал. Од затвор бил пуштен во [[1938|1938 година]].<ref name=":0" /> Во неговиот роден град се запознал со дејци од [[Сојуз на комунистичката младина на Југославија]], во тоа време организацијата имала околу 150 приврзаници и помалку од 35 членови.''{{Sfn|Малковски|2021|p=180}}''[[Податотека:Demonstracii, Veles, 1939.jpg|мини|308x308пкс|Демонстрации во [[Велес]], [[1939|1939 година]]. Сликани од [[Љубе Манушев|Љубомир Манушев]].]]Истата година се приклучил во велешкиот огранок на ОРССЈ, кое во тоа време имало околу 1.500 членови. Тие претежно биле [[Бербер|берберџии]], работници во велешкиот Монопол и индустриски работници.{{Sfn|Најдовска|2006|p=51}} Организационите способности што Анде Кошулчев ги стекнал во Чачак и Белград ги употребил при организирање штрајкови во Велес.<ref name=":0" /> Неговиот најпознат штрајк е во [[Ќерамидна|ќерамидната]] фабрика „Вила Зора“. Нивното работно време било 12-16 часа со 6 [[Југословенски динар|динари]] дневница. Тие добиле финансиска поддршка од [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]] и ОРССЈ. По неколку недели, сопственик го намалил работното време во 8 часа и ја зголемил дневницата до 14 динари.{{Sfn|Најдовска|2006|p=175}} Поради тоа што КПЈ била забранета, при [[Парламентарни избори во Југославија (1938)|парламентарни избори во декември 1938 година]] — Анде Кошулчев патувал со други социјалисти низ [[Велешко]] каде воделе агитација за Српската земјоделска партија.{{Sfn|Најдовска|2006|p=53}} Покрај тоа, СЗП била поразена од Народната радикална партија — предводена од Аца Станоевиќ. === Во Народноослободителната борба === === Кон партизанството === === Судбина === == Повоено и чест == == Наводи == {{Наводи|2}} === Библиографија === * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/31659018|title=Велешкиот партизански одред во 1942 година|last=Васковиќ-Вангели|first=Вера|publisher=Општински одбор на Сојузот на борците од НОАВМ|year=1999|isbn=9989878315|location=[[Велес]]}} * {{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81_%D0%B8_%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%BE_%D0%B2%D0%BE_%D0%BD%D0%B0%D1%80/NKF6AAAAIAAJ|title=Велес и Велешко во Народноослободителната војна 1942|last=Зографски|first=Данчо|publisher=Општински одбор на Сојузот на Здруженијата на борците од НОВ|year=1969|isbn=|location=[[Скопје]]|author-link=Данчо Зографски}} * {{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/data/cobib/53598213|title=Велес во Втората светска војна: 1941-1945|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Европа 92|year=2021|isbn=978-608-245-670-6|location=[[Кочани]]|author-link=Ѓорѓи Малковски}} * {{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/entities/publication/74d4254e-eda0-4fa9-8382-287674752c65|title=Историја на секојдневниот живот во Велес меѓу Двете светски војни|last=Најдовска|first=Јасминка|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2006|location=[[Скопје]]}} mv9mz37sddng6libpahssntkr5hgaa3 0 1362049 5649365 5318332 2026-10-24T10:45:05Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5649365 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Јазично семејство|name=Торес-бенксови јазици|altname=|region=[[Торесови Острови]] и [[Бенскови Острови]], [[Торба (покраина)|Торба]], [[Вануату]]|familycolor=Austronesian|fam2=[[Малајско-полинезиски јазици|МП]]|fam3=[[Океански јазици|океански]]|fam4=[[Јужноокеански јазици|јужни]]|fam5=[[Северноцентрални вануатски јазици|северноцентрални вануатски]]|fam6=[[северновануатски јазици|северновануатски]]|protoname=[[праторес-бенкови јазици|праторес-бенков]]}} '''Торес-бенксовите јазици''' формираат потгрупа на [[Јужноокеански јазици|јужноокеанските јазици]], дел од [[малајско-полинезиските јазици]], што се зборуваат на [[Торесови Острови|островите Торес]] и [[Бенксови Острови|на островите Бенкс]] во северниот дел [[Вануату|на Вануату]]. == Јазици == Франсоа (2011) препознава 17 јазици што ги зборуваат 9.400 луѓе во 50 села, вклучувајќи 16 живи јазици (од кои 3 се во фаза на изумирање) и еден веќе мртов јазик. 17-те јазици, рангирани од северозапад кон југоисток, се:<ref name="Francois-2011">[[#ecology|François (2011)]].</ref> :{| class="wikitable sortable" ! јазик !! говоници !! [[ISO 639-3]] !! регион |- | [[хивски јазик] || 280 || [hiw] || [[Хив (остров)|Хив]] |- | [[лотогански јазик]] || 580 || [lht] || [[Тегуа]], [[Ло (остров)|Ло]], [[Тога (остров)|Тога]] |- | [[лехалиски јазик]] || 200 || [tql] || [[Урепарапара]] |- | [[лојопски јазик]] || 240 || [urr] || [[Урепарапара]] |- | [[воловски јазик]] || extinct || [mlv] || [[Мота Лава]] |- | [[мвотлапски јазик]] || 2100 || [mlv] || [[Мота Лава]] |- | [[лемерички јазик]] || 2 (moribund) || [lrz] || [[Вануа Лава]] |- | [[верански јазик]] || 500 || [vra] || [[Вануа Лава]] |- | [[вурески јазик]] || 2000 || [msn] || [[Вануа Лава]] |- | [[мвесенски јазик]] || 10 (скоро изумрен) || [msn] || [[Вануа Лава]] |- | [[мотански јазик]] || 750 || [mtt] || [[Мота (остров)|Мота]] |- | [[нумејски јазик]] || 700 || [tgs] || [[Гауа]] |- | [[дорички јазик]] || 300 || [wwo] || [[Гауа]] |- | [[короански јазик (Вануату)|короански јазик]] || 250 || [krf] || [[Гауа]] |- | [[олратски јазик]] || 3 (скоро изумрен) || [olr] || [[Гауа]] |- | [[лаконски јазик]] || 800 || [lkn] || [[Гауа]] |- | [[мверлапски јазик]] || 1100 || [mrm] || [[Мерелава]] |} ==Наводи== {{reflist}} ==Литература== *[[Robert Henry Codrington|Codrington, Robert Henry]] (1885). ''The Melanesian Languages''. Oxford: Clarendon Press ([https://archive.org/details/melanesianlangua00codruoft full text from the Internet Archive]). *{{citation |doi=10.1353/ol.2005.0034 |last=François |first=Alexandre |author-link = Alexandre François (linguist) |year=2005 |title=Unraveling the history of the vowels of seventeen northern Vanuatu languages |journal=Oceanic Linguistics |volume=44 |issue=2 |pages=443–504 |url=https://marama.huma-num.fr/data/AlexFrancois_VowelsNorthernVanuatu_OL44-2.pdf |ref=vowels }} *{{Citation | last = François | first = Alexandre | author-mask= 2 | contribution = Noun articles in Torres and Banks languages: Conservation and innovation | editor1-last = Siegel | editor1-first = Jeff | editor2-last = Lynch | editor2-first = John | editor3-last = Eades | editor3-first = Diana | title = Language Description, History and Development: Linguistic indulgence in memory of Terry Crowley | volume = | pages = 313–326 | publisher = Benjamins | place = Amsterdam | year = 2007 | series = Creole Language Library 30 | isbn = | contribution-url= https://marama.huma-num.fr/data/AlexFrancois_2007_Articles-Vanuatu_Crowley-volume.pdf | ref = articles }} *{{Citation | last = François | first = Alexandre | author-mask= 2 | contribution = Verbal aspect and personal pronouns: The history of aorist markers in north Vanuatu | editor1-last = Pawley | editor1-first = Andrew | editor2-last = Adelaar | editor2-first = Alexander | title = Austronesian historical linguistics and culture history: A festschrift for Bob Blust | contribution-url= https://marama.huma-num.fr/data/AlexFrancois_2009_Aorist-pronouns_Festschrift-Blust.pdf | volume = 601 | pages = 179–195 | publisher = Pacific Linguistics | place = Canberra | year = 2009 | series = | ref = aorist }} * {{citation |last=François |first=Alexandre |author-mask= 2 |year=2011 |title=Social ecology and language history in the northern Vanuatu linkage: A tale of divergence and convergence |journal=Journal of Historical Linguistics |volume=1 |issue=2 |pages=175–246 |doi=10.1075/jhl.1.2.03fra |url=https://marama.huma-num.fr/data/AlexFrancois_2011_JHL1-2_Social-ecology_Vanuatu.pdf |ref=ecology |hdl=1885/29283 |hdl-access=free }}. *{{citation |last=François |first=Alexandre |author-mask=2 |year=2012 |title=The dynamics of linguistic diversity: Egalitarian multilingualism and power imbalance among northern Vanuatu languages |journal=International Journal of the Sociology of Language |issue=214 |doi=10.1515/ijsl-2012-0022 |pages=85–110 |url=https://marama.huma-num.fr/data/AlexFrancois_2012_NorthVanuatuSocioling_IJSL.pdf |ref=IJSL |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230607212549/https://marama.huma-num.fr/data/AlexFrancois_2012_NorthVanuatuSocioling_IJSL.pdf |accessdate=2025-01-18 |archivedate=2023-06-07 |url-status=dead }} *{{Citation | last = François | first = Alexandre | author-link = Alexandre Françoisv | author-mask= 2 | contribution = Shadows of bygone lives: The histories of spiritual words in northern Vanuatu | editor1-last = Mailhammer | editor1-first = Robert | title = Lexical and structural etymology: Beyond word histories | volume = 11 | pages = 185–244 | publisher = DeGruyter Mouton | place = Berlin | year = 2013 | series = Studies in Language Change | isbn =978-1-61451-058-1 | contribution-url=https://marama.huma-num.fr/data/AlexFrancois_2013_Shadows-of-bygone-lives-The-histories-of-spiritual-words-in-northern-Vanuatu.pdf | ref=etymology }} * {{Citation | last = François | first = Alexandre | author-mask= 2 | contribution = Trees, Waves and Linkages: Models of Language Diversification | editor1-last = Bowern | editor1-first = Claire | editor2-last = Evans | editor2-first = Bethwyn | title = The Routledge Handbook of Historical Linguistics | series= | pages = 161–189 | publisher = Routledge | place = London | year = 2014 | isbn = 978-0-41552-789-7 | contribution-url = https://halshs.archives-ouvertes.fr/halshs-00874726/ | ref = linkage }} * {{Cite book | publisher = Asia-Pacific Linguistics | isbn = 978-1-922185-23-5 | pages = 137–195 | editor1= Alexandre François |editor2=Sébastien Lacrampe |editor3=Michael Franjieh |editor4=Stefan Schnell | last = François | first = Alexandre | author-mask= 2 | title = The languages of Vanuatu: Unity and diversity | chapter = The ins and outs of ''up'' and ''down'': Disentangling the nine geocentric space systems of Torres and Banks languages | location = Canberra | series = Studies in the Languages of Island Melanesia | url = http://hdl.handle.net/1885/14819 | contribution-url= https://marama.huma-num.fr/data/AlexFrancois_2015_North-Vanuatu-space-directionals.pdf | date = 2015 | hdl = 1885/14819 | ref = updown }} *{{citation |last=François |first=Alexandre |author-mask= 2 |year=2016 |contribution = The historical morphology of personal pronouns in northern Vanuatu |editor1-last = Pozdniakov |editor1-first = Konstantin |title = Comparatisme et reconstruction : tendances actuelles |volume = 47 |pages = 25–60 |publisher = Peter Lang |place = Bern |series = Faits de Langues |contribution-url= https://marama.huma-num.fr/data/AlexFrancois_2016_History-personal-pronouns_north-Vanuatu_s.pdf |ref=pronouns }} * {{Cite book | publisher = Peeters | pages = 43–82 | editor1= Jean-Léo Léonard | last = François | first = Alexandre | author-mask= 2 | title = Diffusion : implantation, affinités, convergence | chapter = Méthode comparative et chaînages linguistiques: Pour un modèle diffusionniste en généalogie des langues | location = Louvain | series = Mémoires de la Société de Linguistique de Paris | date = 2017 | contribution-url = https://marama.huma-num.fr/data/AlexFrancois_2017_Modele-diffusionniste_MSLP-24.pdf | ref= slp }} * {{Citation | last1 = Kalyan | first1 = Siva | author1-link = | last2 = François | first2 = Alexandre | author2-link = | contribution = Freeing the Comparative Method from the tree model: A framework for Historical Glottometry | editor1-last = Kikusawa | editor1-first = Ritsuko | editor2-last = Reid | editor2-first = Laurie | title = Let's talk about trees: Tackling Problems in Representing Phylogenic Relationships among Languages | series= Senri Ethnological Studies, 98 | pages = 59–89 | publisher = National Museum of Ethnology | place = Ōsaka | year = 2018 | isbn = | contribution-url = https://marama.huma-num.fr/data/Kalyan-Francois_2018_Freeing-Comparative-Method-from-Tree-model_print.pdf | ref = kf }} * {{cite book |title=A Comparative Study of the Melanesian Island Languages |last=Ray |first=Sidney Herbert |authorlink=Sidney Herbert Ray |year=1926 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |isbn=9781107682023 |pages=xvi+598 |url=https://books.google.com/books?id=h9tkAwAAQBAJ |accessdate= |ref=Ray}} ==Надворешни врски== * [http://alex.francois.online.fr/AF-field.htm Јазична карта на торес-бенксовите јазици]. [[Категорија:Јазици во Вануату]] dqfvfxysftak819r1w0xesjd2d2qut7 0 1364154 5649170 5447432 2026-10-23T15:13:51Z P.Nedelkovski 47736 поправка на правопис - случаи наместо случаеви 5649170 wikitext text/x-wiki '''Саркоидоза''' (''SARCOIDOSIS'') <ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Sarcoidosis/ Sarcoidosis]</ref> се дефинира како мултисистемско воспалително заболување (воспаление на телесните ткива) од групата специфични воспаленија и се карактеризира со создавање гранулом во лимфните јазли, белите дробови, слезинката, срцето, коскената срцевина, кожата, очите и другите органи.<ref name="nhlbi.nih.gov">[https://www.nhlbi.nih.gov/health/sarcoidosis/ NIH]</ref> [[Податотека:Chest X-ray of sarcoidosis nodules.png|мини|алт=Рендген на граден кош покажува типична нодуларност на саркоидоза, претежно во хилата на белите дробови.|Рендген на граден кош покажува типична нодуларност на саркоидоза, претежно во хилата на белите дробови.]] Морфолошки гледано, многу потсетува на туберкулозата, но за разлика од неа, во грануломите кои се создаваат кај саркоидозата нема казеозна некроза и имаме отсуство на бактерии. Во повеќето од случаите на саркоидоза, самите грануломи кои во прв ред ги зафаќаат белите дробови и лимфните јазли исчезнуваат спонтано во рок од 24 – 36 месеци. Во случаите кога грануломите нема да исчезнат спонтано, ткивата имаат тенденција да останат воспалени и со лузни и затоа се означени како фиброзни ткива. Саркоидозата има поголем афинитет за јавување кај афроамериканската популација и тоа за 10 – 17 пати повеќе. Исто така, жените се повеќе склони кон саркоидоза во однос на мажите. Саркоидозата се карактеризира со тоа што може да се појави и да исчезне одеднаш и без последици или може да се развива постепено и да манифестира симптоми во текот на целиот живот. Саркоидозата за првпат е идентификувана од страна на дерматолог пред повеќе од 100-тина години и во тоа време била означена како ''Хачинсонова'' или ''Боева болест''.<ref name="Pulmonary Medicine">[https://journals.lww.com/co-pulmonarymedicine/abstract/2002/09000/from_hutchinson_to_now__a_historical_glimpse.13.aspx/ Pulmonary Medicine]</ref><ref name="OXFORD ACADEMIC">[https://academic.oup.com/brain/article-abstract/125/2/264/296986?redirectedFrom=fulltext&login=false/ OXFORD ACADEMIC]</ref> [[Податотека:Sarcoidosis signs and symptoms.png|мини|алт=Знаци и симптоми на саркоидоза|Знаци и симптоми на саркоидоза]] ===Преваленца=== Саркоидозата е забележана кај приближно 1-5/ 10 000 население.<ref name="nhlbi.nih.gov"/> ==Етиологија== Причината за саркоидозата е непозната. Некои веруваат дека настанувањето на саркоидозата може да се должи на имунолошка реакција. Како други причинители можат да се споменат и фактори од околината, како што се: *метали: [[алуминиум]], [[циркониум]], [[титан]], [[берилиум]]; *органски честици: полен од бор, прашина од дрво; *неоргански честици: талк, стаклена волна, силикон, алкална прашина; *инфекции предизвикани од бактерии (''Mycobacterium, Mycoplasma sp. Corynebacteria sp. Spirochaetes, Propionibacterium, Borrelia''); вируси (''Herpes, CMV, Hepatitis C, Epstein - Barr, Coxsackie, Rubella''); габи (H''istoplasma, Cryptococcus, Coccidioidomycosis, Sporotrichosis''); *генетска предиспозиција (оние со засегнати членови на семејството се изложени на поголем ризик);<ref name="Pulmonary Medicine"/> [[Податотека:Cutaneous findings in systemic sarcoidosis.JPEG|мини|алт=Саркоидоза што влијае на кожата|Саркоидоза што влијае на кожата]] ==Симптоми и дијагноза== Саркоидозата е системско воспалително заболување кое може да го зафати кој било орган и во најголем број од случаите може да биде асимптоматско. Главната карактеристика на болеста е формирањето на грануломи, кои се изградени од епителни клетки, џиновски клетки од Лангерхансов тип, лимфоцити, плазма-клетки и фибробласти. Исклучиво ретко може да се најде зона на фибриноидна некроза. Во цитоплазмата на џиновските клетки се наоѓа една од трите видови на страно тело: бирефригиретен кристал составен од соли на калциум оскалат, конхоидално (Шауменово) тело изградено од калциум и протеини и астероидно тело или ѕвездеста инклузија. Грануломите со текот на времето се менуваат и се заменети со сврзно ткиво што доведува до развој на фиброза на белите дробови, хронично белодробно срце и други несакани последици. Вообичаени симптоми, кои најчесто се нејасни вклучуваат замор кој се јавува во 85 % од случаите, недостаток на енергија, намалување на телесната тежина, болки во зглобовите дури до 70 % од случаите, артритис, суви очи, отекување на колената, заматен вид, отежнато дишење со сува кашлица или лезии на кожата. Иако во редок случај, пациентите со саркоидоза можат да се соочат и со искашлување на крв. Саркоидозата, исто така, може да биде придружена и со психолошки симптоми од типот на вознемиреност, [[анксиозност]], па дури и [[депресија]]. Кожните симптоми варираат и можат да бидат од типот на исип или нодули, па сѐ до еритема нодозум, прстенест гранулом. Во одредени случаи, саркоидозата и канцерогените заболувања можат да се имитираат едни со други и со тоа се отежнува дијагнозата. Комбинација на симптоми, како што се еритема нодозум, билатерална хиларна лимфаденопатија и болки во зглобовите, се нарекува ''Лофгренов синдром'', кој има релативно добра прогноза. Овој синдром има поголема тенденција за јавување во Скандинавските земји.<ref name="Pulmonary Medicine"/> [[Податотека:Sarcoidosis (1) lymph node biopsy.jpg|мини|алт=Саркоидоза во лимфните јазли|Саркоидоза во лимфните јазли]] ===Респираторни манифестации кај саркоидозата=== Во најмалку 90 % од регистрираните случаи на саркоидоза, локализацијата на воспалителниот процес е во белите дробови. Од вкупната бројка, околу 50 % развиваат трајни пулмонални абнормалности, а 5 – 15 % имаат прогресивна фиброза на белодробниот паренхим. Саркоидоазата на белите дробови е белодробна болест во која воспалителниот процес ги вклучува алвеолите, малите бронхии и малите крвни садови. Најмалку 5 % од случаите се регистрирани со пулмонална артериска хипертензија. Горниот респираторен тракт, вклучувајќи го гркланот, фаринксот и синусите, може да биде зафатен во 5 – 10 % од случаите. Најчести симптоми на пулмоналната форма на саркоидозата се: постојана сува кашлица, скратен здив, отежнато дишење, болка во градите.<ref name="OXFORD ACADEMIC"/> [[Податотека:Sarcoidosis - Asteroid body (6152059052).jpg|мини|алт=Тело на астероид кај саркоидоза|Тело на астероид кај саркоидоза]] Пулмоналната форма на саркоидозата поминува низ 4 стадиуми: *фаза I : билатерална хиларна лимфаденопатија; *фаза II: билатерална хиларна лимфаденопатија со пулмонални инфилтрати; *фаза III: пулмонални инфилтрати без билатерална хиларна лимфаденопатија; *фаза IV: фиброза;<ref name="Pulmonary Medicine"/> ===Кутани манифестации кај саркоидозата=== Саркоидозата ја зафаќа кожата помеѓу 9 и 37 % од случаите и е почеста кај Афроамериканците отколку кај Европејците. Кожата е втор најчесто погоден орган веднаш по белите дробови. Најчести лезии се еритема нодозум, плаки, макулопапуларни ерупции, поткожни нодули и лупус пернио. Не е потребен третман бидејќи лезиите обично се повлекуваат спонтано за 2 – 4 недели. Иако може да дојде до обезличување, кожната саркоидоза ретко предизвикува големи проблеми. Саркоидозата на скалпот се манифестира со дифузно или ненадејно опаѓање на косата.<ref name="nhlbi.nih.gov"/> [[Податотека:Sarkoidose1 CT axial.jpg|мини|алт=КТ скен на градниот кош покажува лимфаденопатија (стрелки) во медијастинумот поради саркоидоза|КТ скен на градниот кош покажува лимфаденопатија (стрелки) во медијастинумот поради саркоидоза]] ===Срцева манифестација кај саркоидозата=== Од хистолошка гледна точка, саркоидозата на срцето се манифестира како активно грануломатозно воспаление кое е опкружено со реактивен едем. Распределбата на погодените области се одликува со локализирано зголемување на самите срцеви мускули. Тоа доведува до формирање на лузни и ремоделирање на срцето што како последица настанува проширување на срцевите празнини и разредување на срцевите мускули. Како што напреднува болеста, сето тоа доведува до формирање на аневризма на срцевите комори. Кога текот на болеста е забрзан, доаѓа до дилатација на двете комори на срцето, исто доведувајќи до срцева слабост и аритмија. Во случај кога е зафатен системот на спроводливост во интравентрикуларниот септум, настанува срцев блок, вентрикуларна тахикардија и вентрикуларна аритмија, а сето тоа доведува до брза и ненадејна смрт. Саркоидозата многу почесто го зафаќа срцевиот мускул кај населението во [[Јапонија]], додека пак, во [[САД]] и [[Европа]] зафатени се само 5 % од целото население. Срцевата саркоидоза може да варира од асимптоматска до фатална вентрикуларна аритмија. Исто така, срцевата саркоидоза може да предизвика фиброза, формирање на гранулом или пак, акумулирање на течност во интерстициумот на срцето, или комбинација од двете. Срцевата саркоидоза, исто така, може да доведе и до конгестивна срцева слабост кога грануломите предизвикуваат миокардна фиброза и формирање лузни. Доколку имаме „комбинација“ од дијабетес мелитус и аритмии кои се поврзани со саркоидозата, тоа се силни фактори на ризик за развој на срцева слабост кај лицата со саркоидоза. Исто така, постои и ризик од акутен миокарден инфаркт. Пулмоналната артериска хипертензија се јавува преку два механизми кај срцевата саркоидоза, и тоа: намалена функција на левото срце поради формираните грануломи кои доведуваат до слабост на срцевиот мускул или поради пореметен проток на крв.<ref name="National Library of Medicine">[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24614277// National Library of Medicine]</ref> ===Очна манифестација кај саркоидозата=== Саркоидозата ги зафаќа очите во околу 10 – 90 % од случаите. Самата манифестација на очите вклучува увеитис, увеопаротитис и воспаление на мрежницата, што во одредени случаи може да доведе до губење на визуелната острина, па дури и слепило. Но, најчестата офталмолошка манифестација кај саркоидозата е увеитис. Како последица од комбинација на преден увеитис, паротитис, парализа VII кранијален нерв и треска, се јавува увеопаротидна треска или т.н. Хеерфорд. Како полесни симптоми кај офталмолошката саркоидоза можат да се јават и болка, горење и чешање во очите, суви очи, силно црвенило, како и изразена чувствителност на светлина.<ref name="Pulmonary Medicine"/> [[Податотека:Sarcoidosis - Honeycombing.jpg|мини|алт=Бруто патолошка слика која покажува саркоидоза со саќе: Истакнатиот саќе е присутен во долните лобуси придружени со фиброза и малку саќе во горните бели дробови. Саќето се состои од цистично проширени дишни патишта разделени со ткиво со лузни што личи на саќе од пчели. Тоа е неспецифична крајна фаза на многу типови на интерстицијална белодробна болест.|Бруто патолошка слика која покажува саркоидоза со саќе: Истакнатиот саќе е присутен во долните лобуси придружени со фиброза и малку саќе во горните бели дробови. Саќето се состои од цистично проширени дишни патишта разделени со ткиво со лузни што личи на саќе од пчели. Тоа е неспецифична крајна фаза на многу типови на интерстицијална белодробна болест.]] ===Невролошка манифестација кај саркоидозата=== Во случаите кога саркоидозата го зафаќа нервниот систем, слободно може да се каже дека саркоидозата може да го зафати кој било дел од нервниот систем. Саркоидозата која го зафаќа нервниот систем се означува како невросаркоидоза. Најчесто ги зафаќа кранијалните нерви и тоа во околу 5 – 30 % од случаите на невросаркоидоза, а парализата на периферниот фацијален нерв е најчестата невролошка манифестација на саркоидоза. Најчесто невросаркоидозата се јавува сосема ненадејно и поминува без последици. Во 10 – 25 % од сите случаи на невросаркоидоза е зафатен ЦНС. Други вообичаени симптоми на невросаркоидозата се: дисфункција на оптичниот нерв, папиледен, дисфунцкија на непцето, невроендокрини промени, пореметување на слухот, абнормалности на хипоталамусот и хипофизата, хроничен менингитис и периферна невропатија. Најповолна прогноза кај невросаркоидозата имаат парализата на ''n. facialis'' и акутниот [[менингитис]], меѓутоа постои и друг вообичаен наод кај невросаркоидозата, а тоа е автоимуна или сензорна невропатија со мали влакна. 5 – 10 % од сите случаи на невросаркодизата отпаѓаат на невроендокрината саркодидоза и тоа може да доведе до дијабетес инсипидус, пореметување на менструалниот циклус и дисфункција на хипоталамусот. Како резултат на пореметената функција на хипоталамусот може да настане и промена во телесната температура кај лицето, промена во расположението и нивото на пролактинот.<ref name="National Library of Medicine"/> ===Манифестации од ендокриниот и егзокринот систем кај саркоидозата=== Саркоидозата, често доведува до зголемување на нивото на пролактинот, при што кај 3 – 32 % од случаите, регистрирана е хиперпролактинемија што често води до аменореа, галактореја или непуерперален маститис кај жените. Многу често може да настане и зголемување на нивото на 1,25-дихидрокси витаминот Д, активниот метаболит на витаминот Д, кој обично се хидроксилира во бубрезите, меѓутоа кај лицата со саркоидоза, хидроксилацијата на витаминот Д може да настане надвор од бубрезите, односно во имуните клетки пронајдени во самите грануломи што се создаваат при саркоидоза. Друга важна клиничка манифестација е хиперкалцемија (прекумерно високо ниво на калциум во крвта) и хипералцинурија (прекумерна секреција на калциум во урината) кои се забележани кај < 10 % од лицата со саркоидоза и најверојатно произлегуваат од зголеменото производство на 1,25-дихидрокси витамин Д. Помеѓу 4,2 – 4,6 % од случаите, регистрирана е пореметена функција на тироидната жлезда, додека пак, во околу 5 – 10 % од случаите регистрирано е зголемување на паратироидната жлезда. Жлездата обично не е нежна, туку е цврста и мазна. Можна е појава и на сува уста. Другите егзокрини жлезди многу ретко се засегнати.<ref name="National Library of Medicine"/> ===Гастроинтестинална и урогенитална манифестација кај саркоидозата=== Само 1 % од сите регистрирани случаи на дигестивна саркоидоза се манифестираат симптоматски. Најчестата локализација на саркоидозата е желудникот, а во сосема мал дел од случаите можат да бидат засегнати тенкото и дебелото црево. Случаите на дигестивна саркоидоза се смета дека можат да ја имитираат Кроновата болест како почеста грануломатозна болест која влијае на цревата. Од сите случаи на регистрирана саркоидоза, во само 0,7 % се зафатени бубрезите. Бубрежната саркоидоза, симптоматски се манифестира со нефрокалциноза, меѓутоа во ретки случаи може да се манифестира и како грануломатозен интерстицијален нефритис кој резултира со намален клиренс на кретининот и протеинурија. Многу ретко можат да бидат зафатени и епидидимисот, тестисите, простата, јајниците, јајцеводите, матката или вулвата.<ref name="PubMed Central">[https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5055577// PubMed Central]</ref> ===Крвна манифестација кај саркоидозата=== Повеќе од 50 % од сите случаи на саркоидоза отпаѓаат на крвната саркоидоза. Најчеста крвна аномалија кај саркоидозата е лимфопенијата. Кај околу 20 % од луѓето со саркоидоза се јавува и анемија. Леукопенијата се јавува многу ретко, но во тие случаи се манифестира со тешка клиничка слика. Прилично ретка манифестација е тромбоцитопенијата и хемолитичката анемија. Другите неспецифични наоди вклучуваат моноцитоза, која се јавува во повеќето од случаите на саркоидозата, покачени хепатални ензими или алкална фосфатаза. Честа имунолошка аномалија забележана кај саркоидозата е поликлоналната хипергамаглобулинемија. Во 15 % од случаите со саркоидоза се јавува и лимфаденопатија. Итраторакалните јазли се зголемени кај 75 – 90 % од сите пациенти. Периферната лимфаденопатија е многу честа, особено ги вклучува цервикалните, аксиларните, епитрохлеарните и ингвиналните јазли. Приближно 75 % од случаите покажуваат микроскопско зафаќање на слезината, иако само во околу 5 – 10 % од случаите се развива спленомегалија.<ref name="PubMed Central"/> ===Клиничка манифестација на саркоидозата од страна на скелетно-мускулниот систем=== Со зафаќањето на саркоидозата на зглобовите, коските и мускулите се предизвикува еден широк спектар на мускулно-скелетни тегоби кои дејствуваат преку различни механизми. Најчеста клиничка манифестација е акутниот артритис кој често се манифестира и со билатерална хиларна лимфаденопатија и еритема нодозум. Симптомите на артритис на Лофгреновиот синдром се јавуваат најчесто на глуждовите, колената, зглобовите, лактите и метакарпофалангеалните зглобови. Вообичаено, вистински артритис не е присутен, но наместо тоа, периатритисот се појавува како оток во мекото ткиво околу зглобовите што може да се види со помош на ултразвук. Кај една третина од пациентите со акутен саркоиден артритис се јавува ентезитис, главно зафаќајќи ја Ахиловата тетива и петиците. Кај хроничниот саркоиден артритис, постои зафаќање на повеќе органи. Зглобовите на колената, на лактите и рацете можат да бидат засегнати во хронична форма и често тоа се манифестира во полиартикуларен модел. Може да се јави и дактилитис сличен на оној кај псоријатичен артритис кој се манифестира со болка, оток, еритен на кожата. Во 1 – 13 % од случаите кај саркоидозата, постои зафаќање на коските. Најчесто се зафатени коските на рацете и стапалата, додека ’рбетот е поретко засегнат. Половина од пациентите со коскени лезии се жалат на болка и вкочанетост, додека пак, другата половина се асимптоматски. Дијагнозата се поставува врз основа на: анамнезата, клиничкиот преглед, лабораториски анализи (одредување на нивото на калциум во серумот и урината, ниво на ангиотензин претворачкиот ензим и имуноглобини во серумот), компјутерска томографија на градниот кош, испитување на белодробни параметри, бронхоскопија, ултразвучен преглед на горниот дел на стомакот и срцето, електрокардиограм, холтер-мониторинг, очен преглед, биопсија на зафатените структури.<ref name="PubMed Central"/> ==Последици== Кај најголем дел од заболените луѓе, саркоидозата се појавува краток временски период, а потоа исчезнува, додека за мал број луѓе тоа е хронична состојба. Смртта најчесто настанува како резултат на компликација при работата на белите дробови, срцето и мозокот.<ref name="Pulmonary Medicine"/> ==Третман== Поголемиот дел од пациентите со саркоидоза немаат потреба од третман, а кај оние каде што има потреба од терапија, истата е симптоматска и подразбира употреба на: нестероидни антиинфламаторни лекови за намалување на симптомите, кортикостероиди за ублажување на симптомите, како што се краток здив, болка во зглобовите или градите и температура, лекови за зајакнување на имуниот систем, капки за очи. Кортикостероидите имаат тенденција привремено да го забават процесот на оштетување на ткивото предизвикано од саркоидозата и добро ги контролираат симптомите. Кортикостероидите исто така им помагаат на пациентите кои имаат високи вредности на калциум во крвта или урината. Само 10 % од сите случаи не реагираат на третманот со кортикостероиди. Во случаите кога саркоидозата не реагира на кортикостероидите, се даваат и други лекови кои вклучуваат: метотрексат, азатиоприн, микофенолат мофетил, циклофосфамид, хидроксихлоркин. Во случаите кога е зафатен срцевиот мускул, кај пациентот ќе има потреба од вградување на срцев дефибрилатор и пејсмејкер. Кај потешките случаи потребна е трансплантација на бели дробови, срце или црн дроб. Во такви случаи треба да се знае дека саркоидозата може да се појави и во трансплантираните органи. Успехот од терапијата може да се следи со РТГ на граден кош, компјутерска томографија, тестови за белодробната функција и мерење на калциумот во крвта. Лекувањето може да трае од 6 – 8 месеци, а дозата на лекот се намалува постепено. Доколку терапијата не е навремено преземена и болеста има брз тек, може да дојде и до смртен исход како последица од повторуваните инфекции или други компликации, како што се фиброза на белите дробови и хронично белодробно срце.<ref name="Pulmonary Medicine"/><ref name="OXFORD ACADEMIC"/> ==Наводи== [[Категорија:Ретки болести]] lm2hl660x8fyzzvdmht8ec2tgtmcv8m 0 1365121 5649171 5596210 2026-10-23T15:14:20Z P.Nedelkovski 47736 поправка на правопис - случаи наместо случаеви 5649171 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Минерал|image=Realgar-229713.jpg|caption=Кристали Реалгар, рудник за кралски награди, округот Кинг, Вашингтон, САД|formula=As4S4 or AsS|color=Црвено до жолто-портокалова; во полиран пресек, бледо сива, со обилни жолти до црвени внатрешни рефлексии|habit=Призматични пругасти кристали; почесто масивни, груби до фино зрнести или како инкрустации|cleavage=Добро во {010}; помалку на {101}, {100}, {120} и {110}|tenacity=Сектилен, малку кршлив|streak=Црвено-портокалова до црвена|luster=Смолести до мрсни|strunz=2.FA.15a|system=Моноклиничен|dispersion=r > v, многу силно|category=Сулфиден минерал}}'''Реалгар''' буквално - пештерска прашина, рудничка прашина, исто така ''сандарак'' (застарено име) или ''мешавина од црвена арсен'' е руда [[минерал]] од класата [[Сулфидни минерали|на сулфидни минерали]] од составот As [[Сулфур|S]] или As<sub>2</sub>S<sub>2</sub> ( [[арсен]] сулфид). Кристалната структура е сложена; конструиран од поединечни As<sub>4</sub>S<sub>4</sub> молекули, јоните на сулфур формираат квадрат а јоните на арсен формираат тетраедар, центрите на квадратот и тетраедарот се совпаѓаат. Се кристализира во моноклиничкиот систем, формирајќи призматични кристали. [[Боја]]та на реалгар се движи од огнено црвена до портокалово-жолта. Обично се јавува како цврсти зрнести маси, тенки вени, подмножества или прашкасти земјени акумулации. Црвениот арсен сулфид As<sub>2</sub>S<sub>2</sub> е античка боја. [[Плиниј Постариот|Плиниј]] го споменува под името „сандарак“. Ченини ја опишува, но не ја пофалува особено. Овој [[пигмент]] е доста редок во старите слики, а практично исчезнал од втората половина на [[19 век]]. == Етимологија == Името доаѓа од арапскиот rahj al-ġār (رهج الغار [rahdʒælɣaːr] , „прав на рудникот“), преку средновековен латински, а неговиот најраен запис на англиски е во 1390-тите.<ref>{{Наведена книга|title=Webster's third new international dictionary of the English language, unabridged: utilizing all the experience and resources of more than one hundred years of Merriam-Webster dictionaries|url=https://archive.org/details/webstersthirdnew0000unse_p4z2|date=1993|publisher=Könemann|isbn=978-3-8290-5292-4|editor-last=Gove|editor-first=Philip Babcock|series=A Merriam-Webster|location=Köln|editor-last2=Webster|editor-first2=Noah}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Bindi|first=Luca|last2=Pratesi|first2=Giovanni|last3=Muniz-Miranda|first3=Maurizio|last4=Zoppi|first4=Matteo|last5=Chelazzi|first5=Laura|last6=Lepore|first6=Giovanni O.|last7=Menchetti|first7=Silvio|date=2015-02|title=From ancient pigments to modern optoelectronic applications of arsenic sulfides: bonazziite, the natural analogue of β-As<sub>4</sub>S<sub>4</sub>from Khaidarkan deposit, Kyrgyzstan|url=https://doi.org/10.1180/minmag.2015.079.1.10|journal=Mineralogical Magazine|volume=79|issue=1|pages=121–131|doi=10.1180/minmag.2015.079.1.10|issn=0026-461X}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=2011-10|title=List of Active Reviewers|url=https://doi.org/10.1016/s0892-6875(11)00298-6|journal=Minerals Engineering|volume=24|issue=12|pages=iii|doi=10.1016/s0892-6875(11)00298-6|issn=0892-6875}}</ref> == Наоѓалишта == Реалгар е помала руда на [[арсен]] извлечена во [[Народна Република Кина|Кина]], [[Перу]] и [[Филипини]]те.<ref>{{Наведено списание|date=2021|title=Mineral commodity summaries 2021|url=https://doi.org/10.3133/mcs2021|journal=Mineral Commodity Summaries|doi=10.3133/mcs2021}}</ref> [[Податотека:Skull_and_Crossbones.svg|лево|50x50пкс]] Реалгар е од хидро термално потекло. Често се наоѓа заедно со [[орпимент]], [[Цинабарит|цинабар]] и [[антимонит]] во [[Глина|глините]], изменетите глинени лапори и [[Шкрилеста карпа|шкрилци]], а исто така и во [[Руда|рудните]] жили. [[Орпимент]] и реалгар се важни [[Руда|руди]] [[Арсен|на арсен]]. Минералот е многу [[Отров|токсичен]], [[канцероген]], бара претпазливост при секој контакт, ситната прашина е особено опасна. Има портокалово-црвена боја, се топи на 320&nbsp;°C и гори со синкав пламен испуштајќи испарувања од [[арсен]] и [[сулфур]]. Реалгар е мек со цврстина на од 1,5 до 2 и има специфична тежина од 3,5. Нејзината лента е со портокалова боја. Тој е триморфен со [[парареалгар]] и [[бонацит.]]<ref>{{Наведена книга|url=https://doi.org/10.1007/978-3-319-13948-7_51|title=Secondary Minerals of Weathered Orpiment–Realgar-Bearing Tailings in Shimen Carbonate-Type Realgar Mine, Changde, Central China|last=Zhu|first=Xiangyu|last2=Wang|first2=Rucheng|last3=Lu|first3=Xiancai|last4=Liu|first4=Huan|last5=Li|first5=Juan|last6=Ouyang|first6=Bingjie|last7=Lu|first7=Jianjun|date=2015|publisher=Springer International Publishing|isbn=978-3-319-13947-0|location=Cham|pages=531–554}}</ref> == Потекло == Потеклото е нискотемпературно хидротермално . Реалгар обично се наоѓа со орпимент или со [[антимонит]], како помала нечистотија понекогаш и со руди на [[олово]], [[сребро]] и [[злато]]. Се наоѓа и како производ [[Сублимација|на сублимација]] при [[вулкан]]ски ерупции и во форма на наслаги од топли извори. Под влијание на сончевата светлина се распаѓа и се претвора во жолт прав од мешавина на орпимент As<sub>2</sub>S <sub>3</sub> и арсенолит As<sub>2</sub>O<sub>3</sub>. За реалгар, како и орпимент, постојат три полиморфни сорти - моноклинични α- и β- и [[Црна боја|црни]] аморфни - γ-As<sub>2</sub>S<sub>3</sub>. Во природата, α- и β-реалгар несомнено постојат. Постоењето на аморфен црн реалгар не е со сигурност докажано. Исто така во природата, под екстремни услови, привремено постои ''течен реалгар'' и присуството ''[[Гас|на гасовитиот]] реалгар'' е многу веројатно. {{Rp|204}} Реалгар и [[орпимент]] многу често се наоѓаат заедно во блиски асоцијации, што е сосема природно, бидејќи орпиментот често се формира од реалгар. {{Rp|205-206}} Реалгар е умерено стабилен и претрпува постепена промена, главно под влијание [[Светлина|на светлината]]. Кристалните маси на реалгар од површината постепено се претвораат во светло портокалов прав, кој е прилично стабилен во својот состав и се состои од As<sub>2</sub>S<sub>2</sub>, As<sub>2</sub>S<sub>3</sub>, As<sub>4</sub>S<sub>3</sub>, As<sub>2</sub>O<sub>3</sub>. Овој производ бил соодветно изолиран како посебен минерал - оксиреалгар. Исто така, познати се случаи на претворање на реалгар во [[фармаколит]]. Покрај горенаведените производи на оксидација, кои се забележани во скоро сите наоѓалишта на реалгар, познати се и директни негови премини во орпимент. Сето ова укажува на привремената природа на постоењето на реалгар во природата - за време на распаѓањето на сложените соединенија на сулфур-арсен; Крајниот резултат е производство на одделни [[Оксиды (минералы)|кислородни соединенија]] ''на арсен'' и ''сулфур''.<ref>{{Наведена книга|url=https://doi.org/10.18522/801287962|title=Collected worrs|last=Makarenko|first=Victor|date=2021|publisher=Southern Federal University|isbn=978-5-9275-3907-9}}</ref> {{Rp|210}} == Наоѓалишта == Наслаги на Реалгар се наоѓаат во [[Закавказје|Закавказја]] (рудникот Елбрус); во странство - во [[Грузија]], [[Киргистан]], [[Чехословачка]], [[Романија]], [[Грција]], [[Соединети Американски Држави|САД]], [[Јапонија]] и други земји. Во релативно големи количини, реалгарот се јавува како придружник на орпиментот во орпиментните рудни жили и заедно со него се ископува како [[руда]] за добивање метален арсен (содржи 70,1% As). == Употреба == Се користи како додаток за зголемување на отпорноста на топлина [[Бакар|на бакарот]], во производството на [[Олово|оловен]] [[Сачма|шут]], некои легури за печатење, а исто така и бабити од [[арсен]] [[Кадмиум|-кадмиум]]. Се користи во сликарството [[Темпера|со темпера]] како портокалов минерален пигмент. Понекогаш реалгар се наоѓа за време на [[Археолошко ископување|археолошките ископувања]] - во [[Закоп|погребите]] [[Номади|на номадите]] на југот на [[Русија]]. == Токсичност == Минералот содржи [[арсен]] и затоа е токсичен и [[канцероген]], како и сите други соединенија на арсен. Покрај тоа, ситната прашина е особено опасна. == Во литературата == Во ''Кантербериските'' '''приказни''', англискиот поет од четиринаесеттиот век Џефри Чосер го споменува реалгар во „делото [[Англиски јазик|на]] алхемичарот“: И сега калцинирајте повторно до светлината, Преку глина, креда, па дури и преку протеини, Преку реалгар, восочено платно... /Пролог на слугата на Канонот, прев. Кашкина/ == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.webmineral.com/data/Realgar.shtml Реалгар во базата на податоци webmineral.com]{{En}} * [http://wiki.web.ru/wiki/%D0%A0%D0%B5%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B3%D0%B0%D1%80 Реалгар во ГеоВикипедија]{{Ru}} * Реальгар // Големата советска енциклопедија : [во 30 т.] / погл. ед. А.М.Прохоров . - 3-то издание. - М. : Советска енциклопедија, 1969-1978 година. * [http://elementy.ru/news/430709 „Арсен сулфидот формира три различни течности“, Елементи, 16.04.2008] * [http://link.aps.org/abstract/PRL/v100/e145701 В.В] [http://link.aps.org/abstract/PRL/v100/e145701 Бражкин, Ј. Катајама, М.В] [http://link.aps.org/abstract/PRL/v100/e145701 Кондрин, Т.] [http://link.aps.org/abstract/PRL/v100/e145701 Хатори, А.] [http://link.aps.org/abstract/PRL/v100/e145701 Г.] [http://link.aps.org/abstract/PRL/v100/e145701 Лајапин, Х.] [http://link.aps.org/abstract/PRL/v100/e145701 Saitoh, AsS топење под притисок: една супстанција, три течности // Физ.] [http://link.aps.org/abstract/PRL/v100/e145701 Св.] [http://link.aps.org/abstract/PRL/v100/e145701 Лет.] [http://link.aps.org/abstract/PRL/v100/e145701 100, 145701 (8 април 2008 година).] [[Категорија:Минерали на арсенот]] [[Категорија:Сулфиди на арсен]] lvz54kmhjwj82lw60me3jy646aartcd 0 1367107 5649390 5437047 2026-10-24T11:43:10Z Andrew012p 85224 5649390 wikitext text/x-wiki {{Непотврден наслов|датум=2026-10-01}} {{Infobox film|name=Пеколен бункер|editing=Аластер Рejд|budget=|language={{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }}|country={{ОК}}|runtime=90 минути|released=11 март 2008 г. (САД)<br>16 мај 2008 г. (Обединето Кралство)|distributor=ContentFilm|studio=|cinematography=Гевин Страдерс|image=Outpost 2008 poster.jpg|music=[[Џејмс Сејмур Брет]]|starring=[[Реј Стивенсон]]<br>[[Џулијан Ведам]]<br>[[Ричард Брејк]]<br>[[Мајкл Смајли]]<br>Енок Фрост<br>Пол Блер<br>Џулијан Ривет<br>[[Брет Фенси]]<br>Џони Мерес|writer=Реј Брантон|producer=Арабела Крофт<br>Киран Паркер|director=Стив Баркер|caption=Плакатот на филмот|alt=|gross=463.377 долари|followed_by=''[[Пеколен бункер: Црно сонце]]''}}'''''Пеколен бункер''''' ({{langx|en|Outpost}}, буквално: ''Претстража'') — британски воен [[Хорор (филм)|филм на ужасите]] од 2008 г., во режија на Стив Баркер и сценарио на Реј Брантон. Дејството е за груба група искусни платеници што се наоѓаат во борба за своите животи откако биле најмени да одведат таинствен стопанственик во шумата за да пронајдат воен бункер од [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. == Содржина == {{Разоткривање}}Меѓународна екипа од платеници се придружува на научникот д-р Хант во потрага по таинствен бункер скриен длабоко во густа источноевропска шума, поконкретно во поранешна [[Југославија]]. По пристигнувањето до означената област, платениците закоравени од битката се пробиваат до бункерот, но невиден напаѓач ќе ги сретне во заседа. И покрај нападот, не се пронајдени знаци на пукачот, ниту пак потрошени чаури или тела, што ги тера да влезат во бункерот. Внатре, одредот открива застрашувачка тајна — блед, изнемоштен човек што некако преживеал во бункерот. Одредот се обидува да општи со него, но тој молчи, избегнувајќи виден контакт. Во меѓувреме, д-р Хант ја открива вистинската цел на неговата задача — тој ги поминал последните 16 години истражувајќи новаторска технологија: преобразувач на поле и материја некогаш користен од германската војска за создадање супервојници. Овој уред имал потенцијал да ги претвори војниците во невидливи, неуништливи суштества способни да патуваат огромни растојанија без храна и [[вода]] и да се појавуваат секаде каде што им е потребно — како на пример, како што вели еден лик, „на портите на [[Белата куќа]]“ за да го нападнат непријателот. Процесот на опитот е како што следува: едно лице се става во посебно опремена комора, каде што е подложено на моќни енергетски полиња создадени од преобразувачот. Овие полиња во суштина го „ткаат“ човечкото тело во електромагнетна мрежа. Лицето потоа е заробено за да се испита технологијата, само за да оживее со извонредни, натприродни способности. Исходите, меѓутоа, биле само делумно успешни. Одредот наскоро ја дознава застрашувачката вистина: бункерот сè уште е населен со овие некогашно човечки супервојници, членови на елитната СС-единица, сега претворени во зомбизирани чудовишта со единствена цел — да убиваат. Откриено е дека преживеаникот што го откриле е СС-бригадефирер, командант на овие чудовишни војници. Додека екипата се бори за опстанок, ситуацијата прераснува во хаос. Еден по еден, платениците умираат, претворајќи ја мисијата во жестоко крвопролевање. Кога остануваат само четворица платеници, д-р Хант верува дека може да го искористи преобразувачот за да ги запре [[нацист]]ичките супервојници. Тој го вклучува уредот, но откако ќе испушти еден излив на енергија, тој престанува да работи, привремено запирајќи ги убијците на само неколку секунди. Филмот го достигнува врвот со доаѓањето на пожарна екипа за поддршка — професионални војници испратени да ги спасат преживеаниците. Но и тие се соочуваат со истиот кошмар со кој се соочила претходната екипа. Тие го наоѓаат единствениот преживеаник, а ужасите на нацистичкиот бункер продолжуваат да им пркосат на нивните напори да ги надминат, оставајќи ја публиката со застрашувачки и нерешен крај. == Улоги == {| class="wikitable" !Глумец !Улога |- |[[Џулијан Ведам]] |Хант |- |[[Реј Стивенсон]] |Ди-Си |- |[[Ричард Брејк]] |Прајр |- |Пол Блер |Џордан |- |[[Брет Фенси]] |„Так“ Тактаров |- |Енок Фрост |Котер |- |Џулијан Ривет |Војтек |- |[[Мајкл Смајли]] |„Мак“ Макеј |- |[[Џони Мерес]] |Гоц |} == Одзиви == Вил Браунриџ од ''The ​​Film Reel.com'' дал потврден одзив на филмот, пофалувајќи ја глумата и „морничавиот“ изглед на зомбијата.<ref name="brownridgerev">{{cite web|url=http://www.the-filmreel.com/2009/02/13/outpost/|title=Outpost - The Film Reel|last1=Brownridge|first1=Will|publisher=Will Brownridge|archive-url=https://web.archive.org/web/20180617142242/http://www.the-filmreel.com/2009/02/13/outpost/|archive-date=17 June 2018|website=The Film Reel.com|access-date=16 April 2018|url-status=dead}}</ref> На неговата веб-страница Ozus' World Movie Reviews, Денис Шварц му дал на филмот оценка C. Ја критикувал слабата приказна и збунувачкото сценарио, но му се допаднала атмосферата на филмот, кинематографијата, музиката и акционите сцени. Тој го опишал како „трговски обид да се заработи од популарната лудост за зомбијата во киното“.<ref name="schwartz17">{{cite web|url=http://homepages.sover.net/~ozus/outpost2008.html|title=outpost2008|last1=Schwartz|first1=Dennis|publisher=Dennis Schwartz|archive-url=https://web.archive.org/web/20180115145934/http://homepages.sover.net/~ozus/outpost2008.html|archive-date=15 January 2018|website=Sover.net|access-date=16 April 2018|url-status=dead}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|id=0892899|title=Outpost}} __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Филмови од 2008 година]] [[Категорија:Британски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] pgpx6pydq0kfcczva1p10oyi2un3fa4 0 1369016 5649167 5548404 2026-10-23T15:11:53Z P.Nedelkovski 47736 поправка на правопис - случаи наместо случаеви 5649167 wikitext text/x-wiki [[Власи|Власите]] се етничка група без сопствена држава, претежно населени во [[Балкански Полуостров|Балканот]]. Нивниот мајчин јазик е [[Влашки јазик|влашки]]. Низ светот тие формирале сопствени културни организации со цел да ја зачуваат нивната култура и идентитет. Денес, во земјите во кои претежмп живеат има голем број на културни организации. == Список == === Албанија === {{Поврзано|Власи во Албанија}} [[Податотека:Aromanians in Albania.png|мини|Места во [[Власи во Албанија|Албанија целосно или делумно населени со Власи]].]] Првите [[Власи|влашки]] културни организации во [[Албанија]] се појавиле околу [[1991|1991 година]], во [[Горица (Албанија)|Горица]] и [[Селеница]].{{Sfn|Kahl|2002|p=156}} Германскиот истражувач Теде Кал, водител на современите [[влашки студии]], во [[2002|2002 година]] објавил дека речиси секој град во централна и јужна Албанија имало влашко здружение и дека во многу случаи, две различни здруженија, со или без официјална регистрација, се појавиле на исто место поради различните ставови.{{Sfn|Kahl|2002|p=157}} * „Власите од Албанија“ – со седиште во [[Тирана]]. Почнувајќи од [[2002|2002 година]], организацијата успешно групирала осум влашки културни организации од јужна Албанија и било најголемото влашко здружение во земјата.{{Sfn|Kahl|2002|p=157}} * „Здружение на Хелено-Власи од Албанија“ – со седиште во [[Горица]].{{Sfn|Kahl|2002|p=157}} Здружението се обидило да го олесни добивањето на работни дозволи и визи за [[Грција]] и пристапувањето во грчките универзитети за Власите со [[Грци|грчки]] идентитет.{{Sfn|Zandlová|2015|p=85}} Организацијата имала контроверзни ставови кон [[Влашко прашање|влашкото прашање]]. * „Малолетничка унија на влашки научници од Албанија“ – основана во [[2001|2001 година]].{{Sfn|Kahl|2002|p=157}} === Бугарија === Поради тоа што бројот на Власи во [[Бугарија]] е мал, државата содржи мал број на етнички влашки организации, првата била основана во [[Софија]]. Вакви организации имало и во [[Дупница]], [[Пештера (град)|Пештера]] и [[Велинград]]. Според Кал, повеќето населби во Бугарија со влашко мнозинство имаат влашки фолклорни групи.{{Sfn|Kahl|2002}} * „Здружение на Власи од Софија“ – Најсилни поддржувачи на здружението се Власи кои учеле со [[Романци]] во романското училиште во Софија, кои се „оние кои најмногу работат за зачувување на влашката култура и јазик“. Здружението го издавал весникот ''„Влавот“'' (''Armânlu'').{{Sfn|Kahl|2002|p=160}} === Грција === {{Поврзано|Власи во Грција}} [[Податотека:South-Balkan-Romance-languages.png|мини|237x237пкс|[[Влашки јазик|Влашкиот јазик]] во [[Грција]].]] Покрај 2002 година, во Грција имало над 200 влашки организации, од кои многу не биле официјално регистрирани. Ниту еден од нив не го содржиле име на [[Влашки јазик|влашки]] во тоа време, додека истовремено повеќето од нив го немале зборот „Влав“ во нивните имиња.{{Sfn|Kahl|2002|p=155}} * „Панхеленска федерација на културни здруженија на Власи“ – најголемата влашка културна организација во Грција и во светот.{{Sfn|Kahl|2002|p=155}} Околу [[2001|2001 година]], 101 здружение биле членети во федерацијата,{{Sfn|Zandlová|2015|p=86}} и имала свои подгрупи во Агринио, [[Атина]], [[Драма (град)|Драма]], [[Гребен (град)|Гревена]], [[Мечово]] и [[Солун]].{{Sfn|Kahl|2002|p=155}} Федерацијата е основана во 1985 година.{{Sfn|Zandlová|2015|p=86}} * „Влашка култура“ – со седиште во [[Атина]]. Дистрибуирале книги со [[Влашка музика|влашки песни]] и мали информативни брошури на [[грчки јазик]].{{Sfn|Kahl|2002|p=155}} * „Лига на Влашките студенти“ – формирана од Влашките студенти во [[Солун]].{{Sfn|Kahl|2002|p=155}} * „Здружението на Хелено-Власите од Албанија во Грција“ – со седиште во [[Солун]]. Мнозинството на членови се влашки емигранти од Албанија во Грција. {{Sfn|Kahl|2002|p=155}} === Македонија === {{Поврзано|Македонски Власи}} [[Податотека:Застапеност на Власите во Македонија - 2002.svg|мини|Процентуална застапеност на [[Македонски Власи|Власите]] според [[Попис на населението во Македонија (2002)|пописот во 2002 година]].]] Првите влашки здруженија во денешна [[Македонија]] биле основани во [[Битола]] и [[Скопје]] покрај [[1970-тите]], кога Македонија сѐ уште била дел од [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|СФР Југославија]]. Сепак, активностите на овие здруженија почнале да се зголемуваат дури во раните [[1990-ти]], кога [[Ден на независноста на Македонија|Македонија станала независна држава]] и се воведиле интензивни напори за етничката обнова на Власите.{{Sfn|Zandlová|2015|p=81}} * „Лига на Власите“ – Од [[2002|2002 година]], 12 локални влашки организации биле дел од лигата. Лигата организирала влашки активности и понекогаш соработувала со Владата на Романија и со романската амбасада во [[Скопје]].{{Sfn|Kahl|2002|p=159}} * „Сојуз за културата на Власите во Македонија“ – формирана во [[2015|2015 година]] го водело влашкиот публицист, преведувач и писател [[Димо Н. Димчев|Димо Димчев]].{{Sfn|Zandlová|2015|p=83}} * „Друштво на Власиќи“ – со седиште во [[Скопје]].{{Sfn|Kahl|2002|p=159}} * „Влашко здружение Мбеала“ – со седиште во [[Струга]].{{Sfn|Kahl|2002|p=159}} * „Влашко здружение Крушево“ – со седиште во [[Крушево]].{{Sfn|Kahl|2002|p=159}} * „Светска лига на Власите“ – Основана во [[Битола]] во [[1996|1996 година]]. Организацијата претежно организирала културни и фолклорни активности и објавувањето на влашки книги и ленти.{{Sfn|Kahl|2002|p=159}} * „Питу Гули“ – со седиште во [[Скопје]].{{Sfn|Kahl|2002|p=159}} Именувана во чест на [[Питу Гули|истоимениот македонскиот револуционер]]. * „Москополис“ или „Москополе“ – со седиште во [[Скопје]]. Се одвои од здружението „Питу Гули“ во [[1999|1999 година]]. Составена е од Власи, претежно од [[Крушево]], со грчки идентитет.{{Sfn|Kahl|2002|p=159}} === Романија === Историјата на влашките организации во [[Романија]] е релативно долга, при што многу од првите здружение биле основани за да ги претставуваат романските интереси за [[Влашко прашање|влашкото прашање]]. Многу нови влашки здруженија се појавиле во државата покрај [[1990-тите]] со цел да го зачувале влашкиот фолклор, идентитет, јазик и традиции. Понатаму, има влашки фолклорни групи во речиси секое село во Романија со влашко население.{{Sfn|Kahl|2002|p=162}} * „Македо-романско културно здружение“ - со седиште во [[Букурешт]]. Таа ги иницирала повеќето од раните влашки билтени и весници, како и Културното друштво Мегленија за [[Мегленски Власи|Мегленските Власи]].{{Sfn|Kahl|2002|p=162}} * „Влашка заедница во Романија“ – Во [[април]] [[2005|2005 година]], здружението испратило апел до романската власт каде што побарале Власите да бидат признати како национално малцинство со свои малцински права, вклучително и политичко претставување.{{Sfn|Zandlová|2015|p=89}} * „Овчарот од [[Пинд]]“ – Влашко здружение од [[Добруџа]].{{Sfn|Kahl|2002|p=162}} * „Пиндеска комуна“{{Sfn|Kahl|2002|p=162}} * „Андреј Шагуна здружение на Власите“ – со седиште во [[Констанца]].{{Sfn|Kahl|2002|p=162}} * „Влашко културно друштво“ – со седиште во [[Букурешт]].{{Sfn|Kahl|2002|p=162}} * „Влашка младина“ - со седиште во [[Констанца]]. Таа е студентски клуб.{{Sfn|Kahl|2002|p=162}} * „Пилистери“ – со седиште во [[Букурешт]]. Фолклорна група.{{Sfn|Kahl|2002|p=162}} * „Ансамбл на Саригиол де Дил“ - со седиште во Саригиол де Дил, Северна Добруџа. Организацијата е фолклорна група.{{Sfn|Kahl|2002|p=162}} * „Мушата Армана“ – со седиште во [[Констанца]]. Организацијата е фолклорна група.{{Sfn|Kahl|2002|p=162}} * „Ла Стеауа“ – со седиште во [[Констанца]]. Организацијата е фолклорна група.{{Sfn|Kahl|2002|p=162}} === Србија === * „Српско-влашко здружение Луњина“ - единственото влашко здружение во [[Белград]] од [[2002|2002 година]]. Во тоа време имало околу 450 членови, главно неодамнешни влашки мигранти од Македонија во [[Србија]], а малкумина потекнувале од вековното влашко урбано население во Србија. Здружението го објавувал билтенот „''Светлината. Билтен на Српско-влашкото здружение''“.{{Sfn|Kahl|2002|p=161}} === Дијаспора === {{Поврзано|Влашка дијаспора}} Од [[18 век]], Власите надвор од нивната татковина — [[Балкански Полуостров|Балканот]], имале клучна улога во борбата за зачувувањето на влашката култура, идентитет и јазик.{{Sfn|Kahl|2002|p=163}} * „Тра Арманами — Здружение на француските Власи“ - со седиште во [[Париз]], [[Франција]]. Објавува билтен.{{Sfn|Kahl|2002|p=163}} * „Фондација Грамос“ - со седиште во [[Њу Џерси]], [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]]. Основана е во [[1913|1913 година]].{{Sfn|Kahl|2002|p=163}} * „Друштво Фаршароту“ - со седиште во [[Конектикат|Конетикат]], [[САД]]. Основана е во [[1903|1903 година]] и двапати годишно го објавуваат „''Билтенот на Друштвото Фаршароту“''.{{Sfn|Kahl|2002|p=163}} * „Власите од Канада“ - со седиште во [[Торонто]], [[Канада]]. Основана е во [[1974|1974 година]].{{Sfn|Kahl|2002|p=163}} * „Влашка фондација“ - со седиште во државата [[Викторија (Австралија)|Викторија]], [[Австралија]]. Основана е во [[1964|1964 година]]. {{Sfn|Kahl|2002|p=163}} * „Сојуз за влашки јазик и култура“ - со седиште во [[Фрајбург|Фрајбург и Брајсгау]], [[Германија]] . Го објавува „Нашиот збор“ (''Zborlu a nostru'').{{Sfn|Kahl|2002|p=163}} * „Влашко здружение на Австралија“.{{Sfn|Kahl|2002|p=163}} * „Влашко друштво за култура и уметност“ - со седиште во [[Сиднеј]], [[Австралија]].{{Sfn|Kahl|2002|p=163}} * „Здружение на Власи“ - со седиште во Менден, Германија. Формирана од влашки печалбари од Грција во Германија.{{Sfn|Kahl|2002|p=163}} * „Минхенско Панхелично здружение на Власите“ – со седиште во [[Минхен]], Германија. Формирана од влашки печалбари од Грција во Германија.{{Sfn|Kahl|2002|p=163}} Чешкиот антрополог Маркета Зандлова ги дефинирала Здружението на Француските Власи Тра Арманами, Друштвото Фаршароту и Сојузот за влашки јазик и култура како единствени влашки културни организации во дијаспората кои го надминале локалното ниво во нивните активности.{{Sfn|Zandlová|2015|p=89-91}} == Наводи == <references /> {{Наводи|30em}} === Библиографија === *  {{Cite book|url=https://www.academia.edu/34296221|title=The Ethnicity of Aromanians after 1990: the Identity of a Minority that Behaves like a Majority|last=Kahl|first=Thede|publisher=Ethnologica Balkanica|year=2002|pages=145-169}} * {{Cite book|url=https://dspace.cuni.cz/handle/20.500.11956/64425|title=Aromuni v Bulharsku. Revitalizace a její kontexty|last=Zandlová|first=Markéta|publisher=[[Карлов универзитет]]|year=2015}} [[Категорија:Статии со извори на чешки (cs)]] [[Категорија:Историја на Власите]] [[Категорија:Влашка култура]] j63t93hih7b32a67g054jclvmhqs67x 0 1370606 5649302 5601187 2026-10-24T05:39:56Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5649302 wikitext text/x-wiki [[Податотека:DobrujaTatarsMap.jpg|мини|Татари од Романија]] [[Податотека:Tatarii_din_Romania_2011.png|мини| Распределба на Татарите во [[Романија]] (попис 2011 година)]] [[Податотека:UDTTMR_logo_en.png|мини|Демократски сојуз на татарски турски муслимани од Романија]] '''Татарите од Романија''', '''Татарите од Добруџа''' или '''Добруџанските Татари''' се [[Туркиски народи|туркиска]] етничка група која е присутна во [[Романија]] од 13 век. Според пописот од 2011 година, 20.282 луѓе се изјасниле како Татари, повеќето од нив се [[Кримски Татари]]<ref name="refSinanuyğur2011">Uyğur, Sinan (2011). [http://www.karam.org.tr/DergiPdfDetay.aspx?ID=27 Dobruca Tatar Türklerinde abece ve yazım sorunu]{{Мртва_врска|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Мртва врска|date=August 2024}}. ''Karadeniz Araştırmaları'', Yaz 2011, Sayı 30, sayfa: 71-92</ref> и живеат во [[Констанца (округ)|округот Констанца]]. Сепак, според Демократскиот сојуз на татарски турски муслимани од Романија, има 50.000 [[Татари]] во [[Романија]]. Тие се една од главните компоненти на муслиманската заедница во Романија. == Историја == === Среден век === Корените на кримската Татарска заедница во Романија започнале со миграцијата на [[Кумани]]те во 10 век. Уште пред да пристигнат Куманите, во овој дел се населиле други туркиски народи како [[Хуни]]те и [[Прабугари]]те. Татарите првпат стигнале до [[Делта на Дунав|делтата на Дунав]] во средината на 13 век за време на врвот на моќта на [[Златна Орда|Златната Орда]]. Во 1241 година, водени од Кадан, Татарите го поминале Дунав, освојувајќи и опустошувајќи ја областа. Таа веројатно не била под директна власт на ордата, туку под вазал на [[Бахчисарај]] Кан. Од арапски извори се знае дека на крајот на 13 век и почетокот на 14 век, потомците на Ногајската орда се населиле во Исачеа. Друг арапски научник, [[Ибн Батута]], кој поминал низ регионот во 1330 и 1331 година, го смета ''Баба Салтук'' (Бабадаг) за најјужен град на Татарите.<ref name="Stan44" /> Златната орда почнала да го губи своето влијание по војните од 1352–1359 година и во тоа време е забележан татарски воен лидер Деметриј кој ги бранел градовите на делтата на Дунав. Во 14 и 15 век [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]] ја колонизирало [[Добруџа]] со [[Ногајци]] од [[Буџак (регион)|Буџак]]. Меѓу 1593 и 1595 година Татари Ногајци и Татари од [[Буџак (регион)|Буџак]], исто така, биле населени во Добруџа. (Фредерик де Јонг) === Ран модерен период === Кон крајот на 16 век, околу 30.000 Ногајци од [[Буџак (регион)|Буџак]] биле донесени во [[Добруџа]]. По [[Руско-турска војна (1768-1774)|руската анексија на Крим]] во 1783 година, [[Кримски Татари|Кримските Татари]] почнале да емигрираат во [[Отоманско Царство|отоманските]] крајбрежни провинции [[Добруџа]] (денес поделени меѓу [[Романија]] и [[Бугарија]]). Откако во Добруџа, повеќето се населиле во териториите околу Меџидије, Бабадаг, [[Констанца]], [[Тулча]], [[Силистра]], Бештепе или [[Варна]] и продолжиле да создаваат села именувани во чест на нивната напуштена татковина како што се Ширин, Јајла, Акмечит, Јалта, Кефе или Бејбучак. === Доцно модерен период === Од 1783 до 1853 година десетици илјади Кримски Татари и [[Ногајци]] емигрирале во регионот [[Русе]], кој станал познат како „Мала Татарија“. По руското освојување во 1812 година, и Ногајците од Буџак емигрирал во Добруџа. Татарите кои се населиле во Добруџа пред големиот егзодус во 1860 година биле познати како ''Кабаил''. Тие ја формирале ескадрилата Кабаил Татар во војската ''Низам-и Цедид'' (Нов поредок) на султанот [[Селим III]]. Одиграле клучна улога во борбата на [[Махмуд II]] со [[Мухамед Али-паша|Мехмет Али-паша]] од Египет, ги спречиле бунтовите во [[Босна и Херцеговина]], [[Курдистан]] и арапските провинции и работеле со Османлиите во [[Кримска војна|Кримската војна]]. Татарите заедно со Албанците служеле како [[башибозук]], кои биле многу почитувани од Османлиите и добивале посебни даночни привилегии. Османлиите дополнително им доделиле одреден степен на автономија на Татарите на кои им било дозволено да владеат од нивниот [[кајмакам]], Кан Мирза. [[Династија Гирај|Династијата Гирај]] (1427 - 1878 година) се зголемила во Добруџа и ја задржала својата почитувана позиција. Татар од Добруџа, Кара Хусеин, бил одговорен за уништувањето на [[јаничар]]ите по наредба на султанот Махмут II. Од 1877-1878 година се претпоставува дека помеѓу 80.000 и 100.000 Кримски Татари емигрирале од Добруџа во [[Мала Азија]], што продолжило во помал број до Првата светска војна. Причините за емиграцијата биле неколку: во 1883 година романската влада донела закони со кои се барало за сите христијански татари да служат задолжителна војска за сите романски поданици, вклучувајќи ги и Татарите, кои биле загрижени дека служењето на христијанската армијата не била во согласност со нивниот муслимански идентитет. Други причини опфаќаат глад во 1899 година во Добруџа, серија закони од 1880 до 1885 година во врска со конфискација на татарската и турската земја и Првата светска војна (1916–1818 година) која го опустошила регионот. == Почетокот на 20 век до Втората светска војна == [[Податотека:Dobethn1903.png|мини|300x300пкс| Националностите во Северна Добруџа на почетокот на 20 век, со Татари во жолта боја]] Уникатниот кримски татарски национален идентитет во Добруџа почнал да се појавува во последната четвртина од 19 век.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://uniuneatatara.ro/|title=UDTTMR – Uniunea Democrata a Turco-Tatarilor Musulmani din Romania &#124; Bine ati venit!|accessdate=2025-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20120920233405/http://uniuneatatara.ro/|archive-date=2012-09-20|url-status=dead}}</ref> Кога Исмаил Гаспрински, кој многумина го сметале за татко на кримско-татарски национализам, го посетил Костенце ([[Констанца]]) во 1895 година, тој открил дека неговиот весник ''Теркуман'' веќе бил во широк тираж. Сепак, поетот Мехмет Нијази е најзаслужен за ширење на националистички идеи меѓу Татарите од Добруџа. Во пресрет на падот на владата на Крим Татар, Добруџа станала најважното место за засолниште за Татарите од Крим. Многу од овие бегалци биле инспирирани да се приклучат на движењето Прометеј во Европа кое имало за цел независност на советските националности. Во овој период Мустеџип Хаџи Фазил (подоцна го зел презимето Улкусал) бил водач на заедницата во Добруџа. Во 1918 година, кога имал 19 години, отишол на Крим да предава во татарските училишта и го издавал првото татарско списание во Добруџа, ''Емел'' од 1930 до 1940 година. Тој и другите националисти протестирале против емиграцијата на Татар од Добруџа во Турција, верувајќи дека преселувањето на [[Крим (полуостров)|Крим]] било подобро. Во 1920-тите, Добруџа опстојувала како примарна дестинација за бегалците кои избегале од Советите. Татарите биле релативно слободни да организираат политички и да објавуваат списанија засновани на националистички идеи. Во текот на [[Втора светска војна|Втората светска војна,]] многу Татари избегале од [[Крим (полуостров)|Крим]] и биле бегалци со кримските Татарски семејства во Добруџа, кои потоа биле строго казнети од комунистичка Романија. Бегалците кои пробале да избегаат по море биле нападнати од авиони на Црвената армија, додека оние кои следеле копнени патишта низ [[Кнежевство Молдавија|Молдавија]] успеале да стигнат до Добруџа пред Црвената армија да ги зароби и депортира повеќето од нив во Сибир на 18 мај 1944 година. Неџип Хаџи Фазил, водачот на шверцерскиот комитет бил убиен, а неговиот брат, Мустеџип Хаџи Фазил побегнал во Турција. == Случувања по Втората светска војна == Во 1940 година, [[Јужна Добруџа]] и била дадена на Бугарија, а до 1977 година во Романија живееле околу 23.000 Татари. Според Нермин Ерен, тој број се зголемил на околу 40.000 до 1990-тите. Во 2005 година, Демократскиот сојуз на турско-муслиманските Татари од Романија тврдел дека имало 50.000 Татари во Романија, верувајќи дека проценката на пописот е вештачки ниска, бидејќи повеќето Татари се идентификувале како Турци. Нермин Ерен, исто така, проценил дека бројот на Татари во Бугарија бил околу 20.000 во 1990-тите. Бугарските извори процениле дека бројот бил околу 6.000, но биле свесни дека повеќето Татари стапувале во брак со Турци или се идентификувале како Турци. Помеѓу 1947 и 1957 година, татарските училишта почнале да работат во Романија, а во 1955 година била создадена посебна азбука за татарската заедница. Во 1990 година бил формиран Демократскиот сојуз на муслиманските Татар-Турци. Денес, Романија ги почитува малцинските права на Татарите и не следи никаква политика на романизација. == Забележителни луѓе == * Казим Абдулаким * Денис Алибец, фудбалер * Мелек Амет, манекенка * Нејла Атеш * Емин Бекторе * Шахип Болат Абдурахим * Димитрие Кантемир * Гелил Есергеп, политичар * Дениз Гиафер, фудбалер * Едрис Фетислим, тенисер * Тахсин Гемил * [[Јусуф Иса Халим]], лингвист * Сидиyîк Ибрахим Х. Мирзи * Мурат Јусуф, свештеник * Рефијик Кадир * Кемал Карпат * Мехмет Нијази, писател * Ахмет Нурмамбет * [[Кадрије Нурмамбет]], музички уметник * Ајхан Омер, ракометар и тренер * Негијат Сали, политичар * Атила Септар, рагбист * Ердинчи Септар, рагби играч * [[Севил Шајдех]], политичар * Септар Мехмет Јакуб * Танер Мурат * Исмаил Х.А. Зијаедин == Јазик == Добрујански татарски или романски татарски е татарски јазик во [[Романија]]. Вклучува [[Кримскотатарски јазик|кримскотатарски]] и [[Ногајски јазик|ногајски]] дијалекти,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.researchgate.net/publication/287996468|title=Ekstra Küçük Bir Dil Olarak Romanya Tatar Türkçesi (As an Extra Small Language: Romania Tatar Turkish)}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.academia.edu/20136476|title=THE TURKISH LANGUAGE SPOKEN BY THE TURK-TATAR COMMUNITY LIVING IN ROMANIA|archive-url=https://web.archive.org/web/20230415084238/https://www.academia.edu/20136476/THE_TURKISH_LANGUAGE_SPOKEN_BY_THE_TURK_TATAR_COMMUNITY_LIVING_IN_ROMANIA|archive-date=2023-04-15|accessdate=2023-04-28}}</ref><ref name=":4">{{Наведена мрежна страница|url=http://antat.ru/ru/academy/international/romania/information.php|title=Общие сведения о татарах Добруджи|work=Академия наук Республики Татарстан|archive-url=https://web.archive.org/web/20220119184546/http://antat.ru/ru/academy/international/romania/information.php|archive-date=2022-01-19|accessdate=2022-01-19}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://zen.yandex.ru/media/turks/dunaiskie-ili-rumynskie-tatary-otkuda-vzialis-i-kak-jivut-v-nastoiascee-vremia-5f789651952c3b370ec526f3|title=Дунайские или румынские татары. Откуда взялись и как живут в настоящее время|work=|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20220118194703/https://zen.yandex.ru/media/turks/dunaiskie-ili-rumynskie-tatary-otkuda-vzialis-i-kak-jivut-v-nastoiascee-vremia-5f789651952c3b370ec526f3|archive-date=2022-01-18|accessdate=2022-01-19}}</ref><ref name="inform.tatar">{{Наведени вести|url=https://tatar-inform.tatar/news/taner-murat-dobrudzha-tatarlaryny-un-yashlek-balalary-tatarcha-irken-s-yl-sh-bel-5082672|title=Танер Мурат: Добруджа татарларының ун яшьлек балалары татарча иркен сөйләшә белә|date=24 April 2018|publisher=Tatar-inform|language=tt}}</ref> но денес веќе не постојат остри разлики меѓу овие дијалекти и најчесто се гледа како еден јазик.<ref name="RT">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.academia.edu/19984869|title=Romanian Tatar language communication in the multicultural space|last=Ismail|first=Nilghiun|archive-url=https://web.archive.org/web/20231004150433/https://www.academia.edu/19984869|archive-date=2023-10-04|accessdate=2023-04-28}}</ref><ref name="STSP">{{Наведено списание|last=Murat|first=Taner|date=January 1, 2018|title=The Sounds of Tatar Spoken in Romania: The Golden Khwarezmian Language of the Nine Noble Nations|url=https://www.academia.edu/36788619|journal=Anticus Press|via=www.academia.edu}}</ref> Овој јазик припаѓа на [[Кипчачки јазици|кипчачките јазици]], поточно на кипчак-ногајските јазици и е под влијание на [[Турски јазик|турскиот]] и [[Романски јазик|романскиот]].<ref name="RT" /><ref name="STSP" /> == Подгрупи == === Кримските Татари === Кримските Татари биле донесени во Добруџа од страна на Османлиите по зголемената моќ на Русите во регионот и нејзината анексија на Крим во 1783 година. Меѓутоа, по независноста на Романија во 1877-1878 година, помеѓу 80.000 и 100.000 Кримски Татари се преселиле во [[Мала Азија]], миграција која продолжила и понатаму. Тој број на Татари во Северна Добруџа се намалил од 21% во 1880 година на 5,6% во 1912 година. Во 2002 година тие сочинуваа 2,4% од населението. === Ногаи === [[Ногајци|Ногајската]] компонента од татарското население не е издвоена во романските пописи. Повеќето емигрирале во [[Турција]], но се претпоставува дека неколку илјади Ногајци сè уште живеат во Добруџа, особено во градот Михаил Когалничеану (Карамурат) и селата Лумина (Кочали), Валеа Дачилор (Хендеккаракујусу) и Кобадин (Кубадин). == Локалитети со највисок процент на татарско население == * Округот Констанца ** Чиочарлија - 11,18% ** Валу луи Трајан — 9,81% ** Течиргиол - 9,22% ** Независност - 8,68% ** Комана - 8,37% ** Медгидија - 8,07% ** 23 август - 7,89% ** Мерени — 7,85% ** Топраисар - 6,48% ** Агигеа - 6,39% ** Мурфатлар - 5,5% ** Кобадин - 4,86% ** Амзацеа - 4,71% ** Градина — 4,47% ** Тузла — 4,38% ** Ефорие - 3,55% ** Кастелу - 3,37% ** Мангалија - 3,25% ** Михаил Когалничеану — 3,23% ** Овидиу — 3,01% ** Лумина - 2,98% ** Лиману - 2,85% ** силиштеа - 2,69% ** [[Констанца]] - 2,59% ** Албешти - 2,39% ** Барагану - 1,7% ** Кумпана - 1,41% ** Пецинеага - 1,41% == Наводи == {{Наводи}} == Литература == * Роберт Стансиугел и Лилијана Моника Балаша, ''Доброгеа во Секолеле VII-XIX.'' ''Evoluţie istorica'', Букурешт, 2005 година == Надворешни врски == * [https://uniuneatatara.ro/ Веб-страница на Демократскиот сојуз на турско-муслиманските Татари од Романија] * [https://uctr.ro/ Веб-страница на Културниот сојуз на Татари од Романија] * [http://www.udt.ro/ Веб-страница на Демократскиот татарски сојуз] * [http://miras.gov.ro/1/ Веб-страница на Виртуелниот музеј Мирас] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20250428214336/https://miras.gov.ro/1/ |date=2025-04-28 }} * [https://www.researchgate.net/publication/287996468_Ekstra_Kucuk_Bir_Dil_Olarak_Romanya_Tatar_Turkcesi_As_an_Extra_Small_Language_Romania_Tatar_Turkish Како екстра мал јазик романскиот татарски турски] * [https://www.academia.edu/19984869/Romanian_Tatar_language_communication_in_the_multicultural_space Комуникација на романски татарски јазик во мултикултурниот простор] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200201090115/https://www.academia.edu/19984869/Romanian_Tatar_language_communication_in_the_multicultural_space|date=2020-02-01}} * [https://www.academia.edu/20136476/THE_TURKISH_LANGUAGE_SPOKEN_BY_THE_TURK_TATAR_COMMUNITY_LIVING_IN_ROMANIA Турскиот јазик што го зборува турско-татарската заедница што живее во Романија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230415084238/https://www.academia.edu/20136476/THE_TURKISH_LANGUAGE_SPOKEN_BY_THE_TURK_TATAR_COMMUNITY_LIVING_IN_ROMANIA|date=2023-04-15}} * [https://uctr.ro/proiect/implementarea-limbii-tatare-in-scoli/ Имплементација на татарски јазик во училиштата во Романија] * [http://www.udt.ro/2021/07/13/ziua-limbii-tatare-din-romania/ Ден на татарски јазик во Романија] * [https://omniglot.com/writing/romaniantatar.htm Романски татарски во Омниглот] {{Туркиски народи}} [[Категорија:Народи во Молдавија]] [[Категорија:Народи во Бугарија]] [[Категорија:Туркиски народи]] [[Категорија:Народи во Романија]] 4satsqf7zu6nklyypv2mvtlsdl67zka 0 1378347 5649192 5550692 2026-10-23T16:37:06Z Andrew012p 85224 /* */ 5649192 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Злосторник|subject_name=Виктор Карамарков|birth_place=[[Скопје]], [[Југославија]] (денешна Македонија)|image_name=Виктор Карамарков македонски сериски убиец.jpg|image_caption=Виктор Карамарков уапсен во 2009 г.|birth_date=1981|country={{МКД}}|convictions=[[убиство]] x4<br>обид за убиство x2|alias=Македонскиот Раскољников|criminal_penalty=[[доживотен затвор]]|victims=4|imprisoned=Идризово|apprehended=27 октомври 2009|beginyear=март|endyear=октомври 2009}} '''Виктор Карамарков''' (роден 1981), попознат како '''Македонскиот Раскољников''' — македонски [[сериски убиец]]. Тој е осуден за убиство на четири постари жени во [[Скопје]], злосторства извршени во периодот од март до октомври 2009 г. Покрај убиствата, одговорен е и за бројни кражби и три обиди за убиство. Карамарков е осуден на доживотен затвор, а казната ја издржува во затворот „Колонија Идризово“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://makfax.com.mk/makedonija/109986/|title=Доживотен затвор за Виктор Карамарков|date=2010-06-16|work=МАКФАКС|language=mk-MK|accessdate=2025-10-04|archive-date=2019-08-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20190814095807/https://makfax.com.mk/makedonija/109986/|url-status=dead}}</ref> == Ран живот == Карамарков е роден во скопската населба [[Ѓорче Петров]]. Неговиот татко починал кога тој бил млад, па израснал со умствено нестабилна мајка. Иако важел за осаменик, бил опишан како многу интелигентно момче што основното образование го завршило со одличен успех, притоа покажувајќи голема почит кон постарите лица. Бил голем љубител на руската книжевност, а посебно на романот ''[[Злосторство и казна]]'' од [[Фјодор Михајлович Достоевски|Фјодор Достоевски]], поврзувајќи се со главниот лик, Родион Раскољников. Меѓутоа, Карамарков исто така бил познат деликвент и зависник од [[дрога]], кој постојано се занимавал со разни кражби.<ref name="brief">{{Cite web|url=http://www.globusmagazin.com.mk/?ItemID=BEB02D2614DB4C4A99AE47DE5BC323A8|title=A Brief Story of the Macedonian Raskolnikov|author=Natasha Crvenkovska|publisher=Globus|language=Macedonian}}{{Мртва_врска|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Убиства == Црпејќи вдахновение од својата омилена книга, Карамарков ги барал најранливите постари жени за да ги изврши убиствата. Кога ќе пронајдел соодветна жртва, ѝ ѕвонел на врата и барал пари, под изговор дека собира средства за неговата болна [[мајка]]. Откако ќе добиел пристап, влегувал во станот, извадил мала секира обвиткана во [[весник]] и селотејп и ја убивал несомнителната жртва. По извршеното убиство, крадел златен накит што го наоѓал во станот, со цел да ја финансира својата зависност од дрога. Интересна подробност од неговиот начин на дејствување е што по секое убиство, тој ја посетувал црквата „Св. Петар и Павле“ во [[Ѓорче Петров]], барајќи прошка за своите дела. === Жртви === Карамарков е осуден за убиство на четири жени: * Љубица Христовска (83) — убиена во нејзиниот дом во [[Бутел (населба)|Бутел]], како последица на тешка повреда на главата. При првата истрага, полицијата се сомневала дека убиецот бил член на семејството или од соседството, поради тоа што немало знаци на борба, ништо не било вознемирено, а вратата била заклучена однатре. * Босилка Красојевиќ (71) — убиена на 15 октомври. Била нападната во нејзиниот дом на улицата „Октомвриска револуција“, и подоцна починала од повредите. Властите забележале дека ова убиство е многу слично на убиството на Христовска. * Вера Богоевска (76) — убиена истиот ден како и Красојевиќ. Била нападната во нејзиниот дом на улицата „Франко Клуз“, и подоцна починала од повредите. * Елена Милева (69) — убиена на 26 октомври во нејзиниот дом на улицата „[[Хо Ши Мин]]“. Карамарков бил уапсен за кражба кратко по нејзиното убиство. === Обиди за убиство === Карамарков е одговорен и за три обиди за убиство: * Марија Атанасовска (79) — жителка на [[Капиштец]], Атанасовска била нападната од Карамарков во лифт, при што се здобила со повреди на главата. Додека Атанасовска лежела крварејќи, тој се обидел да побегне, но бил изненаден од зетот на жртвата, кој ја чекал на излезот. Зетот, збунет од крвта во лифтот, го прашал Карамарков што ѝ се случило на жртвата. Карамарков објаснил дека таа сама се повредила, и му помогнал на зетот да ја извади од лифтот, пред веднаш да побегне од местото. * Смиља Петровска (73) — нападната на 21 октомври. Успеала да се одбрани од напаѓачот во близина на нејзиниот дом на „Железничка улица“. * Сание Сулејмани (42) — Сулејмани, хигиеничарка, била нападната истиот ден како Петровска. Таа успеала да го совлада Карамарков во нејзиниот дом во трговскиот центар Мавровка. == Истрага, апсење и казна == Иако првично не се сомневале дека во градот демне [[сериски убиец]], властите постепено ги поврзале точките поради сличностите во злосторствата. Сите жртви биле постари жени, убиени во своите станови со тап предмет во задниот дел од главата, а било забележано и дека на сите им недостасувало златен накит. Врз основа на изјавите од преживеаните жртви, напаѓачот бил опишан како просечен млад човек, кој одел од врата на врата со здравствена книшка во рацете, барајќи финансиска помош за неговата болна мајка. Жртвите не можеле подробно да го опишат, бидејќи изгледал сосема обично и неприметливо. На 27 октомври, Карамарков бил уапсен и осуден на осум месеци затвор за кражба. Меѓутоа, сведоците и роднините на нападнатите жени веднаш го препознале како напаѓачот. При претресот во неговиот дом, властите ја пронашле секирата употребена во убиствата. === Судска постапка и пресуда === Откако неговата слика била прикажана на националната телевизија, голем број жени се јавиле, утврдувајќи го како човекот што им го украл накитот. Една жена, утврдена само како К.М., изјавила дека десет дена пред неговото апсење, тој насилно ѝ го откорнал златниот ланец додека таа се шетала во близина на [[Министерството за култура на Македонија|Министерството за култура]]. Шокирана, мајката на Карамарков одбила да поверува дека нејзиниот син е ладнокрвен убиец. Иако тој официјално не ги признал убиствата, сепак спомнал подробности што можел да ги знае само извршителот. Во неговата завршна изјава пред судот, Карамарков тврдел дека бил дрогиран додека давал изјави и дека бил однесен на непозната местоположба три дена, каде што на ѕидот висела слика од [[Јосип Броз-Тито|Јосип Броз Тито]], а нему му бил ускратен адвокат. И покрај овие тврдења, тој бил осуден на доживотен затвор, што предизвикало незадоволство кај неговиот адвокат, Сашо Дуковски, кој тврдел дека не постои доволно докази за ваквата пресуда. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Родени во 1981 година]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Луѓе од Скопје]] [[Категорија:Македонски сериски убијци]] [[Категорија:Македонци осудени за убиство]] __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ rxpwzc9wlgban8wvfmg8fjdsdxkb814 0 1378654 5649275 5625279 2026-10-23T23:06:27Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5649275 wikitext text/x-wiki '''Староанглиската книжевност''' — поезија (алитеративни стихови) и проза напишани на [[староанглиски јазик]] во рана средновековна Англија, од 7 век до децениите по [[Норманско освојување на Англија|норманското освојување]] во 1066 година, период познат како [[англосаксонска Англија]]. Делото ''„Кедмоновата химна“'' од 7 век често се смета за најстарата зачувана поема на англиски јазик, бидејќи се појавува во копија од текстот на Беде од 8 век насловен „''Црковната историја на англискиот народ“.''{{Sfn|Lerer|1997}} Поезијата напишана во средината на 12 век била дел од последно постнорманско книжевно творештво на староанглиски јазик.{{Sfn|Ker|1990}} Придржувањето кон граматичките правила на староанглискиот јазик било во голема мера недоследно во делата од 12 век, а до 13 век граматиката и синтаксата на староанглискиот јазик целосно дегенерирале, отстапувајќи место на многу поголемиот [[Средноанглиска книжевност|корпус на книжевност на средноанглискиот јазик]].{{Sfn|Mitchell|1985}}{{Sfn|Moessner|1989}} Во опаѓачки редослед во однос на количина, староанглиската книжевност се состоела од: проповеди и житија на светци; библиски преводи; преведени латински дела на раните [[црковни отци]]; хроники и дела од наративна историја; закони, тестаменти и други правни дела; практични дела за граматика, медицина и географија; и поезија.{{Sfn|Cameron|1982}} Вкупно, постојат над 400 зачувани ракописи од тој период, од кои околу 189 се сметаат за значајни.{{Sfn|Ker|1990}} Покрај тоа, дел од староанглискиот текст бил зачуван на камени конструкции и украсни предмети.{{Sfn|Cameron|1982}} Поемата ''[[Беовулф|„Беовулф“]]'', која често го започнува традиционалниот канон на англиската книжевност, е најпознатото дело на староанглиската книжевност. ''Англосаксонската хроника'' се покажала како значајна за историското проучување, бидејќи ја зачувала хронологијата на раната англиска историја. Покрај староанглиската книжевност, англо-латинските дела претставуваат значителен дел од книжевноста од [[Ран среден век|раниот среден век]] во Англија. == Постоечки ракописи == [[Податотека:Peterborough.Chronicle.firstpage.jpg|мини|''Хрониката на Питерборо'', во ракопис од околу 1150 година, е една од главните извори на ''Англосаксонската хроника''; на сликата е прикажана почетната страница.]] Од англосаксонскиот период биле зачувани над 400 ракописи, од кои повеќето биле напишани во периодот од 9 до 11 век.{{Sfn|Ker|1990}} Имало значителни загуби на ракописи како резултат на распуштањето на манастирите во 16 век.{{Sfn|Cameron|1982}} Старите англиски ракописи биле високо ценети од колекционерите уште од 16 век, и поради нивната историска вредност и поради нивната естетска убавина со нивните рамномерно распоредени букви и декоративни елементи.{{Sfn|Cameron|1982}} === Палеографија и кодикологија === Биле зачувани ракописи напишани и на [[Латински јазик|латински]] и на народен јазик. Раните англосаксонски текстови користеле стилови на писма позајмени од ирските мисионери, меѓу кои биле и островскиот [[Унцијално писмо|полуунцијал]] (кој се користел за важни латински текстови) и островскиот минускул (кој се користел и за латински и за народен јазик). Во 10 век, каролинската минускула била усвоена за латинскиот јазик; сепак, островската минускула продолжила да се користи за староанглиски текстови. Потоа, таа била сè повеќе под влијание на каролинската минускула, иако задржувала одредени карактеристични островски форми на букви.{{Sfn|Baker|2003}} Раните англиски ракописи често содржеле подоцнежни забелешки на маргините на текстовите; реткост е да се најде целосно неанониран ракопис.<ref>{{Наведена книга|url=https://www.academia.edu/35861727|title=The Annotated Book in the Early Middle Ages Practices of Reading and Writing|last=Renswoude|first=Irene van|last2=Teeuwen|first2=Mariken}}</ref> Тие вклучуваат корекции, измени и проширувања на главниот текст, како и коментари за него, па дури и неповрзани текстови.{{Sfn|Teeuwen|2016}}{{Sfn|Powell|2009}} Поголемиот дел од овие забелешки се чини дека датираат од 13 век и подоцна.{{Sfn|Parkes|2007}} === Скрипторија === Седум големи скрипториуми произвеле добар дел од староанглиските ракописи: [[Винчестер]]; Ексетер; Вустер; Абингдон; Дарам; и две куќи во [[Кантербери|Кентербери]], Христовата црква и опатијата Свети Августин.{{Sfn|Cameron|1982}} === Дијалекти === Регионалните дијалекти вклучуваат северумбриски, мерсиски, кентски и западносаксонски, што довело до шпекулации дека голем дел од поезијата веројатно била подоцна преведена на западносаксонски.{{Sfn|Baker|2003}} Пример за доминацијата на западносаксонскиот дијалект се две [[Грамота|повелби]], од колекциите на Стоу и Британскиот музеј, кои ги наведуваат донациите за земјиште во Кент и Мерсија, но сепак биле напишани на западносаксонскиот дијалект од тој период.{{Sfn|Sweet|1908}} === Поетски кодекси === Постојат четири главни поетски ракописи: * Ракописот на Јуниус, познат и како Кедмонски ракопис, е илустрирана збирка песни за библиски наративи. Се чува в Бодлијанската библиотека, со ознака на полиците MS. Јуниус 11.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://medieval.bodleian.ox.ac.uk/catalog/manuscript_6318|title=MS. Junius 11 – Medieval Manuscripts|work=medieval.bodleian.ox.ac.uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20220126132111/https://medieval.bodleian.ox.ac.uk/catalog/manuscript_6318|archive-date=2022-01-26|accessdate=2022-01-29}}</ref> * „Ексетерската книга“ е антологија што ги обединува загатките и подолгите текстови. Се чува во библиотеката на катедралата во Ексетер откако била донирана во 11 век од страна на епископот Леофрик, а на полиците има ознака „Декан на Ексетер и ракопис на поглавје 3501“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://theexeterbook.exeter.ac.uk/index.html|title=The Exeter Book – Exeter Cathedral Library and Archives & University of Exeter Digital Humanities Lab|work=The Exeter Book|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202151254/https://theexeterbook.exeter.ac.uk/index.html|archive-date=2021-12-02|accessdate=2022-01-29}}</ref> * Верчелиската книга содржи и поезија и проза; не е познато како се нашла во Верчели. * Ноелскиот кодекс (Британска библиотека Котон Вителиус А. xv), понекогаш наречен ''Беовулфски ракопис'', содржи проза и поезија, обично обработувајќи монструозни теми, вклучувајќи го и ''[[Беовулф]].''{{Sfn|Sisam|1962}} == Поезија == [[Податотека:CaedmonManuscriptPage46Illust.jpg|мини|На оваа илустрација од страница 46 од Кедмонскиот (или Јуниушки) ракопис прикажан е ангел како ги чува портите на рајот.]] === Форма и стил === Најкарактеристично за староанглиската поезија бил нејзиниот алитеративен стиховски стил. Англо-латинската поетска традиција во раната средновековна Англија била придружена со дискурси за латинската [[Метрика (книжевност)|прозодија]], кои биле „правила“ или насоки за писателите. Правилата на староанглиската поезија се разбираат само преку современа анализа на постојните текстови. Првата широко прифатена теорија ја конструирал Едуард Сиверс (1893), кој разликувал пет различни [[Алитерација|алитеративни]] обрасци.{{Sfn|Sievers|1893}} Неговиот систем на алитеративни стихови се базирал на [[Акцентски стих|акцент]], алитерација, количина на самогласки и обрасци на [[Слог|слоговна]] акцентација. Се состои од пет пермутации на основна шема на стихови; кој било од петте типа може да се користи во кој било стих. Системот бил наследен од и постои во една или друга форма во сите постари [[германски јазици]]. Предложени биле и алтернативни теории, како што е теоријата на Џон Ц. Поуп (1942), која користи музичка нотација за следење на стиховите.{{Sfn|Pope|1942}} [[Џ. Р. Р. Толкин]] опишал и илустрирал многу од карактеристиките на староанглиската поезија во својот есеј од 1940 година „За преведувањето на „Беовулф".{{Sfn|Tolkien|1983}} ==== Алитерација и асонанса ==== Староанглиската поезија алитерирала, што значи дека звукот се повторува низ целиот стих, генерално земен од првиот слог на првиот нагласен збор во стихот. Алитерацијата се базира на звук, а не на буква. На пример, во првиот стих од „Скитникот “, „Oft him anhaga are gebideð“, „Oft the loner finds grace for him“, „o“ од „oft“ и „a“ во „anhaga“ и „are“ сите алитерираат. Префиксите, како што се „ge-“ секогаш се ненагласени и затоа не се дел од алитеративните обрасци, додека групите согласки, на пример „st“ или „sp“ може да алитерираат само со себе, а не со кој било збор што почнува на „s“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://oldenglish.info/syntax4.html|title=Old English Online – Syntax|work=oldenglish.info|accessdate=2024-10-14}}</ref> ==== Цезура ==== Староанглиската поезија, како и другите старогермански алитеративни стихови, исто така е вообичаено обележана со [[Цезура (музика)|цезура]] или пауза. Покрај тоа што го одредувала темпото на стихот, цезурата исто така го групирала секој стих во два хемистиха. ==== Метафора ==== Кенинговите биле клучна карактеристика на староанглиската поезија. Кенинг е често формулаична метафорична фраза што опишува едно нешто во однос на друго: на пример, во ''[[Беовулф]]'', морето се нарекува ''пат на китовите.'' Друг пример за кенинг во ''„Скитникот“'' е упатувањето на битката како „бура од копја“. Староанглиската поезија била обележана со релативната реткост на [[Споредба (стилистика)|споредбите]].<ref name="HumeK1975">{{Наведено списание|last=Kathryn Hume|date=January 1975|title=The Theme and Structure of Beowulf|url=https://archive.org/details/sim_studies-in-philology_1975-01_72_1/page/1|journal=Studies in Philology|volume=72|issue=1|pages=1–27}}</ref> ''[[Беовулф]]'' содржи најмногу пет споредби, а тие се од пократката варијанта.<ref name="HumeK1975" /> ==== Варијација ==== Староанглискиот поет особено сакал да го опишува истото лице или предмет со различни фрази (често апозитиви) што укажувале на различни квалитети на тоа лице или предмет. На пример, поетот ''од Беовулф'' во три и пол реда се осврнува на данскиот крал како „господар на Данците“ (мислејќи на народот воопшто), „крал на Скилдинзите“ (името на специфичното данско племе), „давач на прстени“ (една од функциите на кралот е да дели богатство) и „познат поглавар“. Ваквата варијација, на која современиот читател (кој сака вербална прецизност) не е навикнат, често претставува тешкотија во создавањето читлив превод.{{Sfn|Howe|2012}} ==== Литоти ==== Литота е форма на драматично потценување што ја користи авторот за ироничен ефект.{{Sfn|Sievers|1893}} === Усна традиција === Иако целата постоечка староанглиска поезија била напишана и писмена, многу научници предлагаат дека староанглиската поезија била усен занает кој се изведувал со ''скоп'' и бил придружен со [[харфа]].<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.com/books/edition/Performance_in_Beowulf_and_Other_Old_Eng/HQCHEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=0|title=Performance in Beowulf and Other Old English Poems|last=Breeze|first=Steven J. A.|date=2022|publisher=Boydell & Brewer|isbn=978-1-84384-645-1|language=en}}</ref> Хипотезите на Милман Пари и Алберт Лорд за Хомеровото прашање почнале да се применуваат (од Пари и Лорд, но и од Франсис Магун) на стихови напишани на [[староанглиски јазик]]. Според теоријата, одредени карактеристики на барем дел од поезијата можат да се објаснат со поставување на усно-формулаичен состав. Додека староанглиската епска поезија може да има одредена сличност со [[Старогрчки јазик|старогрчките]] епови како што се ''[[Илијада|„Илијада“]]'' и ''[[Одисеја|„Одисеја“]]'', прашањето дали и како англосаксонската поезија била пренесувана преку усна традиција останува предмет на дебата, а прашањето за која било одредена песна веројатно нема да биде одговорено со совршена сигурност. Пари и Лорд веќе ја демонстрирале густината на метричките формули во [[Старогрчки јазик|старогрчкиот јазик]] и ја забележале истата карактеристика во староанглискиот алитеративен стих:<blockquote><poem>''Hroþgar maþelode helm Scildinga'' ("Hrothgar spoke, protector of the Scildings") ''Beoƿulf maþelode bearn Ecgþeoƿes'' ("Beowulf spoke, son of Ecgtheow")</poem></blockquote>Покрај вербалните формули, било забележано дека многу слични теми се појавуваат меѓу различните дела од англосаксонската книжевност. Теоријата сугерира причина за ова: поезијата била составена од формули и теми од заеднички фонд за поетската професија, како и книжевни пасуси составени од индивидуални уметници во посовремена смисла. Лари Бенсон го вовел концептот на „пишана формула“ за да го опише статусот на дел од англосаксонската поезија која, иако е демонстративно напишана, содржи докази за усни влијанија, вклучително и големо потпирање на формули и теми.{{Sfn|Foley|1985}} Чести усно-формулирани теми во староанглиската поезија вклучуваат „Ѕверови од битката“{{Sfn|Magoun|1953}} и „Крипа на смртта“.{{Sfn|Fry|1987}} Првата, на пример, се карактеризира со споменување на гаврани, орли и волци што претходат на особено насилни прикази на битка. Меѓу најтемелно документираните теми е „Херојот на плажата“. [[D. K. Crowne|Д. К. Краун]] прв ја предложил оваа тема, дефинирана со четири карактеристики: * Херој на плажа. * Придружни „Задржувачи“. * Трепкачка светлина. * Завршување или започнување на патување. Еден пример што Краун го наведува во својата статија е оној на крајот од борбата на Беовулф со чудовиштата за време на неговиот натпревар по пливање со Брека. Краун се повикал на примери за темата во дванаесет староанглиски текстови, вклучувајќи едно појавување во [[Беовулф]].{{Sfn|Crowne|1960}} Исто така, била забележана и во други дела од германско потекло, средноанглиска поезија, па дури и во исландска прозна сага. Џон Ричардсон сметал дека шемата е толку општа што се однесува на практично секој лик во одреден момент од наративот и ја сметал за пример на „прагната“ карактеристика на мономитот „Патувањето на херојот“ на [[Џозеф Кемпбел]]. Џ. А. Дејн, во една статија{{Sfn|Dane|1982}} (окарактеризирана од Фоли како „полемики без строгост“){{Sfn|Foley|1985}} изјавил дека појавувањето на темата во [[Старогрчки јазик|старогрчката]] поезија, т.е. традиција без позната врска со германската, ја поништува идејата за „автономна тема во багажот на усниот поет“. Одговорот на Фоли бил дека Дејн погрешно ја разбрал природата на усната традиција и дека всушност појавувањето на темата во други култури покажува дека таа е традиционална форма.{{Sfn|Foley|1985}} === Поети === Повеќето староанглиски песни биле запишани без автори, а многу малку имиња се познати со сигурност; главните три се Кедмон, Алдхелм и Киневулф.{{Sfn|Cameron|1982}} ==== Беде ==== Често се смета дека Беде е авторот на песна од пет стиха насловена како ''„Песната на смртта на Беде“'', поради нејзиното појавување во писмо по повод неговата смрт од Катберт. Оваа песна постои во нортумбриска и подоцнежна верзија.{{Sfn|Smith|1978}} ==== Кедмон ==== Кедмон се смета за првиот староанглиски поет чие дело сè уште е зачувано. Тој бил опишан како легендарна личност во „Црковната историја на англискиот народ“ од Бед. Според Бед, Кедмон прво бил неписмен овчар. По визијата за гласник од Бога, Кедмон го добил дарот на поезија, а потоа живеел како монах под игуменката Хилд во манастирот Витби во [[Нортамбрија|Нортумбрија]] во 7 век.{{Sfn|Cameron|1982}}{{Sfn|Vernon|1861}} Бед во својата „''Историја"'' изјавил дека тој ја репродуцирал првата песна на Кедмон, која се состои од девет стихови. Наречена ''„Химна на Кедмон“'', песната била зачувана на нортумбриски, западносаксонски и латински во 19 посебно зачувани ракописи:{{Sfn|O'Donnell|2005}}<ref name="CaedmonSweet">{{Наведување|last=Sweet|first=Henry|title=An Anglo-Saxon Reader|publisher=Clarendon Press|year=1943|edition=13th|place=Oxford|page=43|url=https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.20777/2015.20777.Sweets-Anglo-saxon-Reader-In-Prose-And-Verseed13#page/n51/mode/2up}} Taken from the Corpus MS. at Oxford (279), commonly referred to as the "O" manuscript of Bede's Ecclesiastical History.</ref>{{Sfn|Hamer|2015}} ==== Кинуелф ==== Киневулф се покажал како мистериозна фигура тешка за идентификување, но неодамнешните истражувања сугерирале дека тој бил англијански поет од почетокот на 9 век. Му се припишуваат четири песни, потпишани со рунски [[акростих]] на крајот од секоја песна; тоа се ''„Судбините на апостолите“'' и ''„Елена“'' (двете пронајдени во Верчелиската книга), и ''„Христос II"'' и „''Јулијана“'' (двете пронајдени во Ексетерската книга).{{Sfn|Cameron|1982}} Вилијам од Малмесбери изјавил дека Алдхелм, епископ од Шерборн (починал 709 година), изведувал световни песни во придружба на харфа, но ниту една од овие староанглиски песни не била зачувана.{{Sfn|Cameron|1982}} Пол Г. Ремели неодамна предложил дека староанглискиот ''Излез'' веројатно било дело на Алдхелм или на некој тесно поврзан со него.{{Sfn|Remley|2005}} ==== Алфред ==== Се верува дека [[Алфред Велики|Алфред]] бил автор на некои од метричките предговори на староанглиските преводи на ''„Пастирската грижа“'' од Грегориј и ''„Утеха на филозофијата“'' од Боетиус. Се смета дека Алфред бил автор и на 50 метрички псалми, но дали песните биле напишани од него, под негово водство или покровителство, или како општ дел од неговите реформски напори, не е познато.{{Sfn|Treschow|Gill|Swartz|2009}} === Поетски жанрови и теми === ==== Херојска поезија ==== [[Податотека:BLBeowulf.jpg|мини|Премонтирана страница од ''[[Беовулф]]'', [[Британска библиотека]] Котон Вителиус A.XV.]] [[Податотека:Beowulf_Cotton_MS_Vitellius_A_XV_f._132r.jpg|мини|Прва страница од ''Беовулф'', содржана во оштетениот Ноелов кодекс.]] Староанглиската поезија на која ѝ било посветено најголемо внимание се занимавала со митското германско херојско минато. Научниците сугерираат дека староанглиската херојска поезија се пренесувала усно од генерација на генерација.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bl.uk/medieval-literature/articles/old-english-heroic-poetry|title=British Library|work=www.bl.uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20221013115813/https://www.bl.uk/medieval-literature/articles/old-english-heroic-poetry|archive-date=2022-10-13|accessdate=2022-10-13}}</ref> Како што почнало да се шири христијанството, прераскажувачите честопати ги преточувале приказните за христијанството во постарите херојски приказни. Најважно и најдолго дело, со 3.182 реда, е ''[[Беовулф|„Беовулф“]].'' Тоа се појавува во оштетениот Ноелов кодекс. Беовулф ги раскажува подвизите на херојот Беовулф, крал на Ведер-Гетите или [[Англи|Аглите]], околу средината на 5 век. Авторот е непознат и Британија воопшто не се споменува. Научниците се поделени околу датумот на овој текст, со хипотези кои се движат од 8 до 11 век.{{Sfn|Downey|2015}}{{Sfn|Neidorf|2014}} Тоа добило големо признание, како и постојан академски и уметнички интерес.{{Sfn|Bjork|Niles|1998}} Освен ''„Беовулф“'', постојат и други херојски песни. Две биле зачувани во фрагменти: ''„Борбата кај Финсбур“'', контроверзно протолкувана од многумина како прераскажување на една од битките во ''„Беовулф“'', и ''„Валдере“'', верзија на настаните од животот на Валтер од Аквитанија. Две други песни споменуваат херојски фигури: се верува дека ''Видсит'' е многу стар во некои делови, датирајќи од настаните во 4 век во врска со Еорманрик и [[Готи|Готите]], и содржи каталог на имиња и места поврзани со храбри дела. ''„Деор“'' е лирска песна, во стилот на ''„Утеха на филозофијата“'', која споменува примери на познати херои, вклучувајќи ги Веланд и Еорманрик, споредени со нараторот.{{Sfn|Cameron|1982}} ''Англосаксонската хроника'' содржи разни херојски песни вметнати низ целата книга. Најраната, од 937 година се нарекува ''„Битката кај Брунанбур“'' и ја слави победата на кралот Ателстан над Шкотите и Нордијците. Постојат пет пократки песни: заземање на петте општини (942); крунисување на кралот Едгар (973); смрт на кралот Едгар (975); смрт на Алфред, син на кралот Етелред (1036); и смрт на кралот [[Едвард Исповедникот]] (1065).{{Sfn|Cameron|1982}} Поемата од 325 стиха именувана како ''„Битката кај Малдон“'' ги слави [[Ерл|грофот]] Биртнот и неговите луѓе кои паднале во битка против [[Викинзи|Викинзите]] во 991 година. Се смета за една од најдобрите, но недостасуваат и почетокот и крајот, а единствениот ракопис бил уништен во пожар во 1731 година.{{Sfn|Cameron|1982}} При крајот на поемата бил зачуван добро познат говор: ==== Елегична поезија ==== Поврзани со херојските приказни се голем број кратки песни од Ексетерската книга кои биле опишани како „елегии“{{Sfn|Drabble|1985}} или „мудра поезија“.{{Sfn|Cameron|1982}}{{Sfn|Woodring|1995}} Тие се лирски и [[Боетиј|боетијски]] во нивниот опис на животните успеси и падови. ''„Руина“'' е мрачна приказна која раскажува за распаѓањето на некогаш славниот град на Римска Британија (градовите во Британија биле во опаѓање откако Римјаните си заминале на почетокот на 5 век, бидејќи раните келтски Британци продолжиле да живеат рурален живот). Во ''„Скитникот“'' еден постар човек зборува за напад што се случил во неговата младост, кога неговите блиски пријатели и роднини биле убиени; сеќавањата на колежот останале со него целиот негов живот. Тој ја доведува во прашање мудроста на импулсивната одлука да се вклучи во евентуално супериорна борбена сила: мудриот човек се вклучува во војна за да ''го зачува'' граѓанското општество и не смее да брза во битка, туку треба да бара сојузници кога шансите можат да бидат против него. ''„Морнарот“'' е приказна за едно тажно прогонство од домот на морето, од кое единствената надеж за спасение е радоста на небото. Други мудри песни се ''„Вулф и Едвацер“'', ''„Жалењето на сопругата“'' и ''„Пораката на сопругот“''. Алфред Велики напишал мудра песна во текот на своето владеење, лабаво заснована на [[Неоплатонизам|неоплатонската]] филозофија на [[Боетиј]] наречена „''Лејс на Боетиј“.''{{Sfn|Cameron|1982}} ==== Преводи на класична и латинска поезија ==== Неколку староанглиски песни се адаптации на [[Доцна антика|доцнокласични]] филозофски текстови. Најдолгата е превод од 10 век на „''Утеха на филозофијата''“ од Боетиј, содржан во ракописот „Otho a.vi“.{{Sfn|Sedgefield|1899}} Друга е ''„Фениксот"'' од Ексетерската книга, [[Алегорија|алегоризација]] на „''De ave phoenice“'' од Лактанциј.{{Sfn|Cameron|1982}} Други кратки песни потекнуваат од латинската бестијарска традиција. Меѓу нив се ''„Пантерот“'', ''„Кит“'' и ''[[The Partridge (poem)|„Еребица“]].''{{Sfn|Cameron|1982}} ==== Гатанки ==== Најпознатите староанглиски [[Гатанка|загатки]] се наоѓаат во Ексетерската книга. Тие се дел од пошироката англосаксонска книжевност традиција на загатки, која вклучува загатки напишани на латински. Загатките биле и комични и непристојни.{{Sfn|Black|2009}} Гатанките од Ексетерската книга се без број и без наслови во ракописот. Поради оваа причина, научниците предлагаат различни толкувања за тоа колку гатанки има, при што некои сметаат дека се 94, а други предлагаат бројка поблиску до 100.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bl.uk/medieval-literature/articles/the-exeter-book-riddles-in-context|title=British Library|work=www.bl.uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20221013120526/https://www.bl.uk/medieval-literature/articles/the-exeter-book-riddles-in-context|archive-date=2022-10-13|accessdate=2022-10-13}}</ref> Повеќето научници веруваат дека Ексетерската книга била составена од еден писар;<ref>{{Наведено списание|last=Blake|first=N F|date=Nov 1, 1962|title=The Scribe of the Exeter Book|url=https://www.proquest.com/openview/0399833a60203fcfa285434df475b4ee/1?pq-origsite=gscholar&cbl=1817933|journal=Neophilologus|volume=46|issue=4|pages=316–19|doi=10.1007/BF01560863|id={{ProQuest| <!-- Insert ProQuest data here -->}}|url-access=subscription|archive-url=https://web.archive.org/web/20220129154400/https://www.proquest.com/openview/0399833a60203fcfa285434df475b4ee/1?pq-origsite=gscholar&cbl=1817933|archive-date=January 29, 2022|access-date=January 29, 2022}}</ref> сепак, делата речиси сигурно првично биле составени од поети.{{Sfn|Black|2009}} На ковчегот на Франк се наоѓа загатка на староанглиски јазик, напишана со [[Рунска азбука|рунско]] писмо. Едно можно решение за загатката е „кит“, што потсетува на китовата коска од која бил направен ковчегот.<ref>{{Наведено списание|last=Osborn|first=Marijane|date=2019|title=Flodu in the Franks Casket's Whale Poem: A Fluvial Meaning with Regional Implications|journal=Philological Quarterly|volume=98|issue=4|pages=329–41}}</ref> ==== Житијата на светците во стихови ==== Верчелиската книга и Ексетерската книга содржат четири долги наративни песни за животите на светците, или [[Хагиографија|хагиографии]]. Во Верчелиската книга се ''Андреас'' и ''Елена'', а во Ексетер се ''Гутлак'' и ''Јулијана.'' ''„Андреас“'' е долга 1.722 стихови и е најблиската од зачуваните староанглиски поеми до ''Беовулф'' по стил и тон. Таа е приказната за [[Апостол Андреја|Свети Андреј]] и неговото патување за да го спаси [[Апостол Матеј (Евангелист)|Свети Матеј]] од [[Mermedonians|Мермедонците]]. ''„Елена“'' е приказната за [[Света Елена (царица)|Света Елена]] (мајка на [[Константин Велики|Константин]]) и нејзиното откривање на [[Чесен Крст|Вистинскиот крст]]. Култот на Вистинскиот крст бил популарен во англосаксонска Англија и оваа поема била инструментална во неговото промовирање.{{Sfn|Cameron|1982}} ''„Гутлак“'' се состои од две песни за англискиот светец Гутлак од 7 век. ''Јулијана'' го опишува животот на Света Јулијана, вклучувајќи разговор со ѓаволот за време на нејзиното затворање.{{Sfn|Cameron|1982}} ==== Поетски библиски парафрази ==== Постојат голем број делумни преводи и парафрази на Библијата на староанглиски јазик што биле зачувани. Јуниушкиот ракопис содржи три парафрази на текстови од Стариот Завет. Ова биле преформулации на библиски пасуси на староанглиски јазик, не точни преводи, туку парафразирање, понекогаш во форма на прекрасна поезија. Првата и најдолга е од ''[[Битие (библиска книга)|Битие]]'' (првично претставена како едно дело во Јуниушкот ракопис, но денес се смета дека се состои од две одделни песни, А и Б), втората е од ''Излез'', а третата е ''Даниел.'' Во Даниел се содржани две стихови, ''Песна за трите деца'' и ''Песна за Азарија'', при што втората се појавува и во Ексетерската книга по ''Гутлак''.{{Sfn|Cameron|1982}} Четвртата и последна песна, ''Христос и Сатана'', која е содржана во вториот дел од Јуниушкиот ракопис, не парафразира ниту една посебна библиска книга, туку прераскажува голем број епизоди и од Стариот и од Новиот Завет.{{Sfn|Wrenn|1967}} Ноелскиот кодекс содржи библиска поетска парафраза, која се појавува веднаш по ''Беовулф'', наречена ''„Џудит“'', и е прераскажување на приказната за [[Книга Јудита|Џудит]]. Ова не треба да се меша со проповедта на Елфрик наречена „''Џудит“'', која ја прераскажува истата библиска приказна во алитеративна проза.{{Sfn|Cameron|1982}} Зачувани се стари англиски преводи на [[Псалтир|Псалми]] 51–150, по прозна верзија на првите 50 Псалми.{{Sfn|Cameron|1982}} Постојат стиховни преводи на Gloria in Excelsis, [[Оче наш|молитвата Оче наш]] и Апостолскиот симбол на верата, како и некои химни и [[Поговорка|поговорки]].{{Sfn|Cameron|1982}} ==== Оригинални христијански песни ==== Покрај библиските парафрази, има и голем број оригинални религиозни песни, претежно лирски (ненаративни).{{Sfn|Cameron|1982}} Книгата „Ексетер“ содржи серија песни насловени како ''„Христос“'', поделени како ''„Христос I“'', ''„Христос II“'' и ''„Христос III“.''{{Sfn|Cameron|1982}} ''„Сонот за крстот“'', содржан во Верчелиската книга, се смета за една од најубавите староанглиски поеми.{{Sfn|Cameron|1982}} Присуството на дел од поемата (на нортумбриски дијалект){{Sfn|Sweet|1908}} врежан со руни на камен крст од 8 век пронајден во Рутвел, Дамфрисшир, ја потврдува староста барем на овој дел од поемата. „Сонот за крстот“ е соновна визија во која [[Персонификација|персонифицираниот]] крст ја раскажува приказната за распнувањето. Христос се појавува како млад херој-крал, уверен во победата, додека самиот крст ја чувствува целата физичка болка од распнувањето, како и болката од тоа што е принуден да го убие младиот господар.{{Sfn|Baker|2003}} Сонувачот решава да се потпре на крстот, а сонот завршува со визија за рајот. Постојат голем број религиозни дебатни песни. Најдолгата е ''„Христос и Сатана“'' во Јуниушкот ракопис, кој се занимава со конфликтот меѓу Христос и Сатана за време на четириесетте дена во пустината. Друга дебатна песна е ''„Соломон и Сатурн“'', која е зачувана во голем број текстуални фрагменти, во која [[Сатурн (митологија)|Сатурн]] е прикажан како магионичар кој дебатира со мудриот крал [[Соломон]].{{Sfn|Cameron|1982}} ==== Други песни ==== Во староанглискиот јазик постојат и други поетски форми, вклучувајќи кратки стихови, гноми и [[Мнемоника|мнемонички]] песни за помнење на долги списоци со имиња.{{Sfn|Cameron|1982}} На маргините на ракописите се наоѓаат кратки стихови кои нудат практични совети, совети против губење на добиток или совети за справување со доцнење при раѓање, честопати групирани како амајлии. Најдолгата била наречена ''Амалија од девет билки'' и веројатно била од паганско потекло. Други слични кратки стихови, или амајлии, се: ''За рој пчели'', ''Против џуџе'', ''Против прободувачка болка'' и ''Против вен''.{{Sfn|Cameron|1982}} Постои група мнемонички песни дизајнирани да помогнат во меморирањето на листи и низи од имиња и да ги држат предметите по ред. Меѓу овие песни се: ''[[Месецослов|„Месецослов“]]'', ''„Судбините на апостолите“'', ''„Рунската песна“'', ''„Годините за постење'' “ и ''„Упатства за христијаните“.''{{Sfn|Cameron|1982}} == Проза == Количината на зачувана староанглиска проза е многу поголема од количината на поезија.{{Sfn|Cameron|1982}} Од зачуваната проза, поголемиот дел се состои од проповеди, житија на светци и библиски преводи од латински.{{Sfn|Cameron|1982}} Поделбата на раносредновековни пишани прозни дела во две категории: „христијански“ и „секуларни“, како што е наведено подолу, е само заради погодност, бидејќи писменоста во англосаксонска Англија во голема мера била провинција на монаси, калуѓерки и свештеници (или на оние лаици на кои им ге предале вештините за читање и пишување латински и/или староанглиски). Староанглиската проза првпат се појавила во 9 век и продолжува да се евидентира во текот на 12 век како последна генерација писари, обучени како момчиња во стандардизираниот западносаксонски дијалект пред освојувањето, а починале како стари мажи.{{Sfn|Cameron|1982}} === Христијанска проза === Најпознатиот секуларен автор на староанглиски јазик бил кралот [[Алфред Велики]] (849–899), кој превел неколку книги, многу од нив религиозни, од латински на староанглиски јазик. Алфред, сакајќи да ја обнови [[Англиска култура|англиската култура]], се жалел за лошата состојба на латинското образование: {{blockquote|Толку било општо пропаѓањето на образованието во Англија што многу малку од оваа страна на Хамбер можеле... да преведат писмо од латински на англиски; и верувам дека немало многу такви ни надвор од Хамбер|Пасторална грижа, вовед, преведено од Кевин Кросли-Холанд{{sfn|Crossley-Holland|1999|p=218}}}} Алфред предложил учениците да се образуваат на староанглиски јазик, а оние што ќе се истакнат да продолжат да учат латински. Културната програма на Алфред имала за цел да преведе „одредени книги [...] неопходни за сите луѓе да ги знаат“ од латински на староанглиски јазик. Тие вклучувале: ''„Cura Pastoralis“'' од [[Папа Григориј I|Григориј Велики]], прирачник за свештеници за тоа како да ги извршуваат своите должности, кој станал „''Hierdeboc“'' („Книга за овчари“)<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bl.uk/collection-items/king-alfred-translation-of-the-pastoral-care|title=King Alfred's Translation of the Pastoral Care|work=The British Library|archive-url=https://web.archive.org/web/20200803012151/https://www.bl.uk/collection-items/king-alfred-translation-of-the-pastoral-care|archive-date=2020-08-03|accessdate=2021-05-15}}</ref> на староанглиски јазик; „{{Јаз|la|[[The Consolation of Philosophy|De Consolatione philosophiae]]}}“ од [[Боетиј]], (''Froforboc'' или „книга на утеха“);<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ebeowulf.uky.edu/eBoethius/iconic/iconic.html|title=Alfred the Great's Burnt Boethius|work=ebeowulf.uky.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20211012145940/http://ebeowulf.uky.edu/eBoethius/iconic/iconic.html|archive-date=2021-10-12|accessdate=2021-05-15}}</ref> и ''Солилоквиумот'' на Свети [[Свети Августин|Августин]] (познат на староанглиски како ''Blostman'').{{Sfn|Cameron|1982}} Во тој процес, дел од оригиналната содржина бил испреплетуван низ преводите.{{Sfn|Vernon|1861}} Други важни{{Sfn|Cameron|1982}} стари англиски преводи вклучуваат: {{Јаз|la|[[Orosius#Historiae Adversus Paganos|Historiae Adversus Paganos]]}} од Оросиј, придружно дело на ''„Градот Божји“'' од Свети Августин; „''Дијалозите“'' на Григориј Велики; и ''„Црковната историја на англискиот народ“'' од Беде.<ref>On the Old English translation of Bede's ''Ecclesiastical History'', see {{Harvard citation text|Rowley|2011a}} and {{Harvard citation text|Rowley|2011b}}</ref> Се верува дека Елфрик од Ајншам, кој пишувал кон крајот на 10-ти и почетокот на 11-ти век, бил ученик на Етелволд.{{Sfn|Cameron|1982}} Тој бил најголемиот и најплоден писател на проповеди,{{Sfn|Cameron|1982}} кои биле копирани и адаптирани за употреба дури до 13-ти век.{{Sfn|Cameron|1982}} Во однос на преводот на првите шест книги од Библијата (''Староанглиски Хексатеух)'', се смета дека делови биле од Елфрик од стилски причини. Тој вклучил некои житија на светците во ''католичките проповеди'', како и циклус од житијата на светците кои требало да се користат во проповедите. Елфрик, исто така, напишал староанглиско дело за пресметка на времето и пастирски писма.{{Sfn|Cameron|1982}} Во истата категорија како Елфрик, и негов современик, бил Вулфстан II, надбискуп на Јорк. Неговите проповеди биле многу стилски. Неговото најпознато дело е ''Sermo Lupi ad Anglos'' во кое ги обвинил гревовите на Англичаните за викиншките инвазии. Напишал голем број свештенички правни текстови вклучувајќи ги ''Институти за политика'' и ''Канони на Едгар''.{{Sfn|Cameron|1982}} Еден од најраните староанглиски текстови во проза е „''Мартирологијата“'', кој содржи информации за светци и маченици според нивните годишнини и празници во црковниот календар. Била сочувана во шест фрагменти. Се верува дека била напишана во 9 век од анонимен [[Мерсија|мерсиски]] автор.{{Sfn|Cameron|1982}} Најстарата збирка црковни проповеди била „''Бликлинговите проповеди“'', пронајдена во ракопис од 10 век.{{Sfn|Cameron|1982}} Постојат голем број прозни дела со житија на светци: покрај оние напишани од Елфрик се и прозното житие на Свети Гутлак (Верчелиска книга), житието на [[Света Марина]] и житието на Свети Чад. Постојат уште четири житија во најраниот ракопис на ''Житието на светците'', ракописот на Јулиј: Седумте Спаќари од Ефес, [[Марија Египетска|Света Марија Египетска]], [[Свети Евстатиј Плакида|Свети Евстатиј]] и Света Ефросина.{{Sfn|Cameron|1982}} Постојат шест главни ракописи на Весексовите евангелија, кои датираат од 11-ти и 12-ти век. Најпопуларното, ''Староанглиското евангелие по Никодим'', е третирано во еден ракопис како да е 5-то евангелие; други апокрифни евангелија во превод се: ''Евангелието по Псевдо-Матеј'', ''Vindicta salvatoris'', ''Визијата на Свети Павле'' и ''Апокалипсата на Тома.''{{Sfn|Cameron|1982}} === Секуларна проза === ''Англосаксонската хроника'' веројатно започнала во времето на кралот Алфред Велики и продолжила повеќе од 300 години како историски запис за англосаксонската историја.{{Sfn|Cameron|1982}} Бил зачуван еден единствен пример за класична [[Витешки роман|романса]]: фрагмент од приказната за ''Аполониј од Тир'' кој бил преведен во 11 век од ''[[Gesta Romanorum]].''{{Sfn|Cameron|1982}}{{Sfn|Vernon|1861}} Монах кој пишувал на староанглиски јазик во исто време со Елфрик и Вулфстан бил Биртферт од Ремзи, чија книга ''[[Handboc|„Handboc“]]'' била студија за математика и реторика. Тој, исто така, напишал дело насловено како ''[[Пресметување на датумот на Велигден|„Computus“]]'', во кое е наведена практичната примена на аритметиката при пресметување на календарски денови и [[Подвижен празник|подвижни празници]], како и табели на плима и осека.{{Sfn|Cameron|1982}} Елфрик напишал две протонаучни дела, ''„Хексамерон“'' и ''„Истражувања на сигевулфи“'', кои се занимавале со приказните за создавањето. Тој исто така напишал граматика и речник од латински јазик на староанглиски јазик, подоцна користен од студенти заинтересирани за учење [[Старофранцуски јазик|старофранцуски]] јазик, како што се заклучува од глосите на тој јазик.{{Sfn|Cameron|1982}} Ноеловиот кодекс го содржи текстот на ''„Чудата на Истокот“'', кој вклучува извонредна мапа на светот и други илустрации. Во Ноеловиот кодекс е содржано и ''Писмото на Александар до Аристотел.'' Бидејќи ова е истиот ракопис што го содржи ''Беовулф'', некои научници шпекулираат дека можеби станува збор за збирка материјали за егзотични места и суштества.{{Sfn|Cameron|1982}} Постојат голем број интересни медицински дела. Постои превод на ''Хербариумот на Апулеј'' со впечатливи илустрации, пронајден заедно со ''Medicina de Quadrupedibus.'' Втора збирка текстови е ''Bald's Leechbook'', книга од 10 век што содржи билни, па дури и некои хируршки лекови. Третата збирка, позната како ''Lacnunga'', вклучува многу амајлии и баења.{{Sfn|Cameron|1982}} Правните текстови се голем и важен дел од целокупниот староанглиски корпус. Законите на Етелберт I од Кент, напишани на почетокот на 7 век, се најраното зачувано англиско прозно дело.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/art/English-literature|title=English literature – Prose|work=Encyclopedia Britannica|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20150701022508/https://www.britannica.com/art/English-literature|archive-date=2015-07-01|accessdate=2021-05-15}}</ref> Други закони, тестаменти и повелби биле напишани во текот на следните векови.<ref name=":0" /> Кон крајот на 9 век, Алфред ги составил законските кодекси на Етелберт, Ине и Офа во текст во кој ги изложил неговите закони, познат како ''Домбок.'' До 12 век тие биле распоредени во две големи збирки (видете ''Textus Roffensis''). Тие вклучуваат закони на кралевите, почнувајќи со оние на Етелберт од Кент и завршувајќи со оние на [[Кнут Велики|Кнут]], и текстови што се занимаваат со специфични случаи и места во земјата. Интересен пример е ''[[Gerefa|Герефа]]'', која ги опишува должностите на еден кнез на голем имот. Исто така, постои голем обем на правни документи поврзани со религиозни куќи. Тие вклучуваат многу видови текстови: записи за донации од благородници; тестаменти; документи за еманципација; списоци на книги и реликвии; судски случаи; правила на еснафите. Сите овие текстови даваат вредни сознанија за општествената историја од англосаксонските времиња, но имаат и книжевна вредност. На пример, некои од наративите за судските случаи се интересни поради нивната употреба на реторика.{{Sfn|Cameron|1982}} == Натписи на предмети == Џејмс Паз предлага предметите што содржат староанглиски песни или фрази да се сметаат како дел од книжевното творештво од тоа време и како „говорни предмети“.<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Nonhuman voices in Anglo-Saxon literature and material culture|last=Paz|first=James|date=2017|isbn=978-1-5261-1599-7|location=Manchester|oclc=1256594076}}</ref> Овие предмети го вклучуваат Рутвеловиот споменик (кој вклучува песна слична на „Сонот на крстот“ зачувана во Верчелиската книга), Франковиот ковчег, Алфредовиот скапоцен камен.<ref name=":1" /> == Полусаксонски староанглиски јазик == ''„Обраќањето на душата кон телото'' “ (околу 1150–1175) пронајдено во библиотеката на Вустерската катедрала, во ракопис F. 174, содржи само еден збор со можно латинско потекло, а воедно одржува и дегенериран алитеративен метар и староанглиска граматика и синтакса, иако во дегенеративна состојба (оттука, раните научници на староанглискиот јазик ја нарекле оваа доцна форма „полусаксонска“).{{Sfn|Moffat|1987}}{{Sfn|Singer|1845}} „Гробот“ е поема зачувана во ракопис од 12 век, познат како MS Bodleian 343, на fol. 170r: со текот на времето, научниците ја нарекувале „англосаксонска“, „норманско-саксонска“, доцноанглиска и средноанглиска.<ref>{{Наведено списание|last=Dudley|first=Louise|year=1914|title=The Grave|url=https://archive.org/details/sim_modern-philology_1914-01_11_3/page/429|journal=Modern Philology|volume=11|issue=3|pages=429–42|doi=10.1086/386940|issn=0026-8232|jstor=432811|doi-access=free}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Siebert|first=Eve|year=2006|title=A Possible Source for the Addition to The Grave|url=http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.3200/ANQQ.19.4.8-16|journal=ANQ: A Quarterly Journal of Short Articles, Notes and Reviews|language=en|volume=19|issue=4|pages=8–16|doi=10.3200/ANQQ.19.4.8-16|issn=0895-769X|url-access=subscription|archive-url=https://web.archive.org/web/20230506003949/https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.3200/ANQQ.19.4.8-16|archive-date=2023-05-06|access-date=2023-05-02}}</ref> ''Хрониката на Питерборо'' може да се смета и за текст од доцниот период, кој продолжил до 12 век.{{Sfn|Mustanoja|2016}} == Прием и студија == === Доцносредновековни глоси и преводи === Старата англиска книжевност не исчезнала во 1066 година со норманското освојување. Многу проповеди и дела продолжиле да се читаат и користат делумно или целосно во текот на 14 век, а потоа биле дополнително каталогизирани и организирани. Она што може да се нарече најрана студија за староанглиската книжевност било напишано од писар од 12 или почетокот на 13 век од Вустер, познат само како „Тремелувата рака“ - прекар кој го добил поради треперењето на раката што предизвикувало карактеристично неуреден ракопис.{{Sfn|Schipper|1997}} „Тремелувата рака“ е познат по многу латински глоси на староанглиски текстови, кои претставуваат најраниот обид за превод на јазикот во постнорманскиот период. Веројатно неговото најпознато писарско дело е она од Катедралската библиотеката во Вустер, познато како MS F. 174, кое содржи дел од ''Граматиката'' и ''Речникот'' на Елфрик и кратка фрагментарна песна честопати наречена „Песна за смртта на Беде“, покрај песната „Телото и душата“.{{Sfn|Franzen|1991}} === Антикваризам и рана наука === За време на [[Англиска реформација|Реформацијата]], кога манастирските библиотеки биле расфрлани, ракописите почнале да ги собираат антикварници и научници. Некои од најраните собирачи и научници биле Лоренс Новел, Метју Паркер, Роберт Брус Котон и Хамфри Ванли.{{Sfn|Cameron|1982}} Староанглиските речници и референци биле создавани почнувајќи од 17 век. Првиот бил ''Dictionarium Saxonico-Latino-Anglicum'' (1659) од Вилијам Сомнер. Лексикографот Џозеф Босворт започнал речник во 19 век наречен ''Англосаксонски речник'', кој бил завршен од Томас Норткот Толер во 1898 година и ажуриран од Алистер Кемпбел во 1972 година.{{Sfn|Cameron|1982}} === Студии од 19-ти, 20-ти и 21-ви век === Во 19-тиот и почетокот на 20-тиот век фокусот бил ставен на германските и паганските корени кои научниците верувале дека ќе можат да ги пронајдат во староанглиската книжевност. {{Sfn|Stanley|1975}} Бидејќи староанглискиот јазик бил еден од првите народни јазици што биле запишани, научниците од 19-ти век, кои ги барале корените на европската „национална култура“ (видете Романтичен национализам), покажале посебен интерес за проучување на она што тогаш вообичаено било нарекувано „англосаксонска книжевност“,<ref>{{Наведување|last=Davis|first=Kathleen|title=Old English lyrics: a poetics of experience|year=2012|url=https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-history-of-early-medieval-english-literature/old-english-lyrics-a-poetics-of-experience/00629EE84B57C85E31E2DAB56B335043|journal=The Cambridge History of Early Medieval English Literature|pages=332–56|editor-last=Lees|editor-first=Clare A.|series=The New Cambridge History of English Literature|place=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-19058-9|access-date=2022-01-29}}</ref> и староанглискиот јазик станал редовен дел од универзитетската наставна програма.<ref>{{Наведување|title=Why Do We Study the Manuscript?|year=2020|url=https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-companion-to-medieval-british-manuscripts/why-do-we-study-the-manuscript/B2CF8CBAEF453FA9937B77179882D861|journal=The Cambridge Companion to Medieval British Manuscripts|pages=127–234|editor-last=Treharne|editor-first=Elaine|series=Cambridge Companions to Literature|place=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-10246-0|access-date=2022-10-13|editor2-last=Da Rold|editor2-first=Orietta}}</ref> По Втората светска војна, интересот за самите ракописи се зголемил, развивајќи нови палеографски пристапи од антикварските пристапи. Нил Кер, [[Палеографија|палеограф]], го објавил револуционерниот ''Каталог на ракописи што содржат англосаксонски јазик'' во 1957 година, а до 1980 година речиси сите англосаксонски ракописни текстови биле достапни како факсимили или изданија. Балгодарение на творештвото на Бернар Ф. Ипе,{{Sfn|Huppé|1959}} вниманието кон влијанието на [[Свети Августин|августинската]] егзегезата се зголемило во науката.{{Sfn|Hill|2002}} На [[Џ. Р. Р. Толкин]] често му се припишува заслугата за создавање на движење кое го разгледува староанглискиот јазик како предмет на [[Теорија на книжевноста|книжевната теорија]] благодарение на неговото клучно предавање познато како „Беовулф: Чудовиштата и критичарите“ (1936).{{Sfn|Cameron|1982}} Од 1970-тите години, покрај фокусот на [[Палеографија|палеографијата]] и самите физички ракописи поопшто, научниците продолжиле да дебатираат за прашања како датирањето, местото на потекло, авторството, врските помеѓу староанглиската книжевна култура и глобалните средновековни книжевности и валенциите на староанглиската поезија што можат да биде откриена од современата теорија. === Влијание врз модерната англиска книжевност === ==== Проза ==== Толкин ја адаптирал тематиката и терминологијата на херојската поезија во некои дела, вклучувајќи ги ''[[Хобит (роман)|„Хобитот“]]'' и ''[[Господарот на прстените (книга)|„Господарот на прстените“]]'', а Џон Гарднер го напишал ''„Грендел“'', кој ја раскажува приказната за противникот на Беовулф од негова перспектива.{{Sfn|Cameron|1982}} ==== Поезија ==== Староанглиската книжевност имала одредено влијание врз модерната книжевност, а повеќе значајни поети преведувале и вклучувале староанглиска поезија во нивните дела.<ref>{{Наведена книга|title=Fossil poetry: Anglo-Saxon and linguistic nativism in nineteenth-century poetry|last=Jones|first=Chris|publisher=Oxford university press|year=2018|isbn=978-0-19-882452-7|location=Oxford (GB)}}</ref> Меѓу некои од попознатите рани преводи се преводот на ''„Битката кај Брунанбур“'' од Алфред, преводот на Лорд Тенисон, преводот на ''„Бетката кај Брунанбур''“ од Вилијам Морис и преводот на „''Морнарот''“ од [[Езра Паунд]]. Влијанието на поезијата може да се забележи кај современите поети Езра Паунд и [[Вистан Хју Оден|В. Х. Оден]].<ref>{{Наведена книга|title=Strange likeness: the use of Old English in twentieth-century poetry|url=https://archive.org/details/strangelikenessu0000jone|last=Jones|first=Chris|publisher=Oxford University Press|year=2006|isbn=978-0-19-170788-9|location=Oxford}}</ref> Во поново време, други значајни поети како Пол Малдун, Едвин Морган, [[Шејмас Хини]], Дениз Левертов и У.А. Фанторп покажале интерес за староанглиската поезија. Во 1987 година, Дениз Левертов ја објавил „Кедмон“, оригинална композиција базирана на описот на Беде за поетот Кедмон за „Химната на Кедмон“ во збирката ''„Дишејќи ја водата“.'' Потоа следела верзијата на Шејмас Хини на поемата „Витби-сур-Мојола“ во неговата ''„Ниво на духот“'' (1996), „Химната на Кедмона“ од Пол Малдун во неговата ''„Песок и чакал Мој'' “ (2002) и „Песната на Кедмон“ од У. А. Фанторп во нејзината ''„Ред на сонцето“'' (2003). Во 2000 година, Шејмас Хини го објавил неговиот превод на ''„Беовулф“.'' Хини користел ирски дикција низ целиот ''„Беовулф“'' за да внесе малку од она што тој го нарекол „посебно тело и сила“ во песната, истакнувајќи го неговото наследство од Алстер, „со цел да ја направи [песната] сè повеќе „волна напред/одново и одново“.<ref>{{Наведена книга|title=Beowulf: a Verse Translation|last=Heaney|first=Seamus|publisher=W.W. Norton|year=2002|editor-last=Donohughe|editor-first=Daniel|location=New York|page=xxxviii}}</ref> == Изданија == Целиот корпус на староанглиска поезија се уредува и анотира со достапни дигитални слики од страници и предмети од оригиналниот ракопис, и со преводи на современ англиски јазик, во рамките на проектот ''„Староанглиска поезија во факсимил“.''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://oepoetryfacsimile.org/|title=Old English Poetry in Facsimile|work=oepoetryfacsimile.org}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Општи и цитирани извори == * {{citation |editor-last=Alexander |editor-first=Michael |title=''Beowulf'': A Glossed Text |publisher=Penguin |year=1995 }}. * {{citation |last=Baker |first=Peter S. |title=Introduction to Old English|year=2003|publisher=Blackwell Publishing|location=Oxford|isbn=978-0-631-23454-8|oclc=315514208}} * {{citation |last=Benson |first=Larry D. |title=The Literary Character of Anglo-Saxon Formulaic Poetry |journal=Publications of the Modern Language Association |volume=81 |issue=5 |year=1966 |pages=334–41 |doi=10.2307/460821 |jstor=460821 |s2cid=163959399 }}. * {{citation |last1=Bjork |last2= Niles |first1=Robert |first2=John |title=A Beowulf Handbook |year=1998 |publisher=University of Nebraska |location=Lincoln, NE |isbn=978-0-8032-6150-1}} * {{citation |editor-last=Black |editor-first=Joseph |title=The Broadview Anthology of British Literature |volume=1: The Medieval Period |edition=2nd |publisher=Broadview Press |year=2009 }}. * {{citation |last1=Bosworth |first1=Joseph |first2=Thomas Northcote |last2=Toller |author1-link=Joseph Bosworth (scholar) |author2-link=Thomas Northcote Toller |year=1889 |title=An Anglo-Saxon Dictionary |url=http://www.bosworthtoller.com/ |access-date=2016-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190717111339/http://www.bosworthtoller.com/ |archive-date=2019-07-17 |url-status=dead }}. * {{citation |last=Campbell |first=Alistair |year=1972 |title=Enlarged Addenda and Corrigenda to the Supplement of An Anglo-Saxon Dictionary Based on the Manuscript Collections of Joseph Bosworth |publisher=Clarendon Press |isbn=978-0-19-863110-1}}. * {{citation |last=Cameron |first=Angus |title=Dictionary of the Middle Ages |year=1982 |volume=1 |pages=274–88 |chapter=Anglo-Saxon Literature |isbn=978-0-684-16760-2 |title-link=Dictionary of the Middle Ages |publisher=Charles Scribner's sons}}. * {{citation |last=Crossley-Holland |first=Kevin, trans. |title=The Anglo-Saxon World: An Anthology |isbn=978-0-19-283547-5 |year=1999|publisher=Oxford University Press }}. * {{citation |last=Crowne |first=D.K. |year=1960 |title=The Hero on the Beach: An Example of Composition by Theme in Anglo-Saxon Poetry|jstor=43342043|journal=Neuphilologische Mitteilungen|volume=61|issue=4|pages=362–72}} * {{citation |last=Dane |first=Joseph A. |title=Finnsburh and Iliad IX: A Greek Survival of the Medieval Germanic Oral-Formulaic Theme The Hero on the Beach |journal=Neophilologus |volume=66 |issue=3|pages=443–49|doi=10.1007/BF01998989 |year=1982 |s2cid=161365659 }}. * {{citation |last=Downey |first=S.|journal=Choice Reviews Online |title=Review of ''The Dating of Beowulf: A Reassessment'', ed. by [[Leonard Neidorf]]|volume=52|issue=6 |date=February 2015|doi=10.5860/CHOICE.187152|doi-broken-date=1 July 2025 }}. * {{citation |editor-last=Drabble |editor-first=Margaret | editor-link = Margaret Drabble |chapter=Elegies |title=The Oxford Companion to English Literature |edition=5th |isbn=978-0-19-866130-6 |publisher=Oxford University Press |year=1985 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/oxfordcompaniont00drab | page = 310 }}. * {{citation |last=Foley |first=John M. |title=Oral-Formulaic Theory and Research: An Introduction and Annotated Bibliography |publisher=Garland |year=1985}}. * {{citation |last=Franzen |first=Christine |title=The Tremulous Hand of Worcester: a Study of Old English in the Thirteenth Century |publisher=Clarendon Press|year=1991|isbn=0-19-811742-6|location=Oxford}}. * {{citation |last=Fry |first=Donald K. |chapter=The Cliff of Death in Old English Poetry |title=Comparative Research in Oral Traditions: A Memorial for Milman Parry |editor-first=John Miles |editor-last=Foley |publisher=Slavica |year=1987 |pages=213–34}}. * {{citation |last=Hamer |first=Richard Frederick Sanger |title=A choice of Anglo-Saxon verse |publisher=Faber & Faber Ltd. |year=2015 |isbn=978-0-571-32539-9 |location=London |oclc=979493193}}. * {{citation|last=Hill |first=Joyce|chapter=Confronting 'Germania Latina': changing responses to Old English biblical verse |title=The poems of MS Junius 11: basic readings |editor-first=R.M. |editor-last=Liuzza |editor-link=Roy Liuzza |year=2002 |pages=1–19}}. * {{citation |last=Howe |first=Nicholas |author-link=Nicholas Howe |editor1-first=Jana K. |editor1-last=Schulman |editor2-first=Paul |editor2-last=Szarmach |title=Beowulf at Kalamazoo: Essays on Translation and Performance|series=Studies in Medieval Culture |volume=50 |year=2012 |publisher=Medieval Institute Publications |location=Kalamazoo |isbn=978-1-58044-152-0 |pages=347–58 |chapter=Scullionspeak: Rev. of Heaney, ''Beowulf'' }}. * {{citation|first=Bernard F. |last=Huppé|title=Doctrine and Poetry: Augustine's Influence on Old English Poetry|publisher=SUNY Press|year=1959}}. * {{citation |last=Ker |first=Neil R. |title=Catalogue of Manuscripts containing Anglo-Saxon|edition=2nd|publisher=Oxford University Press|year=1990|orig-year=1st ed. 1957}}. * {{citation |last=Lind |first=Carol |title=Riddling the voices of others: The Old English Exeter Book riddles and a pedagogy of the anonymous |type=Ph.D. |publisher=Illinois State University |date=2007 }}. * {{citation |last=Magoun |first=Francis P.|title=The Oral-Formulaic Character of Anglo-Saxon Narrative Poetry |journal=Speculum |volume=28 |issue=3 |date=1953 |pages=446–67|doi=10.2307/2847021 |jstor=2847021 |s2cid=162903356 }}. * {{citation |last=Mitchell |first=Bruce |title=Old English Syntax|publisher=Clarendon Press|year=1985|isbn=0-19-811944-5|location=New York}}. * {{citation |last=Moessner |first=Lilo |title=Early Middle English Syntax |publisher=M. Niemeyer|year=1989|isbn=3-484-30207-0|location=Tübingen}}. * {{citation |last=Moffat |first=Douglas |title=The Soul's Address to the Body: the Worcester Fragments |publisher=Colleagues Press|year=1987|isbn=0-937191-01-9|location=East Lansing}}. * {{citation |last=Mustanoja |first=Tauno F.|title=A Middle English Syntax: Parts of Speech|publisher=John Benjamins Publishing Company|year=2016|isbn=9789027212405|location=Amsterdam}}. * {{citation |editor-last=Neidorf |editor-first=Leonard |title=The Dating of Beowulf: A Reassessment |year=2014 |url=https://books.google.com/books?id=TBEABQAAQBAJ |place=Cambridge |publisher=D.S. Brewer |isbn=978-1-84384-387-0}}. * {{citation |last=O'Donnell |first=Daniel Paul|title=Cædmon's Hymn: A Multi-Media Study, Edition and Archive|publisher=D.S. Brewer|year=2005}}. * {{citation |last=Lerer |first=Seth |author-link=Seth Lerer|title=Genre of the Grave and the Origins of the Middle English Lyric |journal=[[Modern Language Quarterly]]|volume=58|year=1997|issue=2 |pages=127–61|doi=10.1215/00267929-58-2-127 }}. * {{citation |last=Parkes |first=M.B. |title=Anglo-Saxon England / 26 |year=2007 |publisher=Cambridge Univ. Press|chapter=Raedan, areccan, smeagan: How the Anglo-Saxons read|isbn=978-0-521-03851-5|oclc=263427328}}. * {{citation |last=Pope |first=John C. |title=The Rhythm of Beowulf: an interpretation of the normal and hypermetric verse-forms in Old English poetry |publisher=Yale University Press |year=1942}}. * {{citation |last=Powell |first=K. |title=Anglo-Saxon England / 37|year=2009|publisher=Cambridge University Press|chapter=Viking invasions and marginal annotations in Cambridge, Corpus Christi College 162|isbn=978-0-521-76736-1|oclc=444440054}}. * {{citation |last=Remley |first=Paul G.|chapter=Aldhelm as Old English Poet: Exodus, Asser, and the Dicta Ælfredi |title=Latin Learning and English Lore: Studies in Anglo-Saxon Literature for Michael Lapidge |editor1=Katherine O'Brien O'Keeffe |editor2=Andy Orchard |publisher=University of Toronto Press |year=2005 |pages=90–108}}. * {{citation |last=Rowley |first=Sharon M. |url=http://www.boydellandbrewer.com/store/viewitem.asp?idproduct=13695 |title=The Old English version of Bede's ''Historia Ecclesiastica'' |publisher=Boydell & Brewer |year=2011a |access-date=2011-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160505193223/http://www.boydellandbrewer.com/store/viewitem.asp?idproduct=13695 |archive-date=2016-05-05 |url-status=dead }}. * {{citation |last=Rowley |first=Sharon |chapter='Ic Beda'...'Cwæð Beda': Reinscribing Bede in the Old English Historia Ecclesiastica Gentis Anglorum |title=Palimpsests and the Literary Imagination of Medieval England |editor1-first=Leo |editor1-last=Carruthers |editor2-first=Raeleen |editor2-last=Chai-Elsholz |editor3-first=Tatjana |editor3-last=Silec |publisher=Palgrave Macmillan |year=2011b |pages=95–113 }}. * {{citation |last=Schipper |first=William |date=September 1997 |title=The Worcester Tremulous Scribe and the Ælfric Manuscripts|doi=10.1177/007542429702500302|journal=Journal of English Linguistics|volume=25 |issue=3|pages=183–201|s2cid=145068947 }} * {{citation |editor-last=Sedgefield |editor-first=Walter John |title=King Alfred's Old English Version of Boethius: De consolatione philosophiae |publication-date=1968 |date=1899}}. * {{citation |last=Sievers |first=Eduard|title=Altgermanische Metrik |place=Halle |year=1893}}. * {{citation |last=Singer |first=Samuel Weller |title=The Departing Soul's Address to the Body: A Fragment of a Semi-Saxon Poem, Discovered Among the Archives of Worcester Cathedral By Sir Thomas Phillipps, Bart. with an English Translation |url=https://archive.org/details/departingsoulsa00singgoog |publisher=Luke James Hansard & Co.|year=1845|location=London}}. * {{citation |editor-last=Smith |editor-first=A.H.|title=Three Northumbrian Poems |publisher=University of Exeter Press |year=1978|orig-year=1933}} * {{cite book | last = Sisam | first = Kenneth | title = Studies in the history of Old English literature | location = Oxford | publisher = Clarendon Press | year = 1962}} * {{citation |last=Stanley |first=E.G. | author-link = Eric Stanley |title=Imagining the Anglo-Saxon Past: The Search for Anglo-Saxon Paganism and Anglo-Saxon Trial by Jury |year=1975 |publisher=Boydell & Brewer |publication-date=2000}}. * {{citation |last=Sweet |first=Henry|title=An Anglo-Saxon Reader|publisher=Clarendon Press|year=1908|edition=8th|location=Oxford}}. * {{citation |last=Teeuwen |first=M.|title=Religious Franks. Religion and power in the Frankish Kingdoms. Studies in honour of [[Mayke de Jong]].|year=2016|publisher=Manchester University Press|isbn=978-0-7190-9763-8|chapter=Three annotated letter manuscripts: scholarly practices of religious Franks in the margin unveiled|oclc=961212148}}. * {{citation |last=Tolkien |first=J.R.R. |author-link1=J. R. R. Tolkien |editor-last=Tolkien |editor-first=Christopher |title=The Monsters and the Critics, and Other Essays|year=1983 |publisher=George Allen and Unwin |isbn=978-0-04-809019-5}}. * {{citation |last1=Treschow |first1=Michael |first2=Paramjit |last2=Gill |first3=Tim B. |last3=Swartz |title=King Alfred's Scholarly Writings and the Authorship of the First Fifty Prose Psalms |journal=[[The Heroic Age (journal)|Heroic Age]] |volume=12 |year=2009 |url=http://www.heroicage.org/issues/12/treschowgillswartz.php}}. * {{citation |last=Vernon |first=Edward Johnston |title=A Guide to the Anglo-Saxon Tongue: A Grammar|publisher=John Russell Smith|year=1861|edition=2nd|location=London}}. * {{citation |last=Woodring |first=Carl |year=1995 |title=The Columbia Anthology of British Poetry |isbn=978-0-231-51581-8 |page=1 |publisher=Columbia University Press }}. * {{citation |last=Wrenn |first=Charles Leslie|title=A Study of Old English Literature|author-link1=Charles Leslie Wrenn|publisher=Norton|year=1967|isbn=978-0-393-09768-9 }}. == За понатамошно читање== * {{citation |last=Anderson |first=George K. |title=The literature of the Anglo-Saxons |location=Princeton: Princeton University Press |year=1966}}. * {{citation |last=Crépin |first=André |title=Old English Poetics: A Technical Handbook |url=http://amaes.jimdo.com/publications-de-l-amaes/hors-s%C3%A9rie// |series=hors série |publisher=AMAES |volume=12 |location=Paris |date=2005 |accessdate=2025-10-09 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303233208/http://amaes.jimdo.com/publications-de-l-amaes/hors-s%C3%A9rie/ |url-status=dead }}. * {{citation |last=Fulk |first=R. D. |author2-first=Christopher M. |author2-last=Cain |title=A History of Old English Literature |location=Malden |publisher=Blackwell |year=2003}}. * {{citation |editor-last=Godden |editor-first=Malcolm |editor2-first=Michael |editor2-last=Lapidge |title=The Cambridge Companion to Old English Literature |publisher=Cambridge |date=1986}}. * {{citation |last=Greenfield |first=Stanley B. |author2-first=Daniel G. |author2-last=Calder |title=A New Critical History of Old English Literature |location=New York |publisher=NYU Press |year=1986}}. * {{citation |last=Jacobs |first=Nicolas |title=The Old English heroic tradition in the light of Welsh evidence |journal=Cambridge Medieval Celtic Studies |issue=2 |date=Winter 1981 |pages=9–20}}. * {{citation |editor-last=Pulsiano |editor-first=Phillip |editor2-first=Elaine |editor2-last=Treharne |title=A Companion to Anglo-Saxon Literature |publisher=Oxford et al. |year=2001}}. * {{citation |last=Sims-Williams |first=Patrick |title=Gildas and the Anglo-Saxons", ''Cambridge Medieval Celtic Studies'', no. 6 |date=Winter 1983 |pages=1–30}}. * {{citation |last=Wright |first=Charles D. |title=The Irish 'Enumerative Style' in Old English homiletic literature, especially Vercelli Homily IX |journal=Cambridge Medieval Celtic Studies |issue=18 |date=Winter 1989 |pages=27–74}}. == Надворешни врски == {{Commons category|Old English}} * [https://web.archive.org/web/20190717111339/http://www.bosworthtoller.com/ ''An Anglo-Saxon Dictionary''] * ''[https://web.archive.org/web/20211012145942/https://www.doe.utoronto.ca/pages/index.html Dictionary of Old English: A–I]'' * {{usurped|[https://web.archive.org/web/20101126091313/http://poemsoutloud.net/columns/archive/the_word_exchange/ Contemporary Poets read new translations of Anglo-Saxon poems]}} * [https://web.archive.org/web/20140606000419/http://wordhord.org/nasb The Anglo-Saxon Bible] Files in HTML and PDF of translations of the Bible (Old and New Testaments) into Anglo-Saxon * [https://www.wwnorton.com/college/english/nael/noa/audio.htm Norton Topics Online] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20250825231820/https://wwnorton.com/college/english/nael/noa/audio.htm |date=2025-08-25 }} An online supplement to the Norton Anthology of English Literature with recordings of Old English Poetry * [https://oepoetryfacsimile.org/ Old English Poetry in Facsimile Project] Under the direction of Martin Foys, the entire corpus of Old English poetry is being re-edited and annotated to available digital images of manuscript pages and objects, with Modern English translations * [https://roep.web.ox.ac.uk/resources/ ''ROEP: Resources for Old English Prose, University of Oxford, 2025''], provides short introductions to Old English Prose authors and texts, audio recordings and other resources {{Европска книжевност }} [[Категорија:Англиска книжевност]] a84tliu5eugcrvtepadukrsvz1kv7d6 0 1382655 5649179 5644184 2026-10-23T15:51:49Z P.Nedelkovski 47736 ситна поправка 5649179 wikitext text/x-wiki [[Наставка]] '''''-оним''''' (од {{Langx|grc|ὄνυμα}}) — [[Сврзани и слободни морфеми|сврзана морфема]], која се прикачува на крајот од [[Корен (лингвистика)|коренскиот збор]], со што се образува нова [[сложенка]] што означува одредена ''класа'' на [[Име|имиња]]. Во [[Лингвистика|лингвистичката]] терминологија, сложенките што се образуваат со наставка ''-оним'' најчесто се користат како ознаки за различни [[Ономастика|ономастички]] класи. Повеќето ономастички поими што се образуваат со наставка ''-оним'' се [[Новокласична сложенка|новокласични сложенки]], чии корени на зборови се земени од [[Класичен јазик|класичните јазици]] ([[Грчки јазик|грчки]] и [[Латински јазик|латински]]).{{Sfn|Room|1996}}{{Sfn|Harvalík|Caffarelli|2007}} На пример, ономастичките поими како [[топоним]] и [[лингвоним]] се типични класични (или новокласични) сложенки, образувани од наставката ''-оним'' и класични (грчки и латински) коренски зборови ({{Langx|grc|τόπος}} / место; {{Langx|la|lingua}} / јазик). Во некои сложенки, морфемата ''-оним'' е изменета со замена (или отстранување) на „o“. Во сложенките како ''[[ананим]]'' и ''[[метаним]]'', точните облици (''[[Анонимност (појаснување)|аноним]]'' и ''[[Метонимија|метоним]]'') биле зафатени со други значења. Други примери од крајот на 20 век, како што се ''[[Хипернимија и хипонимија|хиперним]]'' и ''[[карактерним]]'', се типично редундантни [[Неологизам|неологизми]], за кои постојат потрадиционални зборови образувани со целосниот ''-оним'' (''хипероним'' и ''[[Аптроним|карактоним]]''). Македонскиот суфикс ''-оним'' доаѓа од [[Старогрчки јазик|старогрчкиот]] суфикс {{Јаз|grc|-ώνυμον}} (''ōnymon''), среден род од наставката {{Јаз|grc|ώνυμος}} (''ōnymos''), со одреден вид име, од грчкиот збор {{Јаз|grc|ὄνομα}} (''ónoma''), ејолски грчки ὄνυμα (''ónyma''), „име“. Наставката се среќава во многу современи јазици со различен правопис. Примери за тоа се: [[Холандски јазик|холандски]] ''synoniem'', [[Германски јазик|германски]] ''Synonym'', [[Португалски јазик|португалски]] ''sinónimo'', [[Руски јазик|руски]] синоним, [[Полски јазик|полски]] ''synonim'', [[Фински јазик|фински]] ''synonyymi'', [[Индонезиски јазик|индонезиски]] ''sinonim'', [[Чешки јазик|чешки]] ''synonymum''. Според една студија од 1988 година за зборови што завршуваат на ''-оним'', постојат четири препознатливи класи на ''-оним'' зборови: (1) историски, класични или, поради недостаток на подобри поими, природно присутни или вообичаени зборови; (2) научна терминологија, што се јавува особено во [[Лингвистика|лингвистиката]], [[Ономастика|ономастиката]] итн.; (3) јазични игри; и (4) [[Оказионилизам|оказионилизми]]. Познато е дека постарите поими добиваат нови, понекогаш противречни значења (на пр., ''[[епоним]]'' и ''криптоним''). Во многу случаи, два или повеќе зборови ја опишуваат истата појава, но не се забележува никаков приоритет (на пр., ''некроним'' и ''пентоним''). Понекогаш се создаваат нови зборови, чие значење ги удвојува постојните поими. Понекогаш, нови зборови се образуваат без да се земат предвид историските начела. ==Зборови што завршуваат на -оним== * '''[[акроним]]''': се смета за „збор“ во изворна смисла, формиран од почетните букви на еден или повеќе зборови, кој може да се изговори како обичен збор (на пр. [[НАТО]]); понекогаш се прави разлика во однос на [[иницијализам]]; го одразува историскиот развој од почетните букви на составните зборови. * '''агороним''': име на плоштад или пазар.{{sfn|Room|1996|p=4}} * '''агроним''': име на поле или рамнина.{{sfn|Room|1996|p=4}} * '''[[алоним]]''': име на друго лице што го користи авторот — често име на позната личност; алтернативен термин за '''псевдоним'''. * '''[[анакроним]]''': акроним што е толку добро утврден што неговото потекло како кратенка веќе не е широко познато, а постои опасност почетните букви што го сочинуваат да престанат да се препознаваат (спој од [[анахронизам]] и акроним). * '''андроним''': машко име,{{sfn|Room|1996|p=6}} или машко име што жената го усвоила како псевдоним. * '''[[аноним]]''': нешто создадено анонимно, или неговиот творец; непознат автор; овој термин денес главно е заменет со „псевдоним“. * '''анемоним''': име на ураган или силен ветер.{{sfn|Room|1996}}{{pn|date=September 2023}} * '''[[генеризирана трговска марка|анепроним]]''': спој (портманто) од анакроним и [[епоним]]; оригинален епоним изведен од заштитен трговски знак, кој станал толку вообичаен што се користи за означување на други предмети со слични својства (на пр. [[аспирин]]). * '''[[антропоним]]''': сопствено име на човек, поединец или група.{{sfn|Room|1996|p=8}} * '''антропотопоним''': вид на [[топоним]] (име на место) изведен од антропоним. * '''[[антоним]]''': збор со спротивно значење од друг збор; [[антитеза]]: често се јавува во парови како „висок“ и „низок“ (спореди со „синоним“). * '''апроним''': збор кој, како акроним или бакроним, има значење поврзано со значењето на зборовите што го сочинуваат тој акроним или бакроним; на пример, [[PLATO (компјутерски систем)|PLATO]] за „Programmed Logic for Automated Teaching“ (Програмирана логика за автоматизирана настава), што алудира на [[Платон]], филозофот и учител. * '''[[аптроним]]''': име што одговара на [[професија|занимањето]] или физичките одлики на неговиот носител, како на пр. „Goldsmith“ (Златар) или „Longman“ (Висок човек) (спореди со „карактоним“) — термин создаден од Френклин П. Адамс. * '''астероидоним''': сопствено име на астероид.{{sfn|Room|1996|p=13}} * '''астионим''': име на град или населба.{{sfn|Room|1996|p=13}} * '''астроним''': име на ѕвезда (или, пошироко, на соѕвездие или друго небесно тело).{{sfn|Room|1996|p=13}} * '''автоетноним''': етноним со ендонимско (домородно) потекло, создаден и користен од етничка група за самоозначување (види исто така: ендоетноним). * '''автоглосоним''' или '''автоглотоним''': глосоним / глотоним (име на јазик) со ендонимско (мајчино) потекло, создаден и користен од изворните говорници како ознака за нивниот јазик. * '''автолингвоним''': лингвоним (име на јазик) со ендонимско (мајчино) потекло, исто што и автоглосоним / автоглотоним (види исто така: ендолингвоним).{{sfn|Kamusella|2015|p=44}} * '''[[автоним (ботаника)|автоним]]''': ботанички термин за автоматски создадено име. Да не се меша со ономастичкиот ''[[автоним (ономастика)|автоним]]'', кој претходно се користел како варијанта на поимот [[ендоним]]. * '''[[бакроним]]''': обичен збор што се толкува како (обично забавен или ироничен) акроним (сложенка од англиските зборови *back* – „назад“ и *acronym* – „акроним“); на пример, името [[Fiat]] што се толкува како „Fix It Again Tomorrow“ (Поправи го пак утре). * '''[[базионим]]''': првото име објавено за некој биолошки таксон (вид, род итн.), кое останува дефинирачко име за тој таксон дури и откако таксонот ќе добие ново име. * '''каконим''': лошо име, било поради лоша творба (како на пр. мешање грчки и латински) или поради непријатност (како на пр. преголема должина или какофонија).<ref>''Oxford English Dictionary'' (1972), "[http://www.oed.com/view/Entry/25869 caconym, ''n.'']"</ref> * '''[[капитоним]]''': збор што го менува значењето (а понекогаш и изговорот) кога се пишува со голема почетна буква; на пример, *March* (март) и *march* (марширање) или *Polish* (полски/од Полска) и *polish* (полирање). * '''[[карактоним]]''': име на измислен лик што ги одразува неговите карактерни особини, како на пример ликовите на Шекспир, [[Ancient Pistol|Pistol]] (Пиштол) или [[Nick Bottom|Bottom]] (Ботом/Дно) (спореди со „аптроним“). * '''[[хороним]]''': сопствено име на регион или земја.{{sfn|Room|1996|p=20}} * '''хрематоним''': сопствено име на одреден (уникатен) објект, било природен или вештачки создаден. На пример: [[Дијамант „Хоуп“]] (сопствено име на познат дијамант), [[Таписерија од Баје]] (сопствено име на позната таписерија) или [[Оргули „Ванамејкер“]] (сопствено име на познат музички инструмент).{{sfn|Room|1996|p=20}} * '''[[хресоним]]''': биол. употреба на таксономско име; историски понекогаш се нарекува синоним. Понекогаш се дели на ортохресоними (правилна употреба) и хетерохресоними (имиња употребени погрешно). * '''хрононим''': сопствено име на временски период, како на пр. [[Бронзено време]] или [[Среден век]].{{sfn|Room|1996|p=21}} * '''кохипоним''': збор што го дели истиот надреден поим со друг збор. На пример: „крин“ и „роза“ се кохипоними во надредената категорија „цвет“.<ref>{{Cite book |last=Yule |first=George |title=The Study of Language |publisher=Cambridge University Press |year=2020 |isbn=978-1-108-73070-9 |edition=7th |pages=136}}</ref> * '''кометоним''': сопствено име на комета.{{sfn|Room|1996|p=23}} * '''комоним''': име на село.{{sfn|Room|1996|p=25}} * '''[[контроним]]''' или '''антагоним''' или '''автоантагоним''': збор што може да има спротивни значења во различни контексти, како на пр. англискиот збор *cleave*, кој може да значи „се спојува“ или „се разделува“. * '''космоним''': сопствено име на [[космографија|космички]] објект или појава, надвор од Земјата.{{sfn|Room|1996|p=27}} * '''[[криптоним]]''': [[шифрирано име]]; збор или име што се користи тајно за да се означи друго име или збор. * '''[[демоним]]''': име, изведено од име на место, за жителите на тоа место (на пр., ''Utahn'' од Јута или ''Sioux Cityan'' од Су Сити) — терминот е создаден од Џорџ Х. Шитс, според Пол Диксон во книгата ''What Do You Call a Person From...? A Dictionary of Resident Names'' (Како се нарекува лице од...? Речник на имиња на жители).<ref>''What Do You Call a Person From...? A Dictionary of Resident Names'' од Пол Диксон (Facts on File, февруари 1990). {{ISBN|978-0-8160-1983-0}}</ref> Терминот првпат се појавил во печатена форма во 1988 година во книгата ''Names' Names: A Descriptive and Prescriptive Onymicon'' од Џорџ Х. Шитс.<ref>''Names' Names: A Descriptive and Prescriptive Onymicon'' од Џорџ Х. Шитс (Су Сити: Schütz Verlag, 1988) без ISBN</ref> Види исто така [[таксоним]]. * '''дромоним''': име на пат или која било друга комуникациска или транспортна рута по копно, вода или воздух.{{sfn|Room|1996|p=33}} * '''дримоним''': сопствено име на шума.{{sfn|Room|1996|p=34}} * '''еклезиастоним''': име што се однесува на членови на верска заедница, на пр. методист, протестант, растафаријанец, виканец (од грчкиот збор *ekklisiastís* – „посетител на црква“). * '''еклезионим''': име на црква.{{sfn|Room|1996|p=34}} * '''ендокороним''': короним (име на регион или земја) со ендонимско (домородно) потекло, создаден и користен од локалното население како ознака за нивниот регион или земја.{{sfn|Munteanu|2009|p=746}} * '''ендоетноним''': етноним со ендонимско (домородно) потекло, создаден и користен од етничка група каква самоознака (види исто така: автоетноним).{{sfn|Kopeček|Hoch|Baar|2011|p=201-211}} * '''ендолингвоним''': лингвоним (име на јазик) со ендонимско (домородно) потекло, создаден и користен од изворните говорници како ознака за нивниот јазик (види исто така: автолингвоним).{{sfn|Coupland|Jaworski|2009|p=213}}{{sfn|Kamusella|2015|p=44}} * '''[[ендоним]]''': име што самите си го даваат жителите на некое место или група луѓе; претходно познат и како ''[[автоним (ономастика)|автоним]]'', но тој термин е [[полисемичен]] (не треба да се меша со [[автоним (ботаника)|автонимот]] во ботаниката). * '''ендотопоним''': вид на [[топоним]] (име на место) со ендонимско (домородно) потекло, создаден и користен од локалното население како ознака за одреден топонимски објект во нивната татковина.{{sfn|Kopeček|Hoch|Baar|2011|p=201-211}} * '''[[епоним]]''': ботаничко, зоолошко или географско име, или пак име на уметничко дело, што потекнува од вистинска или легендарна личност; име на вистинска или хипотетичка личност од која потекнува некое ботаничко, географско или зоолошко име или име на уметничко дело; личност по која е именувана некоја [[медицинска]] состојба, или самата таа состојба. Вид на таксоним. * '''[[ергоним]]''': име на регистриран деловен субјект, како што е работилница, компанија или која било фирма воопшто.{{sfn|Room|1996|p=37}} * '''етнохороним''': хороним изведен од етноним.{{sfn|Kozlovskaya|2017|p=235}} * '''етнохидроним''': хидроним формиран од етноним.{{sfn|Aydemir|2013|p=73-92}} * '''[[етноним]]''': име на етничка група.{{sfn|Room|1996|p=38}} * '''етнотопоним''': вид [[топоним]] формиран од етноним.{{sfn|Room|1996|p=39}} * '''ексохороним''': хороним (име на регион или земја) со ексонимско (туѓо) потекло, создаден и користен од луѓе што не припаѓаат на домородното население на соодветната територија.{{sfn|Kozlovskaya|2017|p=235}} * '''ексоетноним''': етноним со ексонимско (туѓо) потекло, создаден и користен како ознака за етничка група од луѓе што не припаѓаат на таа група.{{sfn|Kopeček|Hoch|Baar|2011|p=201-211}} * '''ексолингвоним''': лингвоним (име на јазик) со ексонимско (туѓо) потекло, создаден и користен од луѓе што не се мајчински говорници на тој јазик.{{sfn|Coupland|Jaworski|2009|p=213}} * '''[[ексоним]]''': име што една група луѓе го користи за друга група, која пак себеси се нарекува поинаку (на пр. „Germans“ за „Deutsche“); или име на место што една група го користи, а се разликува од името што го користат луѓето што живеат таму (на пр. „[[Келн|Cologne]]“ за „''Köln''“).{{sfn|Room|1996|p=41}} * '''ексотопоним''': вид на [[топоним]] (име на место) со ексонимско (туѓо) потекло, создаден и користен од луѓе што не припаѓаат на домородното население на регионот во кој се наоѓа соодветниот топонимски објект.{{sfn|Kopeček|Hoch|Baar|2011|p=201-211}} * '''гамоним''': име добиено како последица на брак. Џуди Џонс се омажила за грофот Стивен Смит: нејзините гамоними ги вклучуваат „г-ѓа Стивен Смит“, „Џуди Смит“ и „грофица Смит“. * '''[[геоним]]''': име на географски објект на Земјата.{{sfn|Room|1996|p=46}} * '''глационим''': име на глечер.{{sfn|Room|1996|p=47}} * {{anchor|glottonym}}'''[[глотоним]]''' или '''глосоним''': име на јазик. * '''гиноним''': женско име,{{sfn|Barolini|2005|p=91, 98}} или женско име што маж го усвоил како псевдоним. * '''хагионим''': име на светец.{{sfn|Room|1996|p=47}} * '''хагиотопоним''': вид на [[топоним]] (име на место) изведен од хагионим (име на светец).{{sfn|Room|1996|p=48}} * '''хелоним''': име на мочуриште, бара или тресетиште.{{sfn|Room|1996|p=48}} * '''хетерохресоним''': (биолошка таксономија) види: хресоним. * '''[[хетероним]]''': збор што се пишува исто како друг, но има поинаков изговор и значење; на пример, англискиот збор „bow“ (се изговара /baʊ/ во значење „преден дел на брод“ или /boʊ/ во значење „лак за стрелање“, „панделка“ или „поклон“); спореди со „хомоним“. * '''ходоним''': име на улица или пат (исто така: [[одоним]]).{{sfn|Room|1996|p=49}} * '''[[холонимија|холоним]]''': збор што означува целина чии делови се други зборови; на пример, „куќа“ ги содржи „покрив“, „врата“ и „прозорец“; или „автомобил“ ги содржи „волан“ и „мотор“ (спореди со „мероним“). * '''[[хомоним]]''': 1: a: збор што се изговара исто како друг, но се разликува по значење, потекло или правопис — познат и како [[хомофон]] (на пр. англиските *to*, *too*, *two*). b: збор што се пишува исто како друг, но се разликува по потекло, значење или изговор — познат и како [[хомограф]] или хетероним (на пр. англиските *lead* /liːd/ „води“ и *lead* /lɛd/ „олово“). Спореди со: аутантоним, контроним и хетероним. c: збор што се пишува и изговара исто како друг, но се разликува по значење (на пр. англиските *pool* „базен/локва“ и *pool* „играта билијард“). 2: имењак. 3: Биол. таксономска ознака што е идентична со друга од ист ранг, но се заснова на различен тип; само еден од хомонимите се смета за валидна ознака (види [[хомоним (биологија)]]). Спореди со синоним. * '''[[хидроним]]''': име на река, езеро, море или која било друга водна површина.{{sfn|Room|1996|p=51}} * '''[[хипероним]]''': генерички збор што означува класа или група на предмети од ист ранг, како на пр. „дрво“ за „бука“ или „брест“, или „куќа“ за „планинска куќа“ или „бунгалов“. За хипероним се вели дека е „надреден“ на хипонимот. * '''хипокороним''', '''[[хипокоризам]]''' или '''хипокористик''': колоквијално, обично неофицијално име на некој ентитет; име од милост или „прекар“. * '''[[хипоним]]''': поим што припаѓа на генеричка класа или група и е од ист ранг со другите членови во неа; на пример, „крин“ или „виолетово цветче“ во класата „цвеќиња“, или „лимузина“ и „хечбек“ во класата „автомобили“. За хипоним се вели дека е „подреден“ на хиперонимот. * '''инсулоним''': име на остров.{{sfn|Room|1996|p=54}} * '''[[изоним]]''': 1: збор што го има истиот корен или основа како друг збор — познат и како пароним. Спореди: егзоним, хетероним, пароним и синоним. 2: презиме на едно лице што е исто со презимето на друго лице.<ref>Crow, James F., and Arthur P. Mange. "Measurement of Inbreeding from the Frequency of Persons of the Same Surname." ''Eugenics Quarterly'', 12 (1965): 199-203.</ref><ref>Lasker, Gabriel W. ''Surnames and Genetic Structure''. Cambridge: Cambridge University Press, 1985.</ref> 3: Биол. таксономска ознака што е идентична со друга ознака и се заснова на истиот тип, но е објавена во различно време од истите или од други автори (види [[изоним (таксономија)]]). * '''лимноним''': име на езеро или езерце.{{sfn|Room|1996|p=56}} * '''[[логоним]]''': полисемичен термин, со повеќе значења.{{sfn|Room|1996|p=57}} * '''лингвоним''': име на јазик. * '''макротопоним''': вид на [[топоним]] што означува значајно топонимско обележје, кое има пошироко (регионално, национално, континентално, глобално) значење.{{sfn|Room|1996|p=58}} * '''[[мероним]]''': збор што означува дел што ѝ припаѓа на поголема целина и затоа ѝ е подреден; однос дел-целина, како на пр. „врата“ или „прозорец“ во „куќа“, или „мотор“ или „волан“ во „автомобил“ (спореди со „холоним“). * '''метеороним''': сопствено име на метеор.{{sfn|Room|1996|p=62}} * '''[[метоним]]''': збор што го заменува поимот за целина со поим за дел од неа (или обратно) со кој е поврзан, на пр. „круна“ за „монарх“; [[метонимија]] е [[стилска фигура]] што вклучува метоним. * '''матроним''' или '''[[матронимик]]''': име на лице што упатува на мајката на тоа лице (спротивно на „патроним“). * '''[[мононим]]''': збор што означува „единечно име“ што се користи за луѓе, на пр. Мадона или Платон. * '''морфоним''': име на таксономски вид.<ref>{{Cite web |title=onyms |url=https://www1.biologie.uni-hamburg.de/b-online/library/tennessee/nom-onyms.htm |access-date=2023-01-02 |website=www1.biologie.uni-hamburg.de}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Paclt |first=J. |title=Terminology of -onyms as Applied in Taxonomy |url=https://www.iapt-taxon.org/historic/Congress/IBC_1954/Prop091.pdf |journal=Taxon |volume=1 |issue=7}}</ref> * '''микротопоним''': вид [[топоним]] што се користи локално, како ознака за топонимски објект што има само локално значење.{{sfn|Room|1996|p=63}} * '''[[некроним]]''': упатување на или име на лице што починало. * '''носоним''': име на болест. * '''[[нумероним]]''': збор заснован на број. * '''океаноним''': име на океан.{{sfn|Room|1996|p=71}} * '''[[одоним]]''': име на улица или пат (исто така и „ходоним“).{{sfn|Room|1996|p=49}} * '''[[ојконим]]''': име на куќа или друга градба.{{sfn|Room|1996|p=35, 71}} * '''[[ороним]]''': 1: name на рид, планина или планински венец;{{sfn|Room|1996|p=75}} 2: неологизам за зборови или фрази што звучат исто (хомофони). * '''[[ортоним]]''': правилниот збор за некој поим во одреден јазик. Во поширока смисла, во некои религиозни и идеолошки култови, тоа е името што се појавува во базата на податоци на идеолошкиот или религиозниот регистар на имиња (како што е црковниот или националистичкиот граѓански регистар). * '''ортохресоним''': (биолошка таксономија) види: хресоним. * '''[[педоним]]''': име преземено од името на сопственото дете, како на пример во арапската [[куња]] кај [[исламски имиња]] или кога некој се идентификува преку името на своето дете (на пр. „таткото на Тим“).<ref>''Oxford English Dictionary'' (2005), "[http://www.oed.com/view/Entry/260076 paedonymic, ''n.'']"</ref> * '''[[пароним]]''': збор што е поврзан со друг збор и потекнува од истиот корен; сроден збор (когнат), како на пример англиските зборови *dubious* и *doubtful*. * '''[[патроним]]''': име преземено од името на таткото или на некој предок, на пример „Џонсон“ од „Џон“, „Мекдоналд“ од „Доналд“, „О'Брајан“ од „Брајан“ или „Ивановски“ од „Иван“. * '''пелагоним''': име на море.{{sfn|Room|1996|p=79}} * '''фалероним''': име на медал или кое било друго почесно одликување.{{sfn|Room|1996|p=79}} * '''[[фантоним]]''': збор што изгледа како да има едно значење, а всушност значит нешто сосема друго; на пример, англискиот збор *noisome* што значи „смрдлив“ или „нездрав“, а не „бучен“ (како што би можело да се заклучи од сличноста со зборот *noise* – бучава). * '''фитоним''': име на поединечно [[растение]].{{sfn|Room|1996|p=80}} * '''планетоним''': сопствено име на [[планета]].{{sfn|Room|1996|p=80}} * '''плезионим''' или '''близок синоним''': збор што е речиси синоним на друг збор, но не целосно. * '''поетоним''': измислено или книжевно име.{{sfn|Room|1996}}{{pn|date=септември 2023}} * '''политоним''': име што се однесува на припадници на [[политички ентитет]]. * '''потамоним''': име на река или поток.{{sfn|Room|1996|p=84}} * '''[[просопоним]]''': лично име; целосно име на поединец.{{sfn|Keats-Rohan|2007|p=164-165}} * '''[[псевдоним]]''': лажно и измислен име, особено она што го користи автор; [[писателско име]]. * '''[[ретроним]]''': сложена или изменета именка што заменува првобитна проста именка; на пример, „аналоген часовник“ сега го означува она што зборот „часовник“ го означувал пред пронаоѓањето на дигиталниот часовник, а мотоциклите станале „соло-мотоцикли“ откако почнале да се произведуваат и модели со приколки. * '''спелеоним''': име на пештера или друг подземен објект.{{sfn|Room|1996|p=92}} * '''[[синоним]]''': 1: збор што има исто или речиси исто значење како друг збор; збор што може да се употреби наместо друг збор со исто или слично значење, како на пример ''близок'' и ''соседен'' (спореди со „[[антоним]]“). 2: Во биологијата, едно или повеќе имиња дадени на истиот таксон, кои се сметаат за еквивалентни. Обично, само едно од нив се смета за правилно (постар синоним во таксономијата на животните, прифатено име во таксономијата на растенијата), додека другите се сметаат за неважечки (види [[синоним (таксономија)]]). * '''[[таутоним]]''': [[биномна номенклатура|биномно]] или [[научно име]] во [[таксономија (биологија)|таксономијата]] на живите суштества кај кое името на [[род|родот]] и името на [[вид|видот]] се исти, како на пример *[[Gorilla]] gorilla*; научно име во кое името на видот се повторува, како на пример *[[Homo sapiens|Homo sapiens sapiens]]* за разлика од *[[Homo sapiens neanderthalensis]]*; именска компонента што се повторува, како на пр. „aye-aye“ или „tom-tom“; [[лично име]] кај кое и [[лично име|името]] и [[презиме]]то се идентични, како на пр. „Francis Francis“. * '''таксоним''': име што се користи за цели на класификација или идентификација, обично означувајќи врска со нешто. Таксонимите ги вклучуваат [[биномно име|биномите]], имињата на [[клада|кладите]] или [[таксон|таксоните]], [[демоним]]ите, етнонимите и [[епоним|епонимите]]. Примерите вклучуваат „canine“ (кучешки вид), „hominid“ (хоминид) и „Dryad“ (дријада). * '''[[текноним]]''': име што се однесува на родител преку името на едно од неговите деца. * '''[[текстоним]]''': збор што се добива преку една низа од цифри внесени на мобилен телефон; на пример, „726“ ги дава зборовите „pam“, „ram“, „sam“ и „ran“. Наречени се и хомонумерички зборови.<ref>''Txting: The Gr8 Db8'' од Дејвид Кристал (Оксфорд: Oxford University Press, 2008, стр. 68, 187). {{ISBN|978-0-19-954490-5}}</ref> * '''[[таласоним]]''': име на море. * '''[[теоним]]''': име на бог или божица.{{sfn|Room|1996|p=99}} Имињата што општествата им ги даваат на своите богови понекогаш се корисни за разбирање на потеклото на нивниот јазик, како и на нивниот поглед кон одредено божество. Анализата на теонимите е корисна за разбирање на врските меѓу [[индоевропски јазици|индоевропските јазици]], а особено, можно е, и меѓу нивните религии. Во [[Аврамски религии|аврамските религии]], потеклото и значењето на [[Тетраграматон]]от понекогаш се сметаат за важни од историски, па дури и од метафизички аспект. * '''тероним''': име — особено име на производ — изведено од име на животно.<ref>The Online Dictionary of Language Terminology - [https://www.odlt.org/ballast/theronym.html Theronym]. Пристапено на 8 јуни 2009 г.</ref> * '''топоантропоним''': антропоним изведен од топоним.<ref>[https://ulir.ul.ie/bitstream/handle/10344/3450/Lefman-2013-InternationalisationOfPeopleNames.pdf Gary Lefman (2013): Internationalisation of People Names]</ref> * '''топоетноним''': етноним изведен од топоним.{{sfn|Reis|2013|p=58–61}} * '''[[топоним]]''': име на [[место]] или [[географија|географско]] име; име на дел од [[човечко тело|телото]], за разлика од името на [[орган (анатомија)|орган]]. * '''[[тропоним]]''': глагол што пренесува значење кое претставува посебен случај на значењето на друг глагол. На пример, „се дуелира“ е тропоним на „се бори“; „пишува“ е тропоним на „комуницира“ итн. Односот на поимот „тропоним“ кон глаголите е ист како односот на поимот „хипоним“ кон именките. * '''урбаноним''': име на урбан елемент (улица, плоштад итн.) во градовите.{{sfn|Room|1996|p=104}} * '''зооним''': име на животно.{{sfn|Room|1996|p=106}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://words-that-end-in-nym.wordover.com/e/ Words That End In nym : Words That End With nym] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110317033033/http://words-that-end-in-nym.wordover.com/e |date=2011-03-17 }} * [https://web.archive.org/web/20101122143600/http://fun-with-words.com/nym_words.html Nym Words] * [https://web.archive.org/web/20110516234323/http://users.tinyonline.co.uk/gswithenbank/onyms.htm Onyms] [[Категорија:Семантика]] [[Категорија:Наставки]] [[Категорија:Наставки од грчко потекло]] [[Категорија:Македонски наставки]] et30y2f52kvogx123pqspqxirmwh9zs 0 1385540 5649375 5552464 2026-10-24T11:08:42Z Andrew012p 85224 5649375 wikitext text/x-wiki {{Непотврден наслов}} {{Инфокутија за филм | name = Хелфест | image = Хелфест 2018.jpg | caption = Плакатот на филмот | director = [[Грегори Плоткин]] | producer = {{Plain list| * [[Гејл Ен Херд]] * Такер Тули }} | story = {{Plain list| * Вилијам Пеник * Кристофер Сеј * [[Стивен Суско]] }} | starring = {{Plain list| * [[Еми Форсајт]] * Рејн Едвардс * [[Бекс Тејлор-Клаус]] * Кристијан Џејмс * Мет Меркурио * Роби Атал * [[Тони Тод]] }} | music = [[Беар Мекрири]] | cinematography = Хосе Давид Монтеро | editing = {{Plain list| * Грегори Плоткин * Давид Еган }} | released = 28 септември 2018 г. | runtime = 89 минути | country = {{САД}} | language = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | production_companies = {{Plain list| * [[CBS Films]] * Tucker Tooley Entertainment * [[Valhalla Motion Pictures]] }} | distributor = [[Lionsgate]] | budget = 5,5 милиони долари | gross = 18,2 милиони долари | writer = {{Plain list| * Сет М. Шервуд * [[Блер Батлер]] * [[Акела Купер]] }} | image_size = | native_name = Hell Fest }}'''''Хелфест''''' ({{Langx|en|Hell Fest}}, буквален превод: '''''Пеколен фестивал''''') — американски [[Хорор (филм)|филм на ужасите]] во жанрот [[Слешер (жанр)|слешер]], во режија на Грегори Плоткин. Главните улоги ги толкуваат Еми Форсајт, Рејн Едвардс, Бекс Тејлор-Клаус, Кристијан Џејмс и Тони Тод.<ref>{{cite web|url=https://screenrant.com/hellfest-horror-movie-full-cast/|title=Walking Dead Producer's Horror Film Hell fest Locks Down Cast|website=[[Screen Rant]]|date=2018-02-14|accessdate=2018-03-02}}</ref> Во центарот на дејството е група пријатели што посетуваат фестивал за [[Ноќ на вештерките|Ноќта на вештерките]], каде што стануваат удар на [[сериски убиец]] што демне таму. Филмот бил пуштен во кинораспределба на 28 септември 2018 г. од страна на компанијата Lionsgate. Заработил 18,2 милиони долари во светски рамки со буџет од 5,5 милиони долари и добил мешани одзиви од кинокритиката. == Содржина == {{Разоткривање}}Филмот започнува кога манијакот со маска, познат како „Другиот“, убива жена по име Џоди на патувачкиот фестивал „Хелфест“ и го обесува нејзиниот труп во лавиринт за да се вклопи со украсите. Во меѓувреме, девојката Натали се упатува кон „Хелфест“ во пресрет на [[Ноќ на вештерките|Ноќта на вештерките]] заедно со нејзината пријателка Брук, нејзиниот дечко Квин, цимерката на Брук — Тејлор, нејзиниот дечко Ашер и пријателот на Брук, Гевин, кој е вљубен во Натали. Пријателството на Натали и Брук е затегнато бидејќи долго време не се виделе во живо и поради неприфаќањето на Тејлор од страна на Натали. По пристигнувањето на фестивалот, девојките налетуваат на преплашена жена по име Бритни, која се обидува да побегне од „Другиот“, но Натали не ги сфаќа нејзините зборови сериозно и ѝ покажува место каде да се сокрие. Се појавува „Другиот“, кој ја прободува Бритни во градите и ја убива пред очите на Натали. Натали смета дека убиството изгледа премногу реалистично за фестивалот, но пријателите не ѝ веруваат. Малку подоцна, Брук е сведок како „Другиот“ ги краде фотографиите на Натали и Гевин од [[Фотокабина|фотокабината]]. По ова, Гевин накратко се одвојува од групата и станува следната жртва на „Другиот“, кој му го прекршува черепот со огромен чекан. Во меѓувреме, пријателите се возат на рингишпил, но наеднаш атракцијата запира. Натали, која се вози сама, гледа како кон нејзината кабина се приближува маж со маска и решава дека тоа е „Другиот“. Меѓутоа, се испоставува дека тоа е само вработен на фестивалот, а пријателите забележуваат дека тој ден сите вработени на „Хелфест“ носат маски. Пријателите се разделуваат и „Другиот“ ја наоѓа Натали, но таа успева да му побегне. Тогаш манијакот го пресретнува Ашер, кој е одвоен од останатите, и му забива шприц во окото, убивајќи го на место. Групата повторно се собира, но „Другиот“ ја заглавува Натали во една тоалетна кабина. Девојката успева да побегне и да стигне до обезбедувањето, но чуварот не ѝ верува и смета дека само се соочиле со уште еден вработен или посетител на фестивалот. По ова, Натали, Брук и Квин гледаат дека Тејлор се пријавила да учествува во натпревар, во чие финале треба да биде „обезглавена“ со гилотина како дел од програмата. Натали забележува дека [[Џелат|џелатот]] ги носи истите чизми како и „Другиот“ и се обидува да ја запре програмата, но обезбедувањето ја спречува. Завесата се спушта и Тејлор го моли „Другиот“ да ја ослободи, но тој уште посилно ја врзува за гилотината и почнува да ѝ го сече вратот. Тејлор се ослободува и се обидува да побегне, но „Другиот“ ја стигнува и ѝ го расекува лицето со нож пред очите на посетителите. Квин ги слуша криците на Тејлор и брза на помош, но манијакот го напаѓа и го убива со два убоди со нож. Потоа, „Другиот“ ги брка Натали и Брук во лавиринтот и се подготвува да ја убие Брук, но Натали го прободува со нож. Одеднаш, полицијата упаѓа во лавиринтот и манијакот успева да побегне. На крајот е прикажано како „Другиот“ се враќа во својата куќа надвор од градот и ги става својата маска и фотографијата на Натали и Гевин во плакар со неговите други маски и трофеи. Потоа се буди неговата мала ќерка, која го поздравува својот татко. Тој ѝ подарува плишано мече од фестивалот. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Еми Форсајт]] || Натали |- | Рејн Едвардс || Брук |- | [[Бекс Тејлор-Клаус]] || Тејлор |- | Кристијан Џејмс || Квин |- | Мет Меркурио || Ашер |- | Роби Атал || Гевин |- | [[Тони Тод]] || најавувачот |- | Стивен Конрој || „Другиот“ |- | Микаел Турек || чуварот |- | Кортни Диц || Бритни |- | Ел Греам || ќерката на „Другиот“ |- | Синтија Меркадо || Џоди |- | Сесил Елмор Помладиот. || полицаецот |- | Арон Гилеспи || сценскиот работник |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|tt1999890}} [[Категорија:Филмови од 2018 година]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски хорор-филмови]] [[Категорија:Филмови на Lions Gate Entertainment]] btgy97stab4p9gu83431yh9y3cy0hyb 5649382 5649375 2026-10-24T11:29:40Z Andrew012p 85224 5649382 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за филм | name = Хелфест | image = Хелфест 2018.jpg | caption = Плакатот на филмот | director = [[Грегори Плоткин]] | producer = {{Plain list| * [[Гејл Ен Херд]] * Такер Тули }} | story = {{Plain list| * Вилијам Пеник * Кристофер Сеј * [[Стивен Суско]] }} | starring = {{Plain list| * [[Еми Форсајт]] * Рејн Едвардс * [[Бекс Тејлор-Клаус]] * Кристијан Џејмс * Мет Меркурио * Роби Атал * [[Тони Тод]] }} | music = [[Беар Мекрири]] | cinematography = Хосе Давид Монтеро | editing = {{Plain list| * Грегори Плоткин * Давид Еган }} | released = 28 септември 2018 г. | runtime = 89 минути | country = {{САД}} | language = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | production_companies = {{Plain list| * [[CBS Films]] * Tucker Tooley Entertainment * [[Valhalla Motion Pictures]] }} | distributor = [[Lionsgate]] | budget = 5,5 милиони долари | gross = 18,2 милиони долари | writer = {{Plain list| * Сет М. Шервуд * [[Блер Батлер]] * [[Акела Купер]] }} | image_size = | native_name = Hell Fest }}'''''Хелфест''''' ({{Langx|en|Hell Fest}}, буквален превод: '''''Пеколен фестивал''''') — американски [[Хорор (филм)|филм на ужасите]] во жанрот [[Слешер (жанр)|слешер]], во режија на Грегори Плоткин. Главните улоги ги толкуваат Еми Форсајт, Рејн Едвардс, Бекс Тејлор-Клаус, Кристијан Џејмс и Тони Тод.<ref>{{cite web|url=https://screenrant.com/hellfest-horror-movie-full-cast/|title=Walking Dead Producer's Horror Film Hell fest Locks Down Cast|website=[[Screen Rant]]|date=2018-02-14|accessdate=2018-03-02}}</ref> Во центарот на дејството е група пријатели што посетуваат фестивал за [[Ноќ на вештерките|Ноќта на вештерките]], каде што стануваат удар на [[сериски убиец]] што демне таму. Филмот бил пуштен во кинораспределба на 28 септември 2018 г. од страна на компанијата Lionsgate. Заработил 18,2 милиони долари во светски рамки со буџет од 5,5 милиони долари и добил мешани одзиви од кинокритиката. == Содржина == {{Разоткривање}}Филмот започнува кога манијакот со маска, познат како „Другиот“, убива жена по име Џоди на патувачкиот фестивал „Хелфест“ и го обесува нејзиниот труп во лавиринт за да се вклопи со украсите. Во меѓувреме, девојката Натали се упатува кон „Хелфест“ во пресрет на [[Ноќ на вештерките|Ноќта на вештерките]] заедно со нејзината пријателка Брук, нејзиниот дечко Квин, цимерката на Брук — Тејлор, нејзиниот дечко Ашер и пријателот на Брук, Гевин, кој е вљубен во Натали. Пријателството на Натали и Брук е затегнато бидејќи долго време не се виделе во живо и поради неприфаќањето на Тејлор од страна на Натали. По пристигнувањето на фестивалот, девојките налетуваат на преплашена жена по име Бритни, која се обидува да побегне од „Другиот“, но Натали не ги сфаќа нејзините зборови сериозно и ѝ покажува место каде да се сокрие. Се појавува „Другиот“, кој ја прободува Бритни во градите и ја убива пред очите на Натали. Натали смета дека убиството изгледа премногу реалистично за фестивалот, но пријателите не ѝ веруваат. Малку подоцна, Брук е сведок како „Другиот“ ги краде фотографиите на Натали и Гевин од [[Фотокабина|фотокабината]]. По ова, Гевин накратко се одвојува од групата и станува следната жртва на „Другиот“, кој му го прекршува черепот со огромен чекан. Во меѓувреме, пријателите се возат на рингишпил, но наеднаш атракцијата запира. Натали, која се вози сама, гледа како кон нејзината кабина се приближува маж со маска и решава дека тоа е „Другиот“. Меѓутоа, се испоставува дека тоа е само вработен на фестивалот, а пријателите забележуваат дека тој ден сите вработени на „Хелфест“ носат маски. Пријателите се разделуваат и „Другиот“ ја наоѓа Натали, но таа успева да му побегне. Тогаш манијакот го пресретнува Ашер, кој е одвоен од останатите, и му забива шприц во окото, убивајќи го на место. Групата повторно се собира, но „Другиот“ ја заглавува Натали во една тоалетна кабина. Девојката успева да побегне и да стигне до обезбедувањето, но чуварот не ѝ верува и смета дека само се соочиле со уште еден вработен или посетител на фестивалот. По ова, Натали, Брук и Квин гледаат дека Тејлор се пријавила да учествува во натпревар, во чие финале треба да биде „обезглавена“ со гилотина како дел од програмата. Натали забележува дека [[Џелат|џелатот]] ги носи истите чизми како и „Другиот“ и се обидува да ја запре програмата, но обезбедувањето ја спречува. Завесата се спушта и Тејлор го моли „Другиот“ да ја ослободи, но тој уште посилно ја врзува за гилотината и почнува да ѝ го сече вратот. Тејлор се ослободува и се обидува да побегне, но „Другиот“ ја стигнува и ѝ го расекува лицето со нож пред очите на посетителите. Квин ги слуша криците на Тејлор и брза на помош, но манијакот го напаѓа и го убива со два убоди со нож. Потоа, „Другиот“ ги брка Натали и Брук во лавиринтот и се подготвува да ја убие Брук, но Натали го прободува со нож. Одеднаш, полицијата упаѓа во лавиринтот и манијакот успева да побегне. На крајот е прикажано како „Другиот“ се враќа во својата куќа надвор од градот и ги става својата маска и фотографијата на Натали и Гевин во плакар со неговите други маски и трофеи. Потоа се буди неговата мала ќерка, која го поздравува својот татко. Тој ѝ подарува плишано мече од фестивалот. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Еми Форсајт]] || Натали |- | Рејн Едвардс || Брук |- | [[Бекс Тејлор-Клаус]] || Тејлор |- | Кристијан Џејмс || Квин |- | Мет Меркурио || Ашер |- | Роби Атал || Гевин |- | [[Тони Тод]] || најавувачот |- | Стивен Конрој || „Другиот“ |- | Микаел Турек || чуварот |- | Кортни Диц || Бритни |- | Ел Греам || ќерката на „Другиот“ |- | Синтија Меркадо || Џоди |- | Сесил Елмор Помладиот. || полицаецот |- | Арон Гилеспи || сценскиот работник |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|tt1999890}} [[Категорија:Филмови од 2018 година]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски хорор-филмови]] [[Категорија:Филмови на Lions Gate Entertainment]] 90yjgjv7ag5rkw81d7a0m4qmzh32qdi 5649383 5649382 2026-10-24T11:29:59Z Andrew012p 85224 5649383 wikitext text/x-wiki {{Непотврден наслов}}{{Инфокутија за филм | name = Хелфест | image = Хелфест 2018.jpg | caption = Плакатот на филмот | director = [[Грегори Плоткин]] | producer = {{Plain list| * [[Гејл Ен Херд]] * Такер Тули }} | story = {{Plain list| * Вилијам Пеник * Кристофер Сеј * [[Стивен Суско]] }} | starring = {{Plain list| * [[Еми Форсајт]] * Рејн Едвардс * [[Бекс Тејлор-Клаус]] * Кристијан Џејмс * Мет Меркурио * Роби Атал * [[Тони Тод]] }} | music = [[Беар Мекрири]] | cinematography = Хосе Давид Монтеро | editing = {{Plain list| * Грегори Плоткин * Давид Еган }} | released = 28 септември 2018 г. | runtime = 89 минути | country = {{САД}} | language = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | production_companies = {{Plain list| * [[CBS Films]] * Tucker Tooley Entertainment * [[Valhalla Motion Pictures]] }} | distributor = [[Lionsgate]] | budget = 5,5 милиони долари | gross = 18,2 милиони долари | writer = {{Plain list| * Сет М. Шервуд * [[Блер Батлер]] * [[Акела Купер]] }} | image_size = | native_name = Hell Fest }}'''''Хелфест''''' ({{Langx|en|Hell Fest}}, буквален превод: '''''Пеколен фестивал''''') — американски [[Хорор (филм)|филм на ужасите]] во жанрот [[Слешер (жанр)|слешер]], во режија на Грегори Плоткин. Главните улоги ги толкуваат Еми Форсајт, Рејн Едвардс, Бекс Тејлор-Клаус, Кристијан Џејмс и Тони Тод.<ref>{{cite web|url=https://screenrant.com/hellfest-horror-movie-full-cast/|title=Walking Dead Producer's Horror Film Hell fest Locks Down Cast|website=[[Screen Rant]]|date=2018-02-14|accessdate=2018-03-02}}</ref> Во центарот на дејството е група пријатели што посетуваат фестивал за [[Ноќ на вештерките|Ноќта на вештерките]], каде што стануваат удар на [[сериски убиец]] што демне таму. Филмот бил пуштен во кинораспределба на 28 септември 2018 г. од страна на компанијата Lionsgate. Заработил 18,2 милиони долари во светски рамки со буџет од 5,5 милиони долари и добил мешани одзиви од кинокритиката. == Содржина == {{Разоткривање}}Филмот започнува кога манијакот со маска, познат како „Другиот“, убива жена по име Џоди на патувачкиот фестивал „Хелфест“ и го обесува нејзиниот труп во лавиринт за да се вклопи со украсите. Во меѓувреме, девојката Натали се упатува кон „Хелфест“ во пресрет на [[Ноќ на вештерките|Ноќта на вештерките]] заедно со нејзината пријателка Брук, нејзиниот дечко Квин, цимерката на Брук — Тејлор, нејзиниот дечко Ашер и пријателот на Брук, Гевин, кој е вљубен во Натали. Пријателството на Натали и Брук е затегнато бидејќи долго време не се виделе во живо и поради неприфаќањето на Тејлор од страна на Натали. По пристигнувањето на фестивалот, девојките налетуваат на преплашена жена по име Бритни, која се обидува да побегне од „Другиот“, но Натали не ги сфаќа нејзините зборови сериозно и ѝ покажува место каде да се сокрие. Се појавува „Другиот“, кој ја прободува Бритни во градите и ја убива пред очите на Натали. Натали смета дека убиството изгледа премногу реалистично за фестивалот, но пријателите не ѝ веруваат. Малку подоцна, Брук е сведок како „Другиот“ ги краде фотографиите на Натали и Гевин од [[Фотокабина|фотокабината]]. По ова, Гевин накратко се одвојува од групата и станува следната жртва на „Другиот“, кој му го прекршува черепот со огромен чекан. Во меѓувреме, пријателите се возат на рингишпил, но наеднаш атракцијата запира. Натали, која се вози сама, гледа како кон нејзината кабина се приближува маж со маска и решава дека тоа е „Другиот“. Меѓутоа, се испоставува дека тоа е само вработен на фестивалот, а пријателите забележуваат дека тој ден сите вработени на „Хелфест“ носат маски. Пријателите се разделуваат и „Другиот“ ја наоѓа Натали, но таа успева да му побегне. Тогаш манијакот го пресретнува Ашер, кој е одвоен од останатите, и му забива шприц во окото, убивајќи го на место. Групата повторно се собира, но „Другиот“ ја заглавува Натали во една тоалетна кабина. Девојката успева да побегне и да стигне до обезбедувањето, но чуварот не ѝ верува и смета дека само се соочиле со уште еден вработен или посетител на фестивалот. По ова, Натали, Брук и Квин гледаат дека Тејлор се пријавила да учествува во натпревар, во чие финале треба да биде „обезглавена“ со гилотина како дел од програмата. Натали забележува дека [[Џелат|џелатот]] ги носи истите чизми како и „Другиот“ и се обидува да ја запре програмата, но обезбедувањето ја спречува. Завесата се спушта и Тејлор го моли „Другиот“ да ја ослободи, но тој уште посилно ја врзува за гилотината и почнува да ѝ го сече вратот. Тејлор се ослободува и се обидува да побегне, но „Другиот“ ја стигнува и ѝ го расекува лицето со нож пред очите на посетителите. Квин ги слуша криците на Тејлор и брза на помош, но манијакот го напаѓа и го убива со два убоди со нож. Потоа, „Другиот“ ги брка Натали и Брук во лавиринтот и се подготвува да ја убие Брук, но Натали го прободува со нож. Одеднаш, полицијата упаѓа во лавиринтот и манијакот успева да побегне. На крајот е прикажано како „Другиот“ се враќа во својата куќа надвор од градот и ги става својата маска и фотографијата на Натали и Гевин во плакар со неговите други маски и трофеи. Потоа се буди неговата мала ќерка, која го поздравува својот татко. Тој ѝ подарува плишано мече од фестивалот. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Еми Форсајт]] || Натали |- | Рејн Едвардс || Брук |- | [[Бекс Тејлор-Клаус]] || Тејлор |- | Кристијан Џејмс || Квин |- | Мет Меркурио || Ашер |- | Роби Атал || Гевин |- | [[Тони Тод]] || најавувачот |- | Стивен Конрој || „Другиот“ |- | Микаел Турек || чуварот |- | Кортни Диц || Бритни |- | Ел Греам || ќерката на „Другиот“ |- | Синтија Меркадо || Џоди |- | Сесил Елмор Помладиот. || полицаецот |- | Арон Гилеспи || сценскиот работник |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|tt1999890}} [[Категорија:Филмови од 2018 година]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски хорор-филмови]] [[Категорија:Филмови на Lions Gate Entertainment]] mgsqcqhajwohxballri8w38220xiigo 5649389 5649383 2026-10-24T11:40:39Z Andrew012p 85224 5649389 wikitext text/x-wiki {{Непотврден наслов}} {{Инфокутија за филм | name = Хелфест | image = Хелфест 2018.jpg | caption = Плакатот на филмот | director = [[Грегори Плоткин]] | producer = {{Plain list| * [[Гејл Ен Херд]] * Такер Тули }} | story = {{Plain list| * Вилијам Пеник * Кристофер Сеј * [[Стивен Суско]] }} | starring = {{Plain list| * [[Еми Форсајт]] * Рејн Едвардс * [[Бекс Тејлор-Клаус]] * Кристијан Џејмс * Мет Меркурио * Роби Атал * [[Тони Тод]] }} | music = [[Беар Мекрири]] | cinematography = Хосе Давид Монтеро | editing = {{Plain list| * Грегори Плоткин * Давид Еган }} | released = 28 септември 2018 г. | runtime = 89 минути | country = {{САД}} | language = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | production_companies = {{Plain list| * [[CBS Films]] * Tucker Tooley Entertainment * [[Valhalla Motion Pictures]] }} | distributor = [[Lionsgate]] | budget = 5,5 милиони долари | gross = 18,2 милиони долари | writer = {{Plain list| * Сет М. Шервуд * [[Блер Батлер]] * [[Акела Купер]] }} | image_size = | native_name = Hell Fest }}'''''Хелфест''''' ({{Langx|en|Hell Fest}}, буквален превод: '''''Пеколен фестивал''''') — американски [[Хорор (филм)|филм на ужасите]] во жанрот [[Слешер (жанр)|слешер]], во режија на Грегори Плоткин. Главните улоги ги толкуваат Еми Форсајт, Рејн Едвардс, Бекс Тејлор-Клаус, Кристијан Џејмс и Тони Тод.<ref>{{cite web|url=https://screenrant.com/hellfest-horror-movie-full-cast/|title=Walking Dead Producer's Horror Film Hell fest Locks Down Cast|website=[[Screen Rant]]|date=2018-02-14|accessdate=2018-03-02}}</ref> Во центарот на дејството е група пријатели што посетуваат фестивал за [[Ноќ на вештерките|Ноќта на вештерките]], каде што стануваат удар на [[сериски убиец]] што демне таму. Филмот бил пуштен во кинораспределба на 28 септември 2018 г. од страна на компанијата Lionsgate. Заработил 18,2 милиони долари во светски рамки со буџет од 5,5 милиони долари и добил мешани одзиви од кинокритиката. == Содржина == {{Разоткривање}}Филмот започнува кога манијакот со маска, познат како „Другиот“, убива жена по име Џоди на патувачкиот фестивал „Хелфест“ и го обесува нејзиниот труп во лавиринт за да се вклопи со украсите. Во меѓувреме, девојката Натали се упатува кон „Хелфест“ во пресрет на [[Ноќ на вештерките|Ноќта на вештерките]] заедно со нејзината пријателка Брук, нејзиниот дечко Квин, цимерката на Брук — Тејлор, нејзиниот дечко Ашер и пријателот на Брук, Гевин, кој е вљубен во Натали. Пријателството на Натали и Брук е затегнато бидејќи долго време не се виделе во живо и поради неприфаќањето на Тејлор од страна на Натали. По пристигнувањето на фестивалот, девојките налетуваат на преплашена жена по име Бритни, која се обидува да побегне од „Другиот“, но Натали не ги сфаќа нејзините зборови сериозно и ѝ покажува место каде да се сокрие. Се појавува „Другиот“, кој ја прободува Бритни во градите и ја убива пред очите на Натали. Натали смета дека убиството изгледа премногу реалистично за фестивалот, но пријателите не ѝ веруваат. Малку подоцна, Брук е сведок како „Другиот“ ги краде фотографиите на Натали и Гевин од [[Фотокабина|фотокабината]]. По ова, Гевин накратко се одвојува од групата и станува следната жртва на „Другиот“, кој му го прекршува черепот со огромен чекан. Во меѓувреме, пријателите се возат на рингишпил, но наеднаш атракцијата запира. Натали, која се вози сама, гледа како кон нејзината кабина се приближува маж со маска и решава дека тоа е „Другиот“. Меѓутоа, се испоставува дека тоа е само вработен на фестивалот, а пријателите забележуваат дека тој ден сите вработени на „Хелфест“ носат маски. Пријателите се разделуваат и „Другиот“ ја наоѓа Натали, но таа успева да му побегне. Тогаш манијакот го пресретнува Ашер, кој е одвоен од останатите, и му забива шприц во окото, убивајќи го на место. Групата повторно се собира, но „Другиот“ ја заглавува Натали во една тоалетна кабина. Девојката успева да побегне и да стигне до обезбедувањето, но чуварот не ѝ верува и смета дека само се соочиле со уште еден вработен или посетител на фестивалот. По ова, Натали, Брук и Квин гледаат дека Тејлор се пријавила да учествува во натпревар, во чие финале треба да биде „обезглавена“ со гилотина како дел од програмата. Натали забележува дека [[Џелат|џелатот]] ги носи истите чизми како и „Другиот“ и се обидува да ја запре програмата, но обезбедувањето ја спречува. Завесата се спушта и Тејлор го моли „Другиот“ да ја ослободи, но тој уште посилно ја врзува за гилотината и почнува да ѝ го сече вратот. Тејлор се ослободува и се обидува да побегне, но „Другиот“ ја стигнува и ѝ го расекува лицето со нож пред очите на посетителите. Квин ги слуша криците на Тејлор и брза на помош, но манијакот го напаѓа и го убива со два убоди со нож. Потоа, „Другиот“ ги брка Натали и Брук во лавиринтот и се подготвува да ја убие Брук, но Натали го прободува со нож. Одеднаш, полицијата упаѓа во лавиринтот и манијакот успева да побегне. На крајот е прикажано како „Другиот“ се враќа во својата куќа надвор од градот и ги става својата маска и фотографијата на Натали и Гевин во плакар со неговите други маски и трофеи. Потоа се буди неговата мала ќерка, која го поздравува својот татко. Тој ѝ подарува плишано мече од фестивалот. == Улоги == {{Список со глумци}} |- | [[Еми Форсајт]] || Натали |- | Рејн Едвардс || Брук |- | [[Бекс Тејлор-Клаус]] || Тејлор |- | Кристијан Џејмс || Квин |- | Мет Меркурио || Ашер |- | Роби Атал || Гевин |- | [[Тони Тод]] || најавувачот |- | Стивен Конрој || „Другиот“ |- | Микаел Турек || чуварот |- | Кортни Диц || Бритни |- | Ел Греам || ќерката на „Другиот“ |- | Синтија Меркадо || Џоди |- | Сесил Елмор Помладиот. || полицаецот |- | Арон Гилеспи || сценскиот работник |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|tt1999890}} [[Категорија:Филмови од 2018 година]] [[Категорија:Американски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Американски хорор-филмови]] [[Категорија:Филмови на Lions Gate Entertainment]] btgy97stab4p9gu83431yh9y3cy0hyb 0 1392112 5649252 5633788 2026-10-23T19:45:30Z Bjankuloski06 332 5649252 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Airplane_vortex_edit.jpg|мини|300x300пкс|Прикажана е студија на НАСА за турбуленција на трагите на островот Волопс, 1990 година. [[Вител]] се создава со минување на крило на авион, откриено од чад. Вителските обвивки се еден од многуте појави поврзани со проучувањето на аеродинамиката.]] '''Аеродинамика''' ({{Етимологија|grc|''{{wikt-lang|grc|ἀήρ}}'' ({{grc-transl|ἀήρ}})|air||''{{wikt-lang|grc|δυναμική}}'' ({{grc-transl|δυναμική}})|dynamics}}) — проучување на движењето на [[Земјина атмосфера|воздухот]], особено кога е под влијание на [[Цврста состојба на материјата|цврст]] објект, како што е крило [[Авион|на авион]].<ref>{{Наведена книга|title=A Dictionary of Aviation|url=https://archive.org/details/dictionaryofavia0000wrag|last=Wragg|first=David W.|date=1974|publisher=Frederick Fell, Inc.|isbn=0-85045-163-9|edition=1st American|publication-place=New York|page=[https://archive.org/details/dictionaryofavia0000wrag/page/8 8]}}</ref> Вклучува теми опфатени во областа на [[Хидродинамика|динамиката на флуидите]] и неговата подобласт - [[Динамика на гасовите|динамиката на гасовите]], и е важна област на студии во воздухопловството. Поимот ''аеродинамика'' често се користи како истозначник за динамика на гасовите, разликата е во тоа што „динамика на гасовите“ се однесува на проучувањето на движењето на сите гасови и не е ограничено на воздухот. Формалното проучување на аеродинамиката започнало во современа смисла во осумнаесеттиот век, иако набљудувањата на темелните концепти како што е [[Аеродинамичен отпор|аеродинамичниот отпор]] се забележани многу порано. Повеќето од раните напори во аеродинамиката биле насочени кон постигнување [[Воздухоплов|лет потежок од воздухот]], што првпат го прикажал [[Ото Лилиентал]] во 1891 година. Оттогаш, употребата на аеродинамиката преку [[Математика|математичка]] анализа, емпириски апроксимации, експериментирање во аеродинамичен тунел и компјутерски симулации основала рационална основа за развој на лет потежок од воздухот и голем број други технологии. Неодамнешната работа во аеродинамиката се сосредоточила на прашања поврзани со [[стислив проток]], турбуленција и гранични слоеви и станува сè повеќе [[Компјутерска динамика на флуиди|компјутерска]] по природа. == Историја == Современата аеродинамика се јавува во седумнаесеттиот век, но аеродинамичните сили луѓето ги користеле илјадници години во [[Едрилица (брод)|едрилици]] и [[Ветерница|ветерници]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://telosnet.com/wind/early.html|title=Wind Power's Beginnings (1000 BC – 1300 AD) Illustrated History of Wind Power Development|publisher=Telosnet.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20101202073417/http://telosnet.com/wind/early.html|archive-date=2010-12-02|accessdate=2011-08-24}}</ref> а слики и приказни за летот се појавуваат низ запишаната историја <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Efr2Ll1OdqMC&pg=PA128|title=Aviation: Reaching for the Sky|last=Berliner|first=Don|publisher=The Oliver Press, Inc.|year=1997|isbn=1-881508-33-1|page=128}}</ref> вклучувајќи ја и [[Старогрчки јазик|старогрчката]] [[легенда]] за [[Икар]] и [[Дедал]].<ref>{{Наведена книга|title=The Metamorphoses|url=https://archive.org/details/metamorphoses0000ovid_h8v0|last=Ovid|last2=Gregory, H.|publisher=Signet Classics|year=2001|isbn=0-451-52793-3|oclc=45393471}}</ref> Темелните концепти на континуум, [[Аеродинамичен отпор|отпор]] и [[Градиент на притисок|градиенти на притисок]] се појавуваат во делата на [[Аристотел]] и [[Архимед]].<ref name="andersonhist">{{Наведена книга|title=A History of Aerodynamics and its Impact on Flying Machines|url=https://archive.org/details/historyofaerodyn0000ande|last=Anderson|first=John David|publisher=Cambridge University Press|year=1997|isbn=0-521-45435-2|location=New York, NY}}</ref> Во 1726 година, сер [[Исак Њутн]] станал првиот човек кој развил теорија за отпор на воздухот,<ref>{{Наведена книга|title=Philosophiae Naturalis Principia Mathematica, Book II|last=Newton, I.|year=1726}}</ref> што го прави еден од првите аеродинамичари. [[Холанѓани|Холандско]]-[[Швајцарија|швајцарскиот]] математичар [[Даниел Бернули]] продолжил во 1738 година со ''„Хидродинамика“'' во која опишал темелна врска помеѓу притисокот, густината и брзината на проток за [[нестислив проток]], денес познат како [[Бернулиев принцип]], кој обезбедува еден метод за пресметување на аеродинамичниот узгон.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/658890/Hydrodynamica#tab=active~checked%2Citems~checked&title=Hydrodynamica%20--%20Britannica%20Online%20Encyclopedia|title=Hydrodynamica|publisher=Britannica Online Encyclopedia|accessdate=2008-10-30}}</ref> Во 1757 година, [[Леонард Ојлер]] ги објавил поопштите [[Ојлерови равенки (динамика на флуиди)|Ојлерови равенки]] кои можеле да се применат и на стисливи и на нестисливи протоци. Ојлеровите равенки биле проширени за да ги вклучат ефектите на вискозитетот во првата половина на 1800-тите, што резултирало со Навје-Стоксовите равенки.<ref>{{Наведено списание|last=Navier, C. L. M. H.|year=1827|title=Memoire Sur les Lois du Mouvement des fluides|journal=Mémoires de l'Académie des Sciences|volume=6|pages=389–440}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Stokes, G.|year=1845|title=On the Theories of the Internal Friction of Fluids in Motion|url=https://archive.org/details/cbarchive_39179_onthetheoriesoftheinternalfric1849|journal=Transactions of the Cambridge Philosophical Society|volume=8|pages=287–305}}</ref> Навје-Стоксовите равенки се најопштите управувачки равенки за проток на флуиди, но тешко се решаваат за протокот околу сите освен наједноставните облици. [[Податотека:WB_Wind_Tunnel.jpg|мини|Реплика од [[Аеродинамичен тунел|аеродинамичниот тунел]] на [[Браќа Рајт|браќата Рајт]] е изложена во Воздухопловниот и вселенскиот центар на Вирџинија во Хемптон. Аеродинамичните тунели биле клучни во развојот и валидацијата на законите на аеродинамиката.]] Во 1799 година, [[Џорџ Кејли|сер Џорџ Кејли]] станал првиот човек кој ги идентификувал четирите аеродинамични сили на летот ([[тежина]], узгон, отпор и [[потисок]] ), како и односите меѓу нив,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.centennialofflight.gov/essay/Prehistory/Cayley/PH2.htm|title=U.S Centennial of Flight Commission – Sir George Cayley.|archive-url=https://web.archive.org/web/20080920052758/http://centennialofflight.gov/essay/Prehistory/Cayley/PH2.htm|archive-date=20 September 2008|accessdate=2008-09-10|quote=Sir George Cayley, born in 1773, is sometimes called the Father of Aviation. A pioneer in his field, he was the first to identify the four aerodynamic forces of flight – weight, lift, drag, and thrust and their relationship. He was also the first to build a successful human-carrying glider. Cayley described many of the concepts and elements of the modern airplane and was the first to understand and explain in engineering terms the concepts of lift and thrust.}}</ref> и со тоа го исцртал патот кон постигнување лет потежок од воздухот за следниот век. Во 1871 година, Франсис Херберт Венхам го изградил првиот аеродинамичен тунел, овозможувајќи прецизни мерења на аеродинамичните сили. Теориите за отпор ги развиле [[Жан ле Рон д'Аламбер|Жан Ле Рон д'Аламбер]],<ref>{{Наведена книга|title=Essai d'une nouvelle theorie de la resistance des fluides|last=d'Alembert, J.|year=1752}}</ref> [[Густав Роберт Кирхоф|Густав Кирхоф]],<ref>{{Наведено списание|last=Kirchhoff, G.|year=1869|title=Zur Theorie freier Flussigkeitsstrahlen|url=https://zenodo.org/record/1448898|journal=Journal für die reine und angewandte Mathematik|volume=1869|issue=70|pages=289–298|doi=10.1515/crll.1869.70.289}}</ref> и [[Џон Страт|Лорд Рејли]] .<ref>{{Наведено списание|last=Rayleigh, Lord|year=1876|title=On the Resistance of Fluids|url=https://zenodo.org/record/1431123|journal=Philosophical Magazine|volume=2|issue=13|pages=430–441|doi=10.1080/14786447608639132}}</ref> Во 1889 година, Шарл Ренар, [[Французи|француски]] воздухопловен инженер, станал првиот човек кој разумно ја предвидел потребната моќност за одржлив лет.<ref>{{Наведено списание|last=Renard, C.|year=1889|title=Nouvelles experiences sur la resistance de l'air|journal=L'Aéronaute|volume=22|pages=73–81}}</ref> [[Ото Лилиентал]], првиот човек кој станал многу успешен со летови со едрилица, бил и првиот кој предложил тенки, закривени [[Аеропрофил|аеродинамични профили]] кои би произвеле висок узгон и низок отпор. Надоврзувајќи се на овие случувања, како и на истражувањата спроведени во нивниот сопствен аеродинамичен тунел, [[Браќа Рајт|браќата Рајт]] го полетале првиот моторен авион на 17 декември 1903 година. За време на првите летови, [[Фредерик В. Ланчестер]],<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/aerodynamicscons00lanc|title=Aerodynamics|last=Lanchester, F. W.|year=1907}}</ref> [[Мартин Кута]] и Николај Жуковски независно создале теории кои ја поврзуваа циркулацијата на протокот на флуид со подигнувањето. Кута и Жуковски потоа развиле дводимензионална теорија за крилата. Проширувајќи ја работата на Ланчестер, [[Лудвиг Прантл]] е заслужен за развојот на математиката<ref>{{Наведена книга|title=Tragflügeltheorie|last=Prandtl, L.|publisher=Göttinger Nachrichten, mathematischphysikalische Klasse, 451–477|year=1919}}</ref> зад теориите за тенки аеропрофили и линии за подигнување, како и за работата со гранични слоеви. [[Податотека:Smooth_Finish_Makes_Smooth_Flying_Art.IWMPST14268.jpg|мини|Постер на Министерството за производство на воздухоплови за аеродинамика]] Со зголемувањето на брзината на авионите, конструкторите почнале да се соочуваат со предизвици поврзани со стисливоста на воздухот при брзини блиски до брзината на звукот. Разликите во протокот на воздух под такви услови довеле до проблеми во контролата на авионите, зголемен отпор поради ударни бранови и закана од структурен дефект поради [[Аероеластичност|аероеластично треперење]]. Односот на брзината на протокот кон брзината на звукот бил наречен Махов број по Ернст Мах, кој бил еден од првите што ги истражувал својствата на суперсоничниот проток. Макорн Ренкин и [[Пјер Анри Игонио]] независно ја развиле теоријата за својствата на протокот пред и по ударниот бран, додека [[Јакоб Акерет]] ја водел почетната работа за пресметување на подигнувањето и отпорот на суперсоничните аеропрофили.<ref>{{Наведено списание|last=Ackeret, J.|year=1925|title=Luftkrafte auf Flugel, die mit der grosser also Schallgeschwindigkeit bewegt werden|journal=Zeitschrift für Flugtechnik und Motorluftschiffahrt|volume=16|pages=72–74}}</ref> Теодор фон Карман и [[Хју Латимер Драјден]] го вовеле поимот трансоник за да ги опишат брзините на проток помеѓу [[Критичен Махов број|критичниот Махов број]] и Мах 1, каде што отпорот брзо се зголемува. Брзото зголемување на отпорот ги навело аеродинамичарите и пилотите да не се согласат дали суперсоничниот лет е остварлив сè додека не се пробил [[Звучен ѕид|звучниот ѕид]] во 1947 година со авионот Bell X-1. Кога звучниот ѕид бил пробиен, разбирањето на аеродинамичарите за супсоничниот и нискиот суперсоничен тек веќе созреале. [[Студена војна|Студената војна]] ја поттикнала конструкцијата на постојано еволуирачка линија на високоперформансни авиони. [[Компјутерска динамика на флуиди|Компјутерската динамика на флуиди]] започнала како обид да се решат својствата на протокот околу сложени објекти и брзо се развила до точка каде што целиот авион може да се проектира со помош на компјутерски софтвер, со тестови во аеротунел проследени со тестови за летање за да се потврдат компјутерските предвидувања. Разбирањето на суперсоничниот и хиперсоничниот аеродинамичен систем созреале од 1960-тите, а целите на аеродинамичарите се префрлиле од однесувањето на протокот на флуид кон инженерството на возило така што тоа ќе комуницира предвидливо со протокот на флуид. Проектирањето авиони за суперсонични и хиперсонични услови, како и желбата да се подобри аеродинамичната ефикасност на тековните авиони и погонски системи, продолжува да мотивира нови истражувања во аеродинамиката, додека работата продолжува да се врши на важни проблеми во основната аеродинамична теорија поврзана со турбуленцијата на протокот и постоењето и единственоста на аналитичките решенија на Навје-Стоксовите равенки. == Темелни концепти == === Класификација на протокот === Брзината на протокот се користи за класификација на тековите според режимот на брзина. Подзвучните текови се полиња на проток во кои полето на брзината на воздухот е секогаш под локалната брзина на звукот. Трансоничните текови вклучуваат и региони на подзвучен проток и региони во кои локалната брзина на протокот е поголема од локалната брзина на звукот. Надзвучните текови се дефинираат како текови во кои брзината на протокот е поголема од брзината на звукот насекаде. Четвртата класификација, хиперзвучен проток, се однесува на текови каде што брзината на протокот е многу поголема од брзината на звукот. Аеродинамичарите не се согласуваат околу прецизната дефиниција на хиперзвучен проток. Стисливиот тек објаснува за различната густина во рамките на тековите. Подзвучните текови често се идеализираат како нестисливи, т.е. се претпоставува дека густината е константна. Трансоничните и надзвучните текови се стисливи, а пресметките што ги занемаруваат промените на густината во овие полиња на текови ќе дадат неточни резултати. Вискозитетот е поврзан со силите на триење во протокот. Во некои полиња на проток, вискозните ефекти се многу мали, а приближните решенија можат безбедно да ги занемарат вискозните ефекти. Овие приближувања се нарекуваат невискозни текови. Тековите за кои вискозитетот не е занемарен се нарекуваат вискозни текови. Конечно, аеродинамичните проблеми може да се класифицираат и според околината на протокот. Надворешната аеродинамика е проучување на протокот околу цврсти објекти со различни облици (на пр. околу крило на авион), додека внатрешната аеродинамика е проучување на протокот низ премини во цврсти објекти (на пр. низ млазен мотор). ==== Претпоставка за континуум ==== За разлика од течностите и цврстите материи, гасовите се составени од дискретни [[Молекула|молекули]] кои зафаќаат само мал дел од зафатнината исполнета со гасот. На молекуларно ниво, полињата на проток се составени од судири на многу поединечни молекули на гас меѓу себе и нивните судири со цврсти површини. Сепак, во повеќето аеродинамички апликации, дискретната молекуларна природа на гасовите се занемарува и се претпоставува дека полето на проток се однесува како континуум. Оваа претпоставка овозможува својствата на флуидот, како што се густината и брзината на проток, да се дефинираат насекаде во рамките на протокот. Валидноста на [[Механика на флуидите|претпоставката за континуум]] зависи од густината на гасот и предметната примена. За да биде валидна претпоставката за континуум, средната должина на слободната патека мора да биде многу помала од скалата на должина на предметната примена. На пример, многу апликации за аеродинамика се занимаваат со летање на авиони во атмосферски услови, каде што средната должина на слободната патека е од редот на микрометри и каде што телото е поголемо за редови на големина. Во овие случаи, скалата на должина на авионот се движи од неколку метри до неколку десетици метри, што е многу поголемо од средната должина на слободниот пат. За вакви апликации, претпоставката за континуум е разумна. Претпоставката за континуум е помалку валидна за текови со крајно мала густина како оние со кои се среќаваат превозните средства на многу големи надморски височини (на пр. 90 км) <ref name="andersonhist"/> или сателити во [[Нискоземјина орбита|нискоземјината орбита]]. Во овие случаи, [[Статистичка механика|статистичката механика]] е попрецизен метод за решавање на проблемот отколку континуираната аеродинамика. [[Кнудсенов број|Кнудсеновиот број]] може да се користи за водење на изборот помеѓу статистичката механика и континуираната формулација на аеродинамиката. === Закони за запазување === Претпоставката за [[Механика на континуумот|континуум на флуиди]] овозможува проблемите во аеродинамиката да се решаваат со користење на [[Хидродинамика|законите за зачувување на динамиката на флуидите]]. Се користат три принципи на зачувување: ; [[Закон за запазување на масата|Запазување на масата]] : Зачувувањето на масата бара масата ниту да се создава ниту да се уништува во рамките на протокот; математичката формулација на овој принцип е позната како [[Равенка на континуитет|равенка на континуитет на масата]] . ; [[Импулс (механика)|Запазување на импулсот]] : Математичката формулација на овој принцип може да се смета за примена на [[Њутнови закони|вториот Њутнов закон]]. Импулсот во рамките на течењето се менува само од надворешни сили, кои можат да вклучуваат и површински сили како што се вискозните (триечки) сили, и [[Масена сила|масените сили]], како што е [[Гравитација|тежината]]. Начелото на зачувување на импулсот може да се изрази или како [[Векторски простор|векторска]] равенка или поделено во множество од три [[скалар]]ни равенки (x, y, z компоненти). ; [[Закон за зачувување на енергијата|Зачувување на енергијата]] : Равенката за зачувување на енергијата наведува дека енергијата ниту се создава ниту се уништува во рамките на еден течен тек, и дека секое додавање или одземање на енергија на волуменот во течението е предизвикано од пренос на топлина или од [[Работа (физика)|работа]] во и надвор од областа од интерес. Заедно, равенките се познати како Навје-Стоксови равенки, иако некои автори го дефинираат поимот така што ги вклучува само равенките на моментумот. Навје-Стоксовите равенки немаат познато аналитичко решение и во современата аеродинамика се решаваат со помош на [[Компјутерска динамика на флуиди|компјутерски техники]]. Бидејќи компјутерските методи со употреба на компјутери со голема брзина не биле историски достапни, а сега кога се достапни, високата компјутерска цена за решавање на овие сложени равенки е висока, се користеле и продолжуваат да се користат поедноставувањата на Навје-Стоксовите равенки. [[Ојлерови равенки (динамика на флуиди)|Ојлеровите равенки]] се збир на слични равенки за зачувување кои го занемаруваат вискозитетот и може да се користат во случаи каде што се очекува ефектот на вискозитетот да биде мал. Понатамошните поедноставувања водат до [[Лапласова равенка|Лапласовата равенка]] и теоријата на [[потенцијален проток]]. Дополнително, [[Бернулиев принцип|Бернулиевата равенка]] е решение во една димензија и за равенките за зачувување на моментумот и за равенките за зачувување на енергијата. [[Клапејрон-Менделеева равенка|Законот за идеален гас]] или друга таква [[Состојбена равенка|равенка на состојба]] често се користи во комбинација со овие равенки за да се образува одреден систем кој овозможува решение за непознатите променливи. [[Податотека:3840x1080_F16_OpenFOAM.jpg|мини|Компјутерско моделирање на протокот на воздух околу млазен авион]] Aerodynamic problems are classified by the flow environment or properties of the flow, including flow speed, compressibility, and viscosity. ''External'' aerodynamics is the study of flow around solid objects of various shapes. Evaluating the lift and drag on an [[Авион|airplane]] or the shock waves that form in front of the nose of a [[Ракета|rocket]] are examples of external aerodynamics. ''Internal'' aerodynamics is the study of flow through passages in solid objects. For instance, internal aerodynamics encompasses the study of the airflow through a [[Млазен мотор|jet engine]] or through an [[Климатизација|air conditioning]] pipe. Аеродинамичките проблеми може да се класифицираат и според тоа дали брзината на протокот е под, близу или над [[Брзина на звукот|брзината на звукот]]. Проблемот се нарекува подзвучен ако сите брзини во проблемот се помали од брзината на звукот, транссоничен ако се присутни брзини и под и над брзината на звукот (нормално кога дадената брзина е приближна со брзината на звукот), суперсоничен кога разгледуваната брзина на протокот е поголема од брзината на звукот и хиперсоничен кога брзината на протокот е многу поголема од брзината на звукот. Аеродинамичарите не се согласуваат околу прецизната дефиниција на хиперсоничен проток; груба дефиниција ги смета тековите со Махови броеви над 5 за хиперсонични.<ref name="andersonhist"/> Влијанието на вискозитетот врз протокот наложува трета класификација. Некои проблеми може да се соочат само со многу мали вискозни ефекти, во тој случај вискозитетот може да се смета за занемарлив. Приближните вредности на овие проблеми се нарекуваат невискозни текови. Тековите за кои вискозитетот не може да се занемари се нарекуваат вискозни текови. ==Гранки на аеродинамиката== Аеродинамичките проблеми се класифицираат според околината на протокот или својствата на протокот, вклучувајќи [[брзина на проток]], [[стисливост]] и [[вискозитет]]. Надворешната аеродинамика е проучување на протокот околу цврсти објекти со различни облици. Проценката на [[сила на подигање|подигањето]] и [[Аеродинамички отпор|отпорот]] на [[авион]] или [[ударен бран|ударните бранови]] што се образуваат пред носот на [[ракета]] се примери за надворешна аеродинамика. „Внатрешната“ аеродинамика е проучување на протокот низ премини во цврсти објекти. На пример, внатрешната аеродинамика опфаќа проучување на протокот на воздух низ [[млазен мотор]] или низ цевка за [[климатизација]]. Аеродинамичките проблеми може да се класифицираат и според тоа дали [[Брзина на проток|брзината на проток]] е под, близу или над [[брзината на звукот]]. Проблемот се нарекува подзвучен ако сите брзини во проблемот се помали од брзината на звукот, [[трансоничен]] ако се присутни брзини и под и над брзината на звукот (нормално кога карактеристичната брзина е приближно брзината на звукот), надзвучен кога карактеристичната брзина на протокот е поголема од брзината на звукот и хиперсоничен кога брзината на протокот е многу поголема од брзината на звукот. Аеродинамичарите не се согласуваат околу прецизната дефиниција на хиперсоничен проток; груба дефиниција ги смета тековите со [[Махов број]] над 5 за хиперсонични.<ref name = "andersonhist"/> Влијанието на вискозитетот врз протокот диктира трета класификација. Некои проблеми може да се соочат само со многу мали вискозни ефекти, во тој случај вискозитетот може да се смета за занемарлив. Апроксимациите на овие проблеми се нарекуваат невискозни текови. Тековите за кои вискозитетот не може да се занемари се нарекуваат вискозни текови. === Нестислива аеродинамика === Нестислив тек е тек во кој густината е константна и во времето и во просторот. Иако сите реални флуиди се стисливи, течението често се смета за нестислив ако ефектот од промените на густината предизвикува само мали промени во пресметаните резултати. Ова е поверојатно да биде точно кога брзините на текот се значително помали од брзината на звукот. Ефектите на стисливоста се позначајни при брзини блиски до или над брзината на звукот. Маховиот број се користи за да се процени дали може да се претпостави нестисливост, во спротивно мора да се вклучат ефектите на стисливоста. ==== Подзвучен проток ==== Подзвучната (или нискобрзинска) аеродинамика го опишува движењето на флуидите во тековите кои се многу помали од брзината на звукот насекаде во тековите. Постојат неколку гранки на подзвучен тек, но се јавува еден посебен случај кога тековите се [[Вискозност|невискозни]], нестисливи и невртливи. Овој случај се нарекува [[потенцијален тек]] и им овозможува на [[Диференцијална равенка|диференцијалните равенки]] кои го опишуваат тековите да бидат поедноставена верзија на равенките на [[Хидродинамика|динамиката на флуидите]], со што на аеродинамичарот му се достапни низа брзи и лесни решенија.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Low-speed aerodynamics: From wing theory to panel methods|url=https://archive.org/details/lowspeedaerodyna0000katz|last=Katz|first=Joseph|publisher=McGraw-Hill|year=1991|isbn=0-07-050446-6|series=McGraw-Hill series in aeronautical and aerospace engineering|location=New York|oclc=21593499}}</ref> При решавање на подзвучен проблем, една одлука што треба да ја донесе аеродинамичарот е дали да ги вклучи ефектите на стисливоста. Стисливоста е опис на количината на промена на [[густина]]та во протокот. Кога ефектите на стисливоста врз растворот се мали, може да се претпостави дека густината е константна. Проблемот тогаш е нестислив аеродинамичан проблем при ниска брзина. Кога е дозволено густината да се менува, протокот се нарекува стислив. Во воздух, ефектите на стисливост обично се занемаруваат кога Маховиот број во протокот не надминува 0,3 (102 м во секунда или 366 км на час при температура од 16&nbsp;°C). Над 0,3 Маха, проблематичниот тек треба да се опише со употреба на стислива аеродинамика. === Стислива аеродинамика === Според теоријата на аеродинамиката, еден тек се смета за стислив ако [[густина]]та се менува по должината на [[Линија на текот|линијата на текот]]. Ова значи дека - за разлика од нестисливиот тек - се земаат предвид промените во густината. Општо земено, ова е случај кога Маховиот број во дел или во целиот тек надминува 0,3. Вредноста 0,3 Мах е прилично произволна, но се користи бидејќи гасните текови со Маховиот број под таа вредност покажуваат промени во густината помали од 5%. Понатаму, таа максимална промена на густината од 5% се јавува во точката на стагнација (точката на објектот каде што брзината на протокот е нула), додека промените на густината околу остатокот од објектот ќе бидат значително помали. Трансонските, суперсоничните и хиперсоничните текови се сите стисливи текови. ==== Трансоничен проток ==== Поимот трансоник се однесува на опсег на брзини на проток веднаш под и над локалната [[брзина на звукот]] (вообичаено земена како 0,8–1,2 Маха). Се дефинира како опсег на брзини помеѓу [[Критичен Махов број|критичниот Махов број]], кога некои делови од протокот на воздух над авионот стануваат [[Надзвучна брзина|надзвучни]], и поголема брзина, обично близу 1,2 Маха, кога целиот проток на воздух е надзвучен. Помеѓу овие брзини, дел од протокот на воздух е надзвучен, додека дел од протокот на воздух не е надзвучен. ==== Надзвучен проток ==== Надзвучните аеродинамички проблеми се оние што вклучуваат брзини на проток поголеми од брзината на звукот. Пресметувањето на подемот на авион [[Конкорд (авион)|Конкорд]] за време на крстосувањето може да биде пример за надзвучен аеродинамичен проблем. Надзвучниот тек се однесува многу поинаку од подзвучниот тек. Флуидите реагираат на разликите во притисокот; промените во притисокот се начинот на кој на флуидот му се „кажува“ да реагира на неговата околина. Затоа, бидејќи [[звук]]от е всушност бесконечно мала разлика во притисокот што се шири низ флуид, [[Брзина на звукот|брзината на звукот]] во тој флуид може да се смета за најголемата брзина што „информацијата“ може да ја пренесе во текот. Оваа разлика најочигледно се пројавува во случај на флуид што удира во предмет. Пред тој предмет, флуидот создава [[стагнационен притисок]] бидејќи ударот со предметот го доведува флуидот во мирување. Кај флуидот што патува со подзвучна брзина, ова нарушување на притисокот може да се шири нагоре по течението, менувајќи го моделот на проток пред предметот и давајќи впечаток дека флуидот „знае“ дека предметот е таму со навидум приспособување на неговото движење и тече околу него. Меѓутоа, кај надзвучниот тек, нарушувањето на притисокот не може да се шири нагоре по течението. Така, кога флуидот конечно ќе го достигне предметот, тој го удира и флуидот е принуден да ги промени своите својства - [[температура]], [[густина]], [[притисок]] и Махов број - на исклучително насилен и [[Реверзибилен процес (термодинамика)|неповратен]] начин наречен ударен бран. Присуството на ударни бранови, заедно со ефектите на стисливост на флуиди со голема брзина на проток (видете [[Рејнолдсов број]]), е централната разлика помеѓу надзвучниот и подзвучниот аеродинамички режим. ====Хиперсоничен проток==== Во аеродинамиката, хиперсоничните брзини се брзини кои се многу надзвучни. Во 1970-тите, поимот главно почнал да се однесува на брзини од 5 Маха (5 пати поголема од брзината на звукот) и повисоки. Хиперсоничниот режим е подмножество на надзвучниот режим. Хиперсоничниот тек се одликува со проток на висока температура зад ударен бран, вискозна интеракција и хемиска дисоцијација на гас. ==Наводи== {{наводи}} [[Категорија:Воздухопловно-вселенска техника]] [[Категорија:Аеродинамика]] f79gk6tklvci5drqnbmeyzeydtvdi23 0 1392980 5649219 5646249 2026-10-23T18:20:35Z Gurther 105215 Одбиена последната промена (од [[Специјална:Придонеси/Матеа-Песталоци|Матеа-Песталоци]]) и ја поврати преработката 5598203 на InternetArchiveBot 5649219 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник|image=Bonpland Aimé 1773-1858.jpg|birth_date=22 август 1773|birth_place=[[Ла Рошел]], [[Франција]]|death_date=11 мај 1858 (возр. 84)|death_place=[[Пасо де Лос Либрес]], [[Аргентина]]|fields=[[Физичар]], [[биолог]], [[ботаничар]], [[природна историја]]|alma_mater=[[Универзитет на Париз]]|known_for=Патувал со [[Александар Вон Хумпдолт]]}}'''Еме Жак Александер Бонплан'''{{Sfnp|Chisholm|1911}} (роден на {{роден на|22|август|1773}} година - починал на {{починал на|11|мај|1858}} година) — француски [[истражувач]] и [[Ботаника|ботаничар]] кој што патувал со [[Александар фон Хумболт]] во [[Латинска Америка]] од 1799 до 1804 година. Тој бил коавтор на томови од научните резултати од нивната експедиција. {{Ботаничар|Bonpl.|Bonpland, Aimé}} [[Податотека:Humboldt-Bonpland_Chimborazo.jpg|мини|Хумболт и Бонплан во базата [[Чимборасо|Чимборазо]]]] [[Податотека:Humboldt_and_Bonplant_in_the_Jungle.jpg|мини|Хумболт и Бонплан во амазонската дождовна шума]] == Биографија == Бонплан бил роден како Еме Жак Александер Бонплан{{Sfnp|''ACAB''|1900}} во градот [[Ла Рошел]], [[Кралство Франција|Франција]], на 22,{{Sfnp|''EB''|1878}}{{Sfnp|Chisholm|1911}}{{Sfnp|''ACAB''|1900}} 28,<ref name="cbs">{{Наведување|last=Smith|first=Charles|url=http://people.wku.edu/charles.smith/chronob/homelist.htm|title=Some Biogeographers, Evolutionists, and Ecologists: Chrono-Biographical Sketches|chapter=Aimé Jacques Alexandre (Goujaud) Bonpland|contribution-url=http://people.wku.edu/charles.smith/chronob/BONP1773.htm|date=2007}}.</ref> или 29 август 1773 година. Неговиот татко бил лекар{{Sfnp|''AJSA''|1858}} и, околу 1790 година, тој му се придружил на својот брат Михаел во [[Париз]], каде што двајцата студирале медицина.<ref name="shadow">{{Наведена книга|title=A Life in Shadow: Aimé Bonpland in Southern South America, 1817–1858|url=https://archive.org/details/lifeinshadowaimb0000bell|last=Stephen Bell|publisher=Stanford University Press|year=2010|isbn=9780804774277|edition=illustrated|page=[https://archive.org/details/lifeinshadowaimb0000bell/page/3 3]}}</ref> Од 1791 година, тие оделе курсеви во парискиот [[Ботанички музеј за природна историја]]. Нивните учители биле [[Жан Батист Ламарк]], [[Антоан Лоран де Жисје]] и [[Рене Луиш Дефонтен]];<ref name="shadow" /> Еме понатаму студирал кај [[Жан-Николас Корвисар]]{{Sfnp|''EB''|1878}} и можеби посетувал часови кој што ги држел [[Пјер-Жозеф Десо]] во [[Отел-Дие]]. Во овој период, Еме станал другар со својот колега, [[Ксавиер Биша]]. Среде превирањата на [[Француска револуција|Француската револуција]] и [[Француски револуционерни војни|Револуционерните војни]], Бонплан служел како [[хирург]] во [[Француска армија|француската армија]]{{Sfnp|Chisholm|1911}} или [[морнарица]].{{Sfnp|''EB''|1878}}{{Sfnp|''AJSA''|1858}}{{Sfnp|''AC''|1879}}{{Sfnp|''ACAB''|1900}} Откако Жак се спријателил со [[Александар фон Хумболт]] во куќата на Корвисарт,{{Sfnp|''AJSA''|1858}} тој му се придружил на петгодишно патување до Тенерифе и шпанската колонијална империја во Америка,<ref>{{Наведена книга|title=Alexander von Humboldt: A Concise Biography|last=Daum|first=Andreas W.|publisher=Princeton University Press|year=2024|isbn=978-0-691-24736-6|location=Trans. Robert Savage. Princeton, N.J.|pages=49, 51, 59, 61–72|author-link=Andreas Daum}}</ref> патувајќи до она што подоцна станало независни држави Венецуела, Куба, Колумбија, Еквадор, Перу и Мексико, како и до сливовите на [[Ориноко]] и [[Амазон]], со последна станица во [[Соединетите Американски Држави]].{{Sfnp|''EB''|1878}}<ref name="Rooks2019">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dw.com/en/how-scientist-alexander-von-humboldt-put-spanish-south-america-on-the-global-map/a-46693502|title=How Alexander von Humboldt put South America on the map {{!}} DW {{!}} 12.07.2019|last=Timothy Rooks|date=12 December 2019|work=dw.com|publisher=Deutsche Welle|archive-url=https://web.archive.org/web/20200303032534/https://www.dw.com/en/how-scientist-alexander-von-humboldt-put-spanish-south-america-on-the-global-map/a-46693502|archive-date=3 March 2020|accessdate=3 March 2020}}</ref> Како дел од истражувањето, во 1802 година тој се искачил на највисоката планина во [[Еквадор]], изгаснатиот вулкан [[Чимборасо]], на висина од 5.878 метри, во тоа време ова бил светски рекорд за надморска височина за некој од западниот свет.<ref name="McC">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/bravecompanions00davi/page/3|title=Brave Companions. Portraits of History|last=McCullough|first=David|date=1992|publisher=Simon & Schuster|isbn=0-6717-9276-8|page=[https://archive.org/details/bravecompanions00davi/page/3 3ff]|author-link=David McCullough}}</ref> За време на ова патување, собрал и класифицирал околу 6.000 [[растенија]] кои дотогаш биле претежно непознати во Европа.{{Sfnp|''EB''|1878}} Неговиот извештај за овие наоди бил објавен како серија томови од 1808 до 1816 година со наслов ''Екваторски растенија'' ({{Langx|fr|Plantes equinoxiales}}).{{Sfnp|''EB''|1878}} По враќањето во Париз, [[Наполеон Бонапарт|Наполеон]] му доделил пензија од 3000 [[Француски франк|франци]] годишно во замена за многу примероци што ги донирал на Природонаучниот музеј.{{Sfnp|''AJSA''|1858}} Царицата [[Жозефина де Боарне|Жозефина]] многу го сакала и го поставила за надзорник на градините во [[Малмезон]],{{Sfnp|''EB''|1878}}{{Sfnp|''AJSA''|1858}} каде што се одгледувале многу семиња што тој ги донел од Америка.{{Sfnp|''AJSA''|1858}} Во 1813 година, Еме го објавил својот ''Опис на ретките растенија одгледувани во Малмезон и во Навара'' (''{{Јаз|fr|Description des plantes rares cultivées à Malmaison et à Navarre}}'').{{Sfnp|''EB''|1878}}Во овој период, исто така се запознал и со [[Жозеф Геј-Лисак|Геј-Лисак]], [[Араго]] и други истакнати научници и, по [[Договор од Фонтенбло (1814)|договорот од Фонтенбло]], залудно го молел [[Наполеон Бонапарт|Наполеон]] да се пензионира во [[Венецуела]].{{Sfnp|''EB''|1878}}{{Sfnp|''AJSA''|1858}} Исто така тој бил присутен на смртната постела на Жозефина.{{Sfnp|''AJSA''|1858}} Во 1816 година, тој однел разни европски растенија во [[Буенос Аирес]], каде што бил избран за професор по [[природонаука]].{{Sfnp|''EB''|1878}} Сепак, наскоро ја напуштил својата функција за да ја истражи внатрешноста на [[Јужна Америка]].{{Sfnp|''EB''|1878}} Во 1821 година, основал колонија во [[Санта Ана]] во близина на [[Парана (река)|Парана]] со специфична цел - собирање и продажба на [[јерба мате]].<ref>{{Наведена книга|title=A Life in Shadow: Aimé Bonpland in Southern South America, 1817–1858|url=https://archive.org/details/lifeinshadowaimb0000bell|last=Stephen Bell|publisher=Stanford University Press|year=2010|isbn=9780804774277|edition=illustrated|page=[https://archive.org/details/lifeinshadowaimb0000bell/page/196 196]}}</ref> Колонијата се наоѓала на територија што ја барале и [[Парагвај]] и [[Аргентина]]; понатаму, [[Хосе Гаспар Родригес де Франсија]], диктатор на Парагвај, „се плашел дека успехот на Бонплан во одгледувањето ''мате'' ќе се меша во неговиот сопствен обид да го монополизира тој бизнис“. Затоа Парагвајците ја уништиле колонијата на 8 декември 1821 година, а Бонплан бил уапсен како шпион и притворен во [[Санта Марија (Парагвај)|Санта Марија]] во [[Парагвај]] до 1829 година.{{Sfnp|''EB''|1878}}<ref>{{Наведување|first=Julios Cesar|last=Chavez|date=1942|title=El Supremo Dictador}}. {{In lang|es}}</ref> За време на неговото заробеништво, тој се оженил и имал неколку деца. Потоа му била дадена слобода на движење и дејствувал како лекар за локалните сиромашни{{Sfnp|''EB''|1878}} и воениот гарнизон.{{Sfnp|''AC''|1879}} Во истата епоха, швајцарскиот природонаучник [[Јохан Рудолф Ренгер]], исто така, престојувал во Парагвај: не му било дозволено да ја премине строго чуваната граница, но бил слободен да се движи во исчекување на барање за посебна дозвола за секоја екскурзија.<ref name="Schumann1889_ADB">{{Наведен ADB|28|220|222|Rengger, Johann Rudolf|Albert Schumann|ADB:Rengger, Johann Rudolf}}</ref> Бонплан бил слободен во 1829 година{{Sfnp|''AJSA''|1858}}и во 1831 година{{Sfnp|''EB''|1878}}се вратил во Аргентина, каде што се преселил во Сан Борха во [[Кориентес]].{{Sfnp|''EB''|1878}} Таму, на возраст од 58 години, се оженил со локална жена и заработувал за живот одгледувајќи и тргувајќи со јерба мате.{{Sfnp|''AC''|1879}}<ref>{{Наведување|last=Obregón|date=1999|chapter=Los soportes histórico y científico de la pieza Humboldt & Bonpland, taxidermistas de Ibsen Martínez|title=Latin American Theatre Review}}. {{In lang|es}}</ref> Во 1853 година, се вратил во Санта Ана, каде што ги одгледувал [[портокал]]ите што ги вовел.{{Sfnp|''EB''|1878}} Добил {{Безпрелом|10&thinsp;000-}} имот [[пијастра]] од владата на Кориентес во знак на благодарност за неговата работа во покраината.{{Sfnp|''EB''|1878}} Малиот град околу него сега бил познат како „[[Бонпланд|Бонплан]]“ во негова чест.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.corrientes.gob.ar/home/bonpland/municipio|title=Muncipio de Bonpland|work=Government of Corrientes|accessdate=2021-05-01}}</ref> Друг мал град во покраината Мисионес, веднаш јужно од [[Санта Ана (Мисионес),]] исто така се викал Бонплан. Починал на возраст од 84 години, во Сан Борха,{{Sfnp|''AJSA''|1858}} Санта Ана,{{Sfnp|''ACAB''|1900}} или Ресторасион, Аргентина<ref name="cbs"/> на 4 или 11 мај 1858 година, пред неговото планирано враќање во Париз.{{Sfnp|''EB''|1878}} Погребан бил на гробиштата на Светиот Крст во [[Пасо де лос Либрес]]<ref>{{Наведени вести|url=https://www.surcorrentino.com.ar/vernota.asp?id_noticia=48360|title=El Municipio de Libres homenajeó a Amado Bonpland|date=2022-05-10|work=SurCorrentino.com.ar|language=ES}}</ref> == Наследство == Неговата колекција од растителни примероци, која што била депонирана во Париз во [[Национален музеј за природна историја на Франција|Националниот музеј за природна историја]], ја курирала [[Алисија Луртејг]].<ref name="Sastre2003">{{Наведено списание|last=Sastre|first=C|date=2003|title=Alicia Lourteig (1913-2003)|journal=Adansonia|series=Series 3|volume=25|issue=2|pages=149–150}}</ref> Биографијата на Бонплан била напишана од Адолф Брунел.<ref>{{OCLC|5184922}}</ref> Фикционализиран опис на неговите патувања со Хумболт се појавувал во ''Мерење на светот'' од [[Даниел Келман]]. Улицата Бонплан во луксузната населба [[Палермо Холивуд]] во [[Буенос Аирес]] се наоѓала меѓу улиците именувани по [[Чарлс Дарвин]], [[Роберт Фицрој]] и [[Александар фон Хумболт]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://espores.org/es/es-jardines/aime-bonpland-un-descubridor-cientifico/|title=Aimé Bonpland, un descubridor científico|date=2012-01-26|work=Espores: La veu del Botànic|language=es-ES|archive-url=https://web.archive.org/web/20210502032847/https://espores.org/es/es-jardines/aime-bonpland-un-descubridor-cientifico/|archive-date=2021-05-02|accessdate=2021-05-01|quote=Su nombre permanece en una calle de esta ciudad, en una de las cumbres más altas de Venezuela}}</ref> Улица Бонплан постоила и во градот [[Баија Бланка]], Аргентина, во Каракас, Венецуела и во Монтевидео, Уругвај. Многу животни и растенија биле именувани во негова чест, вклучувајќи го растителниот род ''[[Bonplandia]]'', врбата ''[[Salix bonplandiana]]'', лигњата ''[[Grimalditeuthis bonplandi]]'' и орхидејата ''[[Ornithocephalus bonplandi]]''. [[Месечевиот кратер]] [[Бонпланд|Бонплан]] бил именуван по него. Исто така, [[Пико Бонпланд|Пико Бонплан]] во [[Сиера Невада де Мерида|венецуелските Анди]] бил именуван во негова чест, иако тој никогаш не ги посетил [[Сиера Невада де Мерида|венецуелските Анди]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.arcgis.com/apps/Cascade/index.html?appid=c303a9a3e8744c9f94e49d815ff754b7|title=La travesía de Humboldt|work=ArcGIS|language=es|accessdate=2021-05-01}}</ref> [[Планината Бонпланд|Планината Бонплан]] 2343 метри во [[Нов Зеланд]] го носи и неговото име. Планината е во близина на врвот на езерото Вакатипу на Јужниот Остров.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.stuff.co.nz/science/81627378/adventurers-proved-how-exciting-life-of-a-scientist-can-be|title=Adventurers proved how exciting life of a scientist can be|last=Brockie|first=Bob|date=2016-07-04|work=Stuff|language=en|accessdate=2021-05-01}}</ref> '''Наградата Бонплан,''' основана од [[Националното хортикултурно друштво на Франција]], за промоција на создавањето или реставрацијата на градини за уживање од страна на аматерски градинари, била именувана по Еме Бонплан.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.parcsetjardinspaca.com/prix/prix-bonpland/|title=Société Nationale d'Horticulture de France - Prix Bonpland|last=BRY|first=Laurence|date=November 30, 2016|work=Parcs et Jardins PACA}}</ref> == Таксономски описи == Следните родови и видови се именувани или опишани од Еме Бонплан. === Родови === {{Столбови-список|# ''[[Abolboda]]'' # ''[[Aegopogon]]'' # ''[[Alchornea]]'' # ''[[Angelonia]]'' # ''[[Ceroxylon]]'' # ''[[Elionurus]]'' # ''[[Eriope]]'' # ''[[Espeletia]]'' # ''[[Eudema]]'' # ''[[Exostema]]'' # ''[[Fulcaldea]]'' # ''[[Guardiola (plant)|Guardiola]]'' # ''[[Hypocalyptus]]'' # ''[[Isertia]]'' # ''[[Leucophyllum]]'' # ''[[Limnocharis]]'' # ''[[Machaonia]]'' # ''[[Matisia]]'' # ''[[Menodora]]'' # ''[[Pleopeltis]]'' # ''[[Retiniphyllum]]'' # ''[[Triglochin]]'' # ''[[Vauquelinia]]''}} === Видови === {{Столбови-список|# ''[[Acacia subulata]]'' # ''[[Alchornea castaneifolia]]'' # ''[[Arceuthobium vaginatum]]'' # ''[[Aristida divaricata]]'' # ''[[Arrabidaea chica]]'' # ''[[Astragalus geminiflorus]]'' # ''[[Banksia marginata]]'' # ''[[Brachyotum confertum]]'' # ''[[Bertholletia excelsa]]'' # ''[[Brugmansia suaveolens]]'' # ''[[Brunellia ovalifolia]]'' # ''[[Cavanillesia platanifolia]]'' # ''[[Centronia mutisii]]'' # ''[[Cephalanthus salicifolius]]'' # ''[[Ceroxylon alpinum]]'' # ''[[Chuquiraga jussieui]]'' # ''[[Claytonia perfoliata]]'' # ''[[Coriaria thymifolia]]'' # ''[[Dorstenia tenuis]]'' # ''[[Draba violacea]]'' # ''[[Eucalyptus diversifolia]]'' # ''[[Eudema nubigena]]'' # ''[[Eugenia albida]]'' # ''[[Huperzia crassa]]'' # ''[[Hydrocleys nymphoides]]'' # ''[[Iochroma fuchsioides]]'' # ''[[Ipomoea arborescens]]'' # ''[[Iresine diffusa]]'' # ''[[Jacksonia furcellata]]'' # ''[[Juniperus phoenicea]]'' # ''Lilaea scilloides'' (synonym of ''[[Triglochin scilloides]]'') # ''[[Limnobium laevigatum]]'' # ''[[Limnocharis flava]]'' # ''[[Ludwigia helminthorrhiza]]'' # ''[[Ludwigia sedioides]]'' # ''[[Maurandya antirrhiniflora]]'' # ''[[Melaleuca pallida]]'' # ''[[Miconia caelata]]'' # ''[[Miconia guayaquilensis]]'' # ''[[Miconia lacera]]'' # ''[[Miconia minutiflora]]'' # ''[[Miconia theaezans]]'' # ''[[Mimosa somnians]]'' # ''[[Monochaetum multiflorum]]'' # ''[[Passiflora arborea]]'' # ''[[Pinguicula moranensis]]'' # ''[[Prosopis laevigata]]'' # ''[[Prosopis pallida]]'' # ''[[Prumnopitys montana]]'' # ''[[Quararibea cordata]]'' # ''[[Quercus crassifolia]]'' # ''[[Quercus crassipes]]'' # ''[[Quercus depressa]]'' # ''[[Quercus diversifolia]]'' # ''[[Quercus humboldtii]]'' # ''[[Quercus mexicana]]'' # ''[[Quercus obtusata]]'' # ''[[Quercus repanda]]'' # ''[[Quercus xalapensis]]'' # ''[[Smilax havanensis]]'' # ''[[Stanhopea grandiflora]]'' # ''[[Stanhopea jenischiana]]'' # ''[[Styrax tomentosus]]'' # ''[[Symphoricarpos microphyllus]]'' # ''[[Symplocos coccinea]]'' # ''[[Tagetes zypaquirensis]]'' # ''[[Theobroma bicolor]]'' # ''[[Trichilia acuminata]]'' # ''[[Viola cheiranthifolia]]'' # ''[[Vitis tiliifolia]]'' # ''[[Zieria laevigata]]''}} == Дела == * 1805: ''Essai sur la géographie des plantes.'' Напишано со Александар фон Хумболт. ** Англиски превод од 2009 година. * 1811: ''Збирка на набљудувања за зоологијата и компаративната анатомија'' напишана со Александар фон Хумболт, Печатење Џ.Х. Стоун, Париз. [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k61302z Дигитална верзија] на веб-страницата Галика. * 1813: ''Опис на ретки растенија одгледувани во Малмезон и Навара'' од Еме Бонплан. Печатење П. Постариот Дидо, Париз. Од Еме Бонплан посветено на царицата [[Жозефина де Боарне|Јозефина]] . [http://www.botanicus.org/title/b1198563x Дигитална верзија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200727041327/http://www.botanicus.org/title/b1198563x|date=2020-07-27}} на веб-страницата Botanicus и [http://www.biusante.parisdescartes.fr/histoire/medica/resultats/index.php?cote=00708&do=pages Дигитална верзија на илустрациите] на веб-страницата на ''Bibliothèque interuniversitaire de santé'' (Меѓууниверзитетска библиотека за здравство). * 1815: ''Родови и видови Nova plantarum'' напишани со Александар фон Хумболт и Карл Сигисмунд Кунт, Том 1, Lutetiae Parisiorum, Париз. [http://www.botanicus.org/item/31753000540382 Дигитална верзија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200727012026/http://www.botanicus.org/item/31753000540382|date=2020-07-27}} на веб-страницата Ботаникус. * 1816: ''Монографија Melastomacées што ги вклучува сите растенија од овој ред, вклучувајќи го и Rhexies'', том 1, Париз. * 1817: ''Родови и видови Nova plantarum'' напишани со Александар фон Хумболт и Карл Сигисмунд Кунт, том 2, Lutetiae Parisiorum, Париз. [http://www.botanicus.org/item/31753000540390 Дигитална верзија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200727020341/http://www.botanicus.org/item/31753000540390|date=2020-07-27}} на веб-страницата Ботаникус. * 1818: ''Nova plantarum родови и видови'' напишани со Александар фон Хумболт и Карл Сигизмунд Кунт, том 3, Lutetiae Parisiorum, Париз. [http://www.botanicus.org/item/31753000540408 Дигитална верзија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200727084755/http://www.botanicus.org/item/31753000540408 |date=2020-07-27 }} на веб-страницата Botanicus. * 1820: ''Nova plantarum родови и видови'' напишани со Александар фон Хумболт и Карл Сигисмунд Кунт, том 4, Lutetiae Parisiorum, Париз. [http://www.botanicus.org/item/31753000540416 Дигитална верзија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200727012030/http://www.botanicus.org/item/31753000540416 |date=2020-07-27 }} на веб-страницата Botanicus. * 1821: ''Nova plantarum родови и видови'' напишани со Александар фон Хумболт и Карл Сигизмунд Кунт, том 5, Lutetiae Parisiorum, Париз. [http://www.botanicus.org/item/31753000540424 Дигитална верзија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200727012027/http://www.botanicus.org/item/31753000540424 |date=2020-07-27 }} на веб-страницата Botanicus. * 1823: ''Nova plantarum родови и видови'' напишани со Александар фон Хумболт и Карл Сигизмунд Кунт, том 6, Lutetiae Parisiorum, Париз. [http://www.botanicus.org/item/31753000540432 Дигитална верзија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200727041242/http://www.botanicus.org/item/31753000540432 |date=2020-07-27 }} на веб-страницата Botanicus. * 1823: ''Монографија Melastomacées што ги вклучува сите растенија од овој ред, вклучувајќи го и Rhexies'', том 2, Париз. * 1825: ''Nova plantarum родови и видови'' напишани со Александар фон Хумболт и Карл Сигизмунд Кунт, том 7, Lutetiae Parisiorum, Париз. [http://www.botanicus.org/item/31753000540440 Дигитална верзија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200727043749/http://www.botanicus.org/item/31753000540440 |date=2020-07-27 }} на веб-страницата Botanicus. == Поврзано == * [[Јохан Рудолф Ренгер]] (1795-1832) * [[Александар фон Хумболт|Александар фон Хумболт (1769-1859)]] == Наводи == === Цитати === {{Наводи|30em}} === Библиографија === * {{Cite Appletons'|wstitle=Bonpland, Aimé|volume=I|location=New York|publisher=D. Appleton & Co.|year=1900|editor-last=Wilson|editor-first=James Grant|editor2-last=Fiske|editor2-first=John|ref={{harvid|''ACAB''|1900}}}} * {{Cite AmCyc|editor-last=Ripley|editor-first=George|editor2-last=Dana|editor2-first=Charles A.|volume=III|wstitle=Bonpland, Aimé|ref={{harvid|''AC''|1879}}}} * {{Наведување|chapter=Misc. Scientific Intelligence: Death of Bonpland|editor-last=Silliman|editor-first=B.|editor2-last=Silliman Jr.|editor2-first=B.|editor3-last=Dana|editor3-first=James D.|editor4-last=Gray|editor4-first=Asa|title=The American Journal of Science and Arts, ''2nd Series, Vol. XXVI, No. LXXVII''|date=November 1858|publisher=Hayes|pages=[https://books.google.com/books?id=aBNFAQAAMAAJ&pg=PA301 301 ff]|place=New Haven|url=https://books.google.com/books?id=aBNFAQAAMAAJ|ref={{harvid|''AJSA''|1858}}}}. * {{Cite EB9|wstitle=Aimé Bonpland|volume=4}} * {{Cite EB1911|wstitle=Bonpland, Aimé Jacques Alexandre|volume=4}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска}} * [http://www.anbg.gov.au/biography/bonpland-aime-jacques.html View biographical information in ''Australian National Botanic Gardens''] * [https://web.archive.org/web/20061002121648/http://www.botanicus.org/creator.asp?creatorid=475 View biographical information on and digitized titles by Aimė Bonpland in ''Botanicus.org''] {{Нормативна контрола}} {{DEFAULTSORT:Бонплан, Еме}} [[Категорија:Апсолвенти на Парискиот универзитет]] [[Категорија:Починати во 1858 година]] [[Категорија:Родени во 1773 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Француски ботаничари]] 3oo2ty04lh51v7ntlxy8iob8wfjrocw 0 1396570 5649168 5596801 2026-10-23T15:12:29Z P.Nedelkovski 47736 поправка на правопис - случаи наместо случаеви 5649168 wikitext text/x-wiki {{Другиличности|Алан Мекдоналд}}  {{Infobox Christian leader | type = Свештеник | honorific_prefix = [[The Reverend]] | name = Алан Мекдоналд | church = [[Латинска Црква]] | diocese = [[Римо-Католичка Епархија на Аргил и сотровите|Аргил и островите]] | ordination = 9ти Јули 1882 | ordained_by = [[Чарлс Ејр (биоскоп)|Чарлс Ејр]] | image = Allan MacDonald (poet).jpg | birth_date = 25ти Октомври 1859 | birth_place = [[Форт Вилијам, Високорамнини|Форт Вилијам]], Инвеснес-шир, Шкотска | death_place = [[Ерискеј]], Шкотска | death_date = 8ми Октомври 1905 (Старост 45) }} '''Свештеникот Алан Мекдоналд''' ([[шкотски јазик]]: '''Maighstir Ailein''', '''An t-Athair Ailean Dòmhnallach''') (25 октомври 1859, Форт Вилијам - 8 октомври 1905, Ерискеј) — шкотски католички свештеник и активист за време на подоцнежните фази од Хајландските расчистувања. Тој бил религиозен и световен поет на [[Шкотски јазик|шкотски гелски јазик]] и почитуван [[Фолклористика|фолклорист]] и собирач од [[Усно предание|усната традиција]] во [[Шкотски Гори]] и Островите. Мекдоналд потекнувал од семејство од средна класа каде што се зборувало само англиски. Сепак, за време на неговите богословски студии, тој одлучил да го научи шкотскиот гелски — јазикот на неговите родители — со кој подоцна совршено овладал како говорник и писател. По неговото ракоположување, бил назначен во епархијата Аргил и островите во последната деценија од чистењата на Шкотските Гори. Ова било во време на најголемиот налет на активностите на Хајлендската земјишна лига, а Мекдоналд се инспирирал и од Ирската земјишна војна. Во својата дејност тој ги следел насоките на својот епископ, истакнат борец за правата на станарите, праведни кирии, слободни избори и сигурност на имотот, кој отворено се спротивставувал на верската дискриминација што го држела населението во Надворешните Хебриди во крајна сиромаштија.<ref name="scalan.co.uk">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.scalan.co.uk/eriskay.htm|title=Home Page|work=www.scalan.co.uk}}</ref> Во 1889 година, Мекдоналд објавил католички химни од традиционални химни на шкотски јазик, кои сè уште е во употреба. Починал од [[пневмонија]], плеврит и [[грип]] во Ерискеј на само 45-годишна возраст. Келтистот Роналд Блек напишал дека доколку Мекдоналд, пионер на [[Симболизам|симболистичката]] и модернистичката поезија на шкотската литература и јазик, не умрел предвреме, „мапата на шкотската литература во дваесеттиот век можеби ќе изгледала многу поинаку“. == Ран живот == [[Податотека:Ben_Nevis_Inn.jpg|мини|Анот Бен Невис каде што се верува дека е роден Алан Мекдоналд]] Таткото на Алан, Џон Мекдоналд ({{Langx|gd|Iain Ailein Òg}}) (1821–1873), бил роден во семејство на кочијаши во близина на Грантун на Спеј и бил вработен многу години во Генералната пошта како стражар, чии наредби биле да ја бранат Кралската поштенска кочија „Маркиз од Бредалбејн“ од разбојници по должината на патот помеѓу Форт Вилијам, Гленко, Блекмаунт и [[Глазгов]]. Откако се оженил со Маргарет Мекферсон, ќерка на овчар, во Форт Вилијам во 1852 година, Џон Мекдоналд заштедил доволно пари за да купи гостилница на Хај Стрит број 179 во градот. Алан бил третото преживеано дете на неговите родители и бил роден во горната соба од гостилницата на неговиот татко на 25 октомври 1859 година. Именуван е по неговиот неодамна починат дедо по таткова страна, Алан Мекдоналд ({{Langx|gd|Ailein Òg}}) (1782–1859). Мекдоналд подоцна се сетил како, за време на неговиот ран живот, и градот Форт Вилијам и околните села претрпеле јазична промена од гелски на англиски од Шкотските Гори. Според тоа, тој го опишал Форт Вилијам од своето детство како „половина низински (шкотски) и половина во Шкотски Гори“. Според Роџер Хачинсон, подоцнежните изјави на Мекдоналд за целосната англикализација на Форт Вилијам за време на неговото детство било претерување. Пописните записи од таа ера откриваат дека 70% од населението на Форт Вилијам пријавило дека може да зборува и англиски и гелски јазик. Сепак, англискиот бил јазик на трговијата и се сметал за средство за иден напредок, па затоа Џон и Маргарет Мекдоналд, како гостилничари, одлучиле да ги учат своите деца само англиски. Доживотната фасцинација на Мекдоналд со шкотскиот фолклор на Шкотски Гори и Островите, интерес што го делел и неговиот татко, започнала како дете во Форт Вилијам. Како дете верувал во локалните приказни за ''[[агиски]]'', или „водниот коњ“, од блиското езеро Лин, чиј грб можел магично да се прошири за да ги смести сите деца што сакале да го јаваат. Но, потоа, водниот коњ трчал во најблиското езеро за да се удави и да ги изеде децата на грб. Мекдоналд подоцна се присетил: „Многумина не би се качиле на коњ како дете од страв дека ќе биде водниот коњ “. Доживотната страст на Мекдоналд за шкотската традиционална музика свирена на гајдата од Големиот Хајленд, исто така, датира од неговото детство во Форт Вилијам. Тој му кажал на својот пријател Фредерик Реа „дека е роден во подножјето на [[Бен Невис|Бен Невис,]] па затоа неговата љубов кон традиционалните кавалери не била за чудење. Забележав како неговите очи светнаа на музиката на стратспи, а на кавалот, неговото грубо, изветвено лице се исполни со боја и се искачи на својата висина од два метра на неговите воинствени мелодии.“ == Семинарски студии == === Колеџ Блерс === На 15 август 1871 година, 12-годишниот Алан Мекдоналд се запишал во помалата семинарија на колеџот Блерс во [[Абердин]]. Во времето кога пристигнал, зборувал само англиски. Условите за живот и дисциплината биле многу тешки во колеџот Блерс во текот на 1870-тите. Толку многу што Мекдоналд често во подоцнежните години велел дека, по она што го доживеал на колеџот Блерс, сите тешкотии да се биде свештеник на [[Надворешни Хебриди|Надворешните Хебриди]] изгледале луксузно во споредба. Мекдоналд одржувал „срдечна непријатна атмосфера“ кон ректорот на колеџот Блерс, [[Питер Џозеф Грант]], до крајот на својот живот. Меѓу другите негови инструктори бил и Џејмс А. Смит, идниот надбискуп на Сент Ендрус и Единбург. Главниот лингвистички фокус бил врз изучувањето на црковниот латински јазик. На семинаристите кои сакале да учат и [[Шкотски јазик|гелски јазик]], им бил даден гелскиот речник на [[Евен Мекихен]] и неговиот [[Преведување|литературен превод]] на ''„Imitatio Christi“'' од Томас а Кемпис како учебници. Потоа биле охрабрени да продолжат со изучувањето на гелскиот јазик во слободно време. Други јазици што се изучувале биле [[Француски јазик|францускиот]], [[Шпански јазик|шпанскиот]] и [[Италијански јазик|италијанскиот]], кои имале цел да ги подготват семинаристите во Блер за понатамошни студии на шкотските колеџи во Париз, Дуаи, Рим и Ваљадолид. [[Географија|Географијата]] исто така се изучувала и со помош на глобус, како и „ [[Филозофија|филозофијата]] во сите нејзини гранки“ и [[Богословие|теологијата]]. Двајцата родители на Мекдоналд починале за време на неговите студии на колеџот Блерс. Иан Ајлин Ог починал во неговиот хотел во Форт Вилијам од [[туберкулоза]] и [[Гастритис|хроничен гастритис]] на 25 март 1873 година. Имал само 58 години. Неговата вдовица, 45-годишната Маргарет Мекферсон Мекдоналд, исто така починала во Форт Вилијам од [[Белодробен едем|белодробна конгестија]] на 20 декември 1875 година. Преживеаните браќа и сестри на Мекдоналд веднаш го напуштиле домот потоа. 12-годишната Елизабет „Лизи“ Мекдоналд била згрижена од нејзиниот прачичко по мајка Александар Мекинтош, кој слично ја згрижил нејзината мајка без татко три децении претходно. По завршувањето на училиштето во Форт Вилијам, Елизабет Мекдоналд ѝ се придружила на својата постара сестра Шарлот Мекдоналд како домашна слугинка во [[Глазгов]]. Нивниот брат Роналд Мекдоналд се преселил во Гленшил во Лохалш, каде што почнал да работи како земјоделски работник. === Ваљадолид === Во септември 1876 година, по совет на своите професори, Мекдоналд заминал да го продолжи образованието на Кралскиот шкотски колеџ во [[Шпанија]]. Непосредно пред својот 17-ти роденден, тој отпатувал со воз преку [[Париз]] и [[Бордо]] до Ваљадолид. Според Џон Лорн Кемпбел, таму престојувале неколку студенти од Шкотски Гори кои издавале рачно пишувано списание на гелски јазик. Мекдоналд пишувал за ова списание под неколку различни псевдоними, што денес се потврдува со неговиот препознатлив ракопис кој често се појавува во единствениот зачуван примерок. Во март 1882 година, 22-годишниот Мекдоналд се вратил во Шкотска по пет години поминати во Шпанија. Мекдоналд секогаш со радост се сеќавал на годините поминати на семинарски студии во Шпанија и за времето поминато таму ја составил гелската поема „Стихови до отец Џон Мекинтош од Борниш“. === Ракополагање === По неговото враќање, испитувачите на Мекдоналд го известиле надбискупот Чарлс Ејр дека се „задоволни не само од неговото теоретско знаење, туку и од разумноста и здравото чувство со кое го применува ова знаење во одредени случаи“. Алан Мекдоналд бил со „без никаква канонска пречка, освен недостаток на возраст“, според зборовите на ректорот Дејвид Мекдоналд. Алан Мекдоналд бил соодветно ракоположен за [[свештеник]] во катедралата „Свети Андреј“ [[Глазгов|во Глазгов]] од надбискупот Ејр на 9 јули 1882 година. == Кариера == === Свештеничката служба во Обан === По неговото ракополагање, надбискупот Ејр му понудил на Алан Мекдоналд наставничка позиција во колеџот Блерс, кој што Алан Мекдоналд ја одбил. Кој потоа бил назначен за помошник-ректор на катедралата „Свети Колумба“ во Обан, која била привремена дрвена про-катедрала сместена на местото на модерната катедрална сала. Мекдоналд веднаш развил блиско и долгорочно пријателство со епископот Ангус Мекдоналд од католичката епархија на Аргил и островите. Според Џон Лорн Кембел, „Единственото католичко семејство кое тогаш живеело во самиот град Обан било семејството на Доналд Меклауд, роден на островот Ејг, а од Доналд Меклауд, Алан ги обновил традиционални химни, од кои некои подоцна биле отпечатени во книгата со химни што ја објавил во 1893 година. Ова бил почеток на неговиот интерес за усната традиција на која Алан вложил посебен труд во слободното време во следните седумнаесет години, запишувајќи ги традиционалните гелски усни преданија, молитви, химни, песни, приказни, имиња на места, обичаи и историја, секогаш кога имал можност.“ До 1884 година, разбирањето на гелскиот јазик на Мекдоналд конечно било оценето како доволно соодветно. Откако повторно ја одбил понудата за факултетска позиција на колеџот Блерс, 24-годишниот Алан Мекдоналд бил распореден во парохија во [[Надворешни Хебриди|Надворешните Хебриди]] и го преминал Минч. === Јужен Јуист === Во јули 1884 година, Алан Мекдоналд бил назначен во католичката црква „Свети Петар“ во Далибург на островот Јужен Јуист. Местото било сообраќајно изолирано и до него се стигнувало единствено со пароброд од Обан или Глазгов. Според Џон Лорн Кемпбел, Јужен Јуист во тоа време бил најнаселениот, но и најсиромашниот остров во епархијата Аргил и островите, која пак Роџер Хачинсон ја опишува како најсиромашна во цела Британија. Локалното население живеело на работ на егзистенцијата бидејќи во претходните три генерации најквалитетната земја била одземена за големи фарми за овци. Жителите биле принудени да се преселат во мизерни имоти покрај брегот за да преживуваат од риболов или од собирање алги, иако индустријата за алги веќе била пропадната, а повеќето немале капитал за рибарска опрема. По пристигнувањето, на Мекдоналд во прилагодувањето му помогнал пензионираниот свештеник Александар Кемпбел, кој го подучувал за локалниот гелски дијалект, островските обичаи и верските празници. Мекдоналд барал поголеми права за осиромашените земјоделци кои биле негови парохијани. Мекдоналд, исто така, почнал да ги поттикнува своите парохијани да гласаат против кандидатите фаворизирани од Лејди Каткарт и нејзиниот имотен фактор. Ова била задача која барала голема тактика и, според Кемпбел, тоа е карактеристично за протестантите од Јужен Јуст кои сè уште многу зборуваат добри работи за Алан Мекдоналд. Сепак, тензиите се зголемиле. Како резултат на пошироките политички промени кон крајот на 19-ти век, животот на парохијаните на Мекдоналд почнал значително да се подобрува, бидејќи земјоделците конечно се чувствувале способни да градат побезбедни и поудобни куќи и да одгледуваат попродуктивни и профитабилни култури без да ризикуваат драстично зголемување на нивната кирија. === Член на училишниот одбор === Мекдоналд бил избран во училишниот одбор во областа, но „честопати морал да пешачи со часови по лошо време за да проповеда, или да ги посетува деветте училишта што биле под негова грижа како претседател на училишниот одбор“. Фредерик Реа, исто така, се сеќава во своите мемоари дека во тоа време, Мекдоналд имал страст за локалната праисториска [[археологија]] и имал импресивна приватна колекција на артефакти од [[Камено време|каменото доба]] од места низ целиот остров. Според Џон Лорн Кемпбел, тетратките на Мекдоналд откриваат многу за содржината на неговата библиотека. Тој поседувал ретки рани изданија на поезијата на Аласдер Мек Маигстир Аласдер, Џон МекКодрум и Алан Мекдугал. Тој, исто така, ги поседувал шкотските гелски речници на Александар Мекбејн и МекЕичан, како и ''Гелски песни'' на Данкан Кемпбел од 1798 година и збирката гелски песни на Стјуарт од 1804 година. Тој исто така поседувал едно издание на ''Судбината на децата од Лир'' објавено од Друштвото за зачувување на ирскиот јазик и копија од ''Сар Обаир нам Бард Гајдеалах'' од [[Книжевна критика|книжевниот научник]] Џон Мекензи. Според Роналд Блек, „Пописот од 1891 година го покажува Алан, на возраст од 31 година, како живее во својот презвитериум со осум соби во Далибург, со пензионираниот Ф. Александар Кемпбел, на возраст од 72 години, роден во Јужен Јуст, кој се чини дека го инспирирал Алан да ги направи своите фолклорни колекции, а чии вредни белешки за религиозните традиции на островот се зачувани денес во Кана Хаус. Со нив во презвитериумот се и неговата домаќинка, Кетрин (Кејт) Кемпбел, на возраст од 23 години и немажена, и слугинката, Рејчел Морисон, на возраст од 21 година исто така немажена. Свештениците се наведени како луѓе што зборуваат гелски и англиски, а слугите само гелски.“ === Болест и Ерискеј === [[Податотека:St_Michael's_Church,_Eriskay_20090608.jpg|лево|мини|Католичката црква Свети Михаил на Кнок нан Сграт, како изгледа денес.]] Откако слушнале дека познатиот католички преобратен и [[Филантропија|филантроп]], Џон Крајтон-Стјуарт, 3-ти маркиз од Бјут, неодамна платил за изградба на лимен табернакул како нова катедрала „Свети Колумба“ во Обан, Мекдоналд и Џон Мекинтош, кои знаеле дека на Лејди Гордон Каткарт никој не може да се потпре, тивко му препорачале на бискупот Ангус Мекдоналд да го замоли маркизот да изгради нова и многу потребна болница на Јужен Јуст. Бискупот се согласил и она што подоцна било познато како „болницата Бјут“, речиси веднаш почнало да се гради во близина на Лочбоисдејл. Во меѓувреме Мекдоналд во еден момент сериозно се разболел. Во јануари 1893 година, откако еден лекар предупредил дека понатамошното проширување може предвреме да го убие, на Алан Мекдоналд му бил понуден од новиот бискуп на Аргил и островите, Џорџ Смит, градска парохија на копното, „со подобар живот и друштво на книжевни луѓе“. Мекдоналд учтиво го одбил и наместо тоа побарал трајно да биде преместен во црквата „Свети Михаил“ во Ерискеј. Епископот се согласил. Неколку месеци подоцна, новата Болница на Светото Срце, која Мекдоналд и Џон Мекинтош тајно ја договориле маркизот од Бјут да ја финансира и изгради, ги отворила своите врати за старите и болните лица од Јужен Јуист. Еден протестант од Јужен Јуист подоцна му рекол на Џон Лорн Кемпбел дека Мекдоналд бил „најдобриот свештеник што Јужен Јуист некогаш го имал“ и дека тој „ја работел работата на четворица“. Поради оваа причина, благодарните парохијани на црквата „Свети Петар“ собрале средства и, во јануари 1894 година, му подариле на својот поранешен пастор часовник за подарок во неговиот нов имот во Ерискеј. Кемпбел пишувал за своето време на Ерискеј: „За да одговори на повик за болест на Ерискеј, Алан морал да пешачи шест или седум милји, често на дожд, до Ерискеј Саунд и таму да запали оган на брегот за да знаат бродарците од Ерискеј да отпловат и да го земат. На еден од овие премини, тој бил во опасност да се удави.“ Локацијата покрај брегот кај Килбрајд каде што биле палени сигналните огнови на Алан сè уште се нарекува на Саут Јуист како „Врвот на свештеникот“. Во јануари 1893 година, за да му помогне во закрепнувањето по епидемијата, Алан Мекдоналд бил трајно назначен во Ерискеј, што го овековечил во својата песна „Остров на младоста“. Тој ја надгледувал изградбата на новата парохиска црква, на „Кнок нан Сграт, која доминира на западната страна од островот и има поглед кон југ преку Саунд Бара и северно кон Јужен Јуист“, како и соседниот парохиски дворец. Мекдоналд „ги продал своите гелски ракописи, кои биле плод на повеќе од 20 години собирање“ за да ги даде приходите во фондот за парохиска изградба. Црквата била осветена на 7 мај 1903 година од страна на епископот Џорџ Смит и посветена на [[Архангел Михаил|Свети]] [[Архангел]] Михаил, [[Светец заштитник|светецот-заштитник]] на [[Надворешни Хебриди|Надворешните Хебриди]]. Во мај 1905 година, Мекдоналд му пишал на својот пријател од Кралскиот шкотски колеџ, Џорџ Хендерсон: „Јас сум во подобро здравје отколку кога те видов последен пат и среќен сум како крал. Епископот ми понуди да управувам со тврдината Вилијам, за што му се заблагодарив. Му реков дека многу побрзо ќе останам таму каде што сум и ме оставија на мира.“ == Смрт == Сепак, Мекдоналд починал неколку месеци подоцна. Според неговата смртна книга во Општата канцеларија за матични книги во [[Единбург]], ''Маигстир Ајлејн'' починал од [[пневмонија]], плеврит и [[грип]] во креветот на неговиот парохиски двор во 1 часот наутро на 8 октомври 1905 година. Неговиот помлад брат, Роналд Мекдоналд, кој неодамна дошол од неговата фарма во Гленшил, бил присутен на неговата смрт. Тридентинска [[Реквием|реквиемска миса]] била отслужена за неговата душа во црквата „Свети Михаил“ од првиот братучед на Алан Мекдоналд, каноник Александар Мекинтош (1853–1922), на која присуствувале 21 свештеник, многу пријатели на Алан Мекдоналд и целото население на островот. Мекдоналд веќе избрал парцела за гробишта за себе во близина на црквата и свртена кон Саунд оф Бара, ја исчистил од коприви и ја оградил парцелата со наносени дрва. Тој рекол: „Да бидам погребан меѓу моите мртви и близу до моите живи луѓе, за да можам да бидам близу до нив, и тие и јас да воскреснеме заедно на [[Страшниот суд|Судниот ден]].“ По Реквиемот, ковчегот на Мекдоналд бил пренесен од ''Ам Руба Бан'' до гробиштата што ги избрал. Еден од присутните подоцна се сетил дека тоа бил последниот погреб на кој традицијата на Кининг, или ''Коронах'', била користена на [[Хебриди|Хебридите]]. Откако ковчегот на Мекдоналд бил спуштен во земјата, католиците од Ерискеј ги турнале настрана гробарите и лично го закопале гробот, секој собирајќи по неколку шаки земја. Освен неговиот помлад брат Роналд, Алан Мекдоналд бил наследен и од неговите две мажени помлади сестри, г-ѓа Шарлот Мекхарди од Хеленсбург, сопруга на полицаец, и г-ѓа Елизабет Мекинес од Андерстон. Според извештајот од 14 октомври 1905 година во ''Глазгов Обзервер'', сите тројца биле присутни во Ерискеј на реквиемската миса и погребот на Мекдоналд. До 1930-тите, ќерката на Елизабет Мекинес, Маргарет „Мег“ Мекинес, станала добро позната како гелска традиционална пејачка. До нејзината смрт околу 1947 година, Мекинес редовно го посетувала Ерискеј, каде што локално се сметала за наследничка на Мекдоналд. Покрај тоа што ја служел реквиемската миса, Канон Мекинтош напишал и објавил некролог за својот покоен братучед, „кој обезбедил основа за сите последователни биографии“. Во 1909 година, на гробот на Алан Мекдоналд на парохиските гробишта „Св. Михаил“ бил осветен [[Келтски крст|келтски]] висок крст. Од јули 2001 година, еден километарски насип го преминува Саунд оф Бара помеѓу Ерискеј и Саут Јуист, кој лесно може да се помине со автомобил, наместо да мора, како во животот на Мекдоналд, да го преминуваат мали и лесно превртливи рибарски бродови. Местото на капелата од камен и сламен материјал од 1852 година, каде што Мекдоналд првпат служел миса за време на неговите први посети на Ерискеј, сега е маријански храм каде што стои статуа на Богородица од Фатима со поглед на Саунд оф Бара. == Фолклор, речник и збирки народни песни == === Химни === Мекдоналд почнал да собира фолклор кога бил назначен за свештеник во Обан, кратко по неговото ракополагање. Од Доналд Меклауд, рибар и парохијанин на катедралата „Свети Колумба“ од островот Ејг, Мекдоналд собрал повеќе католички химни на [[Шкотски јазик|шкотско гелски јазик]]. Тој ги дополнил со неколку свои композиции и преводи и анонимно објавил гелски химни во 1893 година. === Речник === Тетратките на Мекдоналд, исто така, вклучувале детален [[речник]] на шкотско-галски термини кои биле во сериозна опасност трајно да излезат од употреба и нивните традиционални значења да бидат заборавени. Библиотеката на Мекдоналд вклучувала многу ретки томови келтска митологија, збирки шкотски-галски народни песни и бардовска поезија од 17 и 18 век, за кои сфатил дека често се полни со зборови и изрази кои не се појавуваат и не се дефинирани во ниту еден постоечки шкотски-галски речник. Мекдоналд имал предност пред секој што се обидувал да ги научи овие зборови и изрази денес, бидејќи многу од неговите парохијани биле постари говорници на гелски јазик - моноглоти, кои се родени пред [[Битка кај Ватерло|Битката кај Ватерло]] во 1815 година и кои лично го преживеале расчистувањето на планинскиот венец. Како резултат на тоа, Мекдоналд често ги замолувал овие постари носители на традиции да го разјаснат значењето на зборовите и изразите што излегле од употреба, а потоа пишувал внимателни и детални дефиниции во своите тетратки, додека ги запишувал и имињата на своите информатори. Пишувајќи во 1953 година, Џон Лорн Кемпбел имал многу високи пофалби за работата на Мекдоналд како лексикограф: „Секој аспект од животот на Хебридите е илустриран со оваа збирка. Од неа може да се добие идеја за живописниот, конкретен и епиграматички говор на говорниците на хебридскиот гелски јазик од деветнаесеттиот век, за нивните обичаи, навики и работа, за нивното силно религиозно чувство и нивното продорно набљудување на животните и растенијата околу нив; од неа може да се добие увид во богатството на фолклорот и усната традиција што Гелите ја зачувале и покрај сиромаштијата, угнетувањето и официјалното прогонство на нивниот јазик, традицијата што стоела зад нивните мисли и обезбедувала толку многу алузии во нивниот секојдневен разговор.“ Со помош на повеќе дактилографи, Кемпбел го уредил речникот за објавување, меѓу другото, со тоа што ги подредил записите по азбучен ред. Првото издание на речникот било објавено во [[Даблин]] во 1958 година и оттогаш е опишано како непроценлив извор за келтските студии, шкотскиот гелски јазик и неговата литература. За време на едно интервју во 2010-тите, Катриона Блек коментирала за добиениот речник: „Ги обожавам зборовите. Тие се навистина убави и се однесуваат на навистина специфични инциденти. Можат да бидат доста глупави - има чувство за хумор таму. Тие честопати нежно им се потсмеваат на луѓето.“ === Тетратки === По неговото назначување во црквата „Свети Петар“ во Саут Јуист, менторот на Мекдоналд, Александар Кемпбел (1820-1893), го поттикнал да продолжи со својата собирачка работа и да обрне големо внимание на хебридската митологија и фолклор на Саут Јуист. Кемпбел, кој му помагал на легендарниот фолклорист Александар Кармајкл да го собере она што било објавено во ''Кармина Гаделика'', честопати му велел на Алан Мекдоналд: „Мое момче, кога ќе го изораш она што јас го ископав, ќе поверуваш во повеќе работи“. Според Џон Лорн Кемпбел, „Неговите фолклорни збирки, од кои голем дел сè уште не се објавени, содржат стотици илјади зборови, веројатно најголемата збирка фолклор поврзана со еден одреден локалитет некогаш направена од една личност. Тој уживал во пријателството и почитта на многу познати научници во Шкотска и Ирска кои не се двоумеле често да му поставуваат прашања на кои може да одговори само човекот на лице место. Тој оставил, меѓу другото, речник на јужноисточен гелски јазик и краток дневник на гелски јазик, кој е објавен во кварталното списание ''Гаирм'', како и многу оригинални песни.“ Мекдоналд на крајот бил сметан за толку признат експерт во областа, што неговото мислење и совет биле побарани преку писма од Волтер Блејки, од Александар и Ела Кармајкл, Џорџ Хендерсон, Вилијам Мекензи и Нил Манро. === Чудни нешта === Тетратката на Мекдоналд со наслов „Чудни нешта“ го сочинува огромното мнозинство од теренската работа што ја објавила Ада Гудрич Фриер, која била ангажирана да ја истражи хебридската митологија и фолклор за [[вонсетилно восприемање]] од страна на Друштвото за психички истражувања во 1894–1895 година. Гудрич Фрир намерно ги има фалсификувано материјалите во тетратката на Мекдоналд за да одговара на нејзината однапред замислена агенда, а потоа ги објавила под свое име, во списанието ''Фолклор''. Таа речиси не му оддала никаквко признание на Мекдоналд, што потоа добила многу остри критики и од д-р Џорџ Хендерсон и од Александар Кармајкл.<ref>{{Наведена книга|title=The Gaelic vision in Scottish culture|url=https://archive.org/details/gaelicvisioninsc0000chap|last=Chapman|first=Malcolm|publisher=Taylor & Francis|year=1978|isbn=0-85664-752-7|page=[https://archive.org/details/gaelicvisioninsc0000chap/page/132 132]}}</ref> По посмртното враќање на дневникот и тетратките на Мекдоналд, Џон Лорн Кемпбел исто така дознал кој го обезбедил речиси целото истражување на Гудрич Фриер, без соодветно признание или признание. Според Реј Перман, „Читајќи ги дневниците, Џон пронашол неколку референци за работата што ја работел Алан за да обезбеди материјал за предавањата на госпоѓица Фриер, понекогаш работејќи доцна за да ги исполни своите рокови на сметка на неговото влошено здравје. Со макотрпна темелност, Џон и Шила Локет ги прегледале предавањата, трудовите и книгата на Ада Гудрич Фриер и ги споредиле со тетратките на Алан. Тие откриле најмалку дваесетина случаи на целосен [[плагијат]], понекогаш на обемни пасуси со само мали измени на зборови. Понекогаш таа очигледно погрешно ги претставувала неговите наоди. За да го поддржи својот аргумент дека на островите постоел „втор поглед“, таа ги репродуцирала неговите прераскажувања на народни спомени како да се случиле неодамна. Таму каде што тој додавал квалификации, таа ги заменила со сигурности.“ Кога Џон Лорн Кемпбел јавно објавил статија во 1958 година објавена од Универзитетот во Единбург, наодите на Кемпбел „не беа универзално добро прифатени. И покрај доказите, некои академици и фолклористи веруваа дека Џон ги пречекорил границите на пристојност напаѓајќи го угледот на почината жена. Тој возврати тврдејќи дека само со уништување на угледот на госпоѓица Фриер може да го спаси угледот на Алан, чии белешки биле ограбени до таков степен што објавувањето на неговото сопствено дело било задушено. За да се додаде навреда на повредата, госпоѓица Фриер побарала авторски права за материјалот во нејзината книга и трудови.“ == Оригинално литературно дело == === Религиозна поезија === Поезијата на Мекдоналд е главно христијанска поезија, како што би се очекувало од еден од неговите позивни дела. Тој компонирал шкотски гелски божиќни песни, химни и стихови во чест на [[Богородица|Пресвета Богородица]], Христос и [[Евхаристија|Пресветата Тајна]]. Меѓутоа, во многу од неговите божиќни песни, Мекдоналд истакнува дека Христос дошол на земјата и не бил пречекано со радост, туку со религиозно прогонство и омраза од страна на човечката раса. Мекдоналд, исто така, ја превел Тридентинската миса и христијанската латинска литература на галски стихови; вклучувајќи ги и Томас од Селано ''Dies irae'', ''Стабат Матер'', ''Аве Марис Стела'', ''Од изгрејсонцето, стожерот'', итн Оригиналната религиозна поезија на Мекдоналд била напишана и како обид да се пополнат празнините во усната традиција на [[Надворешни Хебриди|Надворешните Хебриди]]. На Мекдоналд му било кажано дека еден катехизам во гелска усна поезија рутински бил мемориран пред католичката еманципација во 1829 година од страна на децата од Јужен Јуст. Бидејќи не можело да се најде никој кој сè уште можел да му го рецитира недостасувачкиот катехизам од меморија, Мекдоналд решил да го пресоздаде наместо да го транскрибира. Според тоа, тој составил серија „дидактички химни“, кои се и превод на гелски јазик и стихови на ''Катехизам на христијанската доктрина'', познатиот „Пени катехизам“ од епископот Ричард Чалонер. Додека ја составувал песната-поема „Црквата“, Мекдоналд се потпрел на древната метафора за Католичката црква како Барка на Свети Петар, ја адаптирал на културата на [[Надворешни Хебриди|Надворешните Хебриди]] и го преосмислил [[Исус Христос]] како хебридски [[Бродоградба|бродоградител]]. Понатаму, Мекдоналд, кој отсекогаш бил заинтересиран за прилагодување на традициите на гелската [[Народна книжевност|усна литература]] во религиозната настава, ја компонирал оваа песна по стилот на песна од Волкинг. === Секуларна поезија === Мекдоналд компонирал и световна поезија. Во неговата култна песна „Остров на младите“, тој ја опеал убавината на Ерискеј, неговиот див свет и традицијата на жителите да раскажуваат митолошки приказни од фенискиот циклус за време на традиционалните кејли-вечери (собири). Во песната се осврнал и на историските посети на островот од страна на Свети Колумба, водачот на кланот Кланраналд — Иан Муидеартах, како и на принцот Чарлс Едвард Стјуарт. Мекдоналд отворено ги осудил чистењата на Шкотските Гори, но воедно изразил радост што малите закупци (крофтерите) конечно добиле поголеми законски права во однос на големите земјопоседници. Меѓутоа, во неговата комична стиховна драма, „Парламентот на Хагс“, Мекдоналд ги охрабруваозборувањата на постарите жени Гали и локалните обичаи за додворување и брак. Роналд Блек ја споредил добиената [[комедија на манири]] со слични дела на [[Англиска поезија|стрип поезија]] од [[Ирска книжевност|ирската литература]] на [[Ирски јазик|ирскиот јазик]], како што е „Женскиот парламент“ [[Domhnall Ó Colmáin|на Домнал О Колмаин]] од 1670 година и ''Полноќен суд'' на Брајан Мериман од 1780 година. Во [[Современа книжевност на ирски јазик|модерната литература на ирски јазик]], понова прозна паралела може да се види во иконскиот стрип роман „Глина на гробиштата“ од Мартин О'Кадхан од 1949 година. Поемата на Алан Мекдоналд „Свадбата на Кемпбел“ била составена за свадбата на неговата одгледувачка, Кејт Кемпбел, со земјоделецот и рибар Доналд Кемпбел која се оддржала на 7ми февруари 1899. Мекдоналд гневно го напаѓа Клан Кемпбел затоа што ги колел своите роднини за време на масакрот кај Гленко и затоа што постојано застанувал на страната на [[Стјуартска династија|Стјуартската династија]] за време на востанијата на Јакобитците. Тој, исто така, го споредил бракот на Доналд Кемпбел со неговата домаќинка со вековната традиција на Клан Кемпбел за грабежи на добиток, чии последици честопати ги оставале предците на Клан Доналд, кланот на Мекдоналд сиромашни. И покрај нивното долгогодишно пријателство и заедничкиот ентузијазам за разговор за големите личности на шкотската гелска литература, Мекдоналд, исто така, се потсмевал во најмалку две зачувани песни кај поштарот на Ерискеј и Шончаид Дугалд Мекмилан. Тие се неговата сатира на локалните обичаи на Самхаин, „Херојот опремен за Бетротал“, и „Свадбата на малата будала“, што е исто така пародија на [[Клише|клишеата]] на епската поезија од Фенианскиот циклус на келтската митологија со намалување на големината на неговиот воин [[протагонист]] на онаа на [[Момче палец]]. За време на Бурската војна, Мекдоналд компонирал неколку песни кои на сличен начин го исмејувале африканскиот националистички државник Пол Кругер, претседателот на [[Јужноафриканска Република (Трансвал)|Република Трансвал]], со која [[Британска Империја|Британската Империја]] и [[Комонвелт на нации|Комонвелтот на народите]] биле во војна. Иако никогаш не го доживеал тоа, „Маршот на илјадници“ на Мекдоналд, во кој се опишува будењето од кошмар и чувството на злокобно претчувство и тага за илјадници мажи кои маршираат кон конфликт од кој никогаш нема да се вратат, е наречено морничаво пророчко дело на воена поезија за загубата на цела генерација во рововите на [[Прва светска војна|Првата светска војна]]. Во поемата „Смрт“, Алан Мекдоналд размислувал за краткоста на животниот век, неизбежноста на смртноста и колку често смртта нè повикува неочекувано. Ова останува многу популарна и често рецитирана поема. Биографот на Алан Мекдоналд, Џон Лорн Кемпбел, ја цитирал токму таа поема кога се осврнал на ''сопствената'' смрт на поетот-свештеник. <ref name="scalan.co.uk">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.scalan.co.uk/eriskay.htm|title=Home Page|work=www.scalan.co.uk}}</ref> Децении подоцна, ''биографот'' на Џон Лорн Кемпбел, Реј Перман, ја цитирал истата поема во контекст на смртта на Кемпбел во 1996 година. Според Роналд Блек, секуларната и [[Англиска поезија|комична поезија]] на Мекдоналд никогаш не била наменета да биде објавена и била напишана само затоа што, „моите заклучоци се дека, како што забележав претходно, Алан страдал од извонреден поетски демон кој се бори да излезе; дека исто како што всушност никогаш не го предал ''„Банаис нан Кејмбулах“'' на свадбата на Кемпбел, веројатно никогаш не го открил ''„Луиннег ан Амадаин Бхиг“'' на неговата цел, туку го чувал добро скриен во својата тетратка; и дека ваквите изливи биле симптоми на голем поет во создавање. Тие можеби дошле неволно кај Алан во состојба на сон, или помеѓу спиење и будење (можеби на неговата болна постела)... Како зависен писател, тој не би можел да одолее на искушението да ги запише. Овие две песни немаат никаква врска со социјална или морална контрола, врз себе или врз некој друг; тие едноставно го претставуваат клокотењето и испарувањето на огромен литературен талент, кој се прелева и го крева капакот на тенџерето. Да ги проживеел отец Алан своите седумдесетти години, тогаш, мапата на гелската литература...“ во дваесеттиот век можеби изгледало многу поинаку.“ == Наследство == [[Податотека:Canna_house.jpg|лево|мини|Кана Хаус, каде што е зачувана приватната архива на шкотско-гелска литература, историја и фолклор на Џон Лорн Кемпбел и Маргарет Феј Шо.]] Мемоарите на Ејми Мареј за нивното пријателство, ''Островот на отец Алан'', биле објавени со [[предговор]] од Падраик Колум во 1920 година. Според Реј Перман, „Напишана во чуден - некои би рекле иритирачки - народен стил, нејзината книга сепак била љубезен и неточен портрет на Алан и животот на Ерискеј на почетокот на дваесеттиот век. Уживала значителен успех во [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]]...“ Главната заслуга за спасувањето на Алан Мекдоналд од заборав и враќањето на неговиот углед и важност за шкотската гелска литература, мора да му се припише на сопругот на Маргарет Феј-Шо, [[Книжевна критика|литературниот научник]] и шкотски националист Џон Лорн Кемпбел. Истражувањето на Кемпбел за Мекдоналд започнало во 1936 година, откако списанието ''Аутлук'' ја замолило да го рецензира второто издание на мемоарите на музикологот Ејми Мареј ''Островот на отец Алан''. Кемпбел, и покрај тоа што бил воспитан во Шкотската епископална црква, „бил многу привлечен од отец Алан“, за кого слушнал многу високи пофалби од жителите на Саут Јуист, Ерискеј и Бара кои го познавале. Со помош на разни пријатели и универзитетите во Глазгов и Единбург, Кемпбел успеал да ги пронајде ракописите за поезија, дневниците и деталните фолклорни збирки на Алан Мекдоналд, кои биле исчезнати и се претпоставувало дека се изгубени од неговата смрт во 1905 година. Како што се ширела веста, други споделувале преживеани писма до и од Мекдоналд. Понатамошното детално истражување на Кемпбел за животот, времето и делата на Мекдоналд, како и неговиот дневник, било слично собрано и сместено во Кана, во [[Внатрешни Хебриди|Внатрешните Хебриди]] во Шкотска. Првата збирка галски стихови на Мекдоналд, ''Галските песни на отец Алан Мекдоналд од Ерискеј (1859–1905)'', била самоиздадена од Џон Лорн Кемпбел во 1965 година. Во 1966 година, идниот [[Книжевна критика|научник за галска литература]] Роналд Блек добил куфер полн со галски книги од д-р Кемпбел и ги донел во Ерискеј на продажба со фериброд од Лудаг, Јужен Јуист. Во тоа време, Ерискеј сè уште имал многу говорници на шкотски гелски јазик кои лично го познавале Мекдоналд. Блек оттогаш се сеќава дека книгата со поезија и „малата сина биографија на отец Алан“ од Кемпбел, и двете, „се продавале како топли колачи“. На инсистирање на Ферди Мекдермот од „Сент Остин Прес“, проширена и двојазична антологија на гелските стихови на свештеникот, и религиозни и световни, била уредена од Роналд Блек и била објавена во 2002 година од „Мунго Букс“, која тогаш била шкотска издавачка куќа на „Сент Остин Прес“. Роналд Блек, сепак, коментирал дека толку многу од поезијата на Мекдоналд останува необјавена што изданието на „Мунго Букс“ лесно можела да биде двојно подолго. На пример, црковниот латински на шкотскогелски [[Преведување|литературен превод]] на Мекдоналд на службата за [[повечерие]] од Римскиот Бревијар, чиј ракопис Џон Лорн Кемпбел го пронашол во посед на каноник Вилијам Мекмастер во Форт Вилијам во 1950 година, останува необјавен. „Историското друштво Ерискај“ било основано во 2010 година и, од 2021 година, неодамна ја купило училишната куќа на островот, која била затворена од 2013 година, за да ја претвори во музеј за локална историја и наследство. Во чест на Алан Мекдоналд и неговата важност за шкотско галската литература, ''друштвото'' исто така ја основало „Поетската патека на отецот Ален“, патека за пешачење каде што особено сценските локации се придружени со двојазични и ламинирани страници во кутии од познатата песна на свештеникот-поет, „Остров на младоста“. == Во популарната култура == * Алан Мекдоналд бил инспирација за ликот на Меккримон во романот на Фредерик Бретон од 1893 година ''Хероина во домашен спин'', а исто така и за Лудовик во романот на Нил Манро од 1903 година ''Деца на бурата''.<ref>Thomson, Derick S. The Companion to Gaelic Scotland, (Blackwell Reference 1987), page 164, {{ISBN|0-631-15578-3}}</ref> * Вокалистката од Јужниот Уист, Кетлин Мекинес, го изведе [[Преведување|литературниот превод]] на Алан Мекдоналд на [[Богородица|маријанската]] химна на Фредерик Вилијам Фабер „О најчисто суштство“, на нејзиниот албум ''Летна зора'' од 2006 година. * Во јуни 2021 година, вокалистот [[Fergus Munro|Фергус Манро]] ја отпеал и снимил ''песната Химна за Божиќ'' од Алан Мекдоналд, хиберно-латински на шкотско-гелски литературен превод на божиќната песна од 450 година од нашата ера ''Од изгрејсонцето, стожерот'' од Коелиус Седулиус. Роналд Блек напиша за истата поставка: „[Г]елскиот текст е многу вешто конструиран за да одговара на акцентите на латинската песна [...] Тешко е да се помисли на некој денес кој би имал доволно познавање на гелскиот, латинскиот и музиката за да направи нешто слично.“ == Објавени дела == * Објавено анонимно (1889), ''Католички химни за деца'', повторно објавено 1936 година. * Објавено анонимно (1893), ''Збирка духовни химни'', Содржи галски химни, како ''Талад Хриосда'', кои се собрани од усната традиција, како и оригинални химни и литературни преводи од Мекдоналд. * Собрано од Алан Мекдоналд (1958, 1972, 1991), ''Гелски зборови од Јужен Јуст и Ерискеј'' – уредено, Даблински институт за напредни студии. Второ издание со додаток, објавено од Оксфордскиот универзитетски прес. [CH2/1/1/13] * Изменето и препишано од Џон Лорн Кембел (1965), ''Поезијата на г-дин Алан: Галските песни на отец Алан Мекдоналд од Ерискај (1859–1905)'', Т & А. Констабл, [[Единбург]]. [CH2/1/1/13] * ''Ајлејн на Остров на младоста; Песните на о. Алан Мекдоналд'', уредено од Роналд Блек, Мунго Букс, [[Глазгов]], 2002 година. == Наводи == {{Reflist}} == Литература == === Книги === * Уредено од Роналд Блек (2002), ''Ајлејн на х-Òиге: Песните на о.'' ''Алан Мекдоналд'', Мунго Прес, [[Глазгов]]. * Кампбел, Џон Лорн, Хал, Тревор Х. (1968). Чудни нешта: Приказната на Фр. Алан Мекдоналд, Ада Гудрич Фриер и здружението за психичко истражување во шкотското второ видување. Бирлин. ISBN 1-84158-458-4 * Хал, Тервор Х. (1980). Чудната Приказна на Ада Гудрич Фриер. Џералд Дукворт и Компанија. ISBN 0-7156-1427-4. * Хутчинсон, Роџер (2010). Татко Алан, Животот и наследството на хибредејски свештеник. Бирлин. <nowiki>ISBN 978-1-84158-548-2</nowiki>. * Ејми Мареј (1920), ''Островот на отец Алан'', Харкорт, Брејс и Хау, Њујорк. Со предговор од Падраик Колум. === Списанија === * Џон Лорн Кемпбел, ''Изворите на гелскиот химнал, 1893'', ''The Innes Review'', декември 1956 година, том VII, бр. 2, стр.&nbsp;101–111. * Алан Мекдоналд, преведен од Роналд Блек, ''Божиќна химна: Нека се фали Тројството'', „Сент Остин Ривју “ (декември 2001), страница 2. * Џим Донохо, ''Големиот свештеник од Ерискеј'', ''Ирска'', (6 септември 2024). == Надворешни врски == * [http://www.scalan.co.uk/eriskay.htm Биографија на Алан Мекдоналд од Џон Лорн Кемпбел] * ''[https://crisismagazine.com/opinion/another-flower-of-scotland Уште еден цвет на Шкотска]'', од Џозеф Пирс, од серијата [[Есеј|есеи]] „Неопеаните херои на христијанството“, ''списание „Кризис'' “, 1 јуни 2024 година. * [https://www.tobarandualchais.co.uk/track/93382?l=en Интервју со Peigi MacRae за MAIGHSTIR SEÒRAS AGUS MAIGHSTIR AILEAN], (на шкотско галски) {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Симболистички поети]] [[Категорија:Историја на човековите права]] [[Категорија:Собирачи на сказни]] [[Категорија:Починати во 1905 година]] [[Категорија:Родени во 1859 година]] gty0qfrl5as3tdr9dlfd9l22wk1tze9 0 1396912 5649295 5636803 2026-10-24T03:12:25Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5649295 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}{{Infobox newspaper | name = Суфражетката | logo = | image = The Suffragist 11-22-1913 (6939611544).jpg | caption = | type = [[неделен весник]] | format = | owners = | founder = | publisher = [[Конгресна унија на право на глас на жените]] | editor = | chief_editor = | associate_editor = | managing_editor = | news_editor = | campus_editor = | campus_chief = | opinion_editor = | photo_editor = | seniorstaff = | staff_writers = | founded = 15 ноември 1913 | political_position = жени | language = [[Англиски јазик|англиски]] | ceased_publication = 1921 | relaunched = | headquarters = | circulation = | sister_newspapers = | ISSN = 1936-945X | oclc = 1585922 | website = }}'''''„Суфражетката“''''' — неделен весник објавен од Конгресната унија за право на глас на жените во 1913 година за да ја унапреди каузата за правото на глас на жените. Публикацијата првично била замислена како мала брошура од Конгресната унија (CU), нова подружница на Националното американско здружение за право на глас на жените (NAWSA), кое во 1917 година станало NWP. Еволуирала во осумстраничен неделен таблоиден весник кога се појавило првото издание на 15 ноември 1913 година.<ref name=":0">{{Наведено списание|last=Lumsden|first=Linda|date=September 1995|title=Suffragist: The Making of a Militant|url=https://archive.org/details/sim_journalism-and-mass-communication-quarterly_autumn-1995_72_3/page/525|journal=Journalism & Mass Communication Quarterly|volume=72|issue=3|pages=525–538|doi=10.1177/107769909507200304|issn=1077-6990}}</ref> Основан од [[Алис Пол]], со [[Рета Чајлд Дор]] како прв уредник, неговата цел била да ги шири политичките вести за жените и да ги унапредува движењата кон амандман за правото на глас на жените. Весникот им дал на своите издавачи можност за директна комуникација едни со други и со поддржувачите без доминантни медиуми. Во своите шест години, публикацијата одиграла важна улога во конечниот успех на движењето за право на глас.<ref name=":0"/> ''„Суфражетката“'' ги евидентирала протестите и апсењата во вестите и уредничките статии. Заедно со политичките карикатури, илустрациите, фотографиите, есеите и песните служеле како средства за застапување во рамките на весникот.<ref name=":0"/> На насловната страница на секое издание обично имало карикатура од цела страница. Уметничката [[Нина Алендер]] го цртала огромното мнозинство од нив. Алендер претставила нова слика за суфражетката како млада и физички убава, како и храбра и интелигентна.<ref name=":1">{{Наведена книга|title=Alice Paul and the American Suffrage Campaign|url=https://archive.org/details/alicepaulamerica0000adam|last=Adams|first=Katherine|last2=Keene|first2=Michael|publisher=University of Illinois Press|year=2008|isbn=978-0-252-07471-4|location=Urbana IL|pages=[https://archive.org/details/alicepaulamerica0000adam/page/66 66]}}</ref> Третата страница на ''„Суфражетката“'' го содржела текстот на предложениот амандман за федералното право на глас и барем еден уреднички текст.<ref name=":1" /> Во 1917 година, кога Националната женска партија (NWP) започнала со пикетирање на Белата куќа и биле уапсени, весникот служел како светлина за јавноста за третманот на овие политички луѓе. Во 1914 година, Алис Пол и [[Луси Бернс]] биле негови уредници, а [[Џој Јанг Роџерс]] бил помошник-уредник, а подоцна во 1917 година [[Едит Хотон Хукер]] станала негов официјален уредник. Весникот престанал да печати откако бил усвоен Деветнаесеттиот амандман на Уставот на Соединетите Американски Држави, со кој им се дозволувал на жените да гласаат. Своето последно издание било објавено во јануари 1921 година.<ref>{{Наведена книга|title=Women's Periodicals in the United States: Social and Political Issues|last=Lumsden|first=Linda|date=1996|publisher=Greenwood Press|isbn=0-313-28632-9|editor-last=Endres|editor-first=Kathleen L.|location=Westport, Connecticut|page=371|chapter=Suffragist|access-date=16 April 2022|editor-last2=Lueck|editor-first2=Therese L.|chapter-url=https://books.google.com/books?id=rHNlZkqY6w4C&dq=%22suffragist%22+women%27s+periodicals+endres+kathleen&pg=PA370}}</ref> По усвојувањето на Деветнаесеттиот амандман во 1919 година, повторно почнал да се издава како ''„Еднакви права“,'' официјалното списание на Националната женска партија од 1923 до 1954 година. Списанието имал слична улога како ''„Суфражетката“.'' Сепак, неговиот фокус бил конкретно на Амандманот за еднакви права и други закони што ги засегаа жените, вклучувајќи го и заштитното трудово законодавство, прашањата за националноста и поротничката служба.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://lewissuffragecollection.omeka.net/items/show/2187|title=EQUAL RIGHTS. VOL. 1, NO. 1. FEBRUARY 17, 1923|date=17 February 1923|work=Lewis Suffrage Collection}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Ehrenberg|first=Ronald|date=October 1985|title=Workers' Rights: Rethinking Protective Labor Legislation|url=https://digitalcommons.ilr.cornell.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1715&context=articles|location=Cambridge, MA|doi=10.3386/w1754|hdl-access=free|archive-url=https://web.archive.org/web/20151003011329/http://digitalcommons.ilr.cornell.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1715&context=articles|archive-date=2015-10-03|access-date=2026-06-05|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sewallbelmont.org/collectionitems/suffragist-newspapers/|title=Suffragist Newspapers|publisher=Sewall-Belmont House & Museum|accessdate=17 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131217001402/http://www.sewallbelmont.org/collectionitems/suffragist-newspapers/|archive-date=2013-12-17|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://womansuffragememorabilia.com/woman-suffrage-memorabilia/suffrage-journals/|title=Suffrage Journals|publisher=womansuffragememorabilia.com|accessdate=17 December 2013}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://catalyst.library.jhu.edu/catalog/bib_1391631|title=The suffragist : official weekly newspaper of the Congressional Union for Woman Suffrage|publisher=catalyst. Johns Hopkins Library|accessdate=17 December 2013|archive-date=2017-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20170709155707/https://catalyst.library.jhu.edu/catalog/bib_1391631|url-status=dead}}</ref> == Галерија == <gallery> Податотека:Nina_E_Allender_at_desk.jpg|алт=Nina Allender, Cartoonist for The Suffragist.| Нина Алендер, карикатуристка за ''„Суфражистката“.'' Податотека:Alice_Paul_(1915)_by_Harris_&_Ewing.jpg|алт=Alice Paul, Founder of The Suffragist.| Алис Пол, основач на ''„Суфражистката“.'' Податотека:DORR,_MRS._RHETA_C.,_SUFFRAGIST._WITH_FIRST_EDITION_OF_'THE_SUFFRAGIST'_LCCN2016865037.tif|алт=Rheta Childe Dorr, First editor of The Suffragist.| Рета Чајлд Дор, прв уредник на ''„Суфражистката“.'' Податотека:Lucy_Burns_1913.jpg|алт=Lucy Burns, Editor of The Suffragist.| Луси Бернс, уредничка на ''„Суфражистката“.'' Податотека:Sue_S._White_158006v.jpg|алт=Sue Shelton White, Editor of The Suffragist, circa 1920| Сју Шелтон Вајт, уредничка на ''„Суфражистката“'', околу 1920 година </gallery> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Историја на човековите права]] [[Категорија:Американски весници]] [[Категорија:Историја на женски права]] [[Категорија:Алис Пол]] [[Категорија:Поранешни весници]] 01xc4ywobqk9a7e26pqjt4q8c69bc9i 0 1402675 5649282 5637942 2026-10-23T23:35:40Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5649282 wikitext text/x-wiki '''Стенли Адаир Кејн''' (19 јуни 1902, заменик, Индијана – 1 април 1995, Санта Круз, Калифорнија) ― американски ботаничар и пионер на растителната екологија и студиите за животната средина.<ref name="NAS">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nasonline.org/directory-entry/stanley-a-cain-0buxnf/|title=Stanley A. Cain|work=National Academy of Science (nasonline.org)}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://people.wku.edu/charles.smith/chronob/CAIN1902.htm|title=Cain, Stanley Adair|last=Smith, Charles H.|work=Chrono-Biographical Sketches (people.wku.edu)}}</ref><ref name="CevascoHarmond2009">{{Наведена книга|title=Modern American Environmentalists: A Biographical Encyclopedia|last=Edens, Janice L.|date=15 June 2009|publisher=JHU Press|isbn=978-0-8018-9524-1|editor-last=George A. Cevasco|pages=71–72|chapter=Cain Stanley Adair|editor-last2=Richard P. Harmond|chapter-url=https://books.google.com/books?id=mTSIPaCr2DYC&pg=PA71}}</ref> == Биографија == Кејн дипломирал на Универзитетот Батлер со диплома за уметности во 1924 година, а на [[Чикашки универзитет|Универзитетот во Чикаго]] со магистратура во 1927 година и докторат во 1930 година. Неговата докторска дисертација за оголените површини обраснати со врес на планините Грејт Смоки се базирале на теренска работа во 1929 и 1930 година. Неговиот докторски ментор бил Џорџ Д.Фулер (1869–1961).<ref name="Evans">{{Наведено списание|last=Evans, Francis C.|date=April 1996|title=Stanley Adair Cain 1902–1905|url=https://www.esa.org/history/obits/Cain_SA.pdf|journal=Bulletin of the Ecological Society of America|volume=77|issue=2|pages=80–81}}</ref> На одделот за ботаника на Универзитетот Батлер, Кејн бил инструктор од 1924 до 1927 година, доцент од 1927 до 1930 година и вонреден професор од 1930 до 1931 година. На Универзитетот во Индијана, тој бил доцент по ботаника од 1931 до 1933 година и истражувачки соработник во Институтот Вотерман од 1933 до 1935 година.<ref name="Guggenheim">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gf.org/fellows/all-fellows/stanley-a-cain/|title=Stanley A. Cain|work=John Simon Guggenheim Memorial Foundation}}</ref> Кејн бил социолог за растенија, во текот на летата од 1935 до 1938 година во лабораторијата Колд Спринг Харбор.<ref name="Guggenheim" /> Тој бил вонреден професор од 1935 до 1946 година на Универзитетот во Тенеси. Таму имал едногодишно отсуство како стипендист на Гугенхајм за академската 1940–1941 година, кога работел на својот трактат ''„Основи на географијата на растенијата“''.<ref name="Evans" /><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=tMixqubdPW8C&pg=PA431|title=American Geography, Inventory and Prospect|last=James, Preston Everett|last2=Jones, Clarence Fielden|publisher=Syracuse University Press|year=1954|page=431}}</ref> Во 1945 година, Кејн бил потполковник во американската армија и служел како началник на научниот оддел на Универзитетот на американската армија во Бијариц, во француската Баскија.<ref name="Evans" /> Од 1946 до 1950 година, Кејн бил истражувачки соработник во Институтот за наука Кренбрук во Блумфилд Хилс, Мичиген. Во 1950 година, Самуел Траск Дана го назначил за професор по конзервација „Чарлс Латроп Пак“ на Факултетот за природни ресурси при Универзитетот во Мичиген.Кејн го основал Одделот за конверзација во Факултетот за природни ресурси и бил претседател на одделот од 1950 до 1961 година. Во 1950 година истовремено бил назначен за редовен професор на Одделот за ботаника при Универзитетот во Мичиген. Во учебната 1955–1956 година бил член на Мисијата за техничка помош на ООН во Бразил, каде што соработувал со д-р Г.М. де Оливеира Кастро, специјалист по тропска медицина, во подготовката на нивниот ''Прирачник за анализа на вегетацијата'' (1959).<ref name="Evans" /><ref>{{Наведено списание|date=June 1960|title=Review of ''Manual of vegetation analysis'' by Stanley A. Cain and G. M. de Oliveira Castro|url=https://journals.lww.com/soilsci/Citation/1960/06000/Manual_of_Vegetation_Analysis.11.aspx|journal=Soil Science|volume=89|issue=6|page=359}}</ref> Целта на Мисијата на ОН беше да ја проучи вегетацијата на дождовните шуми со цел да обезбеди информации за контрола на комарците во напорите на [[Бразил]] да спречи [[маларија]].<ref>{{Наведена книга|url=https://www.anb.org/view/10.1093/anb/9780198606697.001.0001/anb-9780198606697-e-1302565|title=Cain, Stanley Adair|last=Harmond, Richard|work=American National Biography|year=1999|isbn=978-0-19-860669-7|doi=10.1093/anb/9780198606697.article.1302565}}</ref> Од 1965 до 1968 година, Кејн бил на отсуство за да служи како помошник-министер за внатрешни работи во администрацијата на Џонсон. На Универзитетот во Мичиген тој ги продолжил своите академски должности во 1968 година и се пензионирал во 1972 година. Откако се пензионирал од Универзитетот во Мичиген, тој станал вонреден професор на Универзитетот во Санта Круз.<ref name="Evans" /> Тој бил автор или коавтор на над 100 статии во научни списанија, вклучувајќи ги „Ботаникал газет“, „Еколоџикал монограмс “, „[[American Journal of Botany|Американско ботаничко списание]]“.<ref name="Guggenheim" /> Во 1940 година, Кејн се оженил со Луиз Гилберт (1911–1993). Кејн, како искусен администратор, соработувал со Џин Кембел и Џејн Ликерт за да го создаде Центарот за континуирано образование на жени на Универзитетот во Мичиген.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cew.umich.edu/about/history-photos/|title=CEW Celebrates 50 Years of Service &#124; Center for the Education of Women &#124; University of Michigan}}</ref> Нивниот син Стивен Кејн имал долга, истакната кариера како новинар и уредник во Мичиген.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://deadlinedetroit.com/articles/16869/these_5_media_sluggers_earn_spots_in_the_michigan_journalism_hall_of_fame|title=These 5 Media Stars Earn Spots in the Michigan Journalism Hall of Fame|last=Stamm, Alan|date=17 February 2017}}</ref> {{Ботаничар|S.A.Cain}} == Награди и почести == * 1940 – Гугенхајм стипендист * 1958 година – претседател на Еколошкото друштво на Америка * 1959 – почесен докторат, Универзитет во Монтреал * 1965 – Конзерватор на годината во Мичиген * 1969 – Награда за истакнат еколог, Еколошко друштво на Америка * 1970 – член на Националната академија на науките == Епоними == * ''[[Calamagrostis cainii]]'' именуван од [[А. С. Хичкок|А.С. Хичкок]] во 1934 година, врз основа на примерок собран од Кејн<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://herbarium.unc.edu/Collectors/Cain_Stanley_A.htm|title=Stanley Adair Cain|work=University of North Carolina Herbarium|accessdate=2026-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20140829075106/http://herbarium.unc.edu/Collectors/Cain_Stanley_A.htm|archive-date=2014-08-29|url-status=dead}}</ref> == Наводи == <references /> == Надворешни врски == * {{Наведена мрежна страница|url=https://oac.cdlib.org/findaid/ark:/13030/tf2v19n96b/|title=Cain (Stanley A.) Papers|work=Online Archives of California}} * {{Наведена мрежна страница|url=https://kiki.huh.harvard.edu/databases/botanist_search.php?mode=details&id=34518|title=Cain, Stanley Adair|work=Harvard University Herbaria & Libraries}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Кејн, Стенли А. }} [[Категорија:Членови на Националната академија на науките на САД]] [[Категорија:Апсолвенти на Чикашкиот универзитет]] [[Категорија:Починати во 1995 година]] [[Категорија:Родени во 1902 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Американски ботаничари]] ilh7nkfc9na1fw2bdq5osbm2aq5n8hy 4 1404565 5649312 5647541 2026-10-24T06:01:47Z P.Nedelkovski 47736 /* Список на учесници */ 5649312 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на 2026 година во октомври е планирано да се одржат 5 (пет) '''[[Википедија:Уредувачки викенди|уредувачки викенди]]''', кои се изведуваат во текот на еден викенд, со почеток во 00:00 ч. во сабота и крај во 23:59 ч. во недела. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот викенд. '''Напомена:''' Заради избегнување на спротивставени уредувања и пишување на иста статија од двајца или повеќе корисници на Википедија на македонски јазик, секој заинтересиран учесник е пожелно да го пријави своето учество и да избере кои статии ќе ги уредува! == Награди и рангирање == <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките викенди и/или денови во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_викенди_2026#Уредувачки_викенди_по_месеци|проектната страница]] == Изминати викенди == === Видови на граор во Македонија === [[Податотека:Grass_vetchling_close_800.jpg|десно|250п|Уредувачки ден „Видови на граор во Македонија“]] Во периодот 3-4 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Видови на граор во Македонија“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите на граор во Македонија може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Видови граор во Македонија|Видови на граор во Македонија]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Lathyrus annuus]] (Н)|[[Lathyrus aureus]] (Н)|[[Lathyrus sativus]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Lathyrus inconspicuus]] (Н)|[[Lathyrus hirsutus]] (Н)|[[Lathyrus setifolius]] (Н)|[[Lathyrus nissolia]] (Н)|[[Lathyrus palustris]] (Н)|[[Lathyrus sylvestris]] (Н)|[[Lathyrus pratensis]] (Н)|[[Lathyrus linifolius]] (Н)|[[Lathyrus latifolius]] (Н)|[[Lathyrus grandiflorus]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] | {{подреден список|[[Граор]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[Lathyrus aphaca]] (Н)|[[Lathyrus tuberosus]] (Н)|[[Lathyrus sphaericus]] (Н)|[[Lathyrus cicera]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Пролетен граор]] (Н)|[[Алпски граор]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Претседатели на Американската академија на уметностите и науките === [[Податотека:American_Academy_of_Arts_and_Sciences_(ancient_logo).png|десно|250п|Уредувачки ден „Претседатели на Американската академија на уметностите и науките“]] Во периодот 10-11 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Претседатели на Американската академија на уметностите и науките“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за претседателите на Американската академија на уметностите и науките може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Template:Presidents of the American Academy of Arts and Sciences]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Хауард Мамфорд Џонс]] (Н)|[[Хадсон Хогланд]] (Н)|[[Емилио Бици]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Јарослав Пеликан]] (Н)|[[Александар Агаси]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:ForestShutter|ForestShutter]] | {{подреден список|[[Дејвид В. Окстоби]] (Н)|[[Џејмс Боудин]] (Н)|[[Лори Л. Патон]] (Н)|[[Џон Ели Бурчард]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Едвард Августус Холиок]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Поранешни палати === [[Податотека:Renaissance Castle Icon-fr.svg|десно|220п|Уредувачки ден „Поранешни палати“]] Во периодот 17-18 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Поранешни палати“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за поранешните палати може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Former palaces]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник: Lili Arsova|Lili Arsova]] |{{подреден список|[[Палата де ла Рибера]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник: ForestShutter|ForestShutter]] |{{подреден список|[[Поџо Реале (вила)]] (Н)|[[Занденбург]] (Н)|[[Англиски дворец]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Таџ Палас]] (Н)|[[Дворецот Алчут]] (Н)|[[Конингсхуис]] (Н)|[[Палатата на белците Ривиер]] (Н)|[[Шенборнслуст]] (Н)|}} |- | 4 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Замок Шарл]] (Н)|}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Претстојни викенди == === Фантастични романи === [[Податотека:Book SVG.svg|десно|220п|Уредувачки ден „Фантастични романи“]] Во периодот 24-25 октомври 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Фантастични романи“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за фантастичните романи може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Speculative fiction novels]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Куќа на пареа]] (Н)}} |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Научни организации во САД === [[Податотека:Nuclear scientist.svg|десно|200п|Уредувачки ден „Научни организации во САД“]] Во периодот 31 октомври - 1 ноември 2026 година ќе се одржи уредувачки викенд на тема „Научни организации во САД“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за научните организации во САД може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:Scientific organizations based in the United States]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки викенди 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки викенди 2026|10]] jphd4drgh1h0iidgflocz0oubrcdcbx 0 1404756 5649181 5638403 2026-10-23T15:59:40Z Carshalton 30527 5649181 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Super Gigi Buffon (Juventus) (2).jpg|thumb|[[Џанлујџи Буфон]], еден од најдобрите по бројот на остварени суви мрежи во фудбалот со преку 500]] '''Сува мрежа''' или '''Чиста мрежа''' (англ. ''Clean Sheet'') — термин во [[фудбал]] и во други спортови во кои постои [[голман]], со кој се означува дека голманот во текот на целиот натпревар не примил гол односно „ја сочувал својата мрежа празна“. Бидејќи фудбалот е спорт со релативно мал број постигнати голови, вообичаено е една од екипите, па дури и двете екипи, да не постигнат ниту еден гол.<ref name=wg_cs>{{cite web|title=What Does it Mean to Have a "Clean Sheet"?|url=http://www.wisegeek.com/what-does-it-mean-to-have-a-clean-sheet.htm|work=wiseGEEK|access-date=3 February 2014}}</ref> Една теорија за потеклото на овој израз е дека спортските новинари користеле одделни листови хартија за да ги бележат различните статистички податоци од натпреварот. Доколку некоја екипа не примила гол, тогаш страницата со „детали за примените голови“ на таа екипа би останала празна, со што би се добил „чист лист“. Доколку натпреварот заврши со конечен резултат 0–0, се смета дека двете екипи оствариле сува мрежа.<ref>{{Cite web|title=Wolves 0–0 Burnley: The pick of the stats|url=https://www.bbc.com/sport/articles/cqn5vxvp95xo|access-date=2021-12-06|website=BBC Sport|date=December 2, 2021 |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite news|title='Phenomenal' Livi clean sheet record - Martindale|language=en-GB|work=BBC Sport|url=https://www.bbc.co.uk/sport/av/football/55872937|access-date=2021-12-06}}</ref> ==Фудбал== ===Голмани со најмногу суви мрежи=== ====Вкупно==== {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%;" width=60% ! width=2%|# !! width=15%|Голман !! width=10%|Натпревари без примен гол !! width=25%|Клубови |- style="background:#F0F0F0;" !&nbsp;!! !! !! |- | 1. ||{{flagsport|BRA}} [[Фабио Дејвсон Лопес Масиел|Фабио]] || <center>521 || {{Fb team Uniao Bandeirante}}, {{Fb team Atletico Paranaense}}, {{Fb team Cruzeiro}}, {{Fb team Vasco da Gama}}, {{Fb team Fluminense}} |- | 2. ||{{flagsport|ITA}} [[Џанлујџи Буфон]] || <center>515 || {{Fb team Parma}}, {{Fb team Juventus}}, {{Fb team Paris Saint-Germain}}, {{Naz|FUrep|ITA}} |- | 3. ||{{flagsport|ENG}} [[Питер Шилтон]] || <center>505 || {{Fb team Leicester City}} {{Fb team Stoke City}}, {{Fb team Nottingham Forrest}}, {{Fb team Southampton}}, {{Fb team Derby County}}, {{Fb team Plymouth Argyle}}, {{Fb team Bolton}}, {{Fb team Leyton Orient}}, {{Naz|FUrep|ENG}} |- | 4. ||{{flagsport|ENG}} [[Реј Клеменс]] || <center>486 || {{Fb team Scunthorpe United}}, {{Fb team Liverpool}}, {{Fb team Tottenham}}, {{Naz|FUrep|ENG}} |- | 5. ||{{flagsport|NED}} [[Едвин ван дер Сар]] || <center>441 || {{Fb team Ajax}}, {{Fb team Juventus}}, {{Fb team Fulham}}, {{Fb team Manchester United}}, {{Naz|FUrep|NED}} |- | 6. ||{{flagsport|ESP}} [[Икер Касиљас]] || <center>440 || {{Fb team Real Madrid}}, {{Fb team Porto}}, {{Naz|FUrep|ESP}} |- | 7. ||{{flagsport|BRA}} [[Рожерио Сени]] || <center>421 || {{симбол2|600px Blue HEX-0000FF White.svg}} [[ФК Синоп|Синоп]], {{Fb team Sao Paulo}}, {{Naz|FUrep|BRA}} |- | 8. ||{{flagsport|ITA}} [[Дино Ѕоф]] || <center>420 || {{Fb team Udinese}}, {{Fb team Mantova}}, {{Fb team Napoli}}, {{Fb team Juventus}}, {{Naz|FUrep|ITA}} |- | 9. ||{{flagsport|GER}} [[Мануел Нојер]] || <center>408 || {{Fb team Schalke 04}}, {{Fb team Bayern Munchen}}, {{Naz|FUrep|GER}} |- |10. ||{{flagsport|CZE}} [[Петр Чех]] || <center>399 || {{Fb team Blsany}}, {{Fb team Sparta Prague}}, {{Fb team Rennes}}, {{Fb team Chelsea}}, {{Fb team Arsenal}}, {{Naz|FUrep|CZE}} |} ==Наводи== {{наводи}} [[Категорија:Фудбалскa терминологија]] huvllp8zufdlfdvbizm1g1gzd88t24g 5649187 5649181 2026-10-23T16:06:59Z Carshalton 30527 /* Голмани со најмногу суви мрежи */ 5649187 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Super Gigi Buffon (Juventus) (2).jpg|thumb|[[Џанлујџи Буфон]], еден од најдобрите по бројот на остварени суви мрежи во фудбалот со преку 500]] '''Сува мрежа''' или '''Чиста мрежа''' (англ. ''Clean Sheet'') — термин во [[фудбал]] и во други спортови во кои постои [[голман]], со кој се означува дека голманот во текот на целиот натпревар не примил гол односно „ја сочувал својата мрежа празна“. Бидејќи фудбалот е спорт со релативно мал број постигнати голови, вообичаено е една од екипите, па дури и двете екипи, да не постигнат ниту еден гол.<ref name=wg_cs>{{cite web|title=What Does it Mean to Have a "Clean Sheet"?|url=http://www.wisegeek.com/what-does-it-mean-to-have-a-clean-sheet.htm|work=wiseGEEK|access-date=3 February 2014}}</ref> Една теорија за потеклото на овој израз е дека спортските новинари користеле одделни листови хартија за да ги бележат различните статистички податоци од натпреварот. Доколку некоја екипа не примила гол, тогаш страницата со „детали за примените голови“ на таа екипа би останала празна, со што би се добил „чист лист“. Доколку натпреварот заврши со конечен резултат 0–0, се смета дека двете екипи оствариле сува мрежа.<ref>{{Cite web|title=Wolves 0–0 Burnley: The pick of the stats|url=https://www.bbc.com/sport/articles/cqn5vxvp95xo|access-date=2021-12-06|website=BBC Sport|date=December 2, 2021 |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite news|title='Phenomenal' Livi clean sheet record - Martindale|language=en-GB|work=BBC Sport|url=https://www.bbc.co.uk/sport/av/football/55872937|access-date=2021-12-06}}</ref> ==Фудбал== ===Голмани со најмногу суви мрежи=== ====Вкупно==== {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%;" width=60% ! width=2%|# !! width=15%|Голман !! width=10%|Натпревари без примен гол !! width=25%|Клубови |- style="background:#F0F0F0;" !&nbsp;!! !! !! |- | 1. ||{{flagsport|BRA}} [[Фабио Дејвсон Лопес Масиел|Фабио]] || <center>521 || {{Fb team Uniao Bandeirante}}, {{Fb team Cruzeiro}}, {{Fb team Vasco da Gama}}, {{Fb team Fluminense}} |- | 2. ||{{flagsport|ITA}} [[Џанлујџи Буфон]] || <center>515 || {{Fb team Parma}}, {{Fb team Juventus}}, {{Fb team Paris Saint-Germain}}, {{Naz|FUrep|ITA}} |- | 3. ||{{flagsport|ENG}} [[Питер Шилтон]] || <center>505 || {{Fb team Leicester City}} {{Fb team Stoke City}}, {{Fb team Nottingham Forrest}}, {{Fb team Southampton}}, {{Fb team Derby County}}, {{Fb team Plymouth Argyle}}, {{Fb team Bolton}}, {{Fb team Leyton Orient}}, {{Naz|FUrep|ENG}} |- | 4. ||{{flagsport|ENG}} [[Реј Клеменс]] || <center>486 || {{Fb team Scunthorpe United}}, {{Fb team Liverpool}}, {{Fb team Tottenham}}, {{Naz|FUrep|ENG}} |- | 5. ||{{flagsport|NED}} [[Едвин ван дер Сар]] || <center>441 || {{Fb team Ajax}}, {{Fb team Juventus}}, {{Fb team Fulham}}, {{Fb team Manchester United}}, {{Naz|FUrep|NED}} |- | 6. ||{{flagsport|ESP}} [[Икер Касиљас]] || <center>440 || {{Fb team Real Madrid}}, {{Fb team Porto}}, {{Naz|FUrep|ESP}} |- | 7. ||{{flagsport|BRA}} [[Рожерио Сени]] || <center>421 || {{симбол2|600px Blue HEX-0000FF White.svg}} [[ФК Синоп|Синоп]], {{Fb team Sao Paulo}}, {{Naz|FUrep|BRA}} |- | 8. ||{{flagsport|ITA}} [[Дино Ѕоф]] || <center>420 || {{Fb team Udinese}}, {{Fb team Mantova}}, {{Fb team Napoli}}, {{Fb team Juventus}}, {{Naz|FUrep|ITA}} |- | 9. ||{{flagsport|GER}} [[Мануел Нојер]] || <center>408 || {{Fb team Schalke 04}}, {{Fb team Bayern Munchen}}, {{Naz|FUrep|GER}} |- |10. ||{{flagsport|CZE}} [[Петр Чех]] || <center>399 || {{Fb team Blsany}}, {{Fb team Sparta Prague}}, {{Fb team Rennes}}, {{Fb team Chelsea}}, {{Fb team Arsenal}}, {{Naz|FUrep|CZE}} |} ==Наводи== {{наводи}} [[Категорија:Фудбалскa терминологија]] 0ut5dy93lbri8uv8smt0meap5qsa9yi 0 1405581 5649355 5646484 2026-10-24T09:54:40Z MTonika 137612 Правописни и јазични исправки, корекција на печатни грешки и отстранување на дуплиран пасус, без промена на суштината на биографијата. 5649355 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Borče_Polizovski_playing_accordion_in_Canada,_20_July_1977.png|десно|мини|208x208пкс|Борче Полизовски настапува на концерт во Канада, 20 јули 1977 година. Фотографија: Јованка Полизовска.]] '''Борче Полизовски''' (роден како '''Боре Полизовски'''; {{роден на|10|јули|1949}} во {{роден во|Скопје}}) — [[Македонија|македонски]] [[хармоника]]ш, музичар, композитор и водач на оркестар. Почнал да свири хармоника на четиригодишна возраст. Во текот на својата музичка кариера настапувал во културно-уметнички друштва и народни оркестри, соработувал со народни пејачи и инструменталисти, снимал грамофонски плочи и настапувал во земјата и во странство. == Живот и музичка кариера == Полизовски е роден во Скопје, во семејството на Атанас и Петра Полизовски. Неговиот брат е Драган Полизовски, а сестра му е Катица Стоилевска (родена Полизовска). На четиригодишна возраст ја добил својата прва хармоника и започнал да свири. Како дете настапувал на игранки и свадби, а свирел и за патниците во скопскиот градски автобус број 2. Неговиот музички талент го забележал музичкиот педагог [[Стефан Гајдов]]. Посетувал нижо музичко училиште во Скопје, а потоа продолжил да се занимава со музика преку настапи и практична работа со други музичари. Во текот на кариерата бил член и вработен во [[Мирче Ацев (ансамбл)|АКУД „Мирче Ацев“]] повеќе од десет години, а бил поврзан и со [[КУД „Коста Абрашевиќ“]] и [[Танец (ансамбл)|ансамблот „Танец“]]. Во 1974 година, ансамблот за народни песни и ора при Универзитетот „Кирил и Методиј“ во Скопје објавил грамофонска плоча преку PGP RTB под каталошкиот број LP 1329.<ref>[https://www.discogs.com/release/3188381-AKUDMir%C4%8De-Acev-Ansambl-Za-Narodni-Pesni-I-Ora-Pri-Univerzitetot-Kiril-I-Metodij-Skopje-Makedonija-J Издание на ансамблот „Мирче Ацев“], Discogs.</ref> Значаен дел од неговата музичка дејност бил поврзан со оркестарот на [[Драги Митев]], со кој настапувал и снимал грамофонски плочи. Соработувал и со [[Јанко Узунов]], како и со оркестрите на [[Коста Смилески]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://infokompas.com.mk/84-%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B8-%D0%BE%D0%B4-%D1%80%D0%B0%D1%93%D0%B0%D1%9A%D0%B5%D1%82%D0%BE-%D0%BD%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D1%87%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D1%86%D0%BE%D1%82-%D0%BA/ |title=84 години од раѓањето на прилепчанецот Коста Смилески |website=Инфо Компас |date=13 март 2023 }}</ref> и [[Тале Огненовски]]. Бил ангажиран и во Народниот оркестар на Телевизија Скопје под раководство на Благоја Десковски. На страницата посветена на Тале Огненовски, Полизовски е наведен меѓу членовите на неговиот оркестар.<ref>[https://www.oocities.org/steveogn/songstaale.html Материјали за оркестарот на Тале Огненовски].</ref> Подоцна настапувал и со сопствениот оркестар, со кој соработувал со македонски народни пејачи и инструменталисти. Во текот на кариерата соработувал со Јонче Христовски, Петранка Костадинова, Васка Илиева, Виолета Томовска, Блага Петреска, Виолета Митева, Јанко Узунов, Фана Шомова Лозановска, дуото Селимова–Желчевски, Душка Томиќ, Захаринка Милосављевиќ, Мирче Бушиновски, Атина Апостолова, Живко Илиевски, Тома Чрчев, Миле Барбаровски, Панче Мусето, Александар Сарев, Костадинка Палазова и Илија Ставревски- Мексиканецот. Полизовски настапувал и во странство. Меѓу зачуваните видеоматеријали се снимка од настап во Холандија во 1982 година со Илија Ставревски – Мексиканецот и групата од Белград „Џелем Џелем“, како и снимка од настап во Австралија во 1984 година со Јанко Узунов и Блага Петреска. Зачувани се и други снимки од РТВ Скопје, како и материјали од настапи со камерниот оркестар на Драги Митев. Зачуван е и плакат за концерт на Оркестарот на Борче Полизовски, одржан на 20 септември 1987 година во црквата „Св. Климент Охридски“ во Торонто, Канада. На плакатот биле најавени Живко Илиевски, Блага Петреска, Фана Шомова Лозановска и други изведувачи. За музичката дејност на Полизовски сведочат и зачуваните примероци од весникот „Нова Македонија“, бр. 7508 од 6 септември 1967 година и бр. 7544 од 12 октомври 1967 година. == Авторско творештво == Меѓу авторските дела поврзани со Полизовски се ората „Јованкино оро“ и „Радево оро“, наведени на грамофонското издание „Ора со Мирче и Борче“ од 1974 година, во соработка со кларинетистот Мирче Бушиновски. На изданието се наведени четири нумери: „Арнаутско оро“, „Трајаново оро“, „Јованкино оро“ и „Радево оро“.<ref name="Oro1974">[https://www.discogs.com/release/4077945-Mir%C4%8De-I-Bor%C4%8De-Ora-So-Mir%C4%8De-I-Bor%C4%8De ''Ora so Mirče i Borče''], Discogs, EP 14734, 1974.</ref> Меѓу зачуваните аудиоматеријали поврзани со неговото творештво е и инструменталната композиција „Танцот за Ана“.<ref>[https://drive.google.com/file/d/11niKcs7xQrKvJ5sjEWmKHQD0icSMh94s/view?usp=embed_facebook „Танцот за Ана“, аудиоснимка].</ref> == Приватен живот == Во 1974 година, Полизовски се оженил со Јованка Полизовска. Нивни деца се Маја Трајковска – Тоника, писателка, и Александар Полизовски. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.youtube.com/@BorePolizovski YouTube-канал посветен на Борче Полизовски] * [https://www.discogs.com/artist/3036955-Bore-Polizovski Борче Полизовски] — Discogs * [https://www.discogs.com/artist/3036953-Orkestarot-Na-Bore-Polizovski Оркестарот на Борче Полизовски] — Discogs {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Полизовски, Борче}} [[Категорија:Македонски хармоникаши]] rmx13fsflirhfigusnu9banfsrvb43y 0 1405869 5649373 5645684 2026-10-24T11:05:18Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 5649373 wikitext text/x-wiki {{Short description|драма на Тенеси Вилијамс од 1947 година}} {{Инфокутија Книга | name = Трамвај наречен „Желба“ | image = StreetcarNamedDesire.JPG | caption = Прво издание (издавач „Њу Дирекшнс“) | author = [[Тенеси Вилијамс]] | country = [[Соединети Американски Држави]] | language = англиски | genre = јужњачка готика, драма | publisher = „Њу Дирекшнс“ | pub_date = 1947 | media_type = печатено (драма) }} '''''Трамвај наречен „Желба“''''' е драма на [[Тенеси Вилијамс]], која за прв пат била изведена на [[Бродвеј]] на 3 декември 1947 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=A Streetcar Named Desire|url=https://www.ibdb.com/broadway-production/a-streetcar-named-desire-1804|access-date=2023-01-14|website=Internet Broadway Database}}</ref> Драмата ги прикажува доживувањата на Бланш Дубоа, поранешна јужњачка убавица која, по низа лични загуби, го напушта своето некогаш богато живеалиште и се сели во запуштен стан во [[Француски кварт|Францускиот кварт]] во [[Њу Орлеанс]]. Станот го изнајмуваат нејзината помлада сестра Стела Ковалски и зетот Стенли Ковалски. ''Трамвај наречен „Желба“'' е една од најзначајните драми на Вилијамс. И денес е меѓу неговите најизведувани дела{{Потребен извор}} и инспирирала многу адаптации во други форми, од кои најпозната е филмската адаптација од 1951 година во режија на [[Елија Казан]].<ref name="ibdb">Production notes. [http://www.ibdb.com/production.php?id=1804 December 3, 1947—December 17, 1949] IBDb.com</ref> == Назив == Бланш пристигнува во станот на Стела со [[трамвај]] на линијата „Желба“. Тенеси Вилијамс живеел во стан на улицата Тулуз во Францускиот кварт во Њу Орлеанс кога ја напишал драмата ''Трамвај наречен „Желба“''. Трамвајската линија „Желба“ поминувала само половина блок оттаму. == Содржина == [[File:Jessica Tandy with Kim Hunter and Marlon Brando. cph.3b23243.jpg|мини|[[Џесика Тенди]], Ким Хантер и [[Марлон Брандо]] како Бланш, Стела и Стенли во оригиналната бродвејска продукција на драмата ''Трамвај наречен „Желба“'' (1947)]] По загубата на семејниот дом поради долгови, Бланш Дубоа патува од [[Лорел (Мисисипи)|Лорел]] во [[Мисисипи]] до Францускиот кварт во [[Њу Орлеанс|Њу Орлеанс]], за да живее кај својата помлада мажена сестра Стела и нејзиниот сопруг Стенли Ковалски. Бланш е во триесеттите години и, без пари, нема каде да оди. Бланш ѝ кажува на Стела дека зела отсуство од работа како наставничка по англиски јазик поради нервите (што подоцна се открива дека е лага). Таа се жали на трошноста на двособниот стан на сестра ѝ. Стенли го смета за гласен и груб и на крајот го нарекува „прост“. Стенли, пак, е сомнителен кон Бланш, не ги трпи нејзините манири и му пречи нејзиното присуство, кое веќе го нарушува неговиот уреден, но хедонистички начин на живот. Од првата сцена, Бланш е нервозна и вознемирена. Избегнува да ја гледаат на силна светлина и изгледа дека има проблем со алкохолот. Исто така е наклонета кон лажење, а е и критична кон својата сестра и зетот. Стенли подоцна ја испрашува за претходниот брак. Бланш се омажила многу млада, но нејзиниот сопруг се самоубил. Стенли, загрижен дека е оштетен за наследство, бара да дознае што се случило со Бел Рив, некогашна голема [[плантажа]] и семеен дом на Дубоа. На Стела ѝ објаснува за Наполеоновиот законик, според кој мажот имал контрола врз финансиските работи на својата сопруга. Бланш му ги предава сите документи за Бел Рив. Додека ги прегледува, Стенли забележува сноп писма за кои Бланш емотивно изјавува дека се лични љубовни писма од нејзиниот покоен сопруг. За момент, Стенли изгледа изненаден од нејзините чувства. Потоа ѝ соопштува на Бланш дека Стела е бремена. Вечерта по пристигнувањето на Бланш, за време на една од покер-партиите на Стенли, таа се запознава со Мич, еден од неговите другари и соиграчи. Неговата учтивост го издвојува од другите мажи. Разговорот им прераснува во флерт и пријателство, а Бланш лесно го шармира; тие си се допаѓаат еден на друг. Одеднаш разгневен од постојаните прекинувања, Стенли експлодира во пијан бес и ја удира Стела. Бланш и Стела се засолнуваат кај сосетката од горниот кат, Јунис Хабел. Кога Стенли ќе се смири, од дворот подолу ја вика Стела да се врати сè додека таа не слезе и не дозволи да биде однесена во кревет. Откако Стела се враќа кај Стенли, Бланш и Мич седат на подножјето на скалите во дворот, каде Мич се извинува за грубото однесување на Стенли. Следното утро, Бланш брза кај Стела и го опишува Стенли како нечовечко суштество, иако Стела ја уверува дека со Стенли е сè во ред. Стенли го слуша разговорот, но молчи. Кога влегува, Стела го прегрнува и го бакнува. Како што минуваат неделите, тензијата меѓу Бланш и Стенли сè повеќе расте. Бланш има надеж за Мич и ѝ кажува на Стела дека сака да замине со него и никому да не биде товар. При една средба со Мич, Бланш му признава дека некогаш била омажена за младиот Алан Греј, кого подоцна го затекнала во сексуален однос со постар маж. Греј се самоубил откако Бланш му рекла дека ѝ е одвратен. Мич е трогнат од приказната и ѝ вели дека си требаат еден на друг. И тој изгубил некого и се чини дека ја разбира нејзината положба. Подоцна, Стенли ѝ ги пренесува на Стела гласините од сомнителен продавач со контакти во Лорел: дека Бланш била отпуштена од наставничката работа бидејќи спиела со малолетен ученик и дека потоа живеела во хотел познат по проституција. Стела експлодира од гнев поради суровоста на Стенли откако тој признава дека веќе му кажал на Мич. Истата вечер, на роденденската забава на Бланш, на масата има празен стол за Мич. Стенли ѝ дава на Бланш роденденски „подарок“, еднонасочен билет за враќање назад во Лорел со автобус на „[[Грејхаунд]]“. Меѓу Стела и Стенли избувнува расправија, која е ненадејно прекината кога кај Стела почнуваат неочекувани породилни болки и сопругот ја носи во болница. Додека Бланш чека сама дома, пристигнува Мич и ја соочува со приказните што му ги кажал Стенли. На крајот, таа признава дека се вистинити, но го моли за прошка. Налутениот и понижен Мич ја отфрла. Сепак, бара од неа сексуален однос, сугерирајќи дека тоа е негово право бидејќи толку долго чекал залудно. Бланш се заканува дека ќе викне „Пожар!“ и му наредува да си оди. Стенли се враќа дома и ја затекнува Бланш сама во станот. Таа веќе потонала во нова фантазија за стар додворувач кој доаѓа да ѝ обезбеди финансиска поддршка и да ја однесе од Њу Орлеанс. Лажно тврди дека Мич побарал прошка од неа, но таа го отфрлила. Стенли ја игра нејзината игра пред грубо да ја исмее и да ја разоткрие нејзината лага за Мич. Тој тргнува кон неа; таа му се заканува дека ќе го нападне со скршено шише, но е совладана. Бланш паѓа на подот, а Стенли последен пат е виден како ја носи онесвестена во својот кревет. Извесно време во блиска иднина, за време на партија покер во станот на Ковалски, Стела и Јунис ги пакуваат скромните ствари на Бланш, додека таа се бања во [[Кататонија|кататонична]] состојба, по претрпениот нервен слом. Иако Бланш ѝ кажала на Стела дека Стенли ја силувал (што тој го негира), Стела не може да се натера да ѝ поверува на сестра си. Кога доктор и медицинска сестра доаѓаат да ја однесат Бланш во душевна болница, таа најпрво им се спротивставува, а медицинската сестра болно ја совладува. Мич, присутен на покер-партијата, плаче. Докторот е многу поблаг и таа доброволно тргнува со него, велејќи: „Кој и да сте – секогаш сум зависела од љубезноста на странци.“ Партијата покер продолжува непречено. == Ликови == * '''[[Бланш Дубоа]]''' – жена над 27 години, зборлеста и кревка, која без скршен денар пристигнува во Њу Орлеанс во домот на нејзината сестра. * '''[[Стенли Ковалски]]''' – во триесеттите години, сопруг на Стела, ветеран и работник од средната класа, страстен кон сопругата, а суров кон Бланш. * '''[[Стела Ковалски]]''' – 25-годишна сестра на Бланш и сопруга на Стенли. Лојалноста ѝ е распната меѓу нејзината сестра и нејзиниот сопруг. * '''[[Харолд „Мич“ Мичел]]''' – во триесеттите години, другар на Стенли од војската, колега и соиграч на покер, кој ѝ се додворува на Бланш. '''Позначајни продукции''' {| class="wikitable" style="width:1000;" ! rowspan="2" |Ликови ! Бродвеј ! Лондон ! colspan="2" | Бродвејска обнова ! Лондонска обнова ! Бродвејска обнова ! Австралиска обнова ! colspan="3" | Лондонска обнова |- !<small>1947</small> !<small>1949</small> !<small>1988</small> !<small>1992</small> !<small>2002</small> !<small>2005</small> ! colspan="2" |<small>2009</small> !<small>2014</small> !<small>2023</small> |- ! Бланш Дубоа | align="center" | Џесика Тенди | align="center" | Вивијан Ли | align="center" | Блајт Данер | align="center" | Џесика Ленг | align="center" | Глен Клоуз | align="center" | Наташа Ричардсон | align="center" | Кејт Бланшет | align="center" | Рејчел Вајс | align="center" | Џилијан Андерсон | align="center" | Петси Феран |- ! Стенли Ковалски | align="center" | Марлон Брандо | align="center" | Бонар Колеано | align="center" | Ејдан Квин | align="center" | Алек Болдвин | align="center" | Ијан Глен | align="center" | Џон Си Рајли | align="center" | Џоел Еџертон | align="center" | Елиот Кауен | align="center" | Бен Фостер | align="center" | Пол Мескал |- ! Стела Ковалски | align="center" | Ким Хантер | align="center" | Рене Ашерсон | align="center" | Френсис Мекдорманд | align="center" | Ејми Мадиган | align="center" | Еси Дејвис | align="center" | Ејми Рајан | align="center" | Робин Мекливи | align="center" | Рут Вилсон | align="center" | Ванеса Кирби | align="center" | Анџана Васан |- ! „Мич“ Мичел | align="center" | Карл Малден | align="center" | Бернард Брејден | align="center" | Френк Конверс | align="center" | Тимоти Кархарт | align="center" | Роберт Пасторели | align="center" | Крис Бауер | align="center" | Тим Ричардс | align="center" | Барнаби Кеј | align="center" | Кори Џонсон | align="center" | Двејн Волкот |} == Историја на изведбите == === Оригинална бродвејска продукција === {{Multiple image |direction = vertical | width = 175 |image1=Marlon Brando Streetcar 1948 e.jpg |image2=Van Vechten Marlon Brando image 170904.jpg |caption2=Портрет на [[Марлон Брандо]] од Карл Ван Вехтен за време на бродвејската продукција на драмата ''Трамвај наречен „Желба“'' (27 декември 1948)}} Оригиналната бродвејска продукција ја продуцирала [[Ајрин Мејер Селзник]], а ја режирал [[Елија Казан]].<ref name="ibdb" /> Најпрво се играла во Театарот „Шуберт“ во [[Њу Хејвен]], [[Конектикат]], во почетокот на ноември 1947 година, потоа во Театарот „Волнат стрит“ во [[Филаделфија]], а на 3 декември 1947 година се префрлила во Театарот „Етел Баримор“.<ref name="ibdb" /> Селзник првично сакала да ги ангажира [[Маргарет Саливан]] и [[Џон Гарфилд]], но се решила за помалку познатата [[Џесика Тенди]] и за тогаш речиси непознатиот [[Марлон Брандо]]. Во премиерната изведба играле и [[Ким Хантер]] како Стела и [[Карл Малден]] како Мич.<ref name="ibdb" /> Тенди била избрана откако Вилијамс ја гледал во изведба на неговата едночинка ''[[Портрет на Мадона]]'' на Западниот брег. Вилијамс сметал дека со Брандо, кој бил премлад за улогата како што била првично замислена, Ковалски од жесток постар човек ќе се преобрази во некој чија ненамерна суровост може да се припише на младешко незнаење. И покрај шокантните сцени и суровите дијалози, публиката аплаудирала на премиерата.<ref>December 3, ''This Day In History Calendar (2008)'', Sourcebooks, Inc.</ref> [[Брукс Аткинсон]], во рецензијата за „[[The New York Times|Њујорк тајмс]]“, ја опишал изведбата на Тенди како „врвна“ и „речиси неверојатно вистинита“, а заклучил дека Вилијамс „исплел потресна и сјајна приказна“.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Original Review of 'A Streetcar Named Desire'|url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/interactive/2012/04/23/theater/20120423-streetcar.html?_r=0|access-date=2022-12-23|website=archive.nytimes.com}}</ref> Подоцна во текот на изведбите, [[Ута Хејген]] ја заменила Тенди, [[Кармелита Поуп]] ја заменила Хантер, а [[Ентони Квин]] го заменил Брандо. Хејген и Квин ја однеле претставата на национална турнеја во режија на [[Харолд Клурман]], а потоа се вратиле на Бродвеј за дополнителни изведби. [[Ралф Микер]] исто така ја играл улогата на Стенли и на Бродвеј и на турнејата. Тенди ја добила наградата „[[Тони (награда)|Тони]]“ за најдобра актерка во драма во 1948 година, делејќи ја со [[Џудит Андерсон]] и [[Кетрин Корнел]]. Оригиналната бродвејска продукција завршила во 1949 година, по 855 изведби. Оригиналната поделба била: [[Џесика Тенди]] како Бланш Дубоа, [[Карл Малден]] како Харолд „Мич“ Мичел, [[Марлон Брандо]] како Стенли Ковалски, [[Ким Хантер]] како Стела Ковалски, [[Руди Бонд]] како Стив Хабел, [[Ник Денис]] како Пабло Гонзалес, [[Пег Хилијас]] како Јунис Хабел, [[Вито Кристи]] како Млад собирач, [[Ричард Герик]] како Доктор, [[Ен Дир]] како Медицинска сестра (подоцна наречена Матрона), [[Џи Џи Џејмс]] како Црна жена и [[Една Томас]] како Мексиканка. Четирите носители на главните улоги од оригиналната екипа можат да се чујат во кратки извадоци од драмата на радиоемитувањето на ВОР од доделувањето на наградата на Њујоршкиот круг на драмски критичари за најдобра драма.<ref>{{Наведена мрежна страница |title=A STREETCAR NAMED DESIRE Wins The Drama Critics' Award |url=https://www.broadwayworld.com/article/THEATRICAL-THROWBACK-THURSDAY-A-STREETCAR-NAMED-DESIRE-Wins-The-Drama-Critics-Award-20140605}}</ref> === Други рани продукции === Првата продукција на ''Трамвај наречен „Желба“'' во Грција била изведена во 1948 година во Театарот на уметноста на [[Каролос Кун]], три години пред филмската адаптација и една година пред лондонската премиера. Ја режирал Каролос Кун, а во главните улоги играле [[Мелина Меркури]] како Бланш и [[Василис Диамантопулос]] како Стенли, со оригинална музика од [[Манос Хаџидакис]]. Лондонската продукција, во режија на [[Лоренс Оливие]], се отворила во Театарот „Олдвич“ на 12 октомври 1949 година. Во неа играле [[Бонар Колеано]] како Стенли, [[Вивијан Ли]] како Бланш, [[Рене Ашерсон]]<nowiki/> како Стела и [[Бернард Брејден]] како Мич.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://theatricalia.com/play/427/a-streetcar-named-desire/production/ms8|title=Production of A Streetcar Named Desire – Theatricalia|website=theatricalia.com|access-date=January 28, 2019}}</ref> Австралиска продукција со [[Виола Китс]] како Бланш и [[Артур Франц]] како Стенли се отворила во Театарот „Комеди“ во Мелбурн во февруари 1950 година.<ref>{{Наведени вести |url=http://nla.gov.au/nla.news-article187344203 |title='Streetcar' Poetic, But Controversial |newspaper=[[The Age]] |location=Victoria, Australia |date=20 February 1950 |access-date=30 May 2020 |page=3 |via=Trove }}</ref> === Обнови === Првата изведба на ''Трамвај наречен „Желба“'' со исклучиво црна актерска екипа најверојатно ја одиграла Летната театарска компанија при Универзитетот „Линколн“ во Џеферсон Сити, Мисури, во август 1953 година. Ја режирал Томас Д. Поли, поранешен соученик на Вилијамс од Ајова, како што е забележано во изданието за ''Трамвај наречен „Желба“'' од едицијата „Драми во изведба“ на Универзитетскиот печат на Кембриџ. [[Талула Бенкхед]], за која Вилијамс првично ја напишал улогата на Бланш, играла во продукција на „Њујорк Сити Сентер“ од 1956 година во режија на Херберт Мејкиз.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=A Tribute From Tennessee Williams To 'Heroic Tallulah Bankhead'|url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/00/12/31/specials/williams-bankhead.html|access-date=2022-12-23|website=archive.nytimes.com}}</ref> Во 1972 година американската композиторка [[Френсис Зифер]] ја преточила драмата во музичко дело.<ref>{{Наведена книга|title=The New York Times theater reviews. 1971-1972-|publisher=The New York Times & Arno Press|oclc=435995545}}</ref> Првата бродвејска обнова на драмата била во 1973 година. Ја продуцирал [[Центар Линколн|Линколн центарот]] во Театарот „Вивијан Бомонт“, а во неа играле [[Роузмери Харис]] како Бланш, [[Џејмс Фарентино]] како Стенли и [[Патрисија Конели]] како Стела.<ref>{{Наведена мрежна страница|last=Barnes |first=Clive |url=https://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FB0F16F8395C1A7A93C5AB178FD85F478785F9&scp=2&sq=the%20streetcar%20named%20desire,%20lincoln%20center,%20ellis%20rabb&st=cse |title=A Rare 'Streetcar'; Fresh Approach Taken at Vivian Beaumont |newspaper=The New York Times |date=April 27, 1973 |access-date=September 26, 2012}}</ref> Во 1976 година [[Рип Торн]] го ангажирал режисерот [[Џек Гелбер]] да подготви обнова во некогаш славниот Театар „Академи фестивал“ во [[Лејк Форест]], [[Илиноис]].<ref>{{Наведена мрежна страница|title=BARAT GROUP EKES OUT A NEW SERIES|website=[[Chicago Tribune]] |url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1992-07-10-9203020339-story.html|date=1992-07-10}}</ref> Во неа тој го глумел Стенли, а неговата сопруга Џералдин Пејџ ја глумела Бланш. Изведбата била заканувачки реалистична. Сцената била силно осветлена и преплавена со ѓубре, одразувајќи непријателски и граблив свет, а публиката била втопена во сеопфатно театарско доживување. Гелберовата продукција им била вознемирувачка на критичарите затоа што била сурова, дури и опасна. Го довела текстот на драмата до најкрајните граници на урбаното насилство и неублажениот натурализам. Една рецензија гласела: „Ова не е Бланш со пеперуткини крилја. Ова е свила со карактер.“ Изведбата на Пејџ била опишана како изведба што носи многу малку од хистеријата на Ли или од безнадежната беспомошност на Тенди.<ref>{{Наведена книга|last=Kolin |first=Philip C.|title=Williams:A Streetcar Named Desire|publisher=Cambridge University Press|date=2000}}</ref> Во пролетта 1988 година, во обновата во Театарот „Круг на плоштадот“ играле [[Ејдан Квин]] како Стенли, [[Блајт Данер]] како Бланш и [[Френсис Мекдорманд]] како Стела.<ref>Production notes. [http://www.ibdb.com/production.php?id=4496 March 10 – May 22, 1988.] IBDb.com</ref> Многу најавената и пофалена обнова во 1992 година била таа со [[Алек Болдвин]] како Стенли и [[Џесика Ленг]] како Бланш. Била поставена во Театарот „Етел Баримор“, истиот во кој се играла оригиналната продукција. Била толку успешна што била снимена за телевизија. Во неа играле [[Тимоти Кархарт]] како Мич и [[Ејми Мадиган]] како Стела, како и идните ѕвезди на „[[Сопранови]]“ [[Џејмс Гандолфини]] и [[Аида Турторо]]. Гандолфини бил замена на Кархарт.<ref>Production notes. [http://www.ibdb.com/production.php?id=4677 April 12—August 9, 1992.] IBDb.com</ref> Во 1997 година Театарот „Ле Пти театр ду Вје Каре“ во Њу Орлеанс приредил продукција по повод 50-годишнината, со музика на семејството Марсалис, во која играле [[Мајкл Арата]] и [[Шели Понси]]. Во 2009 година Театарот „Волнат стрит“ во [[Филаделфија]], во кој се одржала оригиналната пред-бродвејска проба, поставил своја продукција на драмата. Во 1997 година, во Театарот „Степенвулф“ во [[Чикаго]], [[Илиноис]], [[Гери Синиз]] настапил како Стенли, [[Џон Си Рајли]] како Мич, [[Кетрин Ербе]] како Стела и [[Лејла Робинс]] како Бланш. [[Глен Клоус]] ја толкувала главната улога во продукцијата на [[Тревор Нан]] од 2002 година за Националниот театар, во Театарот „Литлтон“ во Лондон. Бродвејската обнова од 2005 година ја режирал [[Едвард Хол]], а ја продуцирала театарската компанија „Раундабаут“. Во неа играле [[Џон Си Рајли]] како Стенли, [[Ејми Рајан]] како Стела и [[Наташа Ричардсон]] како Бланш.<ref>Production notes. [http://www.ibdb.com/production.php?id=381031 April 26–July 3, 2005.] IBDb.com</ref> Тоа било последното појавување на Ричардсон на Бродвеј, бидејќи починала во 2009 година по несреќа при скијање. Бет Борн и Пол Шо од британската геј театарска трупа „Блулипс“ и Пеги Шо и Лоис Вивер од американската лезбејска театарска трупа „Сплит Бричис“ заедно создале и изведувале адаптација со променети родови под наслов ''Бел Реприв''. Бланш била играна како „маж во фустан“, Стенли како „мажествена лезбејка“, Мич како „вила“ маскирана во маж, а Стела како „жена маскирана во жена“.<ref>Geis, Deborah. "Deconstructing (A Streetcar Named) Desire: Gender Recitation in Belle Reprieve". Feminist Theatrical Revisions of Classic Works. Ed. Sharon Friedman. Jefferson, NC and London: McFarland & Company, Inc., 2009. 237-246. Print.</ref> Продукцијата на [[Сиднејска театарска компанија|Сиднејската театарска компанија]] премиерно била изведена на 5 септември, а траела до 17 октомври 2009 година. Ја режирала Лив Улман, а во неа играле [[Кејт Бланшет|Кејт Бланшет]] како Бланш, [[Џоел Еџертон]] како Стенли, [[Робин Мекливи]] како Стела и [[Тим Ричардс]] како Мич.<ref name="sydneytheatre">{{Наведена мрежна страница|title=A Streetcar Named Desire |work=SydneyTheatre.com.au |publisher=[[Sydney Theatre Company]] |url=http://www.sydneytheatre.com.au/2009/astreetcarnameddesire |access-date=June 21, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110614153332/http://www.sydneytheatre.com.au/2009/astreetcarnameddesire |archive-date=June 14, 2011 |url-status=dead }}</ref> Од јули до октомври 2009 година, [[Рејчел Вајс]] и [[Рут Вилсон]] играле во високо пофалена обнова на драмата во лондонскиот Вест Енд, во Театарот „Донмар Вервус“, во режија на [[Роб Ешфорд]]. Во април 2012 година, [[Блер Андервуд]], [[Никол Ари Паркер]], [[Дафни Рубин-Вега]] и [[Вуд Харис]] играле во мултирасна адаптација во Театарот „Бродхерст“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.npr.org/2012/04/21/151041371/blair-underwood-on-stanley-stella-and-streetcar|title=Blair Underwood On Stanley, Stella And 'Streetcar'|access-date=May 2, 2012|date=May 1, 2012|publisher=[[National Public Radio]]}}</ref> Агрегаторот на театарски критики „Кертн Критик“ ѝ дал на продукцијата 61 од 100 бодови врз основа на мислењата на 17 критичари.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=A Streetcar Named Desire|url=http://www.curtaincritic.com/Shows/A_STREETCAR_NAMED_DESIRE_REVIEWS-142.html|publisher=Curtain Critic|access-date=June 21, 2012}} {{Мртва_врска|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Продукцијата во Театарот „Јанг Вик“ во Лондон се отворила на 23 јули 2014 и завршила на 19 септември 2014 година. Ја режирал [[Бенедикт Ендрјус]], а во неа играле [[Џилијан Андерсон]], [[Бен Фостер]], [[Ванеса Кирби]] и [[Кори Џонсон]]. Добила пофалби од критичарите и е најбрзо распродадената продукција во историјата на „Јанг Вик“.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=A Streetcar Named Desire|url=https://www.youngvic.org/whats-on/a-streetcar-named-desire|access-date=2022-12-23|website=Young Vic website|date=July 23, 2014|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115004149/https://www.youngvic.org/whats-on/a-streetcar-named-desire|archive-date=2021-01-15|url-status=dead}}</ref> На 16 септември 2014 година, изведбата била пренесена во живо во над илјада кина во [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]] во рамките на проектот „Национален театар во живо“.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=National Theatre Live|url=https://www.ntlive.com/|access-date=2022-12-23|website=National Theatre Live {{pipe}} Official website {{pipe}} Filmed live theatre|language=en}}</ref> Досега продукцијата е прикажана на над 2.000 места.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.standard.co.uk/showbiz/celebrity-news/gillian-anderson-self-destruction-is-my-default-mode-9897489.html|title=Gillian Anderson: Self destruction is my default mode|date=December 3, 2014|author=Nick Curtis|work= Evening Standard|access-date=November 9, 2015}}</ref> Од 23 април до 4 јуни 2016 година продукцијата била повторно изведена во новиот „Сент Анс Вервус“ во Бруклин, Њујорк.<ref name="St.Ann">{{Наведена мрежна страница|title=St. Ann's Warehouse – A Young Vic & Joshua Andrews Co-Production|url=https://stannswarehouse.org/show/streetcar-named-desire/|website=St. Ann's Warehouse|access-date=April 27, 2016}}</ref> Во 2020 година, за време на карантинот поради КОВИД-19, била објавена бесплатно на „[[YouTube|Јутјуб]]“ во рамките на серијата „Национален театар дома“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nationaltheatre.org.uk/shows/nt-at-home-a-streetcar-named-desire|title=National Theatre at Home: ''A Streetcar Named Desire''|date=May 2020|publisher=National Theatre|access-date=28 May 2020}}</ref> Во 2016 година, [[Сара Франком]] режирала продукција во Театарот „Ројал Ексчејнџ“ во Манчестер, во која играле [[Максин Пик]], [[Бен Бат]], [[Шерон Данкан-Брустер]] и [[Јусеф Керкур]]. Се отворила на 8 септември и завршила на 15 октомври. Била добро примена, а особено била пофалена изведбата на Пик.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/stage/2016/sep/18/streetcar-named-desire-review-maxine-peake-royal-exchange-manchester|title=Maxine Peake stalks to the heart of Blanche DuBois|website=The Guardian|date=September 18, 2016|access-date=23 September 2016}}</ref> Во 2018 година, драмата била главна изведба на третиот годишен Фестивал „Тенеси Вилијамс“ во [[Сент Луис]], во Театарот „Гранделе“. Кери Хок, извршна уметничка директорка на Фестивалот, и Тим Осел, режисер на драмата, одлучиле да ангажираат актери чија возраст е блиска до првобитните замисли на Тенеси Вилијамс (роденденската забава е за 30-иот роденден на Бланш). [[Софија Браун]] ја играла Бланш, [[Ник Нарчиси]] Стенли, [[Лана Дворак]] Стела, а [[Спенсер Сикман]] Мич. Оригиналната музика ја компонирал [[Хенри Полкс,]] а сценографијата ја направил [[Џејмс Волк]]. Критичарите биле едногласни во пофалбите.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.riverfronttimes.com/stlouis/a-streetcar-named-desire-kicks-off-the-tennessee-williams-festival/Content?oid=18723087 |title=''A Streetcar Named Desire'' Triumphs at the Tennessee Williams Festival |first=Sarah |last=Fenske |date=11 May 2018 |work=Riverfront Times}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.stltoday.com/entertainment/arts-and-theatre/reviews/a-streetcar-named-desire-sizzles-in-its-own-poetry/article_351d72a7-e373-59ab-90b2-e002bb3bcea9.html |title='A Streetcar Named Desire' sizzles in its own poetry |first=Judith |last=Newmark |date=11 May 2018 |work=St. Louis Post-Dispatch}}</ref> Драмата повторно била обновена во 2022 година во лондонскиот Театар „Алмејда“, во режија на [[Ребека Фрекнал]], со [[Петси Феран]] во улогата на Бланш, [[Пол Мескал]] како Стенли и [[Анџана Васан]] како Стела. Продукцијата добила широки пофалби од критиката<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/stage/2023/jan/25/a-streetcar-named-desire-with-paul-mescal-transfers-to-west-end|title=A Streetcar Named Desire with Paul Mescal transfers to West End|work=[[The Guardian]]|first=Chris|last=Wiegand|date=25 January 2023|access-date=26 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230129194931/https://www.theguardian.com/stage/2023/jan/25/a-streetcar-named-desire-with-paul-mescal-transfers-to-west-end|archive-date=29 January 2023|url-status=live}}</ref>, а нејзиното префрлање во Вест Енд станало најбрзо распродадената продукција досега во кој било театар на групацијата „Амбасадор тиетр груп“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.whatsonstage.com/london-theatre/news/a-streetcar-named-desire-patsy-ferran-paul-mescal_58258.html|title=A Streetcar Named Desire with Patsy Ferran, Paul Mescal and Anjana Vasan sells out in two hours and breaks records|work=WhatsOnStage|first=Alex|last=Wood|date=1 February 2023|access-date=6 February 2023}}</ref> Обновата добила 6 номинации за наградите „[[Лоренс Оливие (награда)|Лоренс Оливие]]“ и освоила 3: за најдобра обнова, како и за најдобар актер и најдобра споредна актерка, за Мескал и Васан соодветно.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.whatsonstage.com/london-theatre/news/olivier-awards-2023-nominees_58433.html|title=Olivier Awards 2023 nominations announced – see the full list|work=[[WhatsOnStage.com]]|first=Alex|last=Wood|date=28 February 2023|access-date=28 February 2023}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.reuters.com/lifestyle/spotlight-london-hosts-olivier-awards-theatre-2023-04-02/|title=Paul Mescal, Jodie Comer win prizes at London theatre's Olivier awards|work=Reuters|first=Marie-louise|last= Gumuchian |date=2 April 2023|access-date=2 April 2023}}</ref> Во февруари 2024 година, Универзитетот на Југот „Сјуони“, колеџ за слободни уметности што го добил поголемиот дел од имотот на Тенеси Вилијамс, ја обновил драмата во режија на Џејмс Крофорд. Центарот „Тенеси Вилијамс“ во Сјуони ги сместува театарските катедри на универзитетот, а училиштето ги поседува правата врз делата на Вилијамс.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://new.sewanee.edu/offices/university-offices/general-counsel/tennessee-williams/ |title=Tennessee Williams |website=new.sewanee.edu |access-date=2024-04-15}}</ref> Претставата била распродадена за неколку дена и добила пофалби од локалните жители и студентите. Продукција на Фестивалскиот театар „Питлокри“, во режија на Елизабет Њуман и со Кирсти Стјуарт во улогата на Бланш Дубоа, била изведена во Театарот „Лајсеум“ во [[Единбург]] во октомври и ноември 2024 година.<ref>Baillie, Mary, (4 November 2024) [https://www.broadwayworld.com/scotland/article/Review-A-STREETCAR-NAMED-DESIRE-Royal-Lyceum-Theatre-20241104 Review: ''A Streetcar Named Desire'', Royal Lyceum Theatre], ''[[BroadwayWorld|Broadway World]]'', Scotland</ref> Продукцијата на „Алмејда“ од 2022 година се вратила во Вест Енд за ограничена триседмична изведба во Театарот „Ноел Кауард“, почнувајќи од 3 февруари 2025 година. Потоа била префрлена во Њујорк, во [[Бруклинска музичка академија|Бруклинската музичка академија]], од 28 февруари 2025 година. Целата екипа од обновата од 2022 година ги повторила своите улоги.<ref>{{Наведена мрежна страница |date=2024-11-09 |title=A Streetcar Named Desire with Paul Mescal to return to the West End before New York run |url=https://www.whatsonstage.com/news/a-streetcar-named-desire-with-paul-mescal-to-return-to-the-west-end-before-new-york-run_1650282/ |access-date=2025-01-08 |language=en-US}}</ref> Во март 2025 година продукција на „Шефилд тиетрс“ се изведувала во Театарот „Крусибл“ во [[Шефилд]], во режија на Џош Симор. Екипата ја сочинувале [[Џоана Вандерхам]] како Бланш, [[Амара Окереке]] како Стела, [[Џејк Дан]] како Стенли и [[Тејлор Ковачевиќ-Ебонг]] како Мич. == Адаптации == === Филм === [[File:Vivien Leigh in Streetcar Named Desire trailer 2.jpg|мини|лево|[[Вивијан Ли]] во трејлерот за филмот ''Трамвај наречен „Желба“'']] {{Главна|Трамвај наречен „Желба“ (филм од 1951)}} Во 1951 година „[[Warner Bros.|Варнер брос]]“ објавиле филмска адаптација на драмата во режија на [[Елија Казан]]. Малден, Брандо, Денис и Хантер ги повториле своите бродвејски улоги, а им се придружила [[Вивијан Ли]] од лондонската продукција во улогата на Бланш. Филмот освоил четири „[[Филмска награда на академијата на САД|Оскари]]“, меѓу нив три глумечки награди (Ли за најдобра актерка, Малден за најдобар спореден актер и Хантер за најдобра споредна актерка). Тоа било првпат еден филм да освои три од четири глумечки награди (Брандо бил номиниран за најдобар актер, но не победил). Композиторот [[Алекс Норт]] добил номинација за „Оскар“ за оваа своја прва филмска музика. Џесика Тенди била единствената главна актерка од оригиналната бродвејска продукција што не се појавила во филмот од 1951 година.<ref name="Cohan1997">{{Наведена книга |last=Cohan |first =Steven |page=254 |title=Masked Men: Masculinity and the Movies in the Fifties |location=Bloomington, Indiana |publisher=[[Indiana University Press]] |year=1997 |isbn=978-0-253-21127-9 |url=https://books.google.com/books?id=UACyelofecEC&q=%22allan+gray%22+suicide+blanche&pg=PA254 |access-date=July 11, 2008 }}</ref> Крајот бил малку изменет: Стела не останува со Стенли, како што е тоа во драмата. Во филмот „[[Сè за мојата мајка (филм)|Сè за мојата мајка]]“ на [[Педро Алмодовар]] од 1999 година, добитник на „Оскар“, некои од споредните ликови изведуваат шпанска верзија на драмата, која игра важна улога во филмот. Дел од дијалозите во филмот, сепак, се преземени од филмската верзија од 1951 година, а не од оригиналната сценска верзија. Во филмот „[[Спијач (филм)|Спијач]]“ на [[Вуди Ален]] од 1973 година, има сцена кон крајот во која Мајлс (Вуди) и Луна ([[Дајана Китон]]) накусо ги преземаат улогите на Стенли (Луна) и Бланш (Мајлс). Многу критичари забележале дека филмот „[[Син Јасмин (филм)|Син Јасмин]]“ на [[Вуди Ален]] од 2013 година, награден со „Оскар“, има многу заедничко со ''Трамвај наречен „Желба“'' и најверојатно е слободна адаптација на драмата. Има многу слична фабула и слични ликови, но соодветно осовременети за денешната филмска публика.<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Movie Review: Woody Allen's Blue Jasmine Is Perhaps His Cruelest-Ever Film|url=https://www.vanityfair.com/online/daily/2013/07/movie-review-blue-jasmine-woody-allen|work=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]|date=July 26, 2013|access-date=September 12, 2013}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|title=Blue Jasmine: Woody Allen's excellent homage to A Streetcar Named Desire|url=http://www.tri-cityherald.com/2013/08/22/2529785/blue-jasmine-woody-allens-excellent.html|work=[[Tri-city Herald]]|access-date=September 12, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140429161626/http://www.tri-cityherald.com/2013/08/22/2529785/blue-jasmine-woody-allens-excellent.html|archive-date=April 29, 2014|url-status=dead|df=mdy-all}}</ref> Во 2014 година, [[Џилијан Андерсон]] режирала и играла во краток филм-претходник на драмата, насловен ''Заминувањето''. Краткиот филм го напишал романсиерот [[Ендрју О’Хејган]] и е дел од серијата кратки филмови на „Јанг Вик“, создадена во соработка со „[[Гардијан]]“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/stage/2015/feb/05/gillian-anderson-blanche-streetcar-named-desire-prequel-young-vic-departure|title=Gillian Anderson goes back to Blanche for prequel to A Streetcar Named Desire|last=Wiegand|first=Chris|date=February 5, 2015|work=[[The Guardian]]|access-date=October 6, 2016}}</ref> === Опера === Во 1995 година, [[Андре Превин]] адаптирал и компонирал [[опера]] според драмата, со либрето на [[Филип Литл]]. Премиерно била изведена во Операта во [[Сан Франциско]] во сезоната 1998–1999, со [[Рене Флеминг]] во улогата на Бланш. === Балет === Балетска продукција од 1952 година, со кореографија на [[Валери Бетис]], со која дебитирал балетот „Славенска-Френклин“ на [[Мија Славенска]] и [[Фредерик Френклин]] во Театарот „Хер Маџести“ во [[Монтреал]], ја користела музиката на [[Алекс Норт]], кој ја компонирал музиката за филмот од 1951 година.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=duVcT5J4qWIC&dq=streetcar+named+desire+bettis+1952&pg=PA157|page=157|title = Williams: A Streetcar named Desire| author = Kolin, Philip C.|publisher = Cambridge University Press|year=2000|isbn=978-0-521-62610-1}}</ref> Друга балетска продукција поставил [[Џон Нојмајер]] во Франкфурт во 1983 година. Музиката ја сочинувале ''Бегални визии'' од [[Сергеј Прокофјев|Прокофјев]] и ''Првата симфонија'' на [[Алфред Шнитке]]. Во средината на 2000-тите, друга продукција поставил Винтроп Кори, тогашен уметнички директор на „Мобил балет“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mobileballet.org/performances/our-company/|title=mobileballet.org|access-date=August 12, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20181002060120/http://mobileballet.org/performances/our-company/|archive-date=October 2, 2018|url-status=dead}}</ref> Во 2006 година, продукција поставил и Џон Алејн, тогашен уметнички директор на „Балет Би Си“. Во 2012 година, „Шкотски балет“ соработувал со театарската и филмска режисерка [[Ненси Меклер]] и меѓународно познатата кореографка [[Анабел Лопез Очоа]] за да создадат продукција на ''Трамвај наречен „Желба“''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.scottishballet.co.uk/a-streetcar-named-desire/a-streetcar-named-desire.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20131012025021/http://www.scottishballet.co.uk/a-streetcar-named-desire/a-streetcar-named-desire.html|url-status=dead|archive-date=October 12, 2013|title=A Streetcar Named Desire – A Streetcar Named Desire|date=October 12, 2013|access-date=January 28, 2019}}</ref> Во 2018 година, Театарот „Еркел“ во Будимпешта повторно ја поставил продукцијата, со кореографија на Маријана Венеки, со Јуриј Кекало како Стенли Ковалски, Леа Фелди како Бланш Дубоа, а Ана Круп како Стела.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gainsayer.me/balletbudapest/|title=A Streetcar Named Desire – Ballet in Budapest|date=May 9, 2018|website=Gainsayer.me|access-date=January 28, 2019}}</ref> === Телевизија === {{Главна|Трамвај наречен „Желба“ (филм од 1984)|Трамвај наречен „Желба“ (филм од 1995)}} Во 1955 година, телевизиската програма „Омнибус“ ја прикажала [[Џесика Тенди]] како ја повторува својата оригинална бродвејска улога на Бланш, со сопругот [[Хјум Кронин]] како Мич. Биле емитувани само делови од драмата во кои учествуваат ликовите на Бланш и Мич. Телевизиската верзија од 1984 година ја имала [[Ен-Маргрет]] како Бланш, [[Трит Вилијамс]] како Стенли, [[Беверли Д’Анџело]] како Стела и [[Ренди Квејд]] како Мич. Ја режирал [[Џон Ермен]], а телевизискиот сценарио го адаптирал [[Оскар Сол]]. Музиката ја компонирал [[Марвин Хамлиш]]. Ен-Маргрет, Д’Анџело и Квејд биле номинирани за награди „[[Еми (награда)|Еми]]“, но никој не победил. Сепак, филмот освоил четири „Еми“ награди, меѓу кои една за снимателот [[Бил Батлер]]. Ен-Маргрет освоила „[[Златен глобус]]“ за својата изведба, а Трит Вилијамс бил номиниран за најдобар актер во мини-серија или телевизиски филм. Телевизиската верзија од 1995 година се темелела на многу успешната бродвејска обнова во која играле [[Алек Болдвин]] и [[Џесика Ленг]]. Од театарската продукција, сепак, биле само Болдвин и Ленг. Во телевизиската верзија им се придружиле [[Џон Гудмен]] како Мич и [[Дајан Лејн]] како Стела. Ја режирал [[Глен Џордан]]. Болдвин, Ленг и Гудмен добиле номинации за „[[Еми (награда)|Еми]]“. Ленг освоила „[[Златен глобус]]“ (за најдобра актерка во мини-серија или телевизиски филм), а Болдвин бил номиниран за најдобар актер. Во 1998 година, телевизијата ПБС емитувала снимена верзија на оперската адаптација со оригиналната екипа од Операта во Сан Франциско. Програмата добила номинација за „Еми“ во категоријата за истакната програма за класична музика и танц.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.emmys.com/shows/streetcar-named-desire-san-francisco|title="A Streetcar Named Desire" From The San Francisco|website=Television Academy|language=en|access-date=2019-06-18}}</ref> Во епизодата „Трамвај наречен Марџ“ од „[[Симпсонови]]“ од 1992 година била прикажана музичка верзија на драмата, насловена ''О, трамвају!''. Главните улоги ги играле Нед Фландерс и Марџ Симпсон како Стенли и Бланш.<ref>{{Наведена мрежна страница |date=2014-03-29 |title=The Simpsons - 'A Streetcar Named Marge' - CBS San Francisco |url=https://www.cbsnews.com/sanfrancisco/news/the-simpsons-a-streetcar-named-marge/ |access-date=2024-06-08 |website=CBS News |language=en-US}}</ref> Во 2014 година, пејачката [[Шинејд О’Конор]] ја објавила песната „Трамваи“, која со својот наслов и теми упатува на драмата. Во епизода од 2016 година на серијата „[[Оригиналните ( ТВ СЕРИЈА )|Оригиналните]]“, насловена „Трамвај наречен „Желба““, Клаус Микаелсон и Илајџа Микаелсон се принудени да се соочат со две браќа и сестри, Тристан и Аурора де Мартел, некогашни пријатели, а сега непријатели. == Инспирација == {{Главна|Трамваи во Њу Орлеанс}} [[File:DesireSpottedSTiles.jpg|мини|десно|Трамвајот го добил името по улицата Дизајр (Желба) во Деветтиот округ на Њу Орлеанс.]] Линијата „Желба“ сообраќала од 1920 до 1948 година, во времето кога трамваите во [[Њу Орлеанс]] биле најмногу користени. Рутата поминувала по улицата Ројал, низ Францускиот кварт, до улицата Дизајр во населбата Бајвотер, а потоа се враќала кон улицата Канал. Патот на Бланш во драмата е алегоричен и ги користи шарените имиња на улиците во Њу Орлеанс: „Ми рекоа да земам трамвај наречен „Желба“, да се префрлам на еден наречен „Гробишта“, да се возам шест блока и да слезам на – Елисејски полиња!“ Линијата „Желба“ навистина ја сечела авенијата Елисејски полиња на патот кон улицата Канал. Таму можело да се премине на линијата „Гробишта“, која сообраќала по Канал, на неколку блока од Елисејски полиња. Се смета дека ликот на Бланш е заснован на сестрата на Вилијамс, Роуз Вилијамс, која имала проблеми со менталното здравје и станала неспособна за самостоен живот по [[лоботомија]]. Успехот на драмата му овозможил на Вилијамс да ја плаќа нејзината нега.<ref>{{Наведена мрежна страница|date=12 September 1996|title=Obituary: Rose Williams|url=https://www.independent.co.uk/news/people/obituary-rose-williams-1362925.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20121004035717/http://www.independent.co.uk/news/people/obituary-rose-williams-1362925.html |archive-date=2012-10-04 |url-access=limited |url-status=live|access-date=28 May 2020|work=The Independent}}</ref> Други биографски елементи ја вклучуваат неговата мајка, која била јужњачка дама чиј одраз се гледа во јужњачкото потекло на Стела и Бланш, како и неговиот татко кој бил патувачки трговец (како што се одразува во ликот на Стенли) кој уживал во пиењето и играњето покер со своите пријатели. Вилијамс е роден во Колумбус, Мисисипи, и имал семеен дом во Сент Луис. Вообичаените мотиви на хомосексуалноста и менталната болест во драмата произлегуваат од неговата сопствена сексуална ориентација и искуството со менталната болест на сестра му. Гадењето на Стенли кон префинетоста и правилното однесување на Бланш веројатно било инспирирано од одбивноста на таткото на Вилијамс кон јужњачките манири на неговата мајка.<ref>{{Наведено списание|date=2014-10-09|title=The Man Who Queered Broadway |url=https://www.newyorker.com/books/page-turner/man-queered-broadway |access-date=2021-09-22|magazine=The New Yorker |language=en-US}}</ref> Театарската критичарка и поранешна актерка [[Бланш Марвин]], пријателка на Вилијамс, тврди дека драматургот го искористил нејзиното име за ликот Бланш Дубоа, сестрата на ликот ја нарекол Стела по нејзиното поранешно презиме Зохар (што значи „ѕвезда“), а репликата „секогаш сум зависела од љубезноста на странци“ ја презел од нешто што таа му го рекла.<ref name="Clark">{{Наведена мрежна страница |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/theatre-dance/news/critic-claims-i-was-the-inspiration-for-blanche-dubois-9630885.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20140727002542/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/theatre-dance/news/critic-claims-i-was-the-inspiration-for-blanche-dubois-9630885.html |archive-date=2014-07-27 |url-access=limited |url-status=live |title=Critic claims 'I was the inspiration for Blanche DuBois' |last=Clark |first=Nick |date=July 27, 2014 |work=[[The Independent]] |access-date=August 29, 2014}}</ref> == „Трамвај наречен Успех“ == „Трамвај наречен Успех“ е есеј на [[Тенеси Вилијамс]] за уметноста и улогата на уметникот во општеството. Често е вклучен во печатените изданија на драмата ''Трамвај наречен „Желба“''. Една верзија на есејот за прв пат се појавила во „Њујорк тајмс“ на 30 ноември 1947 година, четири дена пред премиерата на драмата. Друга верзија, насловена „Катастрофата на успехот“, понекогаш се користи како вовед кон драмата ''[[Стаклена менажерија]]''. == Награди и номинации == === Оригинална продукција од 1948 година === {| class=wikitable |- ! scope="col" style="width:3em;" | Година ! scope="col" style="width:20em;"| Награда ! scope="col" style="width:20em;"| Категорија ! scope="col" style="width:25em;"| Номинирано дело ! scope="col" style="width:5em;" | Резултат ! | Наводи |- |style="text-align:center;", rowspan=3| 1948 || colspan=2|Пулицерова награда за драма || rowspan=2|[[Тенеси Вилијамс]] || Добитник |- | Њујоршки круг на драмски критичари || Најдобра драма || Добитник |- | Награда „Тони“ || Најдобра актерка во драма || Џесика Тенди || Добитничка |- |} === Бродвејска обнова од 1992 година === {| class=wikitable |- ! scope="col" style="width:3em;" | Година ! scope="col" style="width:20em;"| Награда ! scope="col" style="width:20em;"| Категорија ! scope="col" style="width:25em;"| Номинирано дело ! scope="col" style="width:5em;" | Резултат ! | Наводи |- |style="text-align:center;", rowspan=2| 1992 || Награда „Тони“ || Најдобар актер во драма || Алек Болдвин || Номиниран |- | Награда „Тиетр Ворлд“ || Најдобра актерка во драма || Џесика Ленг || Добитничка |- |} === Бродвејска обнова од 1988 година === {| class=wikitable |- ! scope="col" style="width:3em;" | Година ! scope="col" style="width:20em;"| Награда ! scope="col" style="width:20em;"| Категорија ! scope="col" style="width:25em;"| Номинирано дело ! scope="col" style="width:5em;" | Резултат ! | Наводи |- |style="text-align:center;", rowspan=3|1988 || rowspan=3|Награда „Тони“ || colspan=2|Најдобра обнова на драма || Номинирана || |- | rowspan=2|Најдобра актерка во драма || Блајт Данер || Номинирана |- | Френсис Мекдорманд || Номинирана |- |} === Лондонска обнова од 2003 година === {| class=wikitable |- ! scope="col" style="width:3em;" | Година ! scope="col" style="width:20em;"| Награда ! scope="col" style="width:20em;"| Категорија ! scope="col" style="width:25em;"| Номинирано дело ! scope="col" style="width:5em;" | Резултат ! | Наводи |- |style="text-align:center;"| 2003 || Награда „Лоренс Оливие“ || Најдобра помошна актерка во драма || Еси Дејвис || Добитничка |- |} === Бродвејска обнова од 2005 година === {| class=wikitable |- ! scope="col" style="width:3em;" | Година ! scope="col" style="width:20em;"| Награда ! scope="col" style="width:20em;"| Категорија ! scope="col" style="width:25em;"| Номинирано дело ! scope="col" style="width:5em;" | Резултат ! | Наводи |- |style="text-align:center;", rowspan=3|2005 || rowspan=3|Награда „Тони“ || Најдобра помошна актерка во драма || Ејми Рајан || Номинирана || rowspan=3| |- | Најдобра костимографија во драма || Вилијам Ајви Лонг || Номиниран |- | Најдобро осветлување во драма || Доналд Холдер || Номиниран |- |} === Лондонска обнова од 2010 година === {| class=wikitable |- ! scope="col" style="width:3em;" | Година ! scope="col" style="width:20em;"| Награда ! scope="col" style="width:20em;"| Категорија ! scope="col" style="width:25em;"| Номинирано дело ! scope="col" style="width:5em;" | Резултат ! | Наводи |- |style="text-align:center;", rowspan=3| 2010 || rowspan=3|Награда „Лоренс Оливие“ || colspan=2|Најдобра обнова || Номинирана || rowspan=3| |- | Најдобра актерка || Рејчел Вајс || Добитничка |- | Најдобра помошна актерка || Рут Вилсон || Добитничка |- |} === Лондонска продукција од 2015 година === {| class=wikitable |- ! scope="col" style="width:3em;" | Година ! scope="col" style="width:20em;"| Награда ! scope="col" style="width:20em;"| Категорија ! scope="col" style="width:25em;"| Номинирано дело ! scope="col" style="width:5em;" | Резултат ! | Наводи |- |style="text-align:center;", rowspan=2| 2015 || rowspan=2|Награда „Лоренс Оливие“ || colspan=2|Најдобра обнова на драма || Номинирана || rowspan=2| |- | Најдобра актерка || Џилијан Андерсон || Номинирана |- |} === Лондонска продукција од 2023 година === {| class=wikitable |- ! scope="col" style="width:3em;" | Година ! scope="col" style="width:20em;"| Награда ! scope="col" style="width:20em;"| Категорија ! scope="col" style="width:25em;"| Номинирано дело ! scope="col" style="width:5em;" | Резултат ! | Наводи |- |style="text-align:center;", rowspan=6|2023 || rowspan=6|Награда „Лоренс Оливие“ || colspan=2|Најдобра обнова || Добитничка || rowspan=6| |- | Најдобар актер || Пол Мескал || Добитник |- | Најдобра актерка || Петси Феран || Номинирана |- | Најдобра помошна актерка || Анџана Васан || Добитничка |- | Најдобра режија || Ребека Фрекнал || Номинирана |- | Најдобро осветлување || Ли Курен || Номиниран |- |} === Вонбродвејска продукција од 2024 година === {| class=wikitable |- ! scope="col" style="width:3em;" | Година ! scope="col" style="width:15em;"| Награда ! scope="col" style="width:30em;"| Категорија ! scope="col" style="width:20em;"| Номинирано дело ! scope="col" style="width:5em;" | Резултат ! | Наводи |- | style="text-align:center;", rowspan=5|2025 | Награда „Драма лиг“ | Награда за истакната изведба | Пол Мескал | Номиниран |style="text-align:center;" |<ref>{{Наведена мрежна страница|url= https://playbill.com/article/2025-drama-league-awards-nominations-are-out-read-the-full-list|title= 2025 Drama League Awards Nominations Are Out; Read the Full List|website= Playbill|access-date= May 5, 2025}}</ref> |- | rowspan=2|Награда „Дориан“ | rowspan=2|Извонредна изведба во вонбродвејска драма | Петси Феран | Во тек | rowspan=2| <ref>{{Наведена мрежна страница|url= https://www.broadwaynews.com/death-becomes-her-leads-nominations-for-dorian-theater-awards/|title= 'Death Becomes Her' leads nominations for Dorian Theater Awards|website= Broadwaynews|access-date= May 15, 2025}}</ref> |- | Пол Мескал | Во тек |- | rowspan=2|Награда „Тиетр Ворлд“ | rowspan=2| Извонредна дебитантска изведба на Бродвеј или вон Бродвеј | Петси Феран | Добитничка | align=center, rowspan=2|<ref>{{Наведена мрежна страница|access-date=May 5, 2025 |title=Kit Connor, Paul Mescal, Jasmine Amy Rogers, Helen J Shen, More Are 2025 Theatre World Award Winners |url=https://playbill.com/article/kit-connor-paul-mescal-jasmine-amy-rogers-helen-j-shen-more-are-2025-theatre-world-award-winners |website=Playbill}}</ref> |- | Пол Мескал | Добитник |- |} == Наводи == {{Наводи}} == Дополнителна литература == * {{Наведено списание|last=Gibbs|first=Wolcott|url=https://www.newyorker.com/magazine/1947/12/13/lower-depths-southern-style|title=Lower Depths, Southern Style|magazine=[[The New Yorker]]|date=1947-12-06}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|A Streetcar Named Desire}} * {{IBDB show|1290|A Streetcar Named Desire|(New York productions chronology)}} * {{Playbill production}} * Вернер, Стивен А., [https://daniellordsj.com/SLCHP27-StanleyKowalski.html „Во потрага по Стенли Ковалски“], Културно-историски проект на Сент Луис (лето 2022). {{DEFAULTSORT:Трамвај наречен Желба}} [[Категорија:Драми од 1947 година]] [[Категорија:Бродвејски драми]] [[Категорија:Драми на Тенеси Вилијамс]] [[Категорија:Добитници на Пулицерова награда за драма]] ko6sq36yq3pg6e5ktpnjfhfx9iszzmb 10 1406364 5649199 5648993 2026-10-23T17:12:31Z Carshalton 30527 5649199 wikitext text/x-wiki [[Податотека:600px vertical stripes Red HEX-FF0000 White.svg|20px|Спортинг Хихон Б]] {{fb team |t=Спортинг Хихон Б |tan=ФК Спортинг Атлетико |tc=ESP |abb={{#if:{{{abb|}}}|GIJ}} |oc={{#if:{{{oc|}}}|{{{oc}}} }} }}<!-- --><noinclude> [[Категорија:Fb_team_предлошки Шпанија|Спортинг Хихон Б]] </noinclude> 21tee8s6ljhjx7mx5kt2k2av4sb87t5 0 1406369 5649145 5649015 2026-10-23T14:41:53Z Carshalton 30527 5649145 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | playername = Абелардо | fullname = Абелардо Фернандес Антуња<ref name=Bio>{{cite news|url=https://www.elmundo.es/elmundodeporte/envivos/fichas/1/007/7.html|title=ABELARDO Fernández {{sic|nolink=y|Artuña}}|newspaper=[[El Mundo (Spain)|El Mundo]]|language=es|access-date=3 January 2020}}</ref> | image = [[Податотека:Abelardo with Sporting Gijón (cropped).jpg|200px]] | height = {{height|m=1.80}}<ref name=Bio/> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1970|4|19}}<ref name=Bio/> | cityofbirth = [[Хихон]] | countryofbirth = [[Шпанија]]<ref name=Bio/> | nationality = {{flagsport|ESP}} [[Шпанија]] | currentclub = | clubnumber = | position = [[Одбрана (фудбал)|одбрана]] | retired = 2003 <small>(33 г.)</small> | youthyears1 = | youthclubs1 = Ла Брања | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Sporting Gijon}} | years1 = 1989 | caps1 = 4 | goals1 = 2 | clubs1 = {{Fb team Sporting Gijon B}} | years2 = 1989-1994 | caps2 = 179 | goals2 = 13 | clubs2 = {{Fb team Sporting Gijon}} | years3 = 1994-2002 | caps3 = 178 | goals3 = 11 | clubs3 = {{Fb team Barcelona}} | years4 = 2002-2003 | caps4 = 28 | goals4 = 0 | clubs4 = {{Fb team Alaves}} | nationalyears1 = 1989-1990 |nationalcaps1 = 1 |nationalgoals1 = 0 |nationalteam1 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 20 години|Шпанија 20]] | nationalyears2 = 1990-1991 |nationalcaps2 = 6 |nationalgoals2 = 1 |nationalteam2 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|Шпанија 21]] | nationalyears3 = 1991-1992 |nationalcaps3 = 12 |nationalgoals3 = 5 |nationalteam3 = {{flagsport|ESP}} [[Олимписка фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија (олимп.)]] | nationalyears4 = 1991-1999 |nationalcaps4 = 54 |nationalgoals4 = 3 |nationalteam4 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]] | manageryears1 = 2008-2010 |managerclubs1 = {{Fb team Sporting Gijon B}} | manageryears2 = 2010-2011 |managerclubs2 = {{Fb team Candas}} | manageryears3 = 2011-2012 |managerclubs3 = {{Fb team Tuilla}} | manageryears4 = 2012-2014 |managerclubs4 = {{Fb team Sporting Gijon B}} | manageryears5 = 2014-2017 |managerclubs5 = {{Fb team Sporting Gijon}} | manageryears6 = 2017-2019 |managerclubs6 = {{Fb team Alaves}} | manageryears7 = 2019-2020 |managerclubs7 = {{Fb team Espanyol}} | manageryears8 = 2021 |managerclubs8 = {{Fb team Alaves}} | manageryears9 = 2022-2023 |managerclubs9 = {{Fb team Sporting Gijon}} | manageryears10 = 2024 |managerclubs10 = {{Fb team Cartagena}} }} '''Абелардо Фернандес Антуња''' (роден на [[19 април]] [[1970]] година, во [[Хихон]]) или само '''Абелардо''' — [[Шпанија|шпански]] [[Тренер|фудбалски тренер]] и поранешен [[фудбалер]], [[Одбрана (фудбал)|играч од одбраната]]. ==Технички карактеристики== Играч со добри способности за игра со глава и покривање на противникот; исто така, бил познат по својата карактеристична ќелава глава – имиџ што го прифатил уште на релативно рана возраст.<ref>{{cite web|url=https://cuonda.com/el-pelao/03-abelardo|title=El pelao – #03 Abelardo|trans-title=The shaven one – #03 Abelardo|publisher=Cuonda|language=es|date=2019|access-date=15 March 2020}}</ref> ==Клупска кариера== Роден во [[Хихон]], [[Астурија]], Абелардо ја започнал својата професионална кариера во локалниот клуб [[ФК Спортинг Хихон|Спортинг Хихон]]. Дебитирал во [[Примера Дивисион (Шпанија)|Примера Дивисион]] со клубот на 3 септември 1989 година, во натпреварот против {{Fb team (N) Real Madrid}} на [[Стадион „Сантјаго Бернабеу“|„Сантјаго Бернабеу“]]. После пет сезони во клубот од својот роден град, Абелардо потпишал за [[ФК Барселона|Барселона]] за сезоната [[Примера Дивисион (Шпанија) 1994-1995|1994-1995]], во трансфер вреден 275 милиони ''[[Шпанска пезета|пезети]]''. Тој станал важен член на првиот тим, помагајќи им на каталонците да освојат две титули во првенството, два [[Фудбалски куп на Шпанија|Купа на Шпанија]] и два [[Суперкуп на Шпанија|Суперкупа на Шпанија]], како и уште два [[УЕФА|европски]] трофеи. Во последните години од неговиот престој на [[Камп Ноу]], тој бил сериозно попречен од повреди,<ref>[https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/025a-0eab0e2def1c-2d2a594ab356-1000--injury-woe-for-abelardo/ Injury woe for Abelardo]; UEFA, 9 January 2002</ref> по што во 2002 година, на 32-годишна возраст, ја напуштил Барселона и му се приклучил на [[Депортиво Алавес|Алавес]].<ref>[https://web.archive.org/web/20121025234139/http://www.uefa.com/memberassociations/news/newsid=25512.html Alavés take on Abelardo]; UEFA, 4 June 2002</ref> Сепак, по само една сезона во клубот тој ја завршил својата кариера,<ref>[https://web.archive.org/web/20121025234200/http://www.uefa.com/memberassociations/news/newsid=73025.html Abelardo ready to say ''adiós'']; UEFA, 4 June 2003</ref> поради хронична повреда на коленото, која веќе му создавала проблеми уште додека бил во Барселона.<ref>[https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/025a-0eab0e2def1c-33a828ed38aa-1000--abelardo-on-the-mend/ Abelardo on the mend]; UEFA, 22 January 2002</ref> ==Репрезентативна кариера== Абелардо имал настапи за младинските шпански репрезентации [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 20 години|под 20]] и [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|под 21 година]]. Во 1992 година, тој бил незаменлив член во составот на [[Олимписка фудбалска репрезентација на Шпанија|Олимписката репрезентација на Шпанија]], која го [[Фудбал на Летните олимписки игри 1992|освоила златниот медал]] на [[Летни олимписки игри 1992|Летните олимписки игри 1992]] во [[Барселона]]. Тој постигнал гол и во полуфиналето, добиено со 2–0 против [[Олимписка фудбалска репрезентација на Гана|Гана]], и во финалето, во кое Шпанија ја победила [[Олимписка фудбалска репрезентација на Полска|Полска]] со 3–2.<ref>{{cite news|url=http://www.elpais.com/articulo/deportes/Supervivientes/oro/elpepidep/20070225elpepidep_5/Tes/|title=Supervivientes de oro|newspaper=[[El País]]|first=Juan|last=Morenilla|language=es|date=25 February 2007|access-date=24 May 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=http://dameunsilbidito.enlaweb.eu/2010/04/el-triunfo-en-el-futbol-broche-de-oro-para-espana-en-barcelona-92/|title=El triunfo en el fútbol, broche de oro para España en Barcelona 92|publisher=Dame Un Silbidito|language=es|date=April 2010|access-date=20 March 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140320202410/http://dameunsilbidito.enlaweb.eu/2010/04/el-triunfo-en-el-futbol-broche-de-oro-para-espana-en-barcelona-92/|archive-date=20 March 2014}}</ref> Своето деби за [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|сениорската репрезентација]] го направил на 4 септември 1991 година, во пријателскиот натпревар Шпанија-[[Фудбалска репрезентација на Уругвај|Уругвај]] 2-1, одигран во [[Овиедо]].<ref>{{cite news|url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/1991/09/05/pagina-7/1245811/pdf.html|title=Tiempo de llorar, tiempo de soñar|newspaper=[[Mundo Deportivo]]|first=Fabián|last=Ortiz|language=es|date=5 September 1991|access-date=20 March 2014}}</ref> Тој одиграл вкупно 54 натпревари и постигнал три гола за ''„Црвената фурија“'', а учествувал и на две [[Светско првенство во фудбал|Светски првенства]] во [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]] и [[Светско првенство во фудбал 1998|1998]] година, како и на две [[Европско првенство во фудбал|Европски првенства]] во [[Европско првенство во фудбал 1996|1996]] и [[Европско првенство во фудбал 2000|2000]] година. === Хронологија на репрезентативните настапи === {{Репрезентативни настапи|ESP}} {{Cronopar|4-9-1991|Овиедо|ESP|2|1|URU|-|Пријателска}} {{Cronopar|25-9-1991|Рејкјавик|ISL|2|0|ESP|-|Квал. за ЕП|1992}} {{Cronopar|12-10-1991|Севиља|ESP|1|2|FRA|1|Квал. за ЕП|1992}} {{Cronopar|13-11-1991|Севиља|ESP|2|1|CSK|1|Квал. за ЕП|1992}} {{Cronopar|22-4-1992|Севиља|ESP|3|0|ALB|-|Пријателска}} {{Cronopar|9-2-1994|Санта Крус де Тенерифе|ESP|1|1|POL|-|Пријателска}} {{Cronopar|23-3-1994|Валенсија|ESP|0|1|HRV|-|Пријателска}} {{Cronopar|2-6-1994|Тампере|FIN|1|2|ESP|-|Пријателска}} {{Cronopar|10-6-1994|Монтреал|CAN|0|2|ESP|-|Пријателска}} {{Cronopar|17-6-1994|Далас|KOR|2|2|ESP||Светско првенство|1994|Прва фаза}} {{Cronopar|21-6-1994|Чикаго|DEU|1|1|ESP||Светско првенство|1994|Прва фаза|13={{yel|38}}}} {{Cronopar|27-6-1994|Чикаго|BOL|1|3|ESP|-|Светско првенство|1994|Прва фаза|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|2-7-1994|Вашингтон|ESP|3|0|CHE|-|Светско првенство|1994|Осминафинале}} {{Cronopar|9-7-1994|Фоксборо|ITA|2|1|ESP|-|Светско првенство|1994|Четвртфинале}} {{Cronopar|12-10-1994|Скопје|MKD (1992-1995)|0|2|ESP|-|Квал. за ЕП|1996}} {{Cronopar|16-11-1994|Севиља|ESP|3|0|DNK|-|Квал. за ЕП|1996}} {{Cronopar|17-12-1994|Андерлехт|BEL|1|4|ESP|-|Квал. за ЕП|1996}} {{Cronopar|18-1-1995|А Коруња|ESP|2|2|URU|-|Пријателска}} {{Cronopar|22-2-1995|Херес де ла Фронтера|ESP|0|0|DEU|-|Пријателска}} {{Cronopar|29-3-1995|Севиља|ESP|1|1|BEL|-|Квал. за ЕП|1996}} {{Cronopar|7-6-1995|Севиља|ESP|1|0|ARM|-|Квал. за ЕП|1996}} {{Cronopar|20-9-1995|Мадрид|ESP|0|0|ARG|-|Пријателска}} {{Cronopar|11-10-1995|Копенхаген|DNK|1|1|ESP|-|Квал. за ЕП|1996}} {{Cronopar|7-2-1996|Лас Палмас де Гран Канарија|ESP|1|0|NOR|-|Пријателска}} {{Cronopar|24-4-1996|Осло|NOR|0|0|ESP|-|Пријателска}} {{Cronopar|9-6-1996|Лидс|BUL|1|1|ESP|-|Евро|1996|Прва фаза|13={{yel|89}}}} {{Cronopar|15-6-1996|Лидс|FRA|1|1|ESP|-|Евро|1996|Прва фаза}} {{Cronopar|18-6-1996|Лидс|ROU|1|2|ESP|-|Евро|1996|Прва фаза|13={{suboff|63}}}} {{Cronopar|22-6-1996|Лондон|ESP|0|0|ENG|-|Евро|1996|Четвтфинале|dts|2 – 4|13={{yel|1}}}} {{Cronopar|4-9-1996|Тофтир|FRO|2|6|ESP|-|Квал. за СП|1998|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|9-10-1996|Прага|CZE|0|0|ESP|-|Квал. за СП|1998|13={{yel|7}}}} {{Cronopar|14-12-1996|Валенсија|ESP|2|0|YUG (1992-2003)|-|Квал. за СП|1998}} {{Cronopar|18-12-1996|Ла Валета|MLT|0|3|ESP|-|Квал. за СП|1998}} {{Cronopar|12-2-1997|Аликанте|ESP|4|0|MLT|-|Квал. за СП|1998}} {{Cronopar|30-4-1997|Белград|YUG (1992-2003)|1|1|ESP|-|Квал. за СП|1998}} {{Cronopar|8-6-1997|Ваљадолид|ESP|1|0|CZE|-|Квал. за СП|1998|13={{yel|15}}}} {{Cronopar|11-10-1997|Хихон|ESP|3|1|FRO|-|Квал. за СП|1998}} {{Cronopar|19-11-1997|Палма де Мајорка|ESP|1|1|ROU|-|Пријателска}} {{Cronopar|28-1-1998|Сен Дени|FRA|1|0|ESP|-|Пријателска}} {{Cronopar|3-6-1998|Сантандер|ESP|4|1|NIR|-|Пријателска|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|19-6-1998|Сент-Етјен|ESP|0|0|PAR|-|Светско првенство|1998|Прва фаза|13={{suboff|57}}|15=[[Светско првенство во фудбал 1998 - група Д#Шпанија - Парагвај|детали]]}} {{Cronopar|13-11-1999|Виго|ESP|0|0|BRA|-|Пријателска}} {{Cronopar|23-2-2000|Сплит|HRV|0|0|ESP|-|Пријателска}} {{Cronopar|29-3-2000|Барселона|ESP|2|0|ITA|1|Пријателска|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|7-6-2000|Луксембург|LUX|0|1|ESP|-|Пријателска|14=Луксембург (град)}} {{Cronopar|18-6-2000|Амстердам|SVN|1|2|ESP|-|Евро|2000|Прва фаза|15=[[Европско првенство во фудбал 2000 - група Ц#Словенија - Шпанија|детали]]}} {{Cronopar|21-6-2000|Бриж|YUG (1992-2003)|3|4|ESP|-|Евро|2000|Прва фаза|13={{Капитен}}|15=[[Европско првенство во фудбал 2000 - група Ц#СР Југославија - Шпанија|детали]]}} {{Cronopar|25-6-2000|Бриж|ESP|1|2|FRA|-|Евро|2000|Четвтртфинале|13={{Капитен}}|15=[[Европско првенство во фудбал 2000 - нокаут фаза#Шпанија - Франција|детали]]}} {{Cronopar|16-8-2000|Хановер|DEU|4|1|ESP|-|Пријателска|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|2-9-2000|Сараево|BIH|1|2|ESP|-|Квал. за СП|2002|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|7-10-2000|Мадрид|ESP|2|0|ISR|-|Квал. за СП|2002}} {{Cronopar|11-10-2000|Виена|AUT|1|1|ESP|-|Квал. за СП|2002}} {{Cronopar|15-11-2000|Севиља|ESP|1|2|NLD|-|Пријателска}} {{Cronopar|28-2-2001|Бирмингем|ENG|3|0|ESP|-|Пријателска|13={{Капитен}} {{suboff|46}}}} {{Cronofin|54|3}} ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Шпанија |image3=Flag of Spain.svg }} *[https://www.soccerway.com/player/abelardo/M1vEw5An/ Абелардо Фернандес на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/abelardo/profil/spieler/8036 Абелардо Фернандес на transfermarkt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/160616/fernandez-abelardo Абелардо Фернандес на espn] *[https://www.whoscored.com/players/113813/show/%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%81-%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%BE Абелардо Фернандес на whoscored] *[https://www.bdfutbol.com/en/j/j5.html Абелардо Фернандес на BDFutbol] {{Состав на Шпанија на ЛОИ фудбал 1992 (м)}} {{Состав на Шпанија на СП фудбал 1994}} {{Состав на Шпанија на СП фудбал 1998}} {{Состав на Шпанија на ЕП фудбал 2000}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Фернандес, Абелардо}} [[Категорија:Луѓе од Хихон]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Шпански фудбалери]] [[Категорија:Шпански фудбалски тренери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Спортинг Хихон]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Барселона]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Алавес]] [[Категорија:Тренери на ФК Алавес]] [[Категорија:Тренери на ФК Еспањол]] gcdivw7yqo2cppubtp6t4b4bqg76a6i 5649147 5649145 2026-10-23T14:50:16Z Carshalton 30527 5649147 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | playername = Абелардо | fullname = Абелардо Фернандес Антуња<ref name=Bio>{{cite news|url=https://www.elmundo.es/elmundodeporte/envivos/fichas/1/007/7.html|title=ABELARDO Fernández {{sic|nolink=y|Artuña}}|newspaper=[[El Mundo (Spain)|El Mundo]]|language=es|access-date=3 January 2020}}</ref> | image = [[Податотека:Abelardo with Sporting Gijón (cropped).jpg|200px]] | height = {{height|m=1.80}}<ref name=Bio/> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1970|4|19}}<ref name=Bio/> | cityofbirth = [[Хихон]] | countryofbirth = [[Шпанија]]<ref name=Bio/> | nationality = {{flagsport|ESP}} [[Шпанија]] | currentclub = | clubnumber = | position = [[Одбрана (фудбал)|одбрана]] | retired = 2003 <small>(33 г.)</small> | youthyears1 = | youthclubs1 = Ла Брања | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Sporting Gijon}} | years1 = 1989 | caps1 = 4 | goals1 = 2 | clubs1 = {{Fb team Sporting Gijon B}} | years2 = 1989-1994 | caps2 = 179 | goals2 = 13 | clubs2 = {{Fb team Sporting Gijon}} | years3 = 1994-2002 | caps3 = 178 | goals3 = 11 | clubs3 = {{Fb team Barcelona}} | years4 = 2002-2003 | caps4 = 28 | goals4 = 0 | clubs4 = {{Fb team Alaves}} | nationalyears1 = 1989-1990 |nationalcaps1 = 1 |nationalgoals1 = 0 |nationalteam1 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 20 години|Шпанија 20]] | nationalyears2 = 1990-1991 |nationalcaps2 = 6 |nationalgoals2 = 1 |nationalteam2 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|Шпанија 21]] | nationalyears3 = 1991-1992 |nationalcaps3 = 12 |nationalgoals3 = 5 |nationalteam3 = {{flagsport|ESP}} [[Олимписка фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија (олимп.)]] | nationalyears4 = 1991-1999 |nationalcaps4 = 54 |nationalgoals4 = 3 |nationalteam4 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]] | manageryears1 = 2008-2010 |managerclubs1 = {{Fb team Sporting Gijon B}} | manageryears2 = 2010-2011 |managerclubs2 = {{Fb team Candas}} | manageryears3 = 2011-2012 |managerclubs3 = {{Fb team Tuilla}} | manageryears4 = 2012-2014 |managerclubs4 = {{Fb team Sporting Gijon B}} | manageryears5 = 2014-2017 |managerclubs5 = {{Fb team Sporting Gijon}} | manageryears6 = 2017-2019 |managerclubs6 = {{Fb team Alaves}} | manageryears7 = 2019-2020 |managerclubs7 = {{Fb team Espanyol}} | manageryears8 = 2021 |managerclubs8 = {{Fb team Alaves}} | manageryears9 = 2022-2023 |managerclubs9 = {{Fb team Sporting Gijon}} | manageryears10 = 2024 |managerclubs10 = {{Fb team Cartagena}} }} '''Абелардо Фернандес Антуња''' (роден на [[19 април]] [[1970]] година, во [[Хихон]]) или само '''Абелардо''' — [[Шпанија|шпански]] [[Тренер|фудбалски тренер]] и поранешен [[фудбалер]], [[Одбрана (фудбал)|играч од одбраната]]. ==Технички карактеристики== Играч со добри способности за игра со глава и покривање на противникот; исто така, бил познат по својата карактеристична ќелава глава – имиџ што го прифатил уште на релативно рана возраст.<ref>{{cite web|url=https://cuonda.com/el-pelao/03-abelardo|title=El pelao – #03 Abelardo|trans-title=The shaven one – #03 Abelardo|publisher=Cuonda|language=es|date=2019|access-date=15 March 2020}}</ref> ==Клупска кариера== Роден во [[Хихон]], [[Астурија]], Абелардо ја започнал својата професионална кариера во локалниот клуб [[ФК Спортинг Хихон|Спортинг Хихон]]. Дебитирал во [[Примера Дивисион (Шпанија)|Примера Дивисион]] со клубот на 3 септември 1989 година, во натпреварот против {{Fb team (N) Real Madrid}} на [[Стадион „Сантјаго Бернабеу“|„Сантјаго Бернабеу“]]. После пет сезони во клубот од својот роден град, Абелардо потпишал за [[ФК Барселона|Барселона]] за сезоната [[Примера Дивисион (Шпанија) 1994-1995|1994-1995]], во трансфер вреден 275 милиони ''[[Шпанска пезета|пезети]]''. Тој станал важен член на првиот тим, помагајќи им на каталонците да освојат две титули во првенството, два [[Фудбалски куп на Шпанија|Купа на Шпанија]] и два [[Суперкуп на Шпанија|Суперкупа на Шпанија]], како и уште два [[УЕФА|европски]] трофеи. Во последните години од неговиот престој на [[Камп Ноу]], тој бил сериозно попречен од повреди,<ref>[https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/025a-0eab0e2def1c-2d2a594ab356-1000--injury-woe-for-abelardo/ Injury woe for Abelardo]; UEFA, 9 January 2002</ref> по што во 2002 година, на 32-годишна возраст, ја напуштил Барселона и му се приклучил на [[Депортиво Алавес|Алавес]].<ref>[https://web.archive.org/web/20121025234139/http://www.uefa.com/memberassociations/news/newsid=25512.html Alavés take on Abelardo]; UEFA, 4 June 2002</ref> Сепак, по само една сезона во клубот тој ја завршил својата кариера,<ref>[https://web.archive.org/web/20121025234200/http://www.uefa.com/memberassociations/news/newsid=73025.html Abelardo ready to say ''adiós'']; UEFA, 4 June 2003</ref> поради хронична повреда на коленото, која веќе му создавала проблеми уште додека бил во Барселона.<ref>[https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/025a-0eab0e2def1c-33a828ed38aa-1000--abelardo-on-the-mend/ Abelardo on the mend]; UEFA, 22 January 2002</ref> ==Репрезентативна кариера== Абелардо имал настапи за младинските шпански репрезентации [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 20 години|под 20]] и [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|под 21 година]]. Во 1992 година, тој бил незаменлив член во составот на [[Олимписка фудбалска репрезентација на Шпанија|Олимписката репрезентација на Шпанија]], која го [[Фудбал на Летните олимписки игри 1992|освоила златниот медал]] на [[Летни олимписки игри 1992|Летните олимписки игри 1992]] во [[Барселона]]. Тој постигнал гол и во полуфиналето, добиено со 2–0 против [[Олимписка фудбалска репрезентација на Гана|Гана]], и во финалето, во кое Шпанија ја победила [[Олимписка фудбалска репрезентација на Полска|Полска]] со 3–2.<ref>{{cite news|url=http://www.elpais.com/articulo/deportes/Supervivientes/oro/elpepidep/20070225elpepidep_5/Tes/|title=Supervivientes de oro|newspaper=[[El País]]|first=Juan|last=Morenilla|language=es|date=25 February 2007|access-date=24 May 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=http://dameunsilbidito.enlaweb.eu/2010/04/el-triunfo-en-el-futbol-broche-de-oro-para-espana-en-barcelona-92/|title=El triunfo en el fútbol, broche de oro para España en Barcelona 92|publisher=Dame Un Silbidito|language=es|date=April 2010|access-date=20 March 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140320202410/http://dameunsilbidito.enlaweb.eu/2010/04/el-triunfo-en-el-futbol-broche-de-oro-para-espana-en-barcelona-92/|archive-date=20 March 2014}}</ref> Своето деби за [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|сениорската репрезентација]] го направил на 4 септември 1991 година, во пријателскиот натпревар Шпанија-[[Фудбалска репрезентација на Уругвај|Уругвај]] 2-1, одигран во [[Овиедо]].<ref>{{cite news|url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/1991/09/05/pagina-7/1245811/pdf.html|title=Tiempo de llorar, tiempo de soñar|newspaper=[[Mundo Deportivo]]|first=Fabián|last=Ortiz|language=es|date=5 September 1991|access-date=20 March 2014}}</ref> Тој одиграл вкупно 54 натпревари и постигнал три гола за ''„Црвената фурија“'', а учествувал и на две [[Светско првенство во фудбал|Светски првенства]] во [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]] и [[Светско првенство во фудбал 1998|1998]] година, како и на две [[Европско првенство во фудбал|Европски првенства]] во [[Европско првенство во фудбал 1996|1996]] и [[Европско првенство во фудбал 2000|2000]] година. === Хронологија на репрезентативните настапи === {{Репрезентативни настапи|ESP}} {{Cronopar|4-9-1991|Овиедо|ESP|2|1|URU|-|Пријателска}} {{Cronopar|25-9-1991|Рејкјавик|ISL|2|0|ESP|-|Квал. за ЕП|1992}} {{Cronopar|12-10-1991|Севиља|ESP|1|2|FRA|1|Квал. за ЕП|1992}} {{Cronopar|13-11-1991|Севиља|ESP|2|1|CSK|1|Квал. за ЕП|1992}} {{Cronopar|22-4-1992|Севиља|ESP|3|0|ALB|-|Пријателска}} {{Cronopar|9-2-1994|Санта Крус де Тенерифе|ESP|1|1|POL|-|Пријателска}} {{Cronopar|23-3-1994|Валенсија|ESP|0|1|HRV|-|Пријателска}} {{Cronopar|2-6-1994|Тампере|FIN|1|2|ESP|-|Пријателска}} {{Cronopar|10-6-1994|Монтреал|CAN|0|2|ESP|-|Пријателска}} {{Cronopar|17-6-1994|Далас|KOR|2|2|ESP||Светско првенство|1994|Прва фаза}} {{Cronopar|21-6-1994|Чикаго|DEU|1|1|ESP||Светско првенство|1994|Прва фаза|13={{yel|38}}}} {{Cronopar|27-6-1994|Чикаго|BOL|1|3|ESP|-|Светско првенство|1994|Прва фаза|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|2-7-1994|Вашингтон|ESP|3|0|CHE|-|Светско првенство|1994|Осминафинале}} {{Cronopar|9-7-1994|Фоксборо|ITA|2|1|ESP|-|Светско првенство|1994|Четвртфинале}} {{Cronopar|12-10-1994|Скопје|MKD (1992-1995)|0|2|ESP|-|Квал. за ЕП|1996}} {{Cronopar|16-11-1994|Севиља|ESP|3|0|DNK|-|Квал. за ЕП|1996}} {{Cronopar|17-12-1994|Андерлехт|BEL|1|4|ESP|-|Квал. за ЕП|1996}} {{Cronopar|18-1-1995|А Коруња|ESP|2|2|URU|-|Пријателска}} {{Cronopar|22-2-1995|Херес де ла Фронтера|ESP|0|0|DEU|-|Пријателска}} {{Cronopar|29-3-1995|Севиља|ESP|1|1|BEL|-|Квал. за ЕП|1996}} {{Cronopar|7-6-1995|Севиља|ESP|1|0|ARM|-|Квал. за ЕП|1996}} {{Cronopar|20-9-1995|Мадрид|ESP|0|0|ARG|-|Пријателска}} {{Cronopar|11-10-1995|Копенхаген|DNK|1|1|ESP|-|Квал. за ЕП|1996}} {{Cronopar|7-2-1996|Лас Палмас де Гран Канарија|ESP|1|0|NOR|-|Пријателска}} {{Cronopar|24-4-1996|Осло|NOR|0|0|ESP|-|Пријателска}} {{Cronopar|9-6-1996|Лидс|BUL|1|1|ESP|-|Евро|1996|Прва фаза|13={{yel|89}}}} {{Cronopar|15-6-1996|Лидс|FRA|1|1|ESP|-|Евро|1996|Прва фаза}} {{Cronopar|18-6-1996|Лидс|ROU|1|2|ESP|-|Евро|1996|Прва фаза|13={{suboff|63}}}} {{Cronopar|22-6-1996|Лондон|ESP|0|0|ENG|-|Евро|1996|Четвтфинале|dts|2 – 4|13={{yel|1}}}} {{Cronopar|4-9-1996|Тофтир|FRO|2|6|ESP|-|Квал. за СП|1998|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|9-10-1996|Прага|CZE|0|0|ESP|-|Квал. за СП|1998|13={{yel|7}}}} {{Cronopar|14-12-1996|Валенсија|ESP|2|0|YUG (1992-2003)|-|Квал. за СП|1998}} {{Cronopar|18-12-1996|Ла Валета|MLT|0|3|ESP|-|Квал. за СП|1998}} {{Cronopar|12-2-1997|Аликанте|ESP|4|0|MLT|-|Квал. за СП|1998}} {{Cronopar|30-4-1997|Белград|YUG (1992-2003)|1|1|ESP|-|Квал. за СП|1998}} {{Cronopar|8-6-1997|Ваљадолид|ESP|1|0|CZE|-|Квал. за СП|1998|13={{yel|15}}}} {{Cronopar|11-10-1997|Хихон|ESP|3|1|FRO|-|Квал. за СП|1998}} {{Cronopar|19-11-1997|Палма де Мајорка|ESP|1|1|ROU|-|Пријателска}} {{Cronopar|28-1-1998|Сен Дени|FRA|1|0|ESP|-|Пријателска}} {{Cronopar|3-6-1998|Сантандер|ESP|4|1|NIR|-|Пријателска|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|19-6-1998|Сент-Етјен|ESP|0|0|PAR|-|Светско првенство|1998|Прва фаза|13={{suboff|57}}|15=[[Светско првенство во фудбал 1998 - група Д#Шпанија - Парагвај|детали]]}} {{Cronopar|13-11-1999|Виго|ESP|0|0|BRA|-|Пријателска}} {{Cronopar|23-2-2000|Сплит|HRV|0|0|ESP|-|Пријателска}} {{Cronopar|29-3-2000|Барселона|ESP|2|0|ITA|1|Пријателска|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|7-6-2000|Луксембург|LUX|0|1|ESP|-|Пријателска|14=Луксембург (град)}} {{Cronopar|18-6-2000|Амстердам|SVN|1|2|ESP|-|Евро|2000|Прва фаза|15=[[Европско првенство во фудбал 2000 - група Ц#Словенија - Шпанија|детали]]}} {{Cronopar|21-6-2000|Бриж|YUG (1992-2003)|3|4|ESP|-|Евро|2000|Прва фаза|13={{Капитен}}|15=[[Европско првенство во фудбал 2000 - група Ц#СР Југославија - Шпанија|детали]]}} {{Cronopar|25-6-2000|Бриж|ESP|1|2|FRA|-|Евро|2000|Четвтртфинале|13={{Капитен}}|15=[[Европско првенство во фудбал 2000 - нокаут фаза#Шпанија - Франција|детали]]}} {{Cronopar|16-8-2000|Хановер|DEU|4|1|ESP|-|Пријателска|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|2-9-2000|Сараево|BIH|1|2|ESP|-|Квал. за СП|2002|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|7-10-2000|Мадрид|ESP|2|0|ISR|-|Квал. за СП|2002}} {{Cronopar|11-10-2000|Виена|AUT|1|1|ESP|-|Квал. за СП|2002}} {{Cronopar|15-11-2000|Севиља|ESP|1|2|NLD|-|Пријателска}} {{Cronopar|28-2-2001|Бирмингем|ENG|3|0|ESP|-|Пријателска|13={{Капитен}} {{suboff|46}}}} {{Cronofin|54|3}} ==Титули== ===Клупски=== ; Барселона *'''{{Трофеј-Шпанија (Примера Дивисион)}} [[Примера Дивисион (Шпанија)|Примера Дивисион]]''' : 2 : 1997–1998, 1998–1999 *'''{{Трофеј-Куп на Шпанија}} [[Фудбалски куп на Шпанија|Куп на Шпанија]]''' : 2 : 1996–1997, 1997–1998 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Шпанија}} [[Суперкуп на Шпанија]]''' : 2 : 1994, 1996 *'''{{Трофеј-КПК}} [[УЕФА Куп на победниците на куповите|Куп на победниците на куповите]]''' : 1 : 1996–1997 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Европа}} [[Суперкуп на УЕФА|Суперкуп на Европа]]''' : 1 : 1997 ===Репрезентативни=== ; Олимписка репрезентација на Шпанија *'''[[Летни олимписки игри]]''' : 1 : {{симбол2|Gold medal.svg}} Златен медал: [[Фудбал на Летните олимписки игри 1992|1992]] ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Шпанија |image3=Flag of Spain.svg }} *[https://www.soccerway.com/player/abelardo/M1vEw5An/ Абелардо Фернандес на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/abelardo/profil/spieler/8036 Абелардо Фернандес на transfermarkt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/160616/fernandez-abelardo Абелардо Фернандес на espn] *[https://www.whoscored.com/players/113813/show/%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%81-%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%BE Абелардо Фернандес на whoscored] *[https://www.bdfutbol.com/en/j/j5.html Абелардо Фернандес на BDFutbol] {{Состав на Шпанија на ЛОИ фудбал 1992 (м)}} {{Состав на Шпанија на СП фудбал 1994}} {{Состав на Шпанија на СП фудбал 1998}} {{Состав на Шпанија на ЕП фудбал 2000}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Фернандес, Абелардо}} [[Категорија:Луѓе од Хихон]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Шпански фудбалери]] [[Категорија:Шпански фудбалски тренери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Спортинг Хихон]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Барселона]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Алавес]] [[Категорија:Тренери на ФК Алавес]] [[Категорија:Тренери на ФК Еспањол]] bd5v9ltm4t5pty5gw6vp6swmvsnbyvx 5649209 5649147 2026-10-23T17:29:28Z Carshalton 30527 5649209 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | playername = Абелардо | fullname = Абелардо Фернандес Антуња<ref name=Bio>{{cite news|url=https://www.elmundo.es/elmundodeporte/envivos/fichas/1/007/7.html|title=ABELARDO Fernández {{sic|nolink=y|Artuña}}|newspaper=[[El Mundo (Spain)|El Mundo]]|language=es|access-date=3 January 2020}}</ref> | image = [[Податотека:Abelardo with Sporting Gijón (cropped).jpg|200px]] | height = {{height|m=1.80}}<ref name=Bio/> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1970|4|19}}<ref name=Bio/> | cityofbirth = [[Хихон]] | countryofbirth = [[Шпанија]]<ref name=Bio/> | nationality = {{flagsport|ESP}} [[Шпанија]] | currentclub = | clubnumber = | position = [[Одбрана (фудбал)|одбрана]] | retired = 2003 <small>(33 г.)</small> | youthyears1 = | youthclubs1 = Ла Брања | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Sporting Gijon}} | years1 = 1989 | caps1 = 4 | goals1 = 2 | clubs1 = {{Fb team Sporting Gijon B}} | years2 = 1989-1994 | caps2 = 179 | goals2 = 13 | clubs2 = {{Fb team Sporting Gijon}} | years3 = 1994-2002 | caps3 = 178 | goals3 = 11 | clubs3 = {{Fb team Barcelona}} | years4 = 2002-2003 | caps4 = 28 | goals4 = 0 | clubs4 = {{Fb team Alaves}} | nationalyears1 = 1989-1990 |nationalcaps1 = 1 |nationalgoals1 = 0 |nationalteam1 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 20 години|Шпанија 20]] | nationalyears2 = 1990-1991 |nationalcaps2 = 6 |nationalgoals2 = 1 |nationalteam2 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|Шпанија 21]] | nationalyears3 = 1991-1992 |nationalcaps3 = 12 |nationalgoals3 = 5 |nationalteam3 = {{flagsport|ESP}} [[Олимписка фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија (олимп.)]] | nationalyears4 = 1991-1999 |nationalcaps4 = 54 |nationalgoals4 = 3 |nationalteam4 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]] | manageryears1 = 2008-2010 |managerclubs1 = {{Fb team Sporting Gijon B}} | manageryears2 = 2010-2011 |managerclubs2 = {{Fb team Candas}} | manageryears3 = 2011-2012 |managerclubs3 = {{Fb team Tuilla}} | manageryears4 = 2012-2014 |managerclubs4 = {{Fb team Sporting Gijon B}} | manageryears5 = 2014-2017 |managerclubs5 = {{Fb team Sporting Gijon}} | manageryears6 = 2017-2019 |managerclubs6 = {{Fb team Alaves}} | manageryears7 = 2019-2020 |managerclubs7 = {{Fb team Espanyol}} | manageryears8 = 2021 |managerclubs8 = {{Fb team Alaves}} | manageryears9 = 2022-2023 |managerclubs9 = {{Fb team Sporting Gijon}} | manageryears10 = 2024 |managerclubs10 = {{Fb team Cartagena}} }} '''Абелардо Фернандес Антуња''' (роден на [[19 април]] [[1970]] година, во [[Хихон]]) или само '''Абелардо''' — [[Шпанија|шпански]] [[Тренер|фудбалски тренер]] и поранешен [[фудбалер]], [[Одбрана (фудбал)|играч од одбраната]]. ==Технички карактеристики== Играч со добри способности за игра со глава и покривање на противникот; исто така, бил познат по својата карактеристична ќелава глава – имиџ што го прифатил уште на релативно рана возраст.<ref>{{cite web|url=https://cuonda.com/el-pelao/03-abelardo|title=El pelao – #03 Abelardo|trans-title=The shaven one – #03 Abelardo|publisher=Cuonda|language=es|date=2019|access-date=15 March 2020}}</ref> ==Клупска кариера== Роден во [[Хихон]], [[Астурија]], Абелардо ја започнал својата професионална кариера во локалниот клуб [[ФК Спортинг Хихон|Спортинг Хихон]]. Дебитирал во [[Примера Дивисион (Шпанија)|Примера Дивисион]] со клубот на 3 септември 1989 година, во натпреварот против {{Fb team (N) Real Madrid}} на [[Стадион „Сантјаго Бернабеу“|„Сантјаго Бернабеу“]]. После пет сезони во клубот од својот роден град, Абелардо потпишал за [[ФК Барселона|Барселона]] за сезоната [[Примера Дивисион (Шпанија) 1994-1995|1994-1995]], во трансфер вреден 275 милиони ''[[Шпанска пезета|пезети]]''. Тој станал важен член на првиот тим, помагајќи им на каталонците да освојат две титули во првенството, два [[Фудбалски куп на Шпанија|Купа на Шпанија]] и два [[Суперкуп на Шпанија|Суперкупа на Шпанија]], како и уште два [[УЕФА|европски]] трофеи. Во последните години од неговиот престој на [[Камп Ноу]], тој бил сериозно попречен од повреди,<ref>[https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/025a-0eab0e2def1c-2d2a594ab356-1000--injury-woe-for-abelardo/ Injury woe for Abelardo]; UEFA, 9 January 2002</ref> по што во 2002 година, на 32-годишна возраст, ја напуштил Барселона и му се приклучил на [[Депортиво Алавес|Алавес]].<ref>[https://web.archive.org/web/20121025234139/http://www.uefa.com/memberassociations/news/newsid=25512.html Alavés take on Abelardo]; UEFA, 4 June 2002</ref> Сепак, по само една сезона во клубот тој ја завршил својата кариера,<ref>[https://web.archive.org/web/20121025234200/http://www.uefa.com/memberassociations/news/newsid=73025.html Abelardo ready to say ''adiós'']; UEFA, 4 June 2003</ref> поради хронична повреда на коленото, која веќе му создавала проблеми уште додека бил во Барселона.<ref>[https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/025a-0eab0e2def1c-33a828ed38aa-1000--abelardo-on-the-mend/ Abelardo on the mend]; UEFA, 22 January 2002</ref> ==Репрезентативна кариера== Абелардо имал настапи за младинските шпански репрезентации [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 20 години|под 20]] и [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|под 21 година]]. Во 1992 година, тој бил незаменлив член во составот на [[Олимписка фудбалска репрезентација на Шпанија|Олимписката репрезентација на Шпанија]], која го [[Фудбал на Летните олимписки игри 1992|освоила златниот медал]] на [[Летни олимписки игри 1992|Летните олимписки игри 1992]] во [[Барселона]]. Тој постигнал гол и во полуфиналето, добиено со 2–0 против [[Олимписка фудбалска репрезентација на Гана|Гана]], и во финалето, во кое Шпанија ја победила [[Олимписка фудбалска репрезентација на Полска|Полска]] со 3–2.<ref>{{cite news|url=http://www.elpais.com/articulo/deportes/Supervivientes/oro/elpepidep/20070225elpepidep_5/Tes/|title=Supervivientes de oro|newspaper=[[El País]]|first=Juan|last=Morenilla|language=es|date=25 February 2007|access-date=24 May 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=http://dameunsilbidito.enlaweb.eu/2010/04/el-triunfo-en-el-futbol-broche-de-oro-para-espana-en-barcelona-92/|title=El triunfo en el fútbol, broche de oro para España en Barcelona 92|publisher=Dame Un Silbidito|language=es|date=April 2010|access-date=20 March 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140320202410/http://dameunsilbidito.enlaweb.eu/2010/04/el-triunfo-en-el-futbol-broche-de-oro-para-espana-en-barcelona-92/|archive-date=20 March 2014}}</ref> Своето деби за [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|сениорската репрезентација]] го направил на 4 септември 1991 година, во пријателскиот натпревар Шпанија-[[Фудбалска репрезентација на Уругвај|Уругвај]] 2-1, одигран во [[Овиедо]].<ref>{{cite news|url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/1991/09/05/pagina-7/1245811/pdf.html|title=Tiempo de llorar, tiempo de soñar|newspaper=[[Mundo Deportivo]]|first=Fabián|last=Ortiz|language=es|date=5 September 1991|access-date=20 March 2014}}</ref> Тој одиграл вкупно 54 натпревари и постигнал три гола за ''„Црвената фурија“'', а учествувал и на две [[Светско првенство во фудбал|Светски првенства]] во [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]] и [[Светско првенство во фудбал 1998|1998]] година, како и на две [[Европско првенство во фудбал|Европски првенства]] во [[Европско првенство во фудбал 1996|1996]] и [[Европско првенство во фудбал 2000|2000]] година. === Хронологија на репрезентативните настапи === {{Репрезентативни настапи|ESP}} {{Cronopar|4-9-1991|Овиедо|ESP|2|1|URU|-|Пријателска}} {{Cronopar|25-9-1991|Рејкјавик|ISL|2|0|ESP|-|Квал. за ЕП|1992}} {{Cronopar|12-10-1991|Севиља|ESP|1|2|FRA|1|Квал. за ЕП|1992}} {{Cronopar|13-11-1991|Севиља|ESP|2|1|CSK|1|Квал. за ЕП|1992}} {{Cronopar|22-4-1992|Севиља|ESP|3|0|ALB|-|Пријателска}} {{Cronopar|9-2-1994|Санта Крус де Тенерифе|ESP|1|1|POL|-|Пријателска}} {{Cronopar|23-3-1994|Валенсија|ESP|0|1|HRV|-|Пријателска}} {{Cronopar|2-6-1994|Тампере|FIN|1|2|ESP|-|Пријателска}} {{Cronopar|10-6-1994|Монтреал|CAN|0|2|ESP|-|Пријателска}} {{Cronopar|17-6-1994|Далас|KOR|2|2|ESP||Светско првенство|1994|Прва фаза}} {{Cronopar|21-6-1994|Чикаго|DEU|1|1|ESP||Светско првенство|1994|Прва фаза|13={{yel|38}}}} {{Cronopar|27-6-1994|Чикаго|BOL|1|3|ESP|-|Светско првенство|1994|Прва фаза|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|2-7-1994|Вашингтон|ESP|3|0|CHE|-|Светско првенство|1994|Осминафинале}} {{Cronopar|9-7-1994|Фоксборо|ITA|2|1|ESP|-|Светско првенство|1994|Четвртфинале}} {{Cronopar|12-10-1994|Скопје|MKD (1992-1995)|0|2|ESP|-|Квал. за ЕП|1996}} {{Cronopar|16-11-1994|Севиља|ESP|3|0|DNK|-|Квал. за ЕП|1996}} {{Cronopar|17-12-1994|Андерлехт|BEL|1|4|ESP|-|Квал. за ЕП|1996}} {{Cronopar|18-1-1995|А Коруња|ESP|2|2|URU|-|Пријателска}} {{Cronopar|22-2-1995|Херес де ла Фронтера|ESP|0|0|DEU|-|Пријателска}} {{Cronopar|29-3-1995|Севиља|ESP|1|1|BEL|-|Квал. за ЕП|1996}} {{Cronopar|7-6-1995|Севиља|ESP|1|0|ARM|-|Квал. за ЕП|1996}} {{Cronopar|20-9-1995|Мадрид|ESP|0|0|ARG|-|Пријателска}} {{Cronopar|11-10-1995|Копенхаген|DNK|1|1|ESP|-|Квал. за ЕП|1996}} {{Cronopar|7-2-1996|Лас Палмас де Гран Канарија|ESP|1|0|NOR|-|Пријателска}} {{Cronopar|24-4-1996|Осло|NOR|0|0|ESP|-|Пријателска}} {{Cronopar|9-6-1996|Лидс|BUL|1|1|ESP|-|Евро|1996|Прва фаза|13={{yel|89}}}} {{Cronopar|15-6-1996|Лидс|FRA|1|1|ESP|-|Евро|1996|Прва фаза}} {{Cronopar|18-6-1996|Лидс|ROU|1|2|ESP|-|Евро|1996|Прва фаза|13={{suboff|63}}}} {{Cronopar|22-6-1996|Лондон|ESP|0|0|ENG|-|Евро|1996|Четвтфинале|dts|2 – 4|13={{yel|1}}}} {{Cronopar|4-9-1996|Тофтир|FRO|2|6|ESP|-|Квал. за СП|1998|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|9-10-1996|Прага|CZE|0|0|ESP|-|Квал. за СП|1998|13={{yel|7}}}} {{Cronopar|14-12-1996|Валенсија|ESP|2|0|YUG (1992-2003)|-|Квал. за СП|1998}} {{Cronopar|18-12-1996|Ла Валета|MLT|0|3|ESP|-|Квал. за СП|1998}} {{Cronopar|12-2-1997|Аликанте|ESP|4|0|MLT|-|Квал. за СП|1998}} {{Cronopar|30-4-1997|Белград|YUG (1992-2003)|1|1|ESP|-|Квал. за СП|1998}} {{Cronopar|8-6-1997|Ваљадолид|ESP|1|0|CZE|-|Квал. за СП|1998|13={{yel|15}}}} {{Cronopar|11-10-1997|Хихон|ESP|3|1|FRO|-|Квал. за СП|1998}} {{Cronopar|19-11-1997|Палма де Мајорка|ESP|1|1|ROU|-|Пријателска}} {{Cronopar|28-1-1998|Сен Дени|FRA|1|0|ESP|-|Пријателска}} {{Cronopar|3-6-1998|Сантандер|ESP|4|1|NIR|-|Пријателска|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|19-6-1998|Сент-Етјен|ESP|0|0|PAR|-|Светско првенство|1998|Прва фаза|13={{suboff|57}}|15=[[Светско првенство во фудбал 1998 - група Д#Шпанија - Парагвај|детали]]}} {{Cronopar|13-11-1999|Виго|ESP|0|0|BRA|-|Пријателска}} {{Cronopar|23-2-2000|Сплит|HRV|0|0|ESP|-|Пријателска}} {{Cronopar|29-3-2000|Барселона|ESP|2|0|ITA|1|Пријателска|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|7-6-2000|Луксембург|LUX|0|1|ESP|-|Пријателска|14=Луксембург (град)}} {{Cronopar|18-6-2000|Амстердам|SVN|1|2|ESP|-|Евро|2000|Прва фаза|15=[[Европско првенство во фудбал 2000 - група Ц#Словенија - Шпанија|детали]]}} {{Cronopar|21-6-2000|Бриж|YUG (1992-2003)|3|4|ESP|-|Евро|2000|Прва фаза|13={{Капитен}}|15=[[Европско првенство во фудбал 2000 - група Ц#СР Југославија - Шпанија|детали]]}} {{Cronopar|25-6-2000|Бриж|ESP|1|2|FRA|-|Евро|2000|Четвтртфинале|13={{Капитен}}|15=[[Европско првенство во фудбал 2000 - нокаут фаза#Шпанија - Франција|детали]]}} {{Cronopar|16-8-2000|Хановер|DEU|4|1|ESP|-|Пријателска|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|2-9-2000|Сараево|BIH|1|2|ESP|-|Квал. за СП|2002|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|7-10-2000|Мадрид|ESP|2|0|ISR|-|Квал. за СП|2002}} {{Cronopar|11-10-2000|Виена|AUT|1|1|ESP|-|Квал. за СП|2002}} {{Cronopar|15-11-2000|Севиља|ESP|1|2|NLD|-|Пријателска}} {{Cronopar|28-2-2001|Бирмингем|ENG|3|0|ESP|-|Пријателска|13={{Капитен}} {{suboff|46}}}} {{Cronofin|54|3}} ==Тренерска кариера== По завршувањето на играчката кариера, Абелардо се посветил на тренерската кариера, започнувајќи во 2008 година со [[ФК Спортинг Атлетико|Б-тимот]] на неговиот прв клуб, [[ФК Спортинг Хихон|Спортинг Хихон]]. На средината од неговата [[Сегунда Дивисион Б 2009–2010|втора сезона]], тој бил отпуштен, иако тимот сепак успеал да го задржи својот статус во [[Сегунда Дивисион Б]]. Во мај 2010 година, тој се преселил во аматерскиот клуб од соседството [[ФК Кандас|Кандас]].<ref>{{cite news|url=https://www.lne.es/deportes/2010/05/19/candas-pone-manos-abelardo/917430.html|title=El Candás se pone en manos de Abelardo|newspaper=[[La Nueva España]]|first=Javier|last=Álvarez Lozano|language=es|date=19 May 2010|access-date=3 January 2020}}</ref> Абелардо потпишал за нов тренер на [[ФК Туиља|Туиља]] за сезоната 2011–2012 – клуб, исто така од [[Астурија]], кој се натпреварувал во [[Терсера Дивисион]]<ref>{{cite news|url=https://www.lne.es/deportes/2011/06/15/abelardo-entrenador-tuilla/1089503.html|title=Abelardo ya es entrenador del Tuilla|newspaper=La Nueva España|first=H.|last=Núñez|language=es|date=15 June 2011|access-date=3 January 2020}}</ref> – освојувајќи го [[Федерациски куп на Шпанија (Астурија)|Федерацискиот куп на Шпанија]] за клубовите од покраината [[Астурија]].<ref name=FC>{{cite news|url=https://www.elcomercio.es/v/20111021/deportes/futbol/tuilla-gana-copa-federacion-20111021.html|title=El Tuilla gana la Copa Federación|newspaper=[[El Comercio (Spain)|El Comercio]]|first=Guillermo|last=Martínez|language=es|date=21 October 2011|access-date=3 January 2020}}</ref> На 10 февруари 2012 година, Спортинг Хихон го ангажирал како помошник-тренер, откако [[Ињаки Техада]] бил назначен за тренер по заминувањето на [[Мануел Пресијадо]].<ref>{{cite web|url=http://www.realsporting.com/wrsg/index.php?option=com_content&view=article&id=920:abelardo-se-incorpora-al-primer-equipo-como-segundo-entrenador-&catid=36:actualidad&Itemid=186|title=Abelardo se incorpora al primer equipo como segundo entrenador|publisher=Sporting Gijón|language=es|date=10 February 2012|access-date=11 February 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120212232412/http://www.realsporting.com/wrsg/index.php?option=com_content&view=article&id=920:abelardo-se-incorpora-al-primer-equipo-como-segundo-entrenador-&catid=36:actualidad&Itemid=186|archive-date=12 February 2012}}</ref> ==Титули== ===Клупски=== ; Барселона *'''{{Трофеј-Шпанија (Примера Дивисион)}} [[Примера Дивисион (Шпанија)|Примера Дивисион]]''' : 2 : 1997–1998, 1998–1999 *'''{{Трофеј-Куп на Шпанија}} [[Фудбалски куп на Шпанија|Куп на Шпанија]]''' : 2 : 1996–1997, 1997–1998 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Шпанија}} [[Суперкуп на Шпанија]]''' : 2 : 1994, 1996 *'''{{Трофеј-КПК}} [[УЕФА Куп на победниците на куповите|Куп на победниците на куповите]]''' : 1 : 1996–1997 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Европа}} [[Суперкуп на УЕФА|Суперкуп на Европа]]''' : 1 : 1997 ===Репрезентативни=== ; Олимписка репрезентација на Шпанија *'''[[Летни олимписки игри]]''' : 1 : {{симбол2|Gold medal.svg}} Златен медал: [[Фудбал на Летните олимписки игри 1992|1992]] ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Шпанија |image3=Flag of Spain.svg }} *[https://www.soccerway.com/player/abelardo/M1vEw5An/ Абелардо Фернандес на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/abelardo/profil/spieler/8036 Абелардо Фернандес на transfermarkt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/160616/fernandez-abelardo Абелардо Фернандес на espn] *[https://www.whoscored.com/players/113813/show/%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%81-%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%BE Абелардо Фернандес на whoscored] *[https://www.bdfutbol.com/en/j/j5.html Абелардо Фернандес на BDFutbol] {{Состав на Шпанија на ЛОИ фудбал 1992 (м)}} {{Состав на Шпанија на СП фудбал 1994}} {{Состав на Шпанија на СП фудбал 1998}} {{Состав на Шпанија на ЕП фудбал 2000}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Фернандес, Абелардо}} [[Категорија:Луѓе од Хихон]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Шпански фудбалери]] [[Категорија:Шпански фудбалски тренери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Спортинг Хихон]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Барселона]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Алавес]] [[Категорија:Тренери на ФК Алавес]] [[Категорија:Тренери на ФК Еспањол]] 4cq37a20zjz1f24ag2qe00197w98loy 5649271 5649209 2026-10-23T21:53:11Z Carshalton 30527 5649271 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | playername = Абелардо | fullname = Абелардо Фернандес Антуња<ref name=Bio>{{cite news|url=https://www.elmundo.es/elmundodeporte/envivos/fichas/1/007/7.html|title=ABELARDO Fernández {{sic|nolink=y|Artuña}}|newspaper=[[El Mundo (Spain)|El Mundo]]|language=es|access-date=3 January 2020}}</ref> | image = [[Податотека:Abelardo with Sporting Gijón (cropped).jpg|200px]] | height = {{height|m=1.80}}<ref name=Bio/> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1970|4|19}}<ref name=Bio/> | cityofbirth = [[Хихон]] | countryofbirth = [[Шпанија]]<ref name=Bio/> | nationality = {{flagsport|ESP}} [[Шпанија]] | currentclub = | clubnumber = | position = [[Одбрана (фудбал)|одбрана]] | retired = 2003 <small>(33 г.)</small> | youthyears1 = | youthclubs1 = Ла Брања | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Sporting Gijon}} | years1 = 1989 | caps1 = 4 | goals1 = 2 | clubs1 = {{Fb team Sporting Gijon B}} | years2 = 1989-1994 | caps2 = 179 | goals2 = 13 | clubs2 = {{Fb team Sporting Gijon}} | years3 = 1994-2002 | caps3 = 178 | goals3 = 11 | clubs3 = {{Fb team Barcelona}} | years4 = 2002-2003 | caps4 = 28 | goals4 = 0 | clubs4 = {{Fb team Alaves}} | nationalyears1 = 1989-1990 |nationalcaps1 = 1 |nationalgoals1 = 0 |nationalteam1 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 20 години|Шпанија 20]] | nationalyears2 = 1990-1991 |nationalcaps2 = 6 |nationalgoals2 = 1 |nationalteam2 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|Шпанија 21]] | nationalyears3 = 1991-1992 |nationalcaps3 = 12 |nationalgoals3 = 5 |nationalteam3 = {{flagsport|ESP}} [[Олимписка фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија (олимп.)]] | nationalyears4 = 1991-1999 |nationalcaps4 = 54 |nationalgoals4 = 3 |nationalteam4 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]] | manageryears1 = 2008-2010 |managerclubs1 = {{Fb team Sporting Gijon B}} | manageryears2 = 2010-2011 |managerclubs2 = {{Fb team Candas}} | manageryears3 = 2011-2012 |managerclubs3 = {{Fb team Tuilla}} | manageryears4 = 2012-2014 |managerclubs4 = {{Fb team Sporting Gijon B}} | manageryears5 = 2014-2017 |managerclubs5 = {{Fb team Sporting Gijon}} | manageryears6 = 2017-2019 |managerclubs6 = {{Fb team Alaves}} | manageryears7 = 2019-2020 |managerclubs7 = {{Fb team Espanyol}} | manageryears8 = 2021 |managerclubs8 = {{Fb team Alaves}} | manageryears9 = 2022-2023 |managerclubs9 = {{Fb team Sporting Gijon}} | manageryears10 = 2024 |managerclubs10 = {{Fb team Cartagena}} }} '''Абелардо Фернандес Антуња''' (роден на [[19 април]] [[1970]] година, во [[Хихон]]) или само '''Абелардо''' — [[Шпанија|шпански]] [[Тренер|фудбалски тренер]] и поранешен [[фудбалер]], [[Одбрана (фудбал)|играч од одбраната]]. ==Технички карактеристики== Играч со добри способности за игра со глава и покривање на противникот; исто така, бил познат по својата карактеристична ќелава глава – имиџ што го прифатил уште на релативно рана возраст.<ref>{{cite web|url=https://cuonda.com/el-pelao/03-abelardo|title=El pelao – #03 Abelardo|trans-title=The shaven one – #03 Abelardo|publisher=Cuonda|language=es|date=2019|access-date=15 March 2020}}</ref> ==Клупска кариера== Роден во [[Хихон]], [[Астурија]], Абелардо ја започнал својата професионална кариера во локалниот клуб [[ФК Спортинг Хихон|Спортинг Хихон]]. Дебитирал во [[Примера Дивисион (Шпанија)|Примера Дивисион]] со клубот на 3 септември 1989 година, во натпреварот против {{Fb team (N) Real Madrid}} на [[Стадион „Сантјаго Бернабеу“|„Сантјаго Бернабеу“]]. После пет сезони во клубот од својот роден град, Абелардо потпишал за [[ФК Барселона|Барселона]] за сезоната [[Примера Дивисион (Шпанија) 1994-1995|1994-1995]], во трансфер вреден 275 милиони ''[[Шпанска пезета|пезети]]''. Тој станал важен член на првиот тим, помагајќи им на каталонците да освојат две титули во првенството, два [[Фудбалски куп на Шпанија|Купа на Шпанија]] и два [[Суперкуп на Шпанија|Суперкупа на Шпанија]], како и уште два [[УЕФА|европски]] трофеи. Во последните години од неговиот престој на [[Камп Ноу]], тој бил сериозно попречен од повреди,<ref>[https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/025a-0eab0e2def1c-2d2a594ab356-1000--injury-woe-for-abelardo/ Injury woe for Abelardo]; UEFA, 9 January 2002</ref> по што во 2002 година, на 32-годишна возраст, ја напуштил Барселона и му се приклучил на [[Депортиво Алавес|Алавес]].<ref>[https://web.archive.org/web/20121025234139/http://www.uefa.com/memberassociations/news/newsid=25512.html Alavés take on Abelardo]; UEFA, 4 June 2002</ref> Сепак, по само една сезона во клубот тој ја завршил својата кариера,<ref>[https://web.archive.org/web/20121025234200/http://www.uefa.com/memberassociations/news/newsid=73025.html Abelardo ready to say ''adiós'']; UEFA, 4 June 2003</ref> поради хронична повреда на коленото, која веќе му создавала проблеми уште додека бил во Барселона.<ref>[https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/025a-0eab0e2def1c-33a828ed38aa-1000--abelardo-on-the-mend/ Abelardo on the mend]; UEFA, 22 January 2002</ref> ==Репрезентативна кариера== Абелардо имал настапи за младинските шпански репрезентации [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 20 години|под 20]] и [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|под 21 година]]. Во 1992 година, тој бил незаменлив член во составот на [[Олимписка фудбалска репрезентација на Шпанија|Олимписката репрезентација на Шпанија]], која го [[Фудбал на Летните олимписки игри 1992|освоила златниот медал]] на [[Летни олимписки игри 1992|Летните олимписки игри 1992]] во [[Барселона]]. Тој постигнал гол и во полуфиналето, добиено со 2–0 против [[Олимписка фудбалска репрезентација на Гана|Гана]], и во финалето, во кое Шпанија ја победила [[Олимписка фудбалска репрезентација на Полска|Полска]] со 3–2.<ref>{{cite news|url=http://www.elpais.com/articulo/deportes/Supervivientes/oro/elpepidep/20070225elpepidep_5/Tes/|title=Supervivientes de oro|newspaper=[[El País]]|first=Juan|last=Morenilla|language=es|date=25 February 2007|access-date=24 May 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=http://dameunsilbidito.enlaweb.eu/2010/04/el-triunfo-en-el-futbol-broche-de-oro-para-espana-en-barcelona-92/|title=El triunfo en el fútbol, broche de oro para España en Barcelona 92|publisher=Dame Un Silbidito|language=es|date=April 2010|access-date=20 March 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140320202410/http://dameunsilbidito.enlaweb.eu/2010/04/el-triunfo-en-el-futbol-broche-de-oro-para-espana-en-barcelona-92/|archive-date=20 March 2014}}</ref> Своето деби за [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|сениорската репрезентација]] го направил на 4 септември 1991 година, во пријателскиот натпревар Шпанија-[[Фудбалска репрезентација на Уругвај|Уругвај]] 2-1, одигран во [[Овиедо]].<ref>{{cite news|url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/1991/09/05/pagina-7/1245811/pdf.html|title=Tiempo de llorar, tiempo de soñar|newspaper=[[Mundo Deportivo]]|first=Fabián|last=Ortiz|language=es|date=5 September 1991|access-date=20 March 2014}}</ref> Тој одиграл вкупно 54 натпревари и постигнал три гола за ''„Црвената фурија“'', а учествувал и на две [[Светско првенство во фудбал|Светски првенства]] во [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]] и [[Светско првенство во фудбал 1998|1998]] година, како и на две [[Европско првенство во фудбал|Европски првенства]] во [[Европско првенство во фудбал 1996|1996]] и [[Европско првенство во фудбал 2000|2000]] година. === Хронологија на репрезентативните настапи === {{Репрезентативни настапи|ESP}} {{Cronopar|4-9-1991|Овиедо|ESP|2|1|URU|-|Пријателска}} {{Cronopar|25-9-1991|Рејкјавик|ISL|2|0|ESP|-|Квал. за ЕП|1992}} {{Cronopar|12-10-1991|Севиља|ESP|1|2|FRA|1|Квал. за ЕП|1992}} {{Cronopar|13-11-1991|Севиља|ESP|2|1|CSK|1|Квал. за ЕП|1992}} {{Cronopar|22-4-1992|Севиља|ESP|3|0|ALB|-|Пријателска}} {{Cronopar|9-2-1994|Санта Крус де Тенерифе|ESP|1|1|POL|-|Пријателска}} {{Cronopar|23-3-1994|Валенсија|ESP|0|1|HRV|-|Пријателска}} {{Cronopar|2-6-1994|Тампере|FIN|1|2|ESP|-|Пријателска}} {{Cronopar|10-6-1994|Монтреал|CAN|0|2|ESP|-|Пријателска}} {{Cronopar|17-6-1994|Далас|KOR|2|2|ESP||Светско првенство|1994|Прва фаза}} {{Cronopar|21-6-1994|Чикаго|DEU|1|1|ESP||Светско првенство|1994|Прва фаза|13={{yel|38}}}} {{Cronopar|27-6-1994|Чикаго|BOL|1|3|ESP|-|Светско првенство|1994|Прва фаза|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|2-7-1994|Вашингтон|ESP|3|0|CHE|-|Светско првенство|1994|Осминафинале}} {{Cronopar|9-7-1994|Фоксборо|ITA|2|1|ESP|-|Светско првенство|1994|Четвртфинале}} {{Cronopar|12-10-1994|Скопје|MKD (1992-1995)|0|2|ESP|-|Квал. за ЕП|1996}} {{Cronopar|16-11-1994|Севиља|ESP|3|0|DNK|-|Квал. за ЕП|1996}} {{Cronopar|17-12-1994|Андерлехт|BEL|1|4|ESP|-|Квал. за ЕП|1996}} {{Cronopar|18-1-1995|А Коруња|ESP|2|2|URU|-|Пријателска}} {{Cronopar|22-2-1995|Херес де ла Фронтера|ESP|0|0|DEU|-|Пријателска}} {{Cronopar|29-3-1995|Севиља|ESP|1|1|BEL|-|Квал. за ЕП|1996}} {{Cronopar|7-6-1995|Севиља|ESP|1|0|ARM|-|Квал. за ЕП|1996}} {{Cronopar|20-9-1995|Мадрид|ESP|0|0|ARG|-|Пријателска}} {{Cronopar|11-10-1995|Копенхаген|DNK|1|1|ESP|-|Квал. за ЕП|1996}} {{Cronopar|7-2-1996|Лас Палмас де Гран Канарија|ESP|1|0|NOR|-|Пријателска}} {{Cronopar|24-4-1996|Осло|NOR|0|0|ESP|-|Пријателска}} {{Cronopar|9-6-1996|Лидс|BUL|1|1|ESP|-|Евро|1996|Прва фаза|13={{yel|89}}}} {{Cronopar|15-6-1996|Лидс|FRA|1|1|ESP|-|Евро|1996|Прва фаза}} {{Cronopar|18-6-1996|Лидс|ROU|1|2|ESP|-|Евро|1996|Прва фаза|13={{suboff|63}}}} {{Cronopar|22-6-1996|Лондон|ESP|0|0|ENG|-|Евро|1996|Четвтфинале|dts|2 – 4|13={{yel|1}}}} {{Cronopar|4-9-1996|Тофтир|FRO|2|6|ESP|-|Квал. за СП|1998|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|9-10-1996|Прага|CZE|0|0|ESP|-|Квал. за СП|1998|13={{yel|7}}}} {{Cronopar|14-12-1996|Валенсија|ESP|2|0|YUG (1992-2003)|-|Квал. за СП|1998}} {{Cronopar|18-12-1996|Ла Валета|MLT|0|3|ESP|-|Квал. за СП|1998}} {{Cronopar|12-2-1997|Аликанте|ESP|4|0|MLT|-|Квал. за СП|1998}} {{Cronopar|30-4-1997|Белград|YUG (1992-2003)|1|1|ESP|-|Квал. за СП|1998}} {{Cronopar|8-6-1997|Ваљадолид|ESP|1|0|CZE|-|Квал. за СП|1998|13={{yel|15}}}} {{Cronopar|11-10-1997|Хихон|ESP|3|1|FRO|-|Квал. за СП|1998}} {{Cronopar|19-11-1997|Палма де Мајорка|ESP|1|1|ROU|-|Пријателска}} {{Cronopar|28-1-1998|Сен Дени|FRA|1|0|ESP|-|Пријателска}} {{Cronopar|3-6-1998|Сантандер|ESP|4|1|NIR|-|Пријателска|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|19-6-1998|Сент-Етјен|ESP|0|0|PAR|-|Светско првенство|1998|Прва фаза|13={{suboff|57}}|15=[[Светско првенство во фудбал 1998 - група Д#Шпанија - Парагвај|детали]]}} {{Cronopar|13-11-1999|Виго|ESP|0|0|BRA|-|Пријателска}} {{Cronopar|23-2-2000|Сплит|HRV|0|0|ESP|-|Пријателска}} {{Cronopar|29-3-2000|Барселона|ESP|2|0|ITA|1|Пријателска|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|7-6-2000|Луксембург|LUX|0|1|ESP|-|Пријателска|14=Луксембург (град)}} {{Cronopar|18-6-2000|Амстердам|SVN|1|2|ESP|-|Евро|2000|Прва фаза|15=[[Европско првенство во фудбал 2000 - група Ц#Словенија - Шпанија|детали]]}} {{Cronopar|21-6-2000|Бриж|YUG (1992-2003)|3|4|ESP|-|Евро|2000|Прва фаза|13={{Капитен}}|15=[[Европско првенство во фудбал 2000 - група Ц#СР Југославија - Шпанија|детали]]}} {{Cronopar|25-6-2000|Бриж|ESP|1|2|FRA|-|Евро|2000|Четвтртфинале|13={{Капитен}}|15=[[Европско првенство во фудбал 2000 - нокаут фаза#Шпанија - Франција|детали]]}} {{Cronopar|16-8-2000|Хановер|DEU|4|1|ESP|-|Пријателска|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|2-9-2000|Сараево|BIH|1|2|ESP|-|Квал. за СП|2002|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|7-10-2000|Мадрид|ESP|2|0|ISR|-|Квал. за СП|2002}} {{Cronopar|11-10-2000|Виена|AUT|1|1|ESP|-|Квал. за СП|2002}} {{Cronopar|15-11-2000|Севиља|ESP|1|2|NLD|-|Пријателска}} {{Cronopar|28-2-2001|Бирмингем|ENG|3|0|ESP|-|Пријателска|13={{Капитен}} {{suboff|46}}}} {{Cronofin|54|3}} ==Тренерска кариера== По завршувањето на играчката кариера, Абелардо се посветил на тренерската кариера, започнувајќи во 2008 година со [[ФК Спортинг Атлетико|Б-тимот]] на неговиот прв клуб, [[ФК Спортинг Хихон|Спортинг Хихон]]. На средината од неговата [[Сегунда Дивисион Б 2009–2010|втора сезона]], тој бил отпуштен, иако тимот сепак успеал да го задржи својот статус во [[Сегунда Дивисион Б]]. Во мај 2010 година, тој се преселил во аматерскиот клуб од соседството [[ФК Кандас|Кандас]].<ref>{{cite news|url=https://www.lne.es/deportes/2010/05/19/candas-pone-manos-abelardo/917430.html|title=El Candás se pone en manos de Abelardo|newspaper=[[La Nueva España]]|first=Javier|last=Álvarez Lozano|language=es|date=19 May 2010|access-date=3 January 2020}}</ref> Абелардо потпишал за нов тренер на [[ФК Туиља|Туиља]] за сезоната 2011–2012 – клуб, исто така од [[Астурија]], кој се натпреварувал во [[Терсера Дивисион]]<ref>{{cite news|url=https://www.lne.es/deportes/2011/06/15/abelardo-entrenador-tuilla/1089503.html|title=Abelardo ya es entrenador del Tuilla|newspaper=La Nueva España|first=H.|last=Núñez|language=es|date=15 June 2011|access-date=3 January 2020}}</ref> – освојувајќи го [[Федерациски куп на Шпанија (Астурија)|Федерацискиот куп на Шпанија]] за клубовите од покраината [[Астурија]].<ref name=FC>{{cite news|url=https://www.elcomercio.es/v/20111021/deportes/futbol/tuilla-gana-copa-federacion-20111021.html|title=El Tuilla gana la Copa Federación|newspaper=[[El Comercio (Spain)|El Comercio]]|first=Guillermo|last=Martínez|language=es|date=21 October 2011|access-date=3 January 2020}}</ref> На 10 февруари 2012 година, Спортинг Хихон го ангажирал како помошник-тренер, откако [[Ињаки Техада]] бил назначен за тренер по заминувањето на [[Мануел Пресијадо]].<ref>{{cite web|url=http://www.realsporting.com/wrsg/index.php?option=com_content&view=article&id=920:abelardo-se-incorpora-al-primer-equipo-como-segundo-entrenador-&catid=36:actualidad&Itemid=186|title=Abelardo se incorpora al primer equipo como segundo entrenador|publisher=Sporting Gijón|language=es|date=10 February 2012|access-date=11 February 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120212232412/http://www.realsporting.com/wrsg/index.php?option=com_content&view=article&id=920:abelardo-se-incorpora-al-primer-equipo-como-segundo-entrenador-&catid=36:actualidad&Itemid=186|archive-date=12 February 2012}}</ref> Тој се вратил на функцијата главен тренер во Спортинг Б за сезоната 2012–2013.<ref>[http://www.realsporting.com/wrsg/index.php?option=com_content&view=article&id=1360:vega-arango-anuncia-que-se-bajara-el-precios-de-los-abonos&catid=36:actualidad&Itemid=186 Vega-Arango anuncia que se bajará el precio de los abonos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140320042624/http://www.realsporting.com/wrsg/index.php?option=com_content&view=article&id=1360:vega-arango-anuncia-que-se-bajara-el-precios-de-los-abonos&catid=36:actualidad&Itemid=186|date=20 March 2014}}; Sporting Gijón, 22 May 2012 {{in lang|es}}</ref> Следната сезона, тој го предводел тимот до гостинска победа од 4–1 над ривалите [[Реал Овиедо]], а една недела подоцна го заменил отпуштениот [[Хосе Рамон Сандовал]] на чело на првиот тим.<ref>[http://www.realsporting.com/wrsg/index.php?option=com_content&view=article&id=4063:abelardo-fernandez-sustituye-a-sandoval-como-entrenador-del-sporting&catid=36:actualidad&Itemid=186 Abelardo Fernández sustituye a Sandoval como entrenador del Sporting] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140504210035/http://realsporting.com/wrsg/index.php?option=com_content&view=article&id=4063%3Aabelardo-fernandez-sustituye-a-sandoval-como-entrenador-del-sporting&catid=36%3Aactualidad&Itemid=186|date=4 May 2014}}; Sporting Gijón, 4 May 2014 {{in lang|es}}</ref> И покрај сериозните финансиски проблеми, во својата прва целосна сезона, тој го предводел тимот до [[Сегунда Дивисион (Шпанија) 2014–2015|промоција]] во највисоката дивизија. Во јануари 2017 година, ја напуштил функцијата поради непомирливи разлики.<ref name=Guardian>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/blog/2017/jan/23/sporting-gijon-la-liga-real-madrid-barcelona-valencia-sevilla|title=Abelardo Fernández saved Sporting Gijón but now his revolution is over|newspaper=[[The Guardian]]|first=Sid|last=Lowe|date=23 January 2017|access-date=25 January 2017}}</ref> На 1 декември 2017 година, Абелардо бил назначен за тренер на Алавес, кој во моментот на неговото пристигнување се наоѓал на [[Примера Дивисион (Шпанија) 2017-2018|последното место]] во највисоката лига.<ref>{{cite web|url=https://www.deportivoalaves.com/noticia/abelardo-estoy-muy-identificado-con-el-alaves-en-un-gran-club-con-una-aficion-espectacular-y-entre-todos-saldremos-de-esta-situacion|title=Abelardo: "Estoy muy identificado con el Alavés; en un gran club con una afición espectacular y entre todos saldremos de esta situación"|publisher=Deportivo Alavés|language=es|date=1 December 2017|access-date=1 December 2017}}</ref> Неговиот прв натпревар како тренер го имал три дена подоцна, кога го предводел својот тим до гостинска победа од 3–2 над [[ФК Жирона|Жирона]], откако Алавес губел со 2–0 на 20 минути пред крајот на натпреварот.<ref>{{cite news|url=http://www.marca.com/eventos/marcador/futbol/2017_18/la-liga/jornada_14/ger_ala/|title=Pedraza e Ibai le dan la primera alegría a Abelardo|newspaper=[[Marca (newspaper)|Marca]]|first=Óscar|last=García|language=es|date=4 December 2017|access-date=4 December 2017}}</ref> Во сезоната [[Примера Дивисион (Шпанија) 2018–2019|2018–2019]], неговиот тим започнал добро и се наоѓал во конкуренција за пласман во Лигата на шампионите, но во вториот дел од сезоната нивната форма опаднала, па Алавес завршил на 11-тото место. Абелардо поднел оставка на крајот од сезоната.<ref>{{cite web|url=https://www.skysports.com/football/news/33977/11724920/abelardo-fernandez-resigns-as-alaves-head-coach|title=Abelardo Fernandez resigns as Alaves head coach|publisher=[[Sky Sports]]|date=20 May 2019|access-date=25 July 2019}}</ref> На 27 декември 2019 година, Абелардо се вратил во градот [[Барселона]], откако ја прифатил понудата да стане третиот тренер на [[ФК Еспањол|Еспањол]] во текот на [[ФК Еспањол сезона 2019–2020|сезоната 2019-2020]], во време кога тимот се наоѓал на последното место на табелата.<ref>{{cite web|url=https://www.rcdespanyol.com/ca/actualitat/abelardo-nou-entrenador-del-rcd-espanyol-de-barcelona/_n:10541/|title=Abelardo, nou entrenador del RCD Espanyol de Barcelona|trans-title=Abelardo, new RCD Espanyol de Barcelona manager|publisher=RCD Espanyol|language=ca|date=27 December 2019|access-date=27 December 2019}}</ref> Шест месеци подоцна, тој бил отпуштен, бидејќи тимот заостанувал осум бода зад зоната за опстанок, а до крајот на сезоната останувале уште седум натпревари.<ref>{{cite web|url=https://es.besoccer.com/noticia/oficial-el-espanyol-despide-a-abelardo-852294|title=OFICIAL: el Espanyol despide a Abelardo|trans-title=OFFICIAL: Espanyol dismiss Abelardo|publisher=Be Soccer|language=es|date=27 June 2020|access-date=27 June 2020}}</ref> На 12 јануари 2021 година, се вратил во Алавес, заменувајќи го отпуштениот [[Пабло Макин]].<ref>{{cite web|url=https://www.deportivoalaves.com/noticia/abelardo-nuevo-entrenador-del-deportivo-alaves|title=Abelardo, nuevo entrenador del Deportivo Alavés|trans-title=Abelardo, new manager of Deportivo Alavés|publisher=Deportivo Alavés|language=es|date=12 January 2021|access-date=12 January 2021}}</ref> Во мај 2022 година, тој повторно се вратил во Спортинг Хихон,<ref>{{cite news|url=https://www.lne.es/sporting/2022/05/03/abelardo-fichara-sporting-junio-2023-65675352.html|title=Oficial: Abelardo ficha por el Sporting hasta junio de 2023|trans-title=Official: Abelardo signs for Sporting until June 2023|newspaper=La Nueva España|first=Andrés|last=Menéndez|language=es|date=3 May 2022|access-date=23 March 2023}}</ref> но на 15 јануари следната година бил разрешен од должноста.<ref>{{cite web|url=https://www.realsporting.com/noticia/abelardo-fernandez-deja-de-ser-el-entrenador-del-real-sporting|title=Abelardo Fernández deja de ser el entrenador del Real Sporting|publisher=Sporting Gijón|language=es|date=15 January 2023|access-date=17 January 2023|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20230115103252/https://www.realsporting.com/noticia/abelardo-fernandez-deja-de-ser-el-entrenador-del-real-sporting|archive-date=15 January 2023}}</ref> На 6 јуни 2024 година, по повеќе од една година неактивност, Абелардо бил назначен за нов тренер на [[ФК Картахена|Картахена]] во [[Сегунда Дивисион (Шпанија)|Сегунда Дивисион]],<ref>{{cite web|url=https://www.fccartagena.es/noticias/el-pitu-abelardo-nuevo-tecnico-del-fc-cartagena|title=El 'Pitu' Abelardo, nuevo técnico del FC Cartagena.|publisher=FC Cartagena|language=es|date=6 June 2024|access-date=11 June 2024}}</ref> од каде бил отпуштен по само шест натпревари.<ref>{{cite web|url=https://www.fccartagena.es/noticias/abelardo-deja-de-ser-entrenador-del-fc-cartagena|title=Abelardo deja de ser el técnico del FC Cartagena|publisher=FC Cartagena|language=es|date=25 September 2024|access-date=25 September 2024}}</ref> ==Титули== ===Клупски=== ; Барселона *'''{{Трофеј-Шпанија (Примера Дивисион)}} [[Примера Дивисион (Шпанија)|Примера Дивисион]]''' : 2 : 1997–1998, 1998–1999 *'''{{Трофеј-Куп на Шпанија}} [[Фудбалски куп на Шпанија|Куп на Шпанија]]''' : 2 : 1996–1997, 1997–1998 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Шпанија}} [[Суперкуп на Шпанија]]''' : 2 : 1994, 1996 *'''{{Трофеј-КПК}} [[УЕФА Куп на победниците на куповите|Куп на победниците на куповите]]''' : 1 : 1996–1997 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Европа}} [[Суперкуп на УЕФА|Суперкуп на Европа]]''' : 1 : 1997 ===Репрезентативни=== ; Олимписка репрезентација на Шпанија *'''[[Летни олимписки игри]]''' : 1 : {{симбол2|Gold medal.svg}} Златен медал: [[Фудбал на Летните олимписки игри 1992|1992]] ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Шпанија |image3=Flag of Spain.svg }} *[https://www.soccerway.com/player/abelardo/M1vEw5An/ Абелардо Фернандес на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/abelardo/profil/spieler/8036 Абелардо Фернандес на transfermarkt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/160616/fernandez-abelardo Абелардо Фернандес на espn] *[https://www.whoscored.com/players/113813/show/%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%81-%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%BE Абелардо Фернандес на whoscored] *[https://www.bdfutbol.com/en/j/j5.html Абелардо Фернандес на BDFutbol] {{Состав на Шпанија на ЛОИ фудбал 1992 (м)}} {{Состав на Шпанија на СП фудбал 1994}} {{Состав на Шпанија на СП фудбал 1998}} {{Состав на Шпанија на ЕП фудбал 2000}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Фернандес, Абелардо}} [[Категорија:Луѓе од Хихон]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Шпански фудбалери]] [[Категорија:Шпански фудбалски тренери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Спортинг Хихон]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Барселона]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Алавес]] [[Категорија:Тренери на ФК Алавес]] [[Категорија:Тренери на ФК Еспањол]] hwph26uzz5ahb3ffd48g1wzp04jm43w 5649274 5649271 2026-10-23T22:29:35Z Carshalton 30527 5649274 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography-retired | playername = Абелардо | fullname = Абелардо Фернандес Антуња<ref name=Bio>{{cite news|url=https://www.elmundo.es/elmundodeporte/envivos/fichas/1/007/7.html|title=ABELARDO Fernández {{sic|nolink=y|Artuña}}|newspaper=[[El Mundo (Spain)|El Mundo]]|language=es|access-date=3 January 2020}}</ref> | image = [[Податотека:Abelardo with Sporting Gijón (cropped).jpg|200px]] | height = {{height|m=1.80}}<ref name=Bio/> | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1970|4|19}}<ref name=Bio/> | cityofbirth = [[Хихон]] | countryofbirth = [[Шпанија]]<ref name=Bio/> | nationality = {{flagsport|ESP}} [[Шпанија]] | currentclub = | clubnumber = | position = [[Одбрана (фудбал)|одбрана]] | retired = 2003 <small>(33 г.)</small> | youthyears1 = | youthclubs1 = Ла Брања | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Sporting Gijon}} | years1 = 1989 | caps1 = 4 | goals1 = 2 | clubs1 = {{Fb team Sporting Gijon B}} | years2 = 1989-1994 | caps2 = 179 | goals2 = 13 | clubs2 = {{Fb team Sporting Gijon}} | years3 = 1994-2002 | caps3 = 178 | goals3 = 11 | clubs3 = {{Fb team Barcelona}} | years4 = 2002-2003 | caps4 = 28 | goals4 = 0 | clubs4 = {{Fb team Alaves}} | nationalyears1 = 1989-1990 |nationalcaps1 = 1 |nationalgoals1 = 0 |nationalteam1 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 20 години|Шпанија 20]] | nationalyears2 = 1990-1991 |nationalcaps2 = 6 |nationalgoals2 = 1 |nationalteam2 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|Шпанија 21]] | nationalyears3 = 1991-1992 |nationalcaps3 = 12 |nationalgoals3 = 5 |nationalteam3 = {{flagsport|ESP}} [[Олимписка фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија (олимп.)]] | nationalyears4 = 1991-1999 |nationalcaps4 = 54 |nationalgoals4 = 3 |nationalteam4 = {{flagsport|ESP}} [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]] | manageryears1 = 2008-2010 |managerclubs1 = {{Fb team Sporting Gijon B}} | manageryears2 = 2010-2011 |managerclubs2 = {{Fb team Candas}} | manageryears3 = 2011-2012 |managerclubs3 = {{Fb team Tuilla}} | manageryears4 = 2012-2014 |managerclubs4 = {{Fb team Sporting Gijon B}} | manageryears5 = 2014-2017 |managerclubs5 = {{Fb team Sporting Gijon}} | manageryears6 = 2017-2019 |managerclubs6 = {{Fb team Alaves}} | manageryears7 = 2019-2020 |managerclubs7 = {{Fb team Espanyol}} | manageryears8 = 2021 |managerclubs8 = {{Fb team Alaves}} | manageryears9 = 2022-2023 |managerclubs9 = {{Fb team Sporting Gijon}} | manageryears10 = 2024 |managerclubs10 = {{Fb team Cartagena}} }} '''Абелардо Фернандес Антуња''' (роден на [[19 април]] [[1970]] година, во [[Хихон]]) или само '''Абелардо''' — [[Шпанија|шпански]] [[Тренер|фудбалски тренер]] и поранешен [[фудбалер]], [[Одбрана (фудбал)|играч од одбраната]]. ==Технички карактеристики== Играч со добри способности за игра со глава и покривање на противникот; исто така, бил познат по својата карактеристична ќелава глава – имиџ што го прифатил уште на релативно рана возраст.<ref>{{cite web|url=https://cuonda.com/el-pelao/03-abelardo|title=El pelao – #03 Abelardo|trans-title=The shaven one – #03 Abelardo|publisher=Cuonda|language=es|date=2019|access-date=15 March 2020}}</ref> ==Клупска кариера== Роден во [[Хихон]], [[Астурија]], Абелардо ја започнал својата професионална кариера во локалниот клуб [[ФК Спортинг Хихон|Спортинг Хихон]]. Дебитирал во [[Примера Дивисион (Шпанија)|Примера Дивисион]] со клубот на 3 септември 1989 година, во натпреварот против {{Fb team (N) Real Madrid}} на [[Стадион „Сантјаго Бернабеу“|„Сантјаго Бернабеу“]]. После пет сезони во клубот од својот роден град, Абелардо потпишал за [[ФК Барселона|Барселона]] за сезоната [[Примера Дивисион (Шпанија) 1994-1995|1994-1995]], во трансфер вреден 275 милиони ''[[Шпанска пезета|пезети]]''. Тој станал важен член на првиот тим, помагајќи им на каталонците да освојат две титули во првенството, два [[Фудбалски куп на Шпанија|Купа на Шпанија]] и два [[Суперкуп на Шпанија|Суперкупа на Шпанија]], како и уште два [[УЕФА|европски]] трофеи. Во последните години од неговиот престој на [[Камп Ноу]], тој бил сериозно попречен од повреди,<ref>[https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/025a-0eab0e2def1c-2d2a594ab356-1000--injury-woe-for-abelardo/ Injury woe for Abelardo]; UEFA, 9 January 2002</ref> по што во 2002 година, на 32-годишна возраст, ја напуштил Барселона и му се приклучил на [[Депортиво Алавес|Алавес]].<ref>[https://web.archive.org/web/20121025234139/http://www.uefa.com/memberassociations/news/newsid=25512.html Alavés take on Abelardo]; UEFA, 4 June 2002</ref> Сепак, по само една сезона во клубот тој ја завршил својата кариера,<ref>[https://web.archive.org/web/20121025234200/http://www.uefa.com/memberassociations/news/newsid=73025.html Abelardo ready to say ''adiós'']; UEFA, 4 June 2003</ref> поради хронична повреда на коленото, која веќе му создавала проблеми уште додека бил во Барселона.<ref>[https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/025a-0eab0e2def1c-33a828ed38aa-1000--abelardo-on-the-mend/ Abelardo on the mend]; UEFA, 22 January 2002</ref> ==Репрезентативна кариера== Абелардо имал настапи за младинските шпански репрезентации [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 20 години|под 20]] и [[Фудбалска репрезентација на Шпанија под 21 година|под 21 година]]. Во 1992 година, тој бил незаменлив член во составот на [[Олимписка фудбалска репрезентација на Шпанија|Олимписката репрезентација на Шпанија]], која го [[Фудбал на Летните олимписки игри 1992|освоила златниот медал]] на [[Летни олимписки игри 1992|Летните олимписки игри 1992]] во [[Барселона]]. Тој постигнал гол и во полуфиналето, добиено со 2–0 против [[Олимписка фудбалска репрезентација на Гана|Гана]], и во финалето, во кое Шпанија ја победила [[Олимписка фудбалска репрезентација на Полска|Полска]] со 3–2.<ref>{{cite news|url=http://www.elpais.com/articulo/deportes/Supervivientes/oro/elpepidep/20070225elpepidep_5/Tes/|title=Supervivientes de oro|newspaper=[[El País]]|first=Juan|last=Morenilla|language=es|date=25 February 2007|access-date=24 May 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=http://dameunsilbidito.enlaweb.eu/2010/04/el-triunfo-en-el-futbol-broche-de-oro-para-espana-en-barcelona-92/|title=El triunfo en el fútbol, broche de oro para España en Barcelona 92|publisher=Dame Un Silbidito|language=es|date=April 2010|access-date=20 March 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140320202410/http://dameunsilbidito.enlaweb.eu/2010/04/el-triunfo-en-el-futbol-broche-de-oro-para-espana-en-barcelona-92/|archive-date=20 March 2014}}</ref> Своето деби за [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|сениорската репрезентација]] го направил на 4 септември 1991 година, во пријателскиот натпревар Шпанија-[[Фудбалска репрезентација на Уругвај|Уругвај]] 2-1, одигран во [[Овиедо]].<ref>{{cite news|url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/1991/09/05/pagina-7/1245811/pdf.html|title=Tiempo de llorar, tiempo de soñar|newspaper=[[Mundo Deportivo]]|first=Fabián|last=Ortiz|language=es|date=5 September 1991|access-date=20 March 2014}}</ref> Тој одиграл вкупно 54 натпревари и постигнал три гола за ''„Црвената фурија“'', а учествувал и на две [[Светско првенство во фудбал|Светски првенства]] во [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]] и [[Светско првенство во фудбал 1998|1998]] година, како и на две [[Европско првенство во фудбал|Европски првенства]] во [[Европско првенство во фудбал 1996|1996]] и [[Европско првенство во фудбал 2000|2000]] година. === Хронологија на репрезентативните настапи === {{Репрезентативни настапи|ESP}} {{Cronopar|4-9-1991|Овиедо|ESP|2|1|URU|-|Пријателска}} {{Cronopar|25-9-1991|Рејкјавик|ISL|2|0|ESP|-|Квал. за ЕП|1992}} {{Cronopar|12-10-1991|Севиља|ESP|1|2|FRA|1|Квал. за ЕП|1992}} {{Cronopar|13-11-1991|Севиља|ESP|2|1|CSK|1|Квал. за ЕП|1992}} {{Cronopar|22-4-1992|Севиља|ESP|3|0|ALB|-|Пријателска}} {{Cronopar|9-2-1994|Санта Крус де Тенерифе|ESP|1|1|POL|-|Пријателска}} {{Cronopar|23-3-1994|Валенсија|ESP|0|1|HRV|-|Пријателска}} {{Cronopar|2-6-1994|Тампере|FIN|1|2|ESP|-|Пријателска}} {{Cronopar|10-6-1994|Монтреал|CAN|0|2|ESP|-|Пријателска}} {{Cronopar|17-6-1994|Далас|KOR|2|2|ESP||Светско првенство|1994|Прва фаза}} {{Cronopar|21-6-1994|Чикаго|DEU|1|1|ESP||Светско првенство|1994|Прва фаза|13={{yel|38}}}} {{Cronopar|27-6-1994|Чикаго|BOL|1|3|ESP|-|Светско првенство|1994|Прва фаза|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|2-7-1994|Вашингтон|ESP|3|0|CHE|-|Светско првенство|1994|Осминафинале}} {{Cronopar|9-7-1994|Фоксборо|ITA|2|1|ESP|-|Светско првенство|1994|Четвртфинале}} {{Cronopar|12-10-1994|Скопје|MKD (1992-1995)|0|2|ESP|-|Квал. за ЕП|1996}} {{Cronopar|16-11-1994|Севиља|ESP|3|0|DNK|-|Квал. за ЕП|1996}} {{Cronopar|17-12-1994|Андерлехт|BEL|1|4|ESP|-|Квал. за ЕП|1996}} {{Cronopar|18-1-1995|А Коруња|ESP|2|2|URU|-|Пријателска}} {{Cronopar|22-2-1995|Херес де ла Фронтера|ESP|0|0|DEU|-|Пријателска}} {{Cronopar|29-3-1995|Севиља|ESP|1|1|BEL|-|Квал. за ЕП|1996}} {{Cronopar|7-6-1995|Севиља|ESP|1|0|ARM|-|Квал. за ЕП|1996}} {{Cronopar|20-9-1995|Мадрид|ESP|0|0|ARG|-|Пријателска}} {{Cronopar|11-10-1995|Копенхаген|DNK|1|1|ESP|-|Квал. за ЕП|1996}} {{Cronopar|7-2-1996|Лас Палмас де Гран Канарија|ESP|1|0|NOR|-|Пријателска}} {{Cronopar|24-4-1996|Осло|NOR|0|0|ESP|-|Пријателска}} {{Cronopar|9-6-1996|Лидс|BUL|1|1|ESP|-|Евро|1996|Прва фаза|13={{yel|89}}}} {{Cronopar|15-6-1996|Лидс|FRA|1|1|ESP|-|Евро|1996|Прва фаза}} {{Cronopar|18-6-1996|Лидс|ROU|1|2|ESP|-|Евро|1996|Прва фаза|13={{suboff|63}}}} {{Cronopar|22-6-1996|Лондон|ESP|0|0|ENG|-|Евро|1996|Четвтфинале|dts|2 – 4|13={{yel|1}}}} {{Cronopar|4-9-1996|Тофтир|FRO|2|6|ESP|-|Квал. за СП|1998|13={{subon|46}}}} {{Cronopar|9-10-1996|Прага|CZE|0|0|ESP|-|Квал. за СП|1998|13={{yel|7}}}} {{Cronopar|14-12-1996|Валенсија|ESP|2|0|YUG (1992-2003)|-|Квал. за СП|1998}} {{Cronopar|18-12-1996|Ла Валета|MLT|0|3|ESP|-|Квал. за СП|1998}} {{Cronopar|12-2-1997|Аликанте|ESP|4|0|MLT|-|Квал. за СП|1998}} {{Cronopar|30-4-1997|Белград|YUG (1992-2003)|1|1|ESP|-|Квал. за СП|1998}} {{Cronopar|8-6-1997|Ваљадолид|ESP|1|0|CZE|-|Квал. за СП|1998|13={{yel|15}}}} {{Cronopar|11-10-1997|Хихон|ESP|3|1|FRO|-|Квал. за СП|1998}} {{Cronopar|19-11-1997|Палма де Мајорка|ESP|1|1|ROU|-|Пријателска}} {{Cronopar|28-1-1998|Сен Дени|FRA|1|0|ESP|-|Пријателска}} {{Cronopar|3-6-1998|Сантандер|ESP|4|1|NIR|-|Пријателска|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|19-6-1998|Сент-Етјен|ESP|0|0|PAR|-|Светско првенство|1998|Прва фаза|13={{suboff|57}}|15=[[Светско првенство во фудбал 1998 - група Д#Шпанија - Парагвај|детали]]}} {{Cronopar|13-11-1999|Виго|ESP|0|0|BRA|-|Пријателска}} {{Cronopar|23-2-2000|Сплит|HRV|0|0|ESP|-|Пријателска}} {{Cronopar|29-3-2000|Барселона|ESP|2|0|ITA|1|Пријателска|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|7-6-2000|Луксембург|LUX|0|1|ESP|-|Пријателска|14=Луксембург (град)}} {{Cronopar|18-6-2000|Амстердам|SVN|1|2|ESP|-|Евро|2000|Прва фаза|15=[[Европско првенство во фудбал 2000 - група Ц#Словенија - Шпанија|детали]]}} {{Cronopar|21-6-2000|Бриж|YUG (1992-2003)|3|4|ESP|-|Евро|2000|Прва фаза|13={{Капитен}}|15=[[Европско првенство во фудбал 2000 - група Ц#СР Југославија - Шпанија|детали]]}} {{Cronopar|25-6-2000|Бриж|ESP|1|2|FRA|-|Евро|2000|Четвтртфинале|13={{Капитен}}|15=[[Европско првенство во фудбал 2000 - нокаут фаза#Шпанија - Франција|детали]]}} {{Cronopar|16-8-2000|Хановер|DEU|4|1|ESP|-|Пријателска|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|2-9-2000|Сараево|BIH|1|2|ESP|-|Квал. за СП|2002|13={{Капитен}}}} {{Cronopar|7-10-2000|Мадрид|ESP|2|0|ISR|-|Квал. за СП|2002}} {{Cronopar|11-10-2000|Виена|AUT|1|1|ESP|-|Квал. за СП|2002}} {{Cronopar|15-11-2000|Севиља|ESP|1|2|NLD|-|Пријателска}} {{Cronopar|28-2-2001|Бирмингем|ENG|3|0|ESP|-|Пријателска|13={{Капитен}} {{suboff|46}}}} {{Cronofin|54|3}} ==Тренерска кариера== По завршувањето на играчката кариера, Абелардо се посветил на тренерската кариера, започнувајќи во 2008 година со [[ФК Спортинг Атлетико|Б-тимот]] на неговиот прв клуб, [[ФК Спортинг Хихон|Спортинг Хихон]]. На средината од неговата [[Сегунда Дивисион Б 2009–2010|втора сезона]], тој бил отпуштен, иако тимот сепак успеал да го задржи својот статус во [[Сегунда Дивисион Б]]. Во мај 2010 година, тој се преселил во аматерскиот клуб од соседството [[ФК Кандас|Кандас]].<ref>{{cite news|url=https://www.lne.es/deportes/2010/05/19/candas-pone-manos-abelardo/917430.html|title=El Candás se pone en manos de Abelardo|newspaper=[[La Nueva España]]|first=Javier|last=Álvarez Lozano|language=es|date=19 May 2010|access-date=3 January 2020}}</ref> Абелардо потпишал за нов тренер на [[ФК Туиља|Туиља]] за сезоната 2011–2012 – клуб, исто така од [[Астурија]], кој се натпреварувал во [[Терсера Дивисион]]<ref>{{cite news|url=https://www.lne.es/deportes/2011/06/15/abelardo-entrenador-tuilla/1089503.html|title=Abelardo ya es entrenador del Tuilla|newspaper=La Nueva España|first=H.|last=Núñez|language=es|date=15 June 2011|access-date=3 January 2020}}</ref> – освојувајќи го [[Федерациски куп на Шпанија (Астурија)|Федерацискиот куп на Шпанија]] за клубовите од покраината [[Астурија]].<ref name=FC>{{cite news|url=https://www.elcomercio.es/v/20111021/deportes/futbol/tuilla-gana-copa-federacion-20111021.html|title=El Tuilla gana la Copa Federación|newspaper=[[El Comercio (Spain)|El Comercio]]|first=Guillermo|last=Martínez|language=es|date=21 October 2011|access-date=3 January 2020}}</ref> На 10 февруари 2012 година, Спортинг Хихон го ангажирал како помошник-тренер, откако [[Ињаки Техада]] бил назначен за тренер по заминувањето на [[Мануел Пресијадо]].<ref>{{cite web|url=http://www.realsporting.com/wrsg/index.php?option=com_content&view=article&id=920:abelardo-se-incorpora-al-primer-equipo-como-segundo-entrenador-&catid=36:actualidad&Itemid=186|title=Abelardo se incorpora al primer equipo como segundo entrenador|publisher=Sporting Gijón|language=es|date=10 February 2012|access-date=11 February 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120212232412/http://www.realsporting.com/wrsg/index.php?option=com_content&view=article&id=920:abelardo-se-incorpora-al-primer-equipo-como-segundo-entrenador-&catid=36:actualidad&Itemid=186|archive-date=12 February 2012}}</ref> Тој се вратил на функцијата главен тренер во Спортинг Б за сезоната 2012–2013.<ref>[http://www.realsporting.com/wrsg/index.php?option=com_content&view=article&id=1360:vega-arango-anuncia-que-se-bajara-el-precios-de-los-abonos&catid=36:actualidad&Itemid=186 Vega-Arango anuncia que se bajará el precio de los abonos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140320042624/http://www.realsporting.com/wrsg/index.php?option=com_content&view=article&id=1360:vega-arango-anuncia-que-se-bajara-el-precios-de-los-abonos&catid=36:actualidad&Itemid=186|date=20 March 2014}}; Sporting Gijón, 22 May 2012 {{in lang|es}}</ref> Следната сезона, тој го предводел тимот до гостинска победа од 4–1 над ривалите [[Реал Овиедо]], а една недела подоцна го заменил отпуштениот [[Хосе Рамон Сандовал]] на чело на првиот тим.<ref>[http://www.realsporting.com/wrsg/index.php?option=com_content&view=article&id=4063:abelardo-fernandez-sustituye-a-sandoval-como-entrenador-del-sporting&catid=36:actualidad&Itemid=186 Abelardo Fernández sustituye a Sandoval como entrenador del Sporting] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140504210035/http://realsporting.com/wrsg/index.php?option=com_content&view=article&id=4063%3Aabelardo-fernandez-sustituye-a-sandoval-como-entrenador-del-sporting&catid=36%3Aactualidad&Itemid=186|date=4 May 2014}}; Sporting Gijón, 4 May 2014 {{in lang|es}}</ref> И покрај сериозните финансиски проблеми, во својата прва целосна сезона, тој го предводел тимот до [[Сегунда Дивисион (Шпанија) 2014–2015|промоција]] во највисоката дивизија. Во јануари 2017 година, ја напуштил функцијата поради непомирливи разлики.<ref name=Guardian>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/blog/2017/jan/23/sporting-gijon-la-liga-real-madrid-barcelona-valencia-sevilla|title=Abelardo Fernández saved Sporting Gijón but now his revolution is over|newspaper=[[The Guardian]]|first=Sid|last=Lowe|date=23 January 2017|access-date=25 January 2017}}</ref> На 1 декември 2017 година, Абелардо бил назначен за тренер на Алавес, кој во моментот на неговото пристигнување се наоѓал на [[Примера Дивисион (Шпанија) 2017-2018|последното место]] во највисоката лига.<ref>{{cite web|url=https://www.deportivoalaves.com/noticia/abelardo-estoy-muy-identificado-con-el-alaves-en-un-gran-club-con-una-aficion-espectacular-y-entre-todos-saldremos-de-esta-situacion|title=Abelardo: "Estoy muy identificado con el Alavés; en un gran club con una afición espectacular y entre todos saldremos de esta situación"|publisher=Deportivo Alavés|language=es|date=1 December 2017|access-date=1 December 2017}}</ref> Неговиот прв натпревар како тренер го имал три дена подоцна, кога го предводел својот тим до гостинска победа од 3–2 над [[ФК Жирона|Жирона]], откако Алавес губел со 2–0 на 20 минути пред крајот на натпреварот.<ref>{{cite news|url=http://www.marca.com/eventos/marcador/futbol/2017_18/la-liga/jornada_14/ger_ala/|title=Pedraza e Ibai le dan la primera alegría a Abelardo|newspaper=[[Marca (newspaper)|Marca]]|first=Óscar|last=García|language=es|date=4 December 2017|access-date=4 December 2017}}</ref> Во сезоната [[Примера Дивисион (Шпанија) 2018–2019|2018–2019]], неговиот тим започнал добро и се наоѓал во конкуренција за пласман во Лигата на шампионите, но во вториот дел од сезоната нивната форма опаднала, па Алавес завршил на 11-тото место. Абелардо поднел оставка на крајот од сезоната.<ref>{{cite web|url=https://www.skysports.com/football/news/33977/11724920/abelardo-fernandez-resigns-as-alaves-head-coach|title=Abelardo Fernandez resigns as Alaves head coach|publisher=[[Sky Sports]]|date=20 May 2019|access-date=25 July 2019}}</ref> На 27 декември 2019 година, Абелардо се вратил во градот [[Барселона]], откако ја прифатил понудата да стане третиот тренер на [[ФК Еспањол|Еспањол]] во текот на [[ФК Еспањол сезона 2019–2020|сезоната 2019-2020]], во време кога тимот се наоѓал на последното место на табелата.<ref>{{cite web|url=https://www.rcdespanyol.com/ca/actualitat/abelardo-nou-entrenador-del-rcd-espanyol-de-barcelona/_n:10541/|title=Abelardo, nou entrenador del RCD Espanyol de Barcelona|trans-title=Abelardo, new RCD Espanyol de Barcelona manager|publisher=RCD Espanyol|language=ca|date=27 December 2019|access-date=27 December 2019}}</ref> Шест месеци подоцна, тој бил отпуштен, бидејќи тимот заостанувал осум бода зад зоната за опстанок, а до крајот на сезоната останувале уште седум натпревари.<ref>{{cite web|url=https://es.besoccer.com/noticia/oficial-el-espanyol-despide-a-abelardo-852294|title=OFICIAL: el Espanyol despide a Abelardo|trans-title=OFFICIAL: Espanyol dismiss Abelardo|publisher=Be Soccer|language=es|date=27 June 2020|access-date=27 June 2020}}</ref> На 12 јануари 2021 година, се вратил во Алавес, заменувајќи го отпуштениот [[Пабло Макин]].<ref>{{cite web|url=https://www.deportivoalaves.com/noticia/abelardo-nuevo-entrenador-del-deportivo-alaves|title=Abelardo, nuevo entrenador del Deportivo Alavés|trans-title=Abelardo, new manager of Deportivo Alavés|publisher=Deportivo Alavés|language=es|date=12 January 2021|access-date=12 January 2021}}</ref> Во мај 2022 година, тој повторно се вратил во Спортинг Хихон,<ref>{{cite news|url=https://www.lne.es/sporting/2022/05/03/abelardo-fichara-sporting-junio-2023-65675352.html|title=Oficial: Abelardo ficha por el Sporting hasta junio de 2023|trans-title=Official: Abelardo signs for Sporting until June 2023|newspaper=La Nueva España|first=Andrés|last=Menéndez|language=es|date=3 May 2022|access-date=23 March 2023}}</ref> но на 15 јануари следната година бил разрешен од должноста.<ref>{{cite web|url=https://www.realsporting.com/noticia/abelardo-fernandez-deja-de-ser-el-entrenador-del-real-sporting|title=Abelardo Fernández deja de ser el entrenador del Real Sporting|publisher=Sporting Gijón|language=es|date=15 January 2023|access-date=17 January 2023|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20230115103252/https://www.realsporting.com/noticia/abelardo-fernandez-deja-de-ser-el-entrenador-del-real-sporting|archive-date=15 January 2023}}</ref> На 6 јуни 2024 година, по повеќе од една година неактивност, Абелардо бил назначен за нов тренер на [[ФК Картахена|Картахена]] во [[Сегунда Дивисион (Шпанија)|Сегунда Дивисион]],<ref>{{cite web|url=https://www.fccartagena.es/noticias/el-pitu-abelardo-nuevo-tecnico-del-fc-cartagena|title=El 'Pitu' Abelardo, nuevo técnico del FC Cartagena.|publisher=FC Cartagena|language=es|date=6 June 2024|access-date=11 June 2024}}</ref> од каде бил отпуштен по само шест натпревари.<ref>{{cite web|url=https://www.fccartagena.es/noticias/abelardo-deja-de-ser-entrenador-del-fc-cartagena|title=Abelardo deja de ser el técnico del FC Cartagena|publisher=FC Cartagena|language=es|date=25 September 2024|access-date=25 September 2024}}</ref> == Тренерска статистика == ''Статистиката е ажурирана на 23 октомври 2026.'' {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:100%;text-align:center;" |- !rowspan="2"|Сезона !rowspan="2"|Екипа !colspan="5"|Првенство !colspan="5"|Национален куп !colspan="5"|Континентални купови !colspan="5"|Останати купови !colspan="4"|Вкупно !Победи % !rowspan="2"|Пласман |- ! Натп || ОН || П || Н || И || Натп || ОН || П || Н || И || Натп || ОН || П || Н || И || Натп || ОН || П || Н || И || ОН || П || Н || И || % |- || [[Депортиво Алавес сезона 2017-2018|2017-2018]] || rowspan=2|{{flagsport|ESP}} [[Депортиво Алавес|Алавес]] || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2017-2018|ПД]] || 25 || 13 || 2 || 10 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2011-2012|КШ]] || 4 || 3 || 0 || 1 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - {{WDL|29|16|2|11}} || ''наз. (20.)'', крај 14. место |- || [[Депортиво Алавес сезона 2018-2019|2018-2019]] || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2018-2019|ПД]] || 38 || 13 || 11 || 14 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2018-2019|КШ]] || 2 || 0 || 1 || 1 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || - {{WDL|40|13|12|15}}|| 11. место |- !colspan="3"|Вкупно Алавес || 63 || 26 || 13 || 24 || || 6 || 3 || 1 || 2 || || - || - || - || - || || - || - || - || - {{WDLtot|69|29|14|26}} || |- || [[ФК Еспањол сезона 2019-2020|дек. 2019-2020]] || {{flagsport|ESP}} [[ФК Еспањол|Еспањол]] || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2019-2020|ПД]] || 13 || 3 || 5 || 5 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2019-2020|КШ]] || 2 || 1 || 0 || 1 || [[УЕФА Лига Европа 2019-2020|ЛЕ]] || 2 || 1 || 0 || 1 || - || - || - || - || - {{WDL|17|5|5|7}} || ''наз. (20.), отп. (20. место)'' |- !colspan="3"|Вкупно во кариерата || 76 || 29 || 18 || 29 || || 8 || 4 || 1 || 3 || || 2 || 1 || 0 || 1 || || - || - || - || - {{WDLtot|86|34|19|33}} || |} ==Титули== ===Клупски=== ; Барселона *'''{{Трофеј-Шпанија (Примера Дивисион)}} [[Примера Дивисион (Шпанија)|Примера Дивисион]]''' : 2 : 1997–1998, 1998–1999 *'''{{Трофеј-Куп на Шпанија}} [[Фудбалски куп на Шпанија|Куп на Шпанија]]''' : 2 : 1996–1997, 1997–1998 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Шпанија}} [[Суперкуп на Шпанија]]''' : 2 : 1994, 1996 *'''{{Трофеј-КПК}} [[УЕФА Куп на победниците на куповите|Куп на победниците на куповите]]''' : 1 : 1996–1997 *'''{{Трофеј-Суперкуп на Европа}} [[Суперкуп на УЕФА|Суперкуп на Европа]]''' : 1 : 1997 ===Репрезентативни=== ; Олимписка репрезентација на Шпанија *'''[[Летни олимписки игри]]''' : 1 : {{симбол2|Gold medal.svg}} Златен медал: [[Фудбал на Летните олимписки игри 1992|1992]] ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Биографија |image1=P vip.svg |name2=Фудбал |image2=Soccer ball.svg |name3=Шпанија |image3=Flag of Spain.svg }} *[https://www.soccerway.com/player/abelardo/M1vEw5An/ Абелардо Фернандес на soccerway] *[https://www.transfermarkt.com/abelardo/profil/spieler/8036 Абелардо Фернандес на transfermarkt] *[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/160616/fernandez-abelardo Абелардо Фернандес на espn] *[https://www.whoscored.com/players/113813/show/%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%81-%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%BE Абелардо Фернандес на whoscored] *[https://www.bdfutbol.com/en/j/j5.html Абелардо Фернандес на BDFutbol] {{Состав на Шпанија на ЛОИ фудбал 1992 (м)}} {{Состав на Шпанија на СП фудбал 1994}} {{Состав на Шпанија на СП фудбал 1998}} {{Состав на Шпанија на ЕП фудбал 2000}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Фернандес, Абелардо}} [[Категорија:Луѓе од Хихон]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Шпански фудбалери]] [[Категорија:Шпански фудбалски тренери]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Спортинг Хихон]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Барселона]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Алавес]] [[Категорија:Тренери на ФК Алавес]] [[Категорија:Тренери на ФК Еспањол]] kalmrv53t5o0spjhwbt9ycd6fok8h9p 0 1406370 5649122 5649036 2026-10-23T13:03:03Z Andrew012p 85224 /* Содржина */ 5649122 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Волчи Поток | изворен_наслов = Wolf Creek | слика = Волчи Поток 2005 плакат (македонски).jpg | големина_на_слика = | алт = | опис = Плакатот на македонски јазик | режисер = [[Грег Маклин]] | продуцент = {{Plainlist| * [[Дејвид Лајтфут]] * Грег Маклин }} | сценарист = Грег Маклин | сценарио = | приказна = | заснован_на = | улоги = {{Plainlist| * [[Џон Џарат]] * [[Нејтан Филипс]] * [[Касандра Маграт]] * [[Кести Мораси]] }} | раскажувач = | жанр = | музика = [[Франсоа Тетаз]] | аниматор = | кинематографија = Вил Гибсон | монтажа = [[Џејсон Балантајн]] | студио = {{Plainlist| * Film Finance Corporation * South Australian Film Corporation * 403 Productions * True Crime Channel * [[Mushroom Records|Mushroom Pictures]] }} | дистрибутер = {{Plainlist| * Roadshow Films * [[Dimension Films]] }} | премиера = {{Plainlist| * 24 јануари 2005 г. ([[Филмски фестивал Санденс|Санденс]]) * 3 ноември 2005 (Австралија) }} | времетраење = 99 минути<ref>{{cite web|title=''WOLF CREEK'' (18)|url=https://bbfc.co.uk/releases/wolf-creek-2005-0|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714145837/http://bbfc.co.uk/releases/wolf-creek-2005-0|url-status=dead|archive-date=14 July 2014|work=[[Optimum Releasing]]|publisher=[[British Board of Film Classification]]|date=17 June 2005|access-date=3 July 2014}}</ref> | земја = {{знаме|Австралија}}<ref>{{cite news|title=Wolf Creek's killer weekend|url=https://www.smh.com.au/news/film/wolf-creeks-killer-weekend/2005/11/07/1131211991258.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20051124133452/https://www.smh.com.au/news/film/wolf-creeks-killer-weekend/2005/11/07/1131211991258.html|archive-date=24 November 2005|newspaper=[[The Sydney Morning Herald]]|date=7 November 2005|agency=Australian Associated Press}}</ref> | јазик = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | буџет = 1,4 милиони австралиски долари | заработка = 47,8 милиони австралиски долари<br />(30,8 милиони американски долари) | претходен = | следен = ''[[Волчи Поток 2]]'' | imdb_id = | веб_страница = }} '''''Волчи Поток''''' ({{langx|en|Wolf Creek}}, според името на кратерот Вулф Крик) — австралиски [[Хорор (филм)|филм на ужасите]] од 2005 г., во режија на австралискиот режисер [[Грег Маклин]]. Филмот е заснован на злосторствата на вистинскиот австралиски сериски убиец Ајван Милат. Во 2013 г. биле снимени продолжението ''[[Волчи Поток 2]]'' и истоимената телевизиска серија. == Содржина == {{Разоткривање}} [[Австралија]], 1999 г. Две млади Британки и еден Австралиец по име Бен, по веселиот одмор на брегот, одлучуваат да ја посетат природната знаменитост сместена во пустината — метеоритскиот кратер Вулф Крик. Таму минуваат неколку часа, додека времето се расипува и почнува да врне [[дожд]]. По враќањето кон возилото, откриваат дека автомобилот не сака да запали, а кај двајца од нив часовниците престанале да работат. Веќе се стемнува, па младите планираат да преноќат во автомобилот. Ноќеска од темнината неочекувано се појавува месниот жител Мик, кој се нуди да им помогне. За таа цел, тој предлага да го одвлече нивниот автомобил до својот камп, сместен во напуштен [[Рударство|рудник]]. Покрај логорскиот оган, домаќинот раскажува забавни приказни од своето ловџиско искуство, сепак изобилно зачинети со црн хумор. Потоа сите заспиваат, а наутро една од девојките — Лиз — се буди врзана во барака. Успева да се ослободи, но низ прозорецот гледа како Мик ја мачи нејзината пријателка Кристи. Покрај тоа, на ѕидот висат остатоци од друго девојче. Лиз се обидува да ѝ помогне на пријателката, го ранува Мик и дури му го краде автомобилот. Меѓутоа, на крајот Лиз мора да се врати во куќата на [[сериски убиец|манијакот]], каде што наоѓа куп фотографии и лични предмети што очигледно им припаѓале на други жртви. Разгледувајќи ги, девојката ја наоѓа својата [[видеокамера]] со снимка каде што таа, Кристи и Бен полнат гориво на бензинска пумпа. Покрај нив стои автомобилот на Мик, од што Лиз сфаќа што била причината за дефектот на нивното возило. Девојката се обидува да украде друг автомобил, но во тој миг Мик ѝ нанесува тешка убодна рана со нож, а потоа ѝ ги отсекува прстите на раката и ѝ го повредува ‘рбетот. Во меѓувреме, Кристи се обидува да побегне по автопатот, каде што еден возач се обидува да ѝ помогне, но Мик прво го убива него со снајперска пушка, а потоа и девојката. Бен се буди распнат во руднички поткоп, каде што освен него се наоѓаат и остатоци од други луѓе, како и кафези со питбули и [[германски овчар|германски овчари]]. Со нечовечки напори, успева да се ослободи оттаму и да стигне до кратерот. Младичот го наоѓаат туристи, кои го носат во болница. Во одјавната шпица се наведува дека не биле пронајдени ниту трагите од девојките, ниту кампот на Мик Тејлор. Филмот завршува со сцена во која Мик, вооружен со пушка, заминува во далечината низ пустината. == Улоге == {{Список со глумци}} |- |[[Џон Џарат]] || Мик Тејлор |- |[[Нејтан Филипс]] || Бен Мичел |- |[[Касандра Маграт]] || Лиз Хантер |- |[[Кести Мораси]] || Кристи Ерл |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|0416315}} [[Категорија:Австралиски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Австралиски хорор-филмови]] [[Категорија:Филмови од 2005 година]] idrv8svvyyc2qw8mi4mg3kvxxr5z0ty 5649123 5649122 2026-10-23T13:05:04Z Andrew012p 85224 /* Содржина */ 5649123 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Волчи Поток | изворен_наслов = Wolf Creek | слика = Волчи Поток 2005 плакат (македонски).jpg | големина_на_слика = | алт = | опис = Плакатот на македонски јазик | режисер = [[Грег Маклин]] | продуцент = {{Plainlist| * [[Дејвид Лајтфут]] * Грег Маклин }} | сценарист = Грег Маклин | сценарио = | приказна = | заснован_на = | улоги = {{Plainlist| * [[Џон Џарат]] * [[Нејтан Филипс]] * [[Касандра Маграт]] * [[Кести Мораси]] }} | раскажувач = | жанр = | музика = [[Франсоа Тетаз]] | аниматор = | кинематографија = Вил Гибсон | монтажа = [[Џејсон Балантајн]] | студио = {{Plainlist| * Film Finance Corporation * South Australian Film Corporation * 403 Productions * True Crime Channel * [[Mushroom Records|Mushroom Pictures]] }} | дистрибутер = {{Plainlist| * Roadshow Films * [[Dimension Films]] }} | премиера = {{Plainlist| * 24 јануари 2005 г. ([[Филмски фестивал Санденс|Санденс]]) * 3 ноември 2005 (Австралија) }} | времетраење = 99 минути<ref>{{cite web|title=''WOLF CREEK'' (18)|url=https://bbfc.co.uk/releases/wolf-creek-2005-0|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714145837/http://bbfc.co.uk/releases/wolf-creek-2005-0|url-status=dead|archive-date=14 July 2014|work=[[Optimum Releasing]]|publisher=[[British Board of Film Classification]]|date=17 June 2005|access-date=3 July 2014}}</ref> | земја = {{знаме|Австралија}}<ref>{{cite news|title=Wolf Creek's killer weekend|url=https://www.smh.com.au/news/film/wolf-creeks-killer-weekend/2005/11/07/1131211991258.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20051124133452/https://www.smh.com.au/news/film/wolf-creeks-killer-weekend/2005/11/07/1131211991258.html|archive-date=24 November 2005|newspaper=[[The Sydney Morning Herald]]|date=7 November 2005|agency=Australian Associated Press}}</ref> | јазик = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | буџет = 1,4 милиони австралиски долари | заработка = 47,8 милиони австралиски долари<br />(30,8 милиони американски долари) | претходен = | следен = ''[[Волчи Поток 2]]'' | imdb_id = | веб_страница = }} '''''Волчи Поток''''' ({{langx|en|Wolf Creek}}, според името на кратерот Вулф Крик) — австралиски [[Хорор (филм)|филм на ужасите]] од 2005 г., во режија на австралискиот режисер [[Грег Маклин]]. Филмот е заснован на злосторствата на вистинскиот австралиски сериски убиец Ајван Милат. Во 2013 г. биле снимени продолжението ''[[Волчи Поток 2]]'' и истоимената телевизиска серија. == Содржина == {{Разоткривање}} [[Австралија]], 1999 г. Две млади Британки и еден Австралиец по име Бен, по веселиот одмор на брегот, одлучуваат да ја посетат природната знаменитост сместена во пустината — метеоритскиот кратер Вулф Крик (во преводот прилагоден како Волчи Поток). Таму минуваат неколку часа, додека времето се расипува и почнува да врне [[дожд]]. По враќањето кон возилото, откриваат дека автомобилот не сака да запали, а кај двајца од нив часовниците престанале да работат. Веќе се стемнува, па младите планираат да преноќат во автомобилот. Ноќеска од темнината неочекувано се појавува месниот жител Мик, кој се нуди да им помогне. За таа цел, тој предлага да го одвлече нивниот автомобил до својот камп, сместен во напуштен [[Рударство|рудник]]. Покрај логорскиот оган, домаќинот раскажува забавни приказни од своето ловџиско искуство, сепак изобилно зачинети со црн хумор. Потоа сите заспиваат, а наутро една од девојките — Лиз — се буди врзана во барака. Успева да се ослободи, но низ прозорецот гледа како Мик ја мачи нејзината пријателка Кристи. Покрај тоа, на ѕидот висат остатоци од друго девојче. Лиз се обидува да ѝ помогне на пријателката, го ранува Мик и дури му го краде автомобилот. Меѓутоа, на крајот Лиз мора да се врати во куќата на [[сериски убиец|манијакот]], каде што наоѓа куп фотографии и лични предмети што очигледно им припаѓале на други жртви. Разгледувајќи ги, девојката ја наоѓа својата [[видеокамера]] со снимка каде што таа, Кристи и Бен полнат гориво на бензинска пумпа. Покрај нив стои автомобилот на Мик, од што Лиз сфаќа што била причината за дефектот на нивното возило. Девојката се обидува да украде друг автомобил, но во тој миг Мик ѝ нанесува тешка убодна рана со нож, а потоа ѝ ги отсекува прстите на раката и ѝ го повредува ‘рбетот. Во меѓувреме, Кристи се обидува да побегне по автопатот, каде што еден возач се обидува да ѝ помогне, но Мик прво го убива него со снајперска пушка, а потоа и девојката. Бен се буди распнат во руднички поткоп, каде што освен него се наоѓаат и остатоци од други луѓе, како и кафези со питбули и [[германски овчар|германски овчари]]. Со нечовечки напори, успева да се ослободи оттаму и да стигне до кратерот. Младичот го наоѓаат туристи, кои го носат во болница. Во одјавната шпица се наведува дека не биле пронајдени ниту трагите од девојките, ниту кампот на Мик Тејлор. Филмот завршува со сцена во која Мик, вооружен со пушка, заминува во далечината низ пустината. == Улоге == {{Список со глумци}} |- |[[Џон Џарат]] || Мик Тејлор |- |[[Нејтан Филипс]] || Бен Мичел |- |[[Касандра Маграт]] || Лиз Хантер |- |[[Кести Мораси]] || Кристи Ерл |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|0416315}} [[Категорија:Австралиски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Австралиски хорор-филмови]] [[Категорија:Филмови од 2005 година]] 22cg27ciimsbsf7mpsirz7stlr4e9mj 5649341 5649123 2026-10-24T09:24:52Z Andrew012p 85224 /* Улоге */ 5649341 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Филм | име = Волчи Поток | изворен_наслов = Wolf Creek | слика = Волчи Поток 2005 плакат (македонски).jpg | големина_на_слика = | алт = | опис = Плакатот на македонски јазик | режисер = [[Грег Маклин]] | продуцент = {{Plainlist| * [[Дејвид Лајтфут]] * Грег Маклин }} | сценарист = Грег Маклин | сценарио = | приказна = | заснован_на = | улоги = {{Plainlist| * [[Џон Џарат]] * [[Нејтан Филипс]] * [[Касандра Маграт]] * [[Кести Мораси]] }} | раскажувач = | жанр = | музика = [[Франсоа Тетаз]] | аниматор = | кинематографија = Вил Гибсон | монтажа = [[Џејсон Балантајн]] | студио = {{Plainlist| * Film Finance Corporation * South Australian Film Corporation * 403 Productions * True Crime Channel * [[Mushroom Records|Mushroom Pictures]] }} | дистрибутер = {{Plainlist| * Roadshow Films * [[Dimension Films]] }} | премиера = {{Plainlist| * 24 јануари 2005 г. ([[Филмски фестивал Санденс|Санденс]]) * 3 ноември 2005 (Австралија) }} | времетраење = 99 минути<ref>{{cite web|title=''WOLF CREEK'' (18)|url=https://bbfc.co.uk/releases/wolf-creek-2005-0|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714145837/http://bbfc.co.uk/releases/wolf-creek-2005-0|url-status=dead|archive-date=14 July 2014|work=[[Optimum Releasing]]|publisher=[[British Board of Film Classification]]|date=17 June 2005|access-date=3 July 2014}}</ref> | земја = {{знаме|Австралија}}<ref>{{cite news|title=Wolf Creek's killer weekend|url=https://www.smh.com.au/news/film/wolf-creeks-killer-weekend/2005/11/07/1131211991258.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20051124133452/https://www.smh.com.au/news/film/wolf-creeks-killer-weekend/2005/11/07/1131211991258.html|archive-date=24 November 2005|newspaper=[[The Sydney Morning Herald]]|date=7 November 2005|agency=Australian Associated Press}}</ref> | јазик = {{Plainlist| * [[англиски јазик|англиски]] * + [[македонски јазик|македонски]] <small>(титла)</small> }} | буџет = 1,4 милиони австралиски долари | заработка = 47,8 милиони австралиски долари<br />(30,8 милиони американски долари) | претходен = | следен = ''[[Волчи Поток 2]]'' | imdb_id = | веб_страница = }} '''''Волчи Поток''''' ({{langx|en|Wolf Creek}}, според името на кратерот Вулф Крик) — австралиски [[Хорор (филм)|филм на ужасите]] од 2005 г., во режија на австралискиот режисер [[Грег Маклин]]. Филмот е заснован на злосторствата на вистинскиот австралиски сериски убиец Ајван Милат. Во 2013 г. биле снимени продолжението ''[[Волчи Поток 2]]'' и истоимената телевизиска серија. == Содржина == {{Разоткривање}} [[Австралија]], 1999 г. Две млади Британки и еден Австралиец по име Бен, по веселиот одмор на брегот, одлучуваат да ја посетат природната знаменитост сместена во пустината — метеоритскиот кратер Вулф Крик (во преводот прилагоден како Волчи Поток). Таму минуваат неколку часа, додека времето се расипува и почнува да врне [[дожд]]. По враќањето кон возилото, откриваат дека автомобилот не сака да запали, а кај двајца од нив часовниците престанале да работат. Веќе се стемнува, па младите планираат да преноќат во автомобилот. Ноќеска од темнината неочекувано се појавува месниот жител Мик, кој се нуди да им помогне. За таа цел, тој предлага да го одвлече нивниот автомобил до својот камп, сместен во напуштен [[Рударство|рудник]]. Покрај логорскиот оган, домаќинот раскажува забавни приказни од своето ловџиско искуство, сепак изобилно зачинети со црн хумор. Потоа сите заспиваат, а наутро една од девојките — Лиз — се буди врзана во барака. Успева да се ослободи, но низ прозорецот гледа како Мик ја мачи нејзината пријателка Кристи. Покрај тоа, на ѕидот висат остатоци од друго девојче. Лиз се обидува да ѝ помогне на пријателката, го ранува Мик и дури му го краде автомобилот. Меѓутоа, на крајот Лиз мора да се врати во куќата на [[сериски убиец|манијакот]], каде што наоѓа куп фотографии и лични предмети што очигледно им припаѓале на други жртви. Разгледувајќи ги, девојката ја наоѓа својата [[видеокамера]] со снимка каде што таа, Кристи и Бен полнат гориво на бензинска пумпа. Покрај нив стои автомобилот на Мик, од што Лиз сфаќа што била причината за дефектот на нивното возило. Девојката се обидува да украде друг автомобил, но во тој миг Мик ѝ нанесува тешка убодна рана со нож, а потоа ѝ ги отсекува прстите на раката и ѝ го повредува ‘рбетот. Во меѓувреме, Кристи се обидува да побегне по автопатот, каде што еден возач се обидува да ѝ помогне, но Мик прво го убива него со снајперска пушка, а потоа и девојката. Бен се буди распнат во руднички поткоп, каде што освен него се наоѓаат и остатоци од други луѓе, како и кафези со питбули и [[германски овчар|германски овчари]]. Со нечовечки напори, успева да се ослободи оттаму и да стигне до кратерот. Младичот го наоѓаат туристи, кои го носат во болница. Во одјавната шпица се наведува дека не биле пронајдени ниту трагите од девојките, ниту кампот на Мик Тејлор. Филмот завршува со сцена во која Мик, вооружен со пушка, заминува во далечината низ пустината. == Улоги == {{Список со глумци}} |- |[[Џон Џарат]] || Мик Тејлор |- |[[Нејтан Филипс]] || Бен Мичел |- |[[Касандра Маграт]] || Лиз Хантер |- |[[Кести Мораси]] || Кристи Ерл |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{IMDb title|0416315}} [[Категорија:Австралиски филмови]] [[Категорија:Филмови на англиски јазик]] [[Категорија:Австралиски хорор-филмови]] [[Категорија:Филмови од 2005 година]] 342umzij2vyetnk7ivx69xl339zbevw 0 1406408 5649125 2026-10-23T13:18:13Z Buli 2648 Создадена страница со: '''Ограбувањето на Киев (1169)''' — воен поход и заземање на [[Киев]] во март [[1169]] година од страна на коалиција на кнезови на [[Киевска Русија]], предводена од [[Мстислав Андреевич]], син на владимирско-суздаљскиот кнез [[Андреј Богољубски]]. По тридневна опс... 5649125 wikitext text/x-wiki '''Ограбувањето на Киев (1169)''' — воен поход и заземање на [[Киев]] во март [[1169]] година од страна на коалиција на кнезови на [[Киевска Русија]], предводена од [[Мстислав Андреевич]], син на владимирско-суздаљскиот кнез [[Андреј Богољубски]]. По тридневна опсада, сојузничките сили го зазеле градот, принудувајќи го киевскиот кнез [[Мстислав II Изјаславич]] да се повлече. Заземањето било проследено со дводневно ограбување, при што биле опустошени цркви, манастири и градски населби, а дел од жителите биле убиени или одведени во заробеништво.<ref name="Dimnik2016"/><ref name="Chronicle"/> [[Податотека:Siege of Kiev1169.jpg|мини|десно|Заземањето на Киев во 1169 година, претставено на минијатура од [[Радзивилов летопис|Радзивиловиот летопис]] од XV век.]] По освојувањето, на киевскиот престол бил поставен [[Глеб Јуриевич]], помладиот брат на Андреј Богољубски, додека Мстислав Андреевич се вратил во североисточните руски земји. Настанот претставувал значајна епизода во меѓукнежевските судири од втората половина на XII век и во борбата за политичко првенство меѓу различните ограноци на династијата [[Рјуриковичи]].<ref name="Pelenski1987"/> == Историска позадина == Во текот на XII век, Киевска Русија постепено се развивала во заедница на повеќе кнежевства управувани од различни ограноци на династијата Рјуриковичи. Иако Киев го задржал престижот на традиционално седиште на најстариот кнежевски престол, неговата политичка положба била предмет на постојани династички судири. Истовремено, сè поголемо значење добивале регионалните центри, меѓу кои [[Владимир (Русија)|Владимир]], [[Суздаљ]], [[Смоленск]], [[Чернигов]] и [[Владимир (Украина)|Владимир Волински]]. По смртта на киевскиот кнез [[Ростислав I Мстиславич]] во март 1167 година, престолот го зазел неговиот внук Мстислав Изјаславич, кнез на Волинија. Неговото доаѓање на власт не било прифатено од сите припадници на династијата, особено од оние што сметале дека според традиционалниот ред на наследување имале посилно право на киевскиот престол.<ref name="Dimnik2009"/> Во 1168 година, Мстислав организирал успешен заеднички поход против [[Половци]]те. Меѓутоа, несогласувањата околу поделбата на воениот плен ги влошиле односите меѓу учесниците. Дополнителни судири настанале поради распределбата на кнежевските поседи и поради поставувањето на Мстиславовиот син [[Роман Мстиславич]] за кнез на [[Новгород]]. Ова предизвикало незадоволство кај смоленските Ростиславичи и кај Андреј Богољубски, кои го поддржувале претходниот новгородски кнез.<ref name="Dimnik2016"/> Во текот на 1168 година против Мстислав постепено се создала коалиција од повеќе кнезови. Значајна улога во нејзиното формирање имале смоленските Ростиславичи, особено Рјурик и Давид Ростиславич, како и владимирско-суздаљскиот кнез Андреј Богољубски.<ref name="Vilkul2020"/> == Походот против Киев == Во зимата 1168–1169 година, Андреј Богољубски испратил војска од североисточните руски земји против Мстислав Изјаславич. Командувањето со походот му го доверил на својот син Мстислав Андреевич, додека самиот останал во своето кнежевство. Во коалицијата учествувале единаесет кнезови од различни ограноци на Рјуриковичите. Меѓу нив биле перејаславскиот кнез Глеб Јуриевич, смоленскиот кнез Роман Ростиславич, Давид и Рјурик Ростиславич, Владимир Андреевич од Дорогобуж, како и черниговските кнезови Олег и Игор Святославич. Во походот учествувале војски од Суздаљската, Смоленската и Черниговската земја, а според летописните известувања пристигнале и одреди од Полоцк, Муром и Рјазањ.<ref name="Dimnik2016"/> [[Мстислав II Изјаславич]] се подготвил за одбрана на Киев, но не успеал да обезбеди доволна поддршка од своите сојузници. Дел од неговите поранешни приврзаници преминале на противничката страна, додека други не пристигнале навреме. Сојузничката војска се собрала во околината на [[Вишгород]] и напредувала кон Киев. Според Киевскиот летопис, напаѓачите зазеле положби кај Дорогожичи, во близина на Кириловскиот манастир, по што го опколиле градот.<ref name="Chronicle"/> == Опсадата и заземањето на градот == Опсадата на Киев траела три дена. Мстислав Изјаславич се затворил во утврдениот град, чии бранители давале отпор од градските ѕидини. Борбите биле особено жестоки кога дел од напаѓачките сили успеале да извршат напад врз положбите на одбраната. Според летописното известување, положбата на Мстислав дополнително се влошила поради неверството на дел од одредите на Торките и Берендеите, кои дотогаш биле негови сојузници. Кога станало јасно дека градот не може успешно да се одбрани, неговата дружина го советувала да се повлече.<ref name="Chronicle"/> Мстислав го напуштил Киев и се упатил кон Василев, а потоа кон Владимир Волински. За време на повлекувањето, дел од неговите војници и придружници биле заробени. Напаѓачите ја заробиле и неговата сопруга, како и еден од неговите синови, според известувањето во Лаврентиевскиот летопис.<ref name="Vilkul2020"/> Киев бил заземен во март 1169 година. Во Ипатиевскиот летопис се наведува 8 март, но истовремено се посочува дека настанот се случил во средата од втората седмица на Великиот пост. Според хронолошката реконструкција на Николај Бережков, овој ден одговара на 12 март 1169 година. Затоа, 12 март најчесто се наведува како датум на заземањето, иако прецизното датирање останува предмет на изворнокритички забелешки.<ref name="Vilkul2020"/> == Ограбувањето на Киев == По заземањето, сојузничката војска започнала со ограбување на Киев, кое според Киевскиот летопис траело два дена. Ограбени биле како долниот трговски дел на градот, познат како Подол, така и Горниот град, во кој се наоѓале значајните кнежевски и црковни градби. Меѓу ограбените верски објекти биле [[Соборна црква „Света Софија“ (Киев)|соборната црква „Света Софија“]], [[Десетинска црква|Десетинската црква]] и повеќе манастири. Војниците одземале икони, богослужбени книги, црковни одежди, скапоцености и камбани. Летописот посебно ги споменува смоленските, суздаљските и черниговските одреди, како и дружината на Олег Святославич.<ref name="Chronicle"/> Ограбувањето било проследено со насилство врз градското население. Летописецот известува за убивање на жители, одведување заробеници и разделување на семејства. Дел од црквите биле опожарени, а пожар избувнал и во [[Киевско-печерска лавра|Киевско-печерскиот манастир]]. Според летописното известување, манастирот бил спасен од целосно уништување.<ref name="Chronicle"/> Опишувајќи ги последиците, киевскиот летописец го претставил страдањето на градот како голема несреќа и го протолкувал во согласност со средновековното христијанско сфаќање за Божјата казна поради човечките гревови. Ваквата религиозна интерпретација е карактеристична за летописната книжевност на тој период.<ref name="Pelenski1987"/> == Последици == По заземањето на Киев, Мстислав Андреевич го поставил својот чичко Глеб Јуриевич, дотогашен кнез на Перејаслав, на киевскиот престол. Мстислав потоа се вратил кај својот татко во североисточните руски земји. Андреј Богољубски не се обидел лично да го преземе киевскиот престол. Неговото останување во Владимир претставувало важен елемент во подоцнежните историски толкувања на настанот. Со поставувањето на Глеб, тој го проширил своето политичко влијание врз Киев, иако управувањето со градот останало во рацете на посебен кнез.<ref name="Pelenski1987"/> Истовремено, походот ја зајакнал положбата на смоленските Ростиславичи, кои биле меѓу главните противници на Мстислав Изјаславич. Нивното влијание во јужните руски земји продолжило да расте во следните децении.<ref name="Vilkul2020"/> Мстислав Изјаславич не се откажал веднаш од своите претензии кон Киев. Во 1170 година успеал накратко да ја обнови својата власт во градот, но набргу бил принуден повторно да се повлече. Истата година починал во Владимир Волински. Глеб Јуриевич ја задржал власта во Киев до својата смрт во 1171 година.<ref name="Dimnik2009"/> И покрај разорувањата, Киев продолжил да биде значаен политички, верски и културен центар. Неговиот престол и понатаму бил предмет на борби меѓу Рјуриковичите, а градот не го изгубил веднаш своето традиционално значење во политичкиот поредок на Русија.<ref name="Aristov2024"/> == Историографско значење == Ограбувањето на Киев во 1169 година зазема значајно место во историографските расправи за политичката преобразба на Киевска Русија во XII век. Во дел од постарата руска историографија настанот се сметал за пресвртница што го означила опаѓањето на Киев и пренесувањето на политичкото средиште на Русија во Владимир. Особено внимание му било посветувано на фактот дека Андреј Богољубски, иако бил еден од главните организатори на походот, не го зазел лично киевскиот престол.<ref name="Pelenski1987"/> Историчарот Јарослав Пеленски го разгледувал ограбувањето како значаен настан во борбата за наследството на Киевска Русија. Според неговото толкување, политиката на Андреј Богољубски била насочена кон потчинување на Киев и зацврстување на положбата на Владимир, без нужно лично преземање на киевскиот престол.<ref name="Pelenski1987"/> Поновите истражувања укажуваат на потребата од повнимателно толкување на политичката улога на Андреј Богољубски. Украинската историчарка Тетјана Вилкул, врз основа на споредбена анализа на Киевскиот, Суздаљскиот и Новгородскиот летопис, ја нагласува улогата на смоленските Ростиславичи во организирањето и спроведувањето на походот. Според неа, претставувањето на Андреј како единствен двигател на настаните не ја одразува целосно сложеноста на меѓукнежевските односи.<ref name="Vilkul2020"/> Историчарот Вадим Аристов го оспорува распространетото сфаќање дека во 1169 година престолнината на Русија била пренесена од Киев во Владимир. Тој посочува дека Киев продолжил да има големо политичко значење и по ограбувањето, додека Владимир се развивал како посебно кнежевско средиште во североисточните земји.<ref name="Aristov2024"/> Оттука, во современата историографија настанот се разгледува не само како воен пораз и ограбување на Киев, туку и како дел од пошироките династички судири и промените во рамнотежата на моќта меѓу руските кнежевства во XII век. == Историски извори == Главните пишани извори за настаните од 1169 година се летописните известувања зачувани во [[Ипатиевски летопис|Ипатиевскиот]] и [[Лаврентиевски летопис|Лаврентиевскиот летопис]]. Важни дополнителни податоци содржи и [[Новгородски прв летопис|Првиот новгородски летопис]]. Ипатиевскиот летопис содржи подробен опис на опсадата, повлекувањето на Мстислав Изјаславич и ограбувањето на градот. Лаврентиевскиот летопис дава пократок приказ на разорувањето, додека Новгородскиот летопис поинаку ја претставува улогата на одделните кнежевски ограноци во походот. Разликите меѓу овие известувања, особено во хронологијата, составот на коалицијата и оценката за одговорноста на поединечните кнезови, претставуваат важен предмет на современите изворнокритички истражувања.<ref name="Vilkul2020"/> == Наводи == {{наводи| <ref name="Chronicle">''Літопис руський'', превод и белешки Леонид Махновец, Киев, 1989, стр. 294–296. [https://litopys.org.ua/litop/lit19.htm Електронско издание].</ref> <ref name="Dimnik2009">Martin Dimnik, „Ryurik Rostislavich (d. 1208?): The Unsung Champion of the Rostislavichi“, ''Ruthenica'', VIII, 2009, стр. 31–65. [https://history.org.ua/JournALL/ruthenica/ruthenica_2009_8/ruthenica_2009_8.pdf Целосен текст].</ref> <ref name="Dimnik2016">Martin Dimnik, „The All-Rus’ Congresses in Kievan Rus’ between 1054 and 1236“, ''Ruthenica'', XIII, 2016, стр. 7–31, особено 20–22. [https://history.org.ua/LiberUA/ruthenica_2016_13/ruthenica_2016_13.pdf Целосен текст].</ref> <ref name="Pelenski1987">Jaroslaw Pelenski, „The Sack of Kiev of 1169: Its Significance for the Succession to Kievan Rus'“, ''Harvard Ukrainian Studies'', т. 11, бр. 3–4, 1987, стр. 303–316. [https://www.jstor.org/stable/41036277 JSTOR].</ref> <ref name="Vilkul2020">Тетяна Вілкул, „Захоплення Києва в 1169 році: діяння Андрія Боголюбського?“, Музеј на историјата на Десетинската црква, 2020. [https://www.academia.edu/43138235/ Електронски текст].</ref> <ref name="Aristov2024">Вадим Арістов, „855 років тому війська руських князів увійшли до Києва: розвінчуємо міфи про це“, Национален музеј на историјата на Украина, 12 март 2024. [https://nmiu.org/posts/184 Електронски текст].</ref> }} == Литература == * Dimnik, Martin. ''The Dynasty of Chernigov, 1146–1246''. Cambridge University Press, 2003. * Franklin, Simon; Shepard, Jonathan. ''The Emergence of Rus 750–1200''. Longman, 1996. * Martin, Janet. ''Medieval Russia, 980–1584''. 2. изд., Cambridge University Press, 2007. * Pelenski, Jaroslaw. ''The Contest for the Legacy of Kievan Rus'''. East European Monographs, 1998. == Надворешни врски == * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Sack_of_Kiev_(1169) Медиумски содржини за ограбувањето на Киев во 1169 година] на Ризницата. [[Категорија:Историја на Киев]] [[Категорија:Киевска Русија]] [[Категорија:1169]] hg2k1tiv82uxi8pwevja4ddy1qetyib 0 1406409 5649131 2026-10-23T13:56:12Z Buli 2648 Создадена страница со: '''Всеволод I Јарославич''' ([[1030]] – [[13 април]] [[1093]]) — [[Киевска Русија|староруски]] кнез од династијата [[Рјуриковичи]], кнез на [[Перејаслав]] (1054–1076), [[Чернигов]] (1077–1078) и [[Киев]] (1076–1077 и 1078–1093). Бил син на [[Јарослав Мудриот]] и шведската принцеза Ингиг... 5649131 wikitext text/x-wiki '''Всеволод I Јарославич''' ([[1030]] – [[13 април]] [[1093]]) — [[Киевска Русија|староруски]] кнез од династијата [[Рјуриковичи]], кнез на [[Перејаслав]] (1054–1076), [[Чернигов]] (1077–1078) и [[Киев]] (1076–1077 и 1078–1093). Бил син на [[Јарослав Мудриот]] и шведската принцеза [[Ингигерда Шведска]], како и татко на [[Владимир II Мономах]]. Неговото владеење било обележано со династички судири меѓу потомците на Јарослав Мудриот, војни со [[Половци]]те и настојувања за зачувување на политичкото единство на Киевска Русија.<ref name="Kotlyar">{{Наведена мрежна страница |last=Котляр |first=М. Ф. |title=Всеволод Ярославич |url=https://www.history.org.ua/?termin=Vsevolod_Ja |work=Енциклопедія історії України |publisher=Наукова думка |year=2003 |language=uk}}</ref> == Ран живот и потекло == Всеволод се родил во 1030 година како еден од синовите на великиот кнез [[Јарослав Мудриот]] и Ингигерда, ќерка на шведскиот крал [[Улоф Шетконунг]]. При крштевањето го добил христијанското име '''Андреј''', во чест на апостолот [[Андреј Првоповиканиот]]. Според „[[Повест за минатите години|Повеста за минатите години]]“, Всеволод бил особено близок со својот татко, кој го сметал за свој омилен син.<ref name="Orthodox">{{Наведена мрежна страница |title=Всеволод (Андрей) Ярославич |url=https://www.pravenc.ru/text/Всеволода%20Ярославича.html |work=Православная энциклопедия |volume=9 |pages=539–543 |year=2010 |language=ru}}</ref> За неговиот живот пред смртта на Јарослав во 1054 година се зачувани малку податоци. Се претпоставува дека најголемиот дел од младоста го поминал во киевскиот двор, каде што добил образование и бил подготвуван за преземање управни должности. Во средината на XI век се оженил со жена од византиското царско семејство, најверојатно роднина на царот [[Константин IX Мономах]]. Нејзиното потекло и име не се утврдени со сигурност. Од овој брак се родил Владимир Мономах, кој подоцна станал еден од најзначајните владетели на Киевска Русија.<ref name="Dimnik">{{Наведена мрежна страница |last=Dimnik |first=Martin |title=Vsevolod I |url=https://www.encyclopedia.com/history/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/vsevolod-i |work=Encyclopedia of Russian History |language=en}}</ref> == Кнез на Перејаслав (1054–1076) == По смртта на Јарослав Мудриот во 1054 година, неговите владенија биле поделени меѓу синовите според воспоставениот наследен поредок. Најстариот преживеан син [[Изјаслав I Киевски|Изјаслав]] го добил Киев, [[Светослав II Киевски|Светослав]] го наследил Чернигов, додека Всеволод го добил Перејаслав, заедно со североисточните области околу [[Ростов]], [[Суздаљ]] и Белоозеро. Тројцата браќа воспоставиле систем на заедничко управување, во историографијата познат како '''триумвират на Јарославичите'''. Нивната соработка имала цел да го зачува политичкото единство на државата, да ги ограничи претензиите на останатите припадници на династијата и да обезбеди заедничка одбрана од надворешните непријатели.<ref name="Dimnik"/> Положбата на [[Перејаславско Кнежевство|Перејаславското Кнежевство]], на границата со степските области, го изложувала Всеволод на постојани напади од номадските племиња. Во 1054 година извојувал победа над [[Торки]]те, а во 1060 година, заедно со браќата Изјаслав и Светослав и полоцкиот кнез [[Всеслав Брјачиславич]], учествувал во успешен поход против истите номади. Во 1061 година половечките племиња извршиле напад врз јужните области на Перејаславското Кнежевство и ја поразиле војската на Всеволод. Овој пораз го означил почетокот на долготрајните судири меѓу руските кнежевства и Половците, кои во следните децении претставувале една од најголемите закани за јужните граници на Киевска Русија.<ref name="Kotlyar"/> Во 1067 година Всеволод учествувал во заедничкиот поход на Јарославичите против полоцкиот кнез Всеслав Брјачиславич. По [[Битка на Немига|битката кај реката Немига]], Всеслав бил заробен и затворен во Киев. Следната година тројцата браќа претрпеле тежок пораз од Половците во [[Битка на Алта (1068)|битката кај реката Алта]]. Поразот предизвикал [[Киевско востание (1068)|народно востание во Киев]], при што Изјаслав бил принуден да избега во [[Полска]]. Востаниците го ослободиле Всеслав Полоцки и го поставиле на киевскиот престол. Изјаслав ја обновил својата власт во 1069 година, со поддршка од полските сили. Во 1072 година Всеволод учествувал во свеченото пренесување на моштите на светите [[Борис и Глеб]] во новата црква во [[Вишгород]]. Во истиот период тројцата Јарославичи ја потврдиле и дополниле законската збирка позната како „Правда на Јарославичите“, која претставувала продолжение на „[[Руска правда]]“, еден од најважните правни споменици на средновековна Русија.<ref name="Dimnik"/> == Борби за киевскиот престол (1073–1078) == Соработката меѓу Јарославичите завршила во 1073 година, кога дошло до судир меѓу Изјаслав и неговите помлади браќа. Светослав и Всеволод склучиле сојуз и го принудиле Изјаслав повторно да го напушти Киев. Светослав го презел великокнежевскиот престол, додека Всеволод преминал од Перејаслав во Чернигов. По смртта на Светослав во декември 1076 година, Всеволод накратко ја презел власта во Киев. Меѓутоа, во летото 1077 година Изјаслав се вратил од Полска со воена поддршка и побарал да му биде вратен престолот. За да избегне нова војна, Всеволод се повлекол и му го отстапил Киев, задржувајќи го Чернигов.<ref name="Dimnik"/> Во 1078 година избувнал нов династички судир. [[Олег Светославич]], син на починатиот кнез Светослав, заедно со Борис Вјачеславич и со поддршка од половечките сили, започнал војна против Всеволод. Во битката кај реката Сожица, во близина на Чернигов, Всеволод претрпел пораз и бил принуден да го напушти кнежевството. Изјаслав му дошол на помош на својот брат и двајцата организирале заеднички поход против Олег и Борис. На [[3 октомври]] [[1078]] година, во [[Битка кај Нежатина Нива|битката кај Нежатина Нива]], нивните здружени сили извојувале победа. Во битката загинале Борис Вјачеславич и самиот велики кнез Изјаслав, додека Олег успеал да избега. По смртта на Изјаслав, Всеволод станал најстариот преживеан син на Јарослав Мудриот и го наследил киевскиот престол.<ref name="Kotlyar"/> == Велики кнез на Киев (1078–1093) == Со преземањето на престолот во 1078 година, Всеволод воспоставил контрола врз трите најважни политички средишта на Киевска Русија: Киев, Чернигов и Перејаслав. Управата над Чернигов му ја доверил на својот син Владимир Мономах, кој постепено станал негов најважен воен и политички соработник. Иако Всеволод успеал да ја зачува својата положба како велики кнез, неговото владеење било обележано со постојани судири со помладите претставници на династијата Рјуриковичи. Главен извор на нестабилност биле територијалните претензии на неговите внуци, особено синовите на Светослав Јарославич, кои сметале дека неправедно биле лишени од наследните владенија. Всеволод настојувал да го одржи политичкото единство на државата преку распределување на кнежевските престоли меѓу членовите на семејството и преку посредување во династичките спорови. Сепак, неговата непосредна власт била ограничена во одделни области, особено во [[Волинија]], [[Туров]], [[Муром]] и [[Тмутаракањ]]. Значајна улога во воените походи и управувањето имал Владимир Мономах. Тој предводел бројни воени акции против непокорните кнезови и половечките племиња, со што му овозможил на својот татко да ја зачува контролата врз поголемиот дел од државата.<ref name="Kotlyar"/> Во надворешната политика Всеволод одржувал дипломатски односи со [[Византија]] и со европските владетелски дворови. Династичките бракови претставувале важен инструмент за зајакнување на неговото меѓународно влијание. Неговата ќерка [[Евпраксија Всеволодовна]] се омажила за саксонскиот маркгроф Хајнрих Штадски, а по неговата смрт станала сопруга на германскиот крал и подоцнежен цар [[Хајнрих IV (Свето Римско Царство)|Хајнрих IV]]. И покрај внатрешните судири, Всеволод успеал да ја задржи великокнежевската власт до крајот на животот. Неговото владеење претставувало период на релативна политичка стабилност во Киев, иако раздробеноста на останатите руски кнежевства постепено се продлабочувала. == Културна и верска дејност == Всеволод бил познат како образован владетел и покровител на црквата. Според сведоштвото на неговиот син Владимир Мономах, владеел со пет странски јазици, што се смета за показател на неговото образование и дипломатските врски со соседните држави. За време на неговото владеење продолжил развојот на црковната архитектура и книжевноста во Киевска Русија. Всеволод ја поддржувал изградбата и обновувањето на верски установи, меѓу кои особено значаен бил [[Видубички манастир|Видубичкиот манастир „Св. Михаил“]] во Киев, основан во втората половина на XI век. Манастирот станал едно од важните верски и културни средишта на државата. Со неговото семејство било поврзано и основањето на Андреевскиот женски манастир во Киев, познат како Јанчин манастир, чија игуманија станала неговата ќерка Ана Всеволодовна.<ref name="Orthodox"/> == Смрт и наследство == Всеволод починал на [[13 април]] [[1093]] година во Вишгород, по петнаесетгодишно непрекинато владеење како велики кнез на Киев. Бил погребан во [[Софиски собор (Киев)|Софискиот собор]] во Киев, покрај другите членови на династијата. По неговата смрт, киевскиот престол го наследил неговиот внук [[Свјатополк II Киевски|Свјатополк II Изјаславич]], син на Изјаслав I. Иако Владимир Мономах располагал со значителна воена и политичка моќ, не го оспорил наследувањето на својот братучед. Всеволод бил последниот преживеан син на Јарослав Мудриот кој владеел со Киев. Неговата смрт означила крај на непосредното владеење на генерацијата Јарославичи и почеток на нова етапа во династичките борби меѓу нивните потомци. == Семејство == Всеволод бил женет најмалку двапати. Неговата прва сопруга била византиска благородничка, најверојатно роднина на царот Константин IX Мономах. Во дел од историографијата се наведува под името Марија, но нејзиниот идентитет останува неизвесен. Од првиот брак се познати: * [[Владимир II Мономах]] (1053–1125), велики кнез на Киев (1113–1125); * [[Ана Всеволодовна]] (починала во 1112), монахиња и игуманија на Андреевскиот манастир во Киев. Неговата втора сопруга, со која се оженил пред 1070 година, во дел од изворите се наведува под името Ана. Нејзиното потекло не е утврдено со сигурност. Од вториот брак се познати: * [[Ростислав Всеволодович]] (1070–1093), кнез на Перејаслав; * [[Евпраксија Всеволодовна]] (околу 1071–1109), германска царица, сопруга на Хајнрих IV. Како негова ќерка се споменува и Екатерина Всеволодовна, но не е познато од кој брак потекнувала.<ref name="Orthodox"/> == Наводи == {{наводи}} == Литература == * {{Наведена книга |last=Dimnik |first=Martin |title=The Dynasty of Chernigov, 1054–1146 |publisher=Pontifical Institute of Mediaeval Studies |location=Toronto |year=1994 |isbn=9780888441164}} * {{Наведена книга |last=Franklin |first=Simon |chapter=Kievan Rus' (1015–1125) |title=The Cambridge History of Russia |volume=1 |editor-last=Perrie |editor-first=Maureen |publisher=Cambridge University Press |year=2006 |isbn=9780521812276}} * {{Наведена мрежна страница |last=Котляр |first=М. Ф. |title=Всеволод Ярославич |url=https://www.history.org.ua/?termin=Vsevolod_Ja |work=Енциклопедія історії України |publisher=Наукова думка |year=2003 |language=uk}} == Надворешни врски == * [https://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkPath=pages%5CV%5CS%5CVsevolodYaroslavych.htm Всеволод Јарославич] — ''Енциклопедија на Украина'' * [https://www.pravenc.ru/text/Всеволода%20Ярославича.html Всеволод (Андреј) Јарославич] — ''Православна енциклопедија'' {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Родени во 1030 година]] [[Категорија:Починати во 1093 година]] [[Категорија:Киевски кнезови]] [[Категорија:Рјуриковичи]] [[Категорија:Владетели од XI век]] bhqxljos7pz0vzjmaoz7z3ophk0coxf 10 1406411 5649133 2026-10-23T14:10:16Z Carshalton 30527 Создадена страница со: <includeonly>{{ #switch: {{{1}}} | a = Flag of Macedonia (1992–1995).svg | b = на&#32; | c = Македонија | cat = историја }}</includeonly><noinclude>{{Naz/display}}</noinclude> 5649133 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{ #switch: {{{1}}} | a = Flag of Macedonia (1992–1995).svg | b = на&#32; | c = Македонија | cat = историја }}</includeonly><noinclude>{{Naz/display}}</noinclude> oztc44zqpwc7gvp8q9wdder3brqe6e6 1 1406412 5649156 2026-10-23T15:07:09Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{СЗР}} {{ВПМ}} 5649156 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} {{ВПМ}} gb6mllq152llz1mi7o5acnlbw8trody 1 1406413 5649158 2026-10-23T15:08:22Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{СЗР}} {{ВПМ}} 5649158 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} {{ВПМ}} gb6mllq152llz1mi7o5acnlbw8trody 0 1406414 5649159 2026-10-23T15:08:36Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: [[Податотека:Codex Vaticanus B, 2Thess. 3,11-18, Hebr. 1,1-2,2.jpg|мини|Страница од Ватиканскиот кодекс (1209)]] '''Библиски канон''' — список на книги од [[Библија]]та што во [[јудаизам|јудаизмот]] и [[Христијански деноминации|различните христијански конфесии]] се признати како б... 5649159 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Codex Vaticanus B, 2Thess. 3,11-18, Hebr. 1,1-2,2.jpg|мини|Страница од Ватиканскиот кодекс (1209)]] '''Библиски канон''' — список на книги од [[Библија]]та што во [[јудаизам|јудаизмот]] и [[Христијански деноминации|различните христијански конфесии]] се признати како боговдахновени и кои служат како извор и основа за нормите на верата.<ref>Барсов Н. И. [https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%AD%D0%A1%D0%91%D0%95/%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%BD_%D1%86%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D1%8B%D0%B9 Канон церковный] // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. (руски)</ref><ref>[https://www.pravenc.ru/text/1470227.html Канон Библейский] // Православная энциклопедия. — М., 2012. — Т. XXX : Каменец-Подольская епархия — Каракал. — С. 212-257. — 39 000 экз. — <nowiki>ISBN 978-5-89572-031-8</nowiki>. (руски)</ref> == Име == Зборот „канон“ е позајмен од грчкиот јазик, каде што означувал „права прачка, јаже, линијар“. Во раната Црква (кај Свети [[Иринеј Лионски|Иринеј Лионски]] и други) самото учење на Црквата се нарекувало „канон“ ({{lang-el|κανών}}), „канон на верата“ (грч. κανών τής πίстеως), „канон на вистината“ (грч. κανών τής αληθειας); подоцна името „канон“ било пренесено и врз составот на оние книги што го содржат тоа учење (за првпат кај [[Ориген]] {{Langx|la|scripturae canonicae}} — „канонски списи“). Многу научници, по примерот на [[Јохан Соломон Землер|Землер]], зборот „канон“ во однос на Светото писмо го објаснуваат во смисла на каталог или список на книги наменети за читање во црквата, така што со овој назив не се означува нивната боговдахновеност, ниту нивната вредност како извор на нормите на верата. Иако овој збор понекогаш се употребувал во значење на каталог, во повеќето случаи тој означувал лат. ''norma, regula (fidei)''; додека во IV век веќе исклучиво се применувал за составот на боговдахновените книги.[[Податотека:OT canon png.png|мини|300пкс|Канони ([[Танах|еврејски]], православен, католички)]] == Авторство на Библијата == Светото писмо е боговдахновено (2. Тимотеј 3, 16). Односно, на неспасените им зборува за потребата од просветление (1. Коринќани 2, 14 и 2. Коринќани 4, 4), како и за убедувачката улога на [[Свет Дух|Светиот Дух]] (Јован 16, 7-11). Исто така, Светото писмо зборува за потребата и [[христијанин|христијаните]] да се просветлуваат (1. Коринќани 2, 10-12), како и за учителската улога на Светиот Дух за верните (Јован 16, 13-15). Речиси сите христијани веруваат дека Светиот Дух ги вдахнал запишувачите на библиските книги. Во период од илјада и пол години, во кој настанувало Светото писмо, имало повеќе од четириесет запишувачи. Тие биле од различно општествено и национално потекло — меѓу нив имало пастири и [[цар|цареви]], [[рибар|рибари]] и поранешни фарисеи, [[пророк|пророци]] и [[лекар|лекари]]. Запишувачите биле со различно образование, традиција и [[култура]]. Меѓутоа, и покрај сето тоа, Светото писмо е чудесно бидејќи со иста леснотија и авторитет зборува за познатото и непознатото, за успесите и падовите, за [[минато|минатото]] и [[иднина|иднината]]. Светото писмо ни го открива Божјиот план сите луѓе да се спасат. Тоа е една целосна [[книга]] што во ниту еден свој дел не му се спротивставува на она што е речено во друг дел. Луѓето што ја запишувале биле „носени од Светиот Дух“ (2. Петрово 1, 21). Ниту една книга на овој свет не била толкупати подложувана на проверки и сомнежи; меѓутоа, Светото писмо останува единствената книга без недокажаност и недостатоци. [[Библија|Светото писмо]] е доволно јасно во себе и по себе за читателите да можат да го разберат. Во овој случај важи принципот на разбирливост на Писмото: # Писмото е доволно јасно за според него и наједноставната личност да може да живее; # Писмото е доволно длабоко за да претставува неисцрпен рудник и за читателите со највисоки интелектуални можности; # Разбирливоста на Писмото почива врз фактот што Божјата намера била Писмото да биде негова објава за човекот. „[[Бог]], кој е [[Вистина]] и зборува единствено вистина, ги вдахнал Светите писма за преку нив да се открие себеси на изгубеното човештво, преку [[Исус Христос]], Создателот, Господ, Избавителот, Судијата. Светото писмо е Божјо сведоштво за него лично. Светиот Дух е божествениот [[автор]] на Светото писмо и го потврдува пред нас со своето внатрешно сведоштво и ни го отвора [[разум|разумот]] за да го сфатиме неговото значење...“ Христијанските цркви го прифаќаат Светото писмо — Библијата како откровение на сѐ што е потребно за вечно спасение преку верата во Господ и Спасителот Исус Христос. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Biblical canon}} * [http://www.bible-researcher.com/canon.html The Canon of Scripture] * [http://www.crosswire.org/wiki/OSIS_Book_Abbreviations Cross Wire Bible Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305131428/https://crosswire.org/wiki/OSIS_Book_Abbreviations|date=5 March 2016}} * [https://reading-rooms.tyndale.ca/old-testament/ Old Testament Reading Room] and [https://reading-rooms.tyndale.ca/new-testament/ New Testament Reading Room] * [https://www.lsvbible.com/p/biblia-sacra-ultra.html#canoncomparison Comparison Chart of the Books in Various Canons] * [https://www.newadvent.org/cathen/03274a.htm Catholic Encyclopedia: Canon of the New Testament] * [http://jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=1025&letter=B Jewish Encyclopedia: Bible Canon] * [https://web.archive.org/web/20040611134128/http://www.tau.ac.il/humanities/bible/Pdf/books%20of%20the%20bible.htm Table of Tanakh Books] * [https://web.archive.org/web/20080513222152/http://www.sain.org/Armenian.Church/Bible.txt ''The Bible in the Armenian Church''] (есеј) * H. Schumacher, [https://archive.org/stream/handbookofscript01schuuoft#page/n105/mode/2up ''The Canon of the New Testament''] (Лондон 1923), стр.&#x20;84–94. * {{citation|url=http://oyc.yale.edu/religious-studies/introduction-to-new-testament|title=Introduction to New Testament History and Literature" course materials|others=Open Yale course|publisher=Yale University|author=Dale B. Martin|access-date=2016-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20100815203224/http://oyc.yale.edu/religious-studies/introduction-to-new-testament|archive-date=2010-08-15|url-status=dead}} * [https://wayback.archive-it.org/all/20080102012808/http://www.wels.net/cgi-bin/site.pl?1518&cuTopic_topicID=939&cuItem_itemID=13407 ''WELS Topical Q&A'': Canon – 66 Books in the Bible], by [[:en:Wisconsin_Evangelical_Lutheran_Synod|Wisconsin Evangelical Lutheran Synod]] [[Категорија:Библија]] [[Категорија:Библиски книги]] 7mu5g8he493c82sovfjxgpd5jcuf99f 5649163 5649159 2026-10-23T15:11:06Z Andrew012p 85224 5649163 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Codex Vaticanus B, 2Thess. 3,11-18, Hebr. 1,1-2,2.jpg|мини|Страница од Ватиканскиот кодекс (1209)]] '''Библиски канон''' — список на книги од [[Библија]]та што во [[јудаизам|јудаизмот]] и [[Христијански деноминации|различните христијански конфесии]] се признати како боговдахновени и кои служат како извор и основа за нормите на верата.<ref>Барсов Н. И. [https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%AD%D0%A1%D0%91%D0%95/%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%BD_%D1%86%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D1%8B%D0%B9 Канон церковный] // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. (руски)</ref><ref>[https://www.pravenc.ru/text/1470227.html Канон Библейский] // Православная энциклопедия. — М., 2012. — Т. XXX : Каменец-Подольская епархия — Каракал. — С. 212-257. — 39 000 экз. — <nowiki>ISBN 978-5-89572-031-8</nowiki>. (руски)</ref> == Име == Зборот „канон“ е позајмен од грчкиот јазик, каде што означувал „права прачка, јаже, линијар“. Во раната Црква (кај Свети [[Иринеј Лионски|Иринеј Лионски]] и други) самото учење на Црквата се нарекувало „канон“ ({{lang-el|κανών}}), „канон на верата“ (грч. κανών τής πίстеως), „канон на вистината“ (грч. κανών τής αληθειας); подоцна името „канон“ било пренесено и врз составот на оние книги што го содржат тоа учење (за првпат кај [[Ориген]] {{Langx|la|scripturae canonicae}} — „канонски списи“). Многу научници, по примерот на [[Јохан Соломон Землер|Землер]], зборот „канон“ во однос на Светото писмо го објаснуваат во смисла на каталог или список на книги наменети за читање во црквата, така што со овој назив не се означува нивната боговдахновеност, ниту нивната вредност како извор на нормите на верата. Иако овој збор понекогаш се употребувал во значење на каталог, во повеќето случаи тој означувал лат. ''norma, regula (fidei)''; додека во IV век веќе исклучиво се применувал за составот на боговдахновените книги.[[Податотека:OT canon png.png|мини|300пкс|Канони ([[Танах|еврејски]], православен, католички)]] == Авторство на Библијата == Светото писмо е боговдахновено (2. Тимотеј 3, 16). Односно, на неспасените им зборува за потребата од просветление (1. Коринтјани 2, 14 и 2. Коринтјани 4, 4), како и за убедувачката улога на [[Свет Дух|Светиот Дух]] (Јован 16, 7-11). Исто така, Светото писмо зборува за потребата и [[христијанин|христијаните]] да се просветлуваат (1. Коринтјани 2, 10-12), како и за учителската улога на Светиот Дух за верните (Јован 16, 13-15). Речиси сите христијани веруваат дека Светиот Дух ги вдахнал запишувачите на библиските книги. Во период од илјада и пол години, во кој настанувало Светото писмо, имало повеќе од четириесет запишувачи. Тие биле од различно општествено и национално потекло — меѓу нив имало пастири и [[цар|цареви]], [[рибар|рибари]] и поранешни фарисеи, [[пророк|пророци]] и [[лекар|лекари]]. Запишувачите биле со различно образование, традиција и [[култура]]. Меѓутоа, и покрај сето тоа, Светото писмо е чудесно бидејќи со иста леснотија и авторитет зборува за познатото и непознатото, за успесите и падовите, за [[минато|минатото]] и [[иднина|иднината]]. Светото писмо ни го открива Божјиот план сите луѓе да се спасат. Тоа е една целосна [[книга]] што во ниту еден свој дел не му се спротивставува на она што е речено во друг дел. Луѓето што ја запишувале биле „носени од Светиот Дух“ (2. Петрово 1, 21). Ниту една книга на овој свет не била толкупати подложувана на проверки и сомнежи; меѓутоа, Светото писмо останува единствената книга без недокажаност и недостатоци. [[Библија|Светото писмо]] е доволно јасно во себе и по себе за читателите да можат да го разберат. Во овој случај важи принципот на разбирливост на Писмото: # Писмото е доволно јасно за според него и наједноставната личност да може да живее; # Писмото е доволно длабоко за да претставува неисцрпен рудник и за читателите со највисоки интелектуални можности; # Разбирливоста на Писмото почива врз фактот што Божјата намера била Писмото да биде негова објава за човекот. „[[Бог]], кој е [[Вистина]] и зборува единствено вистина, ги вдахнал Светите писма за преку нив да се открие себеси на изгубеното човештво, преку [[Исус Христос]], Создателот, Господ, Избавителот, Судијата. Светото писмо е Божјо сведоштво за него лично. Светиот Дух е божествениот [[автор]] на Светото писмо и го потврдува пред нас со своето внатрешно сведоштво и ни го отвора [[разум|разумот]] за да го сфатиме неговото значење...“ Христијанските цркви го прифаќаат Светото писмо — Библијата како откровение на сѐ што е потребно за вечно спасение преку верата во Господ и Спасителот Исус Христос. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Biblical canon}} * [http://www.bible-researcher.com/canon.html The Canon of Scripture] * [http://www.crosswire.org/wiki/OSIS_Book_Abbreviations Cross Wire Bible Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305131428/https://crosswire.org/wiki/OSIS_Book_Abbreviations|date=5 March 2016}} * [https://reading-rooms.tyndale.ca/old-testament/ Old Testament Reading Room] and [https://reading-rooms.tyndale.ca/new-testament/ New Testament Reading Room] * [https://www.lsvbible.com/p/biblia-sacra-ultra.html#canoncomparison Comparison Chart of the Books in Various Canons] * [https://www.newadvent.org/cathen/03274a.htm Catholic Encyclopedia: Canon of the New Testament] * [http://jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=1025&letter=B Jewish Encyclopedia: Bible Canon] * [https://web.archive.org/web/20040611134128/http://www.tau.ac.il/humanities/bible/Pdf/books%20of%20the%20bible.htm Table of Tanakh Books] * [https://web.archive.org/web/20080513222152/http://www.sain.org/Armenian.Church/Bible.txt ''The Bible in the Armenian Church''] (есеј) * H. Schumacher, [https://archive.org/stream/handbookofscript01schuuoft#page/n105/mode/2up ''The Canon of the New Testament''] (Лондон 1923), стр.&#x20;84–94. * {{citation|url=http://oyc.yale.edu/religious-studies/introduction-to-new-testament|title=Introduction to New Testament History and Literature" course materials|others=Open Yale course|publisher=Yale University|author=Dale B. Martin|access-date=2016-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20100815203224/http://oyc.yale.edu/religious-studies/introduction-to-new-testament|archive-date=2010-08-15|url-status=dead}} * [https://wayback.archive-it.org/all/20080102012808/http://www.wels.net/cgi-bin/site.pl?1518&cuTopic_topicID=939&cuItem_itemID=13407 ''WELS Topical Q&A'': Canon – 66 Books in the Bible], by [[:en:Wisconsin_Evangelical_Lutheran_Synod|Wisconsin Evangelical Lutheran Synod]] [[Категорија:Библија]] [[Категорија:Библиски книги]] iemaowlpjf4hmni8r4eswr4rzmoq5pb 5649165 5649163 2026-10-23T15:11:26Z Andrew012p 85224 /* Име */ 5649165 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Codex Vaticanus B, 2Thess. 3,11-18, Hebr. 1,1-2,2.jpg|мини|Страница од Ватиканскиот кодекс (1209)]] '''Библиски канон''' — список на книги од [[Библија]]та што во [[јудаизам|јудаизмот]] и [[Христијански деноминации|различните христијански конфесии]] се признати како боговдахновени и кои служат како извор и основа за нормите на верата.<ref>Барсов Н. И. [https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%AD%D0%A1%D0%91%D0%95/%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%BD_%D1%86%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D1%8B%D0%B9 Канон церковный] // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. (руски)</ref><ref>[https://www.pravenc.ru/text/1470227.html Канон Библейский] // Православная энциклопедия. — М., 2012. — Т. XXX : Каменец-Подольская епархия — Каракал. — С. 212-257. — 39 000 экз. — <nowiki>ISBN 978-5-89572-031-8</nowiki>. (руски)</ref> == Име == Зборот „канон“ е позајмен од грчкиот јазик, каде што означувал „права прачка, јаже, линијар“. Во раната Црква (кај Свети [[Иринеј Лионски|Иринеј Лионски]] и други) самото учење на Црквата се нарекувало „канон“ ({{lang-el|κανών}}), „канон на верата“ (грч. κανών τής πίстеως), „канон на вистината“ (грч. κανών τής αληθειας); подоцна името „канон“ било пренесено и врз составот на оние книги што го содржат тоа учење (за првпат кај [[Ориген]] {{Langx|la|scripturae canonicae}} — „канонски списи“). Многу научници, по примерот на Землер, зборот „канон“ во однос на Светото писмо го објаснуваат во смисла на каталог или список на книги наменети за читање во црквата, така што со овој назив не се означува нивната боговдахновеност, ниту нивната вредност како извор на нормите на верата. Иако овој збор понекогаш се употребувал во значење на каталог, во повеќето случаи тој означувал лат. ''norma, regula (fidei)''; додека во IV век веќе исклучиво се применувал за составот на боговдахновените книги.[[Податотека:OT canon png.png|мини|300пкс|Канони ([[Танах|еврејски]], православен, католички)]] == Авторство на Библијата == Светото писмо е боговдахновено (2. Тимотеј 3, 16). Односно, на неспасените им зборува за потребата од просветление (1. Коринтјани 2, 14 и 2. Коринтјани 4, 4), како и за убедувачката улога на [[Свет Дух|Светиот Дух]] (Јован 16, 7-11). Исто така, Светото писмо зборува за потребата и [[христијанин|христијаните]] да се просветлуваат (1. Коринтјани 2, 10-12), како и за учителската улога на Светиот Дух за верните (Јован 16, 13-15). Речиси сите христијани веруваат дека Светиот Дух ги вдахнал запишувачите на библиските книги. Во период од илјада и пол години, во кој настанувало Светото писмо, имало повеќе од четириесет запишувачи. Тие биле од различно општествено и национално потекло — меѓу нив имало пастири и [[цар|цареви]], [[рибар|рибари]] и поранешни фарисеи, [[пророк|пророци]] и [[лекар|лекари]]. Запишувачите биле со различно образование, традиција и [[култура]]. Меѓутоа, и покрај сето тоа, Светото писмо е чудесно бидејќи со иста леснотија и авторитет зборува за познатото и непознатото, за успесите и падовите, за [[минато|минатото]] и [[иднина|иднината]]. Светото писмо ни го открива Божјиот план сите луѓе да се спасат. Тоа е една целосна [[книга]] што во ниту еден свој дел не му се спротивставува на она што е речено во друг дел. Луѓето што ја запишувале биле „носени од Светиот Дух“ (2. Петрово 1, 21). Ниту една книга на овој свет не била толкупати подложувана на проверки и сомнежи; меѓутоа, Светото писмо останува единствената книга без недокажаност и недостатоци. [[Библија|Светото писмо]] е доволно јасно во себе и по себе за читателите да можат да го разберат. Во овој случај важи принципот на разбирливост на Писмото: # Писмото е доволно јасно за според него и наједноставната личност да може да живее; # Писмото е доволно длабоко за да претставува неисцрпен рудник и за читателите со највисоки интелектуални можности; # Разбирливоста на Писмото почива врз фактот што Божјата намера била Писмото да биде негова објава за човекот. „[[Бог]], кој е [[Вистина]] и зборува единствено вистина, ги вдахнал Светите писма за преку нив да се открие себеси на изгубеното човештво, преку [[Исус Христос]], Создателот, Господ, Избавителот, Судијата. Светото писмо е Божјо сведоштво за него лично. Светиот Дух е божествениот [[автор]] на Светото писмо и го потврдува пред нас со своето внатрешно сведоштво и ни го отвора [[разум|разумот]] за да го сфатиме неговото значење...“ Христијанските цркви го прифаќаат Светото писмо — Библијата како откровение на сѐ што е потребно за вечно спасение преку верата во Господ и Спасителот Исус Христос. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Biblical canon}} * [http://www.bible-researcher.com/canon.html The Canon of Scripture] * [http://www.crosswire.org/wiki/OSIS_Book_Abbreviations Cross Wire Bible Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305131428/https://crosswire.org/wiki/OSIS_Book_Abbreviations|date=5 March 2016}} * [https://reading-rooms.tyndale.ca/old-testament/ Old Testament Reading Room] and [https://reading-rooms.tyndale.ca/new-testament/ New Testament Reading Room] * [https://www.lsvbible.com/p/biblia-sacra-ultra.html#canoncomparison Comparison Chart of the Books in Various Canons] * [https://www.newadvent.org/cathen/03274a.htm Catholic Encyclopedia: Canon of the New Testament] * [http://jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=1025&letter=B Jewish Encyclopedia: Bible Canon] * [https://web.archive.org/web/20040611134128/http://www.tau.ac.il/humanities/bible/Pdf/books%20of%20the%20bible.htm Table of Tanakh Books] * [https://web.archive.org/web/20080513222152/http://www.sain.org/Armenian.Church/Bible.txt ''The Bible in the Armenian Church''] (есеј) * H. Schumacher, [https://archive.org/stream/handbookofscript01schuuoft#page/n105/mode/2up ''The Canon of the New Testament''] (Лондон 1923), стр.&#x20;84–94. * {{citation|url=http://oyc.yale.edu/religious-studies/introduction-to-new-testament|title=Introduction to New Testament History and Literature" course materials|others=Open Yale course|publisher=Yale University|author=Dale B. Martin|access-date=2016-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20100815203224/http://oyc.yale.edu/religious-studies/introduction-to-new-testament|archive-date=2010-08-15|url-status=dead}} * [https://wayback.archive-it.org/all/20080102012808/http://www.wels.net/cgi-bin/site.pl?1518&cuTopic_topicID=939&cuItem_itemID=13407 ''WELS Topical Q&A'': Canon – 66 Books in the Bible], by [[:en:Wisconsin_Evangelical_Lutheran_Synod|Wisconsin Evangelical Lutheran Synod]] [[Категорија:Библија]] [[Категорија:Библиски книги]] 1n2rk3xbhdy5wxnaldy1mefcr5o09sv 5649196 5649165 2026-10-23T17:11:40Z Andrew012p 85224 /* Име */ 5649196 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Codex Vaticanus B, 2Thess. 3,11-18, Hebr. 1,1-2,2.jpg|мини|Страница од Ватиканскиот кодекс (1209)]] '''Библиски канон''' — список на книги од [[Библија]]та што во [[јудаизам|јудаизмот]] и [[Христијански деноминации|различните христијански конфесии]] се признати како боговдахновени и кои служат како извор и основа за нормите на верата.<ref>Барсов Н. И. [https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%AD%D0%A1%D0%91%D0%95/%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%BD_%D1%86%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D1%8B%D0%B9 Канон церковный] // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. (руски)</ref><ref>[https://www.pravenc.ru/text/1470227.html Канон Библейский] // Православная энциклопедия. — М., 2012. — Т. XXX : Каменец-Подольская епархия — Каракал. — С. 212-257. — 39 000 экз. — <nowiki>ISBN 978-5-89572-031-8</nowiki>. (руски)</ref> == Име == Зборот „канон“ е позајмен од грчкиот јазик, каде што означувал „права прачка, јаже, линијар“. Во раната Црква (кај Свети [[Иринеј Лионски|Иринеј Лионски]] и други) самото учење на Црквата се нарекувало „канон“ ({{lang-el|κανών}}), „канон на верата“ (грч. κανών τής πίстеως), „канон на вистината“ (грч. κανών τής αληθειας); подоцна името „канон“ било пренесено и врз составот на оние книги што го содржат тоа учење (за првпат кај [[Ориген]], ''scripturae canonicae'' — „канонски списи“). Многу научници, по примерот на Землер, зборот „канон“ во однос на Светото писмо го објаснуваат во смисла на каталог или список на книги наменети за читање во црквата, така што со овој назив не се означува нивната боговдахновеност, ниту нивната вредност како извор на нормите на верата. Иако овој збор понекогаш се употребувал во значење на каталог, во повеќето случаи тој означувал лат. ''norma, regula (fidei)''; додека во IV век веќе исклучиво се применувал за составот на боговдахновените книги.[[Податотека:OT canon png.png|мини|300пкс|Канони ([[Танах|еврејски]], православен, католички)]] == Авторство на Библијата == Светото писмо е боговдахновено (2. Тимотеј 3, 16). Односно, на неспасените им зборува за потребата од просветление (1. Коринтјани 2, 14 и 2. Коринтјани 4, 4), како и за убедувачката улога на [[Свет Дух|Светиот Дух]] (Јован 16, 7-11). Исто така, Светото писмо зборува за потребата и [[христијанин|христијаните]] да се просветлуваат (1. Коринтјани 2, 10-12), како и за учителската улога на Светиот Дух за верните (Јован 16, 13-15). Речиси сите христијани веруваат дека Светиот Дух ги вдахнал запишувачите на библиските книги. Во период од илјада и пол години, во кој настанувало Светото писмо, имало повеќе од четириесет запишувачи. Тие биле од различно општествено и национално потекло — меѓу нив имало пастири и [[цар|цареви]], [[рибар|рибари]] и поранешни фарисеи, [[пророк|пророци]] и [[лекар|лекари]]. Запишувачите биле со различно образование, традиција и [[култура]]. Меѓутоа, и покрај сето тоа, Светото писмо е чудесно бидејќи со иста леснотија и авторитет зборува за познатото и непознатото, за успесите и падовите, за [[минато|минатото]] и [[иднина|иднината]]. Светото писмо ни го открива Божјиот план сите луѓе да се спасат. Тоа е една целосна [[книга]] што во ниту еден свој дел не му се спротивставува на она што е речено во друг дел. Луѓето што ја запишувале биле „носени од Светиот Дух“ (2. Петрово 1, 21). Ниту една книга на овој свет не била толкупати подложувана на проверки и сомнежи; меѓутоа, Светото писмо останува единствената книга без недокажаност и недостатоци. [[Библија|Светото писмо]] е доволно јасно во себе и по себе за читателите да можат да го разберат. Во овој случај важи принципот на разбирливост на Писмото: # Писмото е доволно јасно за според него и наједноставната личност да може да живее; # Писмото е доволно длабоко за да претставува неисцрпен рудник и за читателите со највисоки интелектуални можности; # Разбирливоста на Писмото почива врз фактот што Божјата намера била Писмото да биде негова објава за човекот. „[[Бог]], кој е [[Вистина]] и зборува единствено вистина, ги вдахнал Светите писма за преку нив да се открие себеси на изгубеното човештво, преку [[Исус Христос]], Создателот, Господ, Избавителот, Судијата. Светото писмо е Божјо сведоштво за него лично. Светиот Дух е божествениот [[автор]] на Светото писмо и го потврдува пред нас со своето внатрешно сведоштво и ни го отвора [[разум|разумот]] за да го сфатиме неговото значење...“ Христијанските цркви го прифаќаат Светото писмо — Библијата како откровение на сѐ што е потребно за вечно спасение преку верата во Господ и Спасителот Исус Христос. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Biblical canon}} * [http://www.bible-researcher.com/canon.html The Canon of Scripture] * [http://www.crosswire.org/wiki/OSIS_Book_Abbreviations Cross Wire Bible Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305131428/https://crosswire.org/wiki/OSIS_Book_Abbreviations|date=5 March 2016}} * [https://reading-rooms.tyndale.ca/old-testament/ Old Testament Reading Room] and [https://reading-rooms.tyndale.ca/new-testament/ New Testament Reading Room] * [https://www.lsvbible.com/p/biblia-sacra-ultra.html#canoncomparison Comparison Chart of the Books in Various Canons] * [https://www.newadvent.org/cathen/03274a.htm Catholic Encyclopedia: Canon of the New Testament] * [http://jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=1025&letter=B Jewish Encyclopedia: Bible Canon] * [https://web.archive.org/web/20040611134128/http://www.tau.ac.il/humanities/bible/Pdf/books%20of%20the%20bible.htm Table of Tanakh Books] * [https://web.archive.org/web/20080513222152/http://www.sain.org/Armenian.Church/Bible.txt ''The Bible in the Armenian Church''] (есеј) * H. Schumacher, [https://archive.org/stream/handbookofscript01schuuoft#page/n105/mode/2up ''The Canon of the New Testament''] (Лондон 1923), стр.&#x20;84–94. * {{citation|url=http://oyc.yale.edu/religious-studies/introduction-to-new-testament|title=Introduction to New Testament History and Literature" course materials|others=Open Yale course|publisher=Yale University|author=Dale B. Martin|access-date=2016-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20100815203224/http://oyc.yale.edu/religious-studies/introduction-to-new-testament|archive-date=2010-08-15|url-status=dead}} * [https://wayback.archive-it.org/all/20080102012808/http://www.wels.net/cgi-bin/site.pl?1518&cuTopic_topicID=939&cuItem_itemID=13407 ''WELS Topical Q&A'': Canon – 66 Books in the Bible], by [[:en:Wisconsin_Evangelical_Lutheran_Synod|Wisconsin Evangelical Lutheran Synod]] [[Категорија:Библија]] [[Категорија:Библиски книги]] ob7dgsxmqvuv3iu5iq8i5tsokhyehxy 5649197 5649196 2026-10-23T17:11:53Z Andrew012p 85224 /* Име */ 5649197 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Codex Vaticanus B, 2Thess. 3,11-18, Hebr. 1,1-2,2.jpg|мини|Страница од Ватиканскиот кодекс (1209)]] '''Библиски канон''' — список на книги од [[Библија]]та што во [[јудаизам|јудаизмот]] и [[Христијански деноминации|различните христијански конфесии]] се признати како боговдахновени и кои служат како извор и основа за нормите на верата.<ref>Барсов Н. И. [https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%AD%D0%A1%D0%91%D0%95/%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%BD_%D1%86%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D1%8B%D0%B9 Канон церковный] // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. (руски)</ref><ref>[https://www.pravenc.ru/text/1470227.html Канон Библейский] // Православная энциклопедия. — М., 2012. — Т. XXX : Каменец-Подольская епархия — Каракал. — С. 212-257. — 39 000 экз. — <nowiki>ISBN 978-5-89572-031-8</nowiki>. (руски)</ref> == Име == Зборот „канон“ е позајмен од грчкиот јазик, каде што означувал „права прачка, јаже, линијар“. Во раната Црква (кај Свети [[Иринеј Лионски|Иринеј Лионски]] и други) самото учење на Црквата се нарекувало „канон“ ({{lang-el|κανών}}), „канон на верата“ (грч. κανών τής πίстеως), „канон на вистината“ (грч. κανών τής αληθειας); подоцна името „канон“ било пренесено и врз составот на оние книги што го содржат тоа учење (за првпат кај [[Ориген]], ''scripturae canonicae'' — „канонски списи“). Многу научници, по примерот на Землер, зборот „канон“ во однос на Светото писмо го објаснуваат во смисла на каталог или список на книги наменети за читање во црквата, така што со овој назив не се означува нивната боговдахновеност, ниту нивната вредност како извор на нормите на верата. Иако овој збор понекогаш се употребувал во значење на каталог, во повеќето случаи тој означувал лат. ''norma, regula (fidei)''; додека во IV век веќе исклучиво се применувал за составот на боговдахновените книги.[[Податотека:OT canon png.png|мини|300пкс|Канони ([[Танах|еврејски]], православен, католички)]] == Авторство на Библијата == Светото писмо е боговдахновено (2. Тимотеј 3, 16). Односно, на неспасените им зборува за потребата од просветление (1. Коринтјани 2, 14 и 2. Коринтјани 4, 4), како и за убедувачката улога на [[Свет Дух|Светиот Дух]] (Јован 16, 7-11). Исто така, Светото писмо зборува за потребата и [[христијанин|христијаните]] да се просветлуваат (1. Коринтјани 2, 10-12), како и за учителската улога на Светиот Дух за верните (Јован 16, 13-15). Речиси сите христијани веруваат дека Светиот Дух ги вдахнал запишувачите на библиските книги. Во период од илјада и пол години, во кој настанувало Светото писмо, имало повеќе од четириесет запишувачи. Тие биле од различно општествено и национално потекло — меѓу нив имало пастири и [[цар|цареви]], [[рибар|рибари]] и поранешни фарисеи, [[пророк|пророци]] и [[лекар|лекари]]. Запишувачите биле со различно образование, традиција и [[култура]]. Меѓутоа, и покрај сето тоа, Светото писмо е чудесно бидејќи со иста леснотија и авторитет зборува за познатото и непознатото, за успесите и падовите, за [[минато|минатото]] и [[иднина|иднината]]. Светото писмо ни го открива Божјиот план сите луѓе да се спасат. Тоа е една целосна [[книга]] што во ниту еден свој дел не му се спротивставува на она што е речено во друг дел. Луѓето што ја запишувале биле „носени од Светиот Дух“ (2. Петрово 1, 21). Ниту една книга на овој свет не била толкупати подложувана на проверки и сомнежи; меѓутоа, Светото писмо останува единствената книга без недокажаност и недостатоци. [[Библија|Светото писмо]] е доволно јасно во себе и по себе за читателите да можат да го разберат. Во овој случај важи принципот на разбирливост на Писмото: # Писмото е доволно јасно за според него и наједноставната личност да може да живее; # Писмото е доволно длабоко за да претставува неисцрпен рудник и за читателите со највисоки интелектуални можности; # Разбирливоста на Писмото почива врз фактот што Божјата намера била Писмото да биде негова објава за човекот. „[[Бог]], кој е [[Вистина]] и зборува единствено вистина, ги вдахнал Светите писма за преку нив да се открие себеси на изгубеното човештво, преку [[Исус Христос]], Создателот, Господ, Избавителот, Судијата. Светото писмо е Божјо сведоштво за него лично. Светиот Дух е божествениот [[автор]] на Светото писмо и го потврдува пред нас со своето внатрешно сведоштво и ни го отвора [[разум|разумот]] за да го сфатиме неговото значење...“ Христијанските цркви го прифаќаат Светото писмо — Библијата како откровение на сѐ што е потребно за вечно спасение преку верата во Господ и Спасителот Исус Христос. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Biblical canon}} * [http://www.bible-researcher.com/canon.html The Canon of Scripture] * [http://www.crosswire.org/wiki/OSIS_Book_Abbreviations Cross Wire Bible Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305131428/https://crosswire.org/wiki/OSIS_Book_Abbreviations|date=5 March 2016}} * [https://reading-rooms.tyndale.ca/old-testament/ Old Testament Reading Room] and [https://reading-rooms.tyndale.ca/new-testament/ New Testament Reading Room] * [https://www.lsvbible.com/p/biblia-sacra-ultra.html#canoncomparison Comparison Chart of the Books in Various Canons] * [https://www.newadvent.org/cathen/03274a.htm Catholic Encyclopedia: Canon of the New Testament] * [http://jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=1025&letter=B Jewish Encyclopedia: Bible Canon] * [https://web.archive.org/web/20040611134128/http://www.tau.ac.il/humanities/bible/Pdf/books%20of%20the%20bible.htm Table of Tanakh Books] * [https://web.archive.org/web/20080513222152/http://www.sain.org/Armenian.Church/Bible.txt ''The Bible in the Armenian Church''] (есеј) * H. Schumacher, [https://archive.org/stream/handbookofscript01schuuoft#page/n105/mode/2up ''The Canon of the New Testament''] (Лондон 1923), стр.&#x20;84–94. * {{citation|url=http://oyc.yale.edu/religious-studies/introduction-to-new-testament|title=Introduction to New Testament History and Literature" course materials|others=Open Yale course|publisher=Yale University|author=Dale B. Martin|access-date=2016-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20100815203224/http://oyc.yale.edu/religious-studies/introduction-to-new-testament|archive-date=2010-08-15|url-status=dead}} * [https://wayback.archive-it.org/all/20080102012808/http://www.wels.net/cgi-bin/site.pl?1518&cuTopic_topicID=939&cuItem_itemID=13407 ''WELS Topical Q&A'': Canon – 66 Books in the Bible], by [[:en:Wisconsin_Evangelical_Lutheran_Synod|Wisconsin Evangelical Lutheran Synod]] [[Категорија:Библија]] [[Категорија:Библиски книги]] 547cx50knmh511lu6v4wfexn2vszdjn 5649202 5649197 2026-10-23T17:13:42Z Andrew012p 85224 /* Име */ 5649202 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Codex Vaticanus B, 2Thess. 3,11-18, Hebr. 1,1-2,2.jpg|мини|Страница од Ватиканскиот кодекс (1209)]] '''Библиски канон''' — список на книги од [[Библија]]та што во [[јудаизам|јудаизмот]] и [[Христијански деноминации|различните христијански конфесии]] се признати како боговдахновени и кои служат како извор и основа за нормите на верата.<ref>Барсов Н. И. [https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%AD%D0%A1%D0%91%D0%95/%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%BD_%D1%86%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D1%8B%D0%B9 Канон церковный] // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. (руски)</ref><ref>[https://www.pravenc.ru/text/1470227.html Канон Библейский] // Православная энциклопедия. — М., 2012. — Т. XXX : Каменец-Подольская епархия — Каракал. — С. 212-257. — 39 000 экз. — <nowiki>ISBN 978-5-89572-031-8</nowiki>. (руски)</ref> == Име == Зборот „канон“ е позајмен од грчкиот јазик, каде што означувал „права прачка, јаже, линијар“. Во раната Црква (кај Свети [[Иринеј Лионски|Иринеј Лионски]] и други) самото учење на Црквата се нарекувало „канон“ ({{lang-el|κανών}}), „канон на верата“ (грч. κανών τής πίстеως), „канон на вистината“ (грч. κανών τής αληθειας); подоцна името „канон“ било пренесено и врз составот на оние книги што го содржат тоа учење (за првпат кај [[Ориген]], ''scripturae canonicae'' — „канонски списи“). Многу научници, по примерот на Землер, зборот „канон“ во однос на Светото писмо го објаснуваат во смисла на каталог или список на книги наменети за читање во црквата, така што со овој назив не се означува нивната боговдахновеност, ниту нивната вредност како извор на нормите на верата. Иако овој збор понекогаш се употребувал во значење на каталог, во повеќето случаи тој означувал ''norma, regula (fidei)''; додека во IV век веќе исклучиво се применувал за составот на боговдахновените книги.[[Податотека:OT canon png.png|мини|300пкс|Канони ([[Танах|еврејски]], православен, католички)]] == Авторство на Библијата == Светото писмо е боговдахновено (2. Тимотеј 3, 16). Односно, на неспасените им зборува за потребата од просветление (1. Коринтјани 2, 14 и 2. Коринтјани 4, 4), како и за убедувачката улога на [[Свет Дух|Светиот Дух]] (Јован 16, 7-11). Исто така, Светото писмо зборува за потребата и [[христијанин|христијаните]] да се просветлуваат (1. Коринтјани 2, 10-12), како и за учителската улога на Светиот Дух за верните (Јован 16, 13-15). Речиси сите христијани веруваат дека Светиот Дух ги вдахнал запишувачите на библиските книги. Во период од илјада и пол години, во кој настанувало Светото писмо, имало повеќе од четириесет запишувачи. Тие биле од различно општествено и национално потекло — меѓу нив имало пастири и [[цар|цареви]], [[рибар|рибари]] и поранешни фарисеи, [[пророк|пророци]] и [[лекар|лекари]]. Запишувачите биле со различно образование, традиција и [[култура]]. Меѓутоа, и покрај сето тоа, Светото писмо е чудесно бидејќи со иста леснотија и авторитет зборува за познатото и непознатото, за успесите и падовите, за [[минато|минатото]] и [[иднина|иднината]]. Светото писмо ни го открива Божјиот план сите луѓе да се спасат. Тоа е една целосна [[книга]] што во ниту еден свој дел не му се спротивставува на она што е речено во друг дел. Луѓето што ја запишувале биле „носени од Светиот Дух“ (2. Петрово 1, 21). Ниту една книга на овој свет не била толкупати подложувана на проверки и сомнежи; меѓутоа, Светото писмо останува единствената книга без недокажаност и недостатоци. [[Библија|Светото писмо]] е доволно јасно во себе и по себе за читателите да можат да го разберат. Во овој случај важи принципот на разбирливост на Писмото: # Писмото е доволно јасно за според него и наједноставната личност да може да живее; # Писмото е доволно длабоко за да претставува неисцрпен рудник и за читателите со највисоки интелектуални можности; # Разбирливоста на Писмото почива врз фактот што Божјата намера била Писмото да биде негова објава за човекот. „[[Бог]], кој е [[Вистина]] и зборува единствено вистина, ги вдахнал Светите писма за преку нив да се открие себеси на изгубеното човештво, преку [[Исус Христос]], Создателот, Господ, Избавителот, Судијата. Светото писмо е Божјо сведоштво за него лично. Светиот Дух е божествениот [[автор]] на Светото писмо и го потврдува пред нас со своето внатрешно сведоштво и ни го отвора [[разум|разумот]] за да го сфатиме неговото значење...“ Христијанските цркви го прифаќаат Светото писмо — Библијата како откровение на сѐ што е потребно за вечно спасение преку верата во Господ и Спасителот Исус Христос. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Biblical canon}} * [http://www.bible-researcher.com/canon.html The Canon of Scripture] * [http://www.crosswire.org/wiki/OSIS_Book_Abbreviations Cross Wire Bible Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305131428/https://crosswire.org/wiki/OSIS_Book_Abbreviations|date=5 March 2016}} * [https://reading-rooms.tyndale.ca/old-testament/ Old Testament Reading Room] and [https://reading-rooms.tyndale.ca/new-testament/ New Testament Reading Room] * [https://www.lsvbible.com/p/biblia-sacra-ultra.html#canoncomparison Comparison Chart of the Books in Various Canons] * [https://www.newadvent.org/cathen/03274a.htm Catholic Encyclopedia: Canon of the New Testament] * [http://jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=1025&letter=B Jewish Encyclopedia: Bible Canon] * [https://web.archive.org/web/20040611134128/http://www.tau.ac.il/humanities/bible/Pdf/books%20of%20the%20bible.htm Table of Tanakh Books] * [https://web.archive.org/web/20080513222152/http://www.sain.org/Armenian.Church/Bible.txt ''The Bible in the Armenian Church''] (есеј) * H. Schumacher, [https://archive.org/stream/handbookofscript01schuuoft#page/n105/mode/2up ''The Canon of the New Testament''] (Лондон 1923), стр.&#x20;84–94. * {{citation|url=http://oyc.yale.edu/religious-studies/introduction-to-new-testament|title=Introduction to New Testament History and Literature" course materials|others=Open Yale course|publisher=Yale University|author=Dale B. Martin|access-date=2016-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20100815203224/http://oyc.yale.edu/religious-studies/introduction-to-new-testament|archive-date=2010-08-15|url-status=dead}} * [https://wayback.archive-it.org/all/20080102012808/http://www.wels.net/cgi-bin/site.pl?1518&cuTopic_topicID=939&cuItem_itemID=13407 ''WELS Topical Q&A'': Canon – 66 Books in the Bible], by [[:en:Wisconsin_Evangelical_Lutheran_Synod|Wisconsin Evangelical Lutheran Synod]] [[Категорија:Библија]] [[Категорија:Библиски книги]] 7mhli9rrr42zvskm9j4d3edvduhjh3x 5649344 5649202 2026-10-24T09:32:13Z Andrew012p 85224 /* Име */ 5649344 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Codex Vaticanus B, 2Thess. 3,11-18, Hebr. 1,1-2,2.jpg|мини|Страница од Ватиканскиот кодекс (1209)]] '''Библиски канон''' — список на книги од [[Библија]]та што во [[јудаизам|јудаизмот]] и [[Христијански деноминации|различните христијански конфесии]] се признати како боговдахновени и кои служат како извор и основа за нормите на верата.<ref>Барсов Н. И. [https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%AD%D0%A1%D0%91%D0%95/%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%BD_%D1%86%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D1%8B%D0%B9 Канон церковный] // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. (руски)</ref><ref>[https://www.pravenc.ru/text/1470227.html Канон Библейский] // Православная энциклопедия. — М., 2012. — Т. XXX : Каменец-Подольская епархия — Каракал. — С. 212-257. — 39 000 экз. — <nowiki>ISBN 978-5-89572-031-8</nowiki>. (руски)</ref> == Име == Зборот „канон“ е позајмен од грчкиот јазик, каде што означува „права прачка, јаже, линијар“. Во раната Црква (кај Свети [[Иринеј Лионски|Иринеј Лионски]] и други) самото учење на Црквата се нарекувало „канон“ ({{lang-el|κανών}}), „канон на верата“ (грч. κανών τής πίстеως), „канон на вистината“ (грч. κανών τής αληθειας); подоцна името „канон“ било пренесено и врз составот на оние книги што го содржат тоа учење (за првпат кај [[Ориген]], ''scripturae canonicae'' — „канонски списи“). Многу научници, по примерот на Землер, зборот „канон“ во однос на Светото писмо го објаснуваат во смисла на каталог или список на книги наменети за читање во црквата, така што со овој назив не се означува нивната боговдахновеност, ниту нивната вредност како извор на нормите на верата. Иако овој збор понекогаш се употребувал во значење на каталог, во повеќето случаи тој означувал ''norma, regula (fidei)''; додека во IV век веќе исклучиво се применувал за составот на боговдахновените книги.[[Податотека:OT canon png.png|мини|300пкс|Канони ([[Танах|еврејски]], православен, католички)]] == Авторство на Библијата == Светото писмо е боговдахновено (2. Тимотеј 3, 16). Односно, на неспасените им зборува за потребата од просветление (1. Коринтјани 2, 14 и 2. Коринтјани 4, 4), како и за убедувачката улога на [[Свет Дух|Светиот Дух]] (Јован 16, 7-11). Исто така, Светото писмо зборува за потребата и [[христијанин|христијаните]] да се просветлуваат (1. Коринтјани 2, 10-12), како и за учителската улога на Светиот Дух за верните (Јован 16, 13-15). Речиси сите христијани веруваат дека Светиот Дух ги вдахнал запишувачите на библиските книги. Во период од илјада и пол години, во кој настанувало Светото писмо, имало повеќе од четириесет запишувачи. Тие биле од различно општествено и национално потекло — меѓу нив имало пастири и [[цар|цареви]], [[рибар|рибари]] и поранешни фарисеи, [[пророк|пророци]] и [[лекар|лекари]]. Запишувачите биле со различно образование, традиција и [[култура]]. Меѓутоа, и покрај сето тоа, Светото писмо е чудесно бидејќи со иста леснотија и авторитет зборува за познатото и непознатото, за успесите и падовите, за [[минато|минатото]] и [[иднина|иднината]]. Светото писмо ни го открива Божјиот план сите луѓе да се спасат. Тоа е една целосна [[книга]] што во ниту еден свој дел не му се спротивставува на она што е речено во друг дел. Луѓето што ја запишувале биле „носени од Светиот Дух“ (2. Петрово 1, 21). Ниту една книга на овој свет не била толкупати подложувана на проверки и сомнежи; меѓутоа, Светото писмо останува единствената книга без недокажаност и недостатоци. [[Библија|Светото писмо]] е доволно јасно во себе и по себе за читателите да можат да го разберат. Во овој случај важи принципот на разбирливост на Писмото: # Писмото е доволно јасно за според него и наједноставната личност да може да живее; # Писмото е доволно длабоко за да претставува неисцрпен рудник и за читателите со највисоки интелектуални можности; # Разбирливоста на Писмото почива врз фактот што Божјата намера била Писмото да биде негова објава за човекот. „[[Бог]], кој е [[Вистина]] и зборува единствено вистина, ги вдахнал Светите писма за преку нив да се открие себеси на изгубеното човештво, преку [[Исус Христос]], Создателот, Господ, Избавителот, Судијата. Светото писмо е Божјо сведоштво за него лично. Светиот Дух е божествениот [[автор]] на Светото писмо и го потврдува пред нас со своето внатрешно сведоштво и ни го отвора [[разум|разумот]] за да го сфатиме неговото значење...“ Христијанските цркви го прифаќаат Светото писмо — Библијата како откровение на сѐ што е потребно за вечно спасение преку верата во Господ и Спасителот Исус Христос. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Biblical canon}} * [http://www.bible-researcher.com/canon.html The Canon of Scripture] * [http://www.crosswire.org/wiki/OSIS_Book_Abbreviations Cross Wire Bible Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305131428/https://crosswire.org/wiki/OSIS_Book_Abbreviations|date=5 March 2016}} * [https://reading-rooms.tyndale.ca/old-testament/ Old Testament Reading Room] and [https://reading-rooms.tyndale.ca/new-testament/ New Testament Reading Room] * [https://www.lsvbible.com/p/biblia-sacra-ultra.html#canoncomparison Comparison Chart of the Books in Various Canons] * [https://www.newadvent.org/cathen/03274a.htm Catholic Encyclopedia: Canon of the New Testament] * [http://jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=1025&letter=B Jewish Encyclopedia: Bible Canon] * [https://web.archive.org/web/20040611134128/http://www.tau.ac.il/humanities/bible/Pdf/books%20of%20the%20bible.htm Table of Tanakh Books] * [https://web.archive.org/web/20080513222152/http://www.sain.org/Armenian.Church/Bible.txt ''The Bible in the Armenian Church''] (есеј) * H. Schumacher, [https://archive.org/stream/handbookofscript01schuuoft#page/n105/mode/2up ''The Canon of the New Testament''] (Лондон 1923), стр.&#x20;84–94. * {{citation|url=http://oyc.yale.edu/religious-studies/introduction-to-new-testament|title=Introduction to New Testament History and Literature" course materials|others=Open Yale course|publisher=Yale University|author=Dale B. Martin|access-date=2016-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20100815203224/http://oyc.yale.edu/religious-studies/introduction-to-new-testament|archive-date=2010-08-15|url-status=dead}} * [https://wayback.archive-it.org/all/20080102012808/http://www.wels.net/cgi-bin/site.pl?1518&cuTopic_topicID=939&cuItem_itemID=13407 ''WELS Topical Q&A'': Canon – 66 Books in the Bible], by [[:en:Wisconsin_Evangelical_Lutheran_Synod|Wisconsin Evangelical Lutheran Synod]] [[Категорија:Библија]] [[Категорија:Библиски книги]] nmmpmvaigbdhnnuli1k1iuq5c2iqxs6 1 1406415 5649160 2026-10-23T15:08:49Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{СЗР}} 5649160 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1406416 5649174 2026-10-23T15:28:00Z P.Nedelkovski 47736 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:sr:Special:Redirect/revision/31806481|Миом]]“ 5649174 wikitext text/x-wiki '''Миом''' - доброќуден [[тумор]] кој се појавува и се развива во [[Мускул|мускулното ткиво]]. Овој вид тумор се нарекува и [[Хормон|хормонски]] чувствителна [[патологија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nebojsazecevic.com/tekstovi/miomi-materice/1763/miom-je-tumor-koji-se-lako-moze-leciti-i-izleciti|title=Miom tumor {{!}} Ass. dr sc. med. Nebojša Zečević, Specijalista ginekologije i akušerstva|work=nebojsazecevic.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924013106/https://www.nebojsazecevic.com/tekstovi/miomi-materice/1763/miom-je-tumor-koji-se-lako-moze-leciti-i-izleciti|archive-date=24. 09. 2020|accessdate=3. 4. 2020}}</ref> Самиот по себе, туморот е различен од другите видови тумори бидејќи не се шири на други органи, но може да предизвика [[крвавење]] и [[Зараза|инфекција]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.simptomi.rs/index.php/bolesti/21-urologija-i-ginekologija-bolesti-muskaraca-i-zena/4381-sta-je-miom-miomi-materice-i-kako-se-lece|title=Šta je miom (miomi) materice i kako se leče|last=Stojicevic|first=Dragan|work=www.simptomi.rs|language=sr-yu|accessdate=3. 4. 2020}}</ref> == Класификација == Постојат два вида миоми: * [[Лејомиом]]: Тумор составен од мускулно ткиво. Тоа е најчеста појава кај миомите. Се јавува во [[Материца|матката]] и се нарекува утерусен лејомиом.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.stetoskop.info/maligne-bolesti-i-tumori/lejomiom-materice|title=Lejomiom materice|work=Stetoskop.info|language=sr-RS|accessdate=3. 4. 2020}}</ref> * [[Рабдомиом]]: Составен од напречно мускулно ткиво, туморот е многу редок. Во повеќето случаи, се појавува во детството и, доколку не се лекува, може да стане малиген.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ordinacije.info/rabdomiom-medicinski-recnik-medicinski-pojmovi/|title=Rabdomiom – Medicinski rečnik – Medicinski pojmovi|work=www.ordinacije.info|accessdate=3. 4. 2020}}</ref> == Симптоми == Симптомите на миомите зависат од нивната големина и местоположба. Најчесто вклучуваат: * [[Крвавење]]: Особено кај миоми на матка, кои можат да предизвикаат обилно или нередовно крвавење. * Болка: Миомите можат да предизвикаат болка во долниот дел на стомакот или грбот. * Притисок врз органите: Големите миоми можат да притиснат на блиските органи, како што се [[Мочен меур|мочниот меур]] или цревата, предизвикувајќи често мокрење или запек. * Зголемување на абдоменот: Миомите на матката можат да предизвикаат видливо зголемување на абдоменот.<ref>{{Наведено списание|last=Stewart|first=Elizabeth A.|year=2001|title=Uterine Fibroids|url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_2001-01-27_357_9252/page/292|journal=The Lancet|volume=357|issue=9252|pages=293–298|doi=10.1016/S0140-6736(00)03622-9|pmid=11214143}}</ref> == Дијагноза == Дијагнозата на миомот обично вклучува: * Физички преглед: Палпација и визуелна проценка на лезијата. * [[Ултразвук]]: Користење на ултразвук за прецизно локализирање и карактеризирање на тумори. * [[Јадрена магнетна резонанција|ЈМР]]: Поподробна слика на миомите, особено ако се големи или сложени. * [[Хистопатолошка анализа]]: Земање примерок од ткиво за анализа за да се потврди дијагнозата.<ref>{{Наведено списание|last=Goldblum|first=J.R.|last2=Folpe|first2=A.L.|last3=Weiss|first3=S.W.|year=2014|title=Enzinger and Weiss's Soft Tissue Tumors|journal=The American Journal of Surgical Pathology|volume=38|issue=12|pages=1715–1716|doi=10.1097/PAS.0000000000000317}}</ref> == Лечење == Лечењето на миомите зависи од нивната големина, местополоѓба и симптоми. Некои од најчестите пристапи вклучуваат: * Надгледување: Малите, безболни миоми можат да се следат без потреба од лчење. * Лекови: Употреба на [[Хормонална терапија|хормонска терапија]] или [[Нестероиден антиинфламаторен лек|нестероидни антиинфламаторни лекови]] за намалување на симптомите. * [[Хируршка ексцизија]]: Отстранување на миомите ако тие предизвикуваат симптоми или компликации. * [[Емболизација артерија матернице|Емболизација на маткалната артерија]]: Блокирање на крвните садови што ги хранат миомите. * Хистеректомија: Отстранување на матката во тешки случаи.<ref>{{Наведено списание|last=Anastas|first=Jamie N.|last2=Moon|first2=Randall T.|year=2013|title=WNT signalling pathways as therapeutic targets in cancer|journal=Nature Reviews Cancer|volume=13|issue=1|pages=11–26|doi=10.1038/nrc3419|pmid=23258168}}</ref> == Поврзано == * [[Тумор]] * Хистопатологија * Хистеректомија == Наводи == [[Категорија:Гинекологија]] [[Категорија:Медицински поими]] [[Категорија:Патологија]] fum8w1uccgievsq3rt1kz7pbqj7xve3 5649175 5649174 2026-10-23T15:30:34Z P.Nedelkovski 47736 додадена/изменета предлошка 5649175 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition (new) | name = Миом | synonyms = | image = Uterine fibroids.jpg | image_size = 250px | caption = Миом на матка | pronounce = | field = [[Онкологија]] | symptoms = | complications = | onset = | duration = | types = | causes = | risks = | diagnosis = | differential = | prevention = | treatment = | medication = | prognosis = | frequency = | deaths = }} '''Миом''' - доброќуден [[тумор]] кој се појавува и се развива во [[Мускул|мускулното ткиво]]. Овој вид тумор се нарекува и [[Хормон|хормонски]] чувствителна [[патологија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nebojsazecevic.com/tekstovi/miomi-materice/1763/miom-je-tumor-koji-se-lako-moze-leciti-i-izleciti|title=Miom tumor {{!}} Ass. dr sc. med. Nebojša Zečević, Specijalista ginekologije i akušerstva|work=nebojsazecevic.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924013106/https://www.nebojsazecevic.com/tekstovi/miomi-materice/1763/miom-je-tumor-koji-se-lako-moze-leciti-i-izleciti|archive-date=24. 09. 2020|accessdate=3. 4. 2020}}</ref> Самиот по себе, туморот е различен од другите видови тумори бидејќи не се шири на други органи, но може да предизвика [[крвавење]] и [[Зараза|инфекција]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.simptomi.rs/index.php/bolesti/21-urologija-i-ginekologija-bolesti-muskaraca-i-zena/4381-sta-je-miom-miomi-materice-i-kako-se-lece|title=Šta je miom (miomi) materice i kako se leče|last=Stojicevic|first=Dragan|work=www.simptomi.rs|language=sr-yu|accessdate=3. 4. 2020}}</ref> == Класификација == Постојат два вида миоми: * [[Лејомиом]]: Тумор составен од мускулно ткиво. Тоа е најчеста појава кај миомите. Се јавува во [[Материца|матката]] и се нарекува утерусен лејомиом.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.stetoskop.info/maligne-bolesti-i-tumori/lejomiom-materice|title=Lejomiom materice|work=Stetoskop.info|language=sr-RS|accessdate=3. 4. 2020}}</ref> * [[Рабдомиом]]: Составен од напречно мускулно ткиво, туморот е многу редок. Во повеќето случаи, се појавува во детството и, доколку не се лекува, може да стане малиген.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ordinacije.info/rabdomiom-medicinski-recnik-medicinski-pojmovi/|title=Rabdomiom – Medicinski rečnik – Medicinski pojmovi|work=www.ordinacije.info|accessdate=3. 4. 2020}}</ref> == Симптоми == Симптомите на миомите зависат од нивната големина и местоположба. Најчесто вклучуваат: * [[Крвавење]]: Особено кај миоми на матка, кои можат да предизвикаат обилно или нередовно крвавење. * Болка: Миомите можат да предизвикаат болка во долниот дел на стомакот или грбот. * Притисок врз органите: Големите миоми можат да притиснат на блиските органи, како што се [[Мочен меур|мочниот меур]] или цревата, предизвикувајќи често мокрење или запек. * Зголемување на абдоменот: Миомите на матката можат да предизвикаат видливо зголемување на абдоменот.<ref>{{Наведено списание|last=Stewart|first=Elizabeth A.|year=2001|title=Uterine Fibroids|url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_2001-01-27_357_9252/page/292|journal=The Lancet|volume=357|issue=9252|pages=293–298|doi=10.1016/S0140-6736(00)03622-9|pmid=11214143}}</ref> == Дијагноза == Дијагнозата на миомот обично вклучува: * Физички преглед: Палпација и визуелна проценка на лезијата. * [[Ултразвук]]: Користење на ултразвук за прецизно локализирање и карактеризирање на тумори. * [[Јадрена магнетна резонанција|ЈМР]]: Поподробна слика на миомите, особено ако се големи или сложени. * [[Хистопатолошка анализа]]: Земање примерок од ткиво за анализа за да се потврди дијагнозата.<ref>{{Наведено списание|last=Goldblum|first=J.R.|last2=Folpe|first2=A.L.|last3=Weiss|first3=S.W.|year=2014|title=Enzinger and Weiss's Soft Tissue Tumors|journal=The American Journal of Surgical Pathology|volume=38|issue=12|pages=1715–1716|doi=10.1097/PAS.0000000000000317}}</ref> == Лечење == Лечењето на миомите зависи од нивната големина, местополоѓба и симптоми. Некои од најчестите пристапи вклучуваат: * Надгледување: Малите, безболни миоми можат да се следат без потреба од лчење. * Лекови: Употреба на [[Хормонална терапија|хормонска терапија]] или [[Нестероиден антиинфламаторен лек|нестероидни антиинфламаторни лекови]] за намалување на симптомите. * [[Хируршка ексцизија]]: Отстранување на миомите ако тие предизвикуваат симптоми или компликации. * [[Емболизација артерија матернице|Емболизација на маткалната артерија]]: Блокирање на крвните садови што ги хранат миомите. * Хистеректомија: Отстранување на матката во тешки случаи.<ref>{{Наведено списание|last=Anastas|first=Jamie N.|last2=Moon|first2=Randall T.|year=2013|title=WNT signalling pathways as therapeutic targets in cancer|journal=Nature Reviews Cancer|volume=13|issue=1|pages=11–26|doi=10.1038/nrc3419|pmid=23258168}}</ref> == Поврзано == * [[Тумор]] * [[Хистопатологија]] * [[Хистеректомија]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Гинекологија]] [[Категорија:Медицински поими]] [[Категорија:Патологија]] 4be89rcdrelr8bfi61uk3nrnhblyugd 5649176 5649175 2026-10-23T15:38:29Z P.Nedelkovski 47736 дополнување 5649176 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition (new) | name = Миом | synonyms = | image = Uterine fibroids.jpg | image_size = 250px | caption = Миом на матка | pronounce = | field = [[Онкологија]] | symptoms = | complications = | onset = | duration = | types = | causes = | risks = | diagnosis = | differential = | prevention = | treatment = | medication = | prognosis = | frequency = | deaths = }} '''Миом'''<ref>{{ДРМЈ|миом}}</ref><ref>{{ОДРМЈ|миом}}</ref> — доброќуден [[тумор]] кој се појавува и се развива во [[Мускул|мускулното ткиво]]. Овој вид тумор се нарекува и [[Хормон|хормонски]] чувствителна [[патологија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nebojsazecevic.com/tekstovi/miomi-materice/1763/miom-je-tumor-koji-se-lako-moze-leciti-i-izleciti|title=Miom tumor {{!}} Ass. dr sc. med. Nebojša Zečević, Specijalista ginekologije i akušerstva|work=nebojsazecevic.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924013106/https://www.nebojsazecevic.com/tekstovi/miomi-materice/1763/miom-je-tumor-koji-se-lako-moze-leciti-i-izleciti|archive-date=24. 09. 2020|accessdate=3. 4. 2020}}</ref> Самиот по себе, туморот е различен од другите видови тумори бидејќи не се шири на други органи, но може да предизвика [[крвавење]] и [[Зараза|инфекција]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.simptomi.rs/index.php/bolesti/21-urologija-i-ginekologija-bolesti-muskaraca-i-zena/4381-sta-je-miom-miomi-materice-i-kako-se-lece|title=Šta je miom (miomi) materice i kako se leče|last=Stojicevic|first=Dragan|work=www.simptomi.rs|language=sr-yu|accessdate=3. 4. 2020}}</ref> == Класификација == Постојат два вида миоми: * [[Лејомиом]]: Тумор составен од мускулно ткиво. Тоа е најчеста појава кај миомите. Се јавува во [[Материца|матката]] и се нарекува утерусен лејомиом.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.stetoskop.info/maligne-bolesti-i-tumori/lejomiom-materice|title=Lejomiom materice|work=Stetoskop.info|language=sr-RS|accessdate=3. 4. 2020}}</ref> * [[Рабдомиом]]: Составен од напречно мускулно ткиво, туморот е многу редок. Во повеќето случаи, се појавува во детството и, доколку не се лекува, може да стане малиген.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ordinacije.info/rabdomiom-medicinski-recnik-medicinski-pojmovi/|title=Rabdomiom – Medicinski rečnik – Medicinski pojmovi|work=www.ordinacije.info|accessdate=3. 4. 2020}}</ref> == Симптоми == Симптомите на миомите зависат од нивната големина и местоположба. Најчесто вклучуваат: * [[Крвавење]]: Особено кај миоми на матка, кои можат да предизвикаат обилно или нередовно крвавење. * Болка: Миомите можат да предизвикаат болка во долниот дел на стомакот или грбот. * Притисок врз органите: Големите миоми можат да притиснат на блиските органи, како што се [[Мочен меур|мочниот меур]] или цревата, предизвикувајќи често мокрење или запек. * Зголемување на абдоменот: Миомите на матката можат да предизвикаат видливо зголемување на абдоменот.<ref>{{Наведено списание|last=Stewart|first=Elizabeth A.|year=2001|title=Uterine Fibroids|url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_2001-01-27_357_9252/page/292|journal=The Lancet|volume=357|issue=9252|pages=293–298|doi=10.1016/S0140-6736(00)03622-9|pmid=11214143}}</ref> == Дијагноза == Дијагнозата на миомот обично вклучува: * Физички преглед: Палпација и визуелна проценка на лезијата. * [[Ултразвук]]: Користење на ултразвук за прецизно локализирање и карактеризирање на тумори. * [[Јадрена магнетна резонанција|ЈМР]]: Поподробна слика на миомите, особено ако се големи или сложени. * [[Хистопатолошка анализа]]: Земање примерок од ткиво за анализа за да се потврди дијагнозата.<ref>{{Наведено списание|last=Goldblum|first=J.R.|last2=Folpe|first2=A.L.|last3=Weiss|first3=S.W.|year=2014|title=Enzinger and Weiss's Soft Tissue Tumors|journal=The American Journal of Surgical Pathology|volume=38|issue=12|pages=1715–1716|doi=10.1097/PAS.0000000000000317}}</ref> == Лечење == Лечењето на миомите зависи од нивната големина, местополоѓба и симптоми. Некои од најчестите пристапи вклучуваат: * Надгледување: Малите, безболни миоми можат да се следат без потреба од лчење. * Лекови: Употреба на [[Хормонална терапија|хормонска терапија]] или [[Нестероиден антиинфламаторен лек|нестероидни антиинфламаторни лекови]] за намалување на симптомите. * [[Хируршка ексцизија]]: Отстранување на миомите ако тие предизвикуваат симптоми или компликации. * [[Емболизација артерија матернице|Емболизација на маткалната артерија]]: Блокирање на крвните садови што ги хранат миомите. * Хистеректомија: Отстранување на матката во тешки случаи.<ref>{{Наведено списание|last=Anastas|first=Jamie N.|last2=Moon|first2=Randall T.|year=2013|title=WNT signalling pathways as therapeutic targets in cancer|journal=Nature Reviews Cancer|volume=13|issue=1|pages=11–26|doi=10.1038/nrc3419|pmid=23258168}}</ref> == Поврзано == * [[Тумор]] * [[Хистопатологија]] * [[Хистеректомија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.cancer.gov/types/uterine/patient/uterine-sarcoma-treatment-pdq Национален институт за рак – Миоми] * [https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/uterine-fibroids/symptoms-causes/syc-20354288 Клиника Мајо – Миоми на матка] {{Medical resources | DiseasesDB = | ICD10 = {{ICD10|D|21|||}} | ICD9 = {{ICD9|}} | ICDO = M8895/3 | OMIM = | MedlinePlus = | eMedicineSubj = | eMedicineTopic = | MeshID = D009214 }} [[Категорија:Гинекологија]] [[Категорија:Медицински поими]] [[Категорија:Патологија]] 5ro0nn35soojdn2up0krsdq5ogqe0px 1 1406417 5649177 2026-10-23T15:39:00Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{СЗР}} 5649177 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 10 1406418 5649183 2026-10-23T16:02:40Z Carshalton 30527 Создадена страница со: [[File:Yellow and Blue Flag.svg|20px|Хмел Блшани]] {{fb team |t=Хмел Блшани |tan=ФК Хмел Блшани |tc=CZE |abb={{#if:{{{abb|}}}|BLS}} |oc={{#if:{{{oc|}}}|{{{oc}}} }} }}<!-- --><noinclude> [[Категорија:Fb_team_предлошки Чешка|Блшани]] </noinclude> 5649183 wikitext text/x-wiki [[File:Yellow and Blue Flag.svg|20px|Хмел Блшани]] {{fb team |t=Хмел Блшани |tan=ФК Хмел Блшани |tc=CZE |abb={{#if:{{{abb|}}}|BLS}} |oc={{#if:{{{oc|}}}|{{{oc}}} }} }}<!-- --><noinclude> [[Категорија:Fb_team_предлошки Чешка|Блшани]] </noinclude> crdm7j8wfwe3jkdfegkx7thum2ygt53 10 1406419 5649185 2026-10-23T16:06:29Z Carshalton 30527 Создадена страница со: [[Податотека:Bianco e Nero.svg|20px|Униао Бандеиранте]] {{fb team |t=Униао Бандеиранте |tan=ФК Униао Бандеиранте |tc=BRA |abb={{#if:{{{abb|}}}|UBD}} |oc={{#if:{{{oc|}}}|{{{oc}}} }} }}<!-- --><noinclude>[[Категорија:Fb_team_предлошки Бразил|Униао Бандеиранте]] </noinclude> 5649185 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Bianco e Nero.svg|20px|Униао Бандеиранте]] {{fb team |t=Униао Бандеиранте |tan=ФК Униао Бандеиранте |tc=BRA |abb={{#if:{{{abb|}}}|UBD}} |oc={{#if:{{{oc|}}}|{{{oc}}} }} }}<!-- --><noinclude>[[Категорија:Fb_team_предлошки Бразил|Униао Бандеиранте]] </noinclude> 94fmrucfbgtcx7hd39iwsxa8xn8l0ie 14 1406420 5649194 2026-10-23T17:09:44Z Gurther 105215 Создадена празна страница 5649194 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 5649195 5649194 2026-10-23T17:11:21Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Македонски спортисти]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5649195 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Македонски спортисти]] tprjq3qwzua91ekx67qehamroerlm3y 0 1406421 5649206 2026-10-23T17:20:25Z Ehrlich91 24281 Ehrlich91 ја премести страницата [[Водоча (некропола)]] на [[Водочки Цркви]] 5649206 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Водочки Цркви]] trv6wp2zyc8irzraiarf7ixkrywutwv 1 1406422 5649208 2026-10-23T17:20:25Z Ehrlich91 24281 Ehrlich91 ја премести страницата [[Разговор:Водоча (некропола)]] на [[Разговор:Водочки Цркви]] 5649208 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Разговор:Водочки Цркви]] 3vzsvu3o877zopkygkwnvim0u92gbwy 0 1406423 5649221 2026-10-23T18:23:48Z Ehrlich91 24281 нс 5649221 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име = Свети Леонтиј |слика = Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча.jpg |големина на слика = 250п |опис = Поглед на црквата |епархија = Струмичка |намесништво = Струмичко |парохија = |координати = {{coord|41|27|1|N|22|35|24|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} |место = Водоча |општина = Струмица |држава = Македонија |патрон = [[Свети Леонтиј]] |изградба = IV-XIV век |завршено = |осветување = |живопис = X, XI, XII век |ктитор = |зограф = |рушење = |запалена = |водство = |мрежно место = |архитектонски тип = |архитектонски стил= }} '''Свети Леонтиј''' — главна манастирска црква на [[Водочки манастир|Водочкиот манастир]] во [[Струмичко Поле|струмичкото]] село [[Водоча]], [[Македонија]].<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="100px" caption="Внатрешноста на црквата"> Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 10.jpg|Куполата Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 11.jpg|Фрагменти од фрески Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 12.jpg|Фрагменти од фрески Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 13.jpg|Фрагменти од фрески Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 14.jpg|Фрагменти од фрески Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 15.jpg|Одаја Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 16.jpg|Фреска Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 17.jpg|Фрагменти од фрески Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 18.jpg|Фрагменти од фрески Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 19.jpg|Олтарот Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 20.jpg|Наосот Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 21.jpg|Икона во црквата Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 22.jpg|Икона во црквата Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 23.jpg|Маса во црквата Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 9.jpg|Иконостасот </gallery> <gallery mode="packed" heights="100px" caption="Надворешноста на црквата"> Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 2.jpg|Поглед на црквата Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 24.jpg|Источниот дел Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 25.jpg|Припратата (југ) Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 26.jpg|Припратата (запад) Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 27.jpg|Апсидата Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 28.jpg|Куполата Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 29.jpg|Западниот дел Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 3.jpg|Спореден влез Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 4.jpg|Спореден влез Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 5.jpg|Главниот влез Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 6.jpg|Трифора Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 7.jpg|Поглед на црквата Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 8.jpg|Спореден влез </gallery> == Поврзано == * [[Струмичко архијерејско намесништво]] * [[Водоча]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|St. Leontius Church (Vodoča)}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ѓорѓи, Баница}} [[Категорија:Храмови посветени на Свети Леонтиј во Македонија|Водоча]] [[Категорија:Водоча манастир]] 0r3ym13toqmtsbr40jgq54qusu7vpl2 5649223 5649221 2026-10-23T18:24:10Z Ehrlich91 24281 5649223 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име = Свети Леонтиј |слика = Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча.jpg |големина на слика = 250п |опис = Поглед на црквата |епархија = Струмичка |намесништво = Струмичко |парохија = |координати = {{coord|41|27|1|N|22|35|24|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} |место = Водоча |општина = Струмица |држава = Македонија |патрон = [[Свети Леонтиј]] |изградба = IV-XIV век |завршено = |осветување = |живопис = X, XI, XII век |ктитор = |зограф = |рушење = |запалена = |водство = |мрежно место = |архитектонски тип = |архитектонски стил= }} '''Свети Леонтиј''' — главна манастирска црква на [[Водочки манастир|Водочкиот манастир]] во [[Струмичко Поле|струмичкото]] село [[Водоча]], [[Македонија]].<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="100px" caption="Внатрешноста на црквата"> Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 10.jpg|Куполата Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 11.jpg|Фрагменти од фрески Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 12.jpg|Фрагменти од фрески Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 13.jpg|Фрагменти од фрески Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 14.jpg|Фрагменти од фрески Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 15.jpg|Одаја Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 16.jpg|Фреска Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 17.jpg|Фрагменти од фрески Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 18.jpg|Фрагменти од фрески Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 19.jpg|Олтарот Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 20.jpg|Наосот Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 21.jpg|Икона во црквата Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 22.jpg|Икона во црквата Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 23.jpg|Маса во црквата Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 9.jpg|Иконостасот </gallery> <gallery mode="packed" heights="100px" caption="Надворешноста на црквата"> Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 2.jpg|Поглед на црквата Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 24.jpg|Источниот дел Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 25.jpg|Припратата (југ) Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 26.jpg|Припратата (запад) Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 27.jpg|Апсидата Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 28.jpg|Куполата Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 29.jpg|Западниот дел Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 3.jpg|Спореден влез Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 4.jpg|Спореден влез Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 5.jpg|Главниот влез Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 6.jpg|Трифора Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 7.jpg|Поглед на црквата Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 8.jpg|Спореден влез </gallery> == Поврзано == * [[Струмичко архијерејско намесништво]] * [[Водоча]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|St. Leontius Church (Vodoča)}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Леонтиј, Водоча}} [[Категорија:Храмови посветени на Свети Леонтиј во Македонија|Водоча]] [[Категорија:Водочки манастир]] 5r19f53npplc5togh09nb6vtroy2xfx 5649230 5649223 2026-10-23T18:33:46Z Ehrlich91 24281 5649230 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име = Свети Леонтиј |слика = Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча.jpg |големина на слика = 250п |опис = Поглед на црквата |епархија = Струмичка |намесништво = Струмичко |парохија = |координати = {{coord|41|27|1|N|22|35|24|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} |место = Водоча |општина = Струмица |држава = Македонија |патрон = [[Свети Леонтиј]] |изградба = IV-XIV век |завршено = |осветување = |живопис = X, XI, XII век |ктитор = |зограф = |рушење = |запалена = |водство = |мрежно место = |архитектонски тип = |архитектонски стил= }} '''Свети Леонтиј''' — главна манастирска црква на [[Водочки манастир|Водочкиот манастир]] во [[Струмичко Поле|струмичкото]] село [[Водоча]], [[Македонија]].<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> == Местоположба == Црквата се наоѓа на северозападниот раб од селото [[Водоча]], на левиот брег на реката [[Водочница]], сместена во самиот црковен комплекс [[Водочки Цркви]].<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|404}}</ref> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="100px" caption="Внатрешноста на црквата"> Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 10.jpg|Куполата Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 11.jpg|Фрагменти од фрески Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 12.jpg|Фрагменти од фрески Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 13.jpg|Фрагменти од фрески Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 14.jpg|Фрагменти од фрески Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 15.jpg|Одаја Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 16.jpg|Фреска Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 17.jpg|Фрагменти од фрески Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 18.jpg|Фрагменти од фрески Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 19.jpg|Олтарот Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 20.jpg|Наосот Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 21.jpg|Икона во црквата Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 22.jpg|Икона во црквата Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 23.jpg|Маса во црквата Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 9.jpg|Иконостасот </gallery> <gallery mode="packed" heights="100px" caption="Надворешноста на црквата"> Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 2.jpg|Поглед на црквата Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 24.jpg|Источниот дел Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 25.jpg|Припратата (југ) Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 26.jpg|Припратата (запад) Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 27.jpg|Апсидата Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 28.jpg|Куполата Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 29.jpg|Западниот дел Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 3.jpg|Спореден влез Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 4.jpg|Спореден влез Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 5.jpg|Главниот влез Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 6.jpg|Трифора Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 7.jpg|Поглед на црквата Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 8.jpg|Спореден влез </gallery> == Поврзано == * [[Струмичко архијерејско намесништво]] * [[Водоча]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|St. Leontius Church (Vodoča)}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Леонтиј, Водоча}} [[Категорија:Храмови посветени на Свети Леонтиј во Македонија|Водоча]] [[Категорија:Водочки манастир]] chpmwxxj867kfj54yqelbvfd31h3ciq 5649231 5649230 2026-10-23T18:52:21Z Ehrlich91 24281 5649231 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име = Свети Леонтиј |слика = Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча.jpg |големина на слика = 250п |опис = Поглед на црквата |епархија = Струмичка |намесништво = Струмичко |парохија = |координати = {{coord|41|27|1|N|22|35|24|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} |место = Водоча |општина = Струмица |држава = Македонија |патрон = [[Свети Леонтиј]] |изградба = IV-XIV век |завршено = |осветување = |живопис = X, XI, XII век |ктитор = |зограф = |рушење = |запалена = |водство = |мрежно место = |архитектонски тип = |архитектонски стил= }} '''Свети Леонтиј''' — главна манастирска црква на [[Водочки манастир|Водочкиот манастир]] во [[Струмичко Поле|струмичкото]] село [[Водоча]], [[Македонија]].<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> Црквата се наоѓа 5 километри северозападно од градот [[Струмица]] и е целосно реставрирана некогашната епископска базилика.<ref name="манастири">{{наведена книга|last=Ќорнаков|first=Димитар|title=Македонски манастири|year=2009|publisher=Матица македонска|location=Скопје|language=македонски|isbn=9989-48-558-5|pages=113–118}}</ref> Црквата била долго време запоставувана, а на почетокот на {{римски|19}} век и сосема напуштена.<ref name="АрхеоКарта"/> Денешниот надворешен изглед на црквата го пресликува некогашниот изглед, а внатрешниот амбиент, некогаш со мноштво сочувани фрески, црковен мебел, мермерен иконостас со престолни икони, кандила и друг црковен инвентар, останал засекогаш неповратен.<ref name="манастири"/> == Местоположба == Црквата се наоѓа на северозападниот раб од селото [[Водоча]], на левиот брег на реката [[Водочница]], сместена во самиот црковен комплекс [[Водочки Цркви]].<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|404}}</ref> == Историја == За подигањето на црквата не постојат точни историски податоци, но дека да се претпостави дека потекнува од времето на [[цар Самоил]].<ref name="манастири"/> == Архитектура == === Фрескоживопис === === Икони и иконостас === == Галерија == <gallery mode="packed" heights="100px" caption="Внатрешноста на црквата"> Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 10.jpg|Куполата Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 11.jpg|Фрагменти од фрески Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 12.jpg|Фрагменти од фрески Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 13.jpg|Фрагменти од фрески Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 14.jpg|Фрагменти од фрески Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 15.jpg|Одаја Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 16.jpg|Фреска Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 17.jpg|Фрагменти од фрески Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 18.jpg|Фрагменти од фрески Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 19.jpg|Олтарот Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 20.jpg|Наосот Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 21.jpg|Икона во црквата Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 22.jpg|Икона во црквата Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 23.jpg|Маса во црквата Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 9.jpg|Иконостасот </gallery> <gallery mode="packed" heights="100px" caption="Надворешноста на црквата"> Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 2.jpg|Поглед на црквата Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 24.jpg|Источниот дел Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 25.jpg|Припратата (југ) Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 26.jpg|Припратата (запад) Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 27.jpg|Апсидата Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 28.jpg|Куполата Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 29.jpg|Западниот дел Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 3.jpg|Спореден влез Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 4.jpg|Спореден влез Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 5.jpg|Главниот влез Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 6.jpg|Трифора Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 7.jpg|Поглед на црквата Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 8.jpg|Спореден влез </gallery> == Поврзано == * [[Струмичко архијерејско намесништво]] * [[Водоча]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|St. Leontius Church (Vodoča)}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Леонтиј, Водоча}} [[Категорија:Храмови посветени на Свети Леонтиј во Македонија|Водоча]] [[Категорија:Водочки манастир]] m8j9o7ioivsqsksf33h1fj3n3834kj3 5649235 5649231 2026-10-23T19:14:38Z Ehrlich91 24281 5649235 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име = Свети Леонтиј |слика = Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча.jpg |големина на слика = 250п |опис = Поглед на црквата |епархија = Струмичка |намесништво = Струмичко |парохија = |координати = {{coord|41|27|1|N|22|35|24|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} |место = Водоча |општина = Струмица |држава = Македонија |патрон = [[Свети Леонтиј]] |изградба = IV-XIV век |завршено = |осветување = |живопис = X, XI, XII век |ктитор = |зограф = |рушење = |запалена = |водство = |мрежно место = |архитектонски тип = |архитектонски стил= }} '''Свети Леонтиј''' — главна манастирска црква на [[Водочки манастир|Водочкиот манастир]] во [[Струмичко Поле|струмичкото]] село [[Водоча]], [[Македонија]].<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> Црквата се наоѓа 5 километри северозападно од градот [[Струмица]] и е целосно реставрирана некогашната епископска базилика.<ref name="манастири">{{наведена книга|last=Ќорнаков|first=Димитар|title=Македонски манастири|year=2009|publisher=Матица македонска|location=Скопје|language=македонски|isbn=9989-48-558-5|pages=113–118}}</ref> Црквата била долго време запоставувана, а на почетокот на {{римски|19}} век и сосема напуштена.<ref name="АрхеоКарта"/> Денешниот надворешен изглед на црквата го пресликува некогашниот изглед, а внатрешниот амбиент, некогаш со мноштво сочувани фрески, црковен мебел, мермерен иконостас со престолни икони, кандила и друг црковен инвентар, останал засекогаш неповратен.<ref name="манастири"/> == Местоположба == Црквата се наоѓа на северозападниот раб од селото [[Водоча]], на левиот брег на реката [[Водочница]], сместена во самиот црковен комплекс [[Водочки Цркви]].<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|404}}</ref> == Историја == За подигањето на црквата не постојат точни историски податоци, но дека да се претпостави дека потекнува од времето на [[цар Самоил]].<ref name="манастири"/> <ref name="манастири"/> == Архитектура == === Фрескоживопис === Живописувањето на ентериерот на водочкиот комплекс [[црква|цркви]] се одвивал во три временски периоди во X, XI и XII век. Иако сочуван фрагментарно поседува високи ликовни квалитети, а во сликарскиот израз се присутни влијанија од античката ликовна традиција и отпори кон влијанија од современите византиски стилско ликовни струења од [[Цариград]] и [[Солун]] и желба за раскинување со византиските сликарски принципи. Античкото сликарско влијание е застапено во еден мал фрагмент од половичен неиндитификуван лик од светител од X век, кој припаѓал на најстарата источна црква за чијашто моделација на инкарнатот се користени широки намази на пигментите и акцентирање на експресија на очите и драматизмот. Во оштетениот фреско-живопис во западната водочка црква посветена на Богородица Елеуса и Воведение присутни се нови идни настојувања на балканската византиска уметност. Во неа е изведена најстарата илустрација на апокрифното Богородичино житие на македонска територија во средновековниот период.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Македонски историски речник|first=|last2=д-р Стојан Киселиновски и др.|first2=|publisher=ИНИ|year=2000|isbn=9989-624-46-1|location=Скопје|pages=111}}</ref> Особени белези на сликарството во оваа црква ги карактеризираат издолженоста на телата, и цврстата моделација на главите на Светителите. Фрагментираните сцени се со претстава од животот и детството на Пресвета Богородица, циклусот на црковни празници и претставата на фигурите на Светителите во цел раст на Св. Исавриос и Св. Евплос се насликани во периодот од [[1018]] и [[1037]] год, се вбројуваат меѓу ремек делата на средновековната уметност не само во Македонија, туку и во византиското сликарство воопшто. Во стилско-ликовен поглед оваа сликарство е блиско на сликарството остварено во црквата [[Света Софија]] во [[Охрид]],<ref name=":0" /> и со сликарството во црквите [[Свети Лука]] во [[Фокида]] и во Неа Мони на Хиос. Од фреско-живописот од средната водочка црква посветена на св. Леонтиј која е насликана во првата половина на 12 век се сочувани претстави на шест '''Архијереи''' — сцени со претстава на Св. Севастиски маченици. === Икони и иконостас === == Галерија == <gallery mode="packed" heights="100px" caption="Внатрешноста на црквата"> Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 10.jpg|Куполата Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 11.jpg|Фрагменти од фрески Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 12.jpg|Фрагменти од фрески Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 13.jpg|Фрагменти од фрески Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 14.jpg|Фрагменти од фрески Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 15.jpg|Одаја Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 16.jpg|Фреска Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 17.jpg|Фрагменти од фрески Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 18.jpg|Фрагменти од фрески Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 19.jpg|Олтарот Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 20.jpg|Наосот Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 21.jpg|Икона во црквата Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 22.jpg|Икона во црквата Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 23.jpg|Маса во црквата Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 9.jpg|Иконостасот </gallery> <gallery mode="packed" heights="100px" caption="Надворешноста на црквата"> Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 2.jpg|Поглед на црквата Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 24.jpg|Источниот дел Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 25.jpg|Припратата (југ) Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 26.jpg|Припратата (запад) Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 27.jpg|Апсидата Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 28.jpg|Куполата Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 29.jpg|Западниот дел Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 3.jpg|Спореден влез Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 4.jpg|Спореден влез Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 5.jpg|Главниот влез Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 6.jpg|Трифора Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 7.jpg|Поглед на црквата Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 8.jpg|Спореден влез </gallery> == Поврзано == * [[Струмичко архијерејско намесништво]] * [[Водоча]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|St. Leontius Church (Vodoča)}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Леонтиј, Водоча}} [[Категорија:Храмови посветени на Свети Леонтиј во Македонија|Водоча]] [[Категорија:Водочки манастир]] bse4tj0stnz4jkzszl2037m5zxpw1mq 5649248 5649235 2026-10-23T19:40:28Z Ehrlich91 24281 5649248 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име = Свети Леонтиј |слика = Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча.jpg |големина на слика = 250п |опис = Поглед на црквата |епархија = Струмичка |намесништво = Струмичко |парохија = |координати = {{coord|41|27|1|N|22|35|24|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} |место = Водоча |општина = Струмица |држава = Македонија |патрон = [[Свети Леонтиј]] |изградба = IV-XIV век |завршено = |осветување = |живопис = X, XI, XII век |ктитор = |зограф = |рушење = 1931 |запалена = |водство = |мрежно место = |архитектонски тип = |архитектонски стил= }} '''Свети Леонтиј''' — главна манастирска црква на [[Водочки манастир|Водочкиот манастир]] во [[Струмичко Поле|струмичкото]] село [[Водоча]], [[Македонија]].<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> Црквата се наоѓа 5 километри северозападно од градот [[Струмица]] и е целосно реставрирана некогашната епископска базилика.<ref name="манастири">{{наведена книга|last=Ќорнаков|first=Димитар|title=Македонски манастири|year=2009|publisher=Матица македонска|location=Скопје|language=македонски|isbn=9989-48-558-5|pages=113–118}}</ref> Црквата била долго време запоставувана, а на почетокот на {{римски|19}} век и сосема напуштена.<ref name="АрхеоКарта"/> Денешниот надворешен изглед на црквата го пресликува некогашниот изглед, а внатрешниот амбиент, некогаш со мноштво сочувани фрески, црковен мебел, мермерен иконостас со престолни икони, кандила и друг црковен инвентар, останал засекогаш неповратен.<ref name="манастири"/> == Местоположба == Црквата се наоѓа на северозападниот раб од селото [[Водоча]], на левиот брег на реката [[Водочница]], сместена во самиот црковен комплекс [[Водочки Цркви]].<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|404}}</ref> == Историја == За подигањето на црквата не постојат точни историски податоци, но дека да се претпостави дека потекнува од времето на [[цар Самоил]].<ref name="манастири"/> Манастирската црква има три фази на изградба, односно доградби. Најстарата е на источната страна. Втората фаза е кога била срушена првобитната базилика и кон западната страна била подигната црква во облик на впишан крст. Во оваа црква се забележуваат почетоците на средновековното сликарство во Источна Македонија (заедно со комплексот „Св. Петнаесет Тивериополски Маченици“ во Струмица). Оваа црква и нејзините фрески на ѓаконикот [[Свети Исавриос]] и [[Свети Еуплос]] му припаѓаат на {{римски|11}} век. Овие зачувани фрески даваат аналогии со живописот на [[Црква „Св. Софија“ - Охрид|црквата „Св. Софија“]] во [[Охрид]] и [[Црква „Св. Кузман и Дамјан“ - Костур|црквата „Св. Врачи“]] во [[Костур (град)|Костур]].<ref name="манастири"/> Во {{римски|12}} век дошло до проширување на манастирската црква при што е изградена големата источна-крстообразна црква.<ref name="манастири"/> Негде во втората половина на {{римски|14}} век кон западната страна на црквата била подигната припрата, додека во непознато време бил подигнат и отворен трем на јужната страна на црквата.<ref name="манастири"/> Архимандритот [[Герасим Струмички|Герасим]], подоцна струмички митрополит, во описот на манастирот Водоча забележал дека во 1896 година, манастирската црква не била толку разрушена. Во средишниот дел од црквата постоеле мермени столбови. Истите биле извадени и однесени во Струмица во дворот на малата [[Црква „Св. Петнаесет тивериополски маченици“ - Струмица|црква „Св. Петнаесет Тивериополски Маченици“]]. Но, при [[Валандовски земјотрес (1931)|Валандовскиот земјотрес]] од 1931 година, се урнале сводовите на црквата.<ref name="манастири"/> Црквата е целосно реконструирана врз основа на сочуваните остатоци од нејзината архитектура, а куполите се изведени по пат на аналогии. Овие зафати се извршени во 1970-тите години од страна на [[Управа за заштита на културното наследство на Македонија|Републичкиот завод за заштита на спомениците на културата]].<ref name="манастири"/> == Архитектура == === Фрескоживопис === Проширувањето на црквата од {{римски|12}} век значело и нејзино живописување. Иако времето сторило тие фрески да бидат доста уништени, сепак до наши дни се сочувани ликовите на светите архиреи во олтарната апсида, кои ни сведочат за една подоцнежна епоха и на уметничките дострели на зографите.<ref name="манастири"/> Припратата подигната во втората половина на {{римски|14}} век кон западната страна на црквата била живописана.<ref name="манастири"/> Во 1958 година е извршено симнувањето на остатоците од фрескоживописот во манастирската црква со цел да бидат заштитени.<ref name="манастири"/> Живописувањето на ентериерот на водочкиот комплекс [[црква|цркви]] се одвивал во три временски периоди во X, XI и XII век. Иако сочуван фрагментарно поседува високи ликовни квалитети, а во сликарскиот израз се присутни влијанија од античката ликовна традиција и отпори кон влијанија од современите византиски стилско ликовни струења од [[Цариград]] и [[Солун]] и желба за раскинување со византиските сликарски принципи. Античкото сликарско влијание е застапено во еден мал фрагмент од половичен неиндитификуван лик од светител од X век, кој припаѓал на најстарата источна црква за чијашто моделација на инкарнатот се користени широки намази на пигментите и акцентирање на експресија на очите и драматизмот. Во оштетениот фреско-живопис во западната водочка црква посветена на Богородица Елеуса и Воведение присутни се нови идни настојувања на балканската византиска уметност. Во неа е изведена најстарата илустрација на апокрифното Богородичино житие на македонска територија во средновековниот период.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Македонски историски речник|first=|last2=д-р Стојан Киселиновски и др.|first2=|publisher=ИНИ|year=2000|isbn=9989-624-46-1|location=Скопје|pages=111}}</ref> Особени белези на сликарството во оваа црква ги карактеризираат издолженоста на телата, и цврстата моделација на главите на Светителите. Фрагментираните сцени се со претстава од животот и детството на Пресвета Богородица, циклусот на црковни празници и претставата на фигурите на Светителите во цел раст на Св. Исавриос и Св. Евплос се насликани во периодот од [[1018]] и [[1037]] год, се вбројуваат меѓу ремек делата на средновековната уметност не само во Македонија, туку и во византиското сликарство воопшто. Во стилско-ликовен поглед оваа сликарство е блиско на сликарството остварено во црквата [[Света Софија]] во [[Охрид]],<ref name=":0" /> и со сликарството во црквите [[Свети Лука]] во [[Фокида]] и во Неа Мони на Хиос. Од фреско-живописот од средната водочка црква посветена на св. Леонтиј која е насликана во првата половина на 12 век се сочувани претстави на шест '''Архијереи''' — сцени со претстава на Св. Севастиски маченици. === Икони и иконостас === == Галерија == <gallery mode="packed" heights="100px" caption="Внатрешноста на црквата"> Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 10.jpg|Куполата Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 11.jpg|Фрагменти од фрески Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 12.jpg|Фрагменти од фрески Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 13.jpg|Фрагменти од фрески Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 14.jpg|Фрагменти од фрески Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 15.jpg|Одаја Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 16.jpg|Фреска Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 17.jpg|Фрагменти од фрески Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 18.jpg|Фрагменти од фрески Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 19.jpg|Олтарот Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 20.jpg|Наосот Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 21.jpg|Икона во црквата Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 22.jpg|Икона во црквата Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 23.jpg|Маса во црквата Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 9.jpg|Иконостасот </gallery> <gallery mode="packed" heights="100px" caption="Надворешноста на црквата"> Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 2.jpg|Поглед на црквата Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 24.jpg|Источниот дел Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 25.jpg|Припратата (југ) Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 26.jpg|Припратата (запад) Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 27.jpg|Апсидата Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 28.jpg|Куполата Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 29.jpg|Западниот дел Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 3.jpg|Спореден влез Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 4.jpg|Спореден влез Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 5.jpg|Главниот влез Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 6.jpg|Трифора Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 7.jpg|Поглед на црквата Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 8.jpg|Спореден влез </gallery> == Поврзано == * [[Струмичко архијерејско намесништво]] * [[Водоча]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|St. Leontius Church (Vodoča)}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Леонтиј, Водоча}} [[Категорија:Храмови посветени на Свети Леонтиј во Македонија|Водоча]] [[Категорија:Водочки манастир]] ll5b609isa27vt7gquiqc55y57wnuay 5649253 5649248 2026-10-23T19:47:21Z Ehrlich91 24281 5649253 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име = Свети Леонтиј |слика = Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча.jpg |големина на слика = 250п |опис = Поглед на црквата |епархија = Струмичка |намесништво = Струмичко |парохија = |координати = {{coord|41|27|1|N|22|35|24|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} |место = Водоча |општина = Струмица |држава = Македонија |патрон = [[Свети Леонтиј]] |изградба = IV-XIV век |завршено = |осветување = |живопис = X, XI, XII век |ктитор = |зограф = |рушење = 1931 |запалена = |водство = |мрежно место = |архитектонски тип = |архитектонски стил= }} '''Свети Леонтиј''' — главна манастирска црква на [[Водочки манастир|Водочкиот манастир]] во [[Струмичко Поле|струмичкото]] село [[Водоча]], [[Македонија]].<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> Црквата се наоѓа 5 километри северозападно од градот [[Струмица]] и е целосно реставрирана некогашната епископска базилика.<ref name="манастири">{{наведена книга|last=Ќорнаков|first=Димитар|title=Македонски манастири|year=2009|publisher=Матица македонска|location=Скопје|language=македонски|isbn=9989-48-558-5|pages=113–118}}</ref> Црквата била долго време запоставувана, а на почетокот на {{римски|19}} век и сосема напуштена.<ref name="АрхеоКарта"/> Целосно се срушила при [[Валандовски земјотрес (1931)|Валандовскиот земјотрес]] од 1931 година, а била целосно реконструирана во 1970-тите години.<ref name="манастири"/> Денешниот надворешен изглед на црквата го пресликува некогашниот изглед, а внатрешниот амбиент, некогаш со мноштво сочувани фрески, црковен мебел, мермерен иконостас со престолни икони, кандила и друг црковен инвентар, останал засекогаш неповратен.<ref name="манастири"/> == Местоположба == Црквата се наоѓа на северозападниот раб од селото [[Водоча]], на левиот брег на реката [[Водочница]], сместена во самиот црковен комплекс [[Водочки Цркви]].<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|404}}</ref> == Историја == За подигањето на црквата не постојат точни историски податоци, но дека да се претпостави дека потекнува од времето на [[цар Самоил]].<ref name="манастири"/> Манастирската црква има три фази на изградба, односно доградби. Најстарата е на источната страна. Втората фаза е кога била срушена првобитната базилика и кон западната страна била подигната црква во облик на впишан крст. Во оваа црква се забележуваат почетоците на средновековното сликарство во Источна Македонија (заедно со комплексот „Св. Петнаесет Тивериополски Маченици“ во Струмица). Оваа црква и нејзините фрески на ѓаконикот [[Свети Исавриос]] и [[Свети Еуплос]] му припаѓаат на {{римски|11}} век. Овие зачувани фрески даваат аналогии со живописот на [[Црква „Св. Софија“ - Охрид|црквата „Св. Софија“]] во [[Охрид]] и [[Црква „Св. Кузман и Дамјан“ - Костур|црквата „Св. Врачи“]] во [[Костур (град)|Костур]].<ref name="манастири"/> Во {{римски|12}} век дошло до проширување на манастирската црква при што е изградена големата источна-крстообразна црква.<ref name="манастири"/> Негде во втората половина на {{римски|14}} век кон западната страна на црквата била подигната припрата, додека во непознато време бил подигнат и отворен трем на јужната страна на црквата.<ref name="манастири"/> Архимандритот [[Герасим Струмички|Герасим]], подоцна струмички митрополит, во описот на манастирот Водоча забележал дека во 1896 година, манастирската црква не била толку разрушена. Во средишниот дел од црквата постоеле мермени столбови. Истите биле извадени и однесени во Струмица во дворот на малата [[Црква „Св. Петнаесет тивериополски маченици“ - Струмица|црква „Св. Петнаесет Тивериополски Маченици“]]. Но, при [[Валандовски земјотрес (1931)|Валандовскиот земјотрес]] од 1931 година, се урнале сводовите на црквата.<ref name="манастири"/> Црквата е целосно реконструирана врз основа на сочуваните остатоци од нејзината архитектура, а куполите се изведени по пат на аналогии. Овие зафати се извршени во 1970-тите години од страна на [[Управа за заштита на културното наследство на Македонија|Републичкиот завод за заштита на спомениците на културата]].<ref name="манастири"/> == Архитектура == === Фрескоживопис === Проширувањето на црквата од {{римски|12}} век значело и нејзино живописување. Иако времето сторило тие фрески да бидат доста уништени, сепак до наши дни се сочувани ликовите на светите архиреи во олтарната апсида, кои ни сведочат за една подоцнежна епоха и на уметничките дострели на зографите.<ref name="манастири"/> Припратата подигната во втората половина на {{римски|14}} век кон западната страна на црквата била живописана.<ref name="манастири"/> Во 1958 година е извршено симнувањето на остатоците од фрескоживописот во манастирската црква со цел да бидат заштитени.<ref name="манастири"/> Живописувањето на ентериерот на водочкиот комплекс [[црква|цркви]] се одвивал во три временски периоди во X, XI и XII век. Иако сочуван фрагментарно поседува високи ликовни квалитети, а во сликарскиот израз се присутни влијанија од античката ликовна традиција и отпори кон влијанија од современите византиски стилско ликовни струења од [[Цариград]] и [[Солун]] и желба за раскинување со византиските сликарски принципи. Античкото сликарско влијание е застапено во еден мал фрагмент од половичен неиндитификуван лик од светител од X век, кој припаѓал на најстарата источна црква за чијашто моделација на инкарнатот се користени широки намази на пигментите и акцентирање на експресија на очите и драматизмот. Во оштетениот фреско-живопис во западната водочка црква посветена на Богородица Елеуса и Воведение присутни се нови идни настојувања на балканската византиска уметност. Во неа е изведена најстарата илустрација на апокрифното Богородичино житие на македонска територија во средновековниот период.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Македонски историски речник|first=|last2=д-р Стојан Киселиновски и др.|first2=|publisher=ИНИ|year=2000|isbn=9989-624-46-1|location=Скопје|pages=111}}</ref> Особени белези на сликарството во оваа црква ги карактеризираат издолженоста на телата, и цврстата моделација на главите на Светителите. Фрагментираните сцени се со претстава од животот и детството на Пресвета Богородица, циклусот на црковни празници и претставата на фигурите на Светителите во цел раст на Св. Исавриос и Св. Евплос се насликани во периодот од [[1018]] и [[1037]] год, се вбројуваат меѓу ремек делата на средновековната уметност не само во Македонија, туку и во византиското сликарство воопшто. Во стилско-ликовен поглед оваа сликарство е блиско на сликарството остварено во црквата [[Света Софија]] во [[Охрид]],<ref name=":0" /> и со сликарството во црквите [[Свети Лука]] во [[Фокида]] и во Неа Мони на Хиос. Од фреско-живописот од средната водочка црква посветена на св. Леонтиј која е насликана во првата половина на 12 век се сочувани претстави на шест '''Архијереи''' — сцени со претстава на Св. Севастиски маченици. === Икони и иконостас === == Галерија == <gallery mode="packed" heights="100px" caption="Внатрешноста на црквата"> Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 10.jpg|Куполата Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 11.jpg|Фрагменти од фрески Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 12.jpg|Фрагменти од фрески Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 13.jpg|Фрагменти од фрески Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 14.jpg|Фрагменти од фрески Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 15.jpg|Одаја Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 16.jpg|Фреска Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 17.jpg|Фрагменти од фрески Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 18.jpg|Фрагменти од фрески Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 19.jpg|Олтарот Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 20.jpg|Наосот Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 21.jpg|Икона во црквата Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 22.jpg|Икона во црквата Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 23.jpg|Маса во црквата Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 9.jpg|Иконостасот </gallery> <gallery mode="packed" heights="100px" caption="Надворешноста на црквата"> Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 2.jpg|Поглед на црквата Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 24.jpg|Источниот дел Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 25.jpg|Припратата (југ) Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 26.jpg|Припратата (запад) Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 27.jpg|Апсидата Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 28.jpg|Куполата Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 29.jpg|Западниот дел Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 3.jpg|Спореден влез Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 4.jpg|Спореден влез Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 5.jpg|Главниот влез Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 6.jpg|Трифора Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 7.jpg|Поглед на црквата Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 8.jpg|Спореден влез </gallery> == Поврзано == * [[Струмичко архијерејско намесништво]] * [[Водоча]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|St. Leontius Church (Vodoča)}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Леонтиј, Водоча}} [[Категорија:Храмови посветени на Свети Леонтиј во Македонија|Водоча]] [[Категорија:Водочки манастир]] dggll70ayodkekvodcbbiu37dbcbqre 5649259 5649253 2026-10-23T20:03:02Z Ehrlich91 24281 5649259 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име = Свети Леонтиј |слика = Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча.jpg |големина на слика = 250п |опис = Поглед на црквата |епархија = Струмичка |намесништво = Струмичко |парохија = |координати = {{coord|41|27|1|N|22|35|24|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} |место = Водоча |општина = Струмица |држава = Македонија |патрон = [[Свети Леонтиј]] |изградба = IV-XIV век |завршено = |осветување = |живопис = X, XI, XII век |ктитор = |зограф = |рушење = 1931 |запалена = |водство = |мрежно место = |архитектонски тип = |архитектонски стил= }} '''Свети Леонтиј''' — главна манастирска црква на [[Водочки манастир|Водочкиот манастир]] во [[Струмичко Поле|струмичкото]] село [[Водоча]], [[Македонија]].<ref>{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|language=македонски}}</ref> Црквата се наоѓа 5 километри северозападно од градот [[Струмица]] и е целосно реставрирана некогашната епископска базилика.<ref name="манастири">{{наведена книга|last=Ќорнаков|first=Димитар|title=Македонски манастири|year=2009|publisher=Матица македонска|location=Скопје|language=македонски|isbn=9989-48-558-5|pages=113–118}}</ref> Црквата била долго време запоставувана, а на почетокот на {{римски|19}} век и сосема напуштена.<ref name="АрхеоКарта"/> Целосно се срушила при [[Валандовски земјотрес (1931)|Валандовскиот земјотрес]] од 1931 година, а била целосно реконструирана во 1970-тите години.<ref name="манастири"/> Денешниот надворешен изглед на црквата го пресликува некогашниот изглед, а внатрешниот амбиент, некогаш со мноштво сочувани фрески, црковен мебел, мермерен иконостас со престолни икони, кандила и друг црковен инвентар, останал засекогаш неповратен.<ref name="манастири"/> == Местоположба == Црквата се наоѓа на северозападниот раб од селото [[Водоча]], на левиот брег на реката [[Водочница]], сместена во самиот црковен комплекс [[Водочки Цркви]].<ref name="АрхеоКарта">{{АрхеоКарта|404}}</ref> == Историја == За подигањето на црквата не постојат точни историски податоци, но дека да се претпостави дека потекнува од времето на [[цар Самоил]].<ref name="манастири"/> Манастирската црква има три фази на изградба, односно доградби. Најстарата е на источната страна. Втората фаза е кога била срушена првобитната базилика и кон западната страна била подигната црква во облик на впишан крст. Во оваа црква се забележуваат почетоците на средновековното сликарство во Источна Македонија (заедно со комплексот „Св. Петнаесет Тивериополски Маченици“ во Струмица). Оваа црква и нејзините фрески на ѓаконикот [[Свети Исавриос]] и [[Свети Еуплос]] му припаѓаат на {{римски|11}} век. Овие зачувани фрески даваат аналогии со живописот на [[Црква „Св. Софија“ - Охрид|црквата „Св. Софија“]] во [[Охрид]] и [[Црква „Св. Кузман и Дамјан“ - Костур|црквата „Св. Врачи“]] во [[Костур (град)|Костур]].<ref name="манастири"/> Во {{римски|12}} век дошло до проширување на манастирската црква при што е изградена големата источна-крстообразна црква.<ref name="манастири"/> Негде во втората половина на {{римски|14}} век кон западната страна на црквата била подигната припрата, додека во непознато време бил подигнат и отворен трем на јужната страна на црквата.<ref name="манастири"/> Архимандритот [[Герасим Струмички|Герасим]], подоцна струмички митрополит, во описот на манастирот Водоча забележал дека во 1896 година, манастирската црква не била толку разрушена. Во средишниот дел од црквата постоеле мермени столбови. Истите биле извадени и однесени во Струмица во дворот на малата [[Црква „Св. Петнаесет тивериополски маченици“ - Струмица|црква „Св. Петнаесет Тивериополски Маченици“]]. Но, при [[Валандовски земјотрес (1931)|Валандовскиот земјотрес]] од 1931 година, се урнале сводовите на црквата.<ref name="манастири"/> Црквата е целосно реконструирана врз основа на сочуваните остатоци од нејзината архитектура, а куполите се изведени по пат на аналогии. Овие зафати се извршени во 1970-тите години од страна на [[Управа за заштита на културното наследство на Македонија|Републичкиот завод за заштита на спомениците на културата]].<ref name="манастири"/> == Архитектура == Црквата Свети Леонтиј всушност претставува куполна црква и се наоѓа во средината на комплексот [[Водочки Цркви]], при што некогашната западна црква посветена на Света Богородица Елеуса станала нејзина припрата, додека од источната трикорабна куполна црква се зачувани само олтарната апсида, проскомидијата и ѓаконикот.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Македонски историски речник|first=Стојан|last=Киселиновски|publisher=ИНИ|year=2000|isbn=9989-624-46-1 |location=Скопје|pages=111}}</ref> === Фрескоживопис === Живописувањето на ентериерот се одвивал во три временски периоди во X, XI и XII век. Во црквата е изведена најстарата илустрација на апокрифното Богородично житие на македонска територија во средновековниот период.<ref name=":0"/> Проширувањето на црквата од {{римски|12}} век значело и нејзино живописување. Иако времето сторило тие фрески да бидат доста уништени, сепак до наши дни се сочувани ликовите на светите архиреи во олтарната апсида, кои ни сведочат за една подоцнежна епоха и на уметничките дострели на зографите.<ref name="манастири"/> Припратата подигната во втората половина на {{римски|14}} век кон западната страна на црквата била живописана.<ref name="манастири"/> Во 1958 година е извршено симнувањето на остатоците од фрескоживописот во манастирската црква со цел да бидат заштитени.<ref name="манастири"/> Особени белези на сликарството во оваа црква ги карактеризираат издолженоста на телата и цврстата моделација на главите на светителите. Фрагментираните сцени се со претстава од животот и детството на Пресвета Богородица, циклусот на црковни празници и претставата на фигурите на светителите во цел раст. [[Свети Исавриос]] и [[Свети Еуплос]], кои се насликани во периодот од 1018 и 1037 година, се вбројуваат меѓу ремек-делата на средновековната уметност не само во Македонија, туку и во византиското сликарство воопшто. Од фрескоживописот од средната водочка црква посветена на Свети Леонтиј, која е насликана во првата половина на 12 век се сочувани претстави на шест архијереи.<ref name=":0"/> === Икони и иконостас === Првобитниот иконостас бил мермерен, а подот од мермерни плочи.<ref name=":0"/> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="100px" caption="Внатрешноста на црквата"> Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 10.jpg|Куполата Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 11.jpg|Фрагменти од фрески Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 12.jpg|Фрагменти од фрески Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 13.jpg|Фрагменти од фрески Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 14.jpg|Фрагменти од фрески Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 15.jpg|Одаја Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 16.jpg|Фреска Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 17.jpg|Фрагменти од фрески Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 18.jpg|Фрагменти од фрески Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 19.jpg|Олтарот Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 20.jpg|Наосот Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 21.jpg|Икона во црквата Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 22.jpg|Икона во црквата Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 23.jpg|Маса во црквата Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 9.jpg|Иконостасот </gallery> <gallery mode="packed" heights="100px" caption="Надворешноста на црквата"> Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 2.jpg|Поглед на црквата Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 24.jpg|Источниот дел Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 25.jpg|Припратата (југ) Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 26.jpg|Припратата (запад) Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 27.jpg|Апсидата Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 28.jpg|Куполата Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 29.jpg|Западниот дел Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 3.jpg|Спореден влез Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 4.jpg|Спореден влез Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 5.jpg|Главниот влез Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 6.jpg|Трифора Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 7.jpg|Поглед на црквата Податотека:Црква „Св. Леонтиј“ - Водоча 8.jpg|Спореден влез </gallery> == Поврзано == * [[Струмичко архијерејско намесништво]] * [[Водоча]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|St. Leontius Church (Vodoča)}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Леонтиј, Водоча}} [[Категорија:Храмови посветени на Свети Леонтиј во Македонија|Водоча]] [[Категорија:Водочки манастир]] tugs7vws5r03kyfjn51vggjj1utzumk 1 1406424 5649226 2026-10-23T18:26:28Z Ehrlich91 24281 Создадена страница со: {{СЗР}} {{ВПМ}} {{ВПМПЦ}} 5649226 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} {{ВПМ}} {{ВПМПЦ}} pc5t1ci4uc5ulu5qdop9ehuedaq01ux 14 1406425 5649229 2026-10-23T18:31:55Z Ehrlich91 24281 нк 5649229 wikitext text/x-wiki {{Катпов}} {{Ризница-врска|Vodoča Monastery}} [[Категорија:Водоча|Манастир]] [[Категорија:Манастири во Македонија]] h4vd4o29rdmx6fwcyjyzi8mpwiq0xpp 0 1406426 5649232 2026-10-23T19:05:03Z Zeljko Lukić Zek 137988 Создадена биографска статија за Тихомир „Тини” Варга со наведени извори и избрана дискографија. Приспособено според статиите на https://hr.wikipedia.org/wiki/Tihomir_Tini_Varga и https://sr.wikipedia.org/wiki/Tihomir_Tini_Varga (CC BY-SA). 5649232 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 24em; float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; border: 1px solid #a2a9b1; background: #f8f9fa; font-size: 90%;" |- ! colspan="2" style="text-align: center; font-size: 120%; padding: 0.5em; background: #eaecf0;" | Тихомир „Тини” Варга |- ! scope="row" style="text-align: left;" | Роден | 3 мај 1953, [[Загреб]] |- ! scope="row" style="text-align: left;" | Починал | 23 февруари 1996 (42 години) |- ! scope="row" style="text-align: left;" | Занимања | музички продуцент, тон-мајстор, аранжер, композитор и музичар |- ! scope="row" style="text-align: left;" | Инструменти | гитара, бас-гитара, синтисајзер |- ! scope="row" style="text-align: left;" | Групи | Аб ово, Мунгос |- ! scope="row" style="text-align: left;" | Студио | Тива, [[:sv:Torsby|Торсби]], [[Шведска]] |} '''Тихомир „Тини” Варга''' ([[Загреб]], 3 мај 1953 – 23 февруари 1996) бил хрватски музичар, композитор, аранжер, тон-мајстор и музички продуцент. По почетоците на загрепската рок-сцена се преселил во [[Шведска]], каде што во [[:sv:Torsby|Торсби]] го основал студиото Тива. Во текот на 1980-тите, како продуцент и тон-мајстор соработувал со повеќе југословенски изведувачи, меѓу кои групите [[Парни ваљак]], [[Прљаво казалиште]], [[:hr:Aerodrom (sastav)|Аеродром]], [[Зана]], [[:hr:Xenia (sastav)|Ксенија (Xenia)]] и [[:bs:Film (grupa)|Филм]]. Учествувал и во аранжирањето и свирел инструменти на снимките, а за одредени песни компонирал музика.<ref name="SkaricaUvod">Siniša Škarica, ''Tvornica glazbe 2: Priče iz Dubrave'', Croatia Records, 2019, стр. 427-433.</ref> == Детство и музички почетоци == Варга пораснал во загрепската населба Врбик, каде што уште како дете го запознал [[:hr:Drago Mlinarec|Драго Млинарец]].<ref name="SkaricaMladi">Škarica, ''Tvornica glazbe 2'', 2019, стр. 428-430; Aleksandar Dragaš, „Stari mačak - Drago Mlinarec”, ''Jutarnji list'', 13 март 2005 година, [https://mvinfo.hr/clanak/stari-macak-drago-mlinarec достапно на порталот Moderna vremena].</ref> Поради преселбите на семејството, дел од школувањето го поминал во странство: од 1962 година во [[Акра]], [[Гана]], потоа во [[Буенос Аирес]], а од 1967 година во [[Москва]]. Во Гана и [[Аргентина]] посетувал настава на англиски јазик, додека во Москва учел во руско училиште. Првата гитара ја добил во Аргентина, а на четиринаесетгодишна возраст добил и четириканален магнетофон, со кој снимал гласови и инструменти во повеќе слоеви.<ref name="SkaricaRani">Škarica, ''Tvornica glazbe 2'', 2019, стр. 427-430; податоците за детството се преземени од објавените сеќавања на мајката на Варга, а четириканалниот магнетофон Шкарица го споменува на стр. 430.</ref> == Први групи и Мунгос == По враќањето во Загреб во 1969 година, свирел во групата Аб ово заедно со Ненад Зубак, [[:hr:Ivan Stančić|Иван „Пико“ Станчиќ]] и Хрвоје Марјановиќ (Харма).<ref name="JanjatovicVarga">Petar Janjatović, ''Ex YU rock enciklopedija 1960-2006'', второ дополнето издание, Белград: авторско издание, 2007, стр. 234.</ref> Со Драго Млинарец во 1973 година учествувал и во театарската претстава ''Hvarkinja'', во режија на [[:hr:Marin Carić|Марин Цариќ]]. За време на престој на јадранскиот брег ја запознал Швеѓанката Ана-Карин, со која подоцна се оженил. Во средината на 1970-тите се преселил во Шведска и се населил во Торсби, каде што во 1979 година го уредил студиото Тива.<ref name="SkaricaTiva">Škarica, ''Tvornica glazbe 2'', 2019, стр. 428-430.</ref><ref name="JanjatovicVarga"/> Млинарец му помогнал во почетоците на работата на студиото Тива, каде што во 1979 година го снимил албумот ''Tako lako''.<ref name="SkaricaMladi"/> Варга бил еден од продуцентите и работел како тон-мајстор на албумот.<ref name="TakoLako">Drago Mlinarec, ''Tako lako'', Jugoton, 1979, податоци од оригиналното издание; [https://ezop-antikvarijat.hr/drago-mlinarec-tako-lako-4/ репродукција и препис на изданието].</ref> Варга и Марјановиќ потоа ја обновиле соработката и ја основале групата Мунгос. Со неколку гостински музичари снимиле осум композиции. Варга го продуцирал и снимал албумот, пеел и свирел гитара, бас-гитара и синтисајзер, додека Марјановиќ пеел и свирел клавијатури. Албумот ''Mungos'' во 1981 година го издала ЗКП РТВ Љубљана.<ref name="SkaricaMungos">Škarica, ''Tvornica glazbe 2'', 2019, стр. 429-430; ''Mungos'', ZKP RTV Ljubljana, LD 0672, 1981, [https://ezop-antikvarijat.hr/mungos-mungos-2/ репродукција на оригиналното издание].</ref> == Развој на студиската работа == На почетокот на 1980-тите Варга работел и надвор од студиото Тива. На албумот ''Sabrano'' (1980) на Драго Млинарец, за кој повторно биле снимени негови постари композиции, учествувал во продукцијата и аранжманите и свирел на снимките.<ref name="Sabrano">Drago Mlinarec, ''Sabrano'', Jugoton, 1980, [https://www.discogs.com/release/6938927-Drago-Mlinarec-Sabrano податоци од изданието].</ref> Истата година го продуцирал албумот ''Vruće igre'' на групата Парни ваљак, снимен во [[Милано|миланското]] студио General Recording Sound.<ref name="VruceIgre">Škarica, ''Tvornica glazbe 2'', 2019, стр. 430; [https://parnivaljak.com/album/vruce-igre/ Parni valjak, официјална страница на албумот ''Vruće igre''].</ref> На албумот ''Vrijeme je na našoj strani'' (1981) на Парни ваљак, снимен во шведското студио Ferger Studio-S, Варга бил тон-мајстор и копродуцент, а продуцент бил [[:hr:Husein Hasanefendić|Хусеин Хасанефендиќ]].<ref name="Vrijeme">Parni valjak, Vrijeme je na našoj strani, Suzy/CBS, 1981; [https://www.discogs.com/release/743984-Parni-Valjak-Vrijeme-Je-Na-Na%C5%A1oj-Strani податоци од изданието]; [https://slovoposlovo.blogspot.com/2012/06/parni-valjak-vrijeme-je-na-nasoj-strani.html препис на оригиналните податоци за студиото Ferger Studio-S и за копродукцијата на Варга].</ref> Истата година го продуцирал албумот ''Heroj ulice'' на групата Прљаво казалиште. Според [[:hr:Siniša Škarica|Синиша Шкарица]], дел од материјалот настанал во Тива на осумканален магнетофон, а снимањето продолжило во студиото Фергер во Фјугеста, Шведска.<ref name="Heroj">Škarica, ''Tvornica glazbe 2'', 2019, стр. 430; [https://www.nacional.hr/intervju-jasenko-houra-misle-da-smo-perfidni-i-premazani-svim-mastima-te-da-znamo-kakvu-pjesmu-treba-napisati/ интервју со Јасенко Хоура во списанието ''Nacional'']; [https://novosti.hr/ove-godine-se-obiljezava-40-godina-od-objave-albuma-heroj-ulice-prljavog-kazalista/ ''Radio Vinkovci'', 29 јануари 2021 година, осврт на албумот и студиото Фергер во Фјугеста, Шведска]; ''Heroj ulice'', Suzy, LP 363, 1981, податоци од оригиналното издание.</ref> Кон крајот на 1981 година во Тива го снимил и продуцирал првиот албум на групата [[:hr:Boa (sastav)|Боа]], а учествувал и во аранжирањето на дел од песните. Во 1982 година студиото го опремил со шеснаесетканален магнетофон.<ref name="Boa">Boa, ''Boa'', Suzy, LP 366, [https://ezop-antikvarijat.hr/boa-boa-6/ снимка на оригиналните податоци од изданието], снимено од ноември до декември 1981 година во Тива; D. Jagatić, [https://www.tportal.hr/magazin/clanak/tri-desetljeca-art-rocka-20120515 „Tri desetljeća art rocka”], ''tportal'', 16 мај 2012 година, разговор со Славко Ременариќ; Škarica, ''Tvornica glazbe 2'', 2019, стр. 430-431. Изворите се разликуваат во датирањето на првото издание (1981 или почетокот на 1982 година).</ref> == Продуцентска работа (1982–1983) == На почетокот на 1982 година, во студиото Тива бил снимен албумот ''Obične ljubavne pjesme'' на групата Аеродром. Варга бил продуцент и тон-мајстор, учествувал во аранжманите и свирел гитара и гитарски синтисајзер. На снимките користел ритам-машина, вокодер и звучни ефекти, а пеел и придружни вокали.<ref name="Aerodrom">Aerodrom, ''Obične ljubavne pjesme'', Jugoton, LSY 63128, 1982; [https://ezop-antikvarijat.hr/aerodrom-obicne-ljubavne-pjesme-8/ снимка и препис на податоците од оригиналното издание]. На обвивката е наведено снимање во Торсби во февруари и март 1982 година.</ref> Пролетта истата година во Торсби пристигнала [[Белград|белградската]] група Зана, која таму го снимила својот втор албум ''Dodirni mi kolena'' (1982). Албумот означил свртување на групата кон поп-музиката и ѝ донел поширока популарност во Југославија. Варга го продуцирал, свирел гитара и гитарски синтисајзер и учествувал во аранжманите на одделни песни.<ref name="Zana1982">Zana, ''Dodirni mi kolena'', Jugoton, LSY 63139, 1982; [https://ezop-antikvarijat.hr/zana-dodirni-mi-kolena-3/ репродукција и податоци од изданието]; [https://jugoton.bandcamp.com/album/dodirni-mi-kolena Jugoton, дигитално издание со оригиналните податоци]; [https://cmc.com.hr/zana-dodirni-mi-kolena/ JugotonTV, „Zana - Dodirni mi kolena”, осврт на албумот и неговата популарност].</ref> Кон крајот на 1982 година во Тива се снимал дебитантскиот албум ''Kad nedjelja prođe'' на риечката група Ксенија (Xenia), објавен во 1983 година. Варга бил продуцент и тон-мајстор и свирел гитара, синтисајзер и ударни инструменти.<ref name="Xenia">Xenia, ''Kad nedjelja prođe'', Jugoton, LSY 63155, 1983; [https://ezop-antikvarijat.hr/xenia-kad-nedjelja-prode-2/ податоци од оригиналното издание]. Ljubo Trifunović, „Ponovljeni start”, ''Džuboks'', бр. 161, 11 април 1983 година, стр. 7.</ref> Музичкиот критичар Ненад Ризвановиќ ѝ припишал на продукцијата на Варга важна улога во обликувањето на препознатливиот, воздржан звук на албумот, истакнувајќи влијанија од раните дела на групите Gang of Four и Blondie.<ref name="RizvanovicXenia">Nenad Rizvanović, „Xenia - Uzlet do vrha hrvatskoga rocka”, ''Novi list'', 2 август 2008 година, [https://www.rirock.com/rirock-scena/xenia-uzlet-do-vrha-hrvatskoga-rocka/ текст пренесен на порталот RiRock.com].</ref> Во изборот на читателите на музичкото списание ''Džuboks'' за 1982 година, Варга го освоил првото место во категоријата продуценти.<ref name="Džuboks1982">„Izbor ’82”, рубрика „Čitaoci su odlučili”, ''Džuboks'', бр. 157, 14 март 1983 година, стр. 12, категорија „Producent” (Tini Varga наведен на првото место).</ref> На албумот ''Pomaknuto'' (1983) на Драго Млинарец, Варга работел како тон-мајстор, учествувал во миксањето и свирел гитара, бас-гитара и ударни инструменти. Продуцент на албумот бил Млинарец.<ref name="Pomaknuto">Drago Mlinarec, ''Pomaknuto'', Jugoton, LSY 63152, 1983; [https://ezop-antikvarijat.hr/drago-mlinarec-pomaknuto-4/ податоци од оригиналното издание]; [https://www.discogs.com/release/1556344-Drago-Mlinarec-Pomaknuto Discogs, податоци за изданието]; Škarica, ''Tvornica glazbe 2'', 2019, стр. 431.</ref> Истата година во Тива бил снимен третиот албум на групата Филм, ''Sva čuda svijeta''. Варга го продуцирал албумот, учествувал во снимањето и аранжманите и свирел гитари и синтисајзер. Ја компонирал музиката за песната ''Kad budu gorjeli gradovi''.<ref name="Film1983">Film, ''Sva čuda svijeta'', Jugoton, LSY 63168, 1983; [https://ezop-antikvarijat.hr/film-sva-cuda-svijeta-8/ снимка и податоци од оригиналното издание]; [https://slovoposlovo.blogspot.com/2012/06/film-sva-cuda-svijeta.html препис на податоците од обвивката, вклучувајќи го и посебниот авторски кредит].</ref> До крајот на 1983 година Варга повторно соработувал со групата Зана на албумот ''Natrag na voz'', исто така снимен во Тива. Бил продуцент и тон-мајстор, свирел гитара и гитарски синтисајзер и ја аранжирал песната ''Jabuke i vino'', дует на [[:en:Zana Nimani|Зана Нимани]] и [[Жељко Бебек]].<ref name="Natrag">Zana, ''Natrag na voz'', Jugoton, LSY 63188, 1983; [https://musicbase.net/natrag-na-voz препис на податоците од оригиналната обвивка]; [https://ezop-antikvarijat.hr/zana-natrag-na-voz-8/ снимка на изданието].</ref><ref name="JanjatovicZana">Petar Janjatović, ''Ex YU rock enciklopedija 1960-2006'', второ дополнето издание, Белград: авторско издание, 2007, стр. 247.</ref> == Подоцнежна работа (1984–1994) == По распадот на групата [[:hr:Dorian Gray (sastav)|Доријан Греј]], [[Масимо Савиќ]] го сретнал Варга во воз од Белград за Загреб. Се договориле да снимат соло-албум на Савиќ во Шведска, за што добиле аванс од Југотон. Иако снимиле дел од материјалот, албумот не бил довршен ниту објавен. Потоа Савиќ поминал уште две години во Шведска, каде што од Варга ги учел техниките на студиско снимање.<ref name="Massimo2018">„Intervju sa Massimom Savićem: Ako si gladan uspjeha i hitova, ništa nećeš postići”, ''Momentum Radio Show'', 7 март 2018 година, [https://momentumradioshow.com/2018/03/07/intervju-sa-massimom-savicem-ako-si-gladan-uspjeha-i-hitova-nista-neces-postici/ текст на интервјуто]; „Massimo: Smeta mi grubost ovoga svijeta, socijalna neosjetljivost”, ''Story'', 29 февруари 2020 година, [https://story.hr/Celebrity/a129714/Massimo-Smeta-mi-grubost-ovoga-svijeta-socijalna-neosjetljivost.html интервју].</ref> Во тој период Варга бил во брак со пејачката Зана Нимани. По заедничкиот живот во Торсби се преселиле во [[Стокхолм]], каде што ја продолжиле студиската работа.<ref name="ZanaProfil">Ksenija Konić, „Zana Nimani: Zašto je prekinut put slave muzičke dive”, ''Story/Glossy'', 15 март 2015 година, [https://glossy.espreso.co.rs/poznati/vesti/50486/ivotna-pria-zana-nimani-zato-je-prekinut-put-slave-muzike-dive објавена биографска приказна и изјави на Зана Нимани].</ref> Во стокхолмското студио Мираж бил снимен нејзиниот соло-албум ''Noćas pevam samo tebi'' (1986). Варга бил продуцент и аранжер, свирел повеќе инструменти и ја компонирал музиката за насловната песна и за ''Sanjam (Dok kiše lutaju)'', додека Нимани ги напишала текстовите.<ref name="Nimani1986">Zana Nimani, ''Noćas pevam samo tebi'', Jugoton, LSY 63242, 1986; [https://ezop-antikvarijat.hr/zana-nimani-nocas-pevam-samo-tebi-6/ репродукција и податоци од оригиналното издание]. На оригиналната обвивка е наведено снимање во студиото Мираж од 1984 до 1986 година.</ref> Говорејќи за создавањето на албумот, Нимани истакнала дека Варга можел самиот да ги отсвири сите инструменти, но решиле да вклучат и други музичари за секој да придонесе со сопствени идеи. Таа потврдила и дека аранжманите биле на Варга.<ref name="ZanaProfil"/> Во 1987 година Варга заедно со [[:hr:Rajko Dujmić|Рајко Дујмиќ]] го продуцирал албумот ''Dijete sreće'' на групата [[Нови фосили]].<ref name="Fosili1987">Novi fosili, ''Dijete sreće'', Jugoton, LSY 62246, 1987; [https://ezop-antikvarijat.hr/novi-fosili-dijete-srece-7/ снимка на оригиналните податоци од изданието], на која Дујмиќ и Варга се наведени како продуценти.</ref> Во 1988 година повторно соработувал со групата Зана, чија пејачка тогаш била Наташа Гајовиќ. Го продуцирал албумот ''Grupa Zana'' и ги потпишал аранжманите заедно со членовите на групата. Албумот, на кој се наоѓа песната ''Vojna pošta'', бил снимен во студиото Aquarius во Белград, а миксан во студиото JM Sound во Загреб.<ref name="GrupaZana1988">Zana, ''Grupa Zana'', Diskoton, LP 8325, 1988; [https://ezop-antikvarijat.hr/zana-grupa-zana-2/ снимка од оригиналното издание и целосните податоци]: „Producer - Tini Varga”; „Arranged By - Tini, Zana”; „Recorded By - Srđan Foka, Đorđe”; „Recorded At - Studio Aquarius, Beograd”; „Mixed At - J. M. Sound Studio, Zagreb”. [https://musicbrainz.org/release/50cebc42-502c-4728-be7a-1a4215bfc3fa/details MusicBrainz, каталошки податоци за касетата Diskoton DTK 9510 од 1988 година].</ref><ref name="JanjatovicZana"/> На албумот ''No. 1'' на [[Младен Војичиќ - Тифа|Младен Војичиќ Тифа]] (1989), Варга ја продуцирал само песната ''S tobom ja mogu sve''.<ref name="Tifa1989">Tifa, ''No. 1'', 1989, [https://www.discogs.com/release/16331751-Tifa-No-1 податоци од изданието]: продукцијата на Тини Варга е наведена само за песната „S tobom ja mogu sve”.</ref> Ја компонирал музиката за песната ''Vjetar (Unpluged)'', објавена на албумот ''Laži me!'' (1994) на [[:hr:Alka Vuica|Алка Вуица]].<ref name="Vuica1994">Alka Vuica, ''Laži me!'', 1994, [https://www.discogs.com/release/5565114-Alka-Vuica-La%C5%BEi-Me податоци од изданието], Варга е наведен како композитор на песната „Vjetar (Unpluged)”.</ref> == Начин на работа и последни години == Во студиото Тива Варга ја поврзувал работата на продуцент и тон-мајстор со непосредно учество во музиката што ја снимал. Работел на аранжмани, свирел инструментални делници и користел електронски инструменти и звучни ефекти. Затоа неговата улога не била ограничена само на техничкото изведување на снимките, туку опфаќала и музичко обликување.<ref name="JanjatovicVarga"/><ref name="Aerodrom"/><ref name="Film1983"/> Синиша Шкарица, во осврт на животот и работата на Варга, ги истакнал неговата музикалност, посветеноста на студиската работа и способноста да ги реализира замислите на други музичари.<ref name="SkaricaKraj">Škarica, ''Tvornica glazbe 2'', 2019, стр. 432-433.</ref> Ренато Метеси го издвоил неговиот продуцентски, аранжерски и инструментален придонес како клучен за создавањето на албумот ''Sva čuda svijeta'' на групата Филм.<ref name="Metessi2024">Renato Metessi, [https://rockomotiva.com/zapisi/80-ete-i-price-iz-davnine-sjecanje-na-tinija-vargu-i-sva-cuda-svijeta/ „Osamdesete i priče iz davnina: Sjećanje na Tinija Vargu i ‘Sva čuda svijeta’”], ''Rockomotiva'', 16 септември 2024 година.</ref> Варга починал на 23 февруари 1996 година, на 42-годишна возраст.<ref name="SkaricaKraj"/> == Избрана дискографија == * 1979 - Драго Млинарец, ''Tako lako'' - копродукција и снимање.<ref name="TakoLako"/> * 1980 - Драго Млинарец, ''Sabrano'' - копродукција, аранжмани и инструментални изведби.<ref name="Sabrano"/> * 1980 - Парни ваљак, ''Vruće igre'' - продукција.<ref name="VruceIgre"/> * 1981 - Мунгос, ''Mungos'' - продукција, снимање, вокали и инструментални изведби.<ref name="SkaricaMungos"/> * 1981 - Парни ваљак, ''Vrijeme je na našoj strani'' - копродукција и снимање.<ref name="Vrijeme"/> * 1981 - Прљаво казалиште, ''Heroj ulice'' - продукција.<ref name="Heroj"/> * 1981/1982 - Боа, ''Boa'' - продукција, снимање и аранжмани на одделни песни.<ref name="Boa"/> * 1982 - Аеродром, ''Obične ljubavne pjesme'' - продукција, снимање, аранжмани и инструментални изведби.<ref name="Aerodrom"/> * 1982 - Зана, ''Dodirni mi kolena'' - продукција, одделни аранжмани и инструментални изведби.<ref name="Zana1982"/> * 1983 - Ксенија (Xenia), ''Kad nedjelja prođe'' - продукција, снимање и инструментални изведби.<ref name="Xenia"/> * 1983 - Драго Млинарец, ''Pomaknuto'' - снимање, миксање и инструментални изведби; продуцент Драго Млинарец.<ref name="Pomaknuto"/> * 1983 - Филм, ''Sva čuda svijeta'' - продукција, снимање, аранжмани и инструментални изведби; музика за ''Kad budu gorjeli gradovi''.<ref name="Film1983"/> * 1983 - Зана, ''Natrag na voz'' - продукција, снимање и инструментални изведби; аранжман за ''Jabuke i vino''.<ref name="Natrag"/> * 1986 - Зана Нимани, ''Noćas pevam samo tebi'' - продукција, аранжмани, инструментални изведби и музика за две песни.<ref name="Nimani1986"/> * 1987 - Нови фосили, ''Dijete sreće'' - копродукција со Рајко Дујмиќ.<ref name="Fosili1987"/> * 1988 - Зана, ''Grupa Zana'' - продукција и аранжмани со членовите на групата.<ref name="GrupaZana1988"/> == Извори == <references/> {{DEFAULTSORT:Варга, Тихомир}} [[Категорија:Музички продуценти]] mj5mz2dtv8da2t6tijedj24njf0xh1m 14 1406427 5649243 2026-10-23T19:31:51Z Bjankuloski06 332 Создадена страница со: {{template category |topic = поединечни [[музичар]]и |description = <small>За предлошки поврзани со музички групи, погл. {{c|Musical group navigational boxes}}.</small> |help = }} [[Категорија:Предлошки за музика|Музичари]] [[Категорија:Предлошки за личности|Музичари]] 5649243 wikitext text/x-wiki {{template category |topic = поединечни [[музичар]]и |description = <small>За предлошки поврзани со музички групи, погл. {{c|Musical group navigational boxes}}.</small> |help = }} [[Категорија:Предлошки за музика|Музичари]] [[Категорија:Предлошки за личности|Музичари]] 6utam8bj1wqegul8mjy5wpobp1bbjaq 5649244 5649243 2026-10-23T19:32:00Z Bjankuloski06 332 5649244 wikitext text/x-wiki {{template category |topic = поединечни [[музичар]]и |description = <small>За предлошки поврзани со музички групи, погл. {{c|Musical group navigational boxes}}.</small> |help = }} [[Категорија:Предлошки за музика|Музичари]] [[Категорија:Предлошки за личности|Музичари]] l09h45oq5l0ze0eslxay6dweqh49t03 5649245 5649244 2026-10-23T19:32:11Z Bjankuloski06 332 5649245 wikitext text/x-wiki {{категорија за предлошки |topic = поединечни [[музичар]]и |description = <small>За предлошки поврзани со музички групи, погл. {{c|Musical group navigational boxes}}.</small> |help = }} [[Категорија:Предлошки за музика|Музичари]] [[Категорија:Предлошки за личности|Музичари]] lyw0qsvb6pnmnl48f9wjax0lecynquq 0 1406429 5649278 2026-10-23T23:18:03Z Dast2109 102394 Нова статија за вајарот Насо Беќаровски 5649278 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist | name = Насо Беќаровски | image = | caption = | birth_date = 1938 | birth_place = [[Желево]], [[Костур (округ)|Костурско]], [[Грција]] | death_date = | death_place = | nationality = [[Македонци|македонска]] | field = [[вајарство]] | training = Академија за ликовни уметности во [[Белград]] (1963) | movement = | works = „Крилја на слободата“ (1974)<br />„Орев“ (1980)<br />„Мајка со три деца“ (1988)<br />Пехарот на [[Фудбалски куп на Македонија|Купот на Македонија]] | awards = „Нерешки мајстори“ (1974) }} '''Насо Беќаровски''' (р. [[1938]], [[Желево]], [[Костур (округ)|Костурско]]) — [[Македонци|македонски]] академски [[Вајарство|вајар]]. Како дете бил прогонет од родното место за време на [[Грчка граѓанска војна|Граѓанската војна во Грција]] и бил дел од т.н. [[Деца бегалци|деца-бегалци]].<ref name="mpa" /> Член е на [[Друштво на ликовните уметници на Македонија|Друштвото на ликовните уметници на Македонија]] (ДЛУМ), на чии изложби редовно учествувал од 1966 година.<ref name="lazeski" /> Автор е на релјефот „Мајка со три деца“ на спомен-обележјето на децата бегалци од [[Егејска Македонија]] во паркот „Жена-борец“ во [[Скопје]], на скулптурата „Орев“ во фондот на [[Музеј на современата уметност (Скопје)|Музејот на современата уметност]] и на пехарот на [[Фудбалски куп на Македонија|Купот на Македонија во фудбал]]. == Животопис == Беќаровски е роден во 1938 година во селото [[Желево]], Егејска Македонија.<ref name="lazeski" /> За време на Граѓанската војна во Грција (1946–1949) бил изнесен од родниот крај како едно од децата бегалци.<ref name="mpa" /><ref name="sdk2025" /> Во 1963 година дипломирал на Академијата за ликовни уметности во [[Белград]].<ref name="lazeski" /> Уште како студент, од 1960 до 1963 година, учествувал на изложбите „Југословенска млада генерација“ во Белград.<ref name="lazeski" /> Првата самостојна изложба ја приредил во Скопје во 1962 година, а втората во [[Струмица]] во 1967 година.<ref name="lazeski" /> Во 1969 година, заедно со уметникот Александар Јанкуловски, ја обновил внатрешноста на [[Стар театар „Антон Панов“|стариот театар „Антон Панов“]] во Струмица при неговата реконструкција.<ref name="uzkn" /><ref name="mpa" /> Изработил и биста на [[Антон Панов]] во Струмица, како и пет бисти на паднати борци во [[Кавадарци]].<ref name="lazeski" /> Од 30 октомври до 15 ноември 1974 година, во изложбените простории на Уметничката галерија (денес [[Национална галерија на Македонија]]) во [[Даут-пашин амам|Даут-пашиниот амам]] во Скопје, ја приредил самостојната изложба „Насо Беќаровски — скулптури“, на која биле прикажани 20 скулптури во метал, дрво и комбинирана техника, настанати од 1967 до 1974 година.<ref name="vecer1974" /> Предговорот во каталогот го напишал ликовниот критичар [[Борко Лазески]].<ref name="lazeski" /> Истата година ја добил наградата „Нерешки мајстори“ за скулптурата „Крилја на слободата“.<ref name="damjanovska" /> Во интервју по повод изложбата изјавил дека „скулптурата е мојата мисла“, а како своја тематска преокупација ги навел историјата и секојдневието: бунтот против мрачното минато, величањето на секоја победа и придобивка и протестот против сè што е нечовечно во светот.<ref name="vecer1974" /> Негови дела се дел од збирката на [[Музеј на современата уметност (Скопје)|Музејот на современата уметност во Скопје]].<ref name="mpa" /> Беќаровски бил активен и во работата на ДЛУМ. Во јануари 1974 година, како член на Управата на друштвото, гостувал во културната емисија „4 х 7“ на [[Македонска радио-телевизија|Телевизија Скопје]] заедно со скулпторот [[Петар Хаџи Бошков]]. Таму зборувал за структурата на друштвото, кое тогаш броело околу 140–150 членови, и за потребата од поефикасни форми за афирмација на македонското ликовно творештво во земјата и во странство.<ref name="4x7" /> Во 1978 година бил раководител на Графичката збирка на [[Национална и универзитетска библиотека „Св. Климент Охридски“|Народната и универзитетска библиотека „Климент Охридски“]] во Скопје. Графичкиот кабинет на збирката тогаш поседувал 263 оригинални графики и цртежи од 43 современи македонски уметници. Беќаровски бил организатор на две традиционални изложби: графичката изложба на ДЛУМ, која се одржувала во првата декада на мај, и изложбата „ДЛУМ-цртеж“, која се отворала на 8 декември, патрониот празник на библиотеката.<ref name="vecer1978" /> == Творештво == Во творештвото на Беќаровски јасно се издвојуваат две фази: фигуративна, од излегувањето од Академијата до 1967 година, и нефигуративна, од 1967 година наваму.<ref name="lazeski" /><ref name="mpa" /> === Фигуративна фаза === Во првата фаза Беќаровски работел претежно глави, фигури и фигурални групи во [[глина]] и [[гипс]]. Формите и движењата се широки, топли и прилично упростени, со силно деформирани пропорции и површини обработени со јаки текстури или со нагли и длабоки засеци. Според Борко Лазески, во овие дела провејуваат горчината, грчот, драмата и трагиката што уметникот ги носи од своето детство во Егејска Македонија.<ref name="lazeski" /> === Нефигуративна фаза === Незадоволен од изразните можности на глината и гипсот, Беќаровски почнал да работи со [[железо]], често комбинирано со [[Дрво (материјал)|дрво]], со што отпочнала втората фаза.<ref name="lazeski" /> Иако материјалите и постапките се сосема различни, оваа фаза произлегува од претходната и е нејзин логичен развој: линијата на грчот се издолжува и преминува во силни вертикали, длабоките засеци се прочистуваат во широки рамни површини, а тагата и болката го отстапуваат првиот план на масивните форми — останува драмата. Делата добиваат поголеми димензии и се градат врз постојани контрасти на светло и темно, вертикали и хоризонтали, мазни и груби текстури, железо и дрво.<ref name="lazeski" /><ref name="mpa" /> Лазески забележува дека во некои од тогашните скулптури монументалноста добива речиси епски карактер, како контрапункт на „егејскиот јад и болка“, и заклучува дека уметникот нашол соодветни современи материјали и постапки за своите содржини.<ref name="lazeski" /> Од оваа фаза се делата „Враќањето на Икар“ (1967, дрво), „Македонско денонокие“ (1969), „Инвазија“ (1969), „Икар“ (1970), „Вековен симбол“ (1972), „Факел“ (1972), „Визија и традиција“ (1973), „Музиката на непобедениот“ (1974), „Победник“ (1974), „Крилја на слободата“ (1974), „Мета во виорот“ (1974), „Првата голема свеченост“ (1974) и други.<ref name="lazeski" /> Подоцна настанала скулптурата '''„Орев“''' (1980), изработена од [[цреша|црешово]] дрво со димензии 130 × 75 × 75 см на Интернационалното студио за пластика во дрво во [[Прилеп]]. Делото било изложено во Уметничкиот павилјон „Цвијета Зузориќ“ во Белград (3 јули – 30 август 1981) и во Музејот на современата уметност во Скопје (20 април – 10 мај 1982), по што со децении стоело во депото на Музејот. Подоцна е вклучено во постојаната поставка од седум дрвени скулптури на Музејот.<ref name="mpa" /> === Пехарот на Купот на Македонија === Беќаровски е автор на големиот пехар што се доделува на победникот на [[Фудбалски куп на Македонија|Купот на Македонија во фудбал]].<ref name="gol" /><ref name="ekipa" /> Пехарот е висок 51 см и тежи над 10 кг. На врвот има фудбалска топка поставена на [[афион]] чии четири ливчиња ги претставуваат четирите дела на Македонија, а пламените јазици под топката го симболизираат вековното борење на македонскиот народ. Столбот е обвиткан со лозови листови и грозје, како симбол на [[Тиквеш]], а постаментот содржи мотиви од македонската историја и култура, меѓу кои [[Камен мост (Скопје)|Камениот мост]] и шара од македонски ќилим. Пехарот првпат бил врачен на 23 мај 1993 година, кога претседателот [[Киро Глигоров]] му го предал на капитенот на [[ФК Вардар|Вардар]], [[Љупчо Марковски]], по првото финале против [[ФК Пелистер|Пелистер]].<ref name="gol" /> == Спомен-обележјето на децата бегалци == [[Податотека:Spomenik na Decata Begalci od Egejska Makedonija vo Skopje.JPG|мини|Спомен-обележјето на децата бегалци од Егејска Македонија во паркот „Жена-борец“ со оригиналниот релјеф „Мајка со три деца“ од Беќаровски (2012)]] Најпознатото јавно дело на Беќаровски е бакарниот релјеф '''„Мајка со три деца“''', кој прикажува измачена мајка со нејзините три деца, разделени од домот и најблиските. Релјефот е дел од спомен-обележјето на децата бегалци од Егејска Македонија во паркот „Жена-борец“ во центарот на Скопје, спроти [[Собрание на Македонија|Собранието]].<ref name="sdk2025" /><ref name="mkd" /> Архитектонското решение на спомен-обележјето е на архитектката [[Даница Павловска-Циги]]: монолит поставен во вода, со мирна огледална површина од предната страна и брановита вода од задната, како симбол на животот. Според самата Павловска-Циги, релјефот во водата го пренесува мотивот од делото на Беќаровски.<ref name="marh" /> Под релјефот стоел натписот „Татковината – копнеж на прогонетите“.<ref name="sdk2025" /> Спомен-обележјето е свечено откриено на 30 јуни 1988 година, за време на Првата светска средба на децата бегалци од Егејска Македонија, одржана во Скопје од 30 јуни до 3 јули 1988.<ref name="sdk2025" /><ref name="marh" /> === Вандализирање === Спомен-обележјето неколкупати било цел на вандализам. Во октомври 2019 година биле оштетени плочите, по што Град Скопје ги отстранил заради поправка.<ref name="sdk2020" /> Во април 2025 година непознати сторители го украле релјефот „Мајка со три деца“, ги откинале бронзените букви од натписот, однеле околу 10 метри метални цевки од фонтаната и оштетиле повеќе мермерни плочи околу споменикот.<ref name="mkd" /><ref name="skopjeinfo" /> Кражбата била пријавена во полиција, а [[Министерство за внатрешни работи на Македонија|МВР]] соопштило дека презема мерки за откривање на сторителите.<ref name="sdk2025" /> Републичкото здружение на децата бегалци од Егејска Македонија и здружението „Мирка Гинова“ од [[Штип]] го осудија чинот и побараа споменикот да се врати во првобитната состојба.<ref name="mkd" /> Павловска-Циги предупреди дека за спомен-обележјето не е задолжен ниту еден субјект, туку ЈП „Паркови и зеленило“ го одржува само цветниот бордур.<ref name="marh" /> === Обнова (2026) === На 20 октомври 2026 година, околу година и пол по кражбата, на споменикот бил поставен нов бакарен релјеф на мајката со трите деца, во рамките на реконструкцијата на паркот „Жена-борец“ што ја спроведува Град Скопје.<ref name="vecer" /><ref name="lider" /> Новиот релјеф е дело на вајарот Слободан Милошевски,{{Се бара извор}} но оригиналната идеја и првобитното дело „Мајка со три деца“ се на Насо Беќаровски.<ref name="sdk2025" /><ref name="mkd" /><ref name="marh" /> Во дел од медиумските извештаи за обновата релјефот погрешно ѝ се припишува на архитектката Даница Павловска-Циги, која е авторка на архитектонското решение на спомен-обележјето.<ref name="vecer" /><ref name="marh" /> Натписот „Татковината – копнеж на прогонетите“ требаше дополнително да биде вратен под релјефот.<ref name="vecer" /> == Изложби == === Самостојни === * 1962 — Скопје<ref name="lazeski" /> * 1967 — Струмица<ref name="lazeski" /> * 1974 — Скопје, Уметничка галерија (30 октомври – 15 ноември)<ref name="lazeski" /> === Групни (избор) === * 1960–1963 — Белград, „Југословенска млада генерација“<ref name="lazeski" /> * 1967 — Скопје и [[Нови Сад]], „Современа македонска уметност — млада генерација“; Скопје, „Современа македонска скулптура“; Скопје, „Аспекти на цртежот во Македонија“; Струмица, „Струмичка ликовна колонија“<ref name="lazeski" /> * 1969 — Скопје, „25 години на АСНОМ“; [[Ферара]] (Италија), „Современа македонска уметност“<ref name="lazeski" /> * 1970 — Скопје, „Моето сакано дело“<ref name="lazeski" /> * 1971 — Белград, „Млада македонска генерација“<ref name="lazeski" /> * 1972 — Струмица, „Струмичка ликовна колонија“; Скопје, „Тенденции во македонската скулптура“; Скопје, „Современи македонски скулптори — избор од колекцијата на МСУ“<ref name="lazeski" /> * 1981 — Белград, Уметнички павилјон „Цвијета Зузориќ“<ref name="mpa" /> * 1982 — Скопје, Музеј на современата уметност<ref name="mpa" /> * 1966–1974 — на сите изложби на ДЛУМ<ref name="lazeski" /> == Значајни дела == * Биста на [[Антон Панов]], Струмица<ref name="lazeski" /> * Пет бисти на паднати борци, [[Кавадарци]]<ref name="lazeski" /> * „Враќањето на Икар“ (1967), дрво, 43 × 99 × 25 см<ref name="lazeski" /> * „Вековен симбол“ (1972), метал, 130 × 60 × 34 см<ref name="lazeski" /> * „Победник“ (1974), метал, 173 × 76 × 42 см<ref name="lazeski" /> * „Крилја на слободата“ (1974), метал, 88 × 63 × 22 см — награда „Нерешки мајстори“<ref name="lazeski" /><ref name="damjanovska" /> * „Орев“ (1980), црешово дрво, 130 × 75 × 75 см, Музеј на современата уметност – Скопје<ref name="mpa" /> * „Мајка со три деца“ (1988), релјеф на спомен-обележјето на децата бегалци од Егејска Македонија, Скопје<ref name="sdk2025" /> * Пехарот на Купот на Македонија во фудбал (прв пат врачен 1993)<ref name="gol" /> == Награди == * „Нерешки мајстори“ (1974), за скулптурата „Крилја на слободата“<ref name="damjanovska" /> == Наводи == {{наводи|refs= <ref name="lazeski">{{Наведена книга |last=Лазески |first=Борко |author-link=Борко Лазески |title=Насо Беќаровски — скулптури |publisher=Уметничка галерија – Скопје |location=Скопје |year=1974 |others=Превод: Тања Мојсова; фотографии: Стојан Петровиќ-Раф |url=https://arhiva.zaum.mk/wp-content/uploads/2018/10/1974_10_30_Naso_Bekjarovski.pdf}} Каталог на изложбата одржана од 30 октомври до 15 ноември 1974.</ref> <ref name="damjanovska">{{Наведено списание |last=Дамјановска |first=Љубица |author-link=Љубица Дамјановска |title=Нерешки мајстори |journal=Ликовна уметност |issue=6 |location=Скопје |year=1979 |page=41 |url=https://zaum.mk/wp-content/uploads/2020/02/1979_00_00_Nereski_majstori.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220105145048/https://zaum.mk/wp-content/uploads/2020/02/1979_00_00_Nereski_majstori.pdf |archive-date=5 јануари 2022}}</ref> <ref name="uzkn">{{cite web |url=http://www.niskn.gov.mk/Detail.aspx?kdID=355 |title=Стар театар Антон Панов |publisher=Управа за заштита на културното наследство |accessdate=6 ноември 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180712221036/http://www.niskn.gov.mk/Detail.aspx?kdID=355 |archive-date=12 јули 2018}}</ref> <ref name="vecer1974">{{cite news |author=Т. Ширилов |title=Скулптури за маката и радоста |newspaper=Вечер |location=Скопје |date=2 ноември 1974 |page=10}}</ref> <ref name="vecer1978">{{cite news |author=Т. Ширилов |title=Графики и цртежи од македонски уметници |newspaper=Вечер |location=Скопје |date=16 септември 1978 |page=10}}</ref> <ref name="4x7">{{cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=Nt7nkS5NKIU |title=4 х 7 (емисија за култура) |publisher=Телевизија Скопје |date=17 јануари 1974 |via=Архива Македонија (YouTube) |time=6:09}}</ref> <ref name="mpa">{{cite web |url=https://museumofpublicart.com/umetnicki-dela/orev/ |title=Орев |publisher=Museum of Public Art |accessdate=24 октомври 2026}}</ref> <ref name="sdk2025">{{cite web |url=https://sdk.mk/index.php/dopisna-mrezha/ukraden-reljefot-od-spomenikot-na-detsata-begaltsi-od-egejska-makedonija-mvr-veli-se-raboti-na-otkrivane-na-storitelite/ |title=Украден релјефот од споменикот на децата бегалци од Егејска Македонија, МВР вели се работи на откривање на сторителите |publisher=Сакам да кажам |date=16 април 2025 |accessdate=24 октомври 2026}}</ref> <ref name="sdk2020">{{cite web |url=https://sdk.mk/index.php/dopisna-mrezha/grad-skopje-go-rekonstruira-oshteteniot-spomenik-na-detsata-begaltsi-vo-zhena-park/ |title=Град Скопје го реконструира оштетениот споменик на децата бегалци во Жена парк |publisher=Сакам да кажам |author=Ана Антевска |date=8 април 2020 |accessdate=24 октомври 2026}}</ref> <ref name="mkd">{{cite web |url=https://mkd.mk/makedonija/zdruzhenijata-na-decata-begalci-baraat-nivniot-oskvernaven-spomenik-da-se-vrati-vo-prvobitnata-sostojba/ |title=Здруженијата на децата бегалци бараат нивниот осквернавен споменик да се врати во првобитната состојба |publisher=МКД.мк |date=12 април 2025 |accessdate=24 октомври 2026}}</ref> <ref name="skopjeinfo">{{cite web |url=https://skopjeinfo.mk/ukraden-reljefot-od-spomenikot-na-decata-begalci-od-egejska-makedonija-vo-skopje |title=Украден релјефот од споменикот на децата бегалци од Егејска Македонија во Скопје |publisher=Skopjeinfo.mk |date=17 април 2025 |accessdate=24 октомври 2026}}</ref> <ref name="marh">{{cite web |url=https://marh.mk/ubiva-taa-ramnodushnost-reakcija-na-pavlovska-cigi-za-spomenikot-na-decata-begalci-od-egejska-makedonija/ |title=Убива таа рамнодушност! / Реакција на Павловска-Циги за вандалскиот чин над споменикот на децата бегалци од Егејска Македонија |publisher=МАРХ |author=Филип Конески |date=11 април 2025 |accessdate=24 октомври 2026}}</ref> <ref name="vecer">{{cite web |url=https://www.vecer.press/obnoven-e-reljefot-na-majkata-so-trite-decza-na-spomenikot-na-deczata-begalczi-od-egejska-makedonija/ |title=Обновен е релјефот на мајката со трите деца на споменикот на децата бегалци од Егејска Македонија |publisher=Вечер |date=20 октомври 2026 |accessdate=24 октомври 2026}}</ref> <ref name="lider">{{cite web |url=https://lider.mk/go-obnovuvame-dostoinstvoto-na-detsata-begaltsi-rekonstruktsija-na-vandaliziranoto-spomen-obelezhje-vo-skopje/ |title=Го обновуваме достоинството на децата бегалци: Реконструкција на вандализираното спомен-обележје во Скопје |publisher=Лидер |date=21 октомври 2026 |accessdate=24 октомври 2026}}</ref> <ref name="gol">{{cite web |url=https://www.gol.mk/fudbal/znaete-li-koj-go-izrabotil-peharot-od-kupot-na-makedonija-i-koj-prv-go-podignal |title=Знаете ли кој го изработил пехарот од Купот на Македонија и кој прв го подигнал? |publisher=Gol.mk |author=Зоран Мишевски |date=11 мај 2020 |accessdate=24 октомври 2026}}</ref> <ref name="ekipa">{{cite web |url=https://ekipa.mk/istorijat-na-kupot-na-makedonija-vardar-najtrofeen-trofejot-e-delo-na-nako-bekarovski-sloga-j-ima-najmnogu-finalina/ |title=Историјат на Купот на Македонија: Вардар најтрофеен, трофејот е дело на Наќо Беќаровски |publisher=Екипа |accessdate=24 октомври 2026}}</ref> }} == Надворешни врски == {{Commons category|Monument of the Refugee Children (Skopje)}} * [https://arhiva.zaum.mk/%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%BE-%D0%B1%D0%B5%D1%9C%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8-2/ Насо Беќаровски] — Архива ЗаУм * [https://museumofpublicart.com/umetnicki-dela/orev/ „Орев“] — Museum of Public Art {{DEFAULTSORT:Беќаровски, Насо}} [[Категорија:Македонски вајари]] [[Категорија:Деца бегалци]] [[Категорија:Родени во 1938 година]] [[Категорија:Луѓе од Желево]] 2fngl59ug9kafrzr828r74998lqpg2y 0 1406430 5649303 2026-10-24T05:45:13Z P.Nedelkovski 47736 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1367590815|The Steam House]]“ 5649303 wikitext text/x-wiki '''''Куќа на пареа''''' ({{Langx|fr|La maison à vapeur}}) - роман [[Жил Верн|на Жил Верн]] од 1880 година, кој ги раскажува патувањата на група британски колонисти во [[Британска Индија|Раџ]] во куќа на тркала влечена од механички слон [[Парна машина|на пареа]]. Верн ја користи механичката куќа како средство за заплетот за да го натера читателот да патува во Индија од деветнаесеттиот век. Описите се прошарани со историски информации и социјални коментари. == Наводи == == Надворешни врски == * [https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.hn1nj6&seq=13 Vol. 1] and [https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101076065992&seq=9 Vol.] [https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101076065992&seq=9 2] at HathiTrust (page images, translator Kingston) * The Steam House public domain audiobook at LibriVox * [https://www.julesverne.ca/vernebooks/jvbksteam.html Maison a vapeur - 1880] [[Категорија:Романи на Жил Верн]] fuwp8xd7buwr5fqio9pe0hkh3wzyx2w 5649305 5649303 2026-10-24T05:49:30Z P.Nedelkovski 47736 дополнување 5649305 wikitext text/x-wiki '''''Куќа на пареа''''' ({{lang-fr|La maison à vapeur}}) — роман на [[Жил Верн]] од 1880 година, во кој се раскажува за патувањата на група британски колонисти низ [[Британска Индија|Индискиот Раџ]] во куќа на тркала влечена од механички слон [[Парна машина|на пареа]]. Верн ја користи механичката куќа како средство во заплетот за да го прошета читателот низ Индија од XIX век. Описите се прошарани со историски податоци и општествени коментари. Дејството во книгата се одвива по [[Индиски бунт (1857)|Индискиот бунт од 1857 година]] против британската власт, кога разбудените страсти и трауми се сè уште многу живи и кај Индијците и кај Британците. Алтернативниот наслов под кој била позната книгата — „Крајот на Нана Сахиб“ — се однесува на појавувањето на вистинската историска личност во романот, водачот на бунтовниците Нана Сахиб, кој исчезнал по задушувањето на бунтот и чија конечна судбина е непозната. Верн нуди измислено објаснување за неговото исчезнување. == Заплет == === Дел I – Демонот од Канпор === Во летото 1866 година, во [[Аурангабад (Махараштра)|Аурангабад]], британската колонијална влада ([[Британски Раџ|Британскиот Раџ]]) објавува награда за главата на [[Нана Сахиб]], за кого се претпоставува дека се крие во близина. Преправен како мудрец, Нана Сахиб го убива човекот кој тврди дека го познава неговото лице. Истата ноќ тој бега од Аурангабад и, придружуван од својот брат Бала Рао и неговите следбеници, се крие во пештерите [[Аџанта]] и [[Елора]], а подоцна се повлекува во планините [[Виндја]] за да се скрие од колонијалните сили. Нана Сахиб, заедно со својот брат и следбениците, се крие во разни мали тврдини наречени „палс“, а најчесто во „Пал од Тандил“. Неговиот брат Бала Рао, кој исклучително личи на Нана Сахиб по физичкиот изглед, се распрашува за жителите на тврдината и дознава од мештаните дека никој освен месните разбојници, бунтовници и една луда жена не знае за тоа место. Лудата жена е позната како „Талкачкиот Пламен“, бидејќи носи запален факел и талка низ дивината во долината на реката Нармада. Мештаните ја почитуваат мистериозната дама, ја хранат и ја облекуваат. Од ова скривалиште, Нана Сахиб започнува движење на отпор и тајно ги посетува месните поглавари за да ги убеди да кренат востание. Во меѓувреме, во Калкута, група Европејци планираат патување низ Индија. Групата ја сочинуваат Бенкс, железнички инженер; Моклер, француски авантурист и раскажувач во поголемиот дел од приказната; капетанот Худ, ловец кој копнее да ја исполни својата квота од „половина век“ (50) убиени тигри, и пензионираниот полковник сер Едвард Манро, чиј мотив зад приклучувањето кон оваа експедиција е да го пронајде и убие Нана Сахиб за да се одмазди за својата сопруга, која наводно загинала во [[Маскар во Канпор|Масакрот во Канпор]]. Слугите што ги придружуваат се наредникот Мекнил, верен слуга на Манро; Фокс, верен слуга на капетанот Худ и колега ловец, кој веќе убил 37 тигри; господинот Паразард, црнец готвач од француско потекло; Стор, британски машиновозач; Килут, [[Адиваси]] копач на јаглен, и Готими, верниот слуга Гурка на полковникот Манро. Бенкс, инженерот, ја претставува машината што ја измислил — механички слон [[Парна машина|на пареа]], кој влече два удобни вагони со сите погодности на куќа од XIX век. Машината може да се движи по копно и да плови по реки со помош на вградени тркала. Вагонот со парниот слон се вика „Бехемот“, а заедно со двата вагони е познат како „Куќата на пареа“. Првиот вагон го користат господата, додека вториот е резервиран за слугите. Тие тргнуваат од [[Калкута]] и патуваат низ францускиот град [[Чанданагар]], како и низ [[Бардаман]], Патна и Читра, пристигнувајќи во [[Гаја (Индија)|Гаја]], каде што посетуваат разни хиндуистички и будистички храмови и се бањаат на [[Гат|гатовите]]. На патот кон [[Банарас]], прекинати се од хиндуистички фанатици кои ја сметаат Куќата на пареа за кочија на нивното божество. Бенкс ги плаши насочувајќи ги издувните гасови кон нив. Во Банарас, Бенкс и Моклер забележуваат човек кој ги шпионира, но решаваат да не му кажат на полковникот. Од Банарас патуваат до [[Алахабад]], каде што дознаваат дека Нана Сахиб е прогласен за мртов по престрелка во клисурите на [[Сатпура (планински венец)|планинскиот венец Сатпура]]. Полковникот Манро е шокиран од оваа вест, бидејќи сакал самиот да се одмазди. По барање на Манро, одлучуваат да поминат низ [[Канпур]], каде што емотивниот полковник ја посетува својата стара куќа и бунарот, кој се смета за гроб на г-ѓа Манро и на другите жртви на масакрот. Групата одлучува да отпатува кон северните шуми и таму да ја помине сезона на [[Монсуните на Јужна Азија|монсуните]], ловејќи диви животни. На патот кон Тераи, на натпревар со „Бехемот“ победуваат три слона на еден арогантен гуџаратски принц. Во близина на Тераи, зафатени се од силна грмотевица, при што Готими едвај преживува откако е погоден од гром. Човекот кој ја шпионирал Куќата на пареа се среќава со Нана во [[Бопал]] и го известува за понатамошните планови на патниците. Нана му наредува на својот верен следбеник Калагни да се инфилтрира во Куќата на пареа и да ги намами патниците во близина на неговото скривалиште. Додека се враќаат во своето скривалиште, во близина на Пал од Тандил, нападнати се од заседа од британските сили, кои несвесно биле насочени од лудата жена Талкачкиот Пламен. Пронајдено е тело кое одговара на описот на Нана Сахиб, по што британските власти официјално го прогласуваат за мртов. === Втор дел – Тигри и предавници === Патниците од Куќата на пареа кампуваат на едно плато во Тераи. За време на една ловна експедиција, го спасуваат Матијас Ван Гит, [[ловец]] и снабдувач со диви животни, кој се наоѓа заробен во сопствената стапица. Тие го посетуваат неговиот логор (краал), каде што полковникот Манро е спасен од каснување на отровна змија благодарение на Калагни, еден од слугите кои неодамна му се придружиле на Ван Гит. Патниците од Куќата на пареа често го посетуваат краалот и го покануваат Ван Гит кај нив. Додека Ван Гит се обидува да фати живи животни за својата менажерија, патниците одат на класичен лов. Една ноќ, тигри и други предатори го напаѓаат краалот. Протагонистите едвај ја избегнуваат смртта, но многу од индиските слуги ги губат животите. Во општиот хаос, биволите се или убиени од ѕверовите или се разбегуваат во џунглата. Поради тоа, Ван Гит ги замолува патниците да го влечат неговиот караван со кафези со помош на „Бехемот“ до најблиската железничка станица. Откако пристигнуваат на станицата и го товарат пленот, Ван Гит и протагонистите се разделуваат. Патниците тогаш го вработуваат Калагни како свој водич и се упатуваат кон Бомбај преку Централна Индија. За време на патувањето низ џунглите, тие наидуваат на стадо мајмуни и караван за превоз на жито. Таму, Калагни среќава свој стар познаник со кого разговара на многу мистериозен начин. На патот кон [[Џабалпур]], длабоко во џунглата, опколени се и нападнати од стадо диви слонови, што резултира со уништување и губење на вториот вагон. За да избега од разбеснетите животни, Бенкс ја насочува Куќата на пареа во езерото Путурија. Целата храна и залихи потонуваат заедно со вториот вагон, а по извесно време се исцрпува и горивото, поради што Куќата на пареа останува да плута во средината на езерото. Калагни се пријавува доброволно да отплива до брегот за да повика помош. Полковникот Манро, кој веќе се сомнева во него, го испраќа својот верен слуга Гаутами заедно со него. И двајцата пливаат кон копното додека Куќата на пареа полека исчезнува во маглата. Штом стигнуваат на брегот, Калагни се среќава со Насим, уште еден следбеник на Нана, и се обидува да го нападне Гаутами, но верниот Гурка успева брзо да побегне. Со утринскиот ветрец, Куќата на пареа се доближува до брегот. Кога патниците се симнуваат на копно, нападнати се од заседа предводена од Калагни и Насим. Бунтовниците успеваат да го киднапираат полковникот Манро, додека останатите од групата ги оставаат врзани. Полковникот Манро е однесен во една напуштена тврдина, каде што пред него се појавува самиот Нана Сахиб и ја открива вистината за неговата лажна смрт. Мртвиот човек кој претходно бил идентификуван како Нана Сахиб, всушност бил неговиот брат Бала Рао. Поради нивната неверојатна физичка сличност, британските власти биле измамени. Нана Сахиб го осудува полковникот Манро на смрт за да се одмазди за смртта на својот брат, но и во име на членовите на кралското семејство на последниот [[Моголско Царство|моголски император]] [[Бахадур Шах II]] и сите други жртви на британското задушување на [[Индиската буна од 1857 година]]. Полковникот Манро е врзан за отворот на еден голем топ за да биде разнесен при изгрејсонце, додека Нана Сахиб заминува на состанок во блиското село. Пред самата зора, Манро е спасен од Гаутами, кој успеал да се скрие во внатрешноста на самиот топ откако избегал од езерото и ги слушнал плановите на бунтовниците. Додека бегаат, тие налетуваат на лудата жена — Талкачкиот Пламен. Полковникот Манро во неа ја препознава својата одамна изгубена сопруга, леди Манро. Таа целосно го изгубила разумот, не го препознава својот маж и одбива да тргне со нив. Во тој момент, искра од нејзиниот запален факел случајно го пали барутот и топот експлодира. Искористувајќи ја збунетоста на бунтовниците во тврдината, Манро и Гаутами насилно ја земаат леди Манро и бегаат. Сепак, набрзо се забележани од Калагни и неговите луѓе, а на патот назад налетуваат и на самиот Нана Сахиб. Гаутами и Манро со натчовечки напор успеваат да ги совладаат Нана Сахиб и неговиот придружник. Токму кога луѓето на Калагни ги стигнуваат, останатите протагонисти пристигнуваат на помош јавајќи го „Бехемот“ (кој во меѓувреме бил спасен од езерото). Тие го земаат Нана Сахиб како заложник и започнува бркотница низ џунглата. Капетанот Худ и наредникот Мекнил со прецизен оган елиминираат многу од гонителите, вклучувајќи го и предавникот Калагни. Кога се приближуваат до една британска воена стража, Бенкс намерно го преполнува котелот со пареа. Протагонистите скокаат од „Бехемот“, оставајќи го Нана Сахиб цврсто врзан во него. Додека бунтовниците се приближуваат до чудната машина, котелот експлодира и ги убива сите во близина. Телото на Нана Сахиб по експлозијата не е пронајдено. Патниците се спасени од стационираниот полк, додека преживеаните бунтовници бегаат во внатрешноста на земјата. Групата се упатува со железница кон [[Бомбај]], а оттаму се враќа во Калкута. Под постојана грижа на полковникот Манро, леди Манро полека ги враќа својот разум и сеќавањата. Кога Манро подоцна со жалење му споменува на Худ дека не успеал да ја оствари својата цел да убие 50 тигри, капетанот Худ со насмевка одговара дека предавникот Калагни всушност бил неговиот педесетти тигар. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.hn1nj6&seq=13 Vol. 1] and [https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101076065992&seq=9 Vol.] [https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101076065992&seq=9 2] at HathiTrust (page images, translator Kingston) * The Steam House public domain audiobook at LibriVox * [https://www.julesverne.ca/vernebooks/jvbksteam.html Maison a vapeur - 1880] [[Категорија:Романи на Жил Верн]] cwx650ytcmq0lowsmd2qpkg0qop180f 5649306 5649305 2026-10-24T05:50:19Z P.Nedelkovski 47736 ситна поправка 5649306 wikitext text/x-wiki '''''Куќа на пареа''''' ({{lang-fr|La maison à vapeur}}) — роман на [[Жил Верн]] од 1880 година, во кој се раскажува за патувањата на група британски колонисти низ [[Британска Индија|Индискиот Раџ]] во куќа на тркала влечена од механички слон [[Парна машина|на пареа]]. Верн ја користи механичката куќа како средство во заплетот за да го прошета читателот низ Индија од XIX век. Описите се прошарани со историски податоци и општествени коментари. Дејството во книгата се одвива по [[Индиски бунт (1857)|Индискиот бунт од 1857 година]] против британската власт, кога разбудените страсти и трауми се сè уште многу живи и кај Индијците и кај Британците. Алтернативниот наслов под кој била позната книгата — „Крајот на Нана Сахиб“ — се однесува на појавувањето на вистинската историска личност во романот, водачот на бунтовниците Нана Сахиб, кој исчезнал по задушувањето на бунтот и чија конечна судбина е непозната. Верн нуди измислено објаснување за неговото исчезнување. == Заплет == === Дел I – Демонот од Канпор === Во летото 1866 година, во [[Аурангабад (Махараштра)|Аурангабад]], британската колонијална влада ([[Британски Раџ|Британскиот Раџ]]) објавува награда за главата на [[Нана Сахиб]], за кого се претпоставува дека се крие во близина. Преправен како мудрец, Нана Сахиб го убива човекот кој тврди дека го познава неговото лице. Истата ноќ тој бега од Аурангабад и, придружуван од својот брат Бала Рао и неговите следбеници, се крие во пештерите [[Аџанта]] и [[Елора]], а подоцна се повлекува во планините [[Виндја]] за да се скрие од колонијалните сили. Нана Сахиб, заедно со својот брат и следбениците, се крие во разни мали тврдини наречени „палс“, а најчесто во „Пал од Тандил“. Неговиот брат Бала Рао, кој исклучително личи на Нана Сахиб по физичкиот изглед, се распрашува за жителите на тврдината и дознава од мештаните дека никој освен месните разбојници, бунтовници и една луда жена не знае за тоа место. Лудата жена е позната како „Талкачкиот Пламен“, бидејќи носи запален факел и талка низ дивината во долината на реката Нармада. Мештаните ја почитуваат мистериозната дама, ја хранат и ја облекуваат. Од ова скривалиште, Нана Сахиб започнува движење на отпор и тајно ги посетува месните поглавари за да ги убеди да кренат востание. Во меѓувреме, во Калкута, група Европејци планираат патување низ Индија. Групата ја сочинуваат Бенкс, железнички инженер; Моклер, француски авантурист и раскажувач во поголемиот дел од приказната; капетанот Худ, ловец кој копнее да ја исполни својата квота од „половина век“ (50) убиени тигри, и пензионираниот полковник сер Едвард Манро, чиј мотив зад приклучувањето кон оваа експедиција е да го пронајде и убие Нана Сахиб за да се одмазди за својата сопруга, која наводно загинала во [[Маскар во Канпор|Масакрот во Канпор]]. Слугите што ги придружуваат се наредникот Мекнил, верен слуга на Манро; Фокс, верен слуга на капетанот Худ и колега ловец, кој веќе убил 37 тигри; господинот Паразард, црнец готвач од француско потекло; Стор, британски машиновозач; Килут, [[Адиваси]] копач на јаглен, и Готими, верниот слуга Гурка на полковникот Манро. Бенкс, инженерот, ја претставува машината што ја измислил — механички слон [[Парна машина|на пареа]], кој влече два удобни вагони со сите погодности на куќа од XIX век. Машината може да се движи по копно и да плови по реки со помош на вградени тркала. Вагонот со парниот слон се вика „Бехемот“, а заедно со двата вагони е познат како „Куќата на пареа“. Првиот вагон го користат господата, додека вториот е резервиран за слугите. Тие тргнуваат од [[Калкута]] и патуваат низ францускиот град [[Чанданагар]], како и низ [[Бардаман]], Патна и Читра, пристигнувајќи во [[Гаја (Индија)|Гаја]], каде што посетуваат разни хиндуистички и будистички храмови и се бањаат на [[Гат|гатовите]]. На патот кон [[Банарас]], прекинати се од хиндуистички фанатици кои ја сметаат Куќата на пареа за кочија на нивното божество. Бенкс ги плаши насочувајќи ги издувните гасови кон нив. Во Банарас, Бенкс и Моклер забележуваат човек кој ги шпионира, но решаваат да не му кажат на полковникот. Од Банарас патуваат до [[Алахабад]], каде што дознаваат дека Нана Сахиб е прогласен за мртов по престрелка во клисурите на [[Сатпура (планински венец)|планинскиот венец Сатпура]]. Полковникот Манро е шокиран од оваа вест, бидејќи сакал самиот да се одмазди. По барање на Манро, одлучуваат да поминат низ [[Канпур]], каде што емотивниот полковник ја посетува својата стара куќа и бунарот, кој се смета за гроб на г-ѓа Манро и на другите жртви на масакрот. Групата одлучува да отпатува кон северните шуми и таму да ја помине сезона на [[Монсуните на Јужна Азија|монсуните]], ловејќи диви животни. На патот кон Тераи, на натпревар со „Бехемот“ победуваат три слона на еден арогантен гуџаратски принц. Во близина на Тераи, зафатени се од силна грмотевица, при што Готими едвај преживува откако е погоден од гром. Човекот кој ја шпионирал Куќата на пареа се среќава со Нана во [[Бопал]] и го известува за понатамошните планови на патниците. Нана му наредува на својот верен следбеник Калагни да се инфилтрира во Куќата на пареа и да ги намами патниците во близина на неговото скривалиште. Додека се враќаат во своето скривалиште, во близина на Пал од Тандил, нападнати се од заседа од британските сили, кои несвесно биле насочени од лудата жена Талкачкиот Пламен. Пронајдено е тело кое одговара на описот на Нана Сахиб, по што британските власти официјално го прогласуваат за мртов. === Втор дел – Тигри и предавници === Патниците од Куќата на пареа кампуваат на едно плато во Тераи. За време на една ловна експедиција, го спасуваат Матијас Ван Гит, [[ловец]] и снабдувач со диви животни, кој се наоѓа заробен во сопствената стапица. Тие го посетуваат неговиот логор (краал), каде што полковникот Манро е спасен од каснување на отровна змија благодарение на Калагни, еден од слугите кои неодамна му се придружиле на Ван Гит. Патниците од Куќата на пареа често го посетуваат краалот и го покануваат Ван Гит кај нив. Додека Ван Гит се обидува да фати живи животни за својата менажерија, патниците одат на класичен лов. Една ноќ, тигри и други предатори го напаѓаат краалот. Протагонистите едвај ја избегнуваат смртта, но многу од индиските слуги ги губат животите. Во општиот хаос, биволите се или убиени од ѕверовите или се разбегуваат во џунглата. Поради тоа, Ван Гит ги замолува патниците да го влечат неговиот караван со кафези со помош на „Бехемот“ до најблиската железничка станица. Откако пристигнуваат на станицата и го товарат пленот, Ван Гит и протагонистите се разделуваат. Патниците тогаш го вработуваат Калагни како свој водич и се упатуваат кон Бомбај преку Централна Индија. За време на патувањето низ џунглите, тие наидуваат на стадо мајмуни и караван за превоз на жито. Таму, Калагни среќава свој стар познаник со кого разговара на многу мистериозен начин. На патот кон [[Џабалпур]], длабоко во џунглата, опколени се и нападнати од стадо диви слонови, што резултира со уништување и губење на вториот вагон. За да избега од разбеснетите животни, Бенкс ја насочува Куќата на пареа во езерото Путурија. Целата храна и залихи потонуваат заедно со вториот вагон, а по извесно време се исцрпува и горивото, поради што Куќата на пареа останува да плута во средината на езерото. Калагни се пријавува доброволно да отплива до брегот за да повика помош. Полковникот Манро, кој веќе се сомнева во него, го испраќа својот верен слуга Гаутами заедно со него. И двајцата пливаат кон копното додека Куќата на пареа полека исчезнува во маглата. Штом стигнуваат на брегот, Калагни се среќава со Насим, уште еден следбеник на Нана, и се обидува да го нападне Гаутами, но верниот Гурка успева брзо да побегне. Со утринскиот ветрец, Куќата на пареа се доближува до брегот. Кога патниците се симнуваат на копно, нападнати се од заседа предводена од Калагни и Насим. Бунтовниците успеваат да го киднапираат полковникот Манро, додека останатите од групата ги оставаат врзани. Полковникот Манро е однесен во една напуштена тврдина, каде што пред него се појавува самиот Нана Сахиб и ја открива вистината за неговата лажна смрт. Мртвиот човек кој претходно бил идентификуван како Нана Сахиб, всушност бил неговиот брат Бала Рао. Поради нивната неверојатна физичка сличност, британските власти биле измамени. Нана Сахиб го осудува полковникот Манро на смрт за да се одмазди за смртта на својот брат, но и во име на членовите на кралското семејство на последниот [[Моголско Царство|моголски император]] [[Бахадур Шах II]] и сите други жртви на британското задушување на [[Индиската буна од 1857 година]]. Полковникот Манро е врзан за отворот на еден голем топ за да биде разнесен при изгрејсонце, додека Нана Сахиб заминува на состанок во блиското село. Пред самата зора, Манро е спасен од Гаутами, кој успеал да се скрие во внатрешноста на самиот топ откако избегал од езерото и ги слушнал плановите на бунтовниците. Додека бегаат, тие налетуваат на лудата жена — Талкачкиот Пламен. Полковникот Манро во неа ја препознава својата одамна изгубена сопруга, леди Манро. Таа целосно го изгубила разумот, не го препознава својот маж и одбива да тргне со нив. Во тој момент, искра од нејзиниот запален факел случајно го пали барутот и топот експлодира. Искористувајќи ја збунетоста на бунтовниците во тврдината, Манро и Гаутами насилно ја земаат леди Манро и бегаат. Сепак, набрзо се забележани од Калагни и неговите луѓе, а на патот назад налетуваат и на самиот Нана Сахиб. Гаутами и Манро со натчовечки напор успеваат да ги совладаат Нана Сахиб и неговиот придружник. Токму кога луѓето на Калагни ги стигнуваат, останатите протагонисти пристигнуваат на помош јавајќи го „Бехемот“ (кој во меѓувреме бил спасен од езерото). Тие го земаат Нана Сахиб како заложник и започнува бркотница низ џунглата. Капетанот Худ и наредникот Мекнил со прецизен оган елиминираат многу од гонителите, вклучувајќи го и предавникот Калагни. Кога се приближуваат до една британска воена стража, Бенкс намерно го преполнува котелот со пареа. Протагонистите скокаат од „Бехемот“, оставајќи го Нана Сахиб цврсто врзан во него. Додека бунтовниците се приближуваат до чудната машина, котелот експлодира и ги убива сите во близина. Телото на Нана Сахиб по експлозијата не е пронајдено. Патниците се спасени од стационираниот полк, додека преживеаните бунтовници бегаат во внатрешноста на земјата. Групата се упатува со железница кон [[Бомбај]], а оттаму се враќа во Калкута. Под постојана грижа на полковникот Манро, леди Манро полека ги враќа својот разум и сеќавањата. Кога Манро подоцна со жалење му споменува на Худ дека не успеал да ја оствари својата цел да убие 50 тигри, капетанот Худ со насмевка одговара дека предавникот Калагни всушност бил неговиот педесетти тигар. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.hn1nj6&seq=13 Vol. 1] and [https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101076065992&seq=9 Vol.] [https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101076065992&seq=9 2] at HathiTrust (page images, translator Kingston) * The Steam House public domain audiobook at LibriVox * [https://www.julesverne.ca/vernebooks/jvbksteam.html Maison a vapeur - 1880] [[Категорија:Романи на Жил Верн]] g365ap01gzc2bkjyntdtnf0gcivivh0 5649307 5649306 2026-10-24T05:53:21Z P.Nedelkovski 47736 додадена/изменета предлошка 5649307 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Инфокутија Книга | name = Куќа на пареа | title_orig = La Maison à vapeur | translator = | image = 'The Steam House' by Léon Benett 018.jpg | caption = | author = [[Жил Верн]] | illustrator = [[Леон Бенет]] | cover_artist = | country = Франција | language = француски | series = [[Необични патувања]] #20 | genre = [[Авантуристички роман]], [[Научна фантастика]]<ref>Canavan, Gerry (2018). ''The Cambridge History of Science Fiction''. Cambridge University Press. ({{ISBN|978-1-31-669437-4}})</ref> | publisher = [[Пјер-Жил Ецел]] | pub_date = 1880 | media_type = Печатена ([[Тврд повез]]) | pages = | oclc = 2653988 | preceded_by = [[Страдањата на еден Кинез во Кина]] | followed_by = [[Жангада]] }} '''''Куќа на пареа''''' ({{lang-fr|La maison à vapeur}}) — роман на [[Жил Верн]] од 1880 година, во кој се раскажува за патувањата на група британски колонисти низ [[Британска Индија|Индискиот Раџ]] во куќа на тркала влечена од механички слон [[Парна машина|на пареа]]. Верн ја користи механичката куќа како средство во заплетот за да го прошета читателот низ Индија од XIX век. Описите се прошарани со историски податоци и општествени коментари. Дејството во книгата се одвива по [[Индиски бунт (1857)|Индискиот бунт од 1857 година]] против британската власт, кога разбудените страсти и трауми се сè уште многу живи и кај Индијците и кај Британците. Алтернативниот наслов под кој била позната книгата — „Крајот на Нана Сахиб“ — се однесува на појавувањето на вистинската историска личност во романот, водачот на бунтовниците Нана Сахиб, кој исчезнал по задушувањето на бунтот и чија конечна судбина е непозната. Верн нуди измислено објаснување за неговото исчезнување. == Заплет == === Дел I – Демонот од Канпор === Во летото 1866 година, во [[Аурангабад (Махараштра)|Аурангабад]], британската колонијална влада ([[Британски Раџ|Британскиот Раџ]]) објавува награда за главата на [[Нана Сахиб]], за кого се претпоставува дека се крие во близина. Преправен како мудрец, Нана Сахиб го убива човекот кој тврди дека го познава неговото лице. Истата ноќ тој бега од Аурангабад и, придружуван од својот брат Бала Рао и неговите следбеници, се крие во пештерите [[Аџанта]] и [[Елора]], а подоцна се повлекува во планините [[Виндја]] за да се скрие од колонијалните сили. Нана Сахиб, заедно со својот брат и следбениците, се крие во разни мали тврдини наречени „палс“, а најчесто во „Пал од Тандил“. Неговиот брат Бала Рао, кој исклучително личи на Нана Сахиб по физичкиот изглед, се распрашува за жителите на тврдината и дознава од мештаните дека никој освен месните разбојници, бунтовници и една луда жена не знае за тоа место. Лудата жена е позната како „Талкачкиот Пламен“, бидејќи носи запален факел и талка низ дивината во долината на реката Нармада. Мештаните ја почитуваат мистериозната дама, ја хранат и ја облекуваат. Од ова скривалиште, Нана Сахиб започнува движење на отпор и тајно ги посетува месните поглавари за да ги убеди да кренат востание. Во меѓувреме, во Калкута, група Европејци планираат патување низ Индија. Групата ја сочинуваат Бенкс, железнички инженер; Моклер, француски авантурист и раскажувач во поголемиот дел од приказната; капетанот Худ, ловец кој копнее да ја исполни својата квота од „половина век“ (50) убиени тигри, и пензионираниот полковник сер Едвард Манро, чиј мотив зад приклучувањето кон оваа експедиција е да го пронајде и убие Нана Сахиб за да се одмазди за својата сопруга, која наводно загинала во [[Маскар во Канпор|Масакрот во Канпор]]. Слугите што ги придружуваат се наредникот Мекнил, верен слуга на Манро; Фокс, верен слуга на капетанот Худ и колега ловец, кој веќе убил 37 тигри; господинот Паразард, црнец готвач од француско потекло; Стор, британски машиновозач; Килут, [[Адиваси]] копач на јаглен, и Готими, верниот слуга Гурка на полковникот Манро. Бенкс, инженерот, ја претставува машината што ја измислил — механички слон [[Парна машина|на пареа]], кој влече два удобни вагони со сите погодности на куќа од XIX век. Машината може да се движи по копно и да плови по реки со помош на вградени тркала. Вагонот со парниот слон се вика „Бехемот“, а заедно со двата вагони е познат како „Куќата на пареа“. Првиот вагон го користат господата, додека вториот е резервиран за слугите. Тие тргнуваат од [[Калкута]] и патуваат низ францускиот град [[Чанданагар]], како и низ [[Бардаман]], Патна и Читра, пристигнувајќи во [[Гаја (Индија)|Гаја]], каде што посетуваат разни хиндуистички и будистички храмови и се бањаат на [[Гат|гатовите]]. На патот кон [[Банарас]], прекинати се од хиндуистички фанатици кои ја сметаат Куќата на пареа за кочија на нивното божество. Бенкс ги плаши насочувајќи ги издувните гасови кон нив. Во Банарас, Бенкс и Моклер забележуваат човек кој ги шпионира, но решаваат да не му кажат на полковникот. Од Банарас патуваат до [[Алахабад]], каде што дознаваат дека Нана Сахиб е прогласен за мртов по престрелка во клисурите на [[Сатпура (планински венец)|планинскиот венец Сатпура]]. Полковникот Манро е шокиран од оваа вест, бидејќи сакал самиот да се одмазди. По барање на Манро, одлучуваат да поминат низ [[Канпур]], каде што емотивниот полковник ја посетува својата стара куќа и бунарот, кој се смета за гроб на г-ѓа Манро и на другите жртви на масакрот. Групата одлучува да отпатува кон северните шуми и таму да ја помине сезона на [[Монсуните на Јужна Азија|монсуните]], ловејќи диви животни. На патот кон Тераи, на натпревар со „Бехемот“ победуваат три слона на еден арогантен гуџаратски принц. Во близина на Тераи, зафатени се од силна грмотевица, при што Готими едвај преживува откако е погоден од гром. Човекот кој ја шпионирал Куќата на пареа се среќава со Нана во [[Бопал]] и го известува за понатамошните планови на патниците. Нана му наредува на својот верен следбеник Калагни да се инфилтрира во Куќата на пареа и да ги намами патниците во близина на неговото скривалиште. Додека се враќаат во своето скривалиште, во близина на Пал од Тандил, нападнати се од заседа од британските сили, кои несвесно биле насочени од лудата жена Талкачкиот Пламен. Пронајдено е тело кое одговара на описот на Нана Сахиб, по што британските власти официјално го прогласуваат за мртов. === Втор дел – Тигри и предавници === Патниците од Куќата на пареа кампуваат на едно плато во Тераи. За време на една ловна експедиција, го спасуваат Матијас Ван Гит, [[ловец]] и снабдувач со диви животни, кој се наоѓа заробен во сопствената стапица. Тие го посетуваат неговиот логор (краал), каде што полковникот Манро е спасен од каснување на отровна змија благодарение на Калагни, еден од слугите кои неодамна му се придружиле на Ван Гит. Патниците од Куќата на пареа често го посетуваат краалот и го покануваат Ван Гит кај нив. Додека Ван Гит се обидува да фати живи животни за својата менажерија, патниците одат на класичен лов. Една ноќ, тигри и други предатори го напаѓаат краалот. Протагонистите едвај ја избегнуваат смртта, но многу од индиските слуги ги губат животите. Во општиот хаос, биволите се или убиени од ѕверовите или се разбегуваат во џунглата. Поради тоа, Ван Гит ги замолува патниците да го влечат неговиот караван со кафези со помош на „Бехемот“ до најблиската железничка станица. Откако пристигнуваат на станицата и го товарат пленот, Ван Гит и протагонистите се разделуваат. Патниците тогаш го вработуваат Калагни како свој водич и се упатуваат кон Бомбај преку Централна Индија. За време на патувањето низ џунглите, тие наидуваат на стадо мајмуни и караван за превоз на жито. Таму, Калагни среќава свој стар познаник со кого разговара на многу мистериозен начин. На патот кон [[Џабалпур]], длабоко во џунглата, опколени се и нападнати од стадо диви слонови, што резултира со уништување и губење на вториот вагон. За да избега од разбеснетите животни, Бенкс ја насочува Куќата на пареа во езерото Путурија. Целата храна и залихи потонуваат заедно со вториот вагон, а по извесно време се исцрпува и горивото, поради што Куќата на пареа останува да плута во средината на езерото. Калагни се пријавува доброволно да отплива до брегот за да повика помош. Полковникот Манро, кој веќе се сомнева во него, го испраќа својот верен слуга Гаутами заедно со него. И двајцата пливаат кон копното додека Куќата на пареа полека исчезнува во маглата. Штом стигнуваат на брегот, Калагни се среќава со Насим, уште еден следбеник на Нана, и се обидува да го нападне Гаутами, но верниот Гурка успева брзо да побегне. Со утринскиот ветрец, Куќата на пареа се доближува до брегот. Кога патниците се симнуваат на копно, нападнати се од заседа предводена од Калагни и Насим. Бунтовниците успеваат да го киднапираат полковникот Манро, додека останатите од групата ги оставаат врзани. Полковникот Манро е однесен во една напуштена тврдина, каде што пред него се појавува самиот Нана Сахиб и ја открива вистината за неговата лажна смрт. Мртвиот човек кој претходно бил идентификуван како Нана Сахиб, всушност бил неговиот брат Бала Рао. Поради нивната неверојатна физичка сличност, британските власти биле измамени. Нана Сахиб го осудува полковникот Манро на смрт за да се одмазди за смртта на својот брат, но и во име на членовите на кралското семејство на последниот [[Моголско Царство|моголски император]] [[Бахадур Шах II]] и сите други жртви на британското задушување на [[Индиската буна од 1857 година]]. Полковникот Манро е врзан за отворот на еден голем топ за да биде разнесен при изгрејсонце, додека Нана Сахиб заминува на состанок во блиското село. Пред самата зора, Манро е спасен од Гаутами, кој успеал да се скрие во внатрешноста на самиот топ откако избегал од езерото и ги слушнал плановите на бунтовниците. Додека бегаат, тие налетуваат на лудата жена — Талкачкиот Пламен. Полковникот Манро во неа ја препознава својата одамна изгубена сопруга, леди Манро. Таа целосно го изгубила разумот, не го препознава својот маж и одбива да тргне со нив. Во тој момент, искра од нејзиниот запален факел случајно го пали барутот и топот експлодира. Искористувајќи ја збунетоста на бунтовниците во тврдината, Манро и Гаутами насилно ја земаат леди Манро и бегаат. Сепак, набрзо се забележани од Калагни и неговите луѓе, а на патот назад налетуваат и на самиот Нана Сахиб. Гаутами и Манро со натчовечки напор успеваат да ги совладаат Нана Сахиб и неговиот придружник. Токму кога луѓето на Калагни ги стигнуваат, останатите протагонисти пристигнуваат на помош јавајќи го „Бехемот“ (кој во меѓувреме бил спасен од езерото). Тие го земаат Нана Сахиб како заложник и започнува бркотница низ џунглата. Капетанот Худ и наредникот Мекнил со прецизен оган елиминираат многу од гонителите, вклучувајќи го и предавникот Калагни. Кога се приближуваат до една британска воена стража, Бенкс намерно го преполнува котелот со пареа. Протагонистите скокаат од „Бехемот“, оставајќи го Нана Сахиб цврсто врзан во него. Додека бунтовниците се приближуваат до чудната машина, котелот експлодира и ги убива сите во близина. Телото на Нана Сахиб по експлозијата не е пронајдено. Патниците се спасени од стационираниот полк, додека преживеаните бунтовници бегаат во внатрешноста на земјата. Групата се упатува со железница кон [[Бомбај]], а оттаму се враќа во Калкута. Под постојана грижа на полковникот Манро, леди Манро полека ги враќа својот разум и сеќавањата. Кога Манро подоцна со жалење му споменува на Худ дека не успеал да ја оствари својата цел да убие 50 тигри, капетанот Худ со насмевка одговара дека предавникот Калагни всушност бил неговиот педесетти тигар. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.hn1nj6&seq=13 Vol. 1] and [https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101076065992&seq=9 Vol.] [https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101076065992&seq=9 2] at HathiTrust (page images, translator Kingston) * The Steam House public domain audiobook at LibriVox * [https://www.julesverne.ca/vernebooks/jvbksteam.html Maison a vapeur - 1880] [[Категорија:Романи на Жил Верн]] iuz0gyjux9hvm410f9x70pp4nhdd0jm 5649309 5649307 2026-10-24T05:54:19Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Книги од 1880 година]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5649309 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Инфокутија Книга | name = Куќа на пареа | title_orig = La Maison à vapeur | translator = | image = 'The Steam House' by Léon Benett 018.jpg | caption = | author = [[Жил Верн]] | illustrator = [[Леон Бенет]] | cover_artist = | country = Франција | language = француски | series = [[Необични патувања]] #20 | genre = [[Авантуристички роман]], [[Научна фантастика]]<ref>Canavan, Gerry (2018). ''The Cambridge History of Science Fiction''. Cambridge University Press. ({{ISBN|978-1-31-669437-4}})</ref> | publisher = [[Пјер-Жил Ецел]] | pub_date = 1880 | media_type = Печатена ([[Тврд повез]]) | pages = | oclc = 2653988 | preceded_by = [[Страдањата на еден Кинез во Кина]] | followed_by = [[Жангада]] }} '''''Куќа на пареа''''' ({{lang-fr|La maison à vapeur}}) — роман на [[Жил Верн]] од 1880 година, во кој се раскажува за патувањата на група британски колонисти низ [[Британска Индија|Индискиот Раџ]] во куќа на тркала влечена од механички слон [[Парна машина|на пареа]]. Верн ја користи механичката куќа како средство во заплетот за да го прошета читателот низ Индија од XIX век. Описите се прошарани со историски податоци и општествени коментари. Дејството во книгата се одвива по [[Индиски бунт (1857)|Индискиот бунт од 1857 година]] против британската власт, кога разбудените страсти и трауми се сè уште многу живи и кај Индијците и кај Британците. Алтернативниот наслов под кој била позната книгата — „Крајот на Нана Сахиб“ — се однесува на појавувањето на вистинската историска личност во романот, водачот на бунтовниците Нана Сахиб, кој исчезнал по задушувањето на бунтот и чија конечна судбина е непозната. Верн нуди измислено објаснување за неговото исчезнување. == Заплет == === Дел I – Демонот од Канпор === Во летото 1866 година, во [[Аурангабад (Махараштра)|Аурангабад]], британската колонијална влада ([[Британски Раџ|Британскиот Раџ]]) објавува награда за главата на [[Нана Сахиб]], за кого се претпоставува дека се крие во близина. Преправен како мудрец, Нана Сахиб го убива човекот кој тврди дека го познава неговото лице. Истата ноќ тој бега од Аурангабад и, придружуван од својот брат Бала Рао и неговите следбеници, се крие во пештерите [[Аџанта]] и [[Елора]], а подоцна се повлекува во планините [[Виндја]] за да се скрие од колонијалните сили. Нана Сахиб, заедно со својот брат и следбениците, се крие во разни мали тврдини наречени „палс“, а најчесто во „Пал од Тандил“. Неговиот брат Бала Рао, кој исклучително личи на Нана Сахиб по физичкиот изглед, се распрашува за жителите на тврдината и дознава од мештаните дека никој освен месните разбојници, бунтовници и една луда жена не знае за тоа место. Лудата жена е позната како „Талкачкиот Пламен“, бидејќи носи запален факел и талка низ дивината во долината на реката Нармада. Мештаните ја почитуваат мистериозната дама, ја хранат и ја облекуваат. Од ова скривалиште, Нана Сахиб започнува движење на отпор и тајно ги посетува месните поглавари за да ги убеди да кренат востание. Во меѓувреме, во Калкута, група Европејци планираат патување низ Индија. Групата ја сочинуваат Бенкс, железнички инженер; Моклер, француски авантурист и раскажувач во поголемиот дел од приказната; капетанот Худ, ловец кој копнее да ја исполни својата квота од „половина век“ (50) убиени тигри, и пензионираниот полковник сер Едвард Манро, чиј мотив зад приклучувањето кон оваа експедиција е да го пронајде и убие Нана Сахиб за да се одмазди за својата сопруга, која наводно загинала во [[Маскар во Канпор|Масакрот во Канпор]]. Слугите што ги придружуваат се наредникот Мекнил, верен слуга на Манро; Фокс, верен слуга на капетанот Худ и колега ловец, кој веќе убил 37 тигри; господинот Паразард, црнец готвач од француско потекло; Стор, британски машиновозач; Килут, [[Адиваси]] копач на јаглен, и Готими, верниот слуга Гурка на полковникот Манро. Бенкс, инженерот, ја претставува машината што ја измислил — механички слон [[Парна машина|на пареа]], кој влече два удобни вагони со сите погодности на куќа од XIX век. Машината може да се движи по копно и да плови по реки со помош на вградени тркала. Вагонот со парниот слон се вика „Бехемот“, а заедно со двата вагони е познат како „Куќата на пареа“. Првиот вагон го користат господата, додека вториот е резервиран за слугите. Тие тргнуваат од [[Калкута]] и патуваат низ францускиот град [[Чанданагар]], како и низ [[Бардаман]], Патна и Читра, пристигнувајќи во [[Гаја (Индија)|Гаја]], каде што посетуваат разни хиндуистички и будистички храмови и се бањаат на [[Гат|гатовите]]. На патот кон [[Банарас]], прекинати се од хиндуистички фанатици кои ја сметаат Куќата на пареа за кочија на нивното божество. Бенкс ги плаши насочувајќи ги издувните гасови кон нив. Во Банарас, Бенкс и Моклер забележуваат човек кој ги шпионира, но решаваат да не му кажат на полковникот. Од Банарас патуваат до [[Алахабад]], каде што дознаваат дека Нана Сахиб е прогласен за мртов по престрелка во клисурите на [[Сатпура (планински венец)|планинскиот венец Сатпура]]. Полковникот Манро е шокиран од оваа вест, бидејќи сакал самиот да се одмазди. По барање на Манро, одлучуваат да поминат низ [[Канпур]], каде што емотивниот полковник ја посетува својата стара куќа и бунарот, кој се смета за гроб на г-ѓа Манро и на другите жртви на масакрот. Групата одлучува да отпатува кон северните шуми и таму да ја помине сезона на [[Монсуните на Јужна Азија|монсуните]], ловејќи диви животни. На патот кон Тераи, на натпревар со „Бехемот“ победуваат три слона на еден арогантен гуџаратски принц. Во близина на Тераи, зафатени се од силна грмотевица, при што Готими едвај преживува откако е погоден од гром. Човекот кој ја шпионирал Куќата на пареа се среќава со Нана во [[Бопал]] и го известува за понатамошните планови на патниците. Нана му наредува на својот верен следбеник Калагни да се инфилтрира во Куќата на пареа и да ги намами патниците во близина на неговото скривалиште. Додека се враќаат во своето скривалиште, во близина на Пал од Тандил, нападнати се од заседа од британските сили, кои несвесно биле насочени од лудата жена Талкачкиот Пламен. Пронајдено е тело кое одговара на описот на Нана Сахиб, по што британските власти официјално го прогласуваат за мртов. === Втор дел – Тигри и предавници === Патниците од Куќата на пареа кампуваат на едно плато во Тераи. За време на една ловна експедиција, го спасуваат Матијас Ван Гит, [[ловец]] и снабдувач со диви животни, кој се наоѓа заробен во сопствената стапица. Тие го посетуваат неговиот логор (краал), каде што полковникот Манро е спасен од каснување на отровна змија благодарение на Калагни, еден од слугите кои неодамна му се придружиле на Ван Гит. Патниците од Куќата на пареа често го посетуваат краалот и го покануваат Ван Гит кај нив. Додека Ван Гит се обидува да фати живи животни за својата менажерија, патниците одат на класичен лов. Една ноќ, тигри и други предатори го напаѓаат краалот. Протагонистите едвај ја избегнуваат смртта, но многу од индиските слуги ги губат животите. Во општиот хаос, биволите се или убиени од ѕверовите или се разбегуваат во џунглата. Поради тоа, Ван Гит ги замолува патниците да го влечат неговиот караван со кафези со помош на „Бехемот“ до најблиската железничка станица. Откако пристигнуваат на станицата и го товарат пленот, Ван Гит и протагонистите се разделуваат. Патниците тогаш го вработуваат Калагни како свој водич и се упатуваат кон Бомбај преку Централна Индија. За време на патувањето низ џунглите, тие наидуваат на стадо мајмуни и караван за превоз на жито. Таму, Калагни среќава свој стар познаник со кого разговара на многу мистериозен начин. На патот кон [[Џабалпур]], длабоко во џунглата, опколени се и нападнати од стадо диви слонови, што резултира со уништување и губење на вториот вагон. За да избега од разбеснетите животни, Бенкс ја насочува Куќата на пареа во езерото Путурија. Целата храна и залихи потонуваат заедно со вториот вагон, а по извесно време се исцрпува и горивото, поради што Куќата на пареа останува да плута во средината на езерото. Калагни се пријавува доброволно да отплива до брегот за да повика помош. Полковникот Манро, кој веќе се сомнева во него, го испраќа својот верен слуга Гаутами заедно со него. И двајцата пливаат кон копното додека Куќата на пареа полека исчезнува во маглата. Штом стигнуваат на брегот, Калагни се среќава со Насим, уште еден следбеник на Нана, и се обидува да го нападне Гаутами, но верниот Гурка успева брзо да побегне. Со утринскиот ветрец, Куќата на пареа се доближува до брегот. Кога патниците се симнуваат на копно, нападнати се од заседа предводена од Калагни и Насим. Бунтовниците успеваат да го киднапираат полковникот Манро, додека останатите од групата ги оставаат врзани. Полковникот Манро е однесен во една напуштена тврдина, каде што пред него се појавува самиот Нана Сахиб и ја открива вистината за неговата лажна смрт. Мртвиот човек кој претходно бил идентификуван како Нана Сахиб, всушност бил неговиот брат Бала Рао. Поради нивната неверојатна физичка сличност, британските власти биле измамени. Нана Сахиб го осудува полковникот Манро на смрт за да се одмазди за смртта на својот брат, но и во име на членовите на кралското семејство на последниот [[Моголско Царство|моголски император]] [[Бахадур Шах II]] и сите други жртви на британското задушување на [[Индиската буна од 1857 година]]. Полковникот Манро е врзан за отворот на еден голем топ за да биде разнесен при изгрејсонце, додека Нана Сахиб заминува на состанок во блиското село. Пред самата зора, Манро е спасен од Гаутами, кој успеал да се скрие во внатрешноста на самиот топ откако избегал од езерото и ги слушнал плановите на бунтовниците. Додека бегаат, тие налетуваат на лудата жена — Талкачкиот Пламен. Полковникот Манро во неа ја препознава својата одамна изгубена сопруга, леди Манро. Таа целосно го изгубила разумот, не го препознава својот маж и одбива да тргне со нив. Во тој момент, искра од нејзиниот запален факел случајно го пали барутот и топот експлодира. Искористувајќи ја збунетоста на бунтовниците во тврдината, Манро и Гаутами насилно ја земаат леди Манро и бегаат. Сепак, набрзо се забележани од Калагни и неговите луѓе, а на патот назад налетуваат и на самиот Нана Сахиб. Гаутами и Манро со натчовечки напор успеваат да ги совладаат Нана Сахиб и неговиот придружник. Токму кога луѓето на Калагни ги стигнуваат, останатите протагонисти пристигнуваат на помош јавајќи го „Бехемот“ (кој во меѓувреме бил спасен од езерото). Тие го земаат Нана Сахиб како заложник и започнува бркотница низ џунглата. Капетанот Худ и наредникот Мекнил со прецизен оган елиминираат многу од гонителите, вклучувајќи го и предавникот Калагни. Кога се приближуваат до една британска воена стража, Бенкс намерно го преполнува котелот со пареа. Протагонистите скокаат од „Бехемот“, оставајќи го Нана Сахиб цврсто врзан во него. Додека бунтовниците се приближуваат до чудната машина, котелот експлодира и ги убива сите во близина. Телото на Нана Сахиб по експлозијата не е пронајдено. Патниците се спасени од стационираниот полк, додека преживеаните бунтовници бегаат во внатрешноста на земјата. Групата се упатува со железница кон [[Бомбај]], а оттаму се враќа во Калкута. Под постојана грижа на полковникот Манро, леди Манро полека ги враќа својот разум и сеќавањата. Кога Манро подоцна со жалење му споменува на Худ дека не успеал да ја оствари својата цел да убие 50 тигри, капетанот Худ со насмевка одговара дека предавникот Калагни всушност бил неговиот педесетти тигар. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.hn1nj6&seq=13 Vol. 1] and [https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101076065992&seq=9 Vol.] [https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101076065992&seq=9 2] at HathiTrust (page images, translator Kingston) * The Steam House public domain audiobook at LibriVox * [https://www.julesverne.ca/vernebooks/jvbksteam.html Maison a vapeur - 1880] [[Категорија:Романи на Жил Верн]] [[Категорија:Книги од 1880 година]] ad8wwfpr8v8jer9osltz3seia4jhibu 5649310 5649309 2026-10-24T05:56:01Z P.Nedelkovski 47736 додадена/изменета предлошка 5649310 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Инфокутија Книга | name = Куќа на пареа | title_orig = La Maison à vapeur | translator = | image = 'The Steam House' by Léon Benett 018.jpg | caption = | author = [[Жил Верн]] | illustrator = [[Леон Бенет]] | cover_artist = | country = Франција | language = француски | series = [[Необични патувања]] #20 | genre = [[Авантуристички роман]], [[Научна фантастика]]<ref>Canavan, Gerry (2018). ''The Cambridge History of Science Fiction''. Cambridge University Press. ({{ISBN|978-1-31-669437-4}})</ref> | publisher = [[Пјер-Жил Ецел]] | pub_date = 1880 | media_type = Печатена ([[Тврд повез]]) | pages = | oclc = 2653988 | preceded_by = [[Страдањата на еден Кинез во Кина]] | followed_by = [[Жангада]] }} '''''Куќа на пареа''''' ({{lang-fr|La maison à vapeur}}) — роман на [[Жил Верн]] од 1880 година, во кој се раскажува за патувањата на група британски колонисти низ [[Британска Индија|Индискиот Раџ]] во куќа на тркала влечена од механички слон [[Парна машина|на пареа]]. Верн ја користи механичката куќа како средство во заплетот за да го прошета читателот низ Индија од XIX век. Описите се прошарани со историски податоци и општествени коментари. Дејството во книгата се одвива по [[Индиски бунт (1857)|Индискиот бунт од 1857 година]] против британската власт, кога разбудените страсти и трауми се сè уште многу живи и кај Индијците и кај Британците. Алтернативниот наслов под кој била позната книгата — „Крајот на Нана Сахиб“ — се однесува на појавувањето на вистинската историска личност во романот, водачот на бунтовниците Нана Сахиб, кој исчезнал по задушувањето на бунтот и чија конечна судбина е непозната. Верн нуди измислено објаснување за неговото исчезнување. == Заплет == === Дел I – Демонот од Канпор === Во летото 1866 година, во [[Аурангабад (Махараштра)|Аурангабад]], британската колонијална влада ([[Британски Раџ|Британскиот Раџ]]) објавува награда за главата на [[Нана Сахиб]], за кого се претпоставува дека се крие во близина. Преправен како мудрец, Нана Сахиб го убива човекот кој тврди дека го познава неговото лице. Истата ноќ тој бега од Аурангабад и, придружуван од својот брат Бала Рао и неговите следбеници, се крие во пештерите [[Аџанта]] и [[Елора]], а подоцна се повлекува во планините [[Виндја]] за да се скрие од колонијалните сили. Нана Сахиб, заедно со својот брат и следбениците, се крие во разни мали тврдини наречени „палс“, а најчесто во „Пал од Тандил“. Неговиот брат Бала Рао, кој исклучително личи на Нана Сахиб по физичкиот изглед, се распрашува за жителите на тврдината и дознава од мештаните дека никој освен месните разбојници, бунтовници и една луда жена не знае за тоа место. Лудата жена е позната како „Талкачкиот Пламен“, бидејќи носи запален факел и талка низ дивината во долината на реката Нармада. Мештаните ја почитуваат мистериозната дама, ја хранат и ја облекуваат. Од ова скривалиште, Нана Сахиб започнува движење на отпор и тајно ги посетува месните поглавари за да ги убеди да кренат востание. Во меѓувреме, во Калкута, група Европејци планираат патување низ Индија. Групата ја сочинуваат Бенкс, железнички инженер; Моклер, француски авантурист и раскажувач во поголемиот дел од приказната; капетанот Худ, ловец кој копнее да ја исполни својата квота од „половина век“ (50) убиени тигри, и пензионираниот полковник сер Едвард Манро, чиј мотив зад приклучувањето кон оваа експедиција е да го пронајде и убие Нана Сахиб за да се одмазди за својата сопруга, која наводно загинала во [[Маскар во Канпор|Масакрот во Канпор]]. Слугите што ги придружуваат се наредникот Мекнил, верен слуга на Манро; Фокс, верен слуга на капетанот Худ и колега ловец, кој веќе убил 37 тигри; господинот Паразард, црнец готвач од француско потекло; Стор, британски машиновозач; Килут, [[Адиваси]] копач на јаглен, и Готими, верниот слуга Гурка на полковникот Манро. Бенкс, инженерот, ја претставува машината што ја измислил — механички слон [[Парна машина|на пареа]], кој влече два удобни вагони со сите погодности на куќа од XIX век. Машината може да се движи по копно и да плови по реки со помош на вградени тркала. Вагонот со парниот слон се вика „Бехемот“, а заедно со двата вагони е познат како „Куќата на пареа“. Првиот вагон го користат господата, додека вториот е резервиран за слугите. Тие тргнуваат од [[Калкута]] и патуваат низ францускиот град [[Чанданагар]], како и низ [[Бардаман]], Патна и Читра, пристигнувајќи во [[Гаја (Индија)|Гаја]], каде што посетуваат разни хиндуистички и будистички храмови и се бањаат на [[Гат|гатовите]]. На патот кон [[Банарас]], прекинати се од хиндуистички фанатици кои ја сметаат Куќата на пареа за кочија на нивното божество. Бенкс ги плаши насочувајќи ги издувните гасови кон нив. Во Банарас, Бенкс и Моклер забележуваат човек кој ги шпионира, но решаваат да не му кажат на полковникот. Од Банарас патуваат до [[Алахабад]], каде што дознаваат дека Нана Сахиб е прогласен за мртов по престрелка во клисурите на [[Сатпура (планински венец)|планинскиот венец Сатпура]]. Полковникот Манро е шокиран од оваа вест, бидејќи сакал самиот да се одмазди. По барање на Манро, одлучуваат да поминат низ [[Канпур]], каде што емотивниот полковник ја посетува својата стара куќа и бунарот, кој се смета за гроб на г-ѓа Манро и на другите жртви на масакрот. Групата одлучува да отпатува кон северните шуми и таму да ја помине сезона на [[Монсуните на Јужна Азија|монсуните]], ловејќи диви животни. На патот кон Тераи, на натпревар со „Бехемот“ победуваат три слона на еден арогантен гуџаратски принц. Во близина на Тераи, зафатени се од силна грмотевица, при што Готими едвај преживува откако е погоден од гром. Човекот кој ја шпионирал Куќата на пареа се среќава со Нана во [[Бопал]] и го известува за понатамошните планови на патниците. Нана му наредува на својот верен следбеник Калагни да се инфилтрира во Куќата на пареа и да ги намами патниците во близина на неговото скривалиште. Додека се враќаат во своето скривалиште, во близина на Пал од Тандил, нападнати се од заседа од британските сили, кои несвесно биле насочени од лудата жена Талкачкиот Пламен. Пронајдено е тело кое одговара на описот на Нана Сахиб, по што британските власти официјално го прогласуваат за мртов. === Втор дел – Тигри и предавници === Патниците од Куќата на пареа кампуваат на едно плато во Тераи. За време на една ловна експедиција, го спасуваат Матијас Ван Гит, [[ловец]] и снабдувач со диви животни, кој се наоѓа заробен во сопствената стапица. Тие го посетуваат неговиот логор (краал), каде што полковникот Манро е спасен од каснување на отровна змија благодарение на Калагни, еден од слугите кои неодамна му се придружиле на Ван Гит. Патниците од Куќата на пареа често го посетуваат краалот и го покануваат Ван Гит кај нив. Додека Ван Гит се обидува да фати живи животни за својата менажерија, патниците одат на класичен лов. Една ноќ, тигри и други предатори го напаѓаат краалот. Протагонистите едвај ја избегнуваат смртта, но многу од индиските слуги ги губат животите. Во општиот хаос, биволите се или убиени од ѕверовите или се разбегуваат во џунглата. Поради тоа, Ван Гит ги замолува патниците да го влечат неговиот караван со кафези со помош на „Бехемот“ до најблиската железничка станица. Откако пристигнуваат на станицата и го товарат пленот, Ван Гит и протагонистите се разделуваат. Патниците тогаш го вработуваат Калагни како свој водич и се упатуваат кон Бомбај преку Централна Индија. За време на патувањето низ џунглите, тие наидуваат на стадо мајмуни и караван за превоз на жито. Таму, Калагни среќава свој стар познаник со кого разговара на многу мистериозен начин. На патот кон [[Џабалпур]], длабоко во џунглата, опколени се и нападнати од стадо диви слонови, што резултира со уништување и губење на вториот вагон. За да избега од разбеснетите животни, Бенкс ја насочува Куќата на пареа во езерото Путурија. Целата храна и залихи потонуваат заедно со вториот вагон, а по извесно време се исцрпува и горивото, поради што Куќата на пареа останува да плута во средината на езерото. Калагни се пријавува доброволно да отплива до брегот за да повика помош. Полковникот Манро, кој веќе се сомнева во него, го испраќа својот верен слуга Гаутами заедно со него. И двајцата пливаат кон копното додека Куќата на пареа полека исчезнува во маглата. Штом стигнуваат на брегот, Калагни се среќава со Насим, уште еден следбеник на Нана, и се обидува да го нападне Гаутами, но верниот Гурка успева брзо да побегне. Со утринскиот ветрец, Куќата на пареа се доближува до брегот. Кога патниците се симнуваат на копно, нападнати се од заседа предводена од Калагни и Насим. Бунтовниците успеваат да го киднапираат полковникот Манро, додека останатите од групата ги оставаат врзани. Полковникот Манро е однесен во една напуштена тврдина, каде што пред него се појавува самиот Нана Сахиб и ја открива вистината за неговата лажна смрт. Мртвиот човек кој претходно бил идентификуван како Нана Сахиб, всушност бил неговиот брат Бала Рао. Поради нивната неверојатна физичка сличност, британските власти биле измамени. Нана Сахиб го осудува полковникот Манро на смрт за да се одмазди за смртта на својот брат, но и во име на членовите на кралското семејство на последниот [[Моголско Царство|моголски император]] [[Бахадур Шах II]] и сите други жртви на британското задушување на [[Индиската буна од 1857 година]]. Полковникот Манро е врзан за отворот на еден голем топ за да биде разнесен при изгрејсонце, додека Нана Сахиб заминува на состанок во блиското село. Пред самата зора, Манро е спасен од Гаутами, кој успеал да се скрие во внатрешноста на самиот топ откако избегал од езерото и ги слушнал плановите на бунтовниците. Додека бегаат, тие налетуваат на лудата жена — Талкачкиот Пламен. Полковникот Манро во неа ја препознава својата одамна изгубена сопруга, леди Манро. Таа целосно го изгубила разумот, не го препознава својот маж и одбива да тргне со нив. Во тој момент, искра од нејзиниот запален факел случајно го пали барутот и топот експлодира. Искористувајќи ја збунетоста на бунтовниците во тврдината, Манро и Гаутами насилно ја земаат леди Манро и бегаат. Сепак, набрзо се забележани од Калагни и неговите луѓе, а на патот назад налетуваат и на самиот Нана Сахиб. Гаутами и Манро со натчовечки напор успеваат да ги совладаат Нана Сахиб и неговиот придружник. Токму кога луѓето на Калагни ги стигнуваат, останатите протагонисти пристигнуваат на помош јавајќи го „Бехемот“ (кој во меѓувреме бил спасен од езерото). Тие го земаат Нана Сахиб како заложник и започнува бркотница низ џунглата. Капетанот Худ и наредникот Мекнил со прецизен оган елиминираат многу од гонителите, вклучувајќи го и предавникот Калагни. Кога се приближуваат до една британска воена стража, Бенкс намерно го преполнува котелот со пареа. Протагонистите скокаат од „Бехемот“, оставајќи го Нана Сахиб цврсто врзан во него. Додека бунтовниците се приближуваат до чудната машина, котелот експлодира и ги убива сите во близина. Телото на Нана Сахиб по експлозијата не е пронајдено. Патниците се спасени од стационираниот полк, додека преживеаните бунтовници бегаат во внатрешноста на земјата. Групата се упатува со железница кон [[Бомбај]], а оттаму се враќа во Калкута. Под постојана грижа на полковникот Манро, леди Манро полека ги враќа својот разум и сеќавањата. Кога Манро подоцна со жалење му споменува на Худ дека не успеал да ја оствари својата цел да убие 50 тигри, капетанот Худ со насмевка одговара дека предавникот Калагни всушност бил неговиот педесетти тигар. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.hn1nj6&seq=13 Vol. 1] and [https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101076065992&seq=9 Vol.] [https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101076065992&seq=9 2] at HathiTrust (page images, translator Kingston) * The Steam House public domain audiobook at LibriVox * [https://www.julesverne.ca/vernebooks/jvbksteam.html Maison a vapeur - 1880] {{Жил Верн}} [[Категорија:Романи на Жил Верн]] [[Категорија:Книги од 1880 година]] js1nig0hvh48ipxjy3dcmgi0ybustsw 5649311 5649310 2026-10-24T06:00:32Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Научнофантастична книжевност]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5649311 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Инфокутија Книга | name = Куќа на пареа | title_orig = La Maison à vapeur | translator = | image = 'The Steam House' by Léon Benett 018.jpg | caption = | author = [[Жил Верн]] | illustrator = [[Леон Бенет]] | cover_artist = | country = Франција | language = француски | series = [[Необични патувања]] #20 | genre = [[Авантуристички роман]], [[Научна фантастика]]<ref>Canavan, Gerry (2018). ''The Cambridge History of Science Fiction''. Cambridge University Press. ({{ISBN|978-1-31-669437-4}})</ref> | publisher = [[Пјер-Жил Ецел]] | pub_date = 1880 | media_type = Печатена ([[Тврд повез]]) | pages = | oclc = 2653988 | preceded_by = [[Страдањата на еден Кинез во Кина]] | followed_by = [[Жангада]] }} '''''Куќа на пареа''''' ({{lang-fr|La maison à vapeur}}) — роман на [[Жил Верн]] од 1880 година, во кој се раскажува за патувањата на група британски колонисти низ [[Британска Индија|Индискиот Раџ]] во куќа на тркала влечена од механички слон [[Парна машина|на пареа]]. Верн ја користи механичката куќа како средство во заплетот за да го прошета читателот низ Индија од XIX век. Описите се прошарани со историски податоци и општествени коментари. Дејството во книгата се одвива по [[Индиски бунт (1857)|Индискиот бунт од 1857 година]] против британската власт, кога разбудените страсти и трауми се сè уште многу живи и кај Индијците и кај Британците. Алтернативниот наслов под кој била позната книгата — „Крајот на Нана Сахиб“ — се однесува на појавувањето на вистинската историска личност во романот, водачот на бунтовниците Нана Сахиб, кој исчезнал по задушувањето на бунтот и чија конечна судбина е непозната. Верн нуди измислено објаснување за неговото исчезнување. == Заплет == === Дел I – Демонот од Канпор === Во летото 1866 година, во [[Аурангабад (Махараштра)|Аурангабад]], британската колонијална влада ([[Британски Раџ|Британскиот Раџ]]) објавува награда за главата на [[Нана Сахиб]], за кого се претпоставува дека се крие во близина. Преправен како мудрец, Нана Сахиб го убива човекот кој тврди дека го познава неговото лице. Истата ноќ тој бега од Аурангабад и, придружуван од својот брат Бала Рао и неговите следбеници, се крие во пештерите [[Аџанта]] и [[Елора]], а подоцна се повлекува во планините [[Виндја]] за да се скрие од колонијалните сили. Нана Сахиб, заедно со својот брат и следбениците, се крие во разни мали тврдини наречени „палс“, а најчесто во „Пал од Тандил“. Неговиот брат Бала Рао, кој исклучително личи на Нана Сахиб по физичкиот изглед, се распрашува за жителите на тврдината и дознава од мештаните дека никој освен месните разбојници, бунтовници и една луда жена не знае за тоа место. Лудата жена е позната како „Талкачкиот Пламен“, бидејќи носи запален факел и талка низ дивината во долината на реката Нармада. Мештаните ја почитуваат мистериозната дама, ја хранат и ја облекуваат. Од ова скривалиште, Нана Сахиб започнува движење на отпор и тајно ги посетува месните поглавари за да ги убеди да кренат востание. Во меѓувреме, во Калкута, група Европејци планираат патување низ Индија. Групата ја сочинуваат Бенкс, железнички инженер; Моклер, француски авантурист и раскажувач во поголемиот дел од приказната; капетанот Худ, ловец кој копнее да ја исполни својата квота од „половина век“ (50) убиени тигри, и пензионираниот полковник сер Едвард Манро, чиј мотив зад приклучувањето кон оваа експедиција е да го пронајде и убие Нана Сахиб за да се одмазди за својата сопруга, која наводно загинала во [[Маскар во Канпор|Масакрот во Канпор]]. Слугите што ги придружуваат се наредникот Мекнил, верен слуга на Манро; Фокс, верен слуга на капетанот Худ и колега ловец, кој веќе убил 37 тигри; господинот Паразард, црнец готвач од француско потекло; Стор, британски машиновозач; Килут, [[Адиваси]] копач на јаглен, и Готими, верниот слуга Гурка на полковникот Манро. Бенкс, инженерот, ја претставува машината што ја измислил — механички слон [[Парна машина|на пареа]], кој влече два удобни вагони со сите погодности на куќа од XIX век. Машината може да се движи по копно и да плови по реки со помош на вградени тркала. Вагонот со парниот слон се вика „Бехемот“, а заедно со двата вагони е познат како „Куќата на пареа“. Првиот вагон го користат господата, додека вториот е резервиран за слугите. Тие тргнуваат од [[Калкута]] и патуваат низ францускиот град [[Чанданагар]], како и низ [[Бардаман]], Патна и Читра, пристигнувајќи во [[Гаја (Индија)|Гаја]], каде што посетуваат разни хиндуистички и будистички храмови и се бањаат на [[Гат|гатовите]]. На патот кон [[Банарас]], прекинати се од хиндуистички фанатици кои ја сметаат Куќата на пареа за кочија на нивното божество. Бенкс ги плаши насочувајќи ги издувните гасови кон нив. Во Банарас, Бенкс и Моклер забележуваат човек кој ги шпионира, но решаваат да не му кажат на полковникот. Од Банарас патуваат до [[Алахабад]], каде што дознаваат дека Нана Сахиб е прогласен за мртов по престрелка во клисурите на [[Сатпура (планински венец)|планинскиот венец Сатпура]]. Полковникот Манро е шокиран од оваа вест, бидејќи сакал самиот да се одмазди. По барање на Манро, одлучуваат да поминат низ [[Канпур]], каде што емотивниот полковник ја посетува својата стара куќа и бунарот, кој се смета за гроб на г-ѓа Манро и на другите жртви на масакрот. Групата одлучува да отпатува кон северните шуми и таму да ја помине сезона на [[Монсуните на Јужна Азија|монсуните]], ловејќи диви животни. На патот кон Тераи, на натпревар со „Бехемот“ победуваат три слона на еден арогантен гуџаратски принц. Во близина на Тераи, зафатени се од силна грмотевица, при што Готими едвај преживува откако е погоден од гром. Човекот кој ја шпионирал Куќата на пареа се среќава со Нана во [[Бопал]] и го известува за понатамошните планови на патниците. Нана му наредува на својот верен следбеник Калагни да се инфилтрира во Куќата на пареа и да ги намами патниците во близина на неговото скривалиште. Додека се враќаат во своето скривалиште, во близина на Пал од Тандил, нападнати се од заседа од британските сили, кои несвесно биле насочени од лудата жена Талкачкиот Пламен. Пронајдено е тело кое одговара на описот на Нана Сахиб, по што британските власти официјално го прогласуваат за мртов. === Втор дел – Тигри и предавници === Патниците од Куќата на пареа кампуваат на едно плато во Тераи. За време на една ловна експедиција, го спасуваат Матијас Ван Гит, [[ловец]] и снабдувач со диви животни, кој се наоѓа заробен во сопствената стапица. Тие го посетуваат неговиот логор (краал), каде што полковникот Манро е спасен од каснување на отровна змија благодарение на Калагни, еден од слугите кои неодамна му се придружиле на Ван Гит. Патниците од Куќата на пареа често го посетуваат краалот и го покануваат Ван Гит кај нив. Додека Ван Гит се обидува да фати живи животни за својата менажерија, патниците одат на класичен лов. Една ноќ, тигри и други предатори го напаѓаат краалот. Протагонистите едвај ја избегнуваат смртта, но многу од индиските слуги ги губат животите. Во општиот хаос, биволите се или убиени од ѕверовите или се разбегуваат во џунглата. Поради тоа, Ван Гит ги замолува патниците да го влечат неговиот караван со кафези со помош на „Бехемот“ до најблиската железничка станица. Откако пристигнуваат на станицата и го товарат пленот, Ван Гит и протагонистите се разделуваат. Патниците тогаш го вработуваат Калагни како свој водич и се упатуваат кон Бомбај преку Централна Индија. За време на патувањето низ џунглите, тие наидуваат на стадо мајмуни и караван за превоз на жито. Таму, Калагни среќава свој стар познаник со кого разговара на многу мистериозен начин. На патот кон [[Џабалпур]], длабоко во џунглата, опколени се и нападнати од стадо диви слонови, што резултира со уништување и губење на вториот вагон. За да избега од разбеснетите животни, Бенкс ја насочува Куќата на пареа во езерото Путурија. Целата храна и залихи потонуваат заедно со вториот вагон, а по извесно време се исцрпува и горивото, поради што Куќата на пареа останува да плута во средината на езерото. Калагни се пријавува доброволно да отплива до брегот за да повика помош. Полковникот Манро, кој веќе се сомнева во него, го испраќа својот верен слуга Гаутами заедно со него. И двајцата пливаат кон копното додека Куќата на пареа полека исчезнува во маглата. Штом стигнуваат на брегот, Калагни се среќава со Насим, уште еден следбеник на Нана, и се обидува да го нападне Гаутами, но верниот Гурка успева брзо да побегне. Со утринскиот ветрец, Куќата на пареа се доближува до брегот. Кога патниците се симнуваат на копно, нападнати се од заседа предводена од Калагни и Насим. Бунтовниците успеваат да го киднапираат полковникот Манро, додека останатите од групата ги оставаат врзани. Полковникот Манро е однесен во една напуштена тврдина, каде што пред него се појавува самиот Нана Сахиб и ја открива вистината за неговата лажна смрт. Мртвиот човек кој претходно бил идентификуван како Нана Сахиб, всушност бил неговиот брат Бала Рао. Поради нивната неверојатна физичка сличност, британските власти биле измамени. Нана Сахиб го осудува полковникот Манро на смрт за да се одмазди за смртта на својот брат, но и во име на членовите на кралското семејство на последниот [[Моголско Царство|моголски император]] [[Бахадур Шах II]] и сите други жртви на британското задушување на [[Индиската буна од 1857 година]]. Полковникот Манро е врзан за отворот на еден голем топ за да биде разнесен при изгрејсонце, додека Нана Сахиб заминува на состанок во блиското село. Пред самата зора, Манро е спасен од Гаутами, кој успеал да се скрие во внатрешноста на самиот топ откако избегал од езерото и ги слушнал плановите на бунтовниците. Додека бегаат, тие налетуваат на лудата жена — Талкачкиот Пламен. Полковникот Манро во неа ја препознава својата одамна изгубена сопруга, леди Манро. Таа целосно го изгубила разумот, не го препознава својот маж и одбива да тргне со нив. Во тој момент, искра од нејзиниот запален факел случајно го пали барутот и топот експлодира. Искористувајќи ја збунетоста на бунтовниците во тврдината, Манро и Гаутами насилно ја земаат леди Манро и бегаат. Сепак, набрзо се забележани од Калагни и неговите луѓе, а на патот назад налетуваат и на самиот Нана Сахиб. Гаутами и Манро со натчовечки напор успеваат да ги совладаат Нана Сахиб и неговиот придружник. Токму кога луѓето на Калагни ги стигнуваат, останатите протагонисти пристигнуваат на помош јавајќи го „Бехемот“ (кој во меѓувреме бил спасен од езерото). Тие го земаат Нана Сахиб како заложник и започнува бркотница низ џунглата. Капетанот Худ и наредникот Мекнил со прецизен оган елиминираат многу од гонителите, вклучувајќи го и предавникот Калагни. Кога се приближуваат до една британска воена стража, Бенкс намерно го преполнува котелот со пареа. Протагонистите скокаат од „Бехемот“, оставајќи го Нана Сахиб цврсто врзан во него. Додека бунтовниците се приближуваат до чудната машина, котелот експлодира и ги убива сите во близина. Телото на Нана Сахиб по експлозијата не е пронајдено. Патниците се спасени од стационираниот полк, додека преживеаните бунтовници бегаат во внатрешноста на земјата. Групата се упатува со железница кон [[Бомбај]], а оттаму се враќа во Калкута. Под постојана грижа на полковникот Манро, леди Манро полека ги враќа својот разум и сеќавањата. Кога Манро подоцна со жалење му споменува на Худ дека не успеал да ја оствари својата цел да убие 50 тигри, капетанот Худ со насмевка одговара дека предавникот Калагни всушност бил неговиот педесетти тигар. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.hn1nj6&seq=13 Vol. 1] and [https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101076065992&seq=9 Vol.] [https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101076065992&seq=9 2] at HathiTrust (page images, translator Kingston) * The Steam House public domain audiobook at LibriVox * [https://www.julesverne.ca/vernebooks/jvbksteam.html Maison a vapeur - 1880] {{Жил Верн}} [[Категорија:Романи на Жил Верн]] [[Категорија:Книги од 1880 година]] [[Категорија:Научнофантастична книжевност]] tpxo6hwitbp316eg8lebkt05rerqbt6 1 1406431 5649308 2026-10-24T05:53:40Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{СЗР}} 5649308 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1406432 5649318 2026-10-24T07:53:54Z P.Nedelkovski 47736 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1368015519|Tribulations of a Chinaman in China]]“ 5649318 wikitext text/x-wiki '''''Страдањата на еден Кинез во Кина''''' ({{Langx|fr|Les Tribulations d'un Chinois en Chine}}) - [[Авантура (жанр)|авантуристички роман]] од [[Жил Верн]], првпат објавен во 1879 година. Приказната е за еден богат Кинез, Кин-Фо, на кого животот му е здодевен и по некоја деловна несреќа решава да умре. [[Категорија:Романи на Жил Верн]] rbvkv3a3hs82n9ld0vn9veylzvmnvfl 5649320 5649318 2026-10-24T07:58:53Z P.Nedelkovski 47736 дополнување 5649320 wikitext text/x-wiki '''''Страдањата на еден Кинез во Кина''''' ({{Langx|fr|Les Tribulations d'un Chinois en Chine}}) — [[Авантура (жанр)|авантуристички роман]] од [[Жил Верн]], првпат објавен во 1879 година. Приказната е за еден богат Кинез, Кин-Фо, на кого животот му е здодевен и по некоја деловна несреќа решава да умре. [[Категорија:Романи на Жил Верн]] == Заплет == Кин-Фо е исклучително богат човек од [[Шангај]] на кого сигурно не му недостигаат материјални добра. Сепак, неговиот живот е празен и нему му е ужасно здодевно. Кога пристигнува веста дека американската банка во која се наоѓаат неговите големи влогови во странство банкротирала, Кин-Фо решава да стави крај на својот живот. Тој потпишува полиса за животно осигурување од 200.000 долари што ги покрива сите видови несреќи, смрт во војна, па дури и [[самоубиство]]. Како корисници на парите во случај на негова смрт ги наведува филозофот Ванг (стариот ментор на Кин-Фо) и својата свршеница. Тој ги отфрла [[сепуку]] и [[бесење]] како начини за умирање и е на прагот да испие [[опиум]] измешан со отров, кога одеднаш одлучува дека не сака да умре без претходно да почувствува некаква вистинска возбуда во животот. Затоа, Кин-Фо го ангажира Ванг (за кого подоцна се открива дека е поранешен воин од [[Тајпинг бунт|Тајпинг востанието]]) да го убие тајно и неочекувано пред да истече важноста на животното осигурување. По извесно време, до Кин-Фо стигнува нова вест — американската банка во која вложил не банкротирала, туку извела успешна шпекулација на берзата, па тој сега е побогат од кога било. Сепак, проблемот е што Ванг веќе исчезнал за да ја изврши задачата. Заедно со двајца телохранители доделени од осигурителната компанија и неговиот верен, но мрзлив и некомпетентен слуга Соун, Кин-Фо започнува патување низ земјата во очајнички обид да избега од Ванг и да ја избегне опасната ситуација. Еден ден тој добива порака од Ванг, во која филозофот наведува дека не можел да ја издржи етичката болка да го убие својот пријател и затоа решил самиот да си го одземе животот, но задачата за убиството на Кин-Фо му ја препуштил на еден бандит што некогаш го познавал. Кин-Фо, Соун и двајцата телохранители сега се обидуваат да го пронајдат тој бандит, планирајќи да му понудат огромна сума пари во замена за животот на Кин-Фо. За време на потрагата, бродот со кој патуваат е нападнат и киднапиран, па тие се принудени да ги користат своите специјални [[појас за спасување|елеци за спасување]] со вградени минијатурни едра за да стигнат до копното. На крајот, тие се заробени од бандитот што го барале. Со врзани очи, заробениците се однесени директно во домот на Кин-Фо, каде што, откако им ги вадат превезите, Кин-Фо ги затекнува сите свои стари пријатели, вклучувајќи го и самиот Ванг. Се открива дека филозофот ја наместил целата ситуација со пропаста и прогонот за да му одржи лекција на својот ученик и да го научи колку е всушност вреден и убав животот. Кин-Фо конечно се жени со својата млада и убава свршеница и тие живеат среќно. == Стил == Книгата е класичен авантуристички роман, многу сличен по својот стил на романот „[[Околу светот за осумдесет дена]]“, кој е едно од најпознатите дела на авторот. Сепак, ова дело содржи многу повеќе хумор и сатира, како и отворена осуда на одредени општествени појави, како што е [[Историја на опиумот во Кина|британската трговија со опиум во Кина]]. p68tfc1qooo4kpdbivh53p63b4v8zj7 5649321 5649320 2026-10-24T08:03:17Z P.Nedelkovski 47736 дополнување 5649321 wikitext text/x-wiki ј{{закосен наслов}} {{Инфокута и |name = Страдањата на еден Кинез во Кина |title_orig = Les Tribulations d'un Chinois en Chine |translator = |image = Verne - Les Tribulations d’un Chinois en Chine - 008.png |caption = Насловната страница на првото француско издание |author = [[Жил Верн]] |illustrator = [[Леон Бенет]] |cover_artist = |country = Франција |language = француски |series = [[Необични патувања]] бр. 19 |genre = [[Авантуристички роман]] |publisher = [[Пјер-Жил Ецел]] |release_date = 1879 |english_pub_date = 1879 |media_type = Печатено издание ([[Тврд повез]]) |pages = |preceded_by = [[Богатството на бегумот]] |followed_by = [[Куќа на пареа]] '''''Страдањата на еден Кинез во Кина''''' ({{Langx|fr|Les Tribulations d'un Chinois en Chine}}) — [[Авантура (жанр)|авантуристички роман]] од [[Жил Верн]], првпат објавен во 1879 година. Приказната е за еден богат Кинез, Кин-Фо, на кого животот му е здодевен и по некоја деловна несреќа решава да умре. [[Категорија:Романи на Жил Верн]] == Заплет == Кин-Фо е исклучително богат човек од [[Шангај]] на кого сигурно не му недостигаат материјални добра. Сепак, неговиот живот е празен и нему му е ужасно здодевно. Кога пристигнува веста дека американската банка во која се наоѓаат неговите големи влогови во странство банкротирала, Кин-Фо решава да стави крај на својот живот. Тој потпишува полиса за животно осигурување од 200.000 долари што ги покрива сите видови несреќи, смрт во војна, па дури и [[самоубиство]]. Како корисници на парите во случај на негова смрт ги наведува филозофот Ванг (стариот ментор на Кин-Фо) и својата свршеница. Тој ги отфрла [[сепуку]] и [[бесење]] како начини за умирање и е на прагот да испие [[опиум]] измешан со отров, кога одеднаш одлучува дека не сака да умре без претходно да почувствува некаква вистинска возбуда во животот. Затоа, Кин-Фо го ангажира Ванг (за кого подоцна се открива дека е поранешен воин од [[Тајпинг бунт|Тајпинг востанието]]) да го убие тајно и неочекувано пред да истече важноста на животното осигурување. По извесно време, до Кин-Фо стигнува нова вест — американската банка во која вложил не банкротирала, туку извела успешна шпекулација на берзата, па тој сега е побогат од кога било. Сепак, проблемот е што Ванг веќе исчезнал за да ја изврши задачата. Заедно со двајца телохранители доделени од осигурителната компанија и неговиот верен, но мрзлив и некомпетентен слуга Соун, Кин-Фо започнува патување низ земјата во очајнички обид да избега од Ванг и да ја избегне опасната ситуација. Еден ден тој добива порака од Ванг, во која филозофот наведува дека не можел да ја издржи етичката болка да го убие својот пријател и затоа решил самиот да си го одземе животот, но задачата за убиството на Кин-Фо му ја препуштил на еден бандит што некогаш го познавал. Кин-Фо, Соун и двајцата телохранители сега се обидуваат да го пронајдат тој бандит, планирајќи да му понудат огромна сума пари во замена за животот на Кин-Фо. За време на потрагата, бродот со кој патуваат е нападнат и киднапиран, па тие се принудени да ги користат своите специјални [[појас за спасување|елеци за спасување]] со вградени минијатурни едра за да стигнат до копното. На крајот, тие се заробени од бандитот што го барале. Со врзани очи, заробениците се однесени директно во домот на Кин-Фо, каде што, откако им ги вадат превезите, Кин-Фо ги затекнува сите свои стари пријатели, вклучувајќи го и самиот Ванг. Се открива дека филозофот ја наместил целата ситуација со пропаста и прогонот за да му одржи лекција на својот ученик и да го научи колку е всушност вреден и убав животот. Кин-Фо конечно се жени со својата млада и убава свршеница и тие живеат среќно. == Стил == Книгата е класичен авантуристички роман, многу сличен по својот стил на романот „[[Околу светот за осумдесет дена]]“, кој е едно од најпознатите дела на авторот. Сепак, ова дело содржи многу повеќе хумор и сатира, како и отворена осуда на одредени општествени појави, како што е [[Историја на опиумот во Кина|британската трговија со опиум во Кина]]. kpn5jla7cb3yvp7eip3zhrx6ygi9hu2 5649322 5649321 2026-10-24T08:05:00Z P.Nedelkovski 47736 дополнување 5649322 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Инфокутија Книга |name = Страдањата на еден Кинез во Кина |title_orig = Les Tribulations d'un Chinois en Chine |translator = |image = Verne - Les Tribulations d’un Chinois en Chine - 008.png |caption = Насловната страница на првото француско издание |author = [[Жил Верн]] |illustrator = [[Леон Бенет]] |cover_artist = |country = Франција |language = француски |series = [[Необични патувања]] бр. 19 |genre = [[Авантуристички роман]] |publisher = [[Пјер-Жил Ецел]] |release_date = 1879 |english_pub_date = 1879 |media_type = Печатено издание ([[Тврд повез]]) |pages = |preceded_by = [[Богатството на бегумот]] |followed_by = [[Куќа на пареа]] '''''Страдањата на еден Кинез во Кина''''' ({{Langx|fr|Les Tribulations d'un Chinois en Chine}}) — [[Авантура (жанр)|авантуристички роман]] од [[Жил Верн]], првпат објавен во 1879 година. Приказната е за еден богат Кинез, Кин-Фо, на кого животот му е здодевен и по некоја деловна несреќа решава да умре. [[Категорија:Романи на Жил Верн]] == Заплет == Кин-Фо е исклучително богат човек од [[Шангај]] на кого сигурно не му недостигаат материјални добра. Сепак, неговиот живот е празен и нему му е ужасно здодевно. Кога пристигнува веста дека американската банка во која се наоѓаат неговите големи влогови во странство банкротирала, Кин-Фо решава да стави крај на својот живот. Тој потпишува полиса за животно осигурување од 200.000 долари што ги покрива сите видови несреќи, смрт во војна, па дури и [[самоубиство]]. Како корисници на парите во случај на негова смрт ги наведува филозофот Ванг (стариот ментор на Кин-Фо) и својата свршеница. Тој ги отфрла [[сепуку]] и [[бесење]] како начини за умирање и е на прагот да испие [[опиум]] измешан со отров, кога одеднаш одлучува дека не сака да умре без претходно да почувствува некаква вистинска возбуда во животот. Затоа, Кин-Фо го ангажира Ванг (за кого подоцна се открива дека е поранешен воин од [[Тајпинг бунт|Тајпинг востанието]]) да го убие тајно и неочекувано пред да истече важноста на животното осигурување. По извесно време, до Кин-Фо стигнува нова вест — американската банка во која вложил не банкротирала, туку извела успешна шпекулација на берзата, па тој сега е побогат од кога било. Сепак, проблемот е што Ванг веќе исчезнал за да ја изврши задачата. Заедно со двајца телохранители доделени од осигурителната компанија и неговиот верен, но мрзлив и некомпетентен слуга Соун, Кин-Фо започнува патување низ земјата во очајнички обид да избега од Ванг и да ја избегне опасната ситуација. Еден ден тој добива порака од Ванг, во која филозофот наведува дека не можел да ја издржи етичката болка да го убие својот пријател и затоа решил самиот да си го одземе животот, но задачата за убиството на Кин-Фо му ја препуштил на еден бандит што некогаш го познавал. Кин-Фо, Соун и двајцата телохранители сега се обидуваат да го пронајдат тој бандит, планирајќи да му понудат огромна сума пари во замена за животот на Кин-Фо. За време на потрагата, бродот со кој патуваат е нападнат и киднапиран, па тие се принудени да ги користат своите специјални [[појас за спасување|елеци за спасување]] со вградени минијатурни едра за да стигнат до копното. На крајот, тие се заробени од бандитот што го барале. Со врзани очи, заробениците се однесени директно во домот на Кин-Фо, каде што, откако им ги вадат превезите, Кин-Фо ги затекнува сите свои стари пријатели, вклучувајќи го и самиот Ванг. Се открива дека филозофот ја наместил целата ситуација со пропаста и прогонот за да му одржи лекција на својот ученик и да го научи колку е всушност вреден и убав животот. Кин-Фо конечно се жени со својата млада и убава свршеница и тие живеат среќно. == Стил == Книгата е класичен авантуристички роман, многу сличен по својот стил на романот „[[Околу светот за осумдесет дена]]“, кој е едно од најпознатите дела на авторот. Сепак, ова дело содржи многу повеќе хумор и сатира, како и отворена осуда на одредени општествени појави, како што е [[Историја на опиумот во Кина|британската трговија со опиум во Кина]]. ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== {{commons category}} {{Wikisourcelang|fr|Les Tribulations d'un Chinois en Chine}} *[http://jv.gilead.org.il/works.html#TC E-text of ''Tribulations of a Chinaman in China'' in various languages at the '''Jules Verne Virtual Library'''.] * {{librivox book | title=The Tribulations of a Chinaman in China | first=Jules| last=Verne}} *[https://archive.org/details/cu31924023981719/ The Adventures of a Chinaman in China] {{Жил Верн}} {{Нормативна контрола}} 1bkj3cpmq1ov3jydf6xfjqwwnzecou5 5649323 5649322 2026-10-24T08:05:43Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Романи од 1879 година]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5649323 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Инфокутија Книга |name = Страдањата на еден Кинез во Кина |title_orig = Les Tribulations d'un Chinois en Chine |translator = |image = Verne - Les Tribulations d’un Chinois en Chine - 008.png |caption = Насловната страница на првото француско издание |author = [[Жил Верн]] |illustrator = [[Леон Бенет]] |cover_artist = |country = Франција |language = француски |series = [[Необични патувања]] бр. 19 |genre = [[Авантуристички роман]] |publisher = [[Пјер-Жил Ецел]] |release_date = 1879 |english_pub_date = 1879 |media_type = Печатено издание ([[Тврд повез]]) |pages = |preceded_by = [[Богатството на бегумот]] |followed_by = [[Куќа на пареа]] '''''Страдањата на еден Кинез во Кина''''' ({{Langx|fr|Les Tribulations d'un Chinois en Chine}}) — [[Авантура (жанр)|авантуристички роман]] од [[Жил Верн]], првпат објавен во 1879 година. Приказната е за еден богат Кинез, Кин-Фо, на кого животот му е здодевен и по некоја деловна несреќа решава да умре. [[Категорија:Романи на Жил Верн]] [[Категорија:Романи од 1879 година]] == Заплет == Кин-Фо е исклучително богат човек од [[Шангај]] на кого сигурно не му недостигаат материјални добра. Сепак, неговиот живот е празен и нему му е ужасно здодевно. Кога пристигнува веста дека американската банка во која се наоѓаат неговите големи влогови во странство банкротирала, Кин-Фо решава да стави крај на својот живот. Тој потпишува полиса за животно осигурување од 200.000 долари што ги покрива сите видови несреќи, смрт во војна, па дури и [[самоубиство]]. Како корисници на парите во случај на негова смрт ги наведува филозофот Ванг (стариот ментор на Кин-Фо) и својата свршеница. Тој ги отфрла [[сепуку]] и [[бесење]] како начини за умирање и е на прагот да испие [[опиум]] измешан со отров, кога одеднаш одлучува дека не сака да умре без претходно да почувствува некаква вистинска возбуда во животот. Затоа, Кин-Фо го ангажира Ванг (за кого подоцна се открива дека е поранешен воин од [[Тајпинг бунт|Тајпинг востанието]]) да го убие тајно и неочекувано пред да истече важноста на животното осигурување. По извесно време, до Кин-Фо стигнува нова вест — американската банка во која вложил не банкротирала, туку извела успешна шпекулација на берзата, па тој сега е побогат од кога било. Сепак, проблемот е што Ванг веќе исчезнал за да ја изврши задачата. Заедно со двајца телохранители доделени од осигурителната компанија и неговиот верен, но мрзлив и некомпетентен слуга Соун, Кин-Фо започнува патување низ земјата во очајнички обид да избега од Ванг и да ја избегне опасната ситуација. Еден ден тој добива порака од Ванг, во која филозофот наведува дека не можел да ја издржи етичката болка да го убие својот пријател и затоа решил самиот да си го одземе животот, но задачата за убиството на Кин-Фо му ја препуштил на еден бандит што некогаш го познавал. Кин-Фо, Соун и двајцата телохранители сега се обидуваат да го пронајдат тој бандит, планирајќи да му понудат огромна сума пари во замена за животот на Кин-Фо. За време на потрагата, бродот со кој патуваат е нападнат и киднапиран, па тие се принудени да ги користат своите специјални [[појас за спасување|елеци за спасување]] со вградени минијатурни едра за да стигнат до копното. На крајот, тие се заробени од бандитот што го барале. Со врзани очи, заробениците се однесени директно во домот на Кин-Фо, каде што, откако им ги вадат превезите, Кин-Фо ги затекнува сите свои стари пријатели, вклучувајќи го и самиот Ванг. Се открива дека филозофот ја наместил целата ситуација со пропаста и прогонот за да му одржи лекција на својот ученик и да го научи колку е всушност вреден и убав животот. Кин-Фо конечно се жени со својата млада и убава свршеница и тие живеат среќно. == Стил == Книгата е класичен авантуристички роман, многу сличен по својот стил на романот „[[Околу светот за осумдесет дена]]“, кој е едно од најпознатите дела на авторот. Сепак, ова дело содржи многу повеќе хумор и сатира, како и отворена осуда на одредени општествени појави, како што е [[Историја на опиумот во Кина|британската трговија со опиум во Кина]]. ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== {{commons category}} {{Wikisourcelang|fr|Les Tribulations d'un Chinois en Chine}} *[http://jv.gilead.org.il/works.html#TC E-text of ''Tribulations of a Chinaman in China'' in various languages at the '''Jules Verne Virtual Library'''.] * {{librivox book | title=The Tribulations of a Chinaman in China | first=Jules| last=Verne}} *[https://archive.org/details/cu31924023981719/ The Adventures of a Chinaman in China] {{Жил Верн}} {{Нормативна контрола}} onfqvojgxgfbkvr82txnzqo7av7y7sh 5649324 5649323 2026-10-24T08:06:03Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Авантуристички романи]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5649324 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Инфокутија Книга |name = Страдањата на еден Кинез во Кина |title_orig = Les Tribulations d'un Chinois en Chine |translator = |image = Verne - Les Tribulations d’un Chinois en Chine - 008.png |caption = Насловната страница на првото француско издание |author = [[Жил Верн]] |illustrator = [[Леон Бенет]] |cover_artist = |country = Франција |language = француски |series = [[Необични патувања]] бр. 19 |genre = [[Авантуристички роман]] |publisher = [[Пјер-Жил Ецел]] |release_date = 1879 |english_pub_date = 1879 |media_type = Печатено издание ([[Тврд повез]]) |pages = |preceded_by = [[Богатството на бегумот]] |followed_by = [[Куќа на пареа]] '''''Страдањата на еден Кинез во Кина''''' ({{Langx|fr|Les Tribulations d'un Chinois en Chine}}) — [[Авантура (жанр)|авантуристички роман]] од [[Жил Верн]], првпат објавен во 1879 година. Приказната е за еден богат Кинез, Кин-Фо, на кого животот му е здодевен и по некоја деловна несреќа решава да умре. [[Категорија:Романи на Жил Верн]] [[Категорија:Романи од 1879 година]] [[Категорија:Авантуристички романи]] == Заплет == Кин-Фо е исклучително богат човек од [[Шангај]] на кого сигурно не му недостигаат материјални добра. Сепак, неговиот живот е празен и нему му е ужасно здодевно. Кога пристигнува веста дека американската банка во која се наоѓаат неговите големи влогови во странство банкротирала, Кин-Фо решава да стави крај на својот живот. Тој потпишува полиса за животно осигурување од 200.000 долари што ги покрива сите видови несреќи, смрт во војна, па дури и [[самоубиство]]. Како корисници на парите во случај на негова смрт ги наведува филозофот Ванг (стариот ментор на Кин-Фо) и својата свршеница. Тој ги отфрла [[сепуку]] и [[бесење]] како начини за умирање и е на прагот да испие [[опиум]] измешан со отров, кога одеднаш одлучува дека не сака да умре без претходно да почувствува некаква вистинска возбуда во животот. Затоа, Кин-Фо го ангажира Ванг (за кого подоцна се открива дека е поранешен воин од [[Тајпинг бунт|Тајпинг востанието]]) да го убие тајно и неочекувано пред да истече важноста на животното осигурување. По извесно време, до Кин-Фо стигнува нова вест — американската банка во која вложил не банкротирала, туку извела успешна шпекулација на берзата, па тој сега е побогат од кога било. Сепак, проблемот е што Ванг веќе исчезнал за да ја изврши задачата. Заедно со двајца телохранители доделени од осигурителната компанија и неговиот верен, но мрзлив и некомпетентен слуга Соун, Кин-Фо започнува патување низ земјата во очајнички обид да избега од Ванг и да ја избегне опасната ситуација. Еден ден тој добива порака од Ванг, во која филозофот наведува дека не можел да ја издржи етичката болка да го убие својот пријател и затоа решил самиот да си го одземе животот, но задачата за убиството на Кин-Фо му ја препуштил на еден бандит што некогаш го познавал. Кин-Фо, Соун и двајцата телохранители сега се обидуваат да го пронајдат тој бандит, планирајќи да му понудат огромна сума пари во замена за животот на Кин-Фо. За време на потрагата, бродот со кој патуваат е нападнат и киднапиран, па тие се принудени да ги користат своите специјални [[појас за спасување|елеци за спасување]] со вградени минијатурни едра за да стигнат до копното. На крајот, тие се заробени од бандитот што го барале. Со врзани очи, заробениците се однесени директно во домот на Кин-Фо, каде што, откако им ги вадат превезите, Кин-Фо ги затекнува сите свои стари пријатели, вклучувајќи го и самиот Ванг. Се открива дека филозофот ја наместил целата ситуација со пропаста и прогонот за да му одржи лекција на својот ученик и да го научи колку е всушност вреден и убав животот. Кин-Фо конечно се жени со својата млада и убава свршеница и тие живеат среќно. == Стил == Книгата е класичен авантуристички роман, многу сличен по својот стил на романот „[[Околу светот за осумдесет дена]]“, кој е едно од најпознатите дела на авторот. Сепак, ова дело содржи многу повеќе хумор и сатира, како и отворена осуда на одредени општествени појави, како што е [[Историја на опиумот во Кина|британската трговија со опиум во Кина]]. ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== {{commons category}} {{Wikisourcelang|fr|Les Tribulations d'un Chinois en Chine}} *[http://jv.gilead.org.il/works.html#TC E-text of ''Tribulations of a Chinaman in China'' in various languages at the '''Jules Verne Virtual Library'''.] * {{librivox book | title=The Tribulations of a Chinaman in China | first=Jules| last=Verne}} *[https://archive.org/details/cu31924023981719/ The Adventures of a Chinaman in China] {{Жил Верн}} {{Нормативна контрола}} 6a4aspr99nrhqsvnmwd4zwz5622wz7k 5649326 5649324 2026-10-24T08:09:08Z P.Nedelkovski 47736 5649326 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Инфокутија Книга |name = Страдањата на еден Кинез во Кина |title_orig = Les Tribulations d'un Chinois en Chine |translator = |image = Verne - Les Tribulations d’un Chinois en Chine - 008.png |caption = Насловната страница на првото француско издание |author = [[Жил Верн]] |illustrator = [[Леон Бенет]] |cover_artist = |country = Франција |language = француски |series = [[Необични патувања]] бр. 19 |genre = [[Авантуристички роман]] |publisher = [[Пјер-Жил Ецел]] |release_date = 1879 |english_pub_date = 1879 |media_type = Печатено издание ([[Тврд повез]]) |pages = |preceded_by = [[Богатството на бегумот]] |followed_by = [[Куќа на пареа]] }} '''''Страдањата на еден Кинез во Кина''''' ({{Langx|fr|Les Tribulations d'un Chinois en Chine}}) — [[Авантура (жанр)|авантуристички роман]] од [[Жил Верн]], првпат објавен во 1879 година. Приказната е за еден богат Кинез, Кин-Фо, на кого животот му е здодевен и по некоја деловна несреќа решава да умре. [[Категорија:Романи на Жил Верн]] [[Категорија:Романи од 1879 година]] [[Категорија:Авантуристички романи]] == Заплет == Кин-Фо е исклучително богат човек од [[Шангај]] на кого сигурно не му недостигаат материјални добра. Сепак, неговиот живот е празен и нему му е ужасно здодевно. Кога пристигнува веста дека американската банка во која се наоѓаат неговите големи влогови во странство банкротирала, Кин-Фо решава да стави крај на својот живот. Тој потпишува полиса за животно осигурување од 200.000 долари што ги покрива сите видови несреќи, смрт во војна, па дури и [[самоубиство]]. Како корисници на парите во случај на негова смрт ги наведува филозофот Ванг (стариот ментор на Кин-Фо) и неговата свршеница. Тој ги отфрла [[сепуку]] и [[бесење]] како начини за умирање и е на прагот да испие [[опиум]] измешан со отров, кога одеднаш одлучува дека не сака да умре без претходно да почувствува некаква вистинска возбуда во животот. Затоа, Кин-Фо го ангажира Ванг (за кого подоцна се открива дека е поранешен воин од [[Тајпинг бунт|Тајпинг востанието]]) да го убие тајно и неочекувано пред да истече важноста на животното осигурување. По извесно време, до Кин-Фо стигнува нова вест — американската банка во која вложил не банкротирала, туку извела успешна шпекулација на берзата, па тој сега е побогат од кога било. Сепак, проблемот е што Ванг веќе исчезнал за да ја изврши задачата. Заедно со двајца телохранители доделени од осигурителната компанија и неговиот верен, но мрзлив и некомпетентен слуга Соун, Кин-Фо започнува патување низ земјата во очајнички обид да избега од Ванг и да ја избегне опасната ситуација. Еден ден тој добива порака од Ванг, во која филозофот наведува дека не можел да ја издржи етичката болка да го убие својот пријател и затоа решил самиот да си го одземе животот, но задачата за убиството на Кин-Фо му ја препуштил на еден бандит што некогаш го познавал. Кин-Фо, Соун и двајцата телохранители сега се обидуваат да го пронајдат тој бандит, планирајќи да му понудат огромна сума пари во замена за животот на Кин-Фо. За време на потрагата, бродот со кој патуваат е нападнат и киднапиран, па тие се принудени да ги користат своите специјални [[појас за спасување|елеци за спасување]] со вградени минијатурни едра за да стигнат до копното. На крајот, тие се заробени од бандитот што го барале. Со врзани очи, заробениците се однесени директно во домот на Кин-Фо, каде што, откако им ги вадат превезите, Кин-Фо ги затекнува сите свои стари пријатели, вклучувајќи го и самиот Ванг. Се открива дека филозофот ја наместил целата ситуација со пропаста и прогонот за да му одржи лекција на својот ученик и да го научи колку е всушност вреден и убав животот. Кин-Фо конечно се жени со својата млада и убава свршеница и тие живеат среќно. == Стил == Книгата е класичен авантуристички роман, многу сличен по својот стил на романот „[[Пат околу светот за 80 дена]]“, кој е едно од најпознатите дела на авторот. Сепак, ова дело содржи многу повеќе хумор и сатира, како и отворена осуда на одредени општествени појави, како што е [[Историја на опиумот во Кина|британската трговија со опиум во Кина]]. ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== {{commons category}} {{Wikisourcelang|fr|Les Tribulations d'un Chinois en Chine}} *[http://jv.gilead.org.il/works.html#TC E-text of ''Tribulations of a Chinaman in China'' in various languages at the '''Jules Verne Virtual Library'''.] * {{librivox book | title=The Tribulations of a Chinaman in China | first=Jules| last=Verne}} *[https://archive.org/details/cu31924023981719/ The Adventures of a Chinaman in China] {{Жил Верн}} {{Нормативна контрола}} jf2unzy0g9m6j99r87tegi7vquprj5f 1 1406433 5649327 2026-10-24T08:09:39Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{СЗР}} 5649327 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 14 1406434 5649335 2026-10-24T08:37:12Z Carshalton 30527 Создадена страница со: {{categoryTOC}} [[Категорија:Депортиво Алавес]] [[Категорија:Шпански фудбалери по клуб|Алавес]] 5649335 wikitext text/x-wiki {{categoryTOC}} [[Категорија:Депортиво Алавес]] [[Категорија:Шпански фудбалери по клуб|Алавес]] kwduutw9viymt5utawl9x45vzzu86ax 10 1406435 5649337 2026-10-24T09:09:12Z Carshalton 30527 Создадена страница со: [[Податотека:Viola e Azzurro (Strisce).svg|20px|Смедерево]] {{fb team |t=Смедерево |tan=ФК Смедерево 1924 |tc=SRB |abb={{#if:{{{abb|}}}|SME}} |oc={{#if:{{{oc|}}}|{{{oc}}} }} }}<!-- --><noinclude>[[Категорија:Fb_team_предлошки Србија|Смедерево]] </noinclude> 5649337 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Viola e Azzurro (Strisce).svg|20px|Смедерево]] {{fb team |t=Смедерево |tan=ФК Смедерево 1924 |tc=SRB |abb={{#if:{{{abb|}}}|SME}} |oc={{#if:{{{oc|}}}|{{{oc}}} }} }}<!-- --><noinclude>[[Категорија:Fb_team_предлошки Србија|Смедерево]] </noinclude> kg64awak8sbiwd7rogwfxwzye0yx35z 0 1406436 5649346 2026-10-24T09:40:50Z Buli 2648 Создадена страница со: '''Антимилеров хормон''' (AMH), познат и како '''Милеров инхибиторен фактор''' (MIF), е [[белковина]] која кај човекот е кодирана од [[Ген|генот]] '''''AMH'''''. AMH е [[Гликопротеин|гликопротеински]] [[хормон]] кој припаѓа на суперсемејството на Трансформирачки фактор... 5649346 wikitext text/x-wiki '''Антимилеров хормон''' (AMH), познат и како '''Милеров инхибиторен фактор''' (MIF), е [[белковина]] која кај човекот е кодирана од [[Ген|генот]] '''''AMH'''''. AMH е [[Гликопротеин|гликопротеински]] [[хормон]] кој припаѓа на суперсемејството на [[Трансформирачки фактор на раст бета|трансформирачкиот фактор на раст бета]] (TGF-β), во кое спаѓаат и [[Активин и инхибин|инхибинот и активинот]]. Овие хормони имаат важна улога во растот и развојот на клетките, половата диференцијација кај машките единки и [[Фоликулогенеза|создавањето на јајчниковите фоликули]].<ref name="Rzeszowska_2016" /> Кај човекот, генот ''AMH'' се наоѓа на краткиот крак на [[Хромозом 19|хромозомот 19]], во регионот 19p13.3,<ref name="Cate_1986">{{Cite journal|date=June 1986|title=Isolation of the bovine and human genes for Müllerian inhibiting substance and expression of the human gene in animal cells|journal=Cell|volume=45|issue=5|pages=685–698|doi=10.1016/0092-8674(86)90783-X|pmid=3754790|vauthors=Cate RL, Mattaliano RJ, Hession C, Tizard R, Farber NM, Cheung A, Ninfa EG, Frey AZ, Gash DJ, Chow EP}}</ref> додека неговиот [[Рецептор (биохемија)|рецептор]] е кодиран од генот [[Рецептор за антимилеров хормон тип 2|''AMHR2'']], сместен на [[Хромозом 12|хромозомот 12]].<ref name="Imbeaud_1995">{{Cite journal|date=December 1995|title=Insensitivity to anti-müllerian hormone due to a mutation in the human anti-müllerian hormone receptor|journal=Nature Genetics|volume=11|issue=4|pages=382–388|doi=10.1038/ng1295-382|pmid=7493017|vauthors=Imbeaud S, Faure E, Lamarre I, Mattéi MG, di Clemente N, Tizard R, Carré-Eusèbe D, Belville C, Tragethon L, Tonkin C, Nelson J, McAuliffe M, Bidart JM, Lababidi A, Josso N, Cate RL, Picard JY}}</ref> Кај машките ембриони, изразувањето на генот ''AMH'' се активира под влијание на генот [[SOX9]] во [[Сертолиева клетка|Сертолиевите клетки]] на тестисите во развој.<ref name="Timing and irreversibility of Mülle">{{Cite journal|date=December 1984|title=Timing and irreversibility of Müllerian duct inhibition in the embryonic reproductive tract of the human male|journal=Developmental Biology|volume=106|issue=2|pages=394–398|doi=10.1016/0012-1606(84)90238-0|pmid=6548718|vauthors=Taguchi O, Cunha GR, Lawrence WD, Robboy SJ}}</ref> AMH го спречува развојот на [[Милерови канали|Милеровите канали]] (познати и како [[парамезонефрични канали]]), од кои во отсуство на овој хормон би се развиле матката, јајцеводите и горниот дел од вагината. На тој начин се овозможува нормален развој на машките репродуктивни органи.<ref name="Behringer_1994">{{Cite book|title=The in vivo roles of müllerian-inhibiting substance|vauthors=Behringer RR|year=1994|isbn=978-0-12-153129-4|series=Current Topics in Developmental Biology|volume=29|pages=171–187|doi=10.1016/S0070-2153(08)60550-5|pmid=7828438}}</ref><ref>{{Cite journal|date=December 2003|title=AMH/MIS: what we know already about the gene, the protein and its regulation|journal=Molecular and Cellular Endocrinology|volume=211|issue=1–2|pages=21–31|bibcode=2003MolCE.211...21R|doi=10.1016/j.mce.2003.09.007|pmid=14656472|vauthors=Rey R, Lukas-Croisier C, Lasala C, Bedecarrás P}}</ref><ref name="Timing and irreversibility of Mülle" /> Создавањето на AMH во овој определен период од феталниот развој е строго регулирано од други фактори, меѓу кои се [[Јадрен рецептор|јадрениот рецептор]] [[стероидоген фактор 1]] (SF-1), [[GATA-транскрипциски фактори|GATA-транскрипциските фактори]], генот [[DAX1]], кој учествува во определувањето на полот, и [[Фоликулостимулирачки хормон|фоликулостимулирачкиот хормон]] (FSH).<ref>{{Cite journal|date=June 1994|title=Nuclear receptor steroidogenic factor 1 regulates the müllerian inhibiting substance gene: a link to the sex determination cascade|journal=Cell|volume=77|issue=5|pages=651–661|bibcode=1994Cell...77..651S|doi=10.1016/0092-8674(94)90050-7|pmid=8205615|vauthors=Shen WH, Moore CC, Ikeda Y, Parker KL, Ingraham HA}}</ref><ref>{{Cite journal|date=May 1998|title=Wilms' tumor 1 and Dax-1 modulate the orphan nuclear receptor SF-1 in sex-specific gene expression|journal=Cell|volume=93|issue=3|pages=445–454|doi=10.1016/s0092-8674(00)81172-1|pmid=9590178|doi-access=free|vauthors=Nachtigal MW, Hirokawa Y, Enyeart-VanHouten DL, Flanagan JN, Hammer GD, Ingraham HA}}</ref><ref>{{Cite journal|date=July 1998|title=Transcription factor GATA-4 is expressed in a sexually dimorphic pattern during mouse gonadal development and is a potent activator of the Müllerian inhibiting substance promoter|journal=Development|location=Cambridge, England|volume=125|issue=14|pages=2665–2675|doi=10.1242/dev.125.14.2665|pmid=9636081|vauthors=Viger RS, Mertineit C, Trasler JM, Nemer M}}</ref> Мутациите во генот ''AMH'' или во генот за неговиот рецептор (рецепторот за AMH од тип II) можат да предизвикаат задржување на структурите што потекнуваат од Милеровите канали кај мажи со инаку нормално развиени машки полови органи.<ref>{{Cite journal|date=December 1999|title=Persistence of Müllerian derivatives in males|journal=American Journal of Medical Genetics|volume=89|issue=4|pages=218–223|doi=10.1002/(sici)1096-8628(19991229)89:4<218::aid-ajmg6>3.0.co;2-e|pmid=10727997|vauthors=Belville C, Josso N, Picard JY}}</ref> Кај жените, AMH се создава во [[Гранулозни клетки|гранулозните клетки]] на јајчниковите фоликули во развој, особено во нивните рани стадиуми (преантрален и ран антрален стадиум). Хормонот се создава во јајчниците сè до настапувањето на [[Менопауза|менопаузата]].<ref name="Pellatt_2010">{{Cite journal|date=May 2010|title=Anti-Müllerian hormone and polycystic ovary syndrome: a mountain too high?|journal=Reproduction|location=Cambridge, England|volume=139|issue=5|pages=825–833|doi=10.1530/REP-09-0415|pmid=20207725|doi-access=free|vauthors=Pellatt L, Rice S, Mason HD}}</ref> Една од неговите главни функции е регулирањето на бројот на фоликули што се активираат од резервата на неактивни фоликули, со што придонесува за контролата на изборот на доминантниот фоликул, кој продолжува да се развива и од кој при [[Овулација|овулацијата]] се ослободува јајце-клетката. По изборот на доминантниот фоликул, концентрацијата на AMH во него се намалува.<ref name="Pellatt_2010" /><ref>{{Cite journal|date=March 2015|title=Anti-Müllerian hormone and progesterone levels produced by granulosa cells are higher when derived from natural cycle IVF than from conventional gonadotropin-stimulated IVF|journal=Reproductive Biology and Endocrinology|volume=13|page=21|doi=10.1186/s12958-015-0017-0|pmc=4379743|pmid=25889012|doi-access=free|vauthors=Kollmann Z, Bersinger NA, McKinnon BD, Schneider S, Mueller MD, von Wolff M|article-number=21}}</ref> Бидејќи AMH го лачат гранулозните клетки, кои го поддржуваат развојот и обезбедуваат хранливи материи за јајце-клетката во развој, неговата концентрација во крвта може да се користи како показател за процена на [[Јајчникова резерва|јајчниковата резерва]], односно преостанатиот број јајце-клетки кај жената.<ref name="Weenen_2004">{{Cite journal|date=February 2004|title=Anti-Müllerian hormone expression pattern in the human ovary: potential implications for initial and cyclic follicle recruitment|journal=Molecular Human Reproduction|volume=10|issue=2|pages=77–83|doi=10.1093/molehr/gah015|pmid=14742691|doi-access=free|vauthors=Weenen C, Laven JS, Von Bergh AR, Cranfield M, Groome NP, Visser JA, Kramer P, Fauser BC, Themmen AP}}</ref><ref>{{Cite journal|date=June 2008|title=Relationship of serum antimüllerian hormone concentration to age at menopause|journal=The Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism|volume=93|issue=6|pages=2129–2134|doi=10.1210/jc.2007-2093|pmid=18334591|doi-access=free|vauthors=van Disseldorp J, Faddy MJ, Themmen AP, de Jong FH, Peeters PH, van der Schouw YT, Broekmans FJ}}</ref> Кај говедата, концентрацијата на AMH може да се користи за предвидување на бројот на фоликули што ќе се развијат кај кравата при постапките за пренос на ембриони, со што се олеснува изборот на најсоодветните животни за програмите за размножување.<ref>{{Cite journal|date=March 2011|title=Regulation of anti-Müllerian hormone production in the cow: a multiscale study at endocrine, ovarian, follicular, and granulosa cell levels|journal=Biology of Reproduction|volume=84|issue=3|pages=560–571|doi=10.1095/biolreprod.110.088187|pmid=21076084|doi-access=free|vauthors=Rico C, Médigue C, Fabre S, Jarrier P, Bontoux M, Clément F, Monniaux D}}</ref> AMH се истражува и како дијагностички показател за нарушувања на јајчниците, како што е [[Синдром на полицистични јајчници|синдромот на полицистични јајчници]] (PCOS). pwqdqnwafl331myoth8nsiy1v7oqo90 5649347 5649346 2026-10-24T09:41:15Z Buli 2648 5649347 wikitext text/x-wiki '''Антимилеров хормон''' (AMH), познат и како '''Милеров инхибиторен фактор''' (MIF), е [[белковина]] која кај човекот е кодирана од [[Ген|генот]] '''''AMH'''''. AMH е [[Гликопротеин|гликопротеински]] [[хормон]] кој припаѓа на суперсемејството на [[Трансформирачки фактор на раст бета|трансформирачкиот фактор на раст бета]] (TGF-β), во кое спаѓаат и [[Активин и инхибин|инхибинот и активинот]]. Овие хормони имаат важна улога во растот и развојот на клетките, половата диференцијација кај машките единки и [[Фоликулогенеза|создавањето на јајчниковите фоликули]].<ref name="Rzeszowska_2016" /> Кај човекот, генот ''AMH'' се наоѓа на краткиот крак на [[Хромозом 19|хромозомот 19]], во регионот 19p13.3,<ref name="Cate_1986">{{Cite journal|date=June 1986|title=Isolation of the bovine and human genes for Müllerian inhibiting substance and expression of the human gene in animal cells|journal=Cell|volume=45|issue=5|pages=685–698|doi=10.1016/0092-8674(86)90783-X|pmid=3754790|vauthors=Cate RL, Mattaliano RJ, Hession C, Tizard R, Farber NM, Cheung A, Ninfa EG, Frey AZ, Gash DJ, Chow EP}}</ref> додека неговиот [[Рецептор (биохемија)|рецептор]] е кодиран од генот [[Рецептор за антимилеров хормон тип 2|''AMHR2'']], сместен на [[Хромозом 12|хромозомот 12]].<ref name="Imbeaud_1995">{{Cite journal|date=December 1995|title=Insensitivity to anti-müllerian hormone due to a mutation in the human anti-müllerian hormone receptor|journal=Nature Genetics|volume=11|issue=4|pages=382–388|doi=10.1038/ng1295-382|pmid=7493017|vauthors=Imbeaud S, Faure E, Lamarre I, Mattéi MG, di Clemente N, Tizard R, Carré-Eusèbe D, Belville C, Tragethon L, Tonkin C, Nelson J, McAuliffe M, Bidart JM, Lababidi A, Josso N, Cate RL, Picard JY}}</ref> Кај машките ембриони, изразувањето на генот ''AMH'' се активира под влијание на генот [[SOX9]] во [[Сертолиева клетка|Сертолиевите клетки]] на тестисите во развој.<ref name="Timing and irreversibility of Mülle">{{Cite journal|date=December 1984|title=Timing and irreversibility of Müllerian duct inhibition in the embryonic reproductive tract of the human male|journal=Developmental Biology|volume=106|issue=2|pages=394–398|doi=10.1016/0012-1606(84)90238-0|pmid=6548718|vauthors=Taguchi O, Cunha GR, Lawrence WD, Robboy SJ}}</ref> AMH го спречува развојот на [[Милерови канали|Милеровите канали]] (познати и како [[парамезонефрични канали]]), од кои во отсуство на овој хормон би се развиле матката, јајцеводите и горниот дел од вагината. На тој начин се овозможува нормален развој на машките репродуктивни органи.<ref name="Behringer_1994">{{Cite book|title=The in vivo roles of müllerian-inhibiting substance|vauthors=Behringer RR|year=1994|isbn=978-0-12-153129-4|series=Current Topics in Developmental Biology|volume=29|pages=171–187|doi=10.1016/S0070-2153(08)60550-5|pmid=7828438}}</ref><ref>{{Cite journal|date=December 2003|title=AMH/MIS: what we know already about the gene, the protein and its regulation|journal=Molecular and Cellular Endocrinology|volume=211|issue=1–2|pages=21–31|bibcode=2003MolCE.211...21R|doi=10.1016/j.mce.2003.09.007|pmid=14656472|vauthors=Rey R, Lukas-Croisier C, Lasala C, Bedecarrás P}}</ref><ref name="Timing and irreversibility of Mülle" /> Создавањето на AMH во овој определен период од феталниот развој е строго регулирано од други фактори, меѓу кои се [[Јадрен рецептор|јадрениот рецептор]] [[стероидоген фактор 1]] (SF-1), [[GATA-транскрипциски фактори|GATA-транскрипциските фактори]], генот [[DAX1]], кој учествува во определувањето на полот, и [[Фоликулостимулирачки хормон|фоликулостимулирачкиот хормон]] (FSH).<ref>{{Cite journal|date=June 1994|title=Nuclear receptor steroidogenic factor 1 regulates the müllerian inhibiting substance gene: a link to the sex determination cascade|journal=Cell|volume=77|issue=5|pages=651–661|bibcode=1994Cell...77..651S|doi=10.1016/0092-8674(94)90050-7|pmid=8205615|vauthors=Shen WH, Moore CC, Ikeda Y, Parker KL, Ingraham HA}}</ref><ref>{{Cite journal|date=May 1998|title=Wilms' tumor 1 and Dax-1 modulate the orphan nuclear receptor SF-1 in sex-specific gene expression|journal=Cell|volume=93|issue=3|pages=445–454|doi=10.1016/s0092-8674(00)81172-1|pmid=9590178|doi-access=free|vauthors=Nachtigal MW, Hirokawa Y, Enyeart-VanHouten DL, Flanagan JN, Hammer GD, Ingraham HA}}</ref><ref>{{Cite journal|date=July 1998|title=Transcription factor GATA-4 is expressed in a sexually dimorphic pattern during mouse gonadal development and is a potent activator of the Müllerian inhibiting substance promoter|journal=Development|location=Cambridge, England|volume=125|issue=14|pages=2665–2675|doi=10.1242/dev.125.14.2665|pmid=9636081|vauthors=Viger RS, Mertineit C, Trasler JM, Nemer M}}</ref> Мутациите во генот ''AMH'' или во генот за неговиот рецептор (рецепторот за AMH од тип II) можат да предизвикаат задржување на структурите што потекнуваат од Милеровите канали кај мажи со инаку нормално развиени машки полови органи.<ref>{{Cite journal|date=December 1999|title=Persistence of Müllerian derivatives in males|journal=American Journal of Medical Genetics|volume=89|issue=4|pages=218–223|doi=10.1002/(sici)1096-8628(19991229)89:4<218::aid-ajmg6>3.0.co;2-e|pmid=10727997|vauthors=Belville C, Josso N, Picard JY}}</ref> Кај жените, AMH се создава во [[Гранулозни клетки|гранулозните клетки]] на јајчниковите фоликули во развој, особено во нивните рани стадиуми (преантрален и ран антрален стадиум). Хормонот се создава во јајчниците сè до настапувањето на [[Менопауза|менопаузата]].<ref name="Pellatt_2010">{{Cite journal|date=May 2010|title=Anti-Müllerian hormone and polycystic ovary syndrome: a mountain too high?|journal=Reproduction|location=Cambridge, England|volume=139|issue=5|pages=825–833|doi=10.1530/REP-09-0415|pmid=20207725|doi-access=free|vauthors=Pellatt L, Rice S, Mason HD}}</ref> Една од неговите главни функции е регулирањето на бројот на фоликули што се активираат од резервата на неактивни фоликули, со што придонесува за контролата на изборот на доминантниот фоликул, кој продолжува да се развива и од кој при [[Овулација|овулацијата]] се ослободува јајце-клетката. По изборот на доминантниот фоликул, концентрацијата на AMH во него се намалува.<ref name="Pellatt_2010" /><ref>{{Cite journal|date=March 2015|title=Anti-Müllerian hormone and progesterone levels produced by granulosa cells are higher when derived from natural cycle IVF than from conventional gonadotropin-stimulated IVF|journal=Reproductive Biology and Endocrinology|volume=13|page=21|doi=10.1186/s12958-015-0017-0|pmc=4379743|pmid=25889012|doi-access=free|vauthors=Kollmann Z, Bersinger NA, McKinnon BD, Schneider S, Mueller MD, von Wolff M|article-number=21}}</ref> Бидејќи AMH го лачат гранулозните клетки, кои го поддржуваат развојот и обезбедуваат хранливи материи за јајце-клетката во развој, неговата концентрација во крвта може да се користи како показател за процена на [[Јајчникова резерва|јајчниковата резерва]], односно преостанатиот број јајце-клетки кај жената.<ref name="Weenen_2004">{{Cite journal|date=February 2004|title=Anti-Müllerian hormone expression pattern in the human ovary: potential implications for initial and cyclic follicle recruitment|journal=Molecular Human Reproduction|volume=10|issue=2|pages=77–83|doi=10.1093/molehr/gah015|pmid=14742691|doi-access=free|vauthors=Weenen C, Laven JS, Von Bergh AR, Cranfield M, Groome NP, Visser JA, Kramer P, Fauser BC, Themmen AP}}</ref><ref>{{Cite journal|date=June 2008|title=Relationship of serum antimüllerian hormone concentration to age at menopause|journal=The Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism|volume=93|issue=6|pages=2129–2134|doi=10.1210/jc.2007-2093|pmid=18334591|doi-access=free|vauthors=van Disseldorp J, Faddy MJ, Themmen AP, de Jong FH, Peeters PH, van der Schouw YT, Broekmans FJ}}</ref> Кај говедата, концентрацијата на AMH може да се користи за предвидување на бројот на фоликули што ќе се развијат кај кравата при постапките за пренос на ембриони, со што се олеснува изборот на најсоодветните животни за програмите за размножување.<ref>{{Cite journal|date=March 2011|title=Regulation of anti-Müllerian hormone production in the cow: a multiscale study at endocrine, ovarian, follicular, and granulosa cell levels|journal=Biology of Reproduction|volume=84|issue=3|pages=560–571|doi=10.1095/biolreprod.110.088187|pmid=21076084|doi-access=free|vauthors=Rico C, Médigue C, Fabre S, Jarrier P, Bontoux M, Clément F, Monniaux D}}</ref> AMH се истражува и како дијагностички показател за нарушувања на јајчниците, како што е [[Синдром на полицистични јајчници|синдромот на полицистични јајчници]] (PCOS). == Наводи == {{наводи}} q3rx53aa91w19ooiz20uttoy6w5r549 5649348 5649347 2026-10-24T09:42:36Z Buli 2648 5649348 wikitext text/x-wiki {{Infobox gene}} <!-- {{#invoke:Infobox_gene|getTemplateData|QID=Q17825398}} --> '''Антимилеров хормон''' (AMH), познат и како '''Милеров инхибиторен фактор''' (MIF), е [[белковина]] која кај човекот е кодирана од [[Ген|генот]] '''''AMH'''''. AMH е [[Гликопротеин|гликопротеински]] [[хормон]] кој припаѓа на суперсемејството на [[Трансформирачки фактор на раст бета|трансформирачкиот фактор на раст бета]] (TGF-β), во кое спаѓаат и [[Активин и инхибин|инхибинот и активинот]]. Овие хормони имаат важна улога во растот и развојот на клетките, половата диференцијација кај машките единки и [[Фоликулогенеза|создавањето на јајчниковите фоликули]].<ref name="Rzeszowska_2016" /> Кај човекот, генот ''AMH'' се наоѓа на краткиот крак на [[Хромозом 19|хромозомот 19]], во регионот 19p13.3,<ref name="Cate_1986">{{Cite journal|date=June 1986|title=Isolation of the bovine and human genes for Müllerian inhibiting substance and expression of the human gene in animal cells|journal=Cell|volume=45|issue=5|pages=685–698|doi=10.1016/0092-8674(86)90783-X|pmid=3754790|vauthors=Cate RL, Mattaliano RJ, Hession C, Tizard R, Farber NM, Cheung A, Ninfa EG, Frey AZ, Gash DJ, Chow EP}}</ref> додека неговиот [[Рецептор (биохемија)|рецептор]] е кодиран од генот [[Рецептор за антимилеров хормон тип 2|''AMHR2'']], сместен на [[Хромозом 12|хромозомот 12]].<ref name="Imbeaud_1995">{{Cite journal|date=December 1995|title=Insensitivity to anti-müllerian hormone due to a mutation in the human anti-müllerian hormone receptor|journal=Nature Genetics|volume=11|issue=4|pages=382–388|doi=10.1038/ng1295-382|pmid=7493017|vauthors=Imbeaud S, Faure E, Lamarre I, Mattéi MG, di Clemente N, Tizard R, Carré-Eusèbe D, Belville C, Tragethon L, Tonkin C, Nelson J, McAuliffe M, Bidart JM, Lababidi A, Josso N, Cate RL, Picard JY}}</ref> Кај машките ембриони, изразувањето на генот ''AMH'' се активира под влијание на генот [[SOX9]] во [[Сертолиева клетка|Сертолиевите клетки]] на тестисите во развој.<ref name="Timing and irreversibility of Mülle">{{Cite journal|date=December 1984|title=Timing and irreversibility of Müllerian duct inhibition in the embryonic reproductive tract of the human male|journal=Developmental Biology|volume=106|issue=2|pages=394–398|doi=10.1016/0012-1606(84)90238-0|pmid=6548718|vauthors=Taguchi O, Cunha GR, Lawrence WD, Robboy SJ}}</ref> AMH го спречува развојот на [[Милерови канали|Милеровите канали]] (познати и како [[парамезонефрични канали]]), од кои во отсуство на овој хормон би се развиле матката, јајцеводите и горниот дел од вагината. На тој начин се овозможува нормален развој на машките репродуктивни органи.<ref name="Behringer_1994">{{Cite book|title=The in vivo roles of müllerian-inhibiting substance|vauthors=Behringer RR|year=1994|isbn=978-0-12-153129-4|series=Current Topics in Developmental Biology|volume=29|pages=171–187|doi=10.1016/S0070-2153(08)60550-5|pmid=7828438}}</ref><ref>{{Cite journal|date=December 2003|title=AMH/MIS: what we know already about the gene, the protein and its regulation|journal=Molecular and Cellular Endocrinology|volume=211|issue=1–2|pages=21–31|bibcode=2003MolCE.211...21R|doi=10.1016/j.mce.2003.09.007|pmid=14656472|vauthors=Rey R, Lukas-Croisier C, Lasala C, Bedecarrás P}}</ref><ref name="Timing and irreversibility of Mülle" /> Создавањето на AMH во овој определен период од феталниот развој е строго регулирано од други фактори, меѓу кои се [[Јадрен рецептор|јадрениот рецептор]] [[стероидоген фактор 1]] (SF-1), [[GATA-транскрипциски фактори|GATA-транскрипциските фактори]], генот [[DAX1]], кој учествува во определувањето на полот, и [[Фоликулостимулирачки хормон|фоликулостимулирачкиот хормон]] (FSH).<ref>{{Cite journal|date=June 1994|title=Nuclear receptor steroidogenic factor 1 regulates the müllerian inhibiting substance gene: a link to the sex determination cascade|journal=Cell|volume=77|issue=5|pages=651–661|bibcode=1994Cell...77..651S|doi=10.1016/0092-8674(94)90050-7|pmid=8205615|vauthors=Shen WH, Moore CC, Ikeda Y, Parker KL, Ingraham HA}}</ref><ref>{{Cite journal|date=May 1998|title=Wilms' tumor 1 and Dax-1 modulate the orphan nuclear receptor SF-1 in sex-specific gene expression|journal=Cell|volume=93|issue=3|pages=445–454|doi=10.1016/s0092-8674(00)81172-1|pmid=9590178|doi-access=free|vauthors=Nachtigal MW, Hirokawa Y, Enyeart-VanHouten DL, Flanagan JN, Hammer GD, Ingraham HA}}</ref><ref>{{Cite journal|date=July 1998|title=Transcription factor GATA-4 is expressed in a sexually dimorphic pattern during mouse gonadal development and is a potent activator of the Müllerian inhibiting substance promoter|journal=Development|location=Cambridge, England|volume=125|issue=14|pages=2665–2675|doi=10.1242/dev.125.14.2665|pmid=9636081|vauthors=Viger RS, Mertineit C, Trasler JM, Nemer M}}</ref> Мутациите во генот ''AMH'' или во генот за неговиот рецептор (рецепторот за AMH од тип II) можат да предизвикаат задржување на структурите што потекнуваат од Милеровите канали кај мажи со инаку нормално развиени машки полови органи.<ref>{{Cite journal|date=December 1999|title=Persistence of Müllerian derivatives in males|journal=American Journal of Medical Genetics|volume=89|issue=4|pages=218–223|doi=10.1002/(sici)1096-8628(19991229)89:4<218::aid-ajmg6>3.0.co;2-e|pmid=10727997|vauthors=Belville C, Josso N, Picard JY}}</ref> Кај жените, AMH се создава во [[Гранулозни клетки|гранулозните клетки]] на јајчниковите фоликули во развој, особено во нивните рани стадиуми (преантрален и ран антрален стадиум). Хормонот се создава во јајчниците сè до настапувањето на [[Менопауза|менопаузата]].<ref name="Pellatt_2010">{{Cite journal|date=May 2010|title=Anti-Müllerian hormone and polycystic ovary syndrome: a mountain too high?|journal=Reproduction|location=Cambridge, England|volume=139|issue=5|pages=825–833|doi=10.1530/REP-09-0415|pmid=20207725|doi-access=free|vauthors=Pellatt L, Rice S, Mason HD}}</ref> Една од неговите главни функции е регулирањето на бројот на фоликули што се активираат од резервата на неактивни фоликули, со што придонесува за контролата на изборот на доминантниот фоликул, кој продолжува да се развива и од кој при [[Овулација|овулацијата]] се ослободува јајце-клетката. По изборот на доминантниот фоликул, концентрацијата на AMH во него се намалува.<ref name="Pellatt_2010" /><ref>{{Cite journal|date=March 2015|title=Anti-Müllerian hormone and progesterone levels produced by granulosa cells are higher when derived from natural cycle IVF than from conventional gonadotropin-stimulated IVF|journal=Reproductive Biology and Endocrinology|volume=13|page=21|doi=10.1186/s12958-015-0017-0|pmc=4379743|pmid=25889012|doi-access=free|vauthors=Kollmann Z, Bersinger NA, McKinnon BD, Schneider S, Mueller MD, von Wolff M|article-number=21}}</ref> Бидејќи AMH го лачат гранулозните клетки, кои го поддржуваат развојот и обезбедуваат хранливи материи за јајце-клетката во развој, неговата концентрација во крвта може да се користи како показател за процена на [[Јајчникова резерва|јајчниковата резерва]], односно преостанатиот број јајце-клетки кај жената.<ref name="Weenen_2004">{{Cite journal|date=February 2004|title=Anti-Müllerian hormone expression pattern in the human ovary: potential implications for initial and cyclic follicle recruitment|journal=Molecular Human Reproduction|volume=10|issue=2|pages=77–83|doi=10.1093/molehr/gah015|pmid=14742691|doi-access=free|vauthors=Weenen C, Laven JS, Von Bergh AR, Cranfield M, Groome NP, Visser JA, Kramer P, Fauser BC, Themmen AP}}</ref><ref>{{Cite journal|date=June 2008|title=Relationship of serum antimüllerian hormone concentration to age at menopause|journal=The Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism|volume=93|issue=6|pages=2129–2134|doi=10.1210/jc.2007-2093|pmid=18334591|doi-access=free|vauthors=van Disseldorp J, Faddy MJ, Themmen AP, de Jong FH, Peeters PH, van der Schouw YT, Broekmans FJ}}</ref> Кај говедата, концентрацијата на AMH може да се користи за предвидување на бројот на фоликули што ќе се развијат кај кравата при постапките за пренос на ембриони, со што се олеснува изборот на најсоодветните животни за програмите за размножување.<ref>{{Cite journal|date=March 2011|title=Regulation of anti-Müllerian hormone production in the cow: a multiscale study at endocrine, ovarian, follicular, and granulosa cell levels|journal=Biology of Reproduction|volume=84|issue=3|pages=560–571|doi=10.1095/biolreprod.110.088187|pmid=21076084|doi-access=free|vauthors=Rico C, Médigue C, Fabre S, Jarrier P, Bontoux M, Clément F, Monniaux D}}</ref> AMH се истражува и како дијагностички показател за нарушувања на јајчниците, како што е [[Синдром на полицистични јајчници|синдромот на полицистични јајчници]] (PCOS). == Наводи == {{наводи}} fhmkz0n0g74adu0pofdj6rgtskge4uj 5649351 5649348 2026-10-24T09:44:43Z Buli 2648 5649351 wikitext text/x-wiki {{Infobox gene}} <!-- {{#invoke:Infobox_gene|getTemplateData|QID=Q17825398}} --> '''Антимилеров хормон''' (AMH), познат и како '''Милеров инхибиторен фактор''' (MIF), е [[белковина]] која кај човекот е кодирана од [[Ген|генот]] '''''AMH'''''. AMH е [[Гликопротеин|гликопротеински]] [[хормон]] кој припаѓа на суперсемејството на [[Трансформирачки фактор на раст бета|трансформирачкиот фактор на раст бета]] (TGF-β), во кое спаѓаат и [[Активин и инхибин|инхибинот и активинот]]. Овие хормони имаат важна улога во растот и развојот на клетките, половата диференцијација кај машките единки и [[Фоликулогенеза|создавањето на јајчниковите фоликули]].<ref name="Rzeszowska_2016" /> Кај човекот, генот ''AMH'' се наоѓа на краткиот крак на [[Хромозом 19|хромозомот 19]], во регионот 19p13.3,<ref name="Cate_1986">{{Cite journal|date=June 1986|title=Isolation of the bovine and human genes for Müllerian inhibiting substance and expression of the human gene in animal cells|journal=Cell|volume=45|issue=5|pages=685–698|doi=10.1016/0092-8674(86)90783-X|pmid=3754790|vauthors=Cate RL, Mattaliano RJ, Hession C, Tizard R, Farber NM, Cheung A, Ninfa EG, Frey AZ, Gash DJ, Chow EP}}</ref> додека неговиот [[Рецептор (биохемија)|рецептор]] е кодиран од генот [[Рецептор за антимилеров хормон тип 2|''AMHR2'']], сместен на [[Хромозом 12|хромозомот 12]].<ref name="Imbeaud_1995">{{Cite journal|date=December 1995|title=Insensitivity to anti-müllerian hormone due to a mutation in the human anti-müllerian hormone receptor|journal=Nature Genetics|volume=11|issue=4|pages=382–388|doi=10.1038/ng1295-382|pmid=7493017|vauthors=Imbeaud S, Faure E, Lamarre I, Mattéi MG, di Clemente N, Tizard R, Carré-Eusèbe D, Belville C, Tragethon L, Tonkin C, Nelson J, McAuliffe M, Bidart JM, Lababidi A, Josso N, Cate RL, Picard JY}}</ref> Кај машките ембриони, изразувањето на генот ''AMH'' се активира под влијание на генот [[SOX9]] во [[Сертолиева клетка|Сертолиевите клетки]] на тестисите во развој.<ref name="Timing and irreversibility of Mülle">{{Cite journal|date=December 1984|title=Timing and irreversibility of Müllerian duct inhibition in the embryonic reproductive tract of the human male|journal=Developmental Biology|volume=106|issue=2|pages=394–398|doi=10.1016/0012-1606(84)90238-0|pmid=6548718|vauthors=Taguchi O, Cunha GR, Lawrence WD, Robboy SJ}}</ref> AMH го спречува развојот на [[Милерови канали|Милеровите канали]] (познати и како [[парамезонефрични канали]]), од кои во отсуство на овој хормон би се развиле матката, јајцеводите и горниот дел од вагината. На тој начин се овозможува нормален развој на машките репродуктивни органи.<ref name="Behringer_1994">{{Cite book|title=The in vivo roles of müllerian-inhibiting substance|vauthors=Behringer RR|year=1994|isbn=978-0-12-153129-4|series=Current Topics in Developmental Biology|volume=29|pages=171–187|doi=10.1016/S0070-2153(08)60550-5|pmid=7828438}}</ref><ref>{{Cite journal|date=December 2003|title=AMH/MIS: what we know already about the gene, the protein and its regulation|journal=Molecular and Cellular Endocrinology|volume=211|issue=1–2|pages=21–31|bibcode=2003MolCE.211...21R|doi=10.1016/j.mce.2003.09.007|pmid=14656472|vauthors=Rey R, Lukas-Croisier C, Lasala C, Bedecarrás P}}</ref><ref name="Timing and irreversibility of Mülle" /> Создавањето на AMH во овој определен период од феталниот развој е строго регулирано од други фактори, меѓу кои се [[Јадрен рецептор|јадрениот рецептор]] [[стероидоген фактор 1]] (SF-1), [[GATA-транскрипциски фактори|GATA-транскрипциските фактори]], генот [[DAX1]], кој учествува во определувањето на полот, и [[Фоликулостимулирачки хормон|фоликулостимулирачкиот хормон]] (FSH).<ref>{{Cite journal|date=June 1994|title=Nuclear receptor steroidogenic factor 1 regulates the müllerian inhibiting substance gene: a link to the sex determination cascade|journal=Cell|volume=77|issue=5|pages=651–661|bibcode=1994Cell...77..651S|doi=10.1016/0092-8674(94)90050-7|pmid=8205615|vauthors=Shen WH, Moore CC, Ikeda Y, Parker KL, Ingraham HA}}</ref><ref>{{Cite journal|date=May 1998|title=Wilms' tumor 1 and Dax-1 modulate the orphan nuclear receptor SF-1 in sex-specific gene expression|journal=Cell|volume=93|issue=3|pages=445–454|doi=10.1016/s0092-8674(00)81172-1|pmid=9590178|doi-access=free|vauthors=Nachtigal MW, Hirokawa Y, Enyeart-VanHouten DL, Flanagan JN, Hammer GD, Ingraham HA}}</ref><ref>{{Cite journal|date=July 1998|title=Transcription factor GATA-4 is expressed in a sexually dimorphic pattern during mouse gonadal development and is a potent activator of the Müllerian inhibiting substance promoter|journal=Development|location=Cambridge, England|volume=125|issue=14|pages=2665–2675|doi=10.1242/dev.125.14.2665|pmid=9636081|vauthors=Viger RS, Mertineit C, Trasler JM, Nemer M}}</ref> Мутациите во генот ''AMH'' или во генот за неговиот рецептор (рецепторот за AMH од тип II) можат да предизвикаат задржување на структурите што потекнуваат од Милеровите канали кај мажи со инаку нормално развиени машки полови органи.<ref>{{Cite journal|date=December 1999|title=Persistence of Müllerian derivatives in males|journal=American Journal of Medical Genetics|volume=89|issue=4|pages=218–223|doi=10.1002/(sici)1096-8628(19991229)89:4<218::aid-ajmg6>3.0.co;2-e|pmid=10727997|vauthors=Belville C, Josso N, Picard JY}}</ref> Кај жените, AMH се создава во [[Гранулозни клетки|гранулозните клетки]] на јајчниковите фоликули во развој, особено во нивните рани стадиуми (преантрален и ран антрален стадиум). Хормонот се создава во јајчниците сè до настапувањето на [[Менопауза|менопаузата]].<ref name="Pellatt_2010">{{Cite journal|date=May 2010|title=Anti-Müllerian hormone and polycystic ovary syndrome: a mountain too high?|journal=Reproduction|location=Cambridge, England|volume=139|issue=5|pages=825–833|doi=10.1530/REP-09-0415|pmid=20207725|doi-access=free|vauthors=Pellatt L, Rice S, Mason HD}}</ref> Една од неговите главни функции е регулирањето на бројот на фоликули што се активираат од резервата на неактивни фоликули, со што придонесува за контролата на изборот на доминантниот фоликул, кој продолжува да се развива и од кој при [[Овулација|овулацијата]] се ослободува јајце-клетката. По изборот на доминантниот фоликул, концентрацијата на AMH во него се намалува.<ref name="Pellatt_2010" /><ref>{{Cite journal|date=March 2015|title=Anti-Müllerian hormone and progesterone levels produced by granulosa cells are higher when derived from natural cycle IVF than from conventional gonadotropin-stimulated IVF|journal=Reproductive Biology and Endocrinology|volume=13|page=21|doi=10.1186/s12958-015-0017-0|pmc=4379743|pmid=25889012|doi-access=free|vauthors=Kollmann Z, Bersinger NA, McKinnon BD, Schneider S, Mueller MD, von Wolff M|article-number=21}}</ref> Бидејќи AMH го лачат гранулозните клетки, кои го поддржуваат развојот и обезбедуваат хранливи материи за јајце-клетката во развој, неговата концентрација во крвта може да се користи како показател за процена на [[Јајчникова резерва|јајчниковата резерва]], односно преостанатиот број јајце-клетки кај жената.<ref name="Weenen_2004">{{Cite journal|date=February 2004|title=Anti-Müllerian hormone expression pattern in the human ovary: potential implications for initial and cyclic follicle recruitment|journal=Molecular Human Reproduction|volume=10|issue=2|pages=77–83|doi=10.1093/molehr/gah015|pmid=14742691|doi-access=free|vauthors=Weenen C, Laven JS, Von Bergh AR, Cranfield M, Groome NP, Visser JA, Kramer P, Fauser BC, Themmen AP}}</ref><ref>{{Cite journal|date=June 2008|title=Relationship of serum antimüllerian hormone concentration to age at menopause|journal=The Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism|volume=93|issue=6|pages=2129–2134|doi=10.1210/jc.2007-2093|pmid=18334591|doi-access=free|vauthors=van Disseldorp J, Faddy MJ, Themmen AP, de Jong FH, Peeters PH, van der Schouw YT, Broekmans FJ}}</ref> Кај говедата, концентрацијата на AMH може да се користи за предвидување на бројот на фоликули што ќе се развијат кај кравата при постапките за пренос на ембриони, со што се олеснува изборот на најсоодветните животни за програмите за размножување.<ref>{{Cite journal|date=March 2011|title=Regulation of anti-Müllerian hormone production in the cow: a multiscale study at endocrine, ovarian, follicular, and granulosa cell levels|journal=Biology of Reproduction|volume=84|issue=3|pages=560–571|doi=10.1095/biolreprod.110.088187|pmid=21076084|doi-access=free|vauthors=Rico C, Médigue C, Fabre S, Jarrier P, Bontoux M, Clément F, Monniaux D}}</ref> AMH се истражува и како дијагностички показател за нарушувања на јајчниците, како што е [[Синдром на полицистични јајчници|синдромот на полицистични јајчници]] (PCOS). == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Хормони]] n171moqrr7srm59xuw7xyxrd9oj5spl 0 1406437 5649361 2026-10-24T10:33:00Z Buli 2648 Создадена страница со: '''Ана Јурјевна Кикина''' ({{lang-ru|Анна Юрьевна Кикина}}; родена на [[27 август]] [[1984]] во [[Новосибирск]]) — [[Русија|руска]] [[космонаут]]ка и инженерка, член на одредот космонаути на [[Роскосмос]]. Таа е првиот руски космонаут што летал со вселенското летало ''К... 5649361 wikitext text/x-wiki '''Ана Јурјевна Кикина''' ({{lang-ru|Анна Юрьевна Кикина}}; родена на [[27 август]] [[1984]] во [[Новосибирск]]) — [[Русија|руска]] [[космонаут]]ка и инженерка, член на одредот космонаути на [[Роскосмос]]. Таа е првиот руски космонаут што летал со вселенското летало ''[[Кру драгон]]'' на американската компанија [[Спејсекс]]. Својот прв вселенски лет го остварила во октомври 2022 година како член на мисијата ''SpaceX Crew-5'', а во јули 2026 година го започнала својот втор лет со вселенското летало ''Сојуз МС-29''.<ref name="gctc">{{нмс |url=https://www.gctc.ru/main.php?id=1710 |title=Кикина Анна Юрьевна |publisher=Центр подготовки космонавтов имени Ю. А. Гагарина |language=ru |accessdate=24 октомври 2026}}</ref> == Биографија == Ана Кикина е родена на 27 август 1984 година во Новосибирск, тогаш во состав на [[Руска Советска Федеративна Социјалистичка Република|Руската СФСР]] во [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]]. Во 2006 година дипломирала на Новосибирската државна академија за воден транспорт, стекнувајќи инженерска квалификација во областа на заштитата при вонредни состојби. Во 2008 година на истата високообразовна установа завршила и студии по економија и управување со претпријатија во транспортниот сектор. За време на студиите посетувала курсеви за спасување и давање прва помош.<ref name="gctc"/> Пред да стане космонаут, работела како инструкторка по пливање, туристички водич и обучувачка на спасувачки кадети. Подоцна работела во радиостаницата „Радио Сибир Алтај“, каде што ја извршувала должноста програмска директорка.<ref name="gctc"/> == Космонаутска кариера == Во 2012 година Кикина учествувала на првиот отворен конкурс за избор на космонаути организиран од Роскосмос. На 8 октомври истата година била препорачана за прием, а на 26 октомври била назначена за кандидат за космонаут-испитувач. По завршувањето на основната космонаутска обука, во декември 2014 година била квалификувана за космонаут-испитувач.<ref name="gctc"/> Во наредните години поминала специјализирана обука за управување со вселенските летала од семејството „Сојуз“ и за работа на рускиот сегмент на [[Меѓународна вселенска станица|Меѓународната вселенска станица]] (МВС). Во 2017 година учествувала во меѓународниот истражувачки проект ''SIRIUS'', чија цел била симулација на условите при долготрајни вселенски летови, вклучувајќи замислена мисија кон [[Месечина]]та. Во рамките на експериментот учествувала во испитувања на системи за далечинско управување со месечево возило и симулирани операции на вселенски летала.<ref name="gctc"/> === Прв вселенски лет (2022–2023) === На [[5 октомври]] [[2022]] година Кикина го започнала својот прв вселенски лет како специјалист на мисијата ''[[SpaceX Crew-5]]''. Лансирањето било извршено од [[Вселенски центар Кенеди|Вселенскиот центар „Кенеди“]] во [[Флорида]], со вселенското летало ''Crew Dragon Endurance''. Во екипажот биле и американските астронаути [[Никол Ман]] и [[Џош Касада]], како и јапонскиот астронаут [[Коичи Ваката]]. Со овој лет Кикина станала првиот руски космонаут што патувал во вселената со летало од типот ''Crew Dragon''.<ref name="gctc"/> На Меѓународната вселенска станица работела како бродски инженер во рамките на [[Експедиција 68 (МВС)|Експедицијата 68]]. Во текот на престојот учествувала во научноистражувачки активности и во одржувањето на системите на станицата. Мисијата завршила со успешно спуштање на леталото во [[Мексикански Залив|Мексиканскиот Залив]], во близина на брегот на Флорида, на 11 март 2023 година по американско време, односно на 12 март по московско време. Вкупното времетраење на нејзиниот прв вселенски лет изнесувало 157 дена, 10 часа и 1 минута.<ref>{{нмс |url=https://www.nasa.gov/news-release/expedition-68-crew-with-three-nasa-astronauts-to-discuss-mission/ |title=Expedition 68 Crew With Three NASA Astronauts to Discuss Mission |publisher=NASA |date=4 декември 2023 |language=en |accessdate=24 октомври 2026}}</ref> === Втор вселенски лет (2026–) === На [[14 јули]] [[2026]] година Кикина го започнала својот втор вселенски лет со рускиот брод ''Сојуз МС-29'', лансиран од [[Бајконур (космодром)|космодромот Бајконур]] во [[Казахстан]]. Заедно со неа летале рускиот космонаут [[Пјотр Дубров]] и американскиот астронаут [[Анил Менон]]. По приближно тричасовен лет, бродот успешно се споил со модулот „Причал“ на Меѓународната вселенска станица.<ref>{{нмс |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-astronaut-anil-menon-crewmates-arrive-at-space-station/ |title=NASA Astronaut Anil Menon, Crewmates Arrive at Space Station |publisher=NASA |date=14 јули 2026 |language=en |accessdate=24 октомври 2026}}</ref> За време на вториот престој на станицата Кикина е дел од [[Експедиција 75 (МВС)|Експедицијата 75]]. Во рамките на руската научна програма се предвидени повеќе од 40 експерименти и истражувачки активности, како и две планирани излегувања во отворената вселена заедно со Дубров.<ref>{{нмс |url=https://www.gctc.ru/main.php?id=7708 |title=Герой России, лётчик-космонавт РФ Анна Кикина встречает день рождения на орбите! |publisher=Центр подготовки космонавтов имени Ю. А. Гагарина |date=27 август 2026 |language=ru |accessdate=24 октомври 2026}}</ref> == Одликувања == Во 2023 година Кикина била одликувана со медалот „Јуриј Гагарин“ и ја добила титулата почесен граѓанин на Новосибирск. Во април 2024 година, со претседателски указ, ѝ биле доделени почесните звања „[[Херој на Руската Федерација]]“ и „Летач-космонаут на Руската Федерација“, како признание за нејзиниот придонес во вселенските истражувања.<ref name="gctc"/> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.gctc.ru/main.php?id=1710 Официјална биографија на Ана Кикина] — Центар за подготовка на космонаути „Јуриј Гагарин“. * [https://www.nasa.gov/mission/expedition-68/ Експедиција 68] — НАСА. {{Нормативна контрола}} {{DEFAULTSORT:Кикина, Ана}} [[Категорија:Родени во 1984 година]] [[Категорија:Руски космонаути]] [[Категорија:Жени космонаути]] [[Категорија:Луѓе од Новосибирск]] lw8tqa4cc01571td6aihmog025sv3p5 5649362 5649361 2026-10-24T10:34:44Z Buli 2648 5649362 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Anna Kikina 2025 (portrait crop).jpg|мини|Ана Кикина]] '''Ана Јурјевна Кикина''' ({{lang-ru|Анна Юрьевна Кикина}}; родена на [[27 август]] [[1984]] во [[Новосибирск]]) — [[Русија|руска]] [[космонаут]]ка и инженерка, член на одредот космонаути на [[Роскосмос]]. Таа е првиот руски космонаут што летал со вселенското летало ''[[Кру драгон]]'' на американската компанија [[Спејсекс]]. Својот прв вселенски лет го остварила во октомври 2022 година како член на мисијата ''SpaceX Crew-5'', а во јули 2026 година го започнала својот втор лет со вселенското летало ''Сојуз МС-29''.<ref name="gctc">{{нмс |url=https://www.gctc.ru/main.php?id=1710 |title=Кикина Анна Юрьевна |publisher=Центр подготовки космонавтов имени Ю. А. Гагарина |language=ru |accessdate=24 октомври 2026}}</ref> == Биографија == Ана Кикина е родена на 27 август 1984 година во Новосибирск, тогаш во состав на [[Руска Советска Федеративна Социјалистичка Република|Руската СФСР]] во [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]]. Во 2006 година дипломирала на Новосибирската државна академија за воден транспорт, стекнувајќи инженерска квалификација во областа на заштитата при вонредни состојби. Во 2008 година на истата високообразовна установа завршила и студии по економија и управување со претпријатија во транспортниот сектор. За време на студиите посетувала курсеви за спасување и давање прва помош.<ref name="gctc"/> Пред да стане космонаут, работела како инструкторка по пливање, туристички водич и обучувачка на спасувачки кадети. Подоцна работела во радиостаницата „Радио Сибир Алтај“, каде што ја извршувала должноста програмска директорка.<ref name="gctc"/> == Космонаутска кариера == Во 2012 година Кикина учествувала на првиот отворен конкурс за избор на космонаути организиран од Роскосмос. На 8 октомври истата година била препорачана за прием, а на 26 октомври била назначена за кандидат за космонаут-испитувач. По завршувањето на основната космонаутска обука, во декември 2014 година била квалификувана за космонаут-испитувач.<ref name="gctc"/> Во наредните години поминала специјализирана обука за управување со вселенските летала од семејството „Сојуз“ и за работа на рускиот сегмент на [[Меѓународна вселенска станица|Меѓународната вселенска станица]] (МВС). Во 2017 година учествувала во меѓународниот истражувачки проект ''SIRIUS'', чија цел била симулација на условите при долготрајни вселенски летови, вклучувајќи замислена мисија кон [[Месечина]]та. Во рамките на експериментот учествувала во испитувања на системи за далечинско управување со месечево возило и симулирани операции на вселенски летала.<ref name="gctc"/> === Прв вселенски лет (2022–2023) === На [[5 октомври]] [[2022]] година Кикина го започнала својот прв вселенски лет како специјалист на мисијата ''[[SpaceX Crew-5]]''. Лансирањето било извршено од [[Вселенски центар Кенеди|Вселенскиот центар „Кенеди“]] во [[Флорида]], со вселенското летало ''Crew Dragon Endurance''. Во екипажот биле и американските астронаути [[Никол Ман]] и [[Џош Касада]], како и јапонскиот астронаут [[Коичи Ваката]]. Со овој лет Кикина станала првиот руски космонаут што патувал во вселената со летало од типот ''Crew Dragon''.<ref name="gctc"/> На Меѓународната вселенска станица работела како бродски инженер во рамките на [[Експедиција 68 (МВС)|Експедицијата 68]]. Во текот на престојот учествувала во научноистражувачки активности и во одржувањето на системите на станицата. Мисијата завршила со успешно спуштање на леталото во [[Мексикански Залив|Мексиканскиот Залив]], во близина на брегот на Флорида, на 11 март 2023 година по американско време, односно на 12 март по московско време. Вкупното времетраење на нејзиниот прв вселенски лет изнесувало 157 дена, 10 часа и 1 минута.<ref>{{нмс |url=https://www.nasa.gov/news-release/expedition-68-crew-with-three-nasa-astronauts-to-discuss-mission/ |title=Expedition 68 Crew With Three NASA Astronauts to Discuss Mission |publisher=NASA |date=4 декември 2023 |language=en |accessdate=24 октомври 2026}}</ref> === Втор вселенски лет (2026–) === На [[14 јули]] [[2026]] година Кикина го започнала својот втор вселенски лет со рускиот брод ''Сојуз МС-29'', лансиран од [[Бајконур (космодром)|космодромот Бајконур]] во [[Казахстан]]. Заедно со неа летале рускиот космонаут [[Пјотр Дубров]] и американскиот астронаут [[Анил Менон]]. По приближно тричасовен лет, бродот успешно се споил со модулот „Причал“ на Меѓународната вселенска станица.<ref>{{нмс |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-astronaut-anil-menon-crewmates-arrive-at-space-station/ |title=NASA Astronaut Anil Menon, Crewmates Arrive at Space Station |publisher=NASA |date=14 јули 2026 |language=en |accessdate=24 октомври 2026}}</ref> За време на вториот престој на станицата Кикина е дел од [[Експедиција 75 (МВС)|Експедицијата 75]]. Во рамките на руската научна програма се предвидени повеќе од 40 експерименти и истражувачки активности, како и две планирани излегувања во отворената вселена заедно со Дубров.<ref>{{нмс |url=https://www.gctc.ru/main.php?id=7708 |title=Герой России, лётчик-космонавт РФ Анна Кикина встречает день рождения на орбите! |publisher=Центр подготовки космонавтов имени Ю. А. Гагарина |date=27 август 2026 |language=ru |accessdate=24 октомври 2026}}</ref> == Одликувања == Во 2023 година Кикина била одликувана со медалот „Јуриј Гагарин“ и ја добила титулата почесен граѓанин на Новосибирск. Во април 2024 година, со претседателски указ, ѝ биле доделени почесните звања „[[Херој на Руската Федерација]]“ и „Летач-космонаут на Руската Федерација“, како признание за нејзиниот придонес во вселенските истражувања.<ref name="gctc"/> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.gctc.ru/main.php?id=1710 Официјална биографија на Ана Кикина] — Центар за подготовка на космонаути „Јуриј Гагарин“. * [https://www.nasa.gov/mission/expedition-68/ Експедиција 68] — НАСА. {{Нормативна контрола}} {{DEFAULTSORT:Кикина, Ана}} [[Категорија:Родени во 1984 година]] [[Категорија:Руски космонаути]] [[Категорија:Жени космонаути]] [[Категорија:Луѓе од Новосибирск]] r4uz56jrzqmr67kvvpi3v9c97ji2kkd 5649364 5649362 2026-10-24T10:41:58Z Buli 2648 /* Надворешни врски */ 5649364 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Anna Kikina 2025 (portrait crop).jpg|мини|Ана Кикина]] '''Ана Јурјевна Кикина''' ({{lang-ru|Анна Юрьевна Кикина}}; родена на [[27 август]] [[1984]] во [[Новосибирск]]) — [[Русија|руска]] [[космонаут]]ка и инженерка, член на одредот космонаути на [[Роскосмос]]. Таа е првиот руски космонаут што летал со вселенското летало ''[[Кру драгон]]'' на американската компанија [[Спејсекс]]. Својот прв вселенски лет го остварила во октомври 2022 година како член на мисијата ''SpaceX Crew-5'', а во јули 2026 година го започнала својот втор лет со вселенското летало ''Сојуз МС-29''.<ref name="gctc">{{нмс |url=https://www.gctc.ru/main.php?id=1710 |title=Кикина Анна Юрьевна |publisher=Центр подготовки космонавтов имени Ю. А. Гагарина |language=ru |accessdate=24 октомври 2026}}</ref> == Биографија == Ана Кикина е родена на 27 август 1984 година во Новосибирск, тогаш во состав на [[Руска Советска Федеративна Социјалистичка Република|Руската СФСР]] во [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]]. Во 2006 година дипломирала на Новосибирската државна академија за воден транспорт, стекнувајќи инженерска квалификација во областа на заштитата при вонредни состојби. Во 2008 година на истата високообразовна установа завршила и студии по економија и управување со претпријатија во транспортниот сектор. За време на студиите посетувала курсеви за спасување и давање прва помош.<ref name="gctc"/> Пред да стане космонаут, работела како инструкторка по пливање, туристички водич и обучувачка на спасувачки кадети. Подоцна работела во радиостаницата „Радио Сибир Алтај“, каде што ја извршувала должноста програмска директорка.<ref name="gctc"/> == Космонаутска кариера == Во 2012 година Кикина учествувала на првиот отворен конкурс за избор на космонаути организиран од Роскосмос. На 8 октомври истата година била препорачана за прием, а на 26 октомври била назначена за кандидат за космонаут-испитувач. По завршувањето на основната космонаутска обука, во декември 2014 година била квалификувана за космонаут-испитувач.<ref name="gctc"/> Во наредните години поминала специјализирана обука за управување со вселенските летала од семејството „Сојуз“ и за работа на рускиот сегмент на [[Меѓународна вселенска станица|Меѓународната вселенска станица]] (МВС). Во 2017 година учествувала во меѓународниот истражувачки проект ''SIRIUS'', чија цел била симулација на условите при долготрајни вселенски летови, вклучувајќи замислена мисија кон [[Месечина]]та. Во рамките на експериментот учествувала во испитувања на системи за далечинско управување со месечево возило и симулирани операции на вселенски летала.<ref name="gctc"/> === Прв вселенски лет (2022–2023) === На [[5 октомври]] [[2022]] година Кикина го започнала својот прв вселенски лет како специјалист на мисијата ''[[SpaceX Crew-5]]''. Лансирањето било извршено од [[Вселенски центар Кенеди|Вселенскиот центар „Кенеди“]] во [[Флорида]], со вселенското летало ''Crew Dragon Endurance''. Во екипажот биле и американските астронаути [[Никол Ман]] и [[Џош Касада]], како и јапонскиот астронаут [[Коичи Ваката]]. Со овој лет Кикина станала првиот руски космонаут што патувал во вселената со летало од типот ''Crew Dragon''.<ref name="gctc"/> На Меѓународната вселенска станица работела како бродски инженер во рамките на [[Експедиција 68 (МВС)|Експедицијата 68]]. Во текот на престојот учествувала во научноистражувачки активности и во одржувањето на системите на станицата. Мисијата завршила со успешно спуштање на леталото во [[Мексикански Залив|Мексиканскиот Залив]], во близина на брегот на Флорида, на 11 март 2023 година по американско време, односно на 12 март по московско време. Вкупното времетраење на нејзиниот прв вселенски лет изнесувало 157 дена, 10 часа и 1 минута.<ref>{{нмс |url=https://www.nasa.gov/news-release/expedition-68-crew-with-three-nasa-astronauts-to-discuss-mission/ |title=Expedition 68 Crew With Three NASA Astronauts to Discuss Mission |publisher=NASA |date=4 декември 2023 |language=en |accessdate=24 октомври 2026}}</ref> === Втор вселенски лет (2026–) === На [[14 јули]] [[2026]] година Кикина го започнала својот втор вселенски лет со рускиот брод ''Сојуз МС-29'', лансиран од [[Бајконур (космодром)|космодромот Бајконур]] во [[Казахстан]]. Заедно со неа летале рускиот космонаут [[Пјотр Дубров]] и американскиот астронаут [[Анил Менон]]. По приближно тричасовен лет, бродот успешно се споил со модулот „Причал“ на Меѓународната вселенска станица.<ref>{{нмс |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-astronaut-anil-menon-crewmates-arrive-at-space-station/ |title=NASA Astronaut Anil Menon, Crewmates Arrive at Space Station |publisher=NASA |date=14 јули 2026 |language=en |accessdate=24 октомври 2026}}</ref> За време на вториот престој на станицата Кикина е дел од [[Експедиција 75 (МВС)|Експедицијата 75]]. Во рамките на руската научна програма се предвидени повеќе од 40 експерименти и истражувачки активности, како и две планирани излегувања во отворената вселена заедно со Дубров.<ref>{{нмс |url=https://www.gctc.ru/main.php?id=7708 |title=Герой России, лётчик-космонавт РФ Анна Кикина встречает день рождения на орбите! |publisher=Центр подготовки космонавтов имени Ю. А. Гагарина |date=27 август 2026 |language=ru |accessdate=24 октомври 2026}}</ref> == Одликувања == Во 2023 година Кикина била одликувана со медалот „Јуриј Гагарин“ и ја добила титулата почесен граѓанин на Новосибирск. Во април 2024 година, со претседателски указ, ѝ биле доделени почесните звања „[[Херој на Руската Федерација]]“ и „Летач-космонаут на Руската Федерација“, како признание за нејзиниот придонес во вселенските истражувања.<ref name="gctc"/> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.gctc.ru/main.php?id=1710 Официјална биографија на Ана Кикина] — Центар за подготовка на космонаути „Јуриј Гагарин“. * [https://www.nasa.gov/mission/expedition-68/ Експедиција 68] — НАСА. {{Луѓе моментално во вселената}} {{Нормативна контрола}} {{DEFAULTSORT:Кикина, Ана}} [[Категорија:Родени во 1984 година]] [[Категорија:Руски космонаути]] [[Категорија:Жени космонаути]] [[Категорија:Луѓе од Новосибирск]] 5d509og6aqxks9mw7pkntrgwvs9wmy6 10 1406438 5649370 2026-10-24T10:59:14Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||дата=__DATE__|$format=Y-m-d|$B= <!--{{Непотврден наслов}} begin-->{{ambox | name = Непотврден наслов | subst = <includeonly>{{subst:substcheck}}</includeonly> | type = content | image = [[Податотека:Book icon.png|45px|alt=|link=]] | issue = Насловот на оваа статија не е потврден со Википедија:Веродосто... 5649370 wikitext text/x-wiki {{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||дата=__DATE__|$format=Y-m-d|$B= <!--{{Непотврден наслов}} begin-->{{ambox | name = Непотврден наслов | subst = <includeonly>{{subst:substcheck}}</includeonly> | type = content | image = [[Податотека:Book icon.png|45px|alt=|link=]] | issue = Насловот на оваа статија не е потврден со [[Википедија:Веродостојни извори|веродостојни извори]] на македонски јазик. | talk = {{{talk|{{{разговор|}}}}}} | fix = Моменталниот наслов е предложен или преведен од уредници на Википедија. Можете да помогнете со наведување соодветна литература или извори во кои се користи овој наслов. | date = {{{date|{{{дата|}}}}}} | cat = Википедија:Статии со непотврден наслов | all = Википедија:Статии со непотврден наслов | all2 = {{#if: {{{date|{{{дата|}}}}}} || Википедија:Статии со непотврден наслов без наведен датум }} | all3 = Википедија:Статии со шаблони за недостатоци по азбучен ред | nocat = {{{nocat|}}} }} }}<noinclude>{{Документација}}</noinclude> rt27w6da8m9yswfzslxtvzbq4y185qh 5649371 5649370 2026-10-24T11:01:18Z Andrew012p 85224 5649371 wikitext text/x-wiki {{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||датум=__DATE__|$format=Y-m-d|$B= <!--{{Непотврден наслов}} begin-->{{ambox | name = Непотврден наслов | subst = <includeonly>{{subst:substcheck}}</includeonly> | type = content | image = [[Податотека:Book icon.png|45px|alt=|link=]] | issue = Насловот на оваа статија не е потврден со [[Википедија:Веродостојни извори|веродостојни извори]] на македонски јазик. | talk = {{{talk|{{{разговор|}}}}}} | fix = Моменталниот наслов е предложен или преведен од уредници на Википедија. Можете да помогнете со наведување соодветна литература или извори во кои се користи овој наслов. | date = {{{date|{{{датум|}}}}}} | cat = Википедија:Статии со непотврден наслов | all = Википедија:Статии со непотврден наслов | all2 = {{#if: {{{date|{{{датум|}}}}}} || Википедија:Статии со непотврден наслов без наведен датум }} | all3 = Википедија:Статии со предлошки за недостатоци по азбучен ред | nocat = {{{nocat|}}} }} }}<noinclude>{{Документација}}</noinclude> 4vliq7qawsba334fyzfc1hxf0jkv86z 5649377 5649371 2026-10-24T11:16:23Z Andrew012p 85224 5649377 wikitext text/x-wiki {{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||датум=__DATE__|$format=Y-m-d|$B= <!--{{Непотврден наслов}} begin-->{{ambox | name = Непотврден наслов | subst = <includeonly>{{subst:substcheck}}</includeonly> | type = content | image = [[Податотека:Book icon.png|45px|alt=|link=]] | issue = Насловот на оваа статија не е потврден со [[Википедија:Веродостојни извори|веродостојни извори]] на македонски јазик. | talk = {{{talk|{{{разговор|}}}}}} | fix = Моменталниот наслов е предложен или преведен од уредници на Википедија. Можете да помогнете со наведување соодветна литература или извори во кои се користи овој наслов. | date = {{#if:{{{date|{{{датум|}}}}}}|{{#time: j xg Y | {{{date|{{{датум|}}}}}}}}}} | cat = Википедија:Статии со непотврден наслов | all = Википедија:Статии со непотврден наслов | all2 = {{#if: {{{date|{{{датум|}}}}}} || Википедија:Статии со непотврден наслов без наведен датум }} | all3 = Википедија:Статии со предлошки за недостатоци по азбучен ред | nocat = {{{nocat|}}} }} }}<noinclude>{{Документација}}</noinclude> a8u67o37gz6fjkvkp6d33r4l758ubyi 5649378 5649377 2026-10-24T11:23:01Z Andrew012p 85224 5649378 wikitext text/x-wiki {{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||датум=__DATE__|$format=Y-m-d|$B= <!--{{Непотврден наслов}} begin-->{{ambox | name = Непотврден наслов | subst = <includeonly>{{subst:substcheck}}</includeonly> | type = content | image = [[Податотека:Book icon.png|45px|alt=|link=]] | issue = Насловот на оваа статија не е потврден со [[Википедија:Веродостојни извори|веродостојни извори]] на македонски јазик. | talk = {{{разговор|}}} | fix = Моменталниот наслов е предложен или преведен од уредници на Википедија. Можете да помогнете со наведување соодветна литература или извори во кои се користи овој наслов. <small>({{#time: xg Y | {{#if: {{{датум|}}} | {{{датум|}}} | 2026-10-01 }} }})</small> | cat = Википедија:Статии со непотврден наслов | all = Википедија:Статии со непотврден наслов | all2 = {{#if: {{{датум|}}} || Википедија:Статии со непотврден наслов без наведен датум }} | all3 = Википедија:Статии со предлошки за недостатоци по азбучен ред | nocat = {{{nocat|}}} }} }}<noinclude>{{Документација}}</noinclude> 6o58r0zq1d33iw9m28cppnl5ws2vvy3 5649380 5649378 2026-10-24T11:28:13Z Andrew012p 85224 5649380 wikitext text/x-wiki {{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||датум=__DATE__|$format=Y-m-d|$B= <!--{{Непотврден наслов}} begin-->{{ambox | name = Непотврден наслов | subst = <includeonly>{{subst:substcheck}}</includeonly> | type = content | image = [[Податотека:Book icon.png|45px|alt=|link=]] | issue = Насловот на оваа статија не е потврден со [[Википедија:Веродостојни извори|веродостојни извори]] на македонски јазик. | talk = {{{разговор|}}} | fix = Моменталниот наслов е предложен или преведен од уредници на Википедија. Можете да помогнете со наведување соодветна литература или извори во кои се користи овој наслов. <small>({{#time: xg Y | {{#if: {{{датум|}}} | {{{датум|}}} | 2026-10-01 }} }})</small> | cat = Википедија:Статии со непотврден наслов | all = Википедија:Статии со непотврден наслов | all3 = Википедија:Статии со предлошки за недостатоци по азбучен ред | nocat = {{{nocat|}}} }} }}<noinclude>{{Документација}}</noinclude> hbvncld0mmtu423hn7onwia06stvx8b 5649385 5649380 2026-10-24T11:33:54Z Andrew012p 85224 5649385 wikitext text/x-wiki {{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||датум=__DATE__|$format=Y-m-d|$B= <!--{{Непотврден наслов}} begin-->{{ambox | name = Непотврден наслов | subst = <includeonly>{{subst:substcheck}}</includeonly> | type = content | image = [[Податотека:Book icon.png|45px|alt=|link=]] | issue = Насловот на оваа статија не е потврден со [[Википедија:Веродостојни извори|веродостојни извори]] на македонски јазик. | talk = {{{разговор|}}} | fix = Моменталниот наслов е предложен или преведен од уредници на Википедија. Можете да помогнете со наведување соодветна литература или извори во кои се користи овој наслов. <small>({{#time: xg Y | {{#if: {{{датум|}}} | {{{датум|}}} | 2026-10-01 }} }})</small> | cat = Википедија:Статии со непотврден наслов | all = Википедија:Статии со непотврден наслов | nocat = {{{nocat|}}} }} }}<noinclude>{{Документација}}</noinclude> 4ipy4i6r53xb03j8614myduvhe35g0e 10 1406439 5649372 2026-10-24T11:04:40Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{Потстраница за документација}} Оваа предлошка се користи за означување статии, чиј наслов е преведен, транскрибиран или предложен од уредниците на Википедија, но сè уште '''не е потврден''' во соодветна стручна литература или Википедија:Веродосто... 5649372 wikitext text/x-wiki {{Потстраница за документација}} Оваа предлошка се користи за означување статии, чиј наслов е преведен, транскрибиран или предложен од уредниците на Википедија, но сè уште '''не е потврден''' во соодветна стручна литература или [[Википедија:Веродостојни извори|веродостојни извори]] на македонски јазик. == Употреба == Поставете ја предлошката на самиот врв од статијата: : {{tlx|Непотврден наслов|датум{{=}}{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}}} Заедно со оддел за разговор: : {{tlx|Непотврден наслов|разговор{{=}}Име на тема|датум{{=}}{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}}} == Параметри == * '''датум''': Месецот и годината кога е поставена предлошката (на пр. `датум={{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}`). * '''разговор''': Наслов на секцијата на страницата за разговор каде што се дискутира за соодветниот наслов. * '''nocat''': Доколку се постави на `1` или `yes`, статијата нема да се додава во категориите за одржување. == Категоризација == Оваа предлошка автоматски ги додава статиите во следната категорија за одржување: * [[:Категорија:Википедија:Статии со непотврден наслов]] === Поврзани предлошки === * {{tl|Лош превод}} * {{tl|Без извори}} <includeonly> <!-- КАТЕГОРИИ И МЕЃУВИКИ ВРСКИ ПОДОЛУ --> [[Категорија:Предлошки за одржување на статии]] [[Категорија:Предлошки за наслови]] </includeonly> t6e0z5of5y14648m0p1p97e8zytmcs9 5649374 5649372 2026-10-24T11:05:48Z Andrew012p 85224 5649374 wikitext text/x-wiki {{Потстраница за документација}} Оваа предлошка се користи за означување статии, чиј наслов е преведен, транскрибиран или предложен од уредниците на Википедија, но сѐ уште '''не е потврден''' во соодветна стручна литература или [[Википедија:Веродостојни извори|веродостојни извори]] на македонски јазик. == Употреба == Поставете ја предлошката на самиот врв од статијата: : {{tlx|Непотврден наслов|датум{{=}}{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}}} Заедно со оддел за разговор: : {{tlx|Непотврден наслов|разговор{{=}}Име на тема|датум{{=}}{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}}} == Параметри == * '''датум''': Месецот и годината кога е поставена предлошката (на пр. `датум={{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}`). * '''разговор''': Наслов на секцијата на страницата за разговор каде што се дискутира за соодветниот наслов. * '''nocat''': Доколку се постави на `1` или `yes`, статијата нема да се додава во категориите за одржување. == Категоризација == Оваа предлошка автоматски ги додава статиите во следната категорија за одржување: * [[:Категорија:Википедија:Статии со непотврден наслов]] === Поврзани предлошки === * {{tl|Лош превод}} * {{tl|Без извори}} <includeonly> <!-- КАТЕГОРИИ И МЕЃУВИКИ ВРСКИ ПОДОЛУ --> [[Категорија:Предлошки за одржување на статии]] [[Категорија:Предлошки за наслови]] </includeonly> h99agzlmbj5j6n419d00m25auss2x0j 5649379 5649374 2026-10-24T11:27:59Z Andrew012p 85224 5649379 wikitext text/x-wiki {{Потстраница за документација}} Оваа предлошка се користи за означување статии, чиј наслов е преведен, транскрибиран или предложен од уредниците на Википедија, но сѐ уште '''не е потврден''' во соодветна стручна литература или [[Википедија:Веродостојни извори|веродостојни извори]] на македонски јазик. == Употреба == Поставете ја предлошката на самиот врв од статијата: : {{tlx|Непотврден наслов}} Заедно со оддел за разговор: : {{tlx|Непотврден наслов|разговор{{=}}Име на тема}} *Забелешка: Датумот се создава и се прикажува автоматски при зачувувањето на страницата. == Параметри == * '''датум''': Месецот и годината кога е поставена предлошката (се пополнува автоматски и е задолжителен дел). * '''разговор''': Наслов на секцијата на страницата за разговор каде што се дискутира за соодветниот наслов. * '''nocat''': Доколку се постави на `1` или `yes`, статијата нема да се додава во категориите за одржување. == Категоризација == Оваа предлошка автоматски ги додава статиите во следнава скриена категорија за одржување: * [[:Категорија:Википедија:Статии со непотврден наслов]] == Поврзани предлошки == * {{tl|Лош превод}} * {{tl|Без извори}} <includeonly> <!-- КАТЕГОРИИ И МЕЃУВИКИ ВРСКИ ПОДОЛУ --> [[Категорија:Предлошки за одржување на статии]] [[Категорија:Предлошки за наслови]] </includeonly> n8iwxaz8awoizb9c6de0hdoiypd5imu 5649381 5649379 2026-10-24T11:28:52Z Andrew012p 85224 5649381 wikitext text/x-wiki {{Потстраница за документација}} Оваа предлошка се користи за означување статии, чиј наслов е преведен, транскрибиран или предложен од уредниците на Википедија, но сѐ уште '''не е потврден''' во соодветна стручна литература или [[Википедија:Веродостојни извори|веродостојни извори]] на македонски јазик. == Употреба == Поставете ја предлошката на самиот врв од статијата: : {{tlx|Непотврден наслов}} Или заедно со оддел за разговор: : {{tlx|Непотврден наслов|разговор{{=}}Име на тема}} *Забелешка: Датумот се создава и се прикажува автоматски при зачувувањето на страницата. == Параметри == * '''датум''': Месецот и годината кога е поставена предлошката (се пополнува автоматски и е задолжителен дел). * '''разговор''': Наслов на секцијата на страницата за разговор каде што се дискутира за соодветниот наслов. * '''nocat''': Доколку се постави на `1` или `yes`, статијата нема да се додава во категориите за одржување. == Категоризација == Оваа предлошка автоматски ги додава статиите во следнава скриена категорија за одржување: * [[:Категорија:Википедија:Статии со непотврден наслов]] == Поврзани предлошки == * {{tl|Лош превод}} * {{tl|Без извори}} <includeonly> <!-- КАТЕГОРИИ И МЕЃУВИКИ ВРСКИ ПОДОЛУ --> [[Категорија:Предлошки за одржување на статии]] [[Категорија:Предлошки за наслови]] </includeonly> 8y5bru78g9dacq5jfbjuywp177l4w1s 5649384 5649381 2026-10-24T11:33:38Z Andrew012p 85224 5649384 wikitext text/x-wiki {{Потстраница за документација}} Оваа предлошка се користи за означување статии, чиј наслов е преведен, транскрибиран или предложен од уредниците на Википедија, но сѐ уште '''не е потврден''' во соодветна стручна литература или [[Википедија:Веродостојни извори|веродостојни извори]] на македонски јазик. == Употреба == Поставете ја предлошката на самиот врв од статијата: : {{tlx|Непотврден наслов}} Или заедно со оддел за разговор: : {{tlx|Непотврден наслов|разговор{{=}}Име на тема}} *Забелешка: Датумот се создава и се прикажува автоматски при зачувувањето на страницата. == Параметри == <templatedata> { "description": "Предлошка за означување статии чиј наслов не е потврден со веродостојни извори на македонски јазик.", "format": "inline", "params": { "датум": { "label": "Датум", "description": "Месецот и годината кога е поставена предлошката. Не мора ништо да напишете овде, се создава целосно автоматски при зачувување.", "type": "string", "required": true, "autovalue": "{{subst:CURRENTYEAR}}-{{subst:CURRENTMONTH}}-01", "example": "октомври 2026" }, "разговор": { "label": "Разговор", "description": "Наслов на секцијата на страницата за разговор каде што се дискутира за соодветниот наслов.", "type": "string", "required": false, "example": "Предлог за нов наслов" }, "nocat": { "label": "Без категоризација", "description": "Доколку се постави на „1“ или „yes“, статијата нема да се додава во категориите за одржување.", "type": "boolean", "required": false } } } </templatedata> == Категоризација == Оваа предлошка автоматски ги додава статиите во следнава скриена категорија за одржување: * [[:Категорија:Википедија:Статии со непотврден наслов]] == Поврзани предлошки == * {{tl|Лош превод}} * {{tl|Без извори}} <includeonly> <!-- КАТЕГОРИИ И МЕЃУВИКИ ВРСКИ ПОДОЛУ --> [[Категорија:Предлошки за одржување на статии]] [[Категорија:Предлошки за наслови]] </includeonly> qqumz81l65k1e864nafj4242ne1tus1 5649386 5649384 2026-10-24T11:34:15Z Andrew012p 85224 5649386 wikitext text/x-wiki {{Потстраница за документација}} Оваа предлошка се користи за означување статии, чиј наслов е преведен, транскрибиран или предложен од уредниците на Википедија, но сѐ уште '''не е потврден''' во соодветна стручна литература или [[Википедија:Веродостојни извори|веродостојни извори]] на македонски јазик. == Употреба == Поставете ја предлошката на самиот врв од статијата: : {{tlx|Непотврден наслов}} Или заедно со оддел за разговор: : {{tlx|Непотврден наслов|разговор{{=}}Име на тема}} *Забелешка: Датумот се создава и се прикажува автоматски при зачувувањето на страницата. == Параметри == <templatedata> { "description": "Предлошка за означување статии, чиј наслов не е потврден со веродостојни извори на македонски јазик.", "format": "inline", "params": { "датум": { "label": "Датум", "description": "Месецот и годината кога е поставена предлошката. Не мора ништо да напишете овде, се создава целосно автоматски при зачувување.", "type": "string", "required": true, "autovalue": "{{subst:CURRENTYEAR}}-{{subst:CURRENTMONTH}}-01", "example": "октомври 2026" }, "разговор": { "label": "Разговор", "description": "Наслов на секцијата на страницата за разговор каде што се дискутира за соодветниот наслов.", "type": "string", "required": false, "example": "Предлог за нов наслов" }, "nocat": { "label": "Без категоризација", "description": "Доколку се постави на „1“ или „yes“, статијата нема да се додава во категориите за одржување.", "type": "boolean", "required": false } } } </templatedata> == Категоризација == Оваа предлошка автоматски ги додава статиите во следнава скриена категорија за одржување: * [[:Категорија:Википедија:Статии со непотврден наслов]] == Поврзани предлошки == * {{tl|Лош превод}} * {{tl|Без извори}} <includeonly> <!-- КАТЕГОРИИ И МЕЃУВИКИ ВРСКИ ПОДОЛУ --> [[Категорија:Предлошки за одржување на статии]] [[Категорија:Предлошки за наслови]] </includeonly> 6m2ytjjwbuk1xoez6je6yfvra3fztld 5649387 5649386 2026-10-24T11:35:34Z Andrew012p 85224 5649387 wikitext text/x-wiki {{Потстраница за документација}} Оваа предлошка се користи за означување статии, чиј наслов е преведен, транскрибиран или предложен од уредниците на Википедија, но сѐ уште '''не е потврден''' во соодветна стручна литература или [[Википедија:Веродостојни извори|веродостојни извори]] на македонски јазик. == Употреба == Поставете ја предлошката на самиот врв од статијата: : {{tlx|Непотврден наслов}} Или заедно со оддел за разговор: : {{tlx|Непотврден наслов|разговор{{=}}Име на тема}} *Забелешка: Датумот се создава и се прикажува автоматски при зачувувањето на страницата. == Параметри == <templatedata> { "description": "Предлошка за означување статии, чиј наслов не е потврден со веродостојни извори на македонски јазик.", "format": "inline", "params": { "датум": { "label": "Датум", "description": "Месецот и годината кога е поставена предлошката. Полето се пополнува целосно автоматски при зачувување на страницата.", "type": "string", "required": true, "autovalue": "{{subst:CURRENTYEAR}}-{{subst:CURRENTMONTH}}-01", "example": "октомври 2026" }, "разговор": { "label": "Разговор", "description": "Наслов на секцијата на страницата за разговор каде што се дискутира за соодветниот наслов.", "type": "string", "required": false, "example": "Предлог за нов наслов" }, "nocat": { "label": "Без категоризација", "description": "Доколку се постави на „1“ или „yes“, статијата нема да се додава во категориите за одржување.", "type": "boolean", "required": false } } } </templatedata> == Категоризација == Оваа предлошка автоматски ги додава статиите во следнава скриена категорија за одржување: * [[:Категорија:Википедија:Статии со непотврден наслов]] == Поврзани предлошки == * {{tl|Лош превод}} * {{tl|Без извори}} <includeonly> <!-- КАТЕГОРИИ И МЕЃУВИКИ ВРСКИ ПОДОЛУ --> [[Категорија:Предлошки за одржување на статии]] [[Категорија:Предлошки за наслови]] </includeonly> scms8k1nqj7vquh03h9il1iorayw2yz 14 1406440 5649388 2026-10-24T11:39:10Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{Скриена категорија}} {{Категорија за одржување}} Оваа категорија ги содржи сите статии што ја користат предлошката {{tl|Непотврден наслов}}. Тука се наведени статии, чиј наслов е предложен, преведен или транскрибиран од уредници на Википедија, но сѐ... 5649388 wikitext text/x-wiki {{Скриена категорија}} {{Категорија за одржување}} Оваа категорија ги содржи сите статии што ја користат предлошката {{tl|Непотврден наслов}}. Тука се наведени статии, чиј наслов е предложен, преведен или транскрибиран од уредници на Википедија, но сѐ уште не е потврден во соодветна стручна литература или [[Википедија:Веродостојни извори|веродостојни извори]] на македонски јазик. [[Категорија:Википедија:Одржување]] [[Категорија:Википедија:Статии со проблеми со насловот]] 8zuj6gi1lqsytec3njpq6xbjruvhr5c